Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1063/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 1§ 1 i 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 175 , art. 184
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 3 § 1, art. 145
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 156, art. 10, art. 145 § 1 pkt 1b, pkt 4, art. 86
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 41a
journal: Dz.U. 1998 nr 7 poz 25
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura, Asesor WSA - Piotr Kraczowski, Protokolant - Aneta Adamczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 06 października 2008 r. sprawy ze skargi D. G. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników; Uchyla zaskarżoną decyzję w części odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników.


UZASADNIENIE

W dniu 14 kwietnia 2004 roku D. G. wystąpił do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o objęcie go ubezpieczeniem społecznym rolników. Jednocześnie wystąpił o umorzenie zaległych i aktualnych składek na to ubezpieczenie.

Decyzją z dnia [...] maja 2004 roku, Nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego stwierdził podleganie D. G. ubezpieczeniu społecznemu rolników i obowiązek opłacania składki na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie oraz ubezpieczenie emerytalno rentowe od dnia 20 marca 2000 roku.

Decyzją z dnia [...] lipca 2004 roku, Nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego po rozpoznaniu wniosku D. G. o umorzenie należności z tytułu składek i odsetek na ubezpieczenie społeczne rolników (należność główna 3755,50 zł oraz odsetki 1663,20 zł) umorzył 50 % odsetek w kwocie 831,60 zł, pod warunkiem zapłaty pozostałej zaległości w układzie ratalnym.

Pismem z dnia 27 lipca 2004 roku H. G. w imieniu D. G. wystąpiła do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w K. o przesłanie decyzji, na podstawie której ustalona została wysokość zadłużenia. W piśmie stwierdziła, że D. G. nie otrzymał takiej decyzji.

W odpowiedzi na to pismo Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego poinformował D. G. pismem z dnia 6 sierpnia 2004 roku, że zgłosił się do ubezpieczenia społecznego rolników w dniu 14 kwietnia 2004 roku i został objęty ubezpieczeniem społecznym rolników decyzją z dnia [...] maja 2004 roku, od dnia 20 marca 2000 roku, to jest od dnia rozpoczęcia prowadzenia działów specjalnych produkcji rolnej. Łączna kwota zobowiązania na dzień wydania decyzji wynosiła 5446,50 zł w tym należność główna 3755,50 zł oraz odsetki w kwocie 1235, 40 zł. Wskazał również, że decyzja ta została przez D. G. odebrana osobiście w dniu 17 maja 2004 roku. Wraz z pismem przesłano D. G. kserokopie decyzji o objęciu ubezpieczeniem oraz oryginał decyzji w przedmiocie umorzenia odsetek od zaległych należności.

Pismem z dnia 18 sierpnia 2004 roku (data wpływu do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w K.: 25 sierpnia 2004 roku) D. G. złożył odwołanie od decyzji Prezesa KRUS - u z dnia [...] lipca 2004 roku do Sądu Okręgowego w K. Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych.

W odwołaniu podniósł zarzut, iż pominięto istotne okoliczności mające znaczenie na wysokość umorzonych należności. Nadto podniósł zarzut naruszenia art. 39 ust.3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników poprzez umorzenie odsetek, które zostały naliczone w decyzji określającej wysokość składek z dnia 5 maja 2004 roku, mimo tego, iż decyzja ta jest nieprawomocna, a w związku z czym składki są niewymagalne. W związku z tym nigdy nie był w zwłoce uzasadniającej naliczanie odsetek.

Podniesiony został również zarzut naruszenia art.26 ust.3 ustawy z dnia 11 sierpnia 2001 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi z lipca i sierpnia 2001 roku poprzez jego nieuwzględnienie.

W uzasadnieniu odwołania D. G. podniósł, iż decyzję z dnia [...] maja 2004 roku otrzymał dopiero w dniu 13 sierpnia 2004 roku po pisemnej interwencji skierowanej do Regionalnego Oddziału KRUS w K. Tym samym jego zdaniem decyzja ta jest nieprawomocna i nie pozostawał on w zwłoce w opłacaniu składek. Zgodnie bowiem z art. 39 ust.3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników obowiązek opłacania składek wynika z prawomocnej decyzji ustalającej podleganie ubezpieczeniu.

