Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 591/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2010-12-21 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 258 par. 1 i par. 2 pkt 7 w zw. z art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Wraz ze skargą kasacyjną od wyroku tutejszego Sądu z dnia 3 sierpnia 2010 r., skarżący M. S. złożył wniosek o prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu wniosku, skarżący oświadczył, że w chwili obecnej znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, która uniemożliwia mu poniesienie kosztów postępowania. Prowadzona przez niego działalność gospodarcza przyniosła mu stratę – zarówno w roku 2009, jak i w bieżącym roku. Strona oświadczyła, że zamieszkuje aktualnie wspólnie ze swoimi rodzicami w ich domu, w Ł.. Jednocześnie wnioskodawca nie mieszka ze swoją żoną, z którą jest od [...] 2010 r. w separacji.

Jednocześnie M. S. stwierdził, że to wyłącznie na nim ciąży obowiązek spłaty kredytu hipotecznego, ponieważ "z małżonką ma ustanowioną rozdzielność majątkową". Wnioskodawca nie posiada żadnych oszczędności, ani przedmiotów wartościowych, które mógłby spieniężyć w celu pokrycia kosztów postępowania. Jednocześnie działalność gospodarcza prowadzona przez skarżącego została ograniczona w istotnym stopniu przez zajęcia komornicze dokonane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w K..

Skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoimi rodzicami: A. oraz K. S.. Na majątek rodziców skarżącego składa się dom w stanie surowym o powierzchni [...] m2 oraz działka pod domem o powierzchni [...] m2. Rodzice skarżącego również nie posiadają żadnych oszczędności, papierów wartościowych, ani innych przedmiotów wartościowych o wartości przekraczającej 3.000 Euro.

Matka skarżącego nie pracuje, natomiast jego ojciec uzyskuje emeryturę w kwocie [...] zł miesięcznie.

Jednocześnie skarżący oświadczył, że spłaca kredyt hipoteczny: jedna rata wynosi [...] zł, a strata w działalności gospodarczej w 2009 r. wyniosłą [...] zł, a w roku bieżącym strata ta wynosi [...] zł.

Jako załączniki do wniosku, strona dołączyła zeznanie podatkowe za 2009 r. (PIT – 36), wydruk z zestawienia obrotów za [...] 2010 r., oraz akt notarialny, zawierający umowę o ustanowieniu rozdzielności majątkowej z dnia [...] 2009 r. zawartej pomiędzy nim, a jego małżonką Ż. Ż. i kserokopię jednej strony informacji dla klienta wystosowanej przez "A" S.A., w którym opisane są poszczególne raty spłaty kredytu, jednak za okres od [...] do [...] 2008 r.

Strona została wezwana zarządzeniem referendarza sądowego z dnia [...] 2010 r. do uzupełnienia danych, na które powołała się we wniosku, poprzez wykazanie swojego aktualnego stanu majątkowego i stanu majątkowego swoich rodziców, jako osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Ponadto, wezwanie miało także na celu wyjaśnienie istotnej kwestii dla analizy stanu majątkowego skarżącego: ustalenia, czy skarżący rzeczywiście pozostaje ze swoją żoną w separacji orzeczonej przez Sąd, czy też pozostaje w tzw. "separacji faktycznej", do wniosku dołączono bowiem akt notarialny zawierający umowę o małżeńskiej rozdzielności majątkowej pomiędzy skarżącym, a jego żoną. Generalnie, wezwanie to miało na celu uzyskanie odpowiedniego materiału dowodowego, który obrazowałby aktualne i faktyczne możliwości finansowe strony skarżącej.

Wnioskodawca został mianowicie wezwany o:

- przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych (zarówno prywatnych, jak i związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą), obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont.;

- przedstawienie stosownych dokumentów, potwierdzających fakt prowadzenia przeciwko skarżącemu postępowania egzekucyjnego;

- doprecyzowanie na jakich warunkach zaciągnięty został przez skarżącego kredyt, opisany w rubryce 11 urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF oraz wskazanie sposobu i warunków spłaty kredytu i potencjalnych zaległości kredytowych;

- przedłożenie aktualnego zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego;

- podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania (czynsz, opłaty za tzw. media, zakup żywności, środków czystości, leczenie i zakup leków, inne wydatki), które powinny zostać nadto udokumentowane stosownymi dowodami wpłaty, fakturami VAT, paragonami itp.;

- nadesłanie kopii księgi przychodów i rozchodów prowadzonej przez skarżącego w zakresie działalności gospodarczej za trzy ostatnie miesiące (w załączniku do oświadczenia nadesłane zostało bowiem jedynie zestawienie obrotów z sierpnia 2010 r. – narastająco od początku bieżącego roku);

- nadesłanie kopii raportu kasowego obrazującego stan gotówki w kasie prowadzonego przez skarżącego przedsiębiorstwa na koniec ostatniego miesiąca;

- przedłożenie odpisu ewidencji środków trwałych prowadzonej w zakresie działalności gospodarczej, obrazującej ich stan na koniec ubiegłego miesiąca. Jeżeli figurujące w tej ewidencji środki trwałe uległy zajęciu w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, fakt ten należy udokumentować przedkładając np. zawiadomienia o zajęciu bądź stosowne zaświadczenia organu egzekucyjnego;

- nadesłanie odpisu stosownego orzeczenia sądowego dotyczącego separacji ustanowionej pomiędzy skarżącym, a jego żoną.

