Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1409/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok w części i w tej części skargę oddalono

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sikorska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 3 marca 2020 r., sygn. akt IV SA/Wr 8/20 w sprawie ze skargi I. M, na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] września 2019 r., nr [...] w przedmiocie uznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego za niezależnie pobrane i zobowiązania do ich zwrotu 1. uchyla zaskarżony wyrok w punkcie I i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia od I. M. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 3 marca 2020 r., sygn. akt IV SA/Wr 8/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, po rozpoznaniu skargi I. M., uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z [...] września 2019 r., nr [...] oraz decyzję Wójta Gminy Dobroszyce z [...] sierpnia 2019 r., nr [...] w przedmiocie uznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane i zobowiązania do ich zwrotu (pkt I.) oraz przyznał pełnomocnikowi skarżącej od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 295,20 zł tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej

z urzędu (pkt II.).

Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych

i prawnych:

Decyzją z [...] września 2018 r. Wójt Gminy Dobroszyce przyznał I. M. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną A. M. w kwocie 500 zł miesięcznie na okres od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r.

W dniu 5 marca 2019 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej wpłynęło zawiadomienie z Prokuratury Rejonowej w O. z 28 lutego 2019 r. o umorzeniu dochodzenia przeciwko R. M. (zobowiązanemu do alimentacji względem A. M.), wobec śmierci podejrzanego. W dniu 13 marca 2019 r. wpłynął do GOPS skrócony akt zgonu, a zupełny 26 marca 2019 r.

Postanowieniem z [...] marca 2019 r. organ pierwszej instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, ze zm. "k.p.a."), wznowił z urzędu postępowanie w sprawie świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznanego I. M..

W oświadczeniu z 18 marca 2019 r. skarżąca wyjaśniła, że ciało R. M. leżało około 10 miesięcy w kostnicy jako osoby o niezidentyfikowanej tożsamości, a o śmierci dowiedziała się od jego rodziny około jeden miesiąc temu.

Decyzją z [...] kwietnia 2019 r. Wójt Gminy Dobroszyce uchylił decyzję własną z [...] września 2018 r. w całości i odmówił świadczenia z funduszu alimentacyjnego wnioskowanego na osobę uprawnioną na okres od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. Decyzją z [...] maja 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Skarga na powyższą decyzję została oddalona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z 10 grudnia 2019 r., sygn. akt IV SA/Wr 372/19.

W dniu 7 sierpnia 2019 r. organ pierwszej instancji wszczął postępowanie

w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 października 2018 r. do 28 lutego 2019 r.

Decyzją z [...] sierpnia 2019 r. Wójt Gminy Dobroszyce uznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone na rzecz A. M. za okres od 1 października 2018 r. do 28 lutego 2019 r. w łącznej kwocie 2 500,00 zł za nienależnie pobrane i zobowiązał stronę do ich zwrotu. Organ wskazał, że w sprawie mamy do czynienia z nienależnie pobranymi świadczeniami, o których mowa w art. 2 pkt 7 lit. c ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ponieważ strona jako przedstawiciel ustawowy małoletniej osoby uprawnionej, w okresie od października 2018 r. do lutego 2019 r. pobrała świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia w tym okresie.

W odwołaniu zainteresowana wyjaśniła, że nie była świadoma, iż ojciec jej dziecka zmarł 14 kwietnia 2018 r. O jego śmierci dowiedziała się tuż przed pochówkiem od rodziny, która zgłosiła jego zaginięcie. Zmarły został odnaleziony w prosektorium, gdzie leżał około roku. W tym czasie były wypłacane alimenty.

