Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 420/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-05-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędziowie Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Karolina Pilecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 maja 2012 r. sprawy ze skargi R. K. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

R. K. (dalej też jako skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyniku egzaminu radcowskiego (dalej też jako Komisja II stopnia, Komisja Odwoławcza) z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] . Zaskarżoną uchwałą Komisja Odwoławcza utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w [...] z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] stwierdzającą, iż skarżący uzyskał negatywny wynik z egzaminu radcowskiego.

Jako podstawę prawną Komisja Odwoławcza wskazała art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm, dalej też jako urp) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej też jako k.p.a.).

Do wydania zaskarżonej uchwały doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniach od [...] do [...] czerwca 2011 r. skarżący przystąpił do egzaminu radcowskiego przed Komisją Egzaminacyjną do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w [...] . Po sprawdzeniu testu z pierwszej części egzaminu oraz po dokonaniu oceny każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu, Komisja Egzaminacyjna ustaliła, że:

- z pierwszej części egzaminu radcowskiego, stanowiącej zestaw pytań testowych składający się ze 100 pytań skarżący otrzymał 66 punktów, co stanowi ocenę dostateczną,

- z drugiej części egzaminu radcowskiego ocenę niedostateczną,

- z trzeciej części egzaminu radcowskiego ocenę dobrą,

- z czwartej części egzaminu radcowskiego ocenę niedostateczną,

- z piątej części egzaminu radcowskiego ocenę dostateczną.

Zgodnie z treścią art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. Mając na uwadze uzyskane przez skarżącego oceny z części drugiej obejmującej prawo karne oraz części czwartej obejmującej prawo gospodarcze, Komisja Egzaminacyjna ustaliła, że skarżący uzyskał negatywny wynik z egzaminu radcowskiego.

Zadanie z prawa karnego polegało na sporządzeniu, jako pełnomocnik oskarżyciela prywatnego, apelacji lub opinii prawnej o braku podstaw do sporządzenia apelacji po zapoznaniu się z aktami sprawy. W znajdującym się w tych aktach akcie oskarżenia J. M. został oskarżony w punkcie I o uderzenie w głowę pięścią oskarżyciela prywatnego Z. W., a w punkcie II o znieważenie go będąc w stanie nietrzeźwości słowami uznanymi powszechnie za obelżywe. Sąd uniewinnił oskarżonego od popełnienia czynu zarzucanego w pkt I aktu oskarżenia i uznał go za winnego czynu zarzucanego w pkt II aktu oskarżenia, przy czym ustaliwszy, że oskarżyciel prywatny odpowiedział naruszeniem nietykalności cielesnej oskarżonego, na podstawie art. 216 § 3 kodeksu karnego odstąpił od wymierzenia oskarżonemu kary za ten czyn. Sąd obciążył też kosztami procesu oskarżyciela prywatnego.

Skarżący w ramach rozwiązania zadania egzaminacyjnego zaskarżył wyrok Sądu Rejonowego II Wydziału Karnego we [...] z dnia [...] maja 2011 r. w części dotyczącej ustalenia, iż oskarżyciel prywatny odpowiedział naruszeniem nietykalności cielesnej oskarżonego i w związku z tym zaszły przesłanki określone w przepisie art. 216 § 3 kodeksu karnego, tj. odstąpienia od wymierzenia kary za znieważenie oskarżyciela prywatnego. Wskazanemu rozstrzygnięciu na podstawie art. 438 Kodeksu postępowania karnego zarzucił w zaskarżonej części naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 216 § 1 kodeksu karnego poprzez błędne przyjęcie, że w sprawie ma zastosowanie art. 216 § 3 Kodeksu karnego wskutek czego Sąd naruszył przepis art. 33 § 1 i 3 Kodeksu karnego przez jego niezastosowanie w sprawie. Zarzucił także błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że odepchnięcie oskarżonego przez oskarżyciela prywatnego wypełnia znamiona przestępstwa naruszenia nietykalności cielesnej. Ponadto wskazał na naruszenie art. 7 Kodeksu Postępowania Karnego przez dowolną ocenę zeznań oskarżyciela prywatnego w zakresie odepchnięcia przez niego oskarżonego oraz zeznań świadka.

Praca skarżącego z zakresu prawa karnego została sprawdzona przez dwóch egzaminatorów: Z. P., który wystawił z tej pracy ocenę cząstkową niedostateczną (2) oraz K. K., który również wystawił ocenę cząstkową niedostateczną (2).

