Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1146/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-06-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 157 par. 1, art. 17 pkt 1, art. 77, art. 80, art. 107
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 94
journal: Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.
article: art. 134 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7 pkt 4
journal: Dz.U. 1998 nr 91 poz 577
law: Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o administracji rządowej w województwie.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka ( spr. ) Sędziowie sędzia NSA Joanna Banasiewicz sędzia WSA del. Wojciech Mazur Protokolant Barbara Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Lasów Państwowych Nadleśnictwo w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 kwietnia 2009 r. sygn. akt III SA/Po 430/08 w sprawie ze skargi Lasów Państwowych Nadleśnictwo w G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej przejęcia na własność Państwa nieruchomości rolnej jako opuszczonej oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2009 r. ( sygn. akt III SA/Po 43/08) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] uchylającą decyzję tego samego organu z dnia [...] września 2006 r. nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Słupcy z dnia 11 listopada 1968 r. nr PG-V-220p/368 w sprawie przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości rolnej - i stwierdzającą nieważność tej decyzji.

Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Decyzją z dnia [...] września 2006 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koninie odmówiło spadkobiercom K. K. i S. W. tj. G. G. , W. G. , B. K. , G. K. , K. W. oraz B. S. stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Słupcy z dnia 11 listopada 1968r, nr PG-V-220p/368 wydanej w sprawie przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości rolnej - jako opuszczonej, położonej we wsi Skrzynka w gminie Ostrowite.

W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ wskazał, że zgodnie z art. 15 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem (Dz. U. Nr 18 poz. 107) oraz art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem (Dz. U. Nr 39 poz. 174 ze zm.), a także w oparciu o przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (DZ. U. Nr 39 poz. 198), przedmiotowe gospodarstwo - jako opuszczone - mogło być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, przy czym stosownie do § 1 ust. 1 w/w rozporządzenia - za gospodarstwo rolne opuszczone uważane było gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę.

Rozpatrując sprawę na skutek wniosku o ponowne jej rozpoznanie, Kolegium decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. utrzymało w mocy swoje rozstrzygnięcie. Decyzja ta następnie została uchylona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, który wyrokiem z dnia 18 grudnia 2007r. (sygn. akt III SA/Po 104/07) uznał ją za wadliwą. W ocenie Sądu bowiem organ administracji, wydając rozstrzygnięcie, naruszył przepisy art. 77, 80 i 107 k.p.a.

Ponownie rozpatrując sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koninie decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. uchyliło swoją decyzję z dnia [...] września 2006 r. i stwierdziło nieważność decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Słupcy z dnia 11 listopada 1968 r.

W motywach swego rozstrzygnięcia Kolegium w szczególności podniosło, że z akt sprawy wynikało, iż w dniu wydania kwestionowanej decyzji była wiadoma Prezydium Powiatowej Rady Narodowej okoliczność, że W. W. zmarła, choć daty śmierci w tym czasie dokładnie nie ustalono. W tej sytuacji, zdaniem Kolegium, nie ulegało wątpliwości, że organ nie miał żadnych podstaw do rozstrzygnięcia o sytuacji prawno - majątkowej nieżyjącej osoby fizycznej, czyli osoby nieistniejącej. Wydanie zatem kwestionowanej decyzji stanowiło - wg organu - rażące naruszenie prawa określone w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W związku z tym zbędne w tej sytuacji stało się analizowanie, czy w niniejszej sprawie istniały przesłanki prawne i

faktyczne do przejęcia przedmiotowej nieruchomości na własność Państwa.

W skardze wniesionej na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Skarb Państwa - Lasy Państwowe Nadleśnictwo G. wniosło o jej uchylenie, zarzucając Kolegium naruszenie art. 77 i 80 k.p.a. W uzasadnieniu skargi skarżący podnosił, iż organ oparł decyzję na uznaniu, że W. W. - w momencie wydania kwestionowanej decyzji – nie żyła, co wynikało z treści uzasadnienia tej decyzji podczas, gdy - zgodnie z prawem - dokumentami

potwierdzającymi śmierć danej osoby jest akt zgonu lub postanowienie o stwierdzeniu zgonu bądź uznaniu za zmarłego. Zgromadzony materiał dowodowy nie zawierał żadnego z tych dokumentów, co – zdaniem skarżącego - oznaczało, że Kolegium poprzez nieokreślenie daty zgonu W. W. naruszyło w/w przepisy administracyjne.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o

jej oddalenie, powołując się na wcześniejszą argumentacje.