Zaskarżoną decyzją z [...] września 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W ocenie Kolegium z treści art. 2 pkt 7 lit. c ustawy wynika, że wystarczającą przesłanką do uznania wypłaconego świadczenia z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane jest stwierdzenie nieważności decyzji przyznającej świadczenie albo jej uchylenie w wyniku wznowienia postępowania i wydanie decyzji o odmowie prawa do świadczenia. W toku postępowania prowadzonego na podstawie art. 2 pkt 7 lit. c ustawy w przedmiocie zwrotu nienależnych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie jest zatem już rozważana kwestia przesłanek nienależnego ich pobrania, gdyż zagadnienie to było przedmiotem rozstrzygania w postępowaniu nieważnościowym albo w postepowaniu wznowieniowym, w wyniku którego stwierdzono, że przyznanie świadczeń było niezgodne z prawem i w celu przywrócenia porządku prawnego wyeliminowano decyzję przyznającą, rozstrzygając jednocześnie o odmowie prawa do dochodzonych świadczeń. Sam fakt zaistnienia przesłanek określonych w art. 2 pkt 7 lit. c ustawy stanowi podstawę uznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane. Skoro zatem doszło już do wyeliminowania z obrotu prawnego, w wyniku wznowienia postępowania, decyzji z [...] września 2019 r. przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz odmówiono przyznania tego świadczenia, to należy stwierdzić, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone w okresie od października 2018 r. do lutego 2019 r. były nienależne i w związku z tym podlegają zwrotowi.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, podnosząc, że nie pobierała nienależnych świadczeń.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z 27 lutego 2020 r. pełnomocnik skarżącej wyznaczony z urzędu wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zarzucając naruszenie art. 2 pkt 7 i art. 23 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz art. 7, art. 77 §1 i art. 80 k.p.a. Wyjaśnił, że zgodnie z art. 2 pkt 7 lit. c ustawy należy odróżnić pojęcie "nienależnego świadczenia" od "świadczenia pobranego nienależnie". O ile bowiem z nienależnym świadczeniem mamy do czynienia wówczas, gdy istnieją obiektywne okoliczności stojące na przeszkodzie do jego pobierania, jak np. śmierć dłużnika alimentacyjnego, o tyle pojęcie świadczenia nienależnie pobranego wprowadza już pewien element subiektywnej oceny sytuacji. Wobec powyższego wypłacone skarżącej świadczenia z funduszu alimentacyjnego można ewentualnie uznać za świadczenia nienależnie przyznane

i wypłacone, ale nie za świadczenia nienależnie pobrane, ponieważ skarżąca w czasie pobierania świadczeń alimentacyjnych nie miała informacji o tym, że dłużnik zmarł, wobec tego nie można mówić o złej woli skarżącej.

Uwzględniając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wskazał, że podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy państwa osobom uprawnionym do alimentów (t. j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 670; "ustawa"). Sąd ten przytoczył art. 2 pkt 7 lit. c), art. 23 ust. 1 oraz art. 23 ust. 1a i ust. 7 ustawy.

Wskazał, że w okolicznościach faktycznych sprawy przesłanką leżącą u podstaw uznania wypłaconych skarżącej świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane było wznowienie postępowania w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego i odmowa przyznania tych świadczeń z uwagi na śmierć dłużnika alimentacyjnego. Jak wynika bowiem z ustaleń organu, jego zwłoki zostały odnalezione 14 kwietnia 2018 r., a więc przynajmniej już w tej dacie wygasło zobowiązanie do alimentacji córki. Konsekwencją tego była również utrata przez nią uprawnienia do korzystania ze wsparcia funduszu alimentacyjnego.

Zaistnienie obiektywnej okoliczności w postaci śmierci osoby zobowiązanej do alimentacji i wznowienie z tego powodu postępowania administracyjnego stanowi jednocześnie przesłankę uniemożliwiającą dalsze pobieranie przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nie oznacza to jednak, że automatycznie wszelkie pobrane świadczenia po śmierci dłużnika alimentacyjnego będą musiały zostać zwrócone.

Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że w art. 23 ust. 1 oraz w art. 2 pkt 7 ustawy mowa jest o świadczeniu nienależnie pobranym, a nie o nienależnym świadczeniu. O ile bowiem z nienależnym świadczeniem mamy do czynienia wówczas, gdy istnieją obiektywne okoliczności stojące na przeszkodzie do jego pobierania, jak np. śmierć dłużnika alimentacyjnego, o tyle pojęcie świadczenia nienależnie pobranego wprowadza już pewien element subiektywnej oceny sytuacji, odnoszący się do właściwości osoby uprawnionej, stanu jej wiedzy i świadomości braku podstaw do pobierania uprzednio przyznanego jej świadczenia.

Potrzeba rozróżnienia tych dwóch pojęć sygnalizowana jest również w orzecznictwie sądów administracyjnych, dotyczącym świadczeń z funduszu alimentacyjnego, gdzie stwierdza się wprost, że świadczenie wypłacone za okres przypadający po śmierci dłużnika alimentacyjnego jest świadczeniem nienależnym. Tymczasem ustawa posługuje się pojęciem świadczenia nienależnie pobranego, definiowanego jako świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Stąd też obowiązek zwrotu winien obciążać tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że się ono jemu nie należy.

W ocenie Sądu pierwszej instancji w świetle powyższego stwierdzić należy, że kwestia winy osoby pobierającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego powinna być uwzględniana w każdym z przypadków wymienionych w art. 2 pkt 7 ustawy.