W uzasadnieniu obydwu ocen podkreślono, iż skarżący nie zaskarżył wyroku sądu pierwszej instancji w zakresie, w jakim uniewinniono oskarżonego od zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 157 § 2 kodeksu karnego, z którego to powodu pracę należy ocenić negatywnie. Ponadto zwrócono uwagę, że skarżący jednocześnie podniósł zarzut obrazy prawa materialnego jak i błędnych ustaleń faktycznych na skutek obrazy przepisów postępowania. Tym samym nie rozróżnia on, kiedy i w jakich okolicznościach powołuje się te względne podstawy odwoławcze. Dodatkowo zarzucono skarżącemu, że w ogóle nie zaskarżył rozstrzygnięcia o kosztach, którymi w całości został obciążony oskarżyciel prywatny. Skutkiem powyższych błędów interes oskarżyciela prywatnego został całkowicie zaprzepaszczony, a sytuacja pokrzywdzonego w zakresie możliwości otrzymania odszkodowania w toku procesu znacznie się skomplikowała.

Z kolei zadanie z prawa gospodarczego obejmowało sporządzenie przez zdającego na zlecenie A. N. umowy sprzedaży udziałów w "[...] " spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, w której to spółce był członkiem zarządu. Udziały te należały do spółki akcyjnej "[...] ", która posiadała 250 udziałów w "[...] ". Zdający miał za zadanie sporządzić umowę dla członka zarządu spółki akcyjnej, której ta spółka miała zbyć udziały w posiadanej spółce z ograniczoną odpowiedzialnością.

Skarżący sporządził stosowną umowę, przy czym jako zbywcę wskazał: "[...] " spółka akcyjna z siedzibą w W., prowadząca działalność pod adresem ul. [...] , [...] wpisana do KRS pod nr [...] , o nr NIP [...] , o wartości kapitału zakładowego 18 000 000,00 zł, (słownie: osiemnaście milionów złotych) w imieniu której działają: 1. prezes zarządu B. S. oraz 2. członek zarządu Z. L.".

Praca skarżącego z zakresu prawa gospodarczego została sprawdzona przez dwóch egzaminatorów: J. M., który wystawił z tej pracy ocenę cząstkową niedostateczną (2) oraz M. O., który również wystawił ocenę cząstkową niedostateczną (2).

W uzasadnieniu wystawionych mu ocen podano, że wymogi formalne zostały zachowane poza właściwą reprezentacją, bowiem w umowach miedzy spółką a członkiem zarządu spółkę reprezentuje rada nadzorcza lub pełnomocnik powołany uchwałą walnego zgromadzenia, a w ocenianej umowie spółkę reprezentują członkowie zarządu co powoduje nieważność umowy.

Skarżący złożył do Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości odwołanie od ww. uchwały Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2011 r. z siedzibą w [...] .

W uzasadnieniu skarżący, w odniesieniu do oceny wystawionej z części obejmującej prawo karne, podkreślił, że w swojej pracy sporządził i wywiódł apelację co do punktu drugiego orzeczenia Sądu Rejonowego, bowiem na podstawie przedstawionego w spawie materiału dowodowego nie sposób ustalić, że oskarżony dopuścił się czynu zarzucanego mu w pierwszym punkcie aktu oskarżenia. O zaistnieniu zdarzenia mającego wypełniać znamiona przestępstwa określonego w art. 157 § 2 kodeksu karnego przemawiają jedynie słowa podejrzanego, pozostały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy temu zaprzecza. W związku z tym nie jest uprawnione przyjmowanie, że oskarżony dopuścił się wskazanego dnia czynu przypisywanego mu przez oskarżyciela prywatnego. Brak zaskarżenia rozstrzygnięcia sądu zawartego w punkcie pierwszym wyroku skarżący tłumaczy tym, że wniesienie takiego zaskarżenia skutkowałoby tylko poniesieniem kosztów przez oskarżyciela prywatnego. Sąd wyższej instancji, z uwagi na brak możliwości przedstawienia nowych dowodów w sprawie, nie byłby w stanie usunąć zaistniałych wątpliwości. Zdaniem skarżącego stosownym byłoby sporządzenie apelacji tylko co do części wyroku, tak jak to uczynił. Zaznaczył ponadto, że oskarżyciel prywatny cały czas ma możliwość dochodzenia swojego roszczenia odszkodowawczego na gruncie postępowania cywilnego.

Odnosząc się do swojego wyniku z części egzaminu poświęconej prawu gospodarczemu skarżący podniósł, że według niektórych przedstawicieli doktryn prawniczych dokonanie czynności z pominięciem przepisu art. 379 § 1 kodeksu spółek handlowych nie wywołuje jej nieskuteczności. W związku z tym w przypadku naruszenia art. 378 § 1 k.s.h. znajduje zastosowanie przepis art. 39 k.c., a nie przepis art. 58 § 1 k.c. Zatem przyjmowanie nieważności umowy tylko i wyłącznie pod kątem naruszenia przepisu art. 379 k.s.h. nie może się ostać wobec możliwości konwalidacji reprezentacji tj. potwierdzenia umowy przez uprawniony w opisanym stanie faktycznym sprawy organ spółki akcyjnej (art. 17 § 2 i 3 k.s.h.). Skarżący zaznaczył nadto, że nie zostały zastosowane jednolite kryteria oceny przy analizowaniu umów z zakresu prawa gospodarczego, albowiem oceny pozytywne z zadania z prawa gospodarczego uzyskały osoby, które w sposób tożsamy jak nie identyczny ustanowiły w funkcji reprezentantów "[...] " S.A. pozostałych członków jej zarządu.

