Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1445/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-10-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 174 pkt 2; art. 183 par. 1; art. 183 par. 2; art. 184
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7; art. 77 par. 1; art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 24 ust. 2; art. 28 ust. 1; art. 28 ust. 2
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Myślińska Sędzia NSA Andrzej Kuba (spr.) Sędzia del. WSA Wojciech Kręcisz Protokolant Marta Podoba po rozpoznaniu w dniu 17 października 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. Ś. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 3 lutego 2011 r. sygn. akt III SA/Po 740/10 w sprawie ze skargi K. Ś. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 3 lutego 2011 roku sygn. akt III SA/Po 740/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę K.S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O.W. z dnia [...] października 2010r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia.

W dniu [...] sierpnia 2008 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O.W. wpłynął wniosek K.Ś. o umorzenie należności z tytułu składek na:

- ubezpieczenia społeczne za okres 08/2003 – 07/2004 w kwocie 5.130,51 zł,

- ubezpieczenie zdrowotne za okres 08/2003 – 07/2004 w kwocie 1.725,83 zł,

- Fundusz Pracy za okres 08/2003 – 07/2004 w kwocie 364,85 zł.

Decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2008 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 11.530,39 zł – oprócz wnioskowanych kwot doliczono koszty upomnienia – 79,20 zł oraz odsetki za zwłokę naliczone do 25.08.2008 r. tj. do dnia złożenia wniosku o umorzenie – 4.230,00 zł.

Decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2009 r. po rozpoznaniu wniosku K.Ś. o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Wyrokiem z dnia 21 maja 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O.W. decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2009 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] grudnia 2008 r.

Na skutek skargi K.Ś. na powyższą decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2010 r., sygn. akt III SA/Po 62/10 uchylił zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że Zakład Ubezpieczeń stwierdził, że w niniejszej sprawie została spełniona przesłanka umorzenia należności wynikająca z przepisu art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o s.u.s., jednak korzystając z uznania administracyjnego, nie zdecydował o umorzeniu należności. W ocenie Sądu organ rentowy nie dokonał wnikliwej i rzetelnej oceny, czy skarżący jest w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla podstawowego utrzymania swojej rodziny. W konsekwencji w ocenie Sądu organ nie uwzględnił i nie ocenił należycie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, naruszając tym samym art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., zaś wskazane uchybienia, w ocenie Sądu, mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr [...] z dnia [...] października 2010 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że aktualnie wnioskodawca nie osiąga żadnych dochodów i nie posiada żadnego tytułu ubezpieczenia. Nie figuruje również w ewidencji Powiatowego Urzędu Pracy w K. jako osoba bezrobotna. Nie posiada majątku mogącego stanowić przedmiot zabezpieczenia istniejącego zadłużenia - zarówno nieruchomości na terenie miasta K. jak i majątku ruchomego. Obok zadłużenia z tytułu składek wnioskodawca posiada zaległości podatkowe na kwotę 10.792,00 zł plus należne odsetki. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K. potwierdza fakt korzystania przez wnioskodawcę z pomocy socjalnej w formie zasiłku stałego na kwotę 351 zł miesięcznie (do 06/2012 r.) oraz zasiłków okresowych i celowych (w roku 2010 r. stanowią one kwotę 1.080 zł). Wnioskodawca legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności do dnia 30.06.2012r. Małżonka wnioskodawcy posiada status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku. W przeprowadzonym ponownie postępowaniu pomimo wezwań, wnioskodawca nie przedłożył żadnych dokumentów obrazujących aktualną sytuację materialną i osobistą. W dniu 27.07.2010 r. stawił się na wezwanie Zakładu, jednak odmówił złożenia jakichkolwiek wyjaśnień oraz przedłożenia dokumentów potwierdzających trudną sytuację materialną, oświadczył jedynie, iż jego sytuacja finansowa oraz osobista nie uległy zmianie od chwili spisywania poprzedniego kwestionariusza o sytuacji majątkowej i możliwościach płatniczych. W toku przeprowadzonego w 2010 roku postępowania wyjaśniającego ustalono, że wnioskodawca nie jest właścicielem majątku ruchomego i nieruchomości na terenie miasta K., do których może zostać skierowane postępowanie egzekucyjne. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. prowadzący postępowanie egzekucyjne nie stwierdził braku składników majątkowych podlegających egzekucji. W analizowanym przypadku nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne, a wysokość zadłużenia z tytułu składek przekracza wysokość kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Uznano, iż materiał dowodowy nie podlega analizie pod kątem spełnienia przesłanek zawartych w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2 i 4 ustawy o s.u.s.

