Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1618/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-06-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
Hasła tematyczne: Cudzoziemcy
Skarżony organ: Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 195 ust. 1 pkt 3 i ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 35
law: Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jacek Chlebny Sędziowie: sędzia NSA Jerzy Siegień sędzia del. WSA Piotr Broda (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 lutego 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 2277/20 w sprawie ze skargi T. S. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 26 maja 2020 r. nr DL.WIIIPO.410.1754.2018.SM w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt stały na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyrokiem z dnia 16 lutego 2021 r., sygn. akt IV SA/Wa 2277/20 oddalił skargę T. S. (dalej zwanego skarżącym) na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 26 maja 2020 r., nr DL.WIIIPO.410.1754.2018.SM w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt stały na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wojewoda Mazowiecki decyzją z dnia 18 lipca 2017 r. odmówił skarżącemu będącemu obywatelem Ukrainy, udzielenia zezwolenia na pobyt stały na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie art. 197 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2018 r. poz. 2094, ze zm.; dalej zwanej ustawą o cudzoziemcach) uznając, że skarżący nie udokumentował, że jedno z jego rodziców lub dziadków albo oboje pradziadków było narodowości polskiej. Podkreślił, że do dnia wydania decyzji nie przedłożył dokumentów, z których wynikałoby, że wypełniła pierwszą z przesłanek określonych w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1472, ze zm.; dalej ustawa o repatriacji). Nie spełnia zarazem drugiej z przesłanek, przewidzianej w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o repatriacji.

Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców, po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez skarżącego, decyzją z dnia z dnia 26 maja 2020 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.

Najpierw organ wyjaśnił, że w dniu 1 maja 2017 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy o repatriacji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 858), która m.in. uchyliła art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji (Dz. U. z 2014 r. poz. 1392, ze zm.) oraz zmieniła brzmienie art. 195 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach w ten sposób, że w zakresie ustalania polskiego pochodzenia odsyła wyłącznie do art. 5 ust. 1 ustawy o repatriacji. W konsekwencji okoliczność posiadania w przeszłości obywatelstwa polskiego lub też okoliczność posiadania wstępnych (co najmniej jednego z rodziców, co najmniej jednego z dziadków lub co najmniej dwojga pradziadków), którzy w przeszłości posiadaliby obywatelstwo polskie, przestała mieć znaczenie dla udzielenia zezwolenia na pobyt stały na podstawie art. 195 ust. 1 pkt 3 ustawy o cudzoziemcach. Wciąż znaczenie w tym postępowaniu ma zaś okoliczność posiadania wstępnych (co najmniej jednego z rodziców, co najmniej jednego z dziadków lub co najmniej dwojga pradziadków), którzy byli narodowości polskiej. Niezmiennie dla udzielenia zezwolenia na pobyt stały na podstawie art. 195 ust. 1 pkt 3 ustawy o cudzoziemcach należy wykazać związek z polskością.

Tymczasem, zdaniem organu II instancji, skarżący nie dołączył do akt sprawy żadnego dokumentu wskazującego na polską narodowość swoją lub swoich przodków o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o repatriacji. Przedstawił bowiem:

- wydany w dniu [...] własny akt małżeństwa nr [...] poświadczający, że urodził się w dniu [...] w miejscowości [...] oraz, że jego rodzicami byli R. S. syn I. oraz K. S. córka P., obydwoje narodowości ukraińskiej;

- wydany powtórnie w dniu [...] akt urodzenia nr [...] R. S. syna I. poświadczający, że urodził się on w dniu [...] w miejscowości [...] w rejonie [...] w obwodzie [...] oraz, że jego rodzicami byli I. S. syn A. oraz O. S. córka I. obydwoje narodowości ukraińskiej;

- wydany w dniu [...] wtórnik aktu urodzenia nr [...] O. S. córki I. zaświadczający, że urodziła się ona w dniu [...] we wsi [...] na terytorium RP oraz że jej rodzicami byli I. S. syn G. oraz A. S. córka M. (przedmiotowy dokument nie zawiera informacji dotyczących narodowości osób w nim wymienionych);

