Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 27/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-04-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 1 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi I. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

I. M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 12 listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Wnioskiem z dnia 1 czerwca 2021 r. reprezentowana przez pełnomocnika I. M. wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem A. M.

Dodatkowo wnioskodawczyni wniosła o uwzględnienie okoliczności pobierania renty rolniczej z KRUS i przyznanie świadczenia niezależnie od otrzymywanej renty rolniczej oraz w przypadku stwierdzenia braku podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w części z uwagi na fakt pobierania renty rolniczej,

przy jednoczesnym spełnieniu pozostałych przesłanek do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wnioskodawczyni wniosła o zobowiązanie do dokonania wyboru jednego ze świadczeń poprzez złożenie do organu rentowego wniosku

o zawieszenie prawa do renty rolniczej, ewentualnego zawieszenia postępowania

w sprawie do czasu przedłożenia przez wnioskodawczynię decyzji organu rentowego

o zawieszeniu prawa do renty rolniczej i przyznanie I. M. świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości.

Na skutek przeprowadzonego postępowania, działając na podstawie m.in. art. 6, art. 104, art. 107 § 4 i art. 127a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r. poz. 735, zwanej dalej w skrócie: "k.p.a.") oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "u.ś.r.", Burmistrz Miasta i Gminy [...] wydał w dniu 20 lipca 2021 r. decyzję nr [...], w której orzekł o odmowie przyznania I. M. świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wyjaśnił, że I. M. ostatnio była zatrudniona około 20 lat temu a obecnie nie podejmuje ona zatrudnienia

z uwagi na swój stan zdrowia. Na podstawie orzeczenia z dnia 17 sierpnia 2020 r.

I. M. została uznana "za okresowo całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym od nadal do sierpnia 2022 roku". Zdaniem organu, całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym nie oznacza wprawdzie całkowitej niezdolności do pracy, jednak po przeanalizowaniu okoliczności sprawy organ doszedł do wniosku, że w sprawie nie zachodzi bezpośredni i ścisły związek między rezygnacją z zatrudnienia bądź jego niepodejmowaniem, a sprawowaną opieką. I. M. nie spełnia tym samym pozytywnej przesłanki uprawniającej do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowi również fakt posiadania przez stronę uprawnienia do renty rolniczej. Na podstawie orzeczenia lekarza rzeczoznawcy strona została uznana za okresowo całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym i z tego tytułu posiada prawo do renty z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w [...].

Odnośnie zobowiązania wnioskodawczyni do dokonania wyboru jednego

ze świadczeń organ zważył, że takie rozstrzygniecie nie może być brane pod uwagę, ponieważ przepis art. 27 ust. 5 u.ś.r. wprowadza taką zasadę tylko w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Nadto organ wskazał, że nie ma możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości różnicy między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego i świadczenia rentowego.

Ponadto organ stwierdził, że odmówił wnioskowanego świadczenia z uwagi na fakt, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia

25-go roku życia. A. M. posiada orzeczenie o niepełnosprawności z dnia

23 października 2020 r., w którym zakwalifikowano go do znacznego stopnia niepełnosprawności (orzeczenie wydano na stałe). W pkt IV orzeczenia znalazł się zapis, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, natomiast w pkt V określono, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 27 sierpnia 2020 r.

W wyniku rozpoznania odwołania I. M., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył przepisy prawa materialnego regulujące zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego.

Następnie organ odwoławczy wskazał, że z ustalonych w sprawie okoliczności nie wynika, aby istniał związek pomiędzy rezygnacją przez I. M. z zatrudnienia (niepodejmowaniem przez nią pracy), a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Organ odwoławczy zauważył, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej.

Organ wskazał, że ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wynika, że I. M. ostatni raz była zatrudniona około 20 lat temu. Niepodejmowanie zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej przez stronę ma charakter stały. Wnioskodawczyni od około 20 lat nie była aktywna zawodowo, a więc także przed podjęciem opieki. Ponadto I. M. obecnie nie jest zdolna do pracy, co stwierdza orzeczenie lekarza rzeczoznawcy. Również pełnomocnik strony potwierdził, że I. M. nie podejmuje zatrudnienia z uwagi m.in. na stan swojego zdrowia. Stan ten ma zatem wpływ na to, że strona nie jest zdolna do podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r., a zatem nie podejmuje zatrudnienia także z innych przyczyn niż wyłącznie z powodu konieczności sprawowania opieki nad mężem. Niepodejmowanie przez stronę zatrudnienia nie ma i nie miało bezpośredniego oraz ścisłego związku z koniecznością sprawowania opieki. O rezygnacji, czy niepodejmowaniu zatrudnienia trudno mówić w stosunku do osoby, która od około 20 lat nie pracowała, a świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu.

Organ odwoławczy przychylił się natomiast do ugruntowanego stanowiska sądów administracyjnych, które wskazują na konieczność stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Organ wskazął, że w tym zakresie organ I instancji błędnie przyjął, że istnieje negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określona w tym przepisie.