Sąd ten wskazał, że przyjmuje się wprawdzie, że w przypadku "świadczenia nienależnie pobranego", o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. c ustawy, nie jest ono uzależnione od winy osoby, która pobrała to świadczenie, inaczej niż w przypadkach wymienionych w art. 2 pkt 7 lit. a, b, d (por. zob. A. Korcz - Maciejko, Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Komentarz, C.H. Beck Warszawa 2010, s. 66), lecz zależy wyłącznie od wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji je przyznającej, to jednak Sąd pierwszej instancji w składzie orzekającym w niniejszej sprawie tego stanowiska nie podzielił. Wskazał, że omawiany art. 2 pkt 7 lit. c ustawy jako "nienależnie pobrane świadczenie" określa "świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia". W ocenie Sądu pierwszej instancji, skoro i w tym przypadku ustawodawca posługuje się pojęciem "świadczenia nienależnie pobranego", a nie "świadczenia nienależnego", to przy ustalaniu - na podstawie tego przepisu - świadczenia nienależnie pobranego i orzekaniu o jego zwrocie nie wystarczy samo stwierdzenie, że w związku z postępowaniem wznowieniowym, została wyeliminowana decyzja przyznająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego, a więc że odpadła podstawa prawna przyznania świadczenia, ale konieczne jest także ustalenie, czy osoba, które je pobierała bądź ubiegała się o ich przyznanie, wiedziała, że świadczenia jej nie przysługują.

Nie można bowiem przyjąć, że racjonalny ustawodawca obejmuje pojęciem "świadczenia nienależnie pobranego", a więc ocenianego subiektywnie, także "świadczenie nienależne" rozumiane obiektywnie, gdyż taka definicja byłaby wewnętrznie sprzeczna. Nie ulega zdaniem Sądu pierwszej instancji wątpliwości, że postępowania nadzwyczajne, o których mowa w art. 2 pkt 7 lit. c ustawy, są prowadzone niezależnie od postępowania w przedmiocie ustalenia świadczeń nienależnie pobranych i zwrotu tych świadczeń, a w postępowaniach tych kwestia świadomości osoby pobierającej świadczenia, że świadczenie jej się nie należy, nie jest badana. W postępowaniach tych organ ocenia tylko to, czy zachodzą podstawy wznowieniowe, wymienione w art. 145 k.p.a. bądź przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji, o których mowa w art. 156 k.p.a. Sąd ten wskazał, że w wyroku z 10 grudnia 2019 r. sygn. akt IV SA/Wr 372/19 WSA we Wrocławiu zaznaczył, że dla wznowienia postępowania i uchylenia decyzji dotychczasowej nie ma znaczenia świadomość strony postępowania o istnieniu przesłanki do wznowienia postępowania - nowej okoliczności faktycznej, którą w rozpatrywanej sprawie jest śmierć ojca córki skarżącej. Kwestia wiedzy i świadomości skarżącej co do śmierci osoby zobowiązanej do alimentów powinna być podnoszona w odrębnym postępowaniu dotyczącym zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Oznacza to, że gdy na skutek postępowań nadzwyczajnych odpadnie podstawa prawna przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, to pobrane w takich sytuacjach świadczenie można zakwalifikować wyłącznie jako "świadczenie nienależne". Skoro jednak ustawodawca przewidział w art. 23 ust. 1 ustawy, że zwrotowi podlega "świadczenie nienależnie pobrane", a nie "świadczenie nienależne", a jednocześnie jako "świadczenie nienależnie pobrane" w art. 2 pkt 7 lit. c potraktował także świadczenie wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, to oznacza, że również w takim przypadku organ orzekając następnie o zwrocie świadczenia, powinien badać, czy strona była świadoma tego, że świadczenie jej się nie należy, a więc powinien oceniać winę strony.

Wykładnia art. 2 pkt 7 ustawy pozwalająca na różnicowanie "świadczeń nienależnie pobranych" wymienionych pod lit. a - g w/g kryterium winy i w konsekwencji pozwalająca na orzekanie o zwrocie takich świadczeń w odniesieniu do części świadczeń w zależności od tego, czy osoba pobierająca świadczenie wiedziała, że ono się jej nie należy, a w innych przypadkach (lit. c) niezależnie od tej świadomości, naruszałoby również zdaniem Sądu pierwszej instancji konstytucyjną zasadę równości. Ta sama okoliczność, w zależności od chwili jej wystąpienia, mogłaby bowiem stanowić albo podstawę wznowienia/stwierdzenia nieważności decyzji, albo ustalenia świadczenia nienależnie pobranego. I taka też sytuacja miała miejsce w przypadku świadczeń pobieranych przez skarżącą. W wyroku z dnia 10 grudnia 2019 r. sygn. akt IV SA/Wr 371/19 WSA we Wrocławiu uchylił decyzje organów administracji w przedmiocie uznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane, wypłacone za okres od 1 maja 2018 r. do 30 września 2019 r.

Nie ulega wątpliwości, że śmierć dłużnika alimentacyjnego zaistniała w trakcie pobierania świadczeń, to sytuacja, o której mowa w art. 2 pkt 7 a ustawy, powodująca ustanie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a więc jest to sytuacja, która bezspornie wymaga ustalenia, że osoba pobierająca świadczenie nie wiedziała, że dłużnik alimentacyjny zmarł. Natomiast śmierć dłużnika, która nastąpiła jeszcze przed wydaniem decyzji przyznającej świadczenie może stanowić okoliczność, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. W tym przypadku chodzi więc o sytuacje, o których mowa w art. 2 pkt 7 c ustawy.