D. G. stwierdził również, że zgłaszając się do rolniczego ubezpieczenia społecznego wnosił jednocześnie o umorzenie składek na ubezpieczenie co było uzasadnione licznymi klęskami i innego rodzaju szkodami, które miały miejsce w jego gospodarstwie. Miało m.in. miejsce zalanie szklarni na skutek zaniedbań Rejonowego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji. Poniesione z tego tytułu straty nie zostały przez sprawcę dotychczas wyrównane. W dniu 16 lipca 2001 roku w T. miał miejsce huragan oraz gradobicie, w wyniku czego należące do niego szklarnie oraz produkcja roślinna zostały w znacznym stopniu zniszczone. Nadto w wyniku powodzi jakie miały miejsce w latach 1997 - 2001 zalaniu uległo jego gospodarstwo. Tymczasem zgodnie z treścią art. 26 ust.3 ustawy z dnia 11 sierpnia 2001 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi z lipca i sierpnia 2001 roku należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników oraz odsetek za zwłokę za III i IV kwartał 2001 roku oraz I i II kwartał 2002 roku mogą być umorzone na wniosek umotywowany doznaniem szkód w prowadzonym gospodarstwie rolnym. Wielkość zniszczeń znacznie przekracza kwotę, która została umorzona. Tymczasem zgodnie z treścią art. 41a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wysokość składek nie jest w żaden sposób ograniczona.

Nie znajduje też zdaniem D. G. oparcia w przepisach prawa uzależnianie umorzenia od złożenia podania o rozłożenie na raty zadłużenia pod rygorem wygaśnięcia decyzji.

Pismem z dnia 18 sierpnia 2004 roku (data wpływu do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w K.: 25 sierpnia 2004 roku) D. G. złożył również do Prezesa KRUS - u wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy od decyzji z dnia [...] lipca 2004 roku podnosząc zarzuty tożsame z zarzutami zawartymi w odwołaniu do Sądu Okręgowego.

Pismem z dnia 18 sierpnia 2004 roku D. G. złożył także odwołanie do Sądu Okręgowego w K. od decyzji Prezesa KRUS - z dnia [...] maja 2004 roku. W odwołaniu tym podniesione zostały jednak zarzuty związane z rozpoznaniem wniosku o umorzenie zaległych i bieżących składek na ubezpieczenie społeczne. Zarzuty te były powtórzeniem zarzutów zawartych w odwołaniu do Sądu Okręgowego od decyzji Prezesa KRUS - u z dnia [...] lipca 2004 roku.

Postanowieniem z dnia [...] lutego 2005 roku, sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w K. odrzucił odwołanie D. G. od decyzji Prezesa KRUS z dnia [...] maja 2004 roku.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd Okręgowy stwierdził, że decyzję z dnia [...] maja 2004 roku D. G. odebrał w dniu 17 maja 2004 roku, zaś odwołanie wniósł w dniu 25 sierpnia 2004 roku, to jest po upływie terminu do wniesienia odwołania.

Postanowieniem z dnia [...] maja 2005 roku, sygn. akt [...] Sąd Apelacyjny w K. oddalił zażalenie D. G. na postanowienie Sądu Okręgowego z dnia [...] lutego 2004 roku w zakresie odrzucenia odwołania od decyzji organu rentowego z dnia [...] maja 2004 roku. Przekazał natomiast Sądowi Okręgowemu do rozpoznania sprawę w zakresie objętym decyzją organu rentowego z dnia [...] lipca 2004 roku.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd Apelacyjny stwierdził, że rozstrzygnięcie w przedmiocie odrzucenia odwołania od decyzji z dnia [...] maja 2004 roku jest prawidłowe, albowiem było ono spóźnione. Zdaniem Sądu Okręgowego D. G., zważywszy na podniesioną w odwołaniu argumentację, w istocie jednak zaskarżył decyzję z dnia [...] lipca 2004 r. dotyczącą umorzenia składek i odsetek. Żądania zawarte w tym odwołaniu odpowiadają żądaniom zawartym we wniesionym w tym samym dniu odwołaniu od decyzji z dnia [...] lipca 2004 roku, któremu nie nadano biegu z przyczyn formalnych.

Zarządzeniem z dnia [...] września 2005 roku, sygn. akt [...], Sąd Okręgowy w K. w związku z odwołaniem D. G. od decyzji z dnia [...] lipca 2004 roku, Nr [...] zwrócił organowi rentowemu akta sprawy w celu uzupełnienia materiału dowodowego poprzez nadanie biegu odwołaniu ubezpieczonego od tej decyzji (sporządzenia odpowiedzi na odwołanie), wyjaśnienia kryteriów jakimi organ rentowy kierował się umarzając należności w 50 % oraz wyjaśnienia czy i jakie okoliczności podawane przez ubezpieczonego nie zostały uwzględnione, ze skutkiem odmowy umorzenia pozostałych 50 %.

Pismem z dnia 10 października 2005 roku Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w K. nadesłała do Sądu Okręgowego w K. odpowiedź na odwołanie.

Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2006 roku, sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w K. przekazał wniosek D. G. o ponowne rozpoznanie sprawy od decyzji Prezesa KRUS - u z dnia [...] lipca 2004 roku organowi rentowemu do merytorycznego rozpoznania.

