Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 71/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2018-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 1, ust. 7 pkt 2 i ust. 15
journal: Dz.U. 2012 poz 83
law: Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości - tekst jednolity.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 6 grudnia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia NSA Wiktor Jarzębowski Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska (spr.) Protokolant St. sekretarz sądowy Anna Łyżwa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2018 roku sprawy ze skarg J. W. – B. i R. W.-B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu udzielonej bonifikaty od opłaty z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości - oddala skargi. a.bł.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. Z 2017 r., poz. 1257) – zwanej dalej: "k.p.a." – oraz art. 4 ust. 15 i 16 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 83) - powoływanej jako: "ustawa" - utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z [...], nr [...], w przedmiocie zwrotu udzielonej bonifikaty od opłaty z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 23, dz. nr 514.

Kolegium wyjaśniło, że ww. decyzją organ I instancji, na podstawie art. 4 ust. 15 i 16 ustawy w zw. z art. 5 i 227 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r., poz. 2147 ze zm.) - w skrócie: "u.g.n." - w pkt 1) zobowiązał J. W.-B. i R. W.-B. do zwrotu kwoty 26.187,69 zł równej udzielonej bonifikacie (po jej waloryzacji) od opłaty z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 23 ( dz. nr 514, obr [...]), do której zobowiązani uzyskali tytuł własności na podstawie decyzji Prezydenta Miasta Ł. z [...], nr [...] w tym: dla J. W.-B. 13.093,85 zł, a dla R. W.- B. 13.093,84 zł.; - w pkt 2) ustalił, że wpłaty kwoty 26.187,69 zł należy dokonać na podane w decyzji konto Urzędu Miasta Ł. Wydział Finansowy Oddział Dochodów z Majątku Miasta najpóźniej do dnia, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna.

W uzasadnieniu tej decyzji przedstawiono stan faktyczny sprawy, z którego wynikało, że decyzją z [...], nr [...], Prezydent Miasta Ł. orzekł o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 23, dz. nr 514 o pow. 506 m2 w obrębie [...], stanowiącej dotychczas własność gminy Ł., a będącej w użytkowaniu wieczystym R. W.-B. w udziale 1/2 i J. W.-B. w udziale 1/2 i udzielił 90% bonifikaty przewidzianej w prawie miejscowym od opłaty z tytułu przekształcenia w wysokości 24.953,40 zł. W związku z bonifikatą opłata za przekształcenie zamiast 27.726,00 zł wyniosła 2.772,60 zł. Decyzja stała się ostateczna w dniu [...].

Pismem z 29 kwietnia 2015 r. J. W.-B. i jej syn R. W.-B. poinformowali Prezydenta Miasta Ł., że odziedziczoną nieruchomość położoną w Ł. przy ul. A 23 zbyli z powodu trudnej sytuacji rodzinnej i materialnej wskutek pozostawienia przez męża wysokiego długu hipotetycznego we frankach i proszą o umorzenie zapłaty udzielonej bonifikaty od opłaty za przekształcenie działki.

Pismem z 14 lipca 2016 r. organ I instancji zawiadomił strony o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie zwrotu udzielonej im bonifikaty od opłaty z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności przedmiotowej nieruchomości.

W toku prowadzonego postępowania po analizie przedłożonych dokumentów i badaniu wieczystoksięgowym ustalono, że [...] aktem notarialnym Rep A nr [...] J. W.-B. i R. W.-B. zbyli przedmiotową nieruchomość osobom trzecim – A. S.-K. i D. K..

Ustalenia organu I instancji wykazały, że sprzedaży dokonano przed upływem 5 lat od dnia przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, pomimo zastrzeżenia zawartego w decyzji. W konsekwencji uznano, że strony są zobowiązane do zwrotu bonifikaty po jej waloryzacji, której dokonuje się przy zastosowaniu wskaźników cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłoszonych przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Zgodnie z podaną w piśmie z 21 lipca 2016 r. przez Urząd Statystyczny w Ł. informacją kwota 24.953,40 zł przeliczona wskaźnikami cen towarów i usług opublikowanymi w okresie od 17 listopada 2011 r. do 10 kwietnia 2015 r. odpowiada kwocie 26.187,69 zł i w takiej wysokości powinna być zwrócona na konto Urzędu Miasta Ł.