Ponadto na rozprawie przed Sądem w dniu 25 marca 2009 r. pełnomocnik skarżącego wyraził wątpliwość, co do właściwości Samorządowego Kolegium Odwoławczego - jako organu uprawnionego do orzekania w przedmiotowej sprawie.

Pełnomocnik uczestników postępowania wnosząc o oddalenie skargi, akcentował zaś, że właściwość Samorządowego Kolegium Odwoławczego wynikała w niniejszej sprawie m.in. z postanowienia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2008 r. a fakt zgonu W. W. znany był organom administracji już w chwili złożenia wniosku o zwrot nieruchomości, z treści postanowienia Sądu Rejonowego w Słupcy z dnia 8 czerwca 2004 r. ( sygn. akt [...]).

Oddalając skargę – na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że była ona nieuzasadniona.

Sąd wskazał w tym miejscu, że zgodnie z art. 153 w/w ustawy w powtórnym postępowaniu administracyjnym rozstrzygający sprawę organ, a także ponownie rozstrzygający sprawę sąd administracyjny, gdy doszło do wniesienia skargi na wydaną w sprawie nową decyzję, związane są zapatrywaniami zawartymi w prawomocnym orzeczeniu sądowym, w którym uchylono wydaną w toku postępowania decyzję administracyjną.

Odnosząc się do kwestii właściwości Samorządowego Kolegium Odwoławczego do orzekania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Słupcy z dnia 11 listopada 1968 r. Sąd stwierdził, że właściwość rzeczową organu do stwierdzenia nieważności decyzji ocenia się wg przepisów prawa materialnego, które stanowiły podstawę ustalenia właściwości organu

przy wydawaniu zaskarżonej decyzji. W przypadku zmian w strukturze administracji

publicznej ustala się bowiem najpierw organ, na który przeszła właściwość w danych sprawach a dopiero później - na podstawie art. 17 k.p.a. - określa się organ wyższego stopnia. Tak więc o tym, który organ jest właściwy do prowadzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej decyduje art. 157 § 1 k.p.a. W myśl zaś tego ostatniego przepisu wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej rozpoznaje organ wyższego stopnia, a gdy decyzja została wydana przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze – wniosek taki rozpoznają te organy. Z kolei, jakie organy są organami wyższego stopnia - w rozumieniu tego przepisu - określa art. 17 k.p.a.

Sąd zauważył też, że wątpliwości, co do właściwości organu w sprawie nieważności decyzji pojawiają się zwłaszcza, gdy wniosek o stwierdzenie nieważności dotyczy decyzji, od wydania których upłynął znaczny okres czasu i nastąpiła zmiana właściwości rzeczowej organów załatwiających tego typu sprawy.

Taka sytuacja wystąpiła właśnie w niniejszej sprawie, w której przedmiot postępowania dotyczył nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Słupcy z 1968 r. o przejęciu, która została wydana na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1957r. Nr 39, poz. 174 ze zm.). Powyższy przepis stanowił, że decyzję o przejęciu gospodarstwa rolnego, w trybie tego przepisu, wydawało prezydium powiatowej rady narodowej.

Przepis art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957r. utracił moc w dniu 1 lipca 1982 r. w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. Nr 11, poz. 79 ), zgodnie z którą organ administracji państwowej o właściwości ogólnej stopnia podstawowego miał uprawnienie wydać decyzję o pozbawieniu prawa użytkowania nieruchomości stanowiących własność Państwa, lub orzec o ich zwrocie poprzedniemu właścicielowi.

Z kolei z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. -

Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach

samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 291 ze zm.) przestały istnieć dotychczasowe

terenowe organy administracji państwowej o właściwości ogólnej i szczególnej, a ich

kompetencje przejęły organy nowo utworzonych gmin oraz organy administracji

rządowej. Następnie, w myśl art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o

samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. Nr 122, poz. 593 ze zm.) - w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 1998 r. o z mianie ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. Nr 162, poz. 124), organem wyższego stopnia w indywidualnych sprawach administracyjnych, należących do właściwości jednostek samorządu terytorialnego stały się samorządowe kolegia odwoławcze, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej. W związku z wejściem w życie ustawy z dnia 29 grudnia 1998r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa (Dz. U. Nr 162, poz. 1126) uległ też zmianie także art. 17 pkt 1-3 k.p.a. i samorządowe kolegia odwoławcze są organami wyższego stopnia w stosunku do jednostek samorządu terytorialnego, chyba, że ustawy szczególne stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 7 pkt 4 ustawy z dnia 5 czerwca 1998r.o administracji rządowej w województwie (Dz. U. Nr 22, poz. 268 ze zm.) wojewoda jest organem wyższego stopnia - w rozumieniu k.p.a. - tylko wtedy, jeżeli ustawy szczególne tak stanowią.