Organ wskazał, że w wyniku analizy całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego uznano, iż w przedmiotowej sprawie spełniona została przesłanka umorzenia należności wynikająca z przepisu art. 28 ust. 1 pkt 3 ustawy o s.u.s., z uwagi jednak na uznaniowy charakter przepisu, powyższe nie obliguje Zakładu do podjęcia decyzji pozytywnej. W ocenie organu w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki umorzenia zadłużenia w oparciu o art. 28 ust. 3 pkt 4a, 5 i 6 ustawy o s.u.s. Wysokość nieopłaconych składek przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Organ egzekucyjny, do którego skierowano tytuły wykonawcze nie umorzył prowadzonego postępowania egzekucyjnego z uwagi na brak składników majątkowych podlegających zajęciu, nie jest także oczywistym, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Organ rentowy stwierdził brak możliwości umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. Zdaniem organu w sprawie nie zachodzą przesłanki określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Wskazał przy tym, że trudna sytuacja materialna, w której aktualnie znajduje się wnioskodawca nie ma charakteru trwałego i wynika głównie z braku zatrudnienia. Z treści przedłożonego orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, które datowane jest do dnia 30.06.2012r., wynika, że wnioskodawca może podjąć pracę na stanowisku przystosowanym. Wnioskodawca nie figuruje jednak w ewidencji Powiatowego Urzędu Pracy w K. jako osoba poszukująca zatrudnienia. Zdaniem organu fakty te wskazują na przejściowy charakter problemów finansowych, potwierdzają również tezę, iż wnioskodawca posiada potencjalne możliwości zarobkowania, a w konsekwencji spłaty ciążących na nim zobowiązań. Organ podkreślił, że w prowadzonym postępowaniu wyjaśniającym wnioskodawca odmówił przedłożenia jakichkolwiek dokumentów obrazujących aktualną sytuację osobistą i materialną oraz złożenia jakichkolwiek wyjaśnień w tym zakresie. Oświadczył natomiast, iż jego sytuacja materialna oraz finansowa nie uległy zmianie od czasu spisywania ostatniego kwestionariusza o sytuacji majątkowej tj. od dnia 28.09.2009r. W wywiadzie o możliwościach płatniczych z dnia 05.09.2008r. podał, że utrzymuje się z pomocy najbliższej rodziny, przy czym nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa. Dom, w którym zamieszkuje jest własnością syna. Koszty utrzymania określił na kwotę 260 zł miesięcznie (prąd , woda, gaz). We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podał natomiast, że prowadzi z żoną wspólne gospodarstwo domowe, odrębne gospodarstwo prowadzi natomiast syn, który ponosi jedynie wydatki utrzymania domu. Wnioskodawca określił wydatki związane z leczeniem - miesięcznie ok. 200 zł na leki i po 60 zł na wizyty lekarskie. Wskazał również, że przebyta operacja kręgosłupa wyklucza pracę w wyuczonym zawodzie kierowcy. Podał także, iż żona nie może podjąć zatrudnienia z uwagi na wiek i brak ofert pracy. Nie podał natomiast czy istnieją inne przeszkody podjęcia przez nią zatrudnienia. Zakład podejmując czynności z urzędu ustalił, że pod adresem zamieszkania wnioskodawcy zameldowanych jest pięć osób. W oświadczeniu z dnia 28.09.2009r. wnioskodawca wyjaśnił, że zameldowane osoby – poza nim to: żona, matka, syn oraz córka. Z matką, W.