Organ stwierdził, że nie istnieje także negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r., jak przyjął to organ I instancji. Jak wskazuje orzecznictwo, przepisy prawa umożliwiają wybór świadczenia. W przypadku wyboru prawa do świadczenia pielęgnacyjnego istnieje możliwość zawieszenia prawa do świadczenia rentowego i przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ wskazał, że słusznie jest natomiast stanowisko organ I instancji, że nie ma możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości różnicy między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego i świadczenia rentowego. Wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością np. emerytury, czy też renty pozostawałaby w sprzeczności z art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji.

W skardze na decyzję organu odwoławczego I. M. wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji.

Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji:

1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

a) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez:

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, a w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia wymienionej dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu tego przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej;

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, a w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad mężem, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje;

b) naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni systemowej

i celowościowej powołanego przepisu i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie,

że fakt pobierania przez skarżącą renty z tytułu okresowej całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym pozbawia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

Nadto z ostrożności procesowej skarżąca zarzuciła organowi:

- naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w związku z art. 32 Konstytucji RP poprzez ich błędną wykładnię i niezastosowanie, co doprowadziło do nieprzyznania świadczenia pielęgnacyjnego przynajmniej w części stanowiącej różnicę między kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a emeryturą uzyskiwaną przez skarżącą, mimo istnienia wszystkich przesłanek do przyznania świadczenia;

- naruszenie art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez nieustalenie prawidłowego stanu faktycznego, tj. brak ustalenia różnicy wysokości świadczeń, tj. emerytury

w stosunku do świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji brak rozważenia, czy różnica wysokości świadczeń, tj. renty skarżącej w stosunku do świadczenia pielęgnacyjnego, uzasadnia przyznanie tego świadczenia chociażby w części stanowiącej tę różnicę oraz naruszenie tego przepisu poprzez brak uwzględnienia przy orzekaniu interesu społecznego i słusznego interesu strony, który wyraża się w szczególności pominięciem celu w jakim ustawodawca przewidział istnienie świadczenia pielęgnacyjnego;

2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 9 w zw. z art. 79a oraz art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez zaniechanie poinformowania skarżącej, o uznaniu okoliczności pobierania renty za negatywną przesłankę ustalenia jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zobowiązania do usunięcia takiej przesłanki poprzez przedłożenie w toku postępowania dokumentów potwierdzających zawieszenie prawa do renty, tym samym niewyjaśnienie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy; przyjęcie, iż sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez osobę pobierającą rentę skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "p.p.s.a.", uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, Sąd stwierdził, że rozstrzygnięcie to odpowiada prawu, a wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Organ I instancji w wydanej decyzji powołał się na trzy powody odmowy przyznania świadczenia – niespełnienie przesłanki art. 17 ust. 1 u.ś.r. w postaci istnienia zawiązku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki, niespełnienie przesłanki art. 17 ust. 1b u.ś.r. dotyczącej wieku powstania niepełnosprawności oraz zaistnienie negatywnej przesłanki przyznania świadczenia z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, z uwagi na fakt, że osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty rolniczej.

Ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wynika, że mąż skarżącej A. M. (ur. w 1960 r.) orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 23 października 2020 r., wydanym na stałe, został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności, ze stwierdzeniem, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 27 sierpnia 2020 r. Z orzeczenia Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 8 grudnia 2020 r. wynika, że I. M. pobiera rentę rolniczą, której wysokość wynosi 1208 05 zł miesięcznie.

Organ odwoławczy prawidłowo ocenił, że w sprawie nie zaistniała powołana przez organ I instancji przyczyna odmowy przyznania świadczenia w postaci niespełnienia przesłanki art. 17 ust. 1b u.ś.r. dotyczącej wieku powstania niepełnosprawności

Zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Regulacja art. 17 ust. 1b ustawy stanowiła przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skutkiem tego wyroku jest ustalenie, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. Z ugruntowanej linii orzeczniczej sądów administracyjnych wynika, że przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez uwzględniania tej przesłanki (zob. wyrok NSA z 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16, oraz wyrok z 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16, wyrok WSA w Warszawie z 2 kwietnia 2015 r., sygn. akt VIII SA/Wa 1026/14, wyrok WSA w Olsztynie z 27 sierpnia 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 623/15, cytowany powyżej wyrok WSA w Bydgoszczy z 1 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 366/15, wyrok WSA w Gdańsku z 16 marca 2017 r., sygn. akt III SA/Gd 51/17).

Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego miały zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Prawidłowo także organ odwoławczy ocenił, że w sprawie nie zaistniała powołana przez organ I instancji przyczyna w postaci negatywnej przesłanki przyznania świadczenia z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, z uwagi na fakt, że osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty rolniczej.

Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie analizowano kwestię, czy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną może być uwzględniony, gdy strona posiada prawo do świadczenia, o którym jest mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. W orzecznictwie tym przyjęto, że wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych pozbawiająca w każdym przypadku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby, którym przysługuje prawo do świadczenia emerytalnego czy rentowego, naruszałaby konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących jak i faworyzujących. Odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w przekonujących argumentach. Ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów. Zatem aby zapewnić zgodność analizowanego unormowania z zasadą równości, przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty, należy, zgodnie z konstytucyjną zasadą równości, interpretować w taki sposób, że wyłącza on możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jedynie w sytuacji, gdy osoba uprawniona do świadczenia otrzymuje rentę i nie chce zrezygnować z pobierania tego świadczenia (por. wyrok NSA z dnia 18 listopada 2021 r. sygn. akt I OSK 772/21, z dnia 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2375/19, z dnia 25 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 563/21, z dnia 24 czerwca 2021 r., sygn. akt I OSK 349/21, z dnia 26 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2917/20).

