Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2114/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-03-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Uprawnienia do wykonywania zawodu
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 24, art. 25, art. 77, art. 78, art. 79
journal: Dz.U. 2016 poz 233
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Romanowski Sędziowie Sędzia WSA Jacek Fronczyk (spr.) Sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska Protokolant referent Julia Murawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2017 r. sprawy ze skargi K.K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę radców prawnych oddala skargę


UZASADNIENIE

Pismem z 2 kwietnia 2007 r. K. K. (dalej też wnioskodawczyni, skarżąca) złożyła w Radzie Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] wniosek o ponowny wpis na listę radców prawnych (reaktywowanie wpisu jaki jej zdaniem posiadała na liście radców prawnych prowadzonej przez Prezesa Okręgowej Komisji Arbitrażowej w [...]) podnosząc, że wcześniej pracowała jako radca prawny w [...], w tym jako radca prawny Prezydenta Miasta oraz Centralnego Związku Spółdzielni Budownictwa Mieszkaniowego.

Uchwałą Nr [...] z dnia [...] października 2007 r. Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] odmówiła wnioskodawczyni wpisu na listę radców prawnych uznając, że K. K. nie spełnia przesłanki nieskazitelnego charakteru i nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, ponieważ posługiwała się pieczątką radcy prawnego i występowała w tym charakterze przed sądami nie będąc do tego uprawniona.

Od powyższej uchwały wnioskodawczyni złożyła odwołanie do Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych podnosząc, że w sprawie zostały spełnione przesłanki do wpisu jej na listę radców prawnych z urzędu, na podstawie art. 77 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych. Przy tej podstawie badanie przesłanek dotyczących rękojmi jest bezprzedmiotowe. Jako osoba po zdanym egzaminie sędziowskim, spełniała także przesłanki do wpisu na listę radców prawnych na podstawie art. 24 w związku z art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych.

Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych uchwałą Nr [...] z dnia [...] grudnia 2007 r., uchyliło zaskarżoną uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] w części dotyczącej podstawy prawnej odmowy wpisu, a w pozostałym zakresie utrzymało ją w mocy.

Według Prezydium brak jest podstaw do wpisu wnioskodawczyni na listę radców prawnych w oparciu o art. 77 ustawy o radcach prawnych, gdyż z dniem [...] marca 1980 r. K. K. została skreślona z listy radców prawnych prowadzonej przez Okręgową Komisję Arbitrażową w [...] i w dniu wejścia w życie tej ustawy, to jest w dniu 1 października 1982 r., nie była wpisana na listę radców prawnych Okręgowej Komisji Arbitrażowej. Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych w [...] stwierdziło również, że przepis art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych, w brzmieniu nadanym przez ustawę z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361 z późn. zm.), który w związku ze złożeniem przez wnioskodawczynię egzaminu sędziowskiego miałby stanowić podstawę jej wpisu, utracił moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2006 r., na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt K 30/06. Tym samym brak było ustawowych podstaw do uwzględnienia wniosku K. K. o wpis na listę radców prawnych.

W odwołaniu od powyższej uchwały złożonym do Ministra Sprawiedliwości wnioskodawczyni zakwestionowała ważność oraz skuteczność decyzji Okręgowej Komisji Arbitrażowej w [...] z dnia [...] marca 1980 r. w przedmiocie skreślenia jej z listy radców prawnych, o której wcześniej nie była powiadomiona. Nadto w dniu wejścia w życie ustawy o radcach prawnych była wpisana na listę radców prawnych Centralnego Związku Spółdzielni Budownictwa Mieszkaniowego - Oddział w [...], na mocy decyzji Głównej Komisji Arbitrażowej z dnia [...] października 1969 r., Nr [...] oraz zgodnie z zawiadomieniem Prezesa Okręgowej Komisji Arbitrażowej w [...] z dnia [...] marca 1970 r., Nr [...]. Mimo wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt K 30/06, przepis art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych, w brzmieniu nadanym przez ustawę z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw, również może stanowić podstawę do jej wpisu na listę radców prawnych, gdyż został on uznany za niekonstytucyjny tylko w zakresie w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów, nie wykazują się odpowiednią praktyką zawodową. Tymczasem w ocenie wnioskodawczyni, po złożeniu egzaminu sędziowskiego, legitymuje się wieloletnią praktyką w zawodzie radcy prawnego i posiada bogate doświadczenie w zakresie obsługi prawnej. Spełnia także przesłanki dotyczące nieskazitelnego charakteru i rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy ww. uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] grudnia 2007 r., w przedmiocie odmowy wpisu K. K. na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...], a w części dotyczącej podstawy prawnej rozstrzygnięcia uchylił ją i jednocześnie jako podstawę prawną powołał art. 77 oraz art. 24 ust. 1 i art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 z późn. zm.) w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt K 30/06.

Powyższą decyzję Ministra Sprawiedliwości K. K. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2009 r., sygn. akt VI SA/WA 1562/08, na zgodny wniosek stron zawiesił postępowanie sądowoadministracyjne, a następnie postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2012 r. umorzył postępowanie.

Wcześniej – bo pismem z dnia [...] listopada 2008 r. K. K. złożyła w trybie art. 154 kpa wniosek o zmianę decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2008 r., Nr [...] oraz wniosek o stwierdzenie nieważności zawiadomienia Prezesa Okręgowej Izby Arbitrażowej w [...] o skreśleniu jej z listy radców prawnych, jako radcy prawnego Wojewódzkiej Spółdzielni Mieszkaniowej w [...].

W dniu 7 stycznia 2009 r. Minister Sprawiedliwości wszczął postępowanie administracyjne w sprawie tych wniosków, a następnie, decyzją z [...] maja 2009 r. Nr [...] umorzył toczące się przed nim postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji - zawiadomienia Prezesa Okręgowej Izby Arbitrażowej w [...] z dnia [...] kwietnia 1980 roku o skreśleniu wnioskodawczyni z listy radców prawnych Wojewódzkiej Spółdzielni Mieszkaniowej w [...] i przekazał sprawę według właściwości Krajowej Radzie Radców Prawnych.

Krajowa Rada Radców Prawnych uchwałą Nr [...] z dnia [...] września 2013 r., odmówiła stwierdzenia nieważności ww. zawiadomienia Prezesa Okręgowej Izby Arbitrażowej w [...] z dnia [...] kwietnia 1980 r.