W decyzji organu I instancji wyjaśniono, że przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności przedmiotowej nieruchomości w 2011 r. nastąpiło na bardzo preferencyjnych warunkach, z zastosowaniem bonifikaty w wysokości 90%. W piśmie informującym o zbyciu tej nieruchomości wnioskodawcy wskazali, że powodem zbycia nieruchomości przed upływem 5 letniego okresu karencji była trudna sytuacja materialna i konieczność terminowego regulowania rat kredytów, w tym kredytu hipotecznego zaciągniętego przez zmarłego męża J. W.-B. W toku postępowania J. W.-B. przedłożyła również zaświadczenie lekarskie, z którego wynikało, że jest pod stałą opieką lekarską od 2007 r. Jednakże organ I instancji nie uznał okoliczności przedstawionych przez stronę, jako szczególnie uzasadnionego przypadku warunkującego możliwość odstąpienia od żądania zwrotu kwoty równej udzielonej bonifikacie od opłaty. Analizując sytuację organ I instancji podkreślił, że z tytułu sprzedaży nieruchomości przy ul. A 23 Strona uzyskała kwotę 70.000 zł, a więc kwotę znacznie przekraczającą wysokość opłaty za przekształcenie.

Organ I instancji zaznaczył, że wprawdzie sformułowanie "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" nie zostało przez ustawodawcę sprecyzowany, ale w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że sformułowanie to, jako wyjątek od zasady żądania zwrotu bonifikaty, nie może być interpretowany szeroko. Kwestia, czy w danej sprawie wystąpił "szczególnie uzasadniony przypadek" pozostawiona jest uznaniu administracyjnemu organu, który na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy spełnione są przesłanki do wystąpienia do rady o zgodę na odstąpienie od żądania zwrotu udzielonej bonifikaty. Organ I instancji wskazał, że rozważył czy okoliczności podane przez stronę w jej wystąpieniu mogą przemawiać za tym, że są to szczególnie uzasadnione przypadki. W ocenie Prezydenta Miasta Ł., w niniejszej sprawie nie zachodziły "szczególnie uzasadnione przypadki", które uzasadniałyby wystąpienie do Rady Miejskiej w Ł. o zgodę na odstąpienie od żądania zwrotu udzielonej bonifikaty, a z istoty uznania administracyjnego wynika, że nawet w przypadku uzyskania takiej zgody przez radę, nie jest ona wiążącą dla organu. W konsekwencji organ I instancji stwierdził, że J. W.-B. i R. W.- B. są zobowiązani do zwrotu kwoty 26.187,69 zł równej udzielonej bonifikacie (po jej waloryzacji) od opłaty z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, położonej w Ł. przy ul. A 23, w obrębie [...] oznaczonej jako działka nr 514.

