Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 982/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2015-09-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ulgi podatkowe
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1 pkt 3; art. 28 w zw. z art. 32
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Romała, Sędziowie Sędzia WSA Irena Wesołowska, Sędzia WSA Ewa Wojtynowska (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Monika Fabińska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 30 września 2015 r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. oddala skargę. 2. przyznaje ze Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na rzecz adwokata M. K. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 31 marca 2015 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 138 § 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm., dalej jako "k.p.a.") oraz art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 121 ze zm., dalej jako "u.s.u.s."), po rozpatrzeniu wniosku J. C. o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych składek, utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia 21 stycznia 2015 r., odmawiającą umorzenia należności.

Podstawą rozstrzygnięcia był następujący stan faktyczny i prawny:

Wnioskiem złożonym w dniu 19 listopada 2014 r. skarżący zwrócił się do ZUS o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek.

Po przeprowadzeniu postępowania i analizie dowodów złożonych przez wnioskodawcę, decyzją z dnia 21 stycznia 2015 r. ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek, uznając że nie zaistniały przesłanki umożliwiające umorzenie należności a mianowicie w sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia zaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności składek a spłata należności nie pozbawi skarżącego możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes ZUS decyzją z dnia 31 marca 2015 r. utrzymał w mocy ww. decyzję z dnia 21 stycznia 2015 r.

W uzasadnieniu organ w pierwszej kolejności przywołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie regulujące przesłanki umorzenia zaległości tj. art. 28 ust. 1, 2, 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 144, poz. 1365).

Kolejno wskazano, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. z uwagi na fakt, iż przedmiotowe należności zostały przypisane w drodze wydanej decyzji o podleganiu ubezpieczeniom, nie zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne, natomiast w perspektywie istnieje możliwość zastosowania środka egzekucyjnego, który okaże się skuteczny. W stosunku do należności nie został stwierdzony brak majątku, wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia, nie można w sposób oczywisty stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przewyższających wydatki egzekucyjne. Do tej pory nie zostały wykorzystane wszystkie środki egzekucyjne, ponadto nie została stwierdzona całkowita nieściągalność zadłużenia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego lub Komornika Sądowego. Również inne przesłanki zamkniętego katalogu przypadków dających podstawy do umorzenia należności z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. nie znajdują zastosowania w przedmiotowej sprawie. Skarżący posiada stałe źródło dochodu w postaci świadczenia rentowego z KRUS. Osiąga również dochód z gospodarstwa rolnego, którego jest dzierżawcą gruntu oraz z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.

Przedstawiając stan faktyczny sprawy Prezes wskazał, że wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży detalicznej pozostałych wyrobów prowadzoną na straganach i targowiskach, która została zawieszona w dniu 5 września 2014 r., jednakże zamierza ją wznowić w sezonie letnim. Z tytułu prowadzonej działalności uzyskuje dochód. Ponadto posiada stały dochód z tytułu świadczenia rentowego w kwocie 637,31 zł netto wypłacanego przez KRUS. Kolejne źródło dochodu pochodzi z dzierżawy gospodarstwa rolnego o pow. 2,13 ha.

Z przedłożonych dokumentów wynika, że skarżący ma problemy zdrowotne i z tego tytułu Lekarz Rzeczoznawca Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego przyznał prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, od zaprzestania pobierania zasiłku chorobowego do lipca 2016 r. W przypadku wnioskodawcy lekarz, nie stwierdził niezdolności do samodzielnej egzystencji. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżący wyjaśnił, że Pani J. G., nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego, tylko pomaga w pracach domowych, przygotowywaniu posiłków, opiekuje się, a także pomaga w prowadzeniu działalności. Ponadto wyjaśnił kwestię zobowiązań wobec innych wierzycieli, podając, że płaci alimenty w kwocie 50 zł miesięcznie. Do sprawy załączył dwa pisma z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych potwierdzające wysokość zadłużenia wobec likwidowanego funduszu alimentacyjnego. Łączna wysokość zadłużenia wynosi 30.177 zł wg stanu na dzień 27 stycznia 2015 r. Inne wydatki wskazane przez stronę w piśmie to: podatek rolny 233 zł, dzierżawa gruntów rolnych w kwocie 271,53 zł, podatki na rzecz Gminy w kwocie 319 zł, a także pożyczka zaciągnięta w firmie [...] na sumę 3500 zł - zadłużenie na dzień 29 grudnia 2014 r. wynosiło 1218,86 zł - wynikające z wezwania do zapłaty.