Wcześniej Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] maja 2009 r. na podstawie art. 154 § 1 kpa uchylił swoją decyzję z dnia [...] kwietnia 2008 r. Nr [...] utrzymującą w mocy uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] grudnia 2007 r. Nr [...] o odmowie wpisu K. K. na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] oraz decyzją z dnia [...] lipca 2009 r., Nr [...]uchylił uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] grudnia 2007 r. Nr [...] i utrzymaną nią w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z dnia [...] października 2007 r., Nr [...] o odmowie wpisu K. K. na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] oraz przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Radzie Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...]. W uzasadnieniu podkreślił, że ustawa z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy Prawo o notariacie (Dz. U. Nr 37, poz. 286), która weszła w życie w dniu 25 marca 2009 r., zmieniła dotychczasową treść art. 25 ustawy o radcach prawnych. Przepis ten uregulował w odmienny sposób kryteria, na podstawie których oceniana będzie praktyka kandydata niezbędna do uzyskania wpisu na listę radców prawnych. Dokonując oceny sytuacji prawnej K. K., przy uwzględnieniu treści tego przepisu, zarówno sprzed, jak i po wskazanej nowelizacji, Minister Sprawiedliwości podał, iż w niniejszym postępowaniu należy zastosować przepisy sprzed nowelizacji ustawy, jako korzystniejsze dla wnioskodawczym, z równoczesnym uwzględnieniem wytycznych zawartych w ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 roku, sygn. K 30/06. Przed dokonaniem wpisu na listę radców prawnych, organ samorządu radcowskiego winien więc zbadać, czy osoba ubiegająca się o wpis na listę radców legitymuje się stosownym stażem pracy i doświadczeniem zawodowym. Rozstrzygnięcie sprawy wymaga zatem uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie ustalenia wszystkich okoliczności potwierdzających posiadanie przez wnioskodawczynię praktyki zawodowej, pozwalającej na stwierdzenie, iż daje ona rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] uchwałą z dnia [...] stycznia 2014 r. Nr [...] odmówiła wnioskodawczyni wpisu na listę radców prawnych wskazując, że K. K. nie spełnia przesłanek do wpisu na listę radców prawnych z urzędu w oparciu o przepis art. 77 ustawy o radcach prawnych, gdyż nie wykazała, aby w dniu wejścia w życie tej ustawy była wpisana na listę radców prawnych w którejkolwiek z Okręgowych Komisji Arbitrażowych, lub była w tym czasie zatrudniona na stanowisku radcy prawnego w jednostce gospodarki uspołecznionej. Rada dokonała również oceny wniosku według stanu prawnego obowiązującego w dacie jego złożenia uznając jednak, że mimo zdanego egzaminu sędziowskiego, wymieniona nie spełnia przesłanek do wpisu na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych w brzmieniu nadanym przez ustawę z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw, z uwzględnieniem wytycznych zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. K 30/06, który to przepis został zmieniony z dniem 25 marca 2009 r. na mocy ustawy z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy Prawo o notariacie. Wnioskodawczyni nie posiada bowiem wystarczającego doświadczenia zawodowego w zakresie świadczenia pomocy prawnej i w związku z tym nie daje rękojmi należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Brak było także podstaw do wpisania K. K. na listę radców prawnych w oparciu o art. 25 ust. 1 ustawy o radcach prawnych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy Prawo o notariacie. Podstawą wpisu nie mógł być art. 25 ust. 1 pkt 3 tej ustawy, gdyż wnioskodawczyni, mimo że zdała egzamin sędziowski, nigdy nie zajmowała stanowiska sędziego. Z kolei data złożenia egzaminu sędziowskiego - 1968 rok, wyklucza zastosowanie podstawy prawnej z art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b) ustawy. Wnioskodawczyni nie spełniła także przesłanek do wpisu określonych w art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b) ustawy. Wprawdzie posiada stopień naukowy doktora nauk prawnych, ale nie wykazała, aby w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych, łącznie przez okres co najmniej 3 lat wykonywała wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego, na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej lub komandytowo- akcyjnej, o których mowa w art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze, lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej lub komandytowo-akcyjnej, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Ponadto, niezależnie od podstawy prawnej wpisu, wymieniona nie spełnia przesłanki określonej w art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych, dotyczącej nieskazitelnego charakteru. Nie posiadając bowiem uprawnień wynikających z wpisu na listę radców prawnych, posługiwała się tytułem i pieczątką radcy prawnego oraz występowała jako radca prawny przed sądami.

Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu I instancji wnioskodawczyni złożyła odwołanie od powyższej uchwały do Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych.

Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych uchwałą z dnia [...] kwietnia 2014 r. Nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę, podzielając argumentację Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych.

Od powyższej uchwały K. K. złożyła odwołanie do Ministra Sprawiedliwości, który decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. Nr [...] uchylił uchwałę Nr [...] Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z [...] kwietnia 2014 r., oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Nr [...] Rady Okręgowej Rady Radców Prawnych w [...] z dnia [...] stycznia 2014 r. o odmowie wpisu na listę radców prawnych prowadzoną przez Okręgową Radę Radców Prawnych w [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Minister Sprawiedliwości wskazał, że przed dokonaniem wpisu na listę radców prawnych organ samorządu radcowskiego winien zbadać, czy osoba ubiegająca się o wpis na listę radców legitymuje się stosownym stażem pracy i doświadczeniem zawodowym, albowiem analiza akt postępowania administracyjnego oraz zgromadzonego materiału dowodowego doprowadziła do wniosku, że organy samorządu radcowskiego, rozpoznając ponownie wniosek K. K. o wpis na listę radców prawnych, nie dokonały wyjaśnienia wszystkich okoliczności przesądzających o spełnieniu tej przesłanki. W szczególności należy wyjaśnić na jakiej podstawie wnioskodawczyni była zatrudniona jako radca prawny w latach 1985 - 2001 i czy występowanie przed sądami w charakterze pełnomocnika procesowego było związane ze stosunkiem pracy. Minister Sprawiedliwości wskazał także na celowość złożenia przez wnioskodawczynię wyjaśnień i przeprowadzenia z nią rozmowy kwalifikacyjnej, poprzedzonej umożliwieniem jej dostępu do akt, stosownie do art. 73 § 1 kpa. Dopiero po wykonaniu tych czynności i po zapoznaniu się przez organ I instancji z całym materiałem dowodowym, będzie możliwe dokonanie ustaleń pozwalających stwierdzić, czy K. K. spełnia przesłanki do wpisu na listę radców prawnych na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych w brzmieniu nadanym przez ustawę z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw, z uwzględnieniem treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. K 30/06 i czy daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Uchwałą z dnia [...] grudnia 2015 r. Nr [...] Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...], działając na podstawie przepisów art. 24 ust. 1 i art. 25 ust. 1, art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b) oraz art. 77 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 507 ze zm.) oraz na podstawie art. 24 ust. 1 i art. 25 ust. 1 i 2 tej ustawy w brzmieniu obowiązującym do 25 marca 2009 r., odmówiła wpisania K. K. na listę radców prawnych prowadzoną przez tę Radę. Organ uwzględniając wytyczne Ministra Sprawiedliwości podniósł m. in., że zgodnie z art. 77 ustawy o radcach prawnych, radców prawnych wpisanych na listę radców prawnych w dniu wejścia w życie ustawy, wpisuje się z urzędu na listę radców prawnych przewidzianą niniejszą ustawą. Na datę wejścia w życie ustawy o radcach prawnych, tj. 1 października 1982 r. wnioskodawczyni nie była wpisana na listę radców prawnych, ponieważ została skreślona z tej listy przez Prezesa Okręgowej Komisji Arbitrażowej w [...] z dniem [...] marca 1980 r., w związku z rozwiązaniem z nią umowy o pracę, jako radcą prawnym Wojewódzkiej Spółdzielni Mieszkaniowej w [...]. Wnioskodawczyni nie wykazała, aby w dniu 1 października 1982 r. była wpisana na listę radców prawnych w którejkolwiek z Okręgowych Komisji Arbitrażowych. Jednocześnie z przedstawionych dokumentów i twierdzeń nie wynika, aby na dzień 1 października 1982 r. K. K. była zatrudniona na stanowisku radcy prawnego w jednostce gospodarki uspołecznionej. Rada stwierdziła w tej sytuacji brak podstaw do "reaktywowania" lub "przeniesienia z urzędu" wpisu K. K. na listę radców prawnych, który formalnie nie istnieje. W dniu wejścia w życie ustawy o radcach prawnych wnioskodawczym nie była bowiem wpisana na żadną listę radców prawnych, ani nie była zatrudniona w tym charakterze w jakimkolwiek zakładzie pracy, co wyklucza wpisanie jej na listę radców prawnych w oparciu o art. 77 ustawy o radcach prawnych. Rada dokonała też wykładni, wynikającej z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych, przesłanki nieskazitelnego charakteru i rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, szeroko odwołując się do treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. (K 30/06), wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. (K 6/06), wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 marca 2012 r. (K 3/10), wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 grudnia 2008 r. (II GSK 552/08), wyroku WSA w Warszawie z 17 stycznia 2008 r. (VI SA/Wa 1656/07), wyroku WSA w Warszawie z dnia 7 marca 2007 r. (VI SA/Wa 1826/06), wyroku WSA w Warszawie z dnia 22 maja 2007 r. (VI SA/Wa 485/07).