Uchwałą z dnia [...] grudnia 2011 r. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę nr [...] z dnia [...] lipca 2011 r. Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w [...] .

Komisja uznała, że odwołanie z zakresu prawa karnego jest niezasadne. Wskazała, że skarżący:

- zaskarżył wyrok tylko w zakresie rozstrzygnięcia dotyczącego drugiego z zarzucanych oskarżonemu czynów, tj. czynu z art. 216 § 1 k.k.;

- nie zaskarżył wyroku w zakresie rozstrzygnięcia uniewinniającego oskarżonego od popełnienia czynu z art. 157 § 2 k.k.;

- błędnie zarzucił rozstrzygnięciu dotyczącemu czynu z art. 216 § 1 k.k. zarówno obrazę prawa materialnego jak i błąd w ustaleniach faktycznych oraz naruszenie przepisu prawa procesowego;

- nie zaskarżył rozstrzygnięcia o kosztach procesu, którymi w całości został obciążony oskarżyciel prywatny.

Najistotniejszym według Komisji II stopnia uchybieniem apelacji jest niezaskarżenie wyroku w zakresie rozstrzygnięcia o uniewinnieniu oskarżonego od popełnienia czynu z art. 157 § 2 k.k. Niedokonanie tego przez autora apelacji spowodowało, że interes oskarżyciela prywatnego, którego reprezentował, nie został zabezpieczony. Został on w najwyższym stopniu naruszony poprzez uniewinnienie oskarżonego od popełnienia czynu opisanego w punkcie I aktu oskarżenia. Sąd I instancji rozpoznając zarzut przedstawiony w tym punkcie aktu oskarżenia dopuścił się oczywistych uchybień procesowych i dlatego opracowany przez zdającego środek odwoławczy winien zarzucać obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść wyroku w zakresie wyroku uniewinniającego oskarżonego - tj. obrazę art. 410 k.p.k., art. 366 § 1 k.p.k. w zw. z art. 167 k.p.k. i art. 172 k.p.k. Nie dokonując zaskarżenia wyroku w części uniewinniającej oskarżonego od popełnienia czynu z art. 157 § 2 k.k. autor apelacji nie zapewnił należytej ochrony interesu oskarżyciela prywatnego, do czego był zobowiązany jako jego pełnomocnik. Zdaniem Komisji stanowi to okoliczność zdecydowanie sprzeciwiającą się pozytywnej ocenie pracy zdającego. Komisja nie podzieliła przy tym argumentacji skarżącego odnośnie niezaskarżenia wyroku uniewinniającego oskarżonego od popełnienia czynu z art. 157 § 2 kodeksu karnego. Jej zdaniem wykazał on z jednej strony brak elementarnej umiejętności dostrzeżenia oczywistych uchybień procesowych Sądu I instancji mających wpływ na treść wydanego rozstrzygnięcia, a z drugiej strony niewywiązanie się z podstawowego obowiązku, jaki ciążył na nim jako pełnomocniku oskarżyciela prywatnego. Według Komisji podniesiony w odwołaniu argument dbania o "interesy swojego klienta" rozumiany jako "dbanie o interesy finansowe klienta" również nie może być uznany jako przemawiający za uznaniem tego odwołania za zasadne. Stanowi to zaprezentowanie wyłącznie własnego poglądu zdającego, który będzie mógł być stosowany gdy autor tych stwierdzeń będzie radcą prawnym i dowodzi niezrozumienia istoty egzaminu radcowskiego w tym z zakresu prawa karnego. Zdający miał obowiązek prawidłowego sporządzenia apelacji, a więc takiego środka odwoławczego, który spełniałby wymogi określone w Kodeksie postępowania karnego.

Komisja uznała, że odwołanie z zakresu prawa gospodarczego również nie jest zasadne. Głównym uchybieniem skarżącego, które przesądzało o dyskwalifikacji jego pracy było określenie nieprawidłowej reprezentacji spółki akcyjnej w umowie łączącej tę spółkę z jej członkiem zarządu. Co do podnoszonej przez zdającego kwestii różnego rozumienia art. 379 k.s.h. w doktrynie, Komisja wywiodła, że stanowisko i poglądy na których oparł się zdający przeważały w okresie przed nowelizacją ustawy Kodeks spółek handlowych oraz niektórych innych ustaw, która weszła w życie z dniem 15 stycznia 2004 r., choć dostrzec je można również obecnie. Jednakże za ugruntowane należy przyjąć stanowisko, zgodnie z którym czynność dokonana z pominięciem zakazu wyrażonego w art. 379 k.s.h. jest nieważna.