- wydany w dniu [...] wtórnik aktu urodzenia nr [...] I. S. syna A. poświadczający, że urodził się on w dniu [...] w miejscowości [...] w [...] oraz że jego rodzicami byli A. S. syn I. oraz K. S. (przedmiotowy dokument nie zawiera informacji odnośnie narodowości osób w nim wymienionych);

- wydany w dniu [...] wypis z Państwowego Rejestru Aktów Stanu Cywilnego Obywateli nr [...] o państwowej rejestracji małżeństwa z zaznaczeniem informacji o jednym z małżonków dotyczący małżeństwa zawartego w roku 1942 pomiędzy I. S. syn A., a O. S. córka I. potwierdzający zmianę jej imienia ze S. na S.

Dodatkowo skarżący wskazał, że jego przodkowie zostali w roku 1945 przesiedleni z terytorium RP. Organ przyjął, biorąc pod uwagę datę, że przesiedlenie to było najprawdopodobniej związane z tzw. Umowami Republikańskimi dotyczącymi ewakuacji ludności ukraińskiej na terytorium USRR. Natomiast w trakcie postępowania odwoławczego pismem z dnia 16 lutego 2018 r. wezwał pełnomocnika strony o dostarczenie dokumentów potwierdzających, że co najmniej jedno z rodziców lub dziadków lub dwoje pradziadków cudzoziemca posiadało narodowość polską. Poinformował też o zmianie przepisów dotyczących udzielenia zezwolenia na pobyt stały na podstawie art. 195 ust. 1 pkt 3 ustawy o cudzoziemcach.

Organ II instancji podkreślił, że dokumenty jakie przedstawił skarżący w toku postępowania administracyjnego, wskazują jednoznacznie na ukraińską narodowość jego wstępnych. Wobec stwierdzenia niespełnienia przesłanki określonej w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o repatriacji, odstąpił od zbadania związków z polskością skarżącego, bowiem jedynie łączne spełnienie obydwu przesłanek umożliwia udzielenie zezwolenia na pobyt stały.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł skarżący, kwestionując zasadność wydanej decyzji.

Sąd wojewódzki w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem decyzja organu odwoławczego nie narusza przepisów prawa.

Zgodził się, że w toku postępowania administracyjnego skarżący nie przedłożył dokumentów potwierdzających polską narodowość jego wstępnych. Jak stwierdził Sąd, część wstępnych strony urodziło się na terytorium RP. Zawierają one ukraińskie wpisy narodowościowe z wyjątkiem duplikatu aktu urodzenia nr aktu urodzenia nr [...] I. S. syn A. oraz aktu urodzenia nr [...] O. S. córka I., które w ogóle nie zawierają wpisów narodowościowych. Dokumenty te nie zawierają wpisu o narodowości, a jedynie wskazują, że przodkowie cudzoziemca urodzili się na terytorium należącym do II RP. W konsekwencji, w ocenie Sądu, zasadnie organy uznały, że skarżący nie udokumentował polskiej narodowości swoich rodziców, dziadków bądź pradziadków.

Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd wyjaśnił, że w chwili orzekania przez organy przepisy ustawy o cudzoziemcach w celu ustalenia pochodzenia osoby, o której mowa w art. 195 ust. 1 pkt 3 tej ustawy, odsyłały jedynie do art. 5 ust. 1 ustawy o repatriacji, a nie jak poprzednio do art. 5 ust. 1, 2 i 3 tej ustawy. Zatem organy administracji nie były uprawnione do stosowania art. 5 ust. 3 ustawy o repatriacji. Nie było w związku z tym podstaw, aby w drodze wykładni uznać, że w sprawach, o których mowa w art. 195 ust. 1 pkt 3 ustawy o cudzoziemcach, mimo zmiany stanu prawnego nadal można było stosować, tak jak dotychczas, także art. 5 ust. 3 ustawy o repatriacji.