W ocenie Rady wnioskodawczyni nie spełnia tej przesłanki. Okolicznością przemawiającą za brakiem nieskazitelności charakteru i wiarygodności jest nieuprawnione i bezprawne – co wynika z zebranych dowodów - posługiwanie się przez nią tytułem radcy prawnego, pomimo braku formalnych uprawnień. Podejmowanie czynności radcy prawnego w wyniku zawieranych umów o pracę było czynnościami zaprzeczającymi nieskazitelności charakteru, podważającymi wiarygodność wnioskodawczyni. Organ wskazał też na posługiwanie się przez skarżącą tytułem i pieczątką radcy prawnego, reprezentowanie stron w sprawach przed sądami (por. szczegółowe ustalenia Rady w tym względzie na stronnie 15 i nast. omawianej decyzji z 16 grudnia 2015 r.), konkludując, że analiza akt osobowych wnioskodawczyni nie pozwala zbudować pozytywnej prognozy o niej, jako kandydatce na radcę prawnego. Praktyka zawodowa poprzedzająca wniosek jest zaś tak odległa, zdobyta na gruncie odmiennej sytuacji ustrojowej i prawnej, że nie pozwala stwierdzić po stronie kandydatki aktualnej wiedzy prawnej. Praca w okresie od [...] kwietnia 1977 r. do [...] maja 1998 r. w Ministerstwie Sprawiedliwości (d. Instytut Badania Prawa Sądowego – na stanowisku adiunkta) oraz od października 1998 do stycznia 2001 r. w Ambasadzie Polski w [...] na stanowisku radcy ambasady, nie dotyczyła świadczenia pomocy prawnej / praktycznego wykonywania zawodu, tak samo jak powoływany przez wnioskodawczynię dorobek naukowy i doświadczenie zawodowe w zakresie obrotu nieruchomościami, spółdzielczego prawa mieszkaniowego, czy zarządu majątkiem związków zawodowych.

Według Rady wnioskodawczyni jedynie w okresie od [...] sierpnia 1989 r. do [...] stycznia 2001 r. (radca prawny i doradca prawny Zarządu w [...] S.A., radca prawny w spółdzielni [...] oraz radca prawny i koordynator w Zarządzie Budynków Komunalnych [...]) wykonywała czynności świadczenia pomocy prawnej, przy czym w okresie od [...] stycznia 1999 r. do [...] stycznia 2001 r. faktycznie przebywała na urlopie bezpłatnym, pracując w Ambasadzie Polski w [...] jako radca ambasady.

Rada nie znalazła też podstaw do wpisu wnioskodawczyni na listę radców prawnych w oparciu o przepisy art. 25 ust. 1 pkt 3 oraz art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b) ustawy o radcach prawnych w brzmieniu tych przepisów nadanym ww. ustawą z 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy (...), z uwagi na fakt, że pomimo złożenia egzaminu sędziowskiego wnioskodawczyni nigdy stanowiska sędziego nie zajmowała, a data tego egzaminu (styczeń 1968 r.) wykluczała zastosowanie drugiego z tych przepisów. Na tle natomiast art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b) w zw. z art. 24 ust. 1 pkt 6 ustawy (tytuł doktora nauk prawnych) Rada ostatecznie – po przeanalizowaniu przesłanki wpisowej w okresie od [...] lipca 2009 r. do [...] lipca 2014 r. – oceniając zaświadczenie o wykonywaniu przez wnioskodawczynię czynności określonych w tym przepisie w kancelarii radcy prawnego I. K. oraz kopię umowy zlecenia zawartej z nią [...] stycznia 2010 r. - stwierdziła, że praktyka ta spełnia wymogi wynikające z tego przepisu, jednakże z uwagi na niespełnienie ww. przesłanki rękojmi organ odmówił wpisania wnioskodawczyni na listę radców prawnych. Według organu sam fakt złożenia wniosku o "reaktywowanie" wpisu wskazuje na wiedzę i świadomość wnioskodawczyni o wcześniejszym skreśleniu z listy, nadto w czasie wejścia ustawy o radcach prawnych w życie pracowała ona w Ministerstwie Sprawiedliwości - Instytucie Wymiaru Sprawiedliwości – nie pełniła wówczas stanowiska radcy prawnego, a pracując w latach 1970 – 1977 w charakterze radcy wiedziała lub co najmniej wiedzieć powinna, że stanowisko radcy prawnego związane jest z zawarciem umowy o pracę z jednostką gospodarki uspołecznionej. Przepis art. 77 ustawy jest jednoznaczny, a jego wykładnia nie budzi wątpliwości.

Od tej uchwały K. K. wniosła odwołanie do Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych, które Uchwałą Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r., utrzymało w mocy zaskarżoną ww. uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] Nr [...] z dnia [...] grudnia 2015 r. o odmowie wpisania K. K. na listę radców prawnych, prowadzoną przez tę Radę.

W odwołaniu skarżąca, oprócz zarzutu naruszenia przepisów postępowania, przepisów prawa materialnego, w tym art. 24 ust. 1 pkt 5, art. 25 i 77 ustawy o radcach prawnych, podniosła zarzut naruszenia art. 78 i 79 tej ustawy.

Prezydium podzieliło argumentację organu I instancji, uznając w konkluzji, że załączone w postępowaniu wpisowym zaświadczenie o wykonywaniu czynności określonych w art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b) ustawy o radcach prawnych w kancelarii radcy prawnego I. K. oraz kopia umowy zlecenia zawartej w dniu [...] stycznia 2010 r. pomiędzy tą radcą a K. K. spełnia wymogi z tego przepisu. Jednocześnie Prezydium podzieliło pogląd Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] w przedmiocie oceny przesłanki nieskazitelnego charakteru i rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu wnioskodawczyni. Zdaniem tego organu, K. K. nie posiada nieskazitelnego charakteru i rękojmi niezbędnej do wykonywania zawodu radcy prawnego. W okolicznościach niniejszej sprawy, czynnikiem dyskwalifikującym jest, zdaniem Prezydium, ocena dotychczasowego zachowania wnioskodawczyni. Bezprawne posługiwanie się przez K. K. tytułem i pieczątką radcy prawnego na rozprawie (przed sądem) w dniu [...] lipca 2004 r., sygn. akt [...] oraz występowanie w charakterze radcy prawnego na rozprawach sądowych przed Sądem Rejonowym dla [...][...] Wydział Cywilny w sprawach o sygn. akt [...] oraz [...], stanowi zachowanie wysoce naganne i nieetyczne oraz przesądza o braku po jej stronie rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Według organu takiego zachowania nie można usprawiedliwić niewiedzą wnioskodawczyni, zwłaszcza w sytuacji kiedy przez ponad 25 lat nie miała kontaktu z organami samorządu radców prawnych, a zgodnie z załączonymi zaświadczeniami współpracowała z radcami prawnymi – mężem J. K. i córką I. K. , zatem winna zdawać sobie sprawę z obowiązku posiadania legitymacji, opłacania składek samorządowych oraz szeregu innych praw i obowiązków związanych z przynależnością do samorządu. Nadto stwierdziła, że składki za nią opłacał mąż - radca prawny J. K., czemu J. K. zaprzeczył.