Z uzyskanych informacji przez MGOPS wynika, że skarżący nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej, ponieważ zgodnie z przepisami o pomocy społecznej osiąga dochód z racji posiadanej ziemi-gospodarstwa rolnego oraz z tytułu otrzymywanego świadczenia rentowego, a w sezonie letnim z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.

W związku z powyższym uznanie, że stronie grozi ubóstwo, czyli trwałe zagrożenie dalszej egzystencji jest przedwczesne. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie można stwierdzić ubóstwa, czyli braku środków materialnych na zaspokojenie potrzeb bytowo-konsumpcyjnych.

Aktualna sytuacja finansowa w jakiej znajduje się wnioskodawca może mieć charakter przejściowy. Zebrane w sprawie dokumenty nie potwierdzają jednoznacznie, że istnieją bezwzględne przesłanki przemawiające za koniecznością umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych składek. Faktem jest, że skarżący posiada problemy zdrowotne spowodowane licznymi schorzeniami, jednakże problemy te nie uniemożliwiają uzyskiwania dochodu. Organ zaznaczył, że ww. przesłanka ma zastosowanie jedynie do takich sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub któregoś z członków jego rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie jakiegokolwiek dochodu. W rozpatrywanym przypadku powyższa przesłanka nie zachodzi.

Na podstawie powyższych informacji Prezes stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie ma zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Wysokość nieopłaconych składek przekracza znacząco kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, więc nie ma zastosowania przesłanka art. 28 ust. 3 pkt 4a. Aktualnie nie można stwierdzić również zasadności przesłanki wynikającej z pkt 6, gdyż nie jest oczywiste, że w przypadku zastosowania środków egzekucyjnych nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W obecnej sytuacji, uregulowanie zadłużenia jednorazowo może stanowić problem, jednakże istnieje możliwość spłaty zadłużenia w systemie ratalnym. Wysokość rat można dostosować do możliwości finansowych, określonych przez stronę w stosownym wniosku.

Końcowo organ nadmienił, że do płatnika składek należy obowiązek obliczania, rozliczania i opłacania składek w określonych terminach. Każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą samodzielnie musi ponosić ciężar pełnego jej finansowania. Powód znajdowania się w trudnej sytuacji finansowej nie może uwalniać płatników od obowiązku opłacania wymaganych prawem składek i automatycznego umarzania zaległości z tego tytułu.

W świetle powyższego, wobec niezaistnienia ustawowych przesłanek umorzenia należności Zakładu określonych brzmieniem ustawy o systemie ubezpieczeń utrzymano w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Powyższą decyzję strona zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku.

W piśmie procesowym złożonym na rozprawie w dniu 30 września 2015 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał jego dotychczasowe stanowisko oraz wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz uzupełnił stanowisko strony w ten sposób, że zarzucił naruszenie przepisów postępowania art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozpatrzenia sprawy oraz selektywny stosunek do dowodów i twierdzeń skarżącego, co jednocześnie stanowiło naruszenie art. 7, art. 8 i art. 11 k.p.a.:

- organ w sposób całkowicie dowolny uznał, że skarżący w przyszłości wznowi wykonywanie działalności gospodarczej. Twierdzenie takie nie znajduje jednak oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym, a jest jedynie wskazaniem na hipotetyczną sytuację w przyszłości, której ziszczenie się było niemożliwe do zweryfikowania na etapie prowadzonego postępowania administracyjnego i tyleż kontrfaktyczną, że skarżący ostatecznie zlikwidował swoją działalność gospodarczą, nie kontynuując jej prowadzenia w okresie letnim;

- organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, że istnieje możliwość spłaty zadłużenia skarżącego w systemie ratalnym. Organ rentowy nie skonfrontował jednak w żaden sposób sytuacji materialnej zobowiązanego z wysokością zaległości i nie wskazał dochodów, które byłyby wystarczające do pokrycia zadłużenia. Ponadto stwierdzenie organu, że możliwa jest spłata ratalna wymagało wykazania przez organ, że zawarcie układu ratalnego jest realne, co jednak nie nastąpiło na żadnym etapie postępowania administracyjnego;

- na obu etapach postępowania administracyjnego nastąpił brak właściwego rozumienia przez organ rentowy interesu obywatela i interesu publicznego, co przejawiało się w twierdzeniu, że skarżący nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. Fakt, że strona dotychczas reguluje swoje stałe (niektóre) zobowiązania i nie korzysta z pomocy społecznej, nie przesądza o jej dobrej sytuacji finansowej, ani nie dyskwalifikuje wniosku o umorzenie zaległości. Ponadto interes publiczny nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z indywidualnym interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela ani też z interesem publicznym. Okoliczności te nie zostały przez organ uwzględnione i rozważone;

