Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA 1119/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Malaszewska - Litwiniec Sędzia NSA Teresa Kobylecka (spr.) Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska Protokolant Agata Krysztofiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 listopada 2004 r. sprawy ze skargi H. L. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] lutego 2003 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia przejścia na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości - oddala skargę -


UZASADNIENIE

IV SA 1119/03

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lutego 2003 r. Minister Finansów po rozpatrzeniu wniosku H. L. o ponowne rozpoznanie sprawy - utrzymał w mocy decyzję Ministra Finansów z dnia [...] listopada 2002 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Finansów z dnia [...] sierpnia 2001 r., utrzymanej w mocy decyzją z dnia [...] października 2001 r. - w sprawie stwierdzenia przejścia na rzecz Skarbu Państwa udziału w wysokości - w prawie własności nieruchomości położonej w K. przy ul.[...](dawniej ul. [...]), oznaczonej jako działka [...], dla której prowadzona jest księga wieczysta [...] K., należącego do H.L. a uprzednio należącego do I. Z., na podstawie art. 1, 2, i 5 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz.U. Nr 12, poz. 65) w związku z Układem zawartym w dniu 16 lipca 1960 r. między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.

W uzasadnieniu decyzji organ nadzoru podniósł, że rozstrzygnięcie Ministra Finansów z dnia [...] sierpnia 2001 r. jest skutkiem przyznania I. Z. odszkodowania za przedmiotową nieruchomość przez Amerykańską Komisję Odszkodowawczą na mocy Układu zawartego w dniu 16 lipca 1960 r. między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Ponadto organ podniósł, że I. Z. złożyła, zgodnie z art. Vc Układu i punktem 7 Protokołu z dnia 29 listopada 1960 r. - przed Amerykańską Komisją Odszkodowawczą zrzeczenie się praw własności do nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] (dawniej ul. [...]) o treści "...niniejszym przekazuję, zrzekam się i przenoszę na Rząd Polski całe moje prawo, tytuł własności i udział w tych pozycjach mienia, na których opiera się orzeczenia zgodnie z § 7b lub 7c w/w Protokołu, przy czym takie pozycje mienia są bardziej szczegółowo określone i opisane w decyzji Komisji wydanej odnośnie tego roszczenia dnia 16 lutego 1966 r.".

Minister Finansów podniósł, że wnioskodawca, będący spadkobiercą I. Z. nie przedstawił argumentów, które uzasadniałyby zarzut rażącego naruszenia prawa przy wydaniu decyzji z dnia [...].VIII. 2001r.i [...].X. 2001 r.

Ustosunkowując się do zarzutu wydania decyzji bez podstawy prawnej Minister podniósł, że podstawą prawną decyzji jest ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz.U. Nr 12, poz. 65), która obliguje Ministra Finansów do wydania decyzji deklaratoryjnej w razie wystąpienia przesłanek formalnych. Odnośnie zarzutu posiadania przez I. Z. obywatelstwa polskiego organ nadzoru podniósł, że osoba posiadająca podwójne obywatelstwo podlega opiece dyplomatycznej tego państwa, z którym łączy ją więź rzeczywista. Stany Zjednoczone przyznając odszkodowanie w/w osobie jako obywatelowi amerykańskiemu uznały się za opiekuna dyplomatycznego, tworząc tym samym więź rzeczywistą, która wygasza roszczenia tegoż obywatela do dochodzenia swoich praw z powodu posiadania również obywatelstwa polskiego.

Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję wniósł H.L., domagając się zmiany zaskarżonej decyzji i stwierdzenia, że decyzja Ministra Finansów z dnia [...].X.2001 r. oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia [...].VIII.2001 r. są nieważne z mocy prawa, ewentualnie o uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Skarżący zarzucił:

- naruszenie przepisów postępowania : art. 156 kpa przez przyjęcie, że decyzja Ministra Finansów z [...].XI.2001 r. utrzymująca decyzję z dnia [...].VIII.2001r. nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa i art. 7 i 77 kpa przez niewyjaśnienie, czy I. Z. była obywatelką amerykańską w dacie przyznania odszkodowania,

- naruszenie przepisów prawa materialnego, polegającego na przyjęciu, że w sprawie znajduje zastosowanie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz.U. Nr 12, poz. 65) w zw. z art. 1 ust. 1 tej ustawy, a to wobec zastosowania jej do obywatelki polskiej i uznania, że układ z dnia 16 lipca 1960 r. między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej jest umową międzynarodową mogącą stanowić źródło prawa wewnętrznego na terytorium RP, oraz błędnej wykładni art. IV Układu w zw. z § 7b i 7c Protokołu dodatkowego poprzez uznanie, że przeniesienie prawa własności przedmiotowej nieruchomości następuje bezwarunkowo, tj. niezależnie od faktycznej wypłaty przyznanego odszkodowania.