Prawidłowo także organ ocenił, że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością np. emerytury, czy też renty pozostawałaby w sprzeczności z art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji (por. wyroki NSA z dnia 24 marca 2021 r.; sygn. akt I OSK 2631/20 i I OSK 2206/20, z dnia 18 czerwca 2020 r.; sygn. akt I OSK 254/20).

Mimo dokonanej przez organ odwoławczy oceny zarzutu odwołania dotyczącego błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, w sprawie brak było podstaw do zobowiązywania skarżącej do rezygnacji z pobieranego świadczenia rentowego z uwagi na negatywną ocenę spełnienia przesłanki istnienia związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki. Ewentualna rezygnacja z świadczenia rentowego nie mogła zatem skutkować przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji podzielając argumentację, że strona nie wykazała istnienia związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje m.in. innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W świetle unormowania art. 17 ust. 1 u.ś.r. obowiązkiem organów było ustalenie, czy w okolicznościach sprawy istnieje związek przyczynowy między niepodejmowaniem przez opiekuna zatrudnienia lub pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie to jest zatem skierowane do osób zdolnych i gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy lub z niej rezygnują w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki. Świadczenie pielęgnacyjne ma zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć lub z której musi zrezygnować osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por.: wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/1). A zatem zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por.: wyrok NSA z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19).

Organ dokonał oceny braku związku przyczynowego między sprawowaniem opieki a niepodejmowaniem zatrudnienia wskazując się na dwie okoliczności – fakt wieloletniego niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia oraz stan zdrowa stanowiący przyczynę niepodejmowania zatrudnienia.

Przepis art. 17 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jako przesłankę przyznania świadczenia wskazuje fakt niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Okoliczność, że podjęcie sprawowania opieki nie było bezpośrednio poprzedzone zatrudnieniem, z którego skarżąca by zrezygnowała nie wyklucza, co do zasady, przyznania świadczenia. Norma art. 17 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przewiduje bowiem jako równorzędną przesłankę powstania prawa do świadczenia także okoliczność niepodejmowania zatrudnienia.

Wieloletnia bierność zawodowa wnioskodawczyni przemawiała za uznaniem, że przyczyną niepodejmowania zatrudnienia nie jest konieczność sprawowania opieki. Co do zasady, w sytuacji długotrwałej bierności zawodowej nie można wykluczyć zamiaru podjęcia pracy przez opiekuna. Okoliczności z tym związane winny być jednak przez dochodzącego świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnione. W przypadku skarżącej stan bierności zawodowej wynosi 20 lat. Skarżąca w żaden sposób nie wyjaśniła przyczyn swojej wieloletniej bierności zawodowej ani nie wykazała aktualnego zamiaru podjęcia pracy.

Nadto, niezależnie od powyższego, skarżąca w toku postępowania wskazała, że nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na swój stan zdrowia oraz zakres sprawowanej opieki.

Skarżąca orzeczeniem Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 17 sierpnia 2020 r. została uznana za całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym do sierpnia 2022 r., jednocześnie z orzeczenia tego wynika niecelowość przekwalifikowania zawodowego.

Całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym nie wyklucza możliwości podjęcia pracy o innym charakterze. Niemniej jednak, w niniejszej sprawie skarżąca jako przyczynę niepodejmowania zatrudnienia wskazała jej stan zdrowia. Organowi nie można zatem postawić zarzutu naruszenia przepisów prawa ani w zakresie dokonania ustaleń faktycznych w tym zakresie ani ich oceny prawnej.

Dokonana przez organ ocena, że w sprawie nie zostało wykazane istnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy podjęciem się sprawowania opieki a rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia znajduje uzasadnienie w okolicznościach sprawy.

W sytuacji gdy skarżąca wskazała, że przyczyną niepodejmowania zatrudnienia jest jej stan zdrowia, brak jest podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przyznanie tego świadczenia może bowiem nastąpić wyłącznie w sytuacji gdy jedyną przyczyną niepodejmowania zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki na osobą niepełnosprawną.

Sąd stwierdził, że podniesione w skardze zarzuty są bezzasadne, zaskarżona decyzja nie narusza bowiem przepisów prawa materialnego ani procesowego.

Dodatkowo wskazać należy, że skarżąca w przypadku zmiany okoliczności faktycznych dotyczących jej stanu zdrowia i odzyskania sprawności umożliwiającej podjęcie pracy, może wystąpić z nowym wnioskiem o przyznanie świadczenia, z zastrzeżeniem, że w postępowaniu tym skarżąca będzie zobowiązana także do wyjaśnienia przyczyn bierności zawodowej oraz wykazania aktualnego zamiaru podjęcia zatrudnienia.

Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę jako niezasadną.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).