Następnie Kolegium wyjaśniło, że w odwołaniu od ww. decyzji organu I instancji J. W.-B. i R. W.-B. podnieśli, że w piśmie z 29 kwietnia 2015 r. informującym z zbyciu nieruchomości zgłoszono prośbę o odstąpienie od zwrotu udzielonej bonifikaty od opłaty za przekształcenie działki i przedstawiono dokumenty wykazujące, że sprzedaż działki nastąpiła z uwagi na trudną sytuację materialną. Zdaniem odwołujących są to szczególne okoliczności i w takim przypadku zwrot bonifikaty nie powinien mieć zastosowania. Pieniądze ze sprzedaży wykorzystano na cele mieszkaniowe nie uzyskując korzyści majątkowych. Odwołująca nadmieniła, że mąż zmarł 9 lat temu i oboje z synem zostali z bardzo dużymi długami. Syn miał wówczas 19 lat i od tego czasu wszystkim się zajmuje, uczył się i pracował, skończył studia, a długi ojca będzie spłacać latami i jeszcze opiekować się schorowana matką. Przed sprzedażą działki odwołujący musieli uregulować zaległy podatek za grunt z ulicy A w kwocie 1045 zł. Ponadto w Urzędzie skarbowym wymagane było zapłacenie podatku od spadku za działkę w kwocie 2988 zł, a pieniądze na te cele pochodziły z kolejnego kredytu, który musiał zaciągnąć syn odwołującej w 2014 r. Dokumenty dotyczące tej pożyczki i kredytu hipotetycznego dołączono do pierwszego pisma. Odwołujący podkreślili, że nie posiadają żadnego majątku ani oszczędności, całe zarobki są konsumowane z miesiąca na miesiąc, mają tylko dom w którym mieszkają i jest obciążony kredytem hipotecznym we frankach. Aktualne saldo zadłużenia w przeliczeniu po obecnym kursie wynosi ok 340000 zł. Odwołujący wyjaśnili, że z tytułu sprzedaży działki przy ul. A otrzymali kwotę 70000 zł i spłacali z niej raty, a 30 rat daje kwotę 66.000 zł, nie licząc wydatków o jakich mowa wcześniej. Na dowód załączono skan wyciągu wpłat na rzecz kredytu hipotetycznego. Odwołująca wskazała, że oboje z synem są w bardzo trudnej sytuacji materialnej i nie są w stanie zwrócić bonifikaty bez uszczerbku dla utrzymania siebie i dlatego proszą o przychylność.

Organ odwoławczy uznał, że rozstrzygnięcie zobowiązujące do zwrotu bonifikaty zawiera w sobie stwierdzenie, że organ nie skorzystał z przyznanego mu uprawnienia do odstąpienia od zwrotu. Organ I instancji rozpatrzył bowiem, czy przedstawione przez Stronę okoliczności mogą zostać zakwalifikowane jako szczególnie uzasadnione przypadki, których wystąpienie stanowi jedną z przesłanek warunkujących możliwość odstąpienia od żądania zwrotu bonifikaty na podstawie art. 4 ust. 15 ustawy. Następnie po dokonaniu analizy organ I instancji stwierdził, że takie szczególnie uzasadnione przypadki nie występują i wydał decyzję o żądaniu zwrotu kwoty bonifikaty. Wobec ustalenia nieistnienia tej przesłanki organ I instancji nie wystąpił do Rady Miejskiej w Ł. o wyrażenie zgody na odstąpienie od żądania zwrotu bonifikaty. W tym zakresie, w uzasadnieniu decyzji organ I instancji przedstawił wyjaśnienie dlaczego wniosek strony o odstąpienie od żądania zwrotu bonifikaty został rozpatrzony negatywnie.

W ocenie organu II instancji ustalenie nieistnienia przesłanki odstąpienia od żądania zwrotu bonifikaty zwalniało organ I instancji z konieczności wystąpienia do Rady Miejskiej w Ł. o wyrażenie zgody na ewentualne odstąpienie od żądania zwrotu bonifikaty.

W odniesieniu do ustalenia wysokości bonifikaty po waloryzacji Kolegium wskazało, iż słusznie organ zastosował wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych, na podstawie informacji uzyskanych z Urzędu Statystycznego w Ł., w tym przyjęcie, że waloryzacja powinna odnosić się do okresu od daty przekształcenia do daty zbycia nieruchomości.

Organ odwoławczy wyjaśnił również, że możliwość odstąpienia od żądania zwrotu bonifikaty uzależniona jest od wystąpienia okoliczności pozwalających na zakwalifikowanie jako "szczególnie uzasadnione przypadki". W świetle treści powołanego przepisu nie chodzi o wszystkie uzasadnione przypadki, lecz tylko o takie, które można określić mianem szczególnie uzasadnionych. Na tym tle w doktrynie wyrażono pogląd, że kategoria szczególnie uzasadnionych przypadków obejmuje sytuacje będące wynikiem zdarzeń nagłych, nieprzewidywalnych, losowych, jak np. skażenie nieruchomości rolnej i jej nieprzydatność do dalszej produkcji rolnej, czy zniszczenie budynku wskutek katastrofy naturalnej, co zmusza właściciela do zmiany miejsca zamieszkania. Zatem nie ma podstaw do uznania argumentacji odwołujących o znacznych kosztach spłaty zaciągniętego kredytu, czy innych okoliczności, które istniały w dacie przekształcenia, albo takie, których wystąpienie można było przewidzieć przed wystąpieniem z wnioskiem o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości w prawo własności. Również przeznaczenie pieniędzy uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości na cele mieszkaniowe nie stanowi uzasadnienia odstąpienia od żądania zwrotu bonifikaty i nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku. Kolegium podkreśliło, że zamiar sprzedaży nieruchomości mógł być zrealizowany także w odniesieniu do prawa użytkowania wieczystego, będącego prawem zbywalnym.