Ponadto, z uwagi na fakt, że z oświadczenia wnioskodawcy zawartego na formularzu PPF wynika, że aktualnie zamieszkuje on razem ze swoimi rodzicami i prowadzi z nimi wspólne gospodarstwo domowe, został on również wezwany do udokumentowania także aktualnej sytuacji majątkowej swoich rodziców poprzez:

- nadesłanie przekazu pocztowego (tzw. "odcinka") potwierdzającego pobieranie świadczenia emerytalnego przez ojca K. S. za ostatni miesiąc, bądź decyzji organu rentowego potwierdzającą aktualną wysokość tego świadczenia;

- udokumentowanie faktu, że matka skarżącego, A. S. nie osiąga żadnego dochodu;

- przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez rodziców skarżącego, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont.

W zakreślonym terminie strona skarżąca nadesłała za pośrednictwem swojego pełnomocnika procesowego jedynie część dokumentów, o które była wzywana. Zostały mianowicie nadesłane kserokopie zawiadomień Sądu Rejonowego w C. o dokonaniu wpisu hipoteki kaucyjnej na rzecz Skarbu Państwa (Naczelnika Urzędu Skarbowego w K.), kopie tytułów wykonawczych wystawionych przez powyższy organ podatkowy, kopie zawiadomień o zajęciu wierzytelności z rachunków, pismo strony z dnia [...] 2010 r., określone jako "zawiadomienie po potrąceniu" i (po raz kolejny) kserokopię zeznania podatkowego za 2009 r. (PIT – 36).

Jednocześnie, pełnomocnik skarżącego, w piśmie przewodnim z dnia 1 grudnia 2010 r. oświadczył, że w czasie otrzymania wezwania, skarżący był na zwolnieniu lekarskim – do dnia [...] 2010 r. Na potwierdzenie tego faktu, dołączona została kserokopia druku ZUS ZLA, potwierdzająca fakt, że wnioskodawca był na zwolnieniu lekarskim w dniach [...] – [...] 2010 r. Poza tym, skarżący prawdopodobnie będzie pozostawać na takim zwolnieniu aż do dnia [...] 2010 r., a informacja o tym zostanie niezwłocznie przekazana do Sądu.

Adwokat skarżącego wniósł o przedłużenie terminu do wykonania zobowiązania zawartego w wezwaniu referendarza sądowego z dnia 16 listopada 2010 r. – do dnia 13 grudnia 2010 r. Jednocześnie stwierdzając, że rodzaj i charakter tych uzupełnień wymaga jednak osobistego działania skarżącego – a takie działalnie z uwagi na chorobę strony jest obecnie w poważnym stopniu utrudnione.

Do dnia dzisiejszego nie wpłynęły do niniejszej sprawy żadne dokumenty źródłowe, ani jakiekolwiek inne pisma.

Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje.

Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać przyznane w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.).

Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy zażądał jedynie zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek ten, obejmował więc jedynie żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku M. S., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319).

W tym miejscu należy stwierdzić, że wnioskodawca złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie przedkładając jednocześnie kompletu dokumentów, które pozwalałyby na dokonanie wszechstronnej analizy żądania zawartego we wniosku. Do dokonania takiej analizy z pewnością nie wystarczają tylko te dokumenty, które wnioskodawca nadesłał.

Przyznanie prawa pomocy jest mianowicie możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej aktualnej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące środków, którymi strona dysponuje. Dopiero porównanie źródeł finansowych, którymi wnioskodawca może dysponować pozwala na stwierdzenie, czy ma on dostateczne środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jednak to obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne.

Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący w ogóle nie udowodnił, aby znajdował się rzeczywiście w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, co więcej, w ogóle nie wykazał jaka jest jego aktualna sytuacja majątkowa. Strona nie odpowiedziała na żądanie przedłożenia dokumentów obrazujących całokształt jej sytuacji majątkowej.

Pełnomocnik procesowy skarżącego informował o chorobie skarżącego, zaznaczając, że o kolejnych przedłużeniach zwolnienia lekarskiego będzie niezwłocznie informował Sąd. Wniósł jednocześnie o przedłużenie terminu do wykonania wezwania do dnia 13 grudnia 2010 r. Tymczasem, po upływie tego terminu nie wpłynęły do tutejszego Sądu żadne dokumenty, ani nie wpłynął żaden dokument stwierdzający przedłużenie zwolnienia lekarskiego, czy kolejny wniosek o przedłużenie terminu do wykonania wezwania z dnia 16 listopada 2010 r.