Ś. nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. W zakresie ponoszonych kosztów utrzymania stwierdził, że ponosi je po połowie z synem. Koszty te oszacował na kwotę ok. 200 zł miesięcznie, natomiast koszty leczenia na kwotę 350 zł miesięcznie. Oświadczył również, że nie posiada dokumentów potwierdzających wysokość kosztów ponoszonych w związku z leczeniem. Oświadczył także, iż córka A. od 2005 roku przebywa prawdopodobnie za granicą, a dochody syna nie są mu znane. Matka pobiera rentę rodzinną w wysokości 840 zł i przekazuje co miesiąc 100 zł synowi wnioskodawcy celem pokrycia kosztów utrzymania domu. Na okoliczność ponoszonych wydatków wnioskodawca przedstawił faktury i rachunki za różne media, z różnych okresów. Z przedłożonej dokumentacji wynika, że faktury za media wystawiane są na różne osoby: np. na wnioskodawcę i małżonkę za gaz, na wnioskodawcę za energię i wywóz odpadów, na syna za usługi RTV, internet i wodę oraz na matkę za telefon. Wskazał również, iż z uwagi na trudną sytuację materialną korzysta z pomocy rodziny. Nie określił jednak charakteru oraz zakresu tej pomocy. W powyższym stanie faktycznym nie można – zdaniem organu w sposób jednoznaczny stwierdzić, jaka jest rzeczywista wysokość dochodów, jak również kosztów i obciążeń występujących w gospodarstwie domowym wnioskodawcy. W konsekwencji Zakład uznał, że wnioskodawca nie wykazał, czy spłata zaległości mogłaby wpłynąć negatywnie na możliwość zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencjalnych. Niezłożenie przez wnioskodawcę szczegółowych wyjaśnień dotyczących wysokości ponoszonych kosztów jak również dochodów występujących w gospodarstwie domowym uniemożliwia Zakładowi dokonanie korelacji kosztów w stosunku do dochodów przypadających na członka gospodarstwa domowego, a tym samym na stwierdzenie w sposób bezsporny, iż opłacenie należności z tytułu składek przyczyniłoby się do ubóstwa wnioskodawcy i członków rodziny. W ocenie Zakładu w przedmiotowej sprawie nie wskazano nadzwyczajnych okoliczności uzasadniających umorzenie należności pomimo braku całkowitej nieściągalności z uwagi na ważny interes osoby zobowiązanej. Organ zaakcentował, że wnioskodawca wskazał, iż trudna sytuacja finansowa powstała w wyniku osadzenia w zakładzie karnym, a więc nie jest następstwem nadzwyczajnych przyczyn losowych, na które nie miał on wpływu. W ocenie Zakładu wnioskodawca nie wykazał, iż spłata zadłużenia przyczyni się do zachwiania egzystencji jego rodziny. Zawarte we wniosku stwierdzenia dotyczące trudnej sytuacji materialnej mają charakter ogólny i nie są poparte stosownymi dowodami. W ocenie Zakładu instytucja umorzenia należności z tytułu składek winna znajdować zastosowanie jedynie w odniesieniu do tych dłużników, którzy wykażą w sposób wyczerpujący wyjątkowe okoliczności mogące skutkować umorzeniem, jak również przekonają o wykorzystaniu w pełni aktywnej postawy w poszukiwaniu źródeł dochodów. Wnioskodawca natomiast nie figuruje w ewidencji osób poszukujących zatrudnienia pomimo możliwości wykonywania pracy na stanowisku przystosowanym, nie wyjaśnił również czy podejmował jakiekolwiek próby zmierzające do poprawy swojej sytuacji materialnej.