Wyjaśnił również, że w art. 6 ust. 1 ustawy o repatriacji ustawodawca wprowadził katalog środków dowodowych służących ustaleniu polskiego pochodzenia i choć ma on charakter wyliczenia przykładowego, na co wskazuje użyty w poszczególnych ustępach zwrot "w szczególności", to poprzez sam fakt, iż ustawodawca za każdym razem domaga się posłużenia się formą dokumentu w celu dowiedzenia okoliczności polskiego pochodzenia świadczy, iż dowód w tym przypadku musi mieć charakter namacalny, z którego wprost będą wynikać określone, istotne dla indywidualnej sprawy informacje.

Argumentował, że w art. 5 ust. 1 ustawy o repatriacji mamy do czynienia z dwoma pojęciami "polskim pochodzeniem" i "narodowością polską". Oba te pojęcia nie są tożsame. Polskie pochodzenie odnosi się do osoby, która chce uzyskać zezwolenie na pobyt stały na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, nie musi mieć narodowości polskiej, osoba ta musi jedynie deklarować narodowość polską. W swoich dokumentach osoba ta może mieć wpisaną inną narodowość niż polska, ale musi deklarować narodowość polską. Osoba, o której mowa w art. 5 ust. 1 ustawy o repatriacji, aby mogła być uznana za osobę polskiego pochodzenia, oprócz deklaracji narodowości polskiej musi jednocześnie spełniać warunki z punktu 1 i 2 tego ustępu. W punkcie 1, mowa jest o tym, że co najmniej jedno z rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków było narodowości polskiej. Zatem w stosunku do tych osób istnieje wymóg posiadania narodowości polskiej. To posiadanie narodowości polskiej przez wstępnych osoby, która chce być uznana za osobę polskiego pochodzenia, nie może być tylko deklaracją, uprawdopodobnieniem, ale musi być udokumentowane. Z kolei w art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o repatriacji mowa jest o dowodach potwierdzających polskie pochodzenie. Jeżeli dowody te, w postaci różnych wymienionych w tym przepisie dokumentów, mają potwierdzać spełnienie warunku z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o repatriacji, to muszą to być dokumenty potwierdzające narodowość polską jednego z rodziców lub dziadków albo dwojga pradziadków osoby wnioskującej o zezwolenie na pobyt stały.

Zdaniem Sądu, skoro skarżący w toku postępowania nie wykazał polskiej narodowości swoich wstępnych wymienionych w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o repatriacji, to tym samym nie spełnił koniecznego warunku aby być uznanym za osobę polskiego pochodzenia, w rozumieniu ustawy o repatriacji. Natomiast niespełnienie przez stronę choćby jednej z przesłanek stanowi wystarczającą podstawę do odmowy udzielenia tego zezwolenia. Ponieważ - zdaniem Sądu -organy wykazały w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący nie spełnia przesłanki z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o repatriacji, to uzasadnione w okolicznościach sprawy było odstąpienie od zbadania posiadania przez skarżącego związków z polskością.

Skarżący wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając to orzeczenie w całości. Podniósł w niej:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.; dalej p.p.s.a.) poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji przez Sąd w sytuacji gdy zaskarżona decyzja Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców narusza przepisy prawa materialnego, co w konsekwencji znalazło odzwierciedlenie w rozstrzygnięciu tj. art. 195 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 195 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2020 r. poz. 35, ze zm.; dalej zwanej ustawą, poprzez ich błędne zastosowanie polegające na przyjęciu przez WSA orzekający w sprawie, że skarżący nie spełnia przesłanek ustawowych do udzielenia mu zezwolenia na pobyt stały na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej w sytuacji gdy w świetle załączonego do akt sprawy materiału dowodowego i przeprowadzonych czynności dowodowych wynika w sposób jednoznaczny, że skarżący posiada polskie pochodzenie i zamiar osiedlenia się na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji przez Sąd w sytuacji gdy zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego, co w konsekwencji znalazło odzwierciedlenie w rozstrzygnięciu tj. art. 5 ust 1 i 3 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1472, ze zm.) poprzez jego niezastosowanie przez WSA, a w konsekwencji bezpodstawne przyjęcie, że wstępni skarżącego nie udowodnili swojej przynależności do Narodu Polskiego, w sytuacji gdy w świetle ww. przepisu do udowodnienia narodowości polskiej wystarczającym jest pielęgnowanie polskich tradycji i zwyczajów, co w świetle zeznań skarżącego miało miejsce w jego domu rodzinnym i wiedza ta została mu przekazana przez członków rodziny, zaś organ I instancji stwierdził, że okoliczność ta została udowodniona;

3. naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji przez Sąd w sytuacji gdy zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego a mianowicie art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 195 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 195 ust. 2 ustawy poprzez zastosowanie do rozpatrzenia sprawy skarżącego przepisów po nowelizacji ustawy o cudzoziemcach z dnia 1 maja 2017 r., pomimo iż skarżący złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt stały dnia 30 grudnia 2016 r. tj. prawie pół roku przez wejściem w życie ww. nowelizacji tym samym miał on pełne prawo oczekiwać, że jego sprawa zostanie rozstrzygnięta w oparciu o aktualne przepisy, które dawały mu podstawy do uzyskania przedmiotowego zezwolenia, zaś postępowanie organów administracji w niniejszej sprawie godzi w podstawowe zasady demokratycznego państwa prawa wynikające z art. 2 Konstytucji RP;

4. naruszenie przepisów postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji przez Sąd w sytuacji gdy zaskarżona decyzja naruszała przepisy postępowania tj. art. 7, art. 75, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, ze zm.; dalej k.p.a.) poprzez ustalenie stanu faktycznego niezgodnego z rzeczywistością tj. poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i zbadania istoty rozstrzyganej sprawy oraz do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, oraz niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, jak również dowolną jego ocenę, przejawiające się w uznaniu w wydanej decyzji, że wstępni skarżącego nie posiadali pochodzenia polskiego w rozumieniu ustawy o repatriacji, a także pomimo dostarczenia przez skarżącego wszelkich niezbędnych dowodów pozwalających na przyjęcie, że byli oni obywatelami polskimi i posiadali polskie obywatelstwo na podstawie ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego; a także poprzez dowolną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego przejawiającą się w uznaniu, że przodkowie skarżącego pomimo zamieszkiwania na ziemiach należących do II Rzeczpospolitej Polskiej nie należeli do "Narodu Polskiego" a także niepodjęcia wszelkich niezbędnych czynności dowodowych do ustalenia polskiej narodowości wstępnych skarżącego, w kontekście zgłaszanych przez skarżącego wniosków dowodowych i dokumentów, a wyłącznie skupienie się na tym, że narodowość polska ma być potwierdzona dokumentem, co w ocenie strony było błędem bo narodowość polska może wynikać z pielęgnowania polskich zwyczajów i tradycji w domu rodzinnym, co zostało stwierdzone w trakcie przesłuchania strony;

5. naruszenie przepisów postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji przez Sąd w sytuacji gdy zaskarżona decyzja naruszała przepisy postępowania tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez nieuchylenie przez WSA zaskarżonej decyzji pomimo wystąpienia licznych naruszeń przepisów prawa materialnego i postępowania opisanych powyżej, w sytuacji, gdy zakres sprawy konieczny do wyjaśnienia ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty pełnomocnik skarżącego, w razie uznania przez Naczelny Sąd Administracyjny, iż istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i rozpoznanie merytoryczne skargi poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji organu I instancji i orzeczenie merytoryczne co do przesłanek udzielenia skarżącemu zezwolenia na pobyt stały na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Wniesiono również o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

W postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym prowadzonym na skutek wniesienia skargi kasacyjnej obowiązuje generalna zasada ograniczonej kognicji tego Sądu, wynikająca z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm., dalej jako: p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonych przez przyjęte w niej podstawy, określające zarówno rodzaj zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa, jak i jego zakres. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania. Ta jednak nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie.