- organy nie dokonały wnikliwej analizy wszystkich złożonych przez skarżącego dokumentów, co doprowadziło je do wniosków, które były w sposób oczywisty sprzeczne ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Organ całkowicie pominął treść zaświadczenia o stanie zdrowia z 7 kwietnia 2014 r. oraz wypis z treści orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy KRUS stwierdzające brak rokowań co do poprawy i odzyskania zdolności do pracy a także całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym. Ponadto ustalenie czy składający wniosek o umorzenie należności, będący osobą niepełnosprawną, jest w stanie podejmować pracę zarobkową stosowną do jego wykształcenia stanowi także okoliczność mającą zasadnicze znaczenie dla ustalenia zaistnienia przesłanki, zaś brak rozważenia tych okoliczności powoduje niedopuszczalną dowolność w ustaleniach faktycznych;

- mając na uwadze powyższe, w ocenie pełnomocnika, organy rentowe przedwcześnie powołały się na instytucję uznania administracyjnego, ponieważ odmowa umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne z uwagi na brak spełnienia ustawowych przesłanek nie następuje na zasadzie uznania administracyjnego. Odmowa zastosowania instytucji umorzenia należności – po stwierdzeniu spełnienia ustawowych przesłanek do uwzględnienia wniosku o ich umorzenie – obliguje organy orzekające w sprawie do należytego wykazania, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania wnioskodawcy w sposób szczególny.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw, zatem należało ją oddalić.

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – dalej jako "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) P.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie jest zasadność odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne. Materialnoprawną podstawą umorzenia należności z tytułu składek jest powołany w decyzjach art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm. dalej jako "u.s.u.s.").

Powołana ustawa w treści wskazanego przepisu daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Jednocześnie na postawie art. 32 cytowanej ustawy, przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne.

Całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

O ile regulacja powyższa, dotycząca możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne z powodu ich całkowitej nieściągalności, odnosi się do wszystkich podmiotów zobowiązanych do ich uiszczenia, o tyle w odniesieniu do osób ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, a więc osób płacących składki na własne ubezpieczenie społeczne, omawiana ustawa przewiduje również możliwość umorzenia należności z tytułu składek (odsetek za zwłokę) pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, co może mieć miejsce w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a), których wskazanie pozostawiła ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego, upoważniając go w art. 28 ust. 3b, aby w drodze rozporządzenia określił szczegółowe zasady tego umarzania, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających to umorzenie przy wzięciu pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych.

Działając na mocy powyższego upoważnienia Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał w dniu 31 lipca 2003 r. rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365), w którym to rozporządzeniu zawarta została zasada (§ 3 ust. 1), że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Stanowiąc takie materialnoprawne podstawy do orzekania w sprawie umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (także odsetek za zwłokę jako należności pochodnej), co dokonać się winno na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, kompetencję do tego orzekania ustawa o systemie o ubezpieczeń społecznych powierzyła, jak to wynika nie tylko z powołanego wyżej przepisu art. 28 ust. 1, ale także z przepisu art. 83 ust. 1, Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych.

W przypadku obu ww. rodzajów przesłanek umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne (całkowita nieściągalność, ważny interes osoby zobowiązanej) ustawodawca pozostawił Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych swobodę w uznaniu zasadności podstaw umorzenia, stanowiąc o możliwości, a nie konieczności zastosowania tej ulgi w razie zaistnienia mających ją uzasadniać zdarzeń, co podejmowanym w tym zakresie decyzjom nadaje charakter tzw. decyzji uznaniowych. Uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oznacza, że z woli ustawodawcy nawet stwierdzenie istnienia przesłanki w postaci ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia tych należności, której wystąpienie jest warunkiem wstępnym ewentualnego umorzenia, organ ma możliwość dokonania swobodnego wyboru w ocenie tego, czy zachodzi przypadek uzasadniający to umorzenie. Ulga w postaci umorzenia zaległości składkowych czy odsetek stanowi niewątpliwie odstępstwo od reguły, jaką jest płacenie składek ubezpieczeniowych, zatem musi ona mieć charakter wyjątkowy, związany z wystąpieniem zdarzeń o takim też charakterze, z reguły od samego zobowiązanego niezależnych. Kontrola sądowa legalności decyzji wydanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się w związku z tym jedynie do badania, czy w procesie dochodzenia do tych rozstrzygnięć organ uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, jakie wskazywać mogłyby na ważny interes zobowiązanego oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów.

