Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt SA/Rz 1948/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2004-02-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia del. NSA Ryszard Bryk /spr./ Sędzia WSA Robert Sawuła asesor WSA Jolanta Ewa Wojtyna Protokolant ref. stażysta Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi S. G. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] lipca 2001 r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich skargę oddala


UZASADNIENIE

SA/Rz 1948/01

U Z A S A D N I E N I E

Decyzją z dnia [...].02.1999 r., Nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawił uprawnień kombatanckich S. G. s. J.

W podstawie prawnej decyzji powołał art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz.U. z 1997 r., Nr 142, poz. 950 z późn. zm.), nazwanej niżej ustawą z dnia 24.01.1991 r.

W motywach decyzji przytoczył, iż S. G. uprawnienia kombatanckie od ZBOWiDu uzyskał z tytułu działalności w ruchu oporu w okresie 1.06.1943 - 15.01.1945 oraz z tytułu udziału w walkach zbrojnych o utrwalenie władzy ludowej w okresie 27.01.1945 - 31.12.1947 r.

W tym drugim okresie był zatrudniony i pełnił służbę w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego (UB).

Przywołane w podstawie prawnej decyzji przepisy stanowią, że pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które pełniły służbę i były zatrudnione w strukturach UB, chyba, że osoby te przedstawią dowody na okoliczności, o których mowa w art. 21 ust. 3 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 24.01.1991 r.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (K-31 akt administracyjnych) S. G. przyznał, iż pełnił służbę w UB, ale pracował na stanowisku referenta personalnego w PUBP, a następnie w Wydziale Personalnym WUBP w R. i pracownicy na tego rodzaju stanowiskach nie wykonywali zadań związanych ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

Kierownik Urzędu, po rozpatrzeniu powyższego wniosku, decyzją z dnia [...].07.2001 r. Nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...].02.1999 r.

W podstawie prawnej decyzji wymienił art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 K.p.a. oraz przepisy ustawy z dnia 24.01.1991 r. powołane w decyzji wydanej w pierwszej instancji.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przedstawił stan faktyczny sprawy, który jest taki sam jak w decyzji wydanej w pierwszej instancji.

Na podstawie informacji Komendy Wojewódzkiej Policji w R. z dnia 15.12.1998 r., Nr [...] uszczegółowił charakter zatrudnienia skarżącego w organach Bezpieczeństwa Publicznego.

W przywołanej informacji podano, iż S. G. pełnił służbę w organach MO i Bezpieczeństwa Publicznego kolejno na stanowiskach:

27.01.1945 - 26.02.1945 - milicjanta KPMO G.,

27.02.1945 - 31.05.1946 - referenta PUBP G.,

15.02.1946 - 31.05.1946 - referenta personalnego PUBP G.,

1.06.1946 - 31.05.1948 - referenta Sekcji I Wydziału Personalnego WUBP R.,

1.06.1948 - 30.06.1951 - starszego referenta Sekcji I Wydziału Personalnego WUBP R.,

1.07.1951 - koniec lutego 1952 - kierownika Sekcji II Wydziału Personalnego WUBP R.,

1.03.1952 - 14.10.1952 - kierownika Sekcji I Wydziału Personalnego WUBP R.,

15.10.1952 - 14.04.1953 - zastępcy naczelnika Wydziału Personalnego WUBP R.,

15.04.1953 - 30.06.1954 - p. o. naczelnika Wydziału Kadr WUBP R.,

1.07.1954 - 31.03.1955 - naczelnika Wydziału Kadr WUBP R.,

1.04.1955 - 27.11.1956 - zastępcy naczelnika Wydziału i Szkolenia - WU ds BP R.,

28.11.1956 - 31.08.1976 - starszego oficera t.o. Samodzielnej Sekcji "A" KWMO R..

W informacji tej (in fine) nadmieniono, że akta osobowe S. G. nie zawierają danych dotyczących udziału w/w w walkach z formacjami zbrojnego podziemia podczas zatrudnienia w organach MO i BP.