W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Stosownie do treści art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Na wstępie należy podnieść, że wniosek H.L. o ponowne rozpoznanie sprawy został złożony w terminie, gdyż decyzję Ministra Finansów z dnia [...] listopada 2002 r. pełnomocnik skarżącego otrzymał w dniu [...].12.2002 r., zaś wniosek złożył dnia [...].01.2003 r., stąd nie zachodziła potrzeba wydania postanowienia o przywróceniu terminu do jego wniesienia.

Zaskarżona decyzja oraz decyzja z dnia [...] listopada 2001 r. zostały wydane w postępowaniu nieważnościowym. Postępowanie wszczynane na podstawie art. 156 § 1 kpa jest jednym z postępowań nadzwyczajnych, dających możliwość wzruszenia decyzji ostatecznych. W ramach tego trybu podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji stanowią tylko przesłanki ściśle określone w art. 156 § 1 kpa, żadne inne okoliczności nie mogą być brane pod uwagę. Jedną z przesłanek stwierdzenia nieważności jest rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa), które ma miejsce wówczas, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Należy mieć na uwadze, że prowadzone w trybie nadzoru postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nie ma na celu ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy, a jedynie wyjaśnienie kwalifikowanej niezgodności z prawem, obowiązującym w dacie wydawania kontrolowanej decyzji.

Materialnoprawną podstawę orzeczenia Ministra Finansów z dnia [...] sierpnia 2001 r., utrzymanego decyzją z dnia [...] października 2001 r. stanowił art. 1, 2, i 5 ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz.U. Nr 12, poz. 65) w związku z Układem zawartym w dniu 16 lipca 1960 r. między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Układ ten dotyczący roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych jest umową międzynarodową w rozumieniu art. 1, 2, i 5 ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych. Takiej wykładni cyt. ustawy oraz Układu dokonał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku składu siedmiu sędziów z dnia 17 maja 1999 r. (OSA 2/98 - ONSA 1999, Nr 4, poz. 110), którą Sąd w składzie niniejszym podziela. Szerokie rozważania zawarte w uzasadnieniu wskazanego wyroku dotyczące układu jako źródła prawa w zakresie nabycia i utraty własności (a także innych praw) kończące się stwierdzeniem, że układ jest międzynarodową umową o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych zawartą pomiędzy Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w rozumieniu art. 1, 2, i 5 ust. 2 cyt. ustawy pozwala na ustalenie przesłanek przesądzających o legalności decyzji Ministra Finansów, wydanej na podstawie art. 2 ustawy. Tymi przesłankami są m.in. wystąpienie z powołaniem się na układ do Rządu Stanów Zjednoczonych o odszkodowanie i otrzymanie odszkodowania. Istnienie tych przesłanek stanowi podstawę przejścia własności (i ew. innych praw) na rzecz Skarbu Państwa (p. wyrok NSA z 5.V.2004 r -OSK 154/04).

Wykładnia przepisów dokonana przez Naczelny Sąd Administracyjny w cytowanym wyroku jest zbieżna z wykładnią Trybunału Konstytucyjnego zawartą w uzasadnieniu postanowienia z dnia 24 października 2000 r. - sygn. SK 31/99 (OTK ZU Nr 7(37)/2000), w którym podkreślono ponadto, że przyznanie odszkodowania z tytułu przejęcia własności uzależnione było od złożenia oświadczenia o zrzeczeniu się tego prawa. Oświadczenia te były wyrazem świadomości składających je podmiotów, że mienie pozostawione w Polsce przeszło na własność Skarbu Państwa na podstawie ustaw i dekretów tam obowiązujących, a ponadto były wyrazem rezygnacji z dochodzenia praw w zamian za wypłacone odszkodowanie. Z celu, jaki - według preambuły - przyświecał Układowi, z treści jego art. IV oraz postanowień Protokołu podpisanego w W. wynika, że układające się strony traktowały te oświadczenia jako dowód załatwienia wszelkich roszczeń, zarówno finansowych jak i rzeczowoprawnych, obywateli Stanów Zjednoczonych wobec Polski.