Przepis art. 2 pkt 7 u.p.o.a. należy interpretować systemowo i celowościowo. Nie można bowiem przyjąć, że ta sama okoliczność, w zależności od tego, kiedy nastąpiła, tj. czy już w toku pobierania przyznanych świadczeń, czy też jeszcze przed ich przyznaniem - może stanowić bądź - w pierwszym przypadku - podstawę zwrotu pobranego świadczenia, pod warunkiem, że osoba, która je pobrała, wiedziała o okoliczności pozbawiającej ją prawa do świadczenia, bądź - w drugim przypadku - (tj. gdy od początku nie było podstawy do przyznania świadczenia) - niezależnie od takiej wiedzy. Taka wykładnia art. 2 pkt 7 ustawy stawiałaby w uprzywilejowanej pozycji tych świadczeniobiorców, których dłużnik alimentacyjny zmarł już w trakcie pobierania świadczeń, bo wówczas badaniu podlegałoby to, czy osoba uprawniona pobrała świadczenie wiedząc o śmierci dłużnika, podczas gdy okoliczność ta nie byłaby w ogóle oceniana w razie śmierci dłużnika alimentacyjnego, która nastąpiła jeszcze przed przyznaniem świadczenia.

Reasumując, w ocenie Sądu pierwszej instancji, w każdym z przypadków wymienionych w art. 2 pkt 7 u.p.o.a., a więc również w sytuacji określonej w art. 2 pkt 7 lit. c - organ orzekając o nienależnie pobranych świadczeniach i ich zwrocie, ma obowiązek badać, czy osoba pobierająca świadczenie wiedziała, czy też nie, o tym, że świadczenie jej nie przysługuje.

W sprawie niniejszej organ okoliczności tej w ogóle nie badał. Organy nie przeprowadziły postępowania wyjaśniającego w tym zakresie i nie ustaliły, kiedy skarżąca dowiedziała się o śmierci dłużnika alimentacyjnego. Okoliczność ta przez samą skarżącą była różnie umiejscawiana. W oświadczeniu z dnia 19 marca 2019 r. wskazała, że o śmierci dłużnika alimentacyjnego dowiedziała się około miesiąca temu od rodziny zmarłego, a także podczas przesłuchania przez Policję. Odwołując się podała, że swoją wiedzę powzięła tuż przed pochówkiem, w dniu 9 marca 2019 r. W skardze z kolei stwierdziła, że o śmierci ojca dziecka została poinformowana przez jego rodzinę około dwa tygodnie przed pogrzebem. Organy dysponowały zatem jednostronnym i niezbyt spójnym przedstawieniem tej doniosłej okoliczności w sprawie, co zdaniem Sądu pierwszej instancji narusza reguły prawidłowego prowadzenia postępowania, wynikające z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Stąd też nie można było uznać za udowodnioną i zweryfikowaną ponad wszelką wątpliwość okoliczność, dotyczącą momentu powzięcia przez skarżącą wiadomości o śmierci dłużnika alimentacyjnego. W konsekwencji należało zdaniem tego Sądu stwierdzić, że rozstrzygnięcia wydane przez organy obu instancji były co najmniej przedwczesne i naruszały powołane przepisy postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze Sąd pierwszej instancji uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji podlegają uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 135 p.p.s.a. Wskazał, by rozpatrując sprawę ponownie, organ uwzględnił powyższe rozważania.

Podał, że podstawę prawną rozstrzygnięcia w punkcie II sentencji wyroku stanowi art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 4 ust. 1 w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t. j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 18).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu reprezentowane przez członka Kolegium - doktora habilitowanego nauk prawnych, zaskarżając wyrok w całości. Domagało się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości, rozpoznania skargi i jej oddalenie, a także zasądzenia kosztów postępowania. Nadto zrzekło się rozprawy.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciło naruszenie:

I. prawa materialnego, a mianowicie:

1) art. 2 pkt 7 lit. c) ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2020 r., poz. 808 ze zm.) przez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że uznanie określonych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane w rozumieniu tego przepisu – w sytuacji wznowienia postępowania, w którego wyniku uchylono decyzję przyznającą świadczenie z funduszu alimentacyjnego i odmówiono prawa do świadczenia, z uwagi na śmierć dłużnika alimentacyjnego przed wydaniem decyzji o przyznaniu świadczenia

z funduszu alimentacyjnego, o której organ gminy nie miał wiedzy w dniu podjęcia decyzji przyznającej świadczenie – jest uzależnione od wiedzy i świadomości osoby, która pobrała świadczenia z funduszu alimentacyjnego o braku podstaw do pobierania jej świadczenia, czyli od jej wiedzy o śmierci dłużnika alimentacyjnego w czasie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego;