Decyzją z dnia [...] lutego 2006 roku, Nr [...] Prezes KRUS po rozpoznaniu wniosku D. G. z dnia [...] sierpnia 2004 roku umorzył należność w części, to jest składkę za III kwartał 2001 roku wraz z odsetkami oraz 50 % odsetek pod warunkiem spłaty zaległości w zawartym układzie ratalnym natomiast odmówił umorzenia składki za okres od I kwartału 2000 roku do II kwartału 2001 roku i od IV kwartału 2001 roku do I kwartału 2004 roku oraz pozostałych 50 % odsetek.

W uzasadnieniu decyzji Prezes KRUS stwierdził, że przesłanką rozstrzygnięcia były zdarzenia losowe, to jest gradobicie w miesiącu lipcu 2001 roku. Warunkiem realizacji inwestycji jest jednak złożenie w terminie 7 dni od otrzymania tej decyzji podania o rozłożenie na raty.

Decyzją z dnia [...] marca 2006 roku, Nr [...] Prezes KRUS stwierdził wygaśnięcie decyzji z dnia [...] lutego 2006 roku w części dotyczącej warunkowego umorzenia 50% odsetek za okres od I kwartału 2000 roku do I kwartału 2004 roku.

W uzasadnieniu decyzji Prezes KRUS stwierdził, że warunkiem umorzenia odsetek było złożenie w terminie 7 dnia od daty otrzymania decyzji podania o udzielenie ulgi w spłacie należności w postaci układu ratalnego czego ubezpieczony nie uczynił.

Na decyzję Prezesa KRUS z dnia [...] lutego 2006 roku skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożył D. G. ponosząc zarzut naruszenia art. 7, art. 8, art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.- powoływanej dalej jako "k.p.a.") oraz art. 41a ust.1 pkt.1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. Nr 7 z 1998 r poz. 25 z późn. zm.) poprzez nieuwzględnienie, iż jego przypadek był uzasadniony jego ważnym interesem. Podniósł także zarzut naruszenia art. 26 ust.3 ustawy z dnia 11 sierpnia 2001 roku o szczególnych rozwiązaniach prawnych związanych z usuwaniem skutków powodzi z lipca i sierpnia 2001 roku poprzez jego nieuwzględnienie. W uzasadnieniu skargi powtórzone zostały też argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji Prezesa KRUS z dnia [...] lipca 2004 roku do Sądu Okręgowego w K.

Wyrokiem z dnia 9 sierpnia 2006r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję, uznając iż zapadła ona z naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a. Sąd wskazał, że zgodnie z treścią wymienionego wyżej przepisu uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Tymczasem uzasadnienie decyzji wydanej przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego zarówno w pierwszej instancji jak i w wyniku ponownego rozpoznania sprawy zawiera jedynie dwa zdania. W ocenie Sądu takie uzasadnienie decyzji nawet w minimalnym stopniu nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Dopiero w odpowiedzi na skargę organ administracji należycie przedstawił motywy swojego rozstrzygnięcia, ale zdaniem WSA odpowiedź na skargę nie może jednak zastępować uzasadnienia decyzji.

Sąd nakazał Prezesowi KRUS, aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy uzasadnił swoje rozstrzygnięcie w sposób przewidziany w art.107 §1 k.p.a. Z uzasadnienia winno więc wynikać jakie zostały ustalone fakty mające znaczenie dla rozstrzygnięcia, w oparciu o jakie dowody fakty te zostały ustalone, a jeśli jakieś dowody zostały uznane za niewiarygodne wskazanie przyczyn dla których dokonano takiej ich oceny.

Za uzasadniony Sąd uznał także zarzut skarżącego związany z umorzeniem części odsetek od zaległych należności pod warunkiem spłaty zaległości w układzie ratalnym. WSA wskazał, że aby wydać decyzję administracyjną zawierającą rozstrzygnięcie uzależniające zaistnienie określonego skutku od spełnienia warunku nie wystarczy powołać się na przepisy k.p.a. Musi istnieć przepis prawa materialnego pozwalający na wydanie rozstrzygnięcia, którego skutek uzależniony jest od spełnienia określonego warunku. Zdaniem Sądu ustawa z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 roku Nr 7, poz. 25 - tekst jednolity z późn. zm.) nie zawiera przepisów pozwalających na warunkowe umarzanie zaległych należności zarówno należności głównej jak i odsetek. Nie jest tym samym możliwe wydawanie decyzji o umorzeniu zaległych składek lub odsetek od zaległych składek z jednoczesnym uzależnieniem tego umorzenia od spełnienia przez ubezpieczonego określonego warunku.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Prezes KRUS w dniu [...] grudnia 2006r. wydał decyzję - powołując się na art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 2 ust. 2 i art. 39 ust, 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, w której orzekł o:

- uchyleniu w całości decyzji Prezesa KRUS wydanej przez Oddział Regionalny w K. w dniu [...] 02.2006 r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników;

- uchyleniu decyzji Prezesa KRUS Oddział Regionalny w K. w dniu [...] 03.2006 r., znak: [...] w przedmiocie wygaśnięcia decyzji o warunkowym umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników.