W dalszej części uzasadnienia Kierownik Urzędu stwierdził, że ustawa z dnia 4.03.1999 r. o zmianie ustawy z dnia 24.01.1991 r. wykreśliła z art. 21 ust. 3 punkt 2, który przewidywał, że nie pozbawia się uprawnień kombatanckich osób, które przedłożą dowody, że podczas zatrudnienia, pełnienia służby lub funkcji w strukturach, jednostkach i na stanowiskach, o których mowa w art. 21 ust. 2 pkt 4 litera a i b, wykonywały wyłącznie zadania nie związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Z tego względu zarzut podniesiony we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stał się bezprzedmiotowy. Po tej zmianie osoba, która była zatrudniona m. innymi w strukturach UB, może zachować uprawnienia kombatanckie tylko wtedy, gdy przedłoży dowody, że do wymienionych organów została skierowana przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje zwerbowana w celu udzielania im pomocy. W konkluzji Kierownik Urzędu skonstatował, iż S. G. dowodów na wskazaną okoliczność nie przedłożył, zatem zachodziła podstawa prawna do pozbawienia go uprawnień kombatanckich.

W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący S. G. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zarzucił, że Kierownik Urzędu nie zebrał pełnego materiału dowodowego, zaś istniejący przeanalizował pobieżnie, na skutek czego pominął zasadniczą kwestię dotyczącą jego bezpośredniego udziału w walkach z Ukraińską Powstańczą Armią (UPA). Zarzucił też, że w wydanych decyzjach bezpodstawnie przypisano mu uzyskanie uprawnień kombatanckich z tytułu utrwalania władzy ludowej, ale nie wyjaśniono istoty tego żargonowego określenia.

Konkretyzując zasadniczy zarzut wyjaśnił, że podczas pracy w UB w R. był włączony do plutonu operacyjnego, który prowadził bezpośrednią walkę z UPA na terenach południowo-wschodniej Polski. Pluton ten prowadził walki z UPA pod bezpośrednim dowództwem wojskowym w ramach jednostki wojskowej. W czasie udziału w walkach z UPA nie wypełniał żadnych obowiązków pracownika UB.

W takiej sytuacji powinien być traktowany przy weryfikacji uprawnień jako żołnierz Wojska Polskiego, zatem przysługują mu uprawnienia kombatanckie na podstawi art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24.01.1991 r.

Odpowiadając na skargę Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Na wstępie należy wyjaśnić, iż skarga S. G. wpłynęła do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego w Rzeszowie w dniu 22.08.2001 r. (złożona bezpośrednio w Sądzie). Wpłynęła do Sądu w ustawowym terminie, bowiem zaskarżona decyzja była doręczona wymienionemu w dniu 26.07.2001 r. (dowód doręczenia K-32 akt administracyjnych).

Stosownie do art. 85 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.), nazwanej niżej przepisami wprowadzającymi z dniem 1.01.2004 r. zniesiono ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego i w ich miejsce utworzono wojewódzkie sądy administracyjne, orzekające w pierwszej instancji. Według art. 97 § 1 przepisów wprowadzających sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1.01.2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej w skrócie p.s.a.).

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25.07.2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej i przy tej kontroli biorą pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja była wydana w dniu [...].07.2001 r. i w tej dacie obowiązywała ustawa z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego w brzmieniu tekstu jednolitego, opublikowanego w Dz.U. z 1997 r., Nr 42, poz. 950, zmiany: Dz.U. z 1998 r., Nr 37, poz. 204, Nr 106, poz. 668, Nr 162, poz. 1118 z 1999 r., Nr 77, poz. 862, Nr 82, poz. 928), dalej jako ustawa z dnia 24.01.1991 r.

Niesporny jest fakt, iż skarżący w okresie 27.02.1945 - 27.11.1956 pełnił służbę i był zatrudniony w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa. Z zaświadczenia Nr [...] z dnia 9.04.1979 r. Związku Bojowników o Wolność i Demokrację - Zarządu Wojewódzkiego w R. wynika, iż skarżący uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów uzyskał z dwóch tytułów, a mianowicie:

- działalności w Ruchu Oporu w okresie 1.06.1943 - 15.01.1945 r. (Gwardia Ludowa, Armia Ludowa),

- walki zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej w okresie 27.01.1945 - 31.12.1947.

Art. 25 ust. 2 pkt 1 litera a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 litera a ustawy z dnia 24.01.1991 r. stanowi, iż pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które w latach 1944-56 pełniły m. innymi służbę lub funkcje i były zatrudnione w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, z zastrzeżeniem wskazanym w art. 21 ust. 3 w/w ustawy.