2) art. 2 pkt 7 lit. c) ustawy poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na nieprawidłowym przyjęciu, że do uznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane nie jest wystarczające uchylenie - wskutek przeprowadzenia postępowania w nadzwyczajnym trybie wznowienia postępowania - decyzji, na podstawie której przyznano i wypłacono świadczenie alimentacyjne, lecz niezbędne jest wykazanie, że osoba, która pobrała świadczenie, miała świadomość, że jej się ono nie należy;

II. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w związku z art. 135 p.p.s.a. i w zw. z art. 2 pkt 7 lit. c) ustawy, poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, na skutek błędnego uznania, że organy administracji dokonały nieprawidłowej wykładni wskazanego wyżej przepisu ustawy i w konsekwencji w sposób wadliwy uznały wypłacone świadczenia alimentacyjne za nienależnie pobrane;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.:

a) gdyż w okolicznościach przedmiotowej sprawy Kolegium dokonało właściwej subsumpcji przepisów prawa relewantnych z punktu widzenia załatwienia niniejszej sprawy administracyjnej, wyjaśniając najpierw jej stan faktyczny (ustalając wszystkie okoliczności istotne z punktu widzenia załatwienia sprawy), a następnie wnikliwie rozpatrując zebrany materiał dowodowy i dokonując jego prawidłowej oceny;

b) polegające na błędnym przyjęciu przez Sąd pierwszej instancji, że organy administracji nie spełniły obowiązku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego i wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, które dopiero pozwoliłyby na ocenę, czy świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone I. M. za okres od 1 października 2018 r. do 28 lutego 2019 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi, co doprowadziło do uwzględnienia skargi i uchylenia decyzji obu instancji, podczas gdy organ odwoławczy i organ pierwszej instancji w sposób prawidłowy i wystarczający dokonały ustaleń i wyjaśniły istotę sprawy;

3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) i art. 3 § 1 p.p.s.a. w związku art. 2 pkt 7 lit. c) ustawy oraz z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez wadliwe wykonanie kontroli zgodności z prawem zaskarżonej przez I.ę M. decyzji, którego konsekwencją było nieuzasadnione wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji Kolegium z [...] września 2019 r. ([...]) oraz poprzedzającej decyzji organu pierwszej instancji, choć Kolegium dokonało zgodnej z prawem wykładni art. 2 pkt 7 lit. c) ustawy oraz nie naruszyło art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.;

4) art. 151 p.p.s.a. w związku art. 2 pkt 7 lit. c) ustawy oraz z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., gdyż skarga I. M. - jako nieuzasadniona - powinna być oddalona, z uwagi na to, że decyzja Kolegium z [...] września 2019 r. ([...]) nie narusza przepisów prawa materialnego i procesowego, a w efekcie nie ziściła się podstawa do wydania wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Kolegium rozwinęło powyższe zarzuty.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżąca wniosła o jej oddalenie, rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym oraz zasądzenie od organu kosztów postępowania. Pełnomocnik skarżącej wniósł o przyznanie zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W niniejszej sprawie pełnomocnik strony skarżącej kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325), dalej "p.p.s.a.", zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie wniosła o jej przeprowadzenie. W tej sytuacji rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

W niniejszej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obydwu podstawach określonych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Wprawdzie co do zasady w pierwszej kolejności rozważeniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania, to jednak w tym przypadku rozważyć należało w pierwszej kolejności zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 pkt 7 lit. c ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy państwa osobom uprawnionym do alimentów (t. j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 670); "u.p.o.u.a.", w kontekście dokonanej przez organy i zakwestionowanej przez Sąd pierwszej instancji wykładni tego przepisu. Zarzut naruszenia przepisów postępowania stanowi bowiem procesową konsekwencję zakwestionowanej wykładni wskazanego przepisu prawa materialnego, a więc procesowe odzwierciedlenie koncepcji materialnej przedstawionej przez autora skargi kasacyjnej.

W rozpoznawanej sprawie istota zarzutu naruszenia prawa materialnego sprowadza się do zakwestionowania poglądu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, który w ocenie autora skargi kasacyjnej dokonał błędnej wykładni art. 2 pkt 7 lit. c ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, gdyż nieprawidłowo przyjął, że do uznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane nie jest wystarczające uchylenia decyzji przydającej świadczenie w wyniku wznowienia postępowania i odmowa prawa do świadczenia, lecz niezbędne jest jeszcze wykazanie, że osoba, która pobrała świadczenie, miała świadomość, że jej się ono nie należy.