W uzasadnieniu decyzji znalazło się stwierdzenie, że decyzja z [...] 02.2006 r. zostaje uchylona na podstawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9.08.2006 r., zaś w związku z uchyleniem powyższej decyzji zostaje uchylona decyzja z dnia [...] 03.2006r. jako bezprzedmiotowa - Prezes KRUS jako podstawę powołał art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a.

Tego samego dnia Prezes KRUS wydał postanowienie, w którym powołując się na art.147, art. 149 § 1, art. 150 w związku z art. 145 §1 pkt. 8 k.p.a. oraz art.2 ust.2 ustawy z dnia o ubezpieczeniu społecznym rolników orzekł z urzędu wszczęcie postępowania co do przyczyn wznowienia postępowania w związku z ponownym rozpatrzeniem wniosku z dnia 18.08.2006r. w przedmiocie umorzenia należności wraz z odsetkami z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, iż wznowienie następuje "(...) w związku z uchyleniem decyzji z dnia [...] 02.2006r, nr [...] oraz w myśl art. 147 kpa(...)".Skarżący w treści uzasadnienia postanowienia został także poinformowany o treści art. 7 i 10 k.p.a.

Decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2007r. Prezes KRUS powołując w podstawie prawnej art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. oraz art. 36 i art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20.12.1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników :

- umorzył składkę za III kw. 2001r w kwocie 344,90zł (231,10 zł - należność główna, 131,80 zł odsetki),

- umorzył 50% odsetek za okres od I kw. 2000 do II kw. 2001 oraz od IV kw. 2001 do I kw. 2004 w kwocie 851,55 zł,

-odmówił umorzenia należności za okres od I kw. 2000 do II kw. 2001 oraz od IV kw. 2001 do I kw. 2004 w kwocie 3319,20 zł,

- odmówił umorzenia 50 % odsetek za ww. okres.

W uzasadnieniu decyzji Prezes KRUS wskazał, iż postanowiono umorzyć składkę za IIl kw. 2001 r. wraz z odsetkami za ten kwartał w kwocie 344,90 zł z uwagi na zdarzenie losowe, tj. poniesienie straty miesiącu lipcu 2001r. na skutek gradobicia, a także umorzyć 50% odsetek w kwocie 851,5521 w związku z przedstawionymi dowodami świadczącymi o stratach poniesionych w gospodarstwie rolnym na skutek częstych awarii wodociągowych, co miało wpływ na niski dochód z upraw. Odmowę umorzenia pozostałej należności Prezes KRUS uzasadnił brakiem nowych okoliczności mogących być podstawą do umorzenia należności, niedostarczeniem dodatkowych dokumentów potwierdzających pogorszenie się sytuacji życiowej wnioskodawcy w spornym okresie oraz faktem posiadania stałego źródła dochodu z działów specjalnych. Ponadto, w ocenie Prezesa KRUS, przesłane przez D. G. w dniu 21.12. 2006 r. dokumenty (dotyczące ciężkiej choroby jego matki) nie mogły być wzięte pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie, gdyż dotyczą okresu bieżącego, a nie okresu, w którym powstała zaległość składkowa.

Od powyższej decyzji w części odmawiającej umorzenia należności głównej oraz odsetek D. G. wniósł skargę zarzucając :

1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy tj. art. 7 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie przy załatwieniu sprawy słusznego interesu skarżącego;

2. błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że brak jest nowych okoliczności mogących być podstawą do umorzenia należności, a w szczególności sytuacji materialno - bytowej skarżącego i jego rodziny, nieuwzględnienie przy rozpatrywaniu wniosku dokumentacji przedłożonej organowi w dniu 21.12.2006 r. a dotyczącej obecnej sytuacji rodzinnej i finansowej skarżącego oraz pominięcie okoliczności mających istotne znaczenie na wysokość umorzonych należności, a w szczególności wysokości osiąganego dochodu z działów specjalnych produkcji rolnej ;

3. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników poprzez nieuwzględnienie, iż przypadek skarżącego był uzasadniony jego ważnym interesem.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS podtrzymał stanowisko zaprezentowane w skarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 30 sierpnia 2007 r., sygn. V SA/Wa 1268/07 uchylił zaskarżoną decyzję oraz wydane w toku postępowania decyzje z dnia [...] grudnia 2006 r. o sygnaturach: [...] i [...].