Uznając, że w przedmiotowej sprawie brak było przepisu szczególnego, który wskazałby wojewodę jako organ wyższego stopnia, co oznaczało, iż właściwym do stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Słupcy z 1968r. było właściwe miejscowo samorządowe kolegium odwoławcze, Sąd Wojewódzki zwrócił uwagę, iż koniecznym elementem każdego postępowania administracyjnego są jego podmioty. Aby bowiem można było mówić o istnieniu postępowania, musi istnieć organ administracyjny, mający zdolność prawną do jego prowadzenia oraz strona, o której prawach organ administracyjny orzeka w danym postępowaniu. Strona musi posiadać zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych w ogólnym postępowaniu administracyjnym jak również w szczególnych postępowaniach administracyjnych, którą ocenia się według przepisów prawa cywilnego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z treścią art. 8 Kodeksu cywilnego - w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji z 1968 r.- zdolność prawna osób fizycznych powstaje z chwilą narodzin, a kończy się z chwilą śmierci. Z powyższego zatem jednoznacznie - zdaniem Sądu - wynikało, że W. W. jako osoba zmarła, nie mogła być stroną postępowania, skoro w dniu wydawania rozstrzygnięcia już nie żyła.

W ocenie Sądu z dołączonych przy tym do sprawy akt administracyjnych jednoznacznie wynikało, że okoliczności związane ze śmiercią W. W. zostały przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśnione w sposób wystarczający. Fakt śmierci strony był znany Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w dniu wydawania przedmiotowego rozstrzygnięcia, o czym świadczyła treści uzasadnienia decyzji. Ponadto w aktach administracyjnych znajdowało się także prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w Słupcy z dnia 8 czerwca 2004 r. ( sygn. akt l Ns 337/04, k. 165 akt adm.), w którym Sąd stwierdził ponad wszelką wątpliwość, że W. W. zmarła w dniu 15 września 1963 r., a więc 5 lat przed wydaniem decyzji przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z 1968 r.

W tych warunkach zapadłe rozstrzygnięcie o sytuacji prawnej osoby, która zmarła jeszcze przed wszczęciem postępowania – w ocenie Sądu Wojewódzkiego - rażąco naruszało prawo w rozumieniu art.. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

W skardze kasacyjnej wniesionej – na zasadzie art. 174 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Skarb Państwa – Lasy Państwowe Nadleśnictwo G. zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. naruszenie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez bezpodstawne oddalenie skargi w związku z niewłaściwym zastosowaniem art. 157 § 1 k.p.a. w zw. z art. 17 pkt 1 oraz art. 7 pkt 4 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o administracji rządowej w województwie ( Dz. U. Nr 22, poz. 268 ze zm. ) a polegające na błędnym ustaleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu organu, na który przeszła właściwość w danych sprawach a co za tym idzie błędnego określenia organu wyższego stopnia i przyjęciu, iż właściwym do stwierdzenia nieważności jest organ wyższego stopnia w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego tj. samorządowe kolegium odwoławcze, zamiast zastosowaniu art. 17 pkt 3 k.p.a.

Wskazując na powyższą podstawę kasacyjną skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu wraz z zasadzeniem kosztów postępowania kasacyjnego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że przepisy ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reforma rolną i osadnictwem rolnym zostały uchylone ustawą z dnia 26 marca 1982 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych, która przewidywała możliwość wydania decyzji o przejęciu na własność Państwa gruntów rolnych odłogowych na nieruchomościach opuszczonych przez właścicieli. Decyzje w tym zakresie wydawał terenowy organ administracji państwowej o właściwości ogólnej. Organ ten podejmował także decyzję o pozbawieniu prawa użytkowania nieruchomości stanowiących własność Państwa, lub orzekał o nakazaniu zwrotu poprzedniemu właścicielowi ( art. 39 ust. 4 cyt. ustawy).

W związku z reformą administracyjną przeprowadzoną w 1990 r., w ustawie z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organem gminy a organem administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw szczególnych ( Dz. U. Nr 34, poz. 198 ze zm. ), sprawy określone w art. 39 ust. 4 ustawy z 1982 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych zostały przekazane organom gminy jako zadania zlecone.

Następnie ustawa ta, z dniem 25 marca 1995 r. została uchylona przez ustawę z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych ( Dz. U. Nr 16, poz. 78), która nie zawierała już regulacji pozwalających na przymusowe nieodpłatne przejmowanie gruntów rolnych na własność Państwa z powodu ich opuszczenia.