Sąd pierwszej instancji zauważył, iż w przepisach u.p.o.u.a. pojęcie "nienależnie pobranego świadczenia" występuje w art. 2 pkt 7 oraz w art. 23 ust. 1.

Wskazał, że należy dostrzec, że w art. 23 ust. 1 oraz w art. 2 pkt 7 u.p.o.u.a. mowa jest o świadczeniu nienależnie pobranym, a nie o nienależnym świadczeniu i wyjaśnił, że o ile z nienależnym świadczeniem mamy do czynienia wówczas, gdy istnieją obiektywne okoliczności stojące na przeszkodzie do jego pobierania, jak np. śmierć dłużnika alimentacyjnego, o tyle pojęcie świadczenia nienależnie pobranego wprowadza już pewien element subiektywnej oceny sytuacji, odnoszący się do właściwości osoby uprawnionej, stanu jej wiedzy i świadomości braku podstaw do pobierania uprzednio przyznanego jej świadczenia. Podał, że przyjmuje się wprawdzie, że w przypadku "świadczenia nienależnie pobranego", o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. c u.p.o.u.a., nie jest ono uzależnione od winy osoby, która pobrała to świadczenie, inaczej niż w przypadkach wymienionych w art. 2 pkt 7 lit. a, b, d (por. zob. A. Korcz - Maciejko, Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Komentarz, C.H. Beck Warszawa 2010, s. 66), lecz zależy wyłącznie od wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji je przyznającej, to jednak Sąd ten w składzie orzekającym w niniejszej sprawie tego stanowiska nie podzielił.

Wskazał, że art. 2 pkt 7 lit. c ustawy jako "nienależnie pobrane świadczenie" określa "świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia". W ocenie Sądu pierwszej instancji, skoro i w tym przypadku ustawodawca posługuje się pojęciem "świadczenia nienależnie pobranego", a nie "świadczenia nienależnego", to przy ustalaniu - na podstawie tego przepisu - świadczenia nienależnie pobranego i orzekaniu o jego zwrocie nie wystarczy samo stwierdzenie, że w związku z postępowaniem wznowieniowym, została wyeliminowana decyzja przyznająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego, a więc że odpadła podstawa prawna przyznania świadczenia, ale konieczne jest także ustalenie, czy osoba, które je pobierała bądź ubiegała się o ich przyznanie, wiedziała, że świadczenia jej nie przysługują. W ocenie tego Sądu nie można przyjąć, że racjonalny ustawodawca obejmuje pojęciem "świadczenia nienależnie pobranego", a więc ocenianego subiektywnie, także "świadczenie nienależne" rozumiane obiektywnie, gdyż taka definicja byłaby wewnętrznie sprzeczna. Oznacza to, że gdy na skutek postępowań nadzwyczajnych odpadnie podstawa prawna przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, to pobrane w takich sytuacjach świadczenie można zakwalifikować wyłącznie jako "świadczenie nienależne". Skoro jednak ustawodawca przewidział w art. 23 ust. 1 ustawy, że zwrotowi podlega "świadczenie nienależnie pobrane", a nie "świadczenie nienależne", a jednocześnie jako "świadczenie nienależnie pobrane" w art. 2 pkt 7 lit. c potraktował także świadczenie wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, to oznacza, że również w takim przypadku organ orzekając następnie o zwrocie świadczenia, powinien badać, czy strona była świadoma tego, że świadczenie jej się nie należy, a więc powinien oceniać winę strony. Wykładnia art. 2 pkt 7 u.p.o.u.a. pozwalająca na różnicowanie "świadczeń nienależnie pobranych" wymienionych pod lit. a - g w/g kryterium winy i w konsekwencji pozwalająca na orzekanie o zwrocie takich świadczeń w odniesieniu do części świadczeń w zależności od tego, czy osoba pobierająca świadczenie wiedziała, że ono się jej nie należy, a w innych przypadkach (lit. c) niezależnie od tej świadomości, naruszałoby również zdaniem Sądu pierwszej instancji konstytucyjną zasadę równości.

W świetle powyższego spór prawny między stronami wymagał zatem rozważenia, czy obowiązek wykazania przesłanki subiektywnej dotyczy także przypadku, o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. c u.p.o.u.a. W tym celu niezbędne jest przytoczenie całego art. 2 pkt 7 u.p.o.u.a., w tym lit. c, w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez Kolegium. Przepis ten stanowi, że ilekroć w u.p.o.u.a. mowa jest o nienależnie pobranym świadczeniu - oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego:

a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części,

b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia,

c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia,

d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów,

e) (uchylona)

f) wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję,

g) wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu – po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 9 ust. 4b.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, analiza ww. przepisu prawa prowadzi do wniosku, że w przypadkach wymienionych w art. 2 pkt 7 lit. a, b, d, f, g u.p.o.u.a., dotyczących konkretnych okoliczności faktycznych, przesłanka subiektywna w postaci świadomości świadczeniobiorcy jest relewantna z uwagi na ich istotę i konstrukcję.