Ponadto, zdaniem organu odwoławczego, nie można było pominąć okoliczności, że dokonane przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności obiektywnie wpływa na wzrost wartości rynkowej nieruchomości, a wzrost ten nie ma odzwierciedlenia w wysokości opłaty za przekształcenie, ze względu na udzieloną bonifikatę w wysokości 90% różnicy między wartością prawa własności gruntu, a jego wartością jako przedmiotu prawa użytkowania wieczystego. Ratio legis przepisu art. 4 ust. 15 ustawy in fine sprowadza się do zapobiegania sytuacjom, gdy użytkownik wieczysty składa wniosek o przekształcenie jego prawa w prawo własności, by następnie, w krótkim okresie po przekształceniu zbyć nieruchomość albo wykorzystać ją na cele sprzeczne z celem udzielenia bonifikaty, uzyskując w ten sposób nieuzasadnione przysporzenie majątkowe kosztem dotychczasowego właściciela nieruchomości.

Organ II instancji podkreślił także, że strony zostały pouczone przez organ I instancji w treści decyzji o przekształceniu i ustaleniu opłaty o brzmieniu art. 4 ust. 15 ustawy, a co za tym idzie powinny mieć pełną świadomość wypływających z niego skutków prawnych, a także wiedzę na temat okoliczności, zależnych wyłącznie od ich woli, które te skutki mogą spowodować.

Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego identyczne skargi do sądu administracyjnego złożyli J. W.-B. (sygn. akt II SA/Łd 71/18) i R. W.-B. (sygn. akt II SA/Łd 72/18), zarzucając:

1. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego tj. art. 104 § 1 i 2 k.p.a., polegające na zaniechaniu wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie wniosku skarżących z 29 kwietnia 2017 r. do Prezydenta Miasta Ł. o odstąpienie od żądania zwrotu udzielonej bonifikaty (po waloryzacji) od opłaty za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, położonej w Ł. przy ul. A 23, działka nr 514;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 4 ust. 15 ustawy oraz art. 68 ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r., poz. 2147) – w skrócie: "u.g.n." – wskutek czego wniosek skarżącej z 29 kwietnia 2017 r. o odstąpienie od żądania zwrotu udzielonej bonifikaty nie został merytorycznie rozstrzygnięty w drodze indywidualnej decyzji administracyjnej.

W uzasadnieniu skargi skarżący podnieśli przede wszystkim, że kwestionują stanowisko organu odwoławczego co do zasadności nieodstąpienia przez Prezydenta Miasta Ł. od żądania zwrotu bonifikaty. Okoliczności, na które powołali się skarżący w piśmie z 29 kwietnia 2015 r., a następnie w treści odwołania do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, nie były jednak przedmiotem odrębnego postępowania administracyjnego.

Skarżąca podkreśliła, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest stanowisko, że jeżeli ustalenie opłaty z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości wraz z udzieleniem bonifikaty od tej opłaty następuje w decyzji administracyjnej, to także wyrażenie zgody na udzielenie bonifikaty winno nastąpić wyłącznie w związku z rozpatrzeniem przez właściwy organ sprawy indywidualnej, a to z uwagi na art. 68 u.g.n. Odstąpienie oraz odmowa odstąpienia od żądania zwrotu bonifikaty również powinny nastąpić w formie decyzji administracyjnej. Rozstrzygnięcia te należą do uznania administracyjnego i powinny być spowodowane wnioskiem strony, wskazującym na istnienie szczególnie uzasadnionych okoliczności, umożliwiających odstąpienie od żądania zwrotu bonifikaty, za zgodą właściwego organu.