Zakład podkreślił, że wskazana przez wnioskodawcę sytuacja finansowa - brak środków na uregulowanie składek oraz zły stan zdrowia nie stanowią w świetle cytowanych przepisów samoistnych i wystarczających podstaw do podjęcia pozytywnej decyzji w przedmiocie umorzenia należności. Trudna sytuacja w jakiej obecnie się znajduje wnioskodawca nie jest następstwem nadzwyczajnych zdarzeń czy okoliczności, na które nie miał on wpływu. Zakład powołał się również na uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalając skargę wskazał, że została wydana zgodnie z prawem i stosownie do wskazań Sądu zawartym w wyroku z dnia 14 kwietnia 2010 r. Organ wnikliwie przeanalizował wynikające ze zgromadzonego materiału dowodowego okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącego z punktu widzenia przesłanki umorzenia z art. 28 ust. 3 a ustawy o s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, do której nawiązywał skarżący. Podkreślił przy tym, że pomimo stosownego wezwania przez organ w tym zakresie wnioskodawca nie złożył szczegółowych wyjaśnień ani dowodów dotyczących wysokości ponoszonych kosztów jak również dochodów występujących w gospodarstwie domowym, co uniemożliwia Zakładowi dokonanie korelacji kosztów w stosunku do dochodów przypadających na członka gospodarstwa domowego, a tym samym na stwierdzenie w sposób bezsporny, iż opłacenie należności z tytułu składek przyczyniłoby się do ubóstwa wnioskodawcy i członków rodziny. W szczególności wnioskodawca nie wykazał, jakie ponosi rzeczywiste koszty utrzymania, a w jakim zakresie są one finansowane przez jego syna, matkę lub pozostałych członków gospodarstwa domowego, biorąc pod uwagę, że przedłożone przez wnioskodawcę rachunki były wystawiane na różne osoby. Wnioskodawca nie określił też dokładnie rozmiarów otrzymywanej od rodziny pomocy materialnej. Ponadto nie udokumentował wskazanych kosztów leczenia. W rezultacie nie wykazał, iż spłata zadłużenia przyczyni się do zachwiania egzystencji jego rodziny. Zawarte we wniosku stwierdzenia dotyczące trudnej sytuacji materialnej mają charakter ogólny i nie są poparte stosownymi dowodami. Wnioskodawca nie wykazał również zaistnienia jakichkolwiek nadzwyczajnych okoliczności uzasadniających umorzenie należności z uwagi na ważny interes osoby zobowiązanej. Organ podkreślił przy tym, że trudna sytuacja finansowa skarżącego powstała w wyniku osadzenia w zakładzie karnym, a więc nie jest następstwem nadzwyczajnych przyczyn losowych, na które nie miał on wpływu. Uzasadniając odmowę umorzenia należności w ramach uznania administracyjnego organ rentowy powołał się na przejściowy charakter trudnej sytuacji materialnej skarżącego oraz potencjalne możliwości zarobkowania, a w konsekwencji spłaty ciążących na nim zobowiązań, wskazując w szczególności na okresowy charakter orzeczonego stopnia niepełnosprawności oraz możliwość wykonywania pracy na stanowisku przystosowanym. Jednocześnie zwrócił uwagę, że skarżący nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba poszukująca zatrudnienia, ani nie wykazał on w inny sposób, że podejmuje jakiekolwiek próby podjęcia zatrudnienia, a w konsekwencji poprawy swojej sytuacji materialnej. Ponadto podkreślił, że trudna sytuacja materialna, w jakiej znajduje się skarżący nie jest następstwem jakichkolwiek nadzwyczajnych okoliczności.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd doszedł do przekonania, że odmowa umorzenia należności w niniejszej sprawie została należycie uzasadniona i nie przekracza granic uznania administracyjnego. Powyższe oznacza, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