Odnosząc się do przypadku określonego przez ustawodawcę w art. 2 pkt 7 lit. c u.p.o.u.a., wskazać należy, iż istotny jest tam jedynie czynnik obiektywny w postaci zaistnienia faktu wypłacenia świadczenia bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli następnie stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia. Chodzi tu zatem - tak jak w niniejszej sprawie - o uchylenie decyzji przyznającej prawo do świadczenia po wznowieniu postępowaniu wskutek wystąpienia jednej z przesłanek wznowienia wskazanej w art. 145 § 1 k.p.a. i odmowę prawa do świadczenia. Wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą możliwość prawną ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ona zapadła, było dotknięte kwalifikowaną wadliwością wyliczoną wyczerpująco w przepisach prawa procesowego (Dawidowicz: Ogólne postępowanie administracyjne, s. 230; Dawidowicz, postępowanie administracyjne, s. 242). W instytucji wznowienia postępowania występuje też wyraźnie aspekt materialnoprawny, a mianowicie, prawo do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej.

Z uwagi na nadzwyczajny charakter omawianego postępowania, uznać należy, iż w tym konkretnym przypadku nie jest w ogóle istotny fakt, czy osoba, która pobrała świadczenia z funduszu alimentacyjnego na podstawie decyzji wyeliminowanej następnie z obrotu prawnego poprzez jej uchylenie wskutek wznowienia postępowania w związku z tym, że decyzja przyznająca świadczenie była dotknięta jedną z wad procesowych wskazanych w art. 145 § 1 k.p.a. i odmowę przyznania świadczenia, podczas pobierania świadczeń była świadoma bądź nieświadoma, że decyzja przyznająca świadczenie narusza prawo. Bez znaczenia jest także przesłanka wznowienia postępowania, w związku z wystąpieniem której wznowiono postępowanie i uchylono decyzję przyznającą świadczenie, a następnie odmówiono jego przyznania. Istotny jest tu bowiem wyłącznie skutek w postaci uchylenia decyzji przyznającej świadczenie i merytoryczne rozpoznanie sprawy przez wydanie decyzji odmawiającej przyznania owego świadczenia, a więc wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji, na mocy której wypłacono świadczenie.

Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że ustawodawca w przypadku, o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. c u.p.o.u.a., w odróżnieniu do pozostałych przypadków wymienionych w art. 2 pkt 7 lit. a, b, d, f, g tej ustawy, wyeliminował czynnik subiektywny przy ustalaniu świadczenia nienależnie pobranego. Wykładnia językowa art. 2 pkt 7 lit. c u.p.o.u.a. nie nasuwa jakichkolwiek wątpliwości. (por. wyrok NSA z 4 lipca 2018 r. sygn. I OSK 309/18, Lex nr 2739031).

Trafnie podnosi strona skarżąca kasacyjnie, że rozróżnienie pomiędzy "świadczeniem nienależnym" a "nienależnie pobranym" związane z kwestią zawinienia, nie znajduje odniesienia do okoliczności o charakterze obiektywnym.

Trafnie też zauważa, że o prawidłowości dokonanej przez organ wykładni art. 2 pkt 7 lit. c u.p.o.u.a. świadczy również to, że od kwot nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. c ustawy nie nalicza się odsetek ustawowych za opóźnienie(art. 23 ust. 1 a ustawy). Osoba, która pobrała świadczenia z funduszu alimentacyjnego w warunkach określonych w art. 2 pkt 7 lit. c ustawy, obowiązana jest do ich zwrotu, gdyż obiektywnie prawo do nich nie mogło być jej przyznane. Każde zatem świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone na podstawie decyzji, którą następnie uchylono w wyniku wznowienia postępowania i odmówiono prawa do świadczenia jest świadczeniem nienależnie pobranym, zaś decyzja zapadła w oparciu o art. 2 pkt 7 lit. c ustawy ma charakter związany (zob. w tym kontekście np. wyroki NSA: z dnia 4 lipca 2018 r., I OSK 309/18, z dnia 4 października 2018 r., I OSK 1879/18, czy z dnia 25 września 2019 r., I OSK 1437/19; dostępne: https://cbois.nsa.gov.pl).

Zgodzić się należy ze stanowiskiem autora skargi kasacyjnej, że nie ma potrzeby i uzasadnienia odstępowania od wykładni językowej przepisu jasno sformułowanego, a takim jest art. 2 pkt 7 lit. c u.p.o.u.a. "Formuła słowna jest (...) granicą wszelkiego dopuszczalnego sensu, jakiego możemy poszukiwać w tekście przepisów prawa" (por. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2000 r., III SA 3055/09). W orzecznictwie utrwalony jest jest pogląd, że stosowanie prawa nie powinno wypełniać istniejących instytucji zupełnie nowymi treściami wbrew jasno zadeklarowanej woli i intencji ustawodawcy.