Na powyższą uchwałę skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie. Zaskarżonej uchwale zarzucił naruszenie:

1. art. 7. art. 8, art. 11, art. 77, art. 80, art. 107 § 3, art. 138 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 i ust. 9 u.r.p., poprzez:

a/ nieprawidłowe rozpatrzenie odwołania skarżącego, polegające na nie odniesieniu się w uzasadnieniu uchwały do wszystkich zarzutów podniesionych w toku postępowania przed Komisją II stopnia oraz na pomięciu wniosków dowodowych skarżącego, co świadczy o braku wszechstronnego i wyczerpującego rozpatrzenia materiału sprawy,

b/ brak należytego wyjaśnienia przez Komisję II stopnia zasadności przesłanek, którymi kierowała się przy załatwieniu sprawy, oraz nieprzedstawienie merytorycznej argumentacji przemawiającej za utrzymaniem w mocy ocen negatywnych,

c/ wydanie uchwały zawierającej wewnętrznie sprzeczną treść uzasadnienia; które to uchybienia skutkowały błędną oceną stanu faktycznego, a w konsekwencji doprowadziły do podjęcia przez Komisję II stopnia błędnej decyzji o utrzymaniu na tej podstawie oceny negatywnej;

2. art. 139 k.p.a. w związku z art. 368 ust. 12 u.r.p. w ten sposób, że Komisja II stopnia, dokonując oceny zasadności podniesionych w odwołaniu zarzutów zmieniła na niekorzyść rangę pozostałych zarzutów, wcześniej uznanych przez Komisję I stopnia za drugorzędne dotyczących zarzutów podniesionych w apelacji, tj. błędu w ustaleniach faktycznych powołanym przy przepisie naruszenie prawa materialnego art. 216 § 3 K.K., wadliwe nie zaskarżenie przepisów o kosztach postępowania, tj. przepisu art. 631 K.P.K., które to uchybienia w ocenie egzaminatorów Komisji I stopnia nie przesądziły o negatywnym wyniku egzaminu, za to dodatkowo przesądzać miały o takim negatywnym wyniku w postępowaniu przed organem administracyjnym II instancji. W efekcie ocena wystawiona skarżącemu nie uległa zmianie, to należy uznać, że sposób oceniania pracy skarżącego, w stosunku do zaprezentowanego przez Komisję I stopnia uległ zaostrzeniu,

3. art. 2, art. 7 oraz art. 32 Konstytucji RP, poprzez przyjęcie odmiennych założeń w odniesieniu do pracy skarżącego, niż w stosunku do prac ocenianych zarówno w innych komisjach I stopnia, jak przed samą Komisją II Stopnia (wskazanych wprost w stanowiskach skarżącego), co doprowadziło do niedopuszczalnego, nierównego traktowania zdających znajdujących się w tej samej sytuacji i charakteryzujących się tymi samymi cechami relewantnymi w tym samym stopniu;

4. art. 364 ust. 10 u.r.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie skali ocen w kontekście argumentów przemawiających za potraktowaniem umowy z prawa gospodarczego jako nie bezwzględnie nieważnej.

Ustosunkowując się do kwestii nie zaskarżenia wyroku Sądu Rejonowego w części uniewinniającej oskarżonego, skarżący w całości podtrzymał swoją argumentację wyrażoną uprzednio w odwołaniu co do poprawności nie zaskarżania tej części rozstrzygnięcia. Skarżący zaznaczył, że dostrzegł uchybienia sądu w zakresie oceny materiału dowodowego tj. zeznań świadka A. W. jak i przeprowadzenia dowodu z prywatnej opinii lekarskiej. W przeciwieństwie jednak do stanowiska Komisji II Stopnia skarżący nie sporządził apelacji co do tej części wyroku sądu rejonowego uznając, że naruszenia prawa dokonane przez sąd rejonowy nie są uchybieniami, które mają lub mogłyby wpłynąć na ostateczną treść orzeczenia. Skarżący zarzucił organowi, że okoliczności te, nie zostały w żaden sposób omówione w zaskarżonej uchwale.

Zdaniem skarżącego przy ponownym rozstrzyganiu sprawy naruszono przepis art. 138 k.p.a., w związku z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych poprzez naruszenie zasady reformationis in peius, polegające na tym, że Komisja II stopnia, dokonując oceny zasadności podniesionych w odwołaniu zarzutów zmieniła na niekorzyść rangę pozostałych zarzutów, wcześniej uznanych przez Komisję I stopnia za drugorzędne. W szczególności dotyczy to okoliczności pominięcia zaskarżenia przepisów o kosztach postępowania.

