Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 1035/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2006-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Gorzan Sędziowie NSA Włodzimierz Zygmont /spr./ as. sąd. WSA Karol Pawlicki Protokolant st. sekr. sąd. Laura Szukała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2006r. sprawy ze skargi Spółdzielni A w K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę /-/ K. Pawlicki /-/ W. Zygmont /-/ G. Gorzan


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego i wszczął postępowanie egzekucyjne przeciwko spółdzielni "A" w K. na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] 03.2003r. nr [...], wystawionego przez Spółkę B S.A. dokonując dnia [...] 04.2003r. zajęcia rachunku bankowego, o czym zawiadomił zobowiązaną zawiadomieniem nr [...] o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego.

Zobowiązana spółdzielnia wniosła dnia [...] 04.2003r. zarzuty na postępowanie egzekucyjne wskazując, że tytuł wykonawczy wystawiony został na Urząd Skarbowy, a nie na Naczelnika Urzędu Skarbowego, występuje błąd co do osoby zobowiązanej (nie jest nim spółdzielnia A) jak i objęto tytułem wykonawczym zobowiązanie cywilnoprawne, które winno być dochodzone w drodze procesu cywilnego, a ponadto roszczenie za korzystanie ze słupów elektrycznych na cudzym gruncie (nie stanowiących własności zobowiązanej) wymagało wytoczenia sprawy cywilnej.

Naczelnik Urzędu Skarbowego, na zasadzie art. 34 § 1 i § 3 ustawy z dnia 17.06.1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zwrócił się do wierzyciela o wypowiedź w sprawie zarzutów. Z uwagi na brak udzielenia w terminie 14 dni wypowiedzi przez wierzyciela, zawiesił postępowanie egzekucyjne postanowieniem z dnia [...] nr [...] na podstawie art. 56 § 3 w zw. z art. 56 § 1 powyższej ustawy.

Zobowiązana spółdzielnia wniosła zażalenie domagając się uchylenia powyższego postanowienia i umorzenia postępowania egzekucyjnego. W zażaleniu powtórzyła argumenty zawarte w zarzutach na prowadzenie postępowania egzekucyjnego. W podsumowaniu zażalenia domagała się zwrotu wyegzekwowanej kwoty [...]zł.

Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] nr [...] na podstawie art. 138 § 2 w zw. z art. 144 kpa, oraz art. 18 ustawy z dnia 17.06.1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, uchylił postanowienie organu egzekucyjnego i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Uzasadniając postanowienie organ odwoławczy stwierdził, że postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego zawieszające postępowanie egzekucyjne, winno być wydane w trybie przepisu art. 34 § 3 ustawy egzekucyjnej, i jest postanowieniem ostatecznym, na które nie przysługują żadne środki zaskarżenia. Przepis art. 17 § 1 ustawy egzekucyjnej stanowi, że na postanowienia wydane w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego służy zażalenie, jeżeli niniejsza ustawa lub Kodeks postępowania administracyjnego tak stanowi. Przywołany w sentencji postanowienia art. 56 § 1 i 3 ustawy egzekucyjnej przewiduje co prawda możliwość wniesienia środka zaskarżenia na wydane przez organ egzekucyjny postanowienie, ale odnosi się wyłącznie do katalogu okoliczności wymienionych w tym przepisie uzasadniających czasowe zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Natomiast zawieszenie postępowania w trybie art. 34 § 3 stanowi odrębną, regulację prawną ściśle związaną z procedura rozpatrywania zarzutów złożonych przez stronę zobowiązaną, do której w żaden sposób nie należy recypować postanowień wydanych w trybie innych przepisów ustawy.

W skardze zobowiązana spółdzielnia domagała się uchylenia powyższego postanowienia i ewentualnie rozstrzygnięcie zagadnienia dotyczącego właściwości organu uprawnionego do rozpoznania roszczeń odszkodowawczych wynikających z art. 57 ust. l ustawy z 10.04.1997r. Prawo energetyczne (Dz. U. Nr 54 poz. 1042 ze zm.) z powodu niezgodności z prawem tegoż postanowienia oraz o obciążenie kosztami postępowania przeciwnika wniosku.