Z uwagi na brak zatrudnienia w charakterze radcy prawnego w dniu wejścia w życie ustawy o radcach prawnych (tj. 1 października 1982 r.), zastosowania – na gruncie stanu faktycznego sprawy – nie znajduje art. 79 ustawy. Organ szeroko tu wyjaśnił, że 18 marca 1980 r. została rozwiązana umowa o pracę z Wojewódzką Spółdzielnią Mieszkaniową w [...] (byłym Oddziałem Centralnego Związku Spółdzielni Budownictwa Mieszkaniowego), gdzie wnioskodawczyni była zatrudniona od [...] kwietnia 1969 r. na stanowisku radcy prawnego, co potwierdza m. in. świadectwo pracy z [...] marca 1980 r., pismo Spółdzielni z [...] kwietnia 1980 r. i zawiadomienie Prezesa Okręgowej Komisji Arbitrażowej w [...] z [...] kwietnia 1980 r. o skreśleniu K. K. z listy radców prawnych, jako radcy prawnego Spółdzielni. Zdaniem organu zatrudnienia w charakterze radcy prawnego nie potwierdza też świadectwo pracy [...] Porozumienia Związków Zawodowych z [...] stycznia 2008 r., zgodnie z którym od [...] listopada 1981 r. do [...] grudnia 1982 r. skarżąca była zatrudniona w [...] Komisji Współpracy Branżowych Związków Zawodowych na stanowisku [...], a do jej obowiązków należała "koordynacja obsługi prawnej".

W ocenie organu w sprawie nie znajduje też zastosowania art. 78 ustawy, według którego osoby, które od dnia wejścia w życie ustawy nabyły prawo do wykonywania zawodu radcy prawnego na podstawie dotychczasowych przepisów, wpisuje się na ich wniosek na listę radców prawnych. Wnioskodawczyni nie złożyła takiego wniosku, ani nie nabyła wzmiankowanego prawa.

Od powyższego rozstrzygnięcia K. K. wniosła w dniu [...] maja 2016 r. odwołanie do Ministra Sprawiedliwości zarzucając uchwale:

- naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 6, 7, 8, 9, 75, 77 § 1, 78, 80, 81 i 107 kpa, poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i oparcie rozstrzygnięcia na ustaleniach sprzecznych z treścią dowodów, a także naruszenie zasad postępowania dowodowego, jak również nierozpoznanie sprawy przez dwie instancje, czym naruszono art. 15 kpa,

- naruszenie przepisów prawa materialnego, w tym art. 24 ust. 1 pkt 5, 25, 77, 78 i 79 ustawy o radcach prawnych.

Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. Nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, w związku z art. 24 ust. 1 pkt 5 i art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 233), po rozpatrzeniu ww. odwołania utrzymał w mocy uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] kwietnia 2016 r. Nr [...], utrzymującą w mocy uchwałę Nr [...] Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z dnia [...] grudnia 2015 r., o odmowie wpisania wnioskodawczyni na listę radców prawnych.

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ, podzielając w całości stanowisko organów wpisowych, wskazał m. in., że analiza akt postępowania administracyjnego oraz zgromadzonego materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że organy samorządu radcowskiego, rozpoznając ponownie wniosek K. K. o wpis na listę radców prawnych, prawidłowo przeanalizowały przebieg praktyki zawodowej wnioskodawczyni, która winna spełniać wymogi świadczenia pomocy prawnej w rozumieniu ustawy o radcach prawnych oraz mieć formę zatrudnienia potwierdzonego stosownymi dokumentami. Praktyką taką, z uwagi na zakres czynności i charakter, nie jest praca dydaktyczna, publikacje naukowe ani też działalność społeczna czy polityczna. W ocenie Ministra organy wpisowe słusznie zwróciły uwagę na fakt, że zdobyta przez K. K. praktyka poprzedzająca wniosek o wpis na listę radców prawnych, która mogłaby zostać uwzględniona, jest tak odległa i zdobyta na gruncie odmiennej sytuacji ustrojowej i prawnej, że nie pozwala stwierdzić, że wnioskodawczyni posiada aktualną wiedzę prawną. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości zastosowanie jako podstawy prawnej wpisu K. K. na listę radców prawnych art. 25 ust. 1 ustawy o radcach prawnych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy Prawo o notariacie, słusznie zostało uznane za niemożliwe, z uwagi na fakt, że K. K., pomimo pozytywnego złożenia egzaminu sędziowskiego, nigdy stanowiska sędziego nie zajmowała. Data złożenia egzaminu sędziowskiego, tj. [...] stycznia 1968 r., wyklucza także zastosowanie podstawy z art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b) cyt. ustawy. Ostatecznie jednak, z uwagi na posiadany od [...]czerwca 1974 r. dyplom doktora nauk prawnych oraz przedłożone przez wnioskodawczynię zaświadczenie o wykonywaniu czynności wymagających wiedzy prawniczej, bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez radcę prawnego w kancelarii radcy prawnego oraz kopię umowy zlecenia zawartej [...] stycznia 2010 r. z radcą prawnym I. K., potwierdzające doświadczenie zawodowe za okres od dnia [...] stycznia 2010 r. do dnia [...] sierpnia 2014 r., organy wpisowe uznały, że wskazana praktyka spełnia wymogi wynikające z art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b) ustawy. K. K. spełnia także pozostałe przesłanki z art. 24 ust. 1 pkt 1-4 ustawy o radcach prawnych, jest bowiem magistrem prawa (oraz doktorem nauk prawnych), korzysta w pełni z praw publicznych, ma pełną zdolność do czynności prawnych. Do oceny pozostaje zatem przesłanka z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych - rękojmia prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. W ocenie Ministra w toku postępowania prawidłowo ustalono, że okolicznością przemawiającą za brakiem nieskazitelności charakteru i wiarygodności wnioskodawczyni, jest nieuprawnione i bezprawne posługiwanie się przez wnioskodawczynię tytułem radcy prawnego, pomimo braku formalnych uprawnień. W szczególności wnioskodawczyni przy podejmowaniu pracy przedkładała dokumenty, które wprowadzały w błąd inne osoby, co do posiadania tytułu radcy prawnego - przykładowo decyzję Głównej Komisji Arbitrażowej z [...] października 1969 r. "zarządzić wpisanie Ob. K. K. na listę radców prawnych(...)", czy świadectwa pracy o zajmowaniu stanowiska radcy prawnego w innych miejscach pracy, zamiast wymaganego dokumentu o wpisie na listę, obowiązującego od 1 października 1982 r. Nadto Minister podniósł - wyżej już opisany - fakt posługiwania się przez wnioskodawczynię tytułem i pieczątką radcy prawnego na rozprawach przed sądami. Wskazane zachowanie nie licuje z powagą i godnością zawodu radcy prawnego, a podejmowanie czynności radcy prawnego w wyniku zawieranych umów o pracę zaprzeczało nieskazitelności charakteru i podważało wiarygodność wnioskodawczyni. W wyniku tych czynności osiągała ona nienależne korzyści w postaci wynagrodzenia przysługującego radcy prawnemu.