W motywach Sąd wskazał, że postępowanie poprzedzające wydanie przez Prezesa KRUS decyzji w przedmiocie umorzenia należności prowadzone jest w oparciu o przepisy k.p.a. Dotyczy to również postępowania odwoławczego od decyzji Prezesa KRUS prowadzonego w ramach wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 127 § 3 kpa).

W zaskarżonej decyzji z dnia [...] stycznia 2007 r., Prezes KRUS rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzył w części zaległość składkową oraz część odsetek oraz odmówił umorzenia należności w pozostałej części.

Mając na uwadze powołane powyżej przepisy k.p.a. należy stwierdzić, że sentencja decyzji organu odwoławczego powinna zawierać jedno z rozstrzygnięć wskazanych w dyspozycji przepisu art. 138 § 1 k.p.a.

Stosownie do tego przepisu, w przypadku rozstrzygnięć merytorycznych organ odwoławczy (organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) albo utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję (art. 138 § 1 pkt 1 ww. ustawy) - gdy w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy organ odwoławczy uznaje w całości rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji za prawidłowe, albo uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a ab initio) - gdy widzi potrzebę skorygowania wad prawnych decyzji pierwszej instancji, wad polegających na niewłaściwej ocenie okoliczności faktycznych, tudzież w toku postępowania nastąpiła zmiana tych okoliczności, mająca wpływ na rozstrzygnięcie istoty sprawy.

Organ odwoławczy w ramach przepisu art. 138 § 1 k.p.a. może także uchylić zaskarżoną decyzję i umorzyć postępowanie pierwszej instancji (art. 138 § 1 pkt 2 in fine) albo umorzyć postępowanie odwoławcze (art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a.).

Każde inne rozstrzygnięcie, zapadłe w wyniku złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jako nieprzewidziane w omawianym przepisie jest niedopuszczalne. Wskazany art. 138 § 1 k.p.a. jest jasny w swej treści co do sposobów zakończenia odwoławczego postępowania administracyjnego i w tym zakresie nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Wobec powyższego, rozstrzygnięcie podjęte przez organ odwoławczy nieprzewidziane w katalogu ujętym w art. 138 k.p.a. jest niezgodne z prawem.

Zdaniem Sądu wadliwość powołanej decyzji sprawia, że przedwczesnym staje się rozpatrywanie przez Sąd kwestii, które odnoszą się do meritum sprawy, czyli sprawy umorzenia należności. Sąd podkreśla, że wycofanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji Prezesa KRUS nie oznacza jednak, że wniosek skarżącego o umorzenie należności powstałej z tytułu niezapłaconych składek ubezpieczeniowych jest zasadny. Kwestia ta powinna stać się przedmiotem ponownej kompleksowej oceny w postępowaniu administracyjnym.

Sąd dostrzegł, że decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, podejmowane przez Prezesa KRUS na podstawie art. 41a ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oparte są na tzw. uznaniu administracyjnym. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje zatem Prezesowi KRUS. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje organu wydającego decyzję do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności.

O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów dotyczących możliwości umorzenia należności względem KRUS rozstrzyga organ administracji, co w tym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie co do umorzenia przedmiotowych należności należy do wyłącznie do kompetencji Prezesa KRUS. Sąd nie jest zatem władny uwzględnić wniosek skarżącego o umorzenie zaległych składek.

Sąd bowiem nie jest kolejnym organem odwoławczym, zobligowanym do rozpatrzenia sprawy co do istoty. Pozycja prawna sądu administracyjnego sprowadza się do dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonych decyzji według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonych aktów administracyjnych.

Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego obejmuje zbadanie, czy wydanie zaskarżonej decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności sprawy mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia wnioskowanej ulgi, oraz czy decyzje administracyjne wydane w sprawie były zgodne z przepisami prawa materialnego.

Sąd nie ocenia natomiast wydanych decyzji z punktu widzenia ich słuszności czy też sprawiedliwości społecznej, przy czym uznanie administracyjne nie oznacza dowolności rozstrzygnięcia. Organ ma obowiązek zebrać i wnikliwie przeanalizować zebrany w sprawie materiał dowodowy pod kątem zaistnienia przesłanek określonych w art. 41a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Sąd zwrócił uwagę Prezesowi KRUS, że przepis ten w żaden sposób nie ogranicza pojęcia ważnego interesu wnioskodawcy do zdarzeń mających miejsce w chwili, gdy zaległość powstała. Wręcz przeciwnie - użyte w art. 41a ust. 1 ustawy pojęcie "możliwości płatnicze wnioskodawcy" wskazuje wyraźnie, że wnioskodawca może powoływać się na fakty, które mają miejsce w chwili rozpatrywania wniosku. Z tych też względów pominięcie złożonych dowodów na okoliczność ciężkiej choroby domownika należy uznać za naruszające art. 7 i 77 § 1 k.p.a.