Postanowieniu zarzuciła naruszenie w szczególności:

-art. 19 oraz art. 20 kpa przez pominięcie przez Izbę Skarbową zasady, że organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej w sytuacji gdy przedmiotem sprawy jest bezsporna okoliczność a mianowicie roszczenia odszkodowawcze wynikające z "nielegalnego poboru energii elektrycznej", które powinien rozpatrzyć sąd powszechny;

-art. 22 § 1 pkt 8 kpa przez nie rozważenie przez Izbę Skarbową zagadnienia dotyczącego właściwości swojej w przedmiocie rozstrzygania sporów o właściwość i uchylenie się od tego obowiązku poprzez wydanie zaskarżonego postanowienia bez podania jaki organ ma te sprawę rozpatrzyć i jakie okoliczności;

-art. 28 kpa przez pominiecie faktu, że skarżąca nie jest stroną w tej sprawie, gdyż jako strona może ewentualnie występować przed sądem powszechnym;

- art. 156 § 1 pkt 1 zw. z art. 157 § 1 kpa przez pominięcie okoliczności , że tytuł wykonawczy Nr [...], doręczony spółdzielni w dniu [...]04.2003r. wskazuje jako organ uprawniony do prowadzenia egzekucji "Urząd Skarbowy" co narusza art. 19 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewidujący, że organem jest "Naczelnik Urzędu Skarbowego" ;

-art. 2 § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przez pominiecie zasady, że charakter należności o którą chodzi w sprawie a mianowicie " nielegalny pobór energii" należy do właściwości sądu powszechnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do przepisu art. 97 ustawy z dnia 30.08.2002r.- Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz. 1271 ze zm. - dalej p.p.s.a.) - sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1.01.2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sady administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30.08.2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz w związku z art. 135 ustawy p.p.s.a., sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Sąd nie może wkraczać w uprawnienia organów administracji orzekając bezpośrednio o prawach i obowiązkach stron postępowania administracyjnego, nie może także oprzeć kontroli o kryterium słuszności czy sprawiedliwości społecznej. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy p.p.s.a.), a także gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a.).

WSA nie jest także związany granicami skargi, co oznacza, iż ma on obowiązek rozpoznać rozstrzygniętą sprawę z punktu widzenia zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i zastosowania prawa materialnego. Zobowiązany jest do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa - nawet tych nie podnoszonych w skardze, a związanych z materią zaskarżonych postanowień. Zatem w postępowaniu przed sądem administracyjnym I instancji obowiązuje zasada oficjalności określona w postanowieniach art. 134 ustawy p.p.s.a. Granice rozpoznania skargi przez sąd administracyjny wyznaczone są z jednej strony przez kryterium legalności zaskarżonego postanowienia, z drugiej natomiast strony przez zasadę nie pogarszania sytuacji prawnej skarżącego na skutek wydania wyroku (zasada reformationis in peius).

Oceniając zasadność zaskarżonego postanowienie w zakresie, w jakim sąd władny jest to uczynić, a więc z punktu widzenia jego legalności, stwierdzić należy, iż zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem i nie podlegało wyeliminowaniu z obrotu prawnego. Do dokonania takiej oceny zbędne było rozpatrywanie wszystkich kwestii, jakie zostały przedstawione w sporządzonym opisie dotychczasowego przebiegu postępowania.

Nie budzi wątpliwości sądu fakt, że w toku postępowania przed organem egzekucyjnym doszło do naruszenia przepisu postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Wprawdzie organ egzekucyjny miał pełne podstawy by zawiesić postępowanie, to jednak w zaskarżonym postanowieniu - co wskazał organ odwoławczy - powołał błędną podstawę prawną zawieszenia postępowania . Nie może stanowić jej przepis art. art. 56 § 1 i 3 ustawy egzekucyjnej, lecz przepis art. 34 § 3 tej ustawy, jako odrębna regulacja prawna ściśle związana z procedurą rozpatrywania zarzutów na prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Do postanowień w postępowaniu egzekucyjnym stosuje się odpowiednio art. 112 k.p.a. normujący skutki zamieszczenia w decyzji wadliwego pouczenia o środkach prawnych lub jego braku, zgodnie z którym nie może szkodzić stronie błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania albo brak takiego pouczenia. Ale też błędne pouczenie nie może stawiać jej w pozycji uprzywilejowanej, naruszającej ustalone prawem zasady postępowania. Błędna informacja o możliwości odwołania się od orzeczenia, od którego środek odwoławczy nie przysługuje, nie powoduje przyznania uprawnień, które nie są przez ustawę przewidziane, w szczególności prawa do odwołania się. Nawet omyłkowe udzielenie fachowemu pełnomocnikowi procesowemu (radcy prawnemu) zbędnego i błędnego pouczenia, co do przysługiwania zażalenia od postanowienia o zawieszeniu postępowania, nie może go zwalniać od dostosowania swoich czynności do wymagań wynikających z jednoznacznej normy prawnej, jaką jest szczególny przepis art. art. 34 § 3 tej ustawy egzekucyjnej.