Z kolei odnosząc się do części egzaminu radcowskiego dotyczącej prawa gospodarczego, skarżący nie zgodził się z argumentacją, jakoby zawarcie umowy przez członków zarządu "[...] " S.A. z siedzibą w [...] , a innym członkiem zarządu tej spółki A. N. było nieważne. Jego zdaniem uchybienie, jakiego się dopuścił, nie ma charakteru bezwzględnego z uwagi m.in. na treść przepisu art. 17 § 1 i 2 k.s.h. Ma cechy negotium claudicans, która to cecha powoduje ważność sporządzonej umowy do czasu jej konwalidacji wynikającej z przywołanych przepisów ogólnych Kodeksu Spółek Handlowych. Skarżący podtrzymał w całości swoją argumentację przedstawioną w odwołaniu w zakresie uczynionych ustaleń na tle orzecznictwa i myśli przedstawicieli doktryn prawniczych co do braku zaistnienia przesłanki nieważności bezwzględnej umowy dyskwalifikującej sporządzony projekt umowy na egzaminie. Podkreślił, że w doktrynie nie istnieje zwarta, jednolita, zharmonizowana całość przekonań co do poruszanej kwestii, na które powołuje się organ II Instancji przy ocenie pracy skarżącego.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego złożyła dnia [...] lutego 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odpowiedź na skargę R. K. w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego. W odpowiedzi Komisja II wniosła o oddalenie skargi. Komisja II stopnia podtrzymała w całości swoje stanowisko zawarte w kwestionowanej uchwale stwierdzając, iż skarga R. K. nie jest usprawiedliwiona, a zarzuty w niej stawiane są bezpodstawne.

Z kolei skarzący w piśmie procesowym z dnia [...] maja 2012 r. podtrzymał swoje stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle przepisów art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy te kontrolują zaskarżone akty lub czynności z zakresu administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, to jest z przepisami prawa materialnego i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznoprawnego z daty ich podjęcia. Ponadto w świetle art. 134 § 1 ww. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 roku poz. 270, dalej też jako ppsa) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga w tej sprawie podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona uchwała nie narusza prawa.

Skarżący nie zgodził się z ustalonym uchwałą Komisji Egzaminacyjnej negatywnym wynikiem egzaminu radcowskiego, któremu został poddany w dniach od [...] do [...] czerwca 2011 r., kwestionując prawidłowość oceny z części drugiej egzaminu (prawo karne) i czwartej (prawo gospodarcze), z których otrzymał oceny niedostateczne. Zarzuty skarżącego w tym względzie determinowały zatem zakres rozpatrzenia tej sprawy w II instancji przez Komisję Odwoławczą, jak i obecnie określają ramy kontroli sądowoadministracyjnej w sprawie, a to z uwagi na fakt, że innych – pozytywnych ocen, uzyskanych z pozostałych części egzaminu, skarżący nie kwestionuje.

Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w przepisach art. od 36 do 369 urp oraz w rozporządzeniu wykonawczym Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 kwietnia 2009 r. w sprawie zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych oraz zadań na egzamin radcowski (...) - Dz. U. Nr 70, poz. 606, wydanym na podstawie art. 36 ust. 12 ustawy o radcach prawnych (urp).

Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej (art. 366 ust. 2 ustawy), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (Komisji Odwoławczej). Do postępowania przed Komisją Odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (kpa), co pozwala traktować uchwały tej Komisji jak decyzje administracyjne (por. art. 368 ust. 1 i 12 urp).

W wyniku rozpoznania sprawy Komisja Odwoławcza podejmuje uchwałę ostateczną, biorąc pod uwagę cały materiał dowodowy, w tym oceny egzaminatorów. Jest przy tym uprawniona do samodzielnej oceny pracy pisemnej zdającego w oparciu o ten materiał. Czyni to w warunkach swoistego luzu decyzyjnego, który jest związany z oceną stanu faktycznego i zasadą swobodnej oceny dowodów stan ten wyczerpujących. W tym sensie rozstrzygnięcie tego organu w kwestii ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego należy postrzegać w kategoriach charakterystycznych dla administracyjnego uznania. Ma to istotne znaczenie dla sądowej kontroli takich rozstrzygnięć, która ogranicza się w tej sytuacji do zbadania, czy na bazie materiału dowodowego sprawy organ wyczerpująco uzasadnił swoje stanowisko dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami i w świetle obowiązujących przepisów miał prawo postąpić w sprawie tak jak postąpił.

W tym kontekście niezasadnym jest zarzut skarżącego co do nierównego traktowania zdających, których prace cechuje podobieństwo. Zadaniem komisji nie jest bowiem analiza porównawcza prac z danej części egzaminu, ale ocena indywidualnych, konkretnych prac osób zdających. Uchwały komisji konkretyzują normy prawa materialnego wyłącznie do indywidualnie oznaczonego zdającego i w jego wyłącznie sprawie. Co więcej stosowanie wymienionych w ustawie o radcach prawnych kryteriów oceny prac egzaminacyjnych w warunkach uznania administracyjnego może prowadzić do sytuacji nietraktowania podobnych spraw identycznie, lecz założywszy racjonalność ustawodawcy jest to okoliczność przez niego przewidziana. Ustawodawca większą wagę przykłada w tym wypadku do zapewnienia możliwości dokonania indywidualnej, elastycznej oceny każdej pracy każdego zdającego. Z tej też przyczyny nieuzasadniony pozostaje zarzut naruszenia art. 32 Konstytucji RP.