Kwestia braku wiedzy osoby pobierającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego o śmierci dłużnika alimentacyjnego może być natomiast przedmiotem analizy i ewentualnie odnieść skutek w postaci umorzenia, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, ale dopiero po zainicjowaniu - na wniosek - odrębnego postępowania administracyjnego stosownie do art. 23 ust. 8 u.p.o.u.a.

W wyroku z dnia 16 września 2020 r. sygn. akt I OSK 2373/18 (lex nr 3070932) Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, zgodnie z którym: "W przypadkach wymienionych w art. 2 pkt 7 lit. a, b, d, f, g ustawy z 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dotyczących konkretnych okoliczności faktycznych, przesłanka subiektywna w postaci świadomości świadczeniobiorcy jest relewantna z uwagi na ich istotę i konstrukcję. Odnosząc się do przypadku określonego przez ustawodawcę w art. 2 pkt 7 lit. c ustawy z 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wskazać należy, że istotny jest tam jedynie czynnik obiektywny w postaci zaistnienia faktu wypłacenia świadczenia bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli następnie stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia."

W świetle powyższego stwierdzić należy, że Kolegium dokonało właściwej subsumpcji przepisów prawa materialnego, co było poprzedzone wyjaśnieniem stanu faktycznego i prawnego sprawy (ustaleniem wszystkich okoliczności istotnych z punktu widzenia załatwienia sprawy), a następnie wnikliwym rozpatrzeniem zebranego materiału dowodowego i dokonaniem jego prawidłowej oceny. W tej sytuacji za usprawiedliwiony uznać należało nie tylko podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 2 pkt 7 lit. c u.p.o.u.a. przez błędną jego wykładnię, ale także podniesione w niej zarzuty procesowe, w szczególności zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. jest niezasadny. W świetle bowiem prawidłowej wykładni art. 2 pkt 7 lit. c u.p.o.u.a. bez znaczenia pozostawała okoliczność, kiedy I. M. dowiedziała się o śmierci dłużnika alimentacyjnego. To, czy wystąpiła okoliczność uzasadniająca stwierdzenie, że nie przysługuje córce I. M. prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie od dnia 1 października 2018 r. do dnia 28 lutego 2019 r., a także kiedy to nastąpiło, zostało ostatecznie rozstrzygnięte w postępowaniu wznowieniowym zakończonym decyzją Kolegium z dnia [...] maja 2019 r. ([...]) i nie może być przedmiotem postępowania zakończonego w drugiej instancji decyzją Kolegium z dnia [...] września 2019 r. ([...]).

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał błędnej wykładni art. 2 pkt 7 lit. c u.p.o.u.a. Zasadność zarzutu naruszenia powołanego przepisu prawa materialnego skutkowała przyjęciem skuteczności zarzutów naruszenia przepisów postępowania, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a. i w zw. z art. 2 pkt 7 lit. c u.p.o.u.a, a także naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Trafnie w tej sytuacji strona skarżąca kasacyjnie podnosi, że w sprawie doszło też do naruszenia art. 151 p.p.s.a. w związku art. 2 pkt 7 lit. c u.p.o.u.a. oraz z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., gdyż skarga I. M. - jako nieuzasadniona - powinna być oddalona, z uwagi na to, że zaskarżona decyzja Kolegium nie narusza przepisów prawa materialnego i procesowego, co oznacza, że nie wystąpiła w sprawie podstawa z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. do wydania wyroku zaskarżonej treści.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok w punkcie I. Jednocześnie uznał, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona i rozpoznał skargę, poprzez jej oddalenie na podstawie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że skoro w rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia ze świadczeniem nienależnie pobranym przez I. M., o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. c u.p.o.u.a., to zobowiązanie jej na podstawie art. 23 ust. 1 i ust. 2 u.p.o.u.a. do jego zwrotu nie narusza prawa. Dla nałożenia przedmiotowego obowiązku bez znaczenia była kwestia świadomości osoby zobowiązanej, że pobierane przez nią świadczenie było świadczeniem nienależnie pobranym. Okoliczności te będą mogły być oceniane w przypadku złożenia przez nią ewentualnie wniosku o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń, odroczenie terminu płatności albo rozłożenia na raty (art. 23 ust. 8 u.p.o.u.a.).

Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpił od zasądzenia od I. M. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości, uznając, że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w ww. przepisie prawa. W rozpoznawanej sprawie powodem wniesienia skargi kasacyjnej przez organ, uwzględnionej przez Naczelny Sąd Administracyjny, był nieprawidłowy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Brak było zatem podstaw do obciążenia strony, która wniosła skargę do Sądu pierwszej instancji, kosztami postępowania kasacyjnego.