Mając na uwadze to, że uznaniowy charakter omawianych decyzji ograniczony został przez prawodawcę kierunkowymi dyrektywami wyboru rozstrzygnięcia, istotnym jest, aby w procesie dochodzenia do tego wyboru dokonujący go organ uwzględniał te kierunkowe dyrektywy w oparciu o wszechstronnie zgromadzony materiał dowodowy, wskazany głównie przez zobowiązanego i przez organ należycie zweryfikowany, oraz w oparciu o jego wszechstronną ocenę, która swój zewnętrzny wyraz winna znaleźć w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, wskazującym na ewentualny brak prawnych przesłanek do zastosowania umorzenia, względnie na racjonalne przyczyny uznania, że przesłanki te nie dają wystarczających podstaw do zastosowania żądanej ulgi. Brak takiego uzasadnienia zasadnym czyniłby bowiem wniosek, że rozstrzygnięcie o odmowie zastosowania ulgi oparte zostało nie na racjonalnym uznaniu, lecz podyktowane zostało dowolnością ocen.

Należy również podkreślić, że sąd administracyjny nie jest kolejnym organem w postępowaniu o udzielenie ulgi i nie dokonuje badania merytorycznej zasadności podjętej decyzji administracyjnej. Sąd bada natomiast, czy podjęta decyzja jest zgodna z przepisami postępowania i czy dokonanej przez organ podatkowy ocenie występowania przesłanek zastosowania ulgi nie można przypisać cech dowolności.

Kontrola legalności decyzji wydanych w ramach tzw. uznania administracyjnego jest więc ograniczona do badania prawidłowości postępowania organów, których wynikiem jest podjęcie decyzji administracyjnej.

Odnosząc przedstawione powyżej rozważania teoretyczne do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy należało podzielić stanowisko organu administracji co do braku wystąpienia przesłanki całkowitej nieściągalności i – w konsekwencji – braku prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o to kryterium.

Z akt sprawy nie wynika bowiem, aby naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził całkowitą nieściągalność zadłużenia wskazanego w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Ponadto nie zachodzi przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. bowiem kwota zadłużenia z tytułu składek znacznie przekracza kwotę kosztów upomnienia. Z akt nie wynika również, że sprawie nie wykorzystano wszystkich środków egzekucyjnych w związku z tym nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.).

Należy w tym miejscu jeszcze raz podkreślić, że konstrukcja unormowania zawartego w art. 28 u.s.u.s. daje organowi administracyjnemu prawo do umorzenia zaległości w przypadku zaistnienia stanu całkowitej nieściągalności, nie obligując jednak Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wydania takiego rozstrzygnięcia. Uznanie administracyjne wyraża się w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia. Natomiast zastosowanie instytucji uznania administracyjnego możliwe jest dopiero w sytuacji, gdy zostanie stwierdzone istnienie przesłanek umorzenia, a to oznacza, że ich brak zawsze skutkować będzie odmową umorzenia zaległości, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie.

Podzielić także należy stanowisko organu, że okoliczności niniejszej sprawy nie wskazują na taki ważny interes zobowiązanego, który w świetle art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia wykonawczego, przy uwzględnieniu jego możliwości płatniczych oraz sytuacji materialnej skarżącego uzasadniałby konieczność umorzenia narosłych zaległości składkowych.

Jak wynika bowiem z akt sprawy wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży detalicznej pozostałych wyrobów prowadzoną na straganach i targowiskach, która została zawieszona w dniu 5 września 2014 r., jednakże zamierza ją wznowić w sezonie letnim. Z tytułu prowadzonej działalności uzyskuje dochód. Ponadto posiada stały dochód z tytułu świadczenia rentowego w kwocie 637,31 zł netto wypłacanego przez KRUS. Kolejne źródło dochodu pochodzi z dzierżawy gospodarstwa rolnego o pow. 2,13 ha.

Z przedłożonych dokumentów wynika, że skarżący ma problemy zdrowotne i z tego tytułu Lekarz Rzeczoznawca Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego przyznał prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, od zaprzestania pobierania zasiłku chorobowego do lipca 2016 r. W przypadku wnioskodawcy lekarz, nie stwierdził niezdolności do samodzielnej egzystencji. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżący wyjaśnił, że Pani J. G., nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego, tylko pomaga w pracach domowych, przygotowywaniu posiłków, opiekuje się, a także pomaga w prowadzeniu działalności. Ponadto wyjaśnił kwestię zobowiązań wobec innych wierzycieli, podając, że płaci alimenty w kwocie 50 zł miesięcznie. Do sprawy załączył dwa pisma z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych potwierdzające wysokość zadłużenia wobec likwidowanego funduszu alimentacyjnego. Łączna wysokość zadłużenia wynosi 30.177 zł wg stanu na dzień 27 stycznia 2015 r. Inne wydatki wskazane przez stronę w piśmie to: podatek rolny 233 zł, dzierżawa gruntów rolnych w kwocie 271,53 zł, podatki na rzecz Gminy w kwocie 319 zł, a także zaciągnięta pożyczka na sumę 3500 zł - zadłużenie na dzień 29 grudnia 2014 r. wynosiło 1218,86 zł - wynikające z wezwania do zapłaty.