Na koniec Sąd zwrócił uwagę na fakt, iż decyzja oraz postanowienie z [...] grudnia 2006 r. są wydane bez podstawy prawnej. Nie ma żadnego powodu oraz podstawy prawnej do uchylenia decyzji, która już została uprzednio wyeliminowana wyrokiem WSA z 9 sierpnia 2006 r. Prezes KRUS powołuje się w podstawie prawnej na art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., jednak przepis ten stanowi podstawę uchylenia decyzji wydanej w I instancji i zaskarżonej czy to odwołaniem czy też wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy, tak jak to ma miejsce w sprawie niniejszej. Równie bezzasadne i wydane bez żadnej podstawy prawnej było postanowienie o wszczęciu z urzędu postępowania co do przyczyn wznowienia postępowania. Po wyroku uchylającym decyzję z [...] lutego 2006r. sprawa automatycznie wraca na etap sprzed tej decyzji tj. organ odwoławczy winien rozpatrzyć wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy i wydać decyzję przewidzianą w art. 138 k.p.a. Dlatego też orzeczenia powyższe zostały przez Sąd uchylone na podstawie art. 135 p.o.p.s.a.

Realizujac powyższe wytyczne Prezes KRUS - stosownie do treści art. 41a ust.1 pkt 1 powołanej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w zw. z art. 127 §3 k.p.a. - uchylił zaskarżoną decyzję w całości i umorzył: składkę za III kwartał 2000 r. w kwocie 213,10 zł wraz z należnymi odsetkami za zwłokę w kwocie 131,80 zł; 100% odsetek za okres od I kw. 2000 r. do II kw. 2001 r. i od IV kw. 2001 r. do I kw. 2004 r. w kwocie 1703,10 zł. Tą samą decyzją odmówiono umorzenia należności z tytułu z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od I kw. 2000 r. do II kw. 2001 r. i od IV kw. 2001 r. do I kw. 2004 r. w kwocie 3319,60 zł (decyzja nosi datę [...] 02.2008 r.)

W motywach tego aktu administracyjnego wskazano - bazując na ustalonym stanie faktycznym - przesłanki, którymi się kierował organ umarzając należności. W części, w której odmówiono umorzenia należności wskazano, że "nie wpłynęły żadne dokumenty potwierdzające poniesienie strat w wyniku powodzi w latach 1997 - 2001 i brak jest innych dokumentów, które stanowiłyby podstawę do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników". Z uwagi na fakt posiadania "stałego źródła dochodów z działów specjalnych produkcji rolnej podjeto także decyzję o odmowie umorzenia pozostałych należności z tytułu skałdek na ubezpieczenie społeczne rolników za ww. okres w kwocie 3319,60 zł".

W skardze - w części dotyczącej odmowy umorzenia należności - zarzucono:

1. Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności:

- art. 7 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz nieuwzględnienie przy załatwianiu sprawy słusznego interesu skarżacego,

- art. 8 k.p.a. poprzez zaniechanie pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa,

- art. 9 k.p.a. poprzez nienależyte i niewyczerpujące informowanie strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego.

2. Naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 41a ust. 1 pkt.1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników poprzez nieuwzględnienie, iż przypadek skarżącego był uzasadniony jego ważnym interesem, oraz jego możliwości płatniczych;

3 Błąd w ustaleniach faktycznych mający wpływ na treść wydanej decyzji, polegający na:

- przyjęciu, iż brak jest okoliczności mogących być podstawą do umorzenia całości należności, a w szczególności sytuacji materialno - bytowej skarżącego i jego rodziny,

- pominięciu, iż w okresie czasu, za który skarżący wnosi o umorzenie całości należności, na terenie gdzie skarżący zamieszkuje i prowadzi działalność rolniczą wystąpiły takie krytyczne zdarzenia jak powódź, gradobicie i huragan, wielokrotne awarie sieci wodociągowo - kanalizacyjnej oraz ciężko zachorowała matka oraz, że jest to wyjątkowy przypadek, który jest niezależny od skarżącego i spowodował duże osłabienie jego zdolności płatniczych,

- pominięciu okoliczności mających istotne znaczenie na wysokość umorzonych należności, a w szczególności wysokości osiąganego dochodu z działów specjalnych produkcji rolnej.

W efekcie podniesionych zarzutów skarżący wniósł o zmiane decyzji w zaskarżonej części poprzez stosowne umorzenie naliczonych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od I kw. 2000 r. do II kw. 2001 r. oraz od IV kw. 2001 r. do I kw. 2004 r. w kwocie 3.319,20 zł oraz zasądzenie od organu rentowego na rzecz ubezpieczonego kosztów procesu według norm przepisanych lub ewentualnie o uchylenie decyzji w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał szczegółowe okoliczności, które - jego zdaniem - winny skutkować umorzeniem dochodzonych należności.