K.S. złożył skargę kasacyjną, w której zaskarżyła wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:

I. Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów wstępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez nieuwzględnienie skargi w wyniku pominięcia naruszenia przepisów prawa materialnego, jakich w toku postępowania dopuścił się organ administracji, tj.: art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998 r. (Dz.U. Nr 137, joz. 887) oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz.U. Nr 141, poz. 1365) poprzez odmowę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w sytuacji, w której opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez nieuwzględnienie skargi w wyniku pominięcia naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, jakich w toku postępowania dopuścił się organ administracji, tj:

- art. 7 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie słusznego interesu obywateli, co w konsekwencji doprowadziło do uznania przez organ, że opłacenie składek nie pozbawi zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych,

- art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, w związku z czym ocena ta miała charakter dowolny, w szczególności w zakresie przesłanek umorzenia i należności składkowych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wnoszący skargę zawarł argumenty na poparcie powyższych zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Na wstępie rozważań wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą środek zaskarżenia, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują. Przystępując do merytorycznej oceny zarzutów skargi kasacyjnej, podkreślić na wstępie należy, że skarga kasacyjna oparta została na jednej podstawie, tj. zarzutach naruszenia przepisów postępowania ( art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Na wstępie Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że decyzja o umorzeniu należności jest decyzją uznaniową. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że kontrola decyzji uznaniowych jest co do zasady traktowana jako ograniczona. Kontrola takich rozstrzygnięć obejmuje przede wszystkim istnienie podstaw faktycznych i prawnych do ich wydania. W pełnym zakresie sądy administracyjne kontrolują natomiast prawidłowość postępowania wyjaśniającego, a więc przede wszystkim jego zakres, sposób przeprowadzenia i prawidłowość dokonanej oceny. Uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia przy tym organu administracji od obowiązku wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), całościowego wyjaśnienia sprawy i wydania decyzji przekonywującej pod względem faktycznym i prawnym. Z art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia wynika, że w art. 28 ust. 1 u.s.u.s ustawodawca określił granice przedmiotowe możliwego umorzenia, zaś w ust. 2 i ust. 3 sprecyzował zasadnicze przesłanki umożliwiające umorzenie. Przepis art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. stanowi bowiem, iż należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone".

Prawidłowość działań organu orzekającego w tym zakresie podlega kontroli sądowej, w ramach której Sąd ocenia, czy materiał dowodowy zgromadzony został w sposób wystarczający dla ustalenia istnienia przesłanek umorzenia oraz czy został prawidłowo oceniony, a następnie, czy z oceny tej zostały wyciągnięte wnioski właściwe pod względem logicznym i pod względem prawnym.

Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga kasacyjna nie podważyła skutecznie stanowiska Sądu I instancji, a sformułowane w niej zarzuty naruszenia przepisów postępowania są niezasadne. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowe jest stanowisko organu, zaakceptowane przez Sąd I instancji, że w przedmiotowej sprawie spełniona została przesłanka umorzenia należności wynikająca z przepisu art. 28 ust. 1 pkt 3 ustawy o s.u.s., jednak organ odmawiając umorzenia należności nie przekroczył granic uznania administracyjnego, co wyczerpująco zbadał i uzasadnił Sąd pierwszej instancji. W rozpoznawanej sprawie organ uznał, że nie ma miejsca również przesłanka wynikająca z § 3 ust.1 pkt 3 rozporządzenia, co było również przedmiotem badania Sądu pierwszej instancji i zasadnie uznano, że nie ma ona miejsca w rozpoznawanej sprawie. W powołanym przepisie mowa jest o przewlekłej chorobie zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu.

Natomiast z niekwestionowanych okoliczności faktycznych wynika, że skarżący nie jest pozbawiony możliwości uzyskiwania dochodu z powodu przewlekłej choroby własnej lub członka rodziny. Wręcz przeciwnie z treści przedłożonego orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, które datowane jest do dnia 30 czerwca 2012 r., wynika, że wnioskodawca może podjąć pracę na stanowisku przystosowanym. Wnioskodawca nie figuruje jednak w ewidencji Powiatowego Urzędu Pracy w K. jako osoba poszukująca zatrudnienia.