Zdaniem Sądu materiał dowodowy sprawy – czyli prace pisemne skarżącego z części drugiej i czwartej egzaminu radcowskiego ocenione stosownie do mających zastosowanie w objętych nią kwestiach faktycznoprawnych przepisów prawa oraz poglądów orzecznictwa i doktryny - został prawidłowo uwzględniony i rozpatrzony w ustaleniach organu, zgodnie z regułami postępowania administracyjnego wyrażonymi w przepisach art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 kpa, służąc wyjaśnieniu stanu faktycznego w zakresie uzasadniającym zaskarżoną uchwałę. Należy przy tym odnotować sformalizowany tryb podjęcia tej uchwały. Mianowicie, zgodnie z przepisami § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 164, poz. 1314 ze zm.), regulującymi zasady funkcjonowania Komisji Odwoławczej, odwołanie od uchwały pierwszoinstancyjnej jest zawsze przedmiotem opinii dotyczącej zasadności zarzutów odwołania, którą sporządza wyznaczony członek komisji, ale jej przyjęcie jest wynikiem głosowania wszystkich członków, poprzedzonego dyskusją. Tryb ten gwarantuje pełne rozpoznanie zarzutów odwołania i należytą ich ocenę.

Opinię w sprawie odwołania skarżącego od uchwały Komisji I stopnia w części dotyczącej prawa karnego sporządził sędzia Sądu Apelacyjnego w [...] M. W. Z kolei opinię w części obejmującej prawo gospodarcze sporządził radca prawny B. Z. Opinie powyższe zostały przestawione na posiedzeniu Komisji Odwoławczej w dniu [...] grudnia 2011 r. i były przedmiotem dyskusji członków, którzy jednogłośnie je poparli i opowiedzieli się za niepodwyższaniem oceny, uzyskanej przez skarżącego z prac egzaminacyjnych, zakwestionowanych w odwołaniu. Ostatecznie Komisja Odwoławcza jednogłośnie podjęła ww. uchwałę z [...] grudnia 2011 r. o nieuwzględnieniu odwołania i utrzymaniu w mocy zaskarżonej odwołaniem uchwały Komisji Egzaminacyjnej. W uzasadnieniu uchwały Komisja Egzaminacyjna II stopnia przedstawiła zarzuty i argumenty strony podniesione w odwołaniu, a następnie odniosła się do nich w dalszej części rozważań.

Sporządzając uzasadnienie uchwały Komisja Egzaminacyjna II stopnia uwzględniła kryteria, które w myśl ustawy o radcach muszą być brane pod uwagę przy ustalaniu wyniku egzaminu radcowskiego. Stosownie do przepisów art. 365 ust. 2 i 3 ustawy o radcach prawnych przy ocenie pracy egzaminacyjnej (zadania) należy brać pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Kryteria te są zatem podstawowym wyznacznikiem oceny egzaminacyjnej.

W ocenie Sądu, odnosząc się w pierwszej kolejności do pkt B uzasadnienia skarżonej uchwały, w ramach którego rozpoznano odwołanie dotyczące wyniku z części czwartej egzaminu, Komisja Egzaminacyjna II stopnia zastosowała się do powyższych wymogów. Warto zauważyć, iż odmiennie, niż egzaminator J. M., oceniła chociażby skutki pominięcia przez skarżącego przy oznaczeniu zbywcy, umowy sądu rejestrowego, w którym dokonano rejestracji spółki pod wskazanym numerem KRS oraz brak informacji na temat pełnego opłacenia kapitału zakładowego. Nie jest to, zdaniem organu odwoławczego, uchybienie decydujące o dyskwalifikacji całej pracy. W dalszej części odniosła się do kolejnych postanowień sporządzonej przez skarżącego w ramach egzaminu umowy, miedzy innymi co do uwzględnienia prawa pierwszeństwa pozostałych wspólników spółki "[...]", wystarczającej formuły zabezpieczenia wierzytelności poprzez ustanowienie prawa zastawu na samochodzie, czy też oznaczenia ceny zbycia udziału oraz formy płatności.