Ponadto dodał, że przez cały czas toczącego się postępowania w sprawie umorzenia należności przesyłane były kopie dokumentów wskazujących na okoliczności związane z klęskami spowodowanymi gradobiciem, huraganem, zalaniami, awariami sieci wodociągowej a także okoliczności, które potwierdzają, iż jego obecna sytuacja rodzinna, a co za tym idzie i materialna jest bardzo zła.

Wskazał też, że jego matka choruje na [...] i jest pod stałą opieką [...] w G. W trakcie leczenia przeszła [...], przeprowadzono u niej również operacje usunięcia [...]. W związku z tym znacznie zwiększyły się wydatki ze wspólnie prowadzonego gospodarstwa domowego. W trakcie prowadzonego leczenia konieczne są regularne wizyty u lekarzy w celu wykonywania [...], zmian opatrunków, konsultacji lekarskich, co wiąże się z dużymi wydatkami na dojazdy. Oczywistym jest również, iż jako osoba cierpiąca na chorobę [...] matka wymaga specjalnej diety i przyjmowania leków oraz różnych preparatów wzmacniających, co także jest bardzo kosztowne.

Powyższych okoliczności Prezes KRUS nie wziął pod uwagę chociaż skarżący to udokumentował. Ta sytuacja ma olbrzymi wpływ na pogorszenie stanu jego gospopdarstwa, a to co uniemożliwia spłatę jakichkolwiek należności, zarówno tych aktualnych jak też zaległych.

Dochód osiągany przez skarżącego z prowadzonej uprawy rolnej jest bardzo niski. Zgodnie z treścią decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. z dnia [...] stycznia 2006 r. wynosi on jedynie 2.112,00 zł. Ponieważ dochód ten nie przekroczył kwoty wolnej od podatku organ podatkowy nie dokonał wymiaru zaliczek na podatek dochodowy od dochodów z działów specjalnych produkcji rolnej za 2006 r.

W odpowiedzi na skargę - żądając jej oddalenia - podniesiono argumenty zbieżne z motywami zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

I. Zgodnie z treścią art. 175 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej sądy administracyjne - podobnie jak powszechne, wojskowe i Sąd Najwyższy - zostały powołane do sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Z art. 184 tegoż aktu normatywnego wynika, że sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności publicznej obejmującej również orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów normatywnych organów administracji rządowej.

Różnica pomiędzy sprawowaniem kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne a załatwianiem sprawy wynikającej z działalności administracji publicznej przez sądy powszechne jest dość oczywista. Te ostatnie bowiem przejmują sprawę wynikającą z działalności administracji publicznej do dalszego jej załatwienia; w przypadku zaś sądów administracyjnych sprawa, której przedmiot jest związany z działalnością organów administracji publicznej, nie przestaje być sprawą, której załatwienie należy cały czas do kontrolowanego przez Sąd organu. Sąd administracyjny bowiem dokonuje - w ramach sprawowanych funkcji orzeczniczych - kontroli (oceny) tej działalności. Sąd ten na skutek zaskarżenia aktu (decyzji, postanowienia) lub czynności, a także bezczynności organu administracji publicznej nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia; ma jedynie skontrolować i ocenić działalność tego organu. Nie może zatem - co do zasady - zastępować organu administracji publicznej i merytorycznie rozstrzygać sprawy.

II. Określając zakres kognicji zauważyć należy, że sądy administracyjne, w tym wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie (akt ten cyt. jest dalej jako p.p.s.a.).

Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią - bez wątpienia - sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. Nie ulega też wątpliwości, że podstawowym celem tejże kontroli jest eliminowanie z porządku prawnego aktów (zwłaszcza decyzji i postanowień), a także czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i dążenie do przywrócenia stanu, który nie będzie z nim pozostawał w sprzeczności. Ta funkcja kontroli sądowej jest istotna zarówno z punktu widzenia podmiotu skarżącego, jak i całego aparatu administracyjnego państwa, który winien być żywo zainteresowany w eliminowaniu z obrotu prawnego niezgodnych z prawem aktów i czynności swoich funkcjonariuszy.

Prawidłowość podejmowanych działań, a tym samym legalność działania organów administracyjnych, stanowi bowiem istotny element efektywności i ważną przesłankę istnienia społecznej akceptacji działania aparatu administracyjnego państwa. Stopień zaś akceptacji owego działania organów administracji rządowej, jak też samorządowej, przenoszony jest na ocenę funkcjonowania całego państwa.