Minister Sprawiedliwości podzielił stanowisko organów samorządu radcowskiego, co do nieprzyznania wiarygodności twierdzeniom K.K., że nie można przypisać jej winy bezprawnego posługiwania się tytułem radcy prawnego, gdyż pozostawała w uzasadnionym przekonaniu, że posiada wymagane uprawnienia i jest wpisana na listę radców prawnych. Nawet gdyby wnioskodawczyni miała takie przekonanie, to zasada ignorantia iuris nocet, w szczególności w odniesieniu do prawnika, nie pozwala na zaakceptowanie dokonanych przez nią czynności. Przeczy temu uzasadnionemu przekonaniu również przedłożona umowa o współpracy z 2010 r. z kancelarią radcy prawnego I. K.. Poza tym sam fakt złożenia wniosku o "reaktywowanie" wpisu na listę radców prawnych jednoznacznie wskazuje na wiedzę i świadomość K. K. o istnieniu zawiadomienia Prezesa Okręgowej Komisji Arbitrażowej w [...] z dnia [...] kwietnia 1980 r., Nr [...] o skreśleniu z listy radców prawnych, a tym samym przeszkody w wykonywaniu zawodu radcy prawnego na gruncie ustawy o radcach prawnych. Wnioskodawczyni, pracując w latach 1970-1977 w charakterze radcy prawnego, wiedziała lub co najmniej wiedzieć powinna, że stanowisko radcy prawnego jest ściśle związane z zawarciem umowy o pracę z jednostką gospodarki uspołecznionej. Nie budzi również wątpliwości fakt, iż przepisy ustawy o radcach prawnych, w szczególności art. 77, były dla wnioskodawczyni jako prawnika zrozumiałe. Minister w całości też zaakceptował ww. stanowisko organów wpisowych co do braku przesłanek do wpisu K. K. na listę radców prawnych w oparciu o przepisy art. 78 i 79 ustawy o radcach prawnych (por. str. 24 i nast. zaskarżonej decyzji).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję K. K. zarzuciła jej naruszenie:

- przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 6, 7, 8, 9, 75, 77 § 1, 78, 80, 81 i 107 kpa poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i oparcie rozstrzygnięcia na ustaleniach sprzecznych z treścią dowodów, a także naruszenie zasad postępowania dowodowego, jak również nierozpoznanie sprawy przez dwie instancje, czym naruszono art. 15 kpa,

- przepisów prawa materialnego, w tym art. 24 ust. 1 pkt 5), 25, 77, 78 i 79 ustawy o radcach prawnych.

Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W obszernym uzasadnieniu skargi skarżąca szczegółowo rozwinęła i uzasadniła podniesione zarzuty (por. treść skargi). Podkreśliła m. in., że po ujawnieniu wątpliwości dot. wpisu zaniechała jakichkolwiek czynności, które aktualnie są jej zarzucane. Skarżąca nie podejmuje żadnych działań, które mogłyby zostać nazwane "nieuprawnionym i bezprawnym posługiwaniem się tytułem radcy prawnego". W jej ocenie potwierdza to poważny i pryncypialny stosunek do zawodu radcy prawnego. Taka postawa obrazuje prawidłowy sposób reakcji na ujawnione niejasności i nie można przypisać jej żadnych uchybień na gruncie etycznym. Sam fakt ukarania w postępowaniu dyscyplinarnym nie implikuje jeszcze konieczności przyjęcia, że dana osoba nie spełnia wymagań z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy. Nawet najcięższa przewidziana w ustawie o radcach prawnych kara (kara pozbawienia prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego) pociąga za sobą w najgorszym wypadku skreślenie z listy radców prawnych bez prawa ubiegania się o ponowny wpis na listę radców prawnych przez okres 10 lat. Oznacza to, że nawet za najcięższe uchybienia zawodowe radca prawny wydalony z zawodu może ubiegać się o ponowny wpis po 10 latach. Tymczasem w niniejszym postępowaniu zarzuty względem skarżącej dotyczą zachowania wcześniejszego. Zarzut naruszenia prawa strony do dwuinstancyjnego rozpoznania sprawy skarżąca uzasadniła faktem nierozpoznania przez organ I instancji podstawy wpisu wynikającej z art. 78 i 79 ustawy. Podstawy te ocenione zostały bowiem dopiero przez Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych w zaskarżonej do Ministra ww. uchwale z [...] kwietnia 2016 r.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja oraz poprzedzające ją ww. uchwały organów samorządu radcowskiego I i II instancji nie naruszają prawa. Sąd nie dopatrzył się w tych aktach nieprawidłowości, tak gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowanie do jego oceny szczegółowo wyżej przytaczanych przepisów prawa. W procesie subsumpcji stanu faktycznego pod zastosowane przepisy organy przestrzegały reguł Kodeksu postępowania administracyjnego (Kpa) dochodząc na bazie poczynionych ustaleń do właściwych wniosków i ocen, które zostały też wyczerpująco uzasadnione. Zarzuty skargi nie podważają przesłanek na jakich oparta została zaskarżona decyzja. W sprawie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności istotne dla prawidłowego i pełnego jej rozstrzygnięcia; nie budzą też zastrzeżeń Sądu sposób i wyniki oceny prawnej tych okoliczności.

Zakres ustaleń koniecznych dla rozstrzygnięcia konkretnej sprawy (tu sprawy odmowy wpisu skarżącej na listę radców prawnych) wyznaczają przepisy prawa materialnego. W tej sprawie są to przepisy ww. ustawy z dnia 6 lipca 1982 r., która weszła w życie z dniem 1 października 1982 r., a następnie była wielokrotnie nowelizowana kolejnymi ustawami zmieniającymi; w szczególności chodzi o przepisy art. 24 i 25 ustawy o radcach prawnych, w związku też z przepisami rozdziału 7 tej ustawy > Przepisy szczególne, przejściowe i końcowe <, a to z poddanymi przez organ analizie - w kontekście okoliczności stanu faktycznego sprawy - przepisami art. 77, 78 i 79 ustawy o radcach prawnych.

Ostatecznie w zaskarżonej decyzji organ odwoławczy za ww. uchwałami organów samorządu radcowskiego uznał, że skarżąca – z racji posiadanego od [...] czerwca 1974 r. dyplomu doktora nauk prawnych oraz przedłożenia dowodu na wykonywanie czynności wymagających wiedzy prawniczej, bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez radcę prawnego w kancelarii radcy prawnego, potwierdzającego doświadczenie zawodowe za okres od [...] stycznia 2010 r. do [...] sierpnia 2014 r. (umowa zlecenia z [...] stycznia 2010 r. zawarta między Ireną Kleniewską prowadzącą kancelarię radcy prawnego a skarżącą) – posiada praktykę spełniającą wymogi z art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b) ustawy o radcach prawnych. Według tego przepisu wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego nie stosuje się do osób, które posiadają stopień naukowy doktora nauk prawnych oraz w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych, łącznie przez okres 3 lat, wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez (...) radcę prawnego na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w (...) kancelarii radcy prawnego (...).

Organ uznał też, że skarżąca spełnia również pozostałe przesłanki wpisu na listę radców prawnych z art. 24 ust. 1 pkt 1-4 ustawy o radcach prawnych, jest bowiem magistrem prawa (oraz doktorem nauk prawnych), korzysta w pełni z praw publicznych i ma pełną zdolność do czynności prawnych.