Jednakże powyższe ustalenia Komisji odwoławczej, nie pozwoliły mimo wszystko na podwyższenie uzyskanej przez skarżącego oceny niedostatecznej z uwagi na podstawowy mankament pracy egzaminacyjnej, polegający na nieprawidłowej reprezentacji spółki akcyjnej w umowie łączącej tę spółkę z jej członkiem zarządu. Komisja Egzaminacyjna II stopnia stosownie do art. 107 § 3 k.p.a., uzasadniła przy tym swoje stanowisko w tym zakresie. Słusznie wskazuje przy tym, że przepis art. 379 k.s.h. jednoznacznie stanowi, że w umowach pomiędzy spółką a członkami zarządu oraz w sporach z nimi, spółkę reprezentuje rada nadzorcza lub pełnomocnicy powołani uchwałą walnego zgromadzenia. Przepis ten ma na celu zarówno ochronę interesów spółki (także interesów majątkowych), jak i ochronę jej wierzycieli przed niekorzystnym rozporządzaniem majątkiem spółki w drodze umów pomiędzy spółką a członkami zarządu. Przepis ten nie wymaga badania, czy zachodzi sprzeczność interesów między spółką a członkami zarządu, lecz stanowi generalną zasadę dotyczącą umów pomiędzy spółką a członkami zarządu, zapewniając przez to większą ochronę interesów samej spółki i jej wierzycieli, a także ochronę interesów wspólników (akcjonariuszy). Chodzi tu o wyeliminowanie sytuacji, w których dochodziłoby do konfliktu interesów spółki i osoby fizycznej pełniącej funkcję członka zarządu, będącej drugą stroną zawieranej przez spółkę umowy. Sens normatywny art. 379 k.s.h. obejmuje także funkcję prewencyjno-represyjną, zapobiega działaniu na szkodę spółki, jednoznacznie wyłączając możliwość jej reprezentowania przez zarząd we własnych w tym przepisie przypadkach.

Odnosząc się do argumentacji skarżącego ujętej w odwołaniu, a następnie w skardze, podkreślić należy, iż sama możliwość ewentualnej konwalidacji nieprawidłowej reprezentacji spółki przeczy w istocie idei egzaminu radcowskiego, którego celem jest sprawdzenie wiedzy zdającego pod kątem przygotowania do samodzielnego wykonywania zawodu radcy prawnego. Zdaniem Sądu, nie bez znaczenia jest dla oceny kwestia, czy ewentualna kontrowersyjna koncepcja, zarzut lub wniosek są w interesie klienta, a gdyby nawet nie zostały uwzględnione przez sąd, to czy pogarszałyby procesową lub merytoryczną sytuację klienta. Wszak należy zaproponować rozstrzygnięcie problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem egzaminowany reprezentuje.

Wykonywanie zawodu radcy prawnego wymaga połączenia dwóch podstawowych elementów: wiedzy zawodowej i zasad etyki. Istota zawodu radcy prawnego zdefiniowana jest w przepisach art. 4 ust. 1, art. 6 ust. 1 i art. 7 oraz art. 2 ustawy o radcach prawnych. Zgodnie z art. 4 ust. 1 wykonywanie zawodu radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, z wyjątkiem występowania w charakterze obrońcy w postępowaniu karnym i w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe. Art. 6 ust. 1 ustawy stanowi, że zawód radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, a w szczególności na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami. Z kolei w art. 7 określono, że pomocą prawną jest w szczególności udzielanie porad i konsultacji prawnych, opinii prawnych, zastępstwo prawne i procesowe. Pomoc prawna świadczona przez radcę prawnego ma przy tym na celu ochronę prawną interesów podmiotów, na których rzecz jest wykonywana (art. 2).

Przytoczone przepisy kładą wyraźny akcent na pomoc prawną, która ma być świadczona w celu ochrony interesów mocodawcy. Prowadzenie przez radcę prawnego praktyki zawodowej wymaga posiadania odpowiedniej wiedzy teoretycznej oraz umiejętności praktycznych, dających gwarancję należytego wykonywania zawartych zobowiązań, tzn. wykonywania ich zgodnie z określonymi standardami merytorycznymi. Egzamin zawodowy stanowi formę weryfikacji umiejętności zawodowych kandydata na radcę prawnego. Radca prawny świadcząc pomoc prawną, która obejmuje także występowanie przed sądami i trybunałami występuje jako pełnomocnik procesowy strony, działając w jej imieniu z bezpośrednimi dla niej skutkami. Z powyższych względów za słuszne należy uznać stanowisko Komisji II stopnia, która omawiane uchybienie w pracy pisemnej kandydata z części czwartej egzaminu zakwalifikowała jako istotne w stopniu dyskwalifikującym przedmiotową pracę.

Uwzględniając omówioną powyżej specyfikę egzaminu radcowskiego w odniesieniu do części obejmującej zadanie z prawa karnego zauważyć należy, iż obowiązkiem skarżącego było sporządzenie apelacji spełniającej wymogi określone w kodeksie postępowania karnego, a zatem przedstawienie w tej apelacji prawidłowo podniesionych i zredagowanych zarzutów i wniosków znajdujących podstawę w obowiązujących przepisach prawa materialnego i procesowego. Trafnie zatem organ w pkt A skarżonej uchwały ustalił, podzielając ocenę egzaminatorów, że sporządzenie przez skarżącego apelacji ograniczonej jedynie do pkt 2 wyroku Sądu Rejonowego we [...] , w sytuacji, w której rozstrzygnięcie ujęte w pkt 1 dotknięte szeregiem uchybień procesowych, jest jednoznacznie niekorzystne dla oskarżyciela prywatnego, którego reprezentował radca prawny, jest wadliwym rozstrzygnięciem. Właściwa analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz sporządzonego uzasadnienia wyroku winna obligować pełnomocnika oskarżyciela prywatnego do zaskarżenia wyroku również w zakresie rozstrzygnięcia o uniewinnieniu oskarżonego od popełnienia czynu z art. 157 § 2 k.k. Sporządzenie apelacji w tym zakresie leżało bowiem w interesie strony, którą skarżący jako profesjonalny pełnomocnik reprezentował, a apelacja sporządzona przez skarżącego w toku egzaminu interesu strony nie zabezpiecza. W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał zatem niezbędnego minimum wiedzy w zakresie faktycznego i prawnego problemu, którego praca egzaminacyjna miała dotyczyć.