W stanie faktycznym sprawy organ egzekucyjny nie orzekał w ogóle o zasadności zarzutów na prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 34 § 4 ustawy, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela. Fakt, że nie otrzymał bowiem na czas ostatecznego stanowiska wierzyciela, obligował do zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Organ odwoławczy nie jest organem egzekucyjnym i nawet gdyby uzyskał na etapie postępowania zażaleniowego ostateczne stanowisko wierzyciela, nie mógłby orzekać co do istoty sprawy, gdyż byłoby to sprzeczne z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 16 § 1 k.p.a.). Skoro organ odwoławczy otrzymał nieostateczne stanowisko wierzyciela, tym bardziej nie zachodziły warunki do rozstrzygania w przedmiocie zarzutów.

W tym kontekście sąd uznał, że zaskarżone postanowienie organu odwoławczego otwiera drogę do usunięcie wskazanego uchybienia , umożliwia wierzycielowi zajęcie stanowiska adekwatnego do stanu sprawy i wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 lipca 2006r. sygn. akt K 37/04, a także zajęcie stanowiska w kwestii dopuszczalności egzekucji administracyjnej (art. 29 § 1 ustawy) na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] 03.2003r. nr 4/2003, wystawionego przez spółkę B S.A. Podkreślenia wymaga, że właściwym do zajęcia stanowiska w kwestii zgłoszonych zarzutów jest wierzyciel natomiast organem właściwym do rozpoznania zażalenia na postanowienie wierzyciela wyrażające stanowisko w zakresie zarzutów (art. 34 § 1 i 2 ustawy ), jest właściwy dla tego wierzyciela organ wyższego stopnia, o którym mowa w art. 17 k.p.a.

Spoczywanie sporu w sądzie administracyjnym w oczekiwaniu na stanowisko Trybunału Konstytucyjnego w powyższej kwestii wstrzymało wydawanie w sprawie ewentualnych wątpliwych prawnie aktów administracyjnych. Obecnie Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że z zaskarżonego przepisu Prawa Energetycznego nie wynika wyłączenie drogi sądowej w przypadku zaistnienia sporu o nielegalny pobór energii paliwa między odbiorcą a przedsiębiorstwem energetycznym, gdy odbiorca nie chce dobrowolnie uiścić opłat. Regulacja mówi tylko o poddaniu egzekwowania opłat przepisom postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Nie można zatem twierdzić, że to treść przepisu sugeruje właśnie takie jego odczytanie, jakie się stało podstawą zarzutu niekonstytucyjności. Chociaż z zaskarżonego przepisu nie wynika bezpośrednio obowiązek sądowego rozpoznania sporu, to obowiązek ten wynika jednoznacznie z innych ustaw. Kompetencje sądu powszechnego do rozstrzygania sporów między podmiotami cywilno-prawnymi (w sprawach cywilnych), w określonej kategorii spraw, nie muszą wynikać z ustawy regulującej te sprawy. Generalnie wynika to z Kodeksu postępowania cywilnego ustanawiającego domniemanie drogi sądowej w sprawach cywilnych. Zdaniem Trybunału nie jest więc konieczne wyeliminowanie kwestionowanego przepisu z obrotu prawnego, ponieważ jest możliwe odczytanie go w zgodzie z Konstytucją. . .

Dlatego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd nie uwzględniając skargi, orzekł jak w sentencji wyroku.

/-/ K. Pawlicki /-/ G. Gorzan /-/ W. Zygmont