Kwestia właściwości organów do orzekania w przedmiotowej sprawie nie została również uregulowana w ustawie z dnia 4 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej - w związku z reformą ustrojową państwa ( Dz. U. Nr 106, poz. 668) oraz ustawie z dnia 29 grudnia 1998 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa ( Dz. U. Nr 162, póz. 1126 ).

Skarżący kasacyjnie zwracał w tym miejscu uwagę, że w art. 58 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ( Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291) przewidziano możliwość przejęcia na własność Skarbu Państwa za odpłatnością nieruchomości rolnej, jeśli z wnioskiem takim wystąpi właściciel tej

nieruchomości, który ma ustalone prawo do emerytury lub renty z ubezpieczenia (a zachodzą przy tym pewne szczególne okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 7 pkt. l tej ustawy). Decyzje w przedmiocie przejęcia nieruchomości i ustalenia odpłatności wydaje w takim przypadku Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa (obecnie - Agencja Nieruchomości Rolnych), która została utworzona ustawą z dnia 19

października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw ( Dz. U. Nr 107, póz. 464 ze zm.).

W związku z powyższym – zdaniem kasatora - w obecnym stanie prawnym, w sprawach dotyczących gospodarowania nieruchomościami rolnymi będącymi mieniem Skarbu Państwa, w tym dotyczących decyzji o przejęciu nieruchomości rolnej przez Państwo, właściwa jest Agencja Nieruchomości Rolnych, a więc organem właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji wydanych w przedmiocie przejęcia nieruchomości rolnych na własność Państwa, nawet, jeśli wydane one zostały na podstawie

poprzednio obowiązujących przepisów przez terenowe organy administracji rządowej- wcześniej przez terenowe organy administracji państwowej, należy poszukiwać przez ustalenie organu wyższego stopnia w stosunku do Agencji i jej Prezesa. Ponieważ, według art. 3 ust. 2 powołanej ustawy z dnia 19 października 1991 r., nadzór nad Agencją sprawuje Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi to organem wyższego stopnia w stosunku do Agencji i jej Prezesa jest - stosownie do art. 17 pkt. 3 k.p.a. - Minister

Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnicy postępowania: W. G. , B. K. i G. G. wnosili o jej oddalenie akcentując, że w tej, konkretnej sprawie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydał w dniu [...] marca 2006 r. postanowienie nr GZm-057-664/05, w którym uznał siebie i Wojewodę jako organy niewłaściwe.

Ponadto podnoszono, że zgodnie z art. 94 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną ( Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm. ) do właściwości starosty przeszły – jako zadania z zakresu administracji rządowej – określone w przepisach zadania urzędów rejonowych rządowej administracji ogólnej i kompetencje kierowników tych urzędów, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Z tego względu kompetencja do orzekania we wspomnianych sprawach w pierwszej instancji przeszłaby obecnie na starostę a więc organ samorządowy. W takim przypadku organem wyższego stopnia ( art. 17 pkt 1 k.p.a.) jest samorządowe kolegium odwoławcze, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Zatem ponieważ w obecnie obowiązujących przepisach właściwość w omawianych sprawach nie została przypisana żadnemu organowi a takim przepisem szczególnym nie jest ustawa z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa ani ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - to organem właściwym do wydania decyzji w niniejszej sprawie było kolegium.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej.

Zarzuty jej sprowadzały się do naruszenia przepisów postępowania, które – zdaniem skarżącego kasacyjnie – miało istotny wpływ na wynik sprawy a polegało na naruszeniu: art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w powiązaniu z art. 157 § 1 i z art. 17 pkt 1 k.p.a. oraz art. 7 pkt 4 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o administracji rządowej w województwie. Zdaniem skarżącego kasacyjnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu błędnie bowiem ustalił kompetencję organu, na który przeszła właściwość do orzekania w kwestii przejęcia gospodarstwa rolnego na własność Państwa a co za tym idzie, błędnie też określił dlań organ wyższego stopnia. Sąd przyjął bowiem, iż właściwym do stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji było samorządowe kolegium odwoławcze, zamiast Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Zarzuty te należy uznać za niezasadne.

Przede wszystkim zwrócić trzeba uwagę na fakt, że w przedmiotowej sprawie już raz wypowiadał się sąd administracyjny. Wyrokiem bowiem z dnia 18 grudnia 2007r. (sygn. akt III SA/Po 104/07) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił poprzednią decyzję Kolegium z dnia 23 listopada 2006 r., wydaną na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy a mocą której organ utrzymał w mocy własną decyzję o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji kwestionowanej. Stwierdzając wadliwość wspomnianej decyzji z dnia [...] listopada 2006 r. Sąd Wojewódzki wskazał przy tym na naruszenie przez organ art. 77, 80 i 107 k.p.a.