Nie zasługuje przy tym na uwzględnienie zaprezentowane przez skarżącego rozumowanie, że sporządzając apelację co do punktu 2 wyroku Sądu Rejonowego, wypełnił zadanie, bowiem w jego opisie nie ma żadnej wzmianki o tym, w jakim zakresie należy zaskarżyć orzeczenie sądu. W ocenie skarżącego sporządzona przez niego praca zasługuje na ocenę pozytywną, skoro zadanie nie wskazywało zakresu potencjalnego zaskarżenia wyroku, a on w odwołaniu przedstawił, jak sam podkreślił "merytorycznie zasadną argumentację" przemawiającą za nie zaskarżeniem wyroku co do zarzutu uniewinniającego. W warunkach egzaminacyjnych jest to podgląd nie do przyjęcia. Jak zasadnie podniosła Komisja odwoławcza, w ramach kazusu z prawa karnego Sąd I instancji rozpoznając zarzut z art. 157 § 2 k.k dopuścił się oczywistych uchybień procesowych i dlatego opracowany przez zdającego środek odwoławczy winien zarzucać obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść wyroku w zakresie wyroku uniewinniającego oskarżonego - tj. obrazę art. 410 k.p.k., art. 366 § 1 k.p.k. w zw. z art. 167 k.p.k. i art. 172 k.p.k. Możliwe było też przedstawienie zarzutu obrazy art. 7 k.p.k. w zakresie oceny przeprowadzonych dowodów lub też zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, uwzględniając uchybienia procesowe popełnione przez Sąd I instancji. Skarżący winien więc dostrzec powyższe naruszenia i odpowiednio je uwzględnić w ramach sporządzonej przez siebie apelacji. Nie mogą być zarazem zaakceptowane wskazane przez skarżącego przyczyny, dla których nie zaskarżył wyroku w pkt 1, sprowadzające się w istocie do wykazania, że wyrok Sądu Rejonowego, pomimo tak oczywistych naruszeń procedury karnej, odpowiada jednakże przepisom prawa. Tego rodzaju argumentacja ze strony profesjonalnego pełnomocnika strony (a w takim charakterze skarżący sporządzając apelację występował) zobowiązanego do działania w interesie reprezentowanej strony jest niedopuszczalna. Celem egzaminu radcowskiego jest wykazanie przez zdającego, że potrafi zabezpieczyć w należyty sposób interes strony, którą - zgodnie z poleceniem kazusu egzaminacyjnego - reprezentuje. Powyższe oznacza, że konstruując poprawny pod względem formalnym środek zaskarżenia kandydat na radcę prawnego powinien podjąć polemikę jurydyczną w najszerszym (ale merytorycznie poprawnym) zakresie, uwzględniającym najbardziej korzystne rozwiązanie dla reprezentowanej strony.

Nie ma również podstaw, by za uzasadnione uznać zarzuty, co do wadliwości twierdzeń organu, iż błędnie wskazano w apelacji obrazę przepisów prawa materialnego, błąd w ustaleniach faktycznych, jak i obrazę przepisów postępowania. Organ szczegółowo w uzasadnieniu swoje stanowisko przedstawił i jest to stanowisko odpowiadające zarówno przepisom prawa, jak i treści kazusu objętego zadaniem.

Wbrew stanowisku skarżącego nie można również przyjąć, iż organ II instancji naruszył art. 15 k.p.a. oraz art. 139 k.p.a. w związku z rozszerzeniem oceny dotyczącej prawa karnego o konsekwencje braku zaskarżenia wyroku co do obciążenia oskarżyciela prywatnego kosztami procesu. Zarzut naruszenia zakazu reformationis in peius nie może zaś z natury rzeczy odnosić się do uchwały organu II instancji utrzymującej w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji, albowiem nie dochodzi w tej sytuacji do pogorszenia sytuacji prawnej strony (por. np. wyrok NSA z dnia 19 listopada 2009 r. sygn. akt II OSK 1807/08).

Wskazane przez organ uchybienia są w świetle przedstawionego przez skarżącego rozwiązania zadania z zakresu prawa karnego i prawa gospodarczego trafne i uznając popełnienie tych uchybień jako uzasadnienie dla obydwu ocen niedostatecznych uznać należy, że organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Zarzuty skargi co do wadliwości tej oceny są nieuzasadnione.

W tym stanie rzeczy Sąd uznał skargę za bezzasadną i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.