Skarżący zaznaczyli, że ani organ I instancji ani Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie rozstrzygnęły w decyzji administracyjnej o odstąpieniu lub odmowie odstąpienia od żądania zwrotu bonifikaty, uznając że decyzja zobowiązująca do zwrotu bonifikaty zawiera w sobie jednocześnie stwierdzenie, że organ nie skorzystał z przyznanego mu uprawnienia do odstąpienia od zwrotu. Natomiast zdaniem skarżących wniosek z 29 kwietnia 2015 r. skutkował wszczęciem przed organem postępowania administracyjnego, które powinno być zakończone orzeczeniem administracyjnym. Gdy strona wystąpiła do organu z wnioskiem o odstąpienie od żądania zwrotu bonifikaty, obowiązkiem organu było rozstrzygnięcie w drodze decyzji administracyjnej, zgodnie z art. 104 § 1 i 2 k.p.a., w przedmiocie wniosku skarżącej oraz wyjaśnienie, z jakich powodów organ odstąpił bądź odmówił odstąpienia od żądania zwrotu tej bonifikaty. W niniejszej sprawie nie została wydana odrębna decyzja administracyjna, ani też takiego rozstrzygnięcia nie zamieszczono w decyzji zobowiązującej do zwrotu udzielonej bonifikaty, co stanowi o wydaniu przez organy obu instancji decyzji z naruszeniem art. 4 ust. 15 ustawy i art. 104 § 1 i 2 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi.

Na rozprawie 6 grudnia 2018 r. sąd postanowił połączyć sprawę o sygn. akt II SA/Łd 71/18 ze sprawą o sygn. akt II SA/Łd 72/18 w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargi nie są zasadne.

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 2188.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2).

Stosownie do art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) – powoływanej dalej jako: "p.p.s.a." – sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność orzeczenia w całości lub części. Stwierdzenie wydania aktu z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. W razie nieuwzględnienia skargi sad skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.).

W myśl art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a., rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, a ponadto może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji, brak było podstaw do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego, bowiem rozstrzygnięcie to odpowiada prawu.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ww. ustawy osoba, na rzecz której zostało przekształcone prawo użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, jest obowiązana do uiszczenia dotychczasowemu właścicielowi opłaty z tytułu tego przekształcenia. Organ właściwy do wydania decyzji może udzielić bonifikaty od opłaty, o której mowa w ust. 1, w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność jednostki samorządu terytorialnego - na podstawie uchwały właściwej rady lub sejmiku (art. 4 ust. 7 pkt 2 ustawy). Jednakże w myśl art. 4 pkt 15 ustawy organ, o którym wyżej mowa, żąda zwrotu kwoty równej udzielonej bonifikacie po jej waloryzacji, jeżeli osoba, na rzecz której zostało przekształcone prawo użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości przed upływem 5 lat, licząc od dnia przekształcenia, zbyła lub wykorzystała nieruchomość na inne cele niż cele, które stanowiły podstawę udzielenia bonifikaty, przy czym nie dotyczy to zbycia na rzecz osoby bliskiej w rozumieniu art. 4 pkt 13 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami, spółdzielni mieszkaniowej w przypadku ustanowienia odrębnej własności na rzecz członków oraz właścicieli lokali, którym przekształcono udział w prawie użytkowania wieczystego w prawo własności. W szczególnie uzasadnionych przypadkach organ może odstąpić od żądania zwrotu bonifikaty, za zgodą odpowiednio wojewody, rady lub sejmiku.

W niniejszej sprawie skarżący nie kwestionują faktu ziszczenia się przesłanek obligujących organ do żądania zwrotu udzielonej bonifikaty z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo nieruchomości. Jednakże w ich ocenie organ przedwcześnie wydał decyzję o zwrocie udzielonej bonifikaty, bowiem nie rozpoznał ich wniosku o odstąpienie od żądania zwrotu tej bonifikaty. Zdaniem skarżących w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest stanowisko, że w razie złożenia odpowiedniego wniosku przez zobowiązanych do zwrotu bonifikaty, zarówno odstąpienie jaki i odmowa odstąpienia od żądania jej zwrotu powinny nastąpić w odrębnej decyzji administracyjnej.