Jednakże w świetle dalszej argumentacji organu skarżąca nie może być mimo tego wpisana na listę radców prawnych, gdyż nie spełnia przesłanki z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych, to jest przesłanki nieskazitelności charakteru i nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Ten ostatni element/przesłanka wpisowa jest, oprócz zarzutów naruszenia przepisów postępowania, przepisów art. 25 oraz art. 77, 78 i 79 ustawy o radcach prawnych, osią sporu w tej sprawie. W szczególności znaczącą część swojej argumentacji skarżąca koncentruje na zarzucie naruszenia prawa strony do dwuinstancyjnego rozpoznania sprawy. Naruszenie to upatruje w tym, że dopiero – jak podaje - w uchwale organu samorządu radcowskiego z [...] maja 2016 r. (a więc drugoinstancyjnej) sprawa jej wpisu na listę radców prawnych rozpoznana została z uwzględnieniem art. 78 i art. 79 ustawy o radcach prawnych.

W ocenie Sądu jest to zarzut bezpodstawny. Organ odwoławczy samorządu, tak jak każdy inny organ drugoinstancyjny, nie ogranicza się do skontrolowania decyzji organu I instancji, tylko ma obowiązek rozpatrzyć sprawę na nowo w jej całokształcie; poza tym skutkiem przysługującego od takiej decyzji odwołania sprawę wpisu skarżącej na listę radców prawnych rozpoznał po raz trzeci Minister Sprawiedliwości, wydając w niej ww. zaskarżoną do Sądu decyzję z [...] lipca 2016 r., w której rozważył m.in. kwestię zastosowania ww. art. 78 i 79 ustawy.

Przede wszystkim jednak organy podejmujące w tej sprawie rozstrzygnięcia działały w jej granicach przedmiotowych, to jest oceniały kwestię wpisu skarżącej na listę radców prawnych w pełnym spectrum podstawy prawnej wpisu na tę listę, jak i przesłanek negatywnych/braku podstawy w tym względzie. Dla oceny prawnej dochodzonego żądania istotne są przepisy materialnoprawne ustawy jak i przejściowe, gdyż jedynie razem wzięte pod uwagę umożliwiają pełną ocenę tego żądania, zwłaszcza w kontekście zmian jakim podlegała ustawa o radcach prawnych. Jednocześnie należy mieć na uwadze, że o wpis na listę radców prawnych może ubiegać się osoba odpowiadająca ustawowym wymogom określonym przepisami ustawy (por. przepisy art. 24 i 25 ustawy o radcach prawnych), jak też kryteria tego wpisu wywodzić można również – co jest udziałem skarżącej w tej sprawie - z przepisów przejściowych ustawy, tj. ww. art. 77, 78 i 79. Zarówno w pierwszym jak i drugim przypadku ustalenie braku przesłanki wpisowej powoduje po stronie właściwego organu obowiązek odmowy wpisu na listę radców prawnych.

Zgodnie z zasadą dwuinstancyjności każda sprawa administracyjna podlega w wyniku odwołania ponownemu rozpoznaniu i rozstrzygnięciu. Dwukrotne rozpoznanie oznacza obowiązek przeprowadzenia dwukrotnie postępowania wyjaśniającego; konsekwentnie do tego ukształtowane jest postępowanie odwoławcze, którego przedmiotem nie jest – jak już wzmiankowano – wyłącznie skontrolowanie/weryfikacja decyzji wydanej w pierwszej instancji, a ponowne rozpoznanie sprawy administracyjnej w jej całokształcie. Niewątpliwie zakres rozstrzygnięcia sprawy orzeczeniem odwoławczym jest wyznaczony zakresem rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego w sprawie, a więc musi zachodzić tożsamość podmiotowa i przedmiotowa sprawy, jednakże organ odwoławczy może korygować zarówno wady prawne decyzji, jak też wady polegające na niewłaściwej lub niewyczerpującej ocenie okoliczności faktycznych bądź powodujące inne nieprawidłowości.

Tożsamość podmiotowa niniejszej sprawy na wszystkich etapach postępowania jest jednoznaczna i nie budzi wątpliwości. W ocenie Sądu – na etapie postępowania odwoławczego przed organem samorządu radcowskiego, a następnie przed Ministrem Sprawiedliwości – również zachowana została tożsamość przedmiotowa sprawy. Tożsamość przedmiotowa to przede wszystkim poruszanie się organów orzekających w sprawie w obrębie danej normy prawnej, chyba że chodzi o innego rodzaju obowiązek. W rozpoznawanej sprawie organy we wszystkich instancjach orzekały o odmowie wpisu skarżącego na listę radców prawnych na bazie przepisów ustawy o radcach prawnych i przepisów przejściowych do tej ustawy. Wypowiadały się więc o tym samym przedmiocie sprawy, analizując wszystkie aspekty prawne tej odmowy. To że na etapie postępowania odwoławczego organ samorządu, a następnie Minister Sprawiedliwości, rozszerzył faktycznoprawny zakres odmowy wpisu o podstawy wynikające z przepisów art. 78 i art. 79 ustawy, a więc uzupełnił ocenę prawną żądania skarżącej do wszystkich możliwych przesłanek, na jakich żądanie to mogło być skonstruowane, nie znaczy – także w myśl już wyżej poczynionych uwag, że rozpoznał nową sprawę, która nie jest tożsama z rozpoznaną wcześniej w pierwszej instancji, a zarazem zadziałał z pominięciem tej instancji, naruszając prawo strony do dwuinstancyjnego rozpoznania sprawy. Zarzut ten należy zatem uznać za bezpodstawny, gdyż legitymowanie się przesłankami wpisowymi, określonymi w przepisach ustawy lub wynikających z przepisów przejściowych do tej ustawy, jest niezbędne by nie uchybić tym przepisom.

Odnosząc się do zarzutów skargi naruszenia prawa materialnego, a to ww. przepisów art. 78 i art. 79 ustawy o radcach prawnych, a wcześniej art. 77 tej ustawy, Sąd uznaje je za nieuzasadnione. W kwestii art. 77 ustawy (zgodnie z tym przepisem radców prawnych, wpisanych na listę radców prawnych w dniu wejścia w życie ustawy – czyli dnia 1 października 1982 r. – wpisuje się z urzędu na listę radców prawnych przewidzianych tą ustawą), Sąd podziela wyczerpująco umotywowane w zaskarżonej decyzji i poprzedzających ją uchwałach organów samorządu radcowskiego ustalenie, że skarżąca w dniu wejścia w życie ustawy o radcach prawnych (1 października 1982 r.) nie była wpisana na listę radców prawnych, ponieważ wcześniej, bo [...] marca 1980 r. została z niej skreślona w związku z rozwiązaniem umowy o pracę. M.in. w zaskarżonej decyzji, na podstawie akt osobowych i pozostałych dokumentów sprawy, wymienione zostały stanowiska zajmowane przez skarżącą do dnia 1 października 1982 r., to jest do wejścia ustawy o radcach prawnych w życie. Na bazie tych danych organ prawidłowo wywiódł, że [...] marca 1980 r. została rozwiązana ze skarżącą, jako radcą prawnym, umowa o pracę w Wojewódzkiej Spółdzielni Mieszkaniowej w [...], skutkiem czego została ona z tym dniem skreślona z listy radców prawnych tej Spółdzielni, a wykreślenie to odniosło skutek w stosunku do wpisu na listę radców prawnych Centralnego Związku Spółdzielni Budownictwa Mieszkaniowego – Oddziału w [...] (na którą skarżąca została wpisana [...] marca 1970 r.), a to w związku z tym, że następcą prawnym tego Związku, który w 1977 r. już nie istniał, w zakresie zatrudnienia skarżącej stała się ww. Wojewódzka Spółdzielnia Mieszkaniowa w [...] – por. szczegółową analizę tych okoliczności na str. 21 i nast. zaskarżonej decyzji oraz na str. 15 i nast. poprzedzającej ją uchwały z [...] kwietnia 2016 r., która doprowadziła organ do zasadnego wniosku, że skarżąca nie spełniła kryterium warunkującego wpis na listę radców prawnych w oparciu o art. 77 ustawy. W tym czasie nie była też zatrudniona jako radca prawny Urzędu Miejskiego w [...], co potwierdza świadectwo pracy z [...] maja 1977 r., zaś wcześniejsze zatrudnienie na tym stanowisku w Prezydium Rady Narodowej w [...], w świetle unormowania ww. art. 77 ustawy, nie ma znaczenia.