III. W powyższym kontekście - stosownie do treści art. 145 § 1 p.p.s.a. - należy zwrócić uwagę, iż nie każdy akt administracyjny, który dotknięty jest wadliwością automatycznie zostanie przez Sąd usunięty z obrotu prawnego. Ustawodawca bowiem przyjął, iż Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie (w całości lub w części) może tak orzec, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy;

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy;

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd stwierdza nieważność aktu administracyjnego (w całości lub w części), jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a., lub w innych przepisach. Orzeka także wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a., lub w innych ustawach.

Reasumując należy stwierdzić, iż uchylenie aktu administracyjnego z racji naruszenia prawa materialnego uzasadnione będzie wtedy, gdy - w wypadku prawidłowego zastosowania tych norm - rozstrzygnięcie byłoby inne. Zaznaczyć trzeba, że naruszenie prawa nie powoduje uchylenia aktu administracyjnego, gdy wystąpi w postaci rażącej, albowiem wówczas stwierdza się nieważność decyzji lub postanowienia. Wreszcie "inne naruszenie przepisów postępowania" skutkuje uchyleniem aktu administracyjnego, o ile uchybienie to mogło mieć (a więc wcale nie musiało mieć) wpływu na wynik sprawy.

IV. W powyższym kontekście wskazać trzeba, że naruszenie zasady ogólnej czynnego udziału strony - również w postępowaniu odwoławczym - jest w postępowaniu kwalifikowaną wadą procesową, która stanowi podstawę do wszczęcia postępowania w kwestii wznowienia postępowania administracyjnego na wniosek strony (vide: B. Adamiak, J. Borkowski - Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1998, s. 85, teza 5 do art. 10 k.p.a.).

Prawo czynnego udziału strony w postępowaniu, jako korelat obowiązku organu obejmuje - stosownie do art. 10 k.p.a. - w zakresie prawa do obrony uprawnienie tejże do wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (w zakresie konsekwencji vide treść art. 81 k.p.a.). Gwarantowana w art. 10 § 1 k.p.a. zasada czynnego udziału strony w postępowaniu obliguje organ prowadzący postępowanie do stworzenia stronie prawnych możliwości podejmowania czynności procesowych w obronie swoich interesów.

Niedopuszczenie strony do udziału w postępowaniu w tych czynnościach skutkuje naruszeniem prawa obligującym do wznowienia postępowania z powodu wypełnienia przesłanki określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. - vide wyrok NSA z dnia 19.06.1998 r., I SA/Lu 652/97, niepublikowany.

Pogląd ten jest akceptowany w najnowszej literaturze, albowiem nadal przyjmuje się, że naruszenie zasady ogólnej czynnego udziału strony w postępowaniu stanowi podstawę do wszczęcia postępowania w sprawie o wznowienie postępowania, niezależnie od tego, czy miało wpływ na treść decyzji (vide G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan: Postępowanie administracyjne ogólne, Warszawa 2003, s. 131).

Podsumowując, uniemożliwienie stronie skorzystania z możliwości jakie stwarza treść art. 10 k.p.a. daje podstawę do żądania wznowienia postępowania, a to nie jest obojętne w świetle art. 145 § 1 pkt 1b) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

V. Nie ulega też wątpliwości, że Organ II instancji nie poczynił jakichkolwiek ustaleń co do wysokości dochodów "z działów specjalnych produkcji rolnej" prowadzonej przez skarżącego. Posiadanie stałego źródła dochodów, zwłaszcza gdy nie wiadomo jak one się kształtują, uniemożliwia orzekanie w zakresie umorzenia należności w kontekście regulacji zawartych w art. 41a powołanej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Precyzyjne ustalenie tych dochodów jest również konieczne z tego względu, iż decyzje organu I i II instancji dzieli znaczny przedział czasowy.

VI. Zwrócić jeszcze raz należy uwagę Organowi II instancji, że treść art. 138 k.p.a., nie pozwala na odmowę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Jeżeli takie rozstrzygniecie zapadło w decyzji Organu I instancji, to organ II instancji może utrzymać w mocy decyzję w pozostałym zakresie, o ile tylko częściowo zmienia stanowisko co do meritum.

VII. Przy ponownym rozpatrzeniu środka zaskarżenia Organ II instancji winien ocenić również argumenty podniesione w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Mając wątpliwości co do ich słuszności - gdy brak jest innych dowodów - należy siegnąć po treść art. 86 k.p.a.

VIII. Widząc potrzebę sanacji stwierdzonych uchybień, a w szczególności stworzenia skarżącemu możliwości skorzystania z treści art. 10 kpa, ustalenia jego dochodów, wyeliminmowanmia i innych uchybień (o których wyżej była mowa) należało stosownie do treści art. 145 §1 pkt 1 lit. b) i c) ustawy Prawo o postępowaniu prze sądami administracyjnymi, orzec jak w sentencji.