Podkreślenia wymaga, iż wbrew twierdzeniom skarżącego przepis art. 2 ustawy nie wymaga przedstawienia dowodu wypłacenia odszkodowania. Zwrócił na to uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 17 maja 1999 r., stwierdzając, że "rozstrzygające znaczenie ma bowiem to, za co i w jakiej wysokości odszkodowanie zostało przyznane". Trybunał Konstytucyjny podkreślił natomiast, że fakt przyjęcia odszkodowania w zamian za utratę własności został potwierdzony w oświadczeniu obejmującym zrzeczenie się własności na rząd Polski. Takie oświadczenie złożyła w dniu [...] marca 1966 r. I. Z. - poprzedniczka prawna skarżącego, w którym stwierdziła, że "po wniesieniu pozwu na podstawie Porozumienia z rządem Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej w sprawie roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych z dnia 16 lipca 1960 r. i przyznaniu mi odszkodowania przez Komisję ds. Rozpatrywania Roszczeń Zagranicznych Stanów Zjednoczonych z tytułu mienia, które uznano za podlegające zapisom art. 5C Porozumienia, uzupełnionego przez § 7b i 7c Protokołu z dnia 29 listopada 1960 r., w związku z dokonaną przez Sekretarza Skarbu Stanów Zjednoczonych wypłatą z Funduszu Roszczeń Polskich na poczet odszkodowania przyznanego mi w związku z roszczeniem oraz zgodnie z postanowieniami ustępu 7c Ustawy o rozpatrywaniu roszczeń międzynarodowych z 1949 r. ze zmianami, odstępuję, zrzekam się i przenoszę na rząd polski wszystkie moje prawa i tytuły prawne przysługujące mi do mienia, którego dotyczy przyznane odszkodowanie, w zakresie w jakim mienie to jest objęte zapisami § 7b i 7c wyżej wspomnianego Protokołu".

W tej sytuacji zarzut skarżącego o naruszeniu przepisów prawa materialnego tj. art. 2 cyt. wyżej ustawy i układu z dnia 16 lipca 1960 r. uznać należy za chybiony.

Niezasadny jest także zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego, polegający na rażącym naruszeniu art. 7 i 77 kpa przez niewyjaśnienie czy I.Z. była obywatelką amerykańską w dacie przyznania odszkodowania.

W treści pozwu Nr [...], jaki I. Z. złożyła zgodnie z Porozumieniem w sprawie roszczeń polskich z 1960 r. oraz rozdziałem 1 Ustawy o rozpatrywaniu roszczeń międzynarodowych z 1949 r. ze zm., w punkcie 11 stwierdziła ona, że nie utraciła obywatelstwa Stanów Zjednoczonych. Natomiast w "proponowanej decyzji" dotyczącej przedmiotowego roszczenia stwierdza się, że "powódka od dnia 16 października 1946 r. posiada obywatelstwo Stanów Zjednoczonych", zaś odszkodowanie przyznano 16 lutego 1966 r.

Zwrócić należy uwagę na stanowisko wyrażone przez Trybunał Konstytucyjny w cyt. postanowieniu, które Sąd w niniejszej sprawie w pełni podziela, dotyczące różnicy w sytuacji prawnej obywateli polskich i obywateli amerykańskich oraz obywateli innych państw, z którymi Polska zawarła podobne układy. Wszystkie powojenne akty prawne dotyczące nacjonalizacji i innych form przejęcia własności abstrahowały od kryterium obywatelstwa czy narodowości właściciela, odnosząc się do określonych kategorii mienia. Zatem ustawy i dekrety wywołały skutek wobec ogółu obywateli polskich, niezależnie od miejsca ich zamieszkania i - ewentualnie przyjęcia przez nich obywatelstwa państwa obcego. Różnica sytuacji prawnej obywateli polskich nie posiadających innego obywatelstwa i tych, którzy przebywając w Stanach Zjednoczonych uzyskali obywatelstwo tego kraju polegała na tym, że o ile ta pierwsza grupa nie uzyskała rekompensaty za utracone mienie, o tyle druga grupa, właśnie na podstawie kwestionowanego układu, otrzymała odszkodowanie wypłacone przez rząd amerykański z pieniędzy przekazanych na ten cel przez rząd polski.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż zaskarżona decyzja prawa nie narusza i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 97§ 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) orzekł jak w wyroku.