Rozpoznając w powyższych granicach wniesioną skargę kasacyjną należało uznać, że nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw.

Skarżący kasacyjnie złożył wniosek o zezwolenie na pobyt stały z uwagi na posiadanie polskiego pochodzenia (art. 195 ust. 1 pkt 3). W związku z powyższym ciążył na nim obowiązek potwierdzenia polskiego pochodzenia zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1-2 ustawy o repatriacji. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skarżący nie wykazał, że co najmniej jedno z jego rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków było narodowości polskiej. Ustawodawca w art. 6 ustawy o repatriacji zawarł katalog dowodów, którymi można wykazać polskie pochodzenie. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że katalog ten nie ma charakteru zamkniętego. Kluczowe jest to, aby dokument, z którego wnioskodawca wywodzi spełnienie przesłanki z art. 5 powołanej ustawy, zawierał wpis o narodowości polskiej.

Sąd pierwszej instancji wyczerpująco i trafnie ocenił przedłożone przez skarżącego w toku postępowania dokumenty, wskazując przy tym, że z żadnego z nich nie wynika spełnienie przesłanki z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o repatriacji. Zasadnie wskazał również, że konieczne jest jednoczesne spełnienie obu przesłanek wynikających z art. 5 ust. 1 tj. co najmniej jedno z rodziców lub dziadków albo obje pradziadkowie byli narodowości polskiej (pkt 1) oraz wykazania swojego związku z polskością (pkt 2). Stąd w sytuacji braku wykazania narodowości polskiej wstępnych powoływanie się przez skarżącego na związki z polskością pozostają bez znaczenia dla oceny prawidłowości kwestionowanego rozstrzygnięcia. Nie budzi wątpliwości, że ciężar wykazania polskiego pochodzenia spoczywał na skarżącym, a dokumentacja zgromadzona przez skarżącego świadczyła jedynie o tym, że jego wstępni urodzili się na terenie Polski, co nie dowodzi polskiej narodowości. Niewątpliwie na terenie II Rzeczpospolitej Polskiej zamieszkiwały również osoby identyfikujące się jako osoby narodowości ukraińskiej.

Odnosząc się do kwestii zastosowania w sprawie przepisów zmienionej ustawy, w sytuacji gdy skarżący wniosek o zezwolenie na pobyt stały składał w czasie obowiązywania ustawy w brzmieniu sprzed jej zmiany, stwierdzić należy, że w ustawie z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy o repatriacji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 858) brak jest przepisów przejściowych, które regulowałyby to, według jakich przepisów, dotychczasowych czy nowych, rozstrzygać, będące w toku, sprawy dotyczące zezwolenia na pobyt stały, wydawanego na podstawie art. 195 ust. 1 pkt 3 ustawy o cudzoziemcach. W związku z tym zastosowanie znajduje zasada bezpośredniego działania nowego prawa. Skarżący nie wskazał żadnych przekonujących powodów odstąpienia od tej zasady. Jak się wydaje, skarżący uważa, że organy administracji winny stosować przepisy obowiązuje w chwili złożenia podania o udzielenie zezwolenia na pobyt stały. Brak jednak podstaw do przyjęcia, że z tą chwilą skarżący nabył jakieś uprawnienia, czy chociażby ekspektatywę uprawnienia, w które ustawodawca nie mógł ingerować (por. wyrok NSA z dnia 22 marca 2022 r. sygn. akt II OSK 1187/21, LEX nr 3352176). Nie można odmówić ustawodawcy prawa do zmiany przesłanek, od których zależy przyznanie cudzoziemcom prawa do stałego pobytu na terytorium RP, w tym także cudzoziemcom, którzy twierdzą, że mają polskie pochodzenie. W art. 52 ust. 5 Konstytucji RP stanowi się, że osoba, której pochodzenie polskie zostało stwierdzone zgodnie z ustawą, może osiedlić się na terytorium RP na stałe. Już z tego przepisu wynika, że stwierdzenie polskiego pochodzenia, a więc zarówno tryb, jak i podstawy, zostały pozostawione ustawodawcy zwykłemu. Skoro więc w chwili orzekania przez organy administracji przepisy ustawy o cudzoziemcach w celu ustalenia pochodzenia osoby, o której mowa w art. 195 ust. 1 pkt 3 tej ustawy, odsyłały do art. 5 ust. 1 ustawy o repatriacji, a nie jak poprzednio do art. 5 ust. 1, 2 i 3 tej ustawy, to organy administracji obu instancji nie były uprawnione zastosować art. 5 ust. 3 ustawy o repatriacji. Dodać należy, że zmiana stanu prawnego była istotna i jasno przez ustawodawcę wyrażona. Zamiast dotychczasowego odesłania do trzech jednostek redakcyjnych art. 5 ustawy o repatriacji ustawodawca odesłał jedynie do jednej jednostki redakcyjnej tego przepisu. Nie było w związku z tym podstaw, aby w drodze wykładni uznać, że w sprawach, o których mowa w art. 195 ust. 1 pkt 3 ustawy o cudzoziemcach, mimo zmiany stanu prawnego nadal można było stosować, tak jak dotychczas, także art. 5 ust. 3 ustawy o repatriacji.