Organ prawidłowo też na tle użytej w sprawie argumentacji podkreślił, że w ówczesnym stanie prawnym (tj. przed wejściem w życie ustawy o radcach prawnych z 6 lipca 1982 r.) stanowisko radcy prawnego w państwowej jednostce organizacyjnej (a szerzej w jednostce gospodarki uspołecznionej) było ściśle powiązane z faktem zatrudnienia i z chwilą ustania stosunku pracy dana osoba traciła status radcy prawnego.

Skoro skarżąca w dacie wejścia w życie ustawy o radcach prawnych nie była wpisana na żadną listę radców prawnych, ani nie była zatrudniona w tym charakterze, prawidłowo ustalono brak podstaw do wpisania jej na listę radców prawnych w oparciu o treść art. 77 ustawy.

Organ prawidłowo również wywiódł w sprawie brak podstaw do wpisu skarżącej na listę radców prawnych w oparciu o wskazane przez nią przepisy art. 78 i 79 ustawy (por. szczegółową argumentację zaskarżonej decyzji na stronie 26 i nast.). W szczególności na tle art. 78 ustawy (obowiązującego do 15 września 1997 r. – przepis ten stanowił, że osoby, które od dnia wejścia w życie ustawy nabyły prawo do wykonywania zawodu radcy prawnego na podstawie dotychczasowych przepisów, wpisuje się, na ich wniosek, na listę radców prawnych) nie budzi zastrzeżeń stanowisko organu o niedopuszczalności zastąpienia wymogów warunkujących wpis na listę radców prawnych, określonych uchwałą Nr 535 Rady Ministrów z dnia 13 grudnia 1961 r. w sprawie obsługi prawnej przedsiębiorstw, zjednoczeń oraz banków państwowych (M.P. Nr 96 poz. 406) innymi wymogami np. praktyką zawodową; nadto w okresie obowiązywania tego przepisu skarżąca nie zgłosiła stosownego wniosku w tym względzie.

Również w świetle zbadanych okoliczności stanu faktycznoprawnego sprawy, prawidłowa jest konstatacja organu o braku możliwości zastosowania do skarżącej art. 79 ust. 1 pkt 1 ustawy o radcach prawnych, a to w związku z tym, że – co wynika też z wyżej cytowanych ustaleń w zakresie okoliczności stanu faktycznego sprawy – w dniu wejścia w życie tej ustawy skarżąca nie była zatrudniona w charakterze radcy prawnego. Tymczasem przepis ten (obowiązujący do 15 września 1997 r.) stanowił, że na listę radców prawnych może zostać wpisana osoba, która spełnia warunki, o których mowa w art. 24 ust. 1 pkt 1-5, oraz posiada co najmniej pięcioletni okres zatrudnienia na podstawie stosunku pracy na stanowisku odpowiadającym funkcji radcy prawnego w rozumieniu ustawy i w dniu wejścia w życie ustawy (czyli dnia 1 października 1982 r.) pracuje na tym stanowisku (...). Aczkolwiek, jak słusznie zauważa w skardze skarżąca, organ odwoławczy w jednym zdaniu odniósł się w zaskarżonej decyzji do omawianej przesłanki wpisu, jednak nie można tu tracić z pola widzenia, że zaskarżoną decyzją organ ten utrzymał w mocy uchwałę drugoinstancyjną organu samorządu radcowskiego z [...] kwietnia 2016 r., gdzie na str. 18 organ ten poddał ocenie świadectwo pracy Ogólnopolskiego Porozumienia Związków Zawodowych z [...] stycznia 2008 r., zgodnie z którym od [...] listopada 1981 r. do [...] grudnia 1982 r. skarżąca była zatrudniona w [...] Komisji Współpracy Branżowych Związków Zawodowych na stanowisku [...], a do jej obowiązków należała > koordynacja obsługi prawnej <, jednak następnie ustalił, że dokument ten nie potwierdza zatrudnienia skarżącej w charakterze radcy prawnego; w konsekwencji wywiódł z tego brak zastosowania do skarżącej art. 79 ustawy z uwagi na brak zatrudnienia w charakterze radcy prawnego w dniu wejścia ustawy o radcach prawnych w życie.

Odmienne stanowisko skargi w tej kwestii należy zatem traktować w kategoriach polemicznych, gdyż niczym konkretnym skarga ta nie podważa ustaleń organu w tym względzie. W szczególności takiego podważającego charakteru nie sposób przypisać zapatrywaniu skarżącej o niewyobrażalności sytuacji, żeby praca osoby odpowiedzialnej za cały pion prawny danej organizacji, jako jej koordynatora, nie miała charakteru pracy radcy prawnego.

Nie nasuwa również wątpliwości – w ocenie Sądu – stanowisko organu odwoławczego na tle podstawy wpisu na listę radców prawnych wywodzonej przez skarżącą z treści art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych w brzmieniu nadanym przez ustawę z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw – Dz. U. Nr 163, poz. 1361, z uwzględnieniem treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. K 30/06, który to przepis został zmieniony z dniem 25 marca 2009 r. na mocy ustawy z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy Prawo o notariacie – Dz. U. Nr 37 poz. 286 (por. str. 26 i nast. zaskarżonej decyzji). Tu organ odwoławczy zasadnie wskazał, że przesłanką oceny dla osób ubiegających się o wpis na listę radców prawnych, a zwolnionych z wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy, jest praktyczny kontakt z wykonywaniem zawodu prawniczego, czyli wykazanie się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym. Tu organ odwoławczy prawidłowo ustalił, że praktyką taką z uwagi na zakres i charakter nie jest praca dydaktyczna, publikacyjna czy działalność społeczna/polityczna. Według organu odwoławczego słusznie w sprawie zwrócono uwagę, że praktyka skarżącej poprzedzająca wniosek o wpis, która mogłaby być uwzględniona "jest tak odległa, zdobyta na gruncie odmiennej sytuacji ustrojowej i prawnej, iż nie pozwala stwierdzić, że wnioskodawczyni posiada aktualną wiedzę prawną" (por. analizę przebiegu pracy zawodowej skarżącej na stronie 27 i nast. zaskarżonej decyzji; m.in. organ odwoławczy wskazał tu na możliwość zaliczenia do praktyki zawodowej skarżącej jedynie okresu od [...] sierpnia 1989 r. do [...] grudnia 1998 r., co nie spełnia przesłanki wpisu, podniósł również niemożliwość zastosowania jako podstawy wpisowej art. 25 ust. 1 ustawy o radcach prawnych w brzmieniu nadanym ww. ustawą z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy (...) z uwagi na fakt, że skarżąca mimo pozytywnego złożenia egzaminu sędziowskiego w styczniu 1968 r. nigdy stanowiska sędziego nie zajmowała, a data złożenia tego egzaminu wyklucza także zastosowanie podstawy wpisu z art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b) tej ustawy).