Powyższy wyrok nie był skarżony skargą kasacyjną i stał się prawomocnym. Z tego powodu ocena prawna w nim zawarta jest – jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji - wiążąca zarówno dla organów, jak i sądów orzekających obecnie.

Zgodnie z przepisem art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd wojewódzki rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten zatem obliguje sąd do zbadania z urzędu legalności zaskarżonego aktu wszechstronnie, niezależnie od podniesionych w skardze zarzutów.

Skoro zatem, wydając wyrok w dniu 18 grudnia 2007 r. w sprawie III SA/Po 104/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nie stwierdził braku kompetencji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie do orzekania w przedmiotowej sprawie, to należy ten fakt rozumieć w ten sposób, iż Sąd uznał organ ten za właściwy. Z racji prawomocności zaś wspomnianego wyroku – jak wspomniano wyżej – aktualnie organy i sądy orzekające w niniejszej sprawie są tą oceną prawną związane – po myśli art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Ponadto trafnie zauważają również uczestnicy postępowania: w osobach W. G. , B. K. i G. G. , że w niniejszej sprawie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydał w dniu [...] marca 2006 r. postanowienie nr [...], w którym utrzymał w mocy postanowienie Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] października 2005 r. nr [...]o uznaniu się niewłaściwym do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Słupcy z dnia 11 listopada 1968 r. i przekazaniu sprawy w tym zakresie do rozpatrzenia Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Koninie. Postanowienie Ministra również stało się ostateczne i prawomocne.

Wyjaśnić także wypada, że choć orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczące określenia organu właściwego w sprawach o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnych o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości rolnych jako opuszczonych, wydawanych na podstawie rożnych aktów prawnych z lat 40-tych i 50-tych, w tym także w oparciu o przepisy dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem oraz ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem, istotnie na przestrzeni kilku lat ulegało zmianie, ale dopiero od dnia 1 kwietnia 2009 r. zmiana ta ma uzasadnienie również w postaci zmiany obowiązującego prawa.

Pierwotnie, do połowy maja 2005 r. Naczelny Sąd Administracyjny wskazywał w tego rodzaju sprawach na właściwość wojewody. Następnie, w postanowieniu z dnia 18 maja 2005 r. ( sygn. akt I OW 17/05) przedstawiona została argumentacja w wyniku której – jako organy właściwe do stwierdzania nieważności omawianych orzeczeń - uznano samorządowe kolegia odwoławcze. Z kolei ta linia orzecznicza ponownie uległa zmianie, gdyż od maja 2008 r. twierdzono, że organem właściwym w przedmiotowych sprawach nie jest organ administracji samorządowej, lecz Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ( vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 maja 2008 r., sygn. akt I OW 9/08). Z kolei w postanowieniu z dnia 21 maja 2009 r. (sygn. akt I OW 28/09) Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, iż reprezentantem administracji rządowej, właściwym do rozpatrzenia przedmiotowych wniosków nie jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, a wojewoda przy tym, w tym ostatnim przypadku Sąd rozstrzygnięcie swoje oparł nie tylko na wykładni dotychczas obowiązujących przepisów, ale uzasadnił ją również zmianą przepisów prawa, a mianowicie ustawą z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz. U. Nr 31 poz. 206), która weszła w życie z dniem l kwietnia 2009 r. Ustawa ta przewiduje, że do właściwości wojewody jako organu administracji rządowej w województwie należą wszystkie sprawy z zakresu administracji w województwie, niezastrzeżone w odrębnych ustawach na rzecz innych organów tej administracji tj. organów administracji rządowej ( art. 3 ust. 1 pkt 5). W myśl zaś art. 3 ust. 1 pkt w/w ustawy, wojewoda jest organem wyższego stopnia w rozumieniu k.p.a.

Zaskarżona do Sądu Wojewódzkiego decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie została wydana w dniu [...] czerwca 2008 r. a zatem przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie. Z tej przyczyny zmiana prawa, która nastąpiła dopiero w dniu 1 kwietnia 2009 r. w tym wypadku nie wpływała na prawidłowość zaskarżonej do Sadu Wojewódzkiego decyzji.

Biorąc zatem pod uwagę, że skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw prawnych, na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzeczono jak w sentencji.

Zwrot kosztów zastępstwa procesowego za instancję kasacyjną na rzecz uczestników postępowania nie został orzeczony z uwagi na fakt, że procedura sądowoadministracyjna nie przewiduje takiej możliwości.