Wskazane zastrzeżenie polega na tym, że osoba, która pełniła służbę, lub funkcję i była zatrudniona w strukturach UB, mogła zachować uprawnienia kombatanckie tylko w dwóch przypadkach, tzn. jeżeli przedłożyła dowody, że do wymienionej służby została skierowana przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje była zwerbowana w celu udzielenia im pomocy, lub przedłożyła dowody, że podczas zatrudnienia, pełnienia służby lub funkcji w strukturach UB, wykonywała wyłącznie zadania nie związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej (art. 21 ust. 3 pkt 1 i 2 oraz ust. 4 ustawy z dnia 24.01.1991 r.).

Ustawa zmieniająca z dnia 4.03.1999 r. (Dz. U. Nr 77, poz. 862) skreśliła w art. 21 w ust. 3 punkt 2 oraz skreśliła ust. 4. Wymieniona nowela weszła w życie z dniem 9.10.1999 r., czyli podane zmiany obowiązywały w dacie wydania zaskarżonej decyzji ([...].07.2001 r.).

Tym samym zarzut skarżącego podniesiony we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, iż w okresie pełnienia służby i zatrudnienia w strukturach UB nie wykonywał zadań związanych ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP - utracił znaczenie prawne, lub inaczej stał się bezprzedmiotowy, bowiem zmiana stanu prawnego między I i II instancja zakłada stosowanie prawa obowiązującego w dacie wydania decyzji w II instancji.

W zasygnalizowanej kwestii nie mógł być uwzględniony ogląd wypowiedziany w uchwale 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12.03.2001 r., sygn. akt OPS 14/00 - ONSA Nr 3/2001, poz. 101, gdyż zasadzał się na innym stanie faktycznym.

W sprawie będącej przedmiotem tej uchwały, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił decyzję ostateczną wydana w czasie obowiązywania art. 21 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 24.01.1991 r. i w związku z tym wyłoniło się pytanie z jakiej daty należy stosować prawo przy ponownym rozpatrywaniu sprawy przez Kierownika Urzędu. Odpowiadając na taką wątpliwość prawną Sąd stwierdził, iż należy stosować prawo obowiązujące w dacie wydania uchylonej decyzji.

W postępowaniu weryfikacyjnym skarżący nie zgłaszał zarzutu, iż do służby w UB został skierowany przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje był zwerbowany.

Z akt osobowych skarżącego (życiorys, zeznania św. M. D., S. K.) wynika, że do MO i UB wstąpił dobrowolnie.

Na marginesie należy nadmienić, iż zarzut dotyczący "samooczyszczenia się" powinien być udowodniony przez osobę, której uprawnienia są weryfikowane.

Zarzuty podniesione w skardze nie mają wpływu na wynik sprawy. Zarzut, iż w okresie zatrudnienia w UB był skierowany do plutonu operacyjnego, który był włączony do jednostki wojskowej, która prowadziła walki z Ukraińską Powstańczą Armią, nie znajduje potwierdzenia w relacjach skarżącego (akta ZBOWiD). Po drugie zarzut ten zgłosił dopiero w skardze. Wreszcie co najważniejsze służba i zatrudnienie w strukturach UB przekreśla wszelkie zasługi i stanowi samoistną podstawę do pozbawienia uprawnień kombatanckich. Wynika to wyraźnie z art. 25 ust. 2 pkt 1 litera a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 litera ustawy z dnia 24.01.1991 r. Jak to już powiedziano b. funkcjonariusz UB może zachować uprawnienia kombatanckie z tytułów określonych w art. 1 ust. 2, art. 2 i art. 4 ustawy z dnia 24.01.1991 r. tylko wtedy, gdy udowodni, że do UB został skierowany przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje był zwerbowany w celu udzielenia im pomocy. Inne zarzuty nie mają znaczenia w sprawie.

Urząd Bezpieczeństwa była to jednostka organizacyjna Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego (1944-54) i Komitetu ds Bezpieczeństwa Publicznego (1945-56) tzw. policja polityczna, formowana pod nadzorem NKWD, której głównym zadaniem było zwalczanie podziemia niepodległościowego i opozycji politycznej, zwalczanie oporu grup społecznych przeciwstawiających się władzy komunistycznej, walka z wpływami Kościoła (zob. Encyklopedia popularna PWN z 1998 r. t. 10 str. 5).

Z określenia tego wyraźnie wynika, iż głównym zadaniem UB było utrwalanie władzy ludowej, zatem służba w strukturach takiej jednostki nie mogła być traktowana inaczej.

Z przedstawionych względów i na podstawie art. 151 p.s.a., Sąd skargę oddalił.