Z uzyskanych informacji przez MGOPS wynika, że skarżący nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej, ponieważ zgodnie z przepisami o pomocy społecznej osiąga dochód z racji posiadanej ziemi-gospodarstwa rolnego oraz z tytułu otrzymywanego świadczenia rentowego, a w sezonie letnim z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.

W związku z powyższym uznanie, że stronie grozi ubóstwo, czyli trwałe zagrożenie dalszej egzystencji jest przedwczesne. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie można stwierdzić ubóstwa, czyli braku środków materialnych na zaspokojenie potrzeb bytowo-konsumpcyjnych.

W omawianej sytuacji wnioskodawca udowodnił wprawdzie fakt przewlekłej choroby, lecz nie udowodnił, że pozbawia to go całkowicie możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności, o czym świadczy aktywność zawodowa w formie działalności gospodarczej. Na możliwość i faktyczne wykonywanie działalności wskazał sam skarżący oświadczając, że prowadzi ją w okresie letnim.

Sąd nie neguje, że w związku ze zdiagnozowaniem u skarżącego choroby jego sytuacja jest trudna. Jednakże z akt sprawy wynika jednak, żr skarżący ma obiektywną możliwość uiszczenia zaległości, jeśli nie jednorazowo, to przynajmniej częściowo w ratach, a przede wszystkim odmienne stwierdzenie jest przedwczesne. Jak wskazano wyżej skarżący otrzymuje stałe świadczenia rentowe jak również prowadzi, chociaż tylko w okresie letnim, działalność gospodarczą.

W tej sytuacji zasadnie uznał organ ubezpieczeniowy, że sytuacja materialno-bytowa skarżącego nie uniemożliwia mu całkowicie i trwale spłaty należności z tytułu składek.

W ocenie Sądu uznać należało, że umorzenie zaległych składek byłoby przedwczesne. Zatem decyzji ZUS nie można przypisać cech dowolności bowiem została oparta na zgromadzonym w sposób kompletny materiale dowodowym, który następnie został szczegółowo przeanalizowany.

Mając powyższe na względzie Sąd nie znalazł podstaw do stwierdzenia naruszenia prawa dającego podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji i wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Organ administracyjny rozpoznając sprawę zgromadził kompletny materiał dowodowy niezbędny do analizy sytuacji materialnej wnioskodawcy, który następnie ocenił w sposób wyczerpujący. Na tej podstawie organ, w ramach przysługującego mu uprawnienia, doszedł do przekonania, że sytuacja skarżącego całkowicie i trwale nie uniemożliwia mu opłacenia wymaganych należności, a tym samym nie zaistniały przesłanki do umorzenia, o jakich mowa w § 3 rozporządzenia wykonawczego.

Zdaniem Sądu – wbrew twierdzeniom skarżącego – zaskarżona decyzja została przekonująco uzasadniona, wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione, zaś ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Organ uzasadniając swoje stanowisko nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów. Tym samym, wydana w sprawie decyzja spełnia wymagania stawiane przez przepisy art. 107 § 1 i 3 k.p.a.

Należy zauważyć, że ustawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają – co do zasady – zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania.

Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych należności, a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji szczególnie krytycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz inne względy społeczne i znikome źródło przychodów na utrzymanie, jest niemożliwe wywiązanie się strony z zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (których zaistnienia skarżący nie wykazał), to negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne.

Niezależnie od powyższego przypomnieć należy, że każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z wnioskiem o umorzenie zaległości lub z wnioskiem o rozłożenie należności na raty w myśl art. 28 u.s.u.s., bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje, zwłaszcza jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu.

Ponadto, jak zauważył organ, istnieje możliwość spłaty zadłużenia w systemie ratalnym, co jednak wbrew twierdzeniu pełnomocnika strony, wymaga złożenia stosownego wniosku i przeprowadzenia w tym zakresie odrębnego postępowania.

Skład Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, będąc związany dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. nie stwierdził naruszeń prawa materialnego bądź procesowego, które powodowałyby konieczność wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego

Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd uznał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych, podejmując decyzję nie wykroczył poza granice przyznanego mu uznania administracyjnego. W związku z czym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.