Jak już wyżej – na wstępie tych wywodów – odnotowano organ uznając ostatecznie spełnienie przez skarżącą przesłanki wpisowej z art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b) ustawy o radcach prawnych (z racji wykonywania czynności związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez radcę prawnego w kancelarii radcy na podstawie umowy zlecenia z [...] stycznia 2010 r. zawartej przez skarżącą, legitymującą się dyplomem doktora nauk prawnych, z radcą prawnym I. K.), stwierdził jednak, że skarżąca nie może być wpisana na listę radców prawnych z uwagi na brak przesłanki nieskazitelności charakteru i dawania rękojmi należytego/prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych.

W ocenie Sądu organ odwoławczy prawidłowo zdefiniował tę przesłankę jako zespół cech osobistych charakteru i zachowań składających się na wizerunek osoby zaufania publicznego, na której nie ciążą żadne zarzuty podważające jej wiarygodność (por. argumentację organu na str. 29 i nast. zaskarżonej decyzji); o rękojmi prawidłowego/należytego wykonywania zawodu radcy prawnego decyduje w tej sytuacji suma dotychczasowych zachowań kandydata do wpisu, pozwalających na taką ocenę z punktu widzenia jego obiektywnie istniejących uwarunkowań osobistych. Jak podkreślił organ rękojmię taką daje ten wobec kogo można sformułować uzasadnione przekonanie, że obowiązki zawodowe będzie wykonywał w sposób należyty; rękojmia bowiem to pewność i zagwarantowanie czegoś, uzasadnione dotychczasowym zachowaniem.

Na bazie wyczerpująco zbadanych okoliczności stanu faktycznego tej sprawy organ zasadnie ustalił, że okolicznością przemawiającą za brakiem nieskazitelności charakteru i wiarygodności skarżącej jest nieuprawnione/bezprawne posługiwanie się przez nią tytułem radcy prawnego, pomimo braku formalnych uprawnień. W zaskarżonej decyzji i ww. uchwałach samorządu radcowskiego poprzedzających tę decyzję szczegółowo sprecyzowano zachowania się skarżącej/zdarzenia, które złożyły się na tę ocenę stanowiąc czynnik dyskwalifikujący ją jako kandydatkę do wpisu na listę radców prawnych (por. uzasadnienie zaskarżonej decyzji na str. 30 i nast. oraz poprzedzającej ją uchwały organu samorządu radcowskiego z [...] kwietnia 2016 r. na str. 24 i nast. W szczególności chodzi o posługiwanie tytułem i pieczątką radcy prawnego na rozprawach sądowych w sprawach cywilnych, którego to zachowania nie można usprawiedliwić niewiedzą skarżącej, która powinna zdawać sobie sprawę z obowiązku posiadania legitymacji radcy prawnego, opłacania składek samorządowych i ubezpieczeniowych oraz szeregu innych praw i obowiązków związanych z przynależnością do samorządu. Jak podkreślono w uchwale z [...] kwietnia 2016 r., nie sposób uznać w tej sytuacji za wiarygodne twierdzeń skarżącej "o niewiedzy i nieświadomości" (co do swojego statusu), kiedy "przez ponad 25 lat nie miała kontaktu z organami samorządu radców prawnych, a zgodnie z załączonymi zaświadczeniami współpracowała z mężem J. K. oraz córką I. K. (radcami prawnymi) – por. uzasadnienie wzmiankowanej uchwały na str. 24 i nast. W ww. uchwale odnotowano również, że skarżąca podejmując zatrudnienie jako radca prawny w kolejnych podmiotach na potwierdzenie statusu radcy prawnego przedstawiała decyzję Państwowej Komisji Arbitrażowej oraz świadectwa pracy z poprzednich miejsc. Ze świadectw tych wynika, że już pod rządami ustawy o radcach prawnych była zatrudniona w szeregu jednostkach na stanowisku radcy prawnego (nie mając takich uprawnień). Taka sytuacja zasadnie została oceniona w uchwale jako zaprzeczająca nieskazitelności charakteru i podważająca wiarygodność skarżącej, co nie pozwala zbudować pozytywnej prognozy o skarżącej jako kandydatce na radcę prawnego. Nadto ocena moralna i etyczna nie podlegają przedawnieniu, gdyż przy ocenie kandydata do wpisu na listę radców prawnych opiniowane jest całe jego dotychczasowe zachowanie, a nie tylko określony przedział czasowy przed złożeniem wniosku.

Nadto, jak zasadnie podkreślił organ odwoławczy, sam fakt złożenia wniosku o > reaktywowanie < wpisu na listę radców prawnych wskazuje na wiedzę i świadomość skarżącej o wcześniejszym skreśleniu z listy radców prawnych, a tym samym o przeszkodzie w wykonywaniu tego zawodu na gruncie ustawy o radcach prawnych. Pracując w latach 1970 – 1977 w charakterze radcy prawnego skarżąca wiedziała, że stanowisko to jest ściśle związane z umową o pracę w jednostce gospodarki uspołecznionej, a po wejściu w życie ustawy o radcach prawnych niewątpliwie jako prawnik miała też wiedzę o zasadach wykonywania zawodu w oparciu o przepisy tej ustawy, w tym wiedzę o treści ww. szeroko omawianego art. 77 tej ustawy.

Nie można też odmówić racji stanowisku organu odwoławczego, że nawet gdyby skarżąca miała przekonanie o posiadaniu wymaganego uprawnienia i wpisie na listę radców prawnych, to zasada > ignorantia iuris nocet <, w szczególności w odniesieniu do prawnika, nie pozwala na zaakceptowanie dokonanych przez nią czynności.

Wbrew zarzutom/argumentacji skargi organy wydające uchwały w sprawie oraz organ odwoławczy "nie nałożyły na siebie" dwóch ocen – oceny merytorycznej wiedzy skarżącej i oceny etycznej. Z uzasadnień podjętych rozstrzygnięć jednoznacznie wynika – zdaniem Sądu – odrębna analiza tych okoliczności i ich subsumpcja pod zastosowane normy prawa – wyżej szczegółowo wymienione. Nie naruszono zatem w sprawie zasady niedopuszczalności badania w ramach rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego kwestii profesjonalnego/merytorycznego przygotowania kandydata, tj. kryteriów związanych z wiedzą czy doświadczeniem zawodowym kandydata.

Tezom skarżącej w tym względzie przeczy chociażby to, że jak już wyżej podnoszono, ostatecznie uznane zostało w tej sprawie, że skarżąca spełnia przesłanki do wpisu na listę radców prawnych z art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b) ustawy o radcach prawnych (czyli spełnia wymogi merytoryczne), ale nie może być wpisana na tę listę z uwagi na brak przesłanki nieskazitelności charakteru i rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego z art. 24 ust. 1 pkt 5 tej ustawy (czyli z powodów innych niż merytoryczne).

Z tych wszystkich względów Sąd uznał bezzasadność zarzutów skargi, tak co do naruszenia przez organ szczegółowo wymienionych w skardze przepisów postępowania, jak i przepisów prawa materialnego. Organy podejmujące w sprawie rozstrzygnięcia na wszystkich etapach postępowania procedowały na wyczerpującym materiale dowodowym, właściwie ten materiał oceniły, nie przekraczając przy tym granic swobodnej oceny tego materiału oraz granic swobodnego uznania administracyjnego.

Uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada też wymogom art. 107 § 3 kpa.

W tych okolicznościach Sąd, nie znajdując żadnych powodów do uwzględnienia skargi, na zasadzie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.