Wnioskodawca nie przedłożył mianowicie wykazów, ani wyciągów z posiadanych przez siebie rachunków bankowych – tak prywatnych, jak i związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Materiały te miały dokumentować operacje dokonywane w ramach tych rachunków bankowych w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Brak w aktach sprawy dokumentów, które precyzowałyby jakie są rzeczywiste i aktualne warunki spłaty kredytu zaciągniętego przez skarżącego w "A" S.A., tym bardziej, że dołączona do formularza wniosku PPF kserokopia "informacji dla klienta" o ratach spłaty tego kredytu, obejmuje jedynie informacje o wpłatach poszczególnych rat za okres od [...] do [...] 2008 r.

W aktach brak również dokumentów, które obrazowałyby w sposób wystarczający aktualną kondycję finansową prowadzonego przez wnioskodawcę przedsiębiorstwa. W aktach znajduje się bowiem jedynie wydruk obrotów firmy skarżącego za [...] 2010 r. – brak wydruków za kolejne miesiące.

Brak jakichkolwiek danych, które wskazywałby na orientacyjną miesięczną wysokość kosztów bieżącego utrzymania skarżącego. Niezależnie od tego, że brak jakichkolwiek dokumentów, rachunków, czy faktur potwierdzających dokonywanie poszczególnych opłat, to brak w tym zakresie nawet oświadczenia skarżącego, które wskazywałoby przybliżone, czy też uśrednione kwoty poszczególnych wydatków na opłaty związane z korzystaniem z mieszkania. Poza tym, należy mieć na uwadze fakt, że istnieje prawdopodobieństwo, że skarżący mieszkając z rodzicami, w ogóle nie ponosi opłat, które powszechnie są ponoszone w związku z korzystaniem z lokalu mieszkalnego (np. czynsz najmu, opłata za użytkowanie, czy inne opłaty tego rodzaju).

Należy również podkreślić, że skarżący oświadczył już na urzędowym formularzu wniosku PPF, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoimi rodzicami: A. i K. S., oraz, że mieszka z nimi.

Jeżeli wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z innymi osobami – w tym przypadku ze swoimi rodzicami – to właśnie łączne wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy. W dalszej kolejności fakt ten bezpośrednio przesądza o tym, czy wnioskodawca w rzeczywistości może ponieść koszty postępowania, czy też nie jest w stanie ponieść tych kosztów. Jeżeli więc skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoimi rodzicami, to powinien udokumentować ich stan majątkowy. Brak natomiast dokumentów, z których wynikałoby w jakiej wysokości ojciec skarżącego pobiera świadczenie emerytalne, a matka skarżącego nie osiąga żadnego dochodu. Brak również jakiegokolwiek ustosunkowania się do kwestii rachunków bankowych (kont, lokat) posiadanych przez rodziców skarżącego.

Poza tym nie została wyjaśniona bardzo istotna kwestia dotycząca małżeństwa skarżącego z A. Ż.. Już we wniosku o prawo pomocy, skarżący oświadczył, że obowiązuje go ustrój małżeńskiej rozdzielności majątkowej, na dowód czego dołączył do wniosku kserokopię aktu notarialnego z dnia [...] 2009 r., w którym umowa ta została zawarta pomiędzy małżonkami. Fakt, że wnioskodawca powołuje się na ten dokument pociąga za sobą wniosek, że małżeństwo to funkcjonuje "na ogólnych zasadach" (czyli, że nie orzeczono rozwodu, bądź separacji). Tymczasem, już w uzasadnieniu wniosku o prawo pomocy, skarżący oświadcza jednocześnie, że od [...] 2010 r. nie zamieszkuje ze swoją żoną i jest z nią w separacji. W tym celu wezwano skarżącego do nadesłania stosownego orzeczenia sądowego, ustanawiającego separację pomiędzy skarżącym a jego małżonką. Odpis takiego orzeczenia nie wpłynął do akt przedmiotowej sprawy do dnia dzisiejszego. Tymczasem kwestia, czy skarżący pozostaje ze swoją żoną w separacji orzeczonej sądownie, czy też małżeństwo trwa bez orzeczonej separacji i obowiązuje jednocześnie małżonków ustrój małżeńskiej rozdzielności majątkowej ma pierwszorzędne znaczenie dla ustaleń w przedmiotowej sprawie i dokonania oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy.

Brak w aktach również zaświadczenia właściwej miejscowo jednostki samorządu terytorialnego o osobach zameldowanych w miejscu, które strona podała, jako swój adres zamieszkania.

Trzeba stwierdzić, że wskazane powyżej uchybienia strony w wypełnieniu wezwania referendarza sądowego z dnia 16 listopada 2010 r., stanowią istotne braki, które uniemożliwiają w istocie dokonanie rzetelnej oceny stanu majątkowego wnioskodawcy, a tym samym czynią niemożliwym stwierdzenie, czy wnioskodawca rzeczywiście spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy.

Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05).

Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.