Zarzuty skarżących nie są jednak zasadne. Co prawda zgodzić się należy ze skarżącymi, że w orzecznictwie podkreśla się, że odstąpienie oraz odmowa odstąpienia od żądania zwrotu bonifikaty powinny nastąpić w formie decyzji administracyjnej wydanej albo w odrębnym postępowaniu, albo przynajmniej jako jedno z rozstrzygnięć zawartych w decyzji o zwrocie bonifikaty. Rozstrzygnięcie w sprawie odstąpienia albo odmowy odstąpienia od żądania zwrotu bonifikaty zależy bowiem od uznania administracyjnego i musi być zainicjowane wnioskiem strony wskazującym na istnienie szczególnie uzasadnionych okoliczności umożliwiających organowi odstąpienie od żądania zwrotu bonifikaty, za zgodą właściwego organu. Wniosek taki wszczyna odrębne postępowanie i wymaga załatwienia w formie decyzji.

Niemniej jednak w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest pogląd, zgodnie z którym decyzje, które wprost nie rozstrzygają o odmowie odstąpienia od żądania zwrotu bonifikaty, a jedynie orzekają o jej zwrocie, naruszają przepisy postępowania, ale nie zawsze w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Istotne jest bowiem to, czy organ faktycznie rozpoznał wniosek o odstąpienie od żądania zwrotu bonifikaty, a motywy, jakimi się kierował zawarte są w uzasadnieniu decyzji. Wówczas w takiej sytuacji, nawet ww. wadliwość decyzji nie może skutkować jej uchyleniem (por. wyroki NSA z 8 kwietnia 2016 r., sygn. akt I OSK 1742/14 oraz z 18 stycznia 2017 r.; sygn. akt I OSK 1594/16 – orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że organy oceniły wnioski skarżących o odstąpienie od żądania zwrotu bonifikaty i w ramach uznania administracyjnego uznały, że nie są one zasadne. Okoliczności podnoszone przez skarżących we wniosku były przedmiotem analizy organów, ale te uznały, że nie stanowią one sytuacji wyjątkowej i nie przemawiają za zastosowaniem odstępstwa od zasady żądania zwrotu bonifikaty, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu zapadłych decyzji. Jak słusznie podkreśliły organy, prywatne zobowiązania skarżących nie mogą stanowić wyłącznej przesłanki do uwzględnienia ich wniosku. Za odstąpieniem od żądania zwrotu bonifikaty nie przemawiają także niskie dochody, wysokie koszty utrzymania nieruchomości, problemy zdrowotne, czy przeznaczenie pieniędzy uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości na cele mieszkaniowe. Przez szczególnie uzasadnione przypadki, o których mowa w art. 4 pkt 15 ustawy, należy bowiem rozumieć sytuacje nagłe, nieprzewidywalne, losowe, czyli takie, na które skarżący nie mogli mieć żadnego wpływu, a ich wystąpienie znacznie pogorszyło ich sytuację życiową. Tymczasem, jak wynika z pism skarżących składanych w toku postępowania, długi zostały zaciągnięte jeszcze przez męża skarżącej, a więc istniały na długo przed przekształceniem prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości. Zasadnie zatem podniósł organ I instancji, że skarżący mogli zbyć prawo użytkowania wieczystego nieruchomości bez konieczności jego przekształcania we własność. Poza tym z tytułu sprzedaży skarżący otrzymali kwotę przewyższającą kwotę bonifikaty podlegającej zwrotowi.

Należy zatem jeszcze raz podkreślić, że skoro orzeczenie o żądaniu zwrotu bonifikaty jest ustawowym obowiązkiem organu, to przesłanki odstąpienia od tego żądania muszą być wyjątkowe, szczególne i podlegać wąskiej interpretacji.

W tym stanie rzeczy sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skarg.

M.K.