Sąd I instancji uwzględnił i zasadnie uznał, że organ rentowy wydając zaskarżoną decyzję właściwie zastosował się poczynionych przez Sąd w wyroku z dnia 14 kwietnia 2010 r. uwag w szczególności mających na celu ustalenia i dokonania oceny przez organ rentowy możliwości płatniczych skarżącego z uwzględnieniem jego szczególnie trudnej sytuacji życiowej, jego stanu zdrowia, wydatków związanych z koniecznym leczeniem, opieką i kosztami utrzymania, mając również na uwadze wysokość zaległej należności.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego słusznie Sąd pierwszej uznał, że organ wnikliwie przeanalizował wynikające ze zgromadzonego materiału dowodowego okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącego z punktu widzenia przesłanki umorzenia z art. 28 ust. 3 a ustawy o s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, do której nawiązywał skarżący. Słusznie Sąd zauważył, że pomimo stosownego wezwania przez organ w tym zakresie wnioskodawca nie złożył szczegółowych wyjaśnień ani dowodów dotyczących wysokości ponoszonych kosztów jak również dochodów występujących w gospodarstwie domowym, co uniemożliwia Zakładowi dokonanie korelacji kosztów w stosunku do dochodów przypadających na członka gospodarstwa domowego, a tym samym na stwierdzenie w sposób bezsporny, iż opłacenie należności z tytułu składek przyczyniłoby się do ubóstwa wnioskodawcy i członków rodziny. Sąd wziął pod uwagę w szczególności fakt, że wnioskodawca nie wykazał, jakie ponosi rzeczywiste koszty utrzymania, a w jakim zakresie są one finansowane przez jego syna, matkę lub pozostałych członków gospodarstwa domowego, biorąc pod uwagę, że przedłożone przez wnioskodawcę rachunki były wystawiane na różne osoby. Sąd miał na względzie także, że wnioskodawca nie określił też dokładnie rozmiarów otrzymywanej od rodziny pomocy materialnej. Ponadto nie udokumentował wskazanych kosztów leczenia. Zdaniem NSA, Sąd I instancji trafnie uznał w rezultacie, że skarżący nie wykazał, iż spłata zadłużenia przyczyni się do zachwiania egzystencji jego rodziny. Zawarte we wniosku stwierdzenia dotyczące trudnej sytuacji materialnej mają charakter ogólny i nie są poparte stosownymi dowodami. Wnioskodawca nie wykazał również zaistnienia jakichkolwiek nadzwyczajnych okoliczności uzasadniających umorzenie należności z uwagi na ważny interes osoby zobowiązanej. Sąd I instancji prawidłowo podzielił stanowisko organu, że trudna sytuacja finansowa skarżącego powstała w wyniku osadzenia w zakładzie karnym, a więc nie jest następstwem nadzwyczajnych przyczyn losowych, na które nie miał on wpływu. W tej sytuacji zasadnie Sąd pierwszej instancji uznał, że organ rentowy uzasadniając odmowę umorzenia należności w ramach uznania administracyjnego powołał się na przejściowy charakter trudnej sytuacji materialnej skarżącego oraz potencjalne możliwości zarobkowania, a w konsekwencji spłaty ciążących na nim zobowiązań, wskazując w szczególności na okresowy charakter orzeczonego stopnia niepełnosprawności oraz możliwość wykonywania pracy na stanowisku przystosowanym. Jednocześnie zwrócił uwagę, że skarżący nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba poszukująca zatrudnienia, ani nie wykazał on w inny sposób, że podejmuje jakiekolwiek próby podjęcia zatrudnienia, a w konsekwencji poprawy swojej sytuacji materialnej. Tym samy zasadnie przyjęto, że trudna sytuacja materialna, w jakiej znajduje się skarżący nie jest następstwem jakichkolwiek nadzwyczajnych okoliczności. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego analiza powyższych okoliczności przez Sąd pierwszej instancji potwierdza jedynie, słusznie przyjętą przez Sąd konstatację, że nie sposób stwierdzić w tym przypadku, że decyzja o odmowie umorzenia należności w niniejszej sprawie nie została należycie uzasadniona i przekracza granice uznania administracyjnego. Tym samym zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wobec analizy sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej skarżącego, opierając się na materiale zebranym w aktach sprawy należy przyjąć, że właściwie ustalono i oceniono stan faktyczny. Sąd I instancji oceniając legalność zaskarżonej decyzji, prawidłowo stwierdził, że organy orzekające słusznie uznały, że spełniona została przesłanka umorzenia należności wynikająca z przepisu art. 28 ust. 1 pkt 3 ustawy o s.u.s., z uwagi jednak na uznaniowy charakter przepisu, powyższe nie obliguje Zakładu do podjęcia decyzji pozytywnej.

Podkreślenia wymaga, że to zobowiązany ma wykazać ZUS okoliczności, z których wynika, że mimo iż składki nie są nieściągalne, to jednak należy je umorzyć. Taki rozkład ciężaru dowodu jest oczywisty, gdyż ZUS nie jest zainteresowany dowodzeniem istnienia okoliczności przemawiających za umorzeniem zobowiązań, które nie są nieściągalne. Zobowiązany, zainteresowany umorzeniem i mający pełną wiedzę o okolicznościach uzasadniających umorzenie ma dostarczyć organowi stosowne dowody, czego skarżący nie dopełnił co zasadnie wykazał Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wyroku. W związku z powyższym, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej brak jest podstaw, aby uznać, że zaskarżony wyrok wydany został z naruszeniem przepisów postępowania mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tym samym niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 7 k.p.a i art. 80 k.p.a. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.