Uwzględniając powyższe niezasadna jest podstawa kasacyjna zawierająca zarzut naruszenia art. 5 ust. 1 i 3 ustawy o repatriacji, gdyż zgodnie z obowiązującym w chwili wydawania decyzji organów obu instancji art. 195 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach, w sprawie nie miał zastosowania art. 5 ust. 3 powołanej ustawy, lecz tylko jej art. 5 ust. 1. Nie było więc dopuszczalne, aby uznać zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy o repatriacji, że przodkowie skarżącego byli narodowości polskiej, gdyż potwierdzili swoją przynależność do Narodu Polskiego przez pielęgnowanie polskich tradycji i zwyczajów. W związku z tym niezasadna jest także podstawa kasacyjna, w której zarzuca się naruszenie art. 195 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 195 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach.

Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że skarżący uważa, iż jest osobą o polskim pochodzeniu, gdyż jego przodkowie byli narodowości polskiej albowiem pielęgnowali polskie tradycje i zwyczaje. Ten kierunek argumentacji opiera się jednak na wadliwym założeniu, że w sprawie miał zastosowanie art. 5 ust. 3 ustawy o repatriacji. Wspierając tę argumentację powołano się na wyrok NSA z 25 września 2018 r., sygn. akt II OSK 2007/18, który jednakże nie ma w rozpoznawanej sprawie istotnego znaczenia, gdyż został wydany w odniesieniu do stanu prawnego, w którym obowiązywał art. 195 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach odsyłający w celu wskazania kryteriów ustalenia polskiego pochodzenia do art. 5 ust. 1-3 ustawy o repatriacji. Natomiast stan prawny obowiązujący w chwili podjęcia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji był taki, co już wspomniano, że w art. 195 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach odesłano jedynie do art. 5 ust. 1 ustawy o repatriacji. Zauważyć przy tym należy, że w dotychczasowym orzecznictwie NSA przyjmuje, iż brak podstaw prawnych do przyjęcia, że w przypadku takim jak w rozpoznawanej sprawie, a więc, gdy wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt stały z uwagi na polskie pochodzenie cudzoziemca został złożony pod rządami art. 195 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach odsyłającego do art. 5 ust. 1-3 ustawy o repatriacji, zaś decyzja została wydana już po niekorzystnej dla cudzoziemca zmianie, zastosowanie ma stan prawny z chwili złożenia podania (por. wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2019 r., sygn. akt II OSK 2699/18, oraz wyrok NSA z 27 stycznia 2020 r., sygn. akt II OSK 2887/19).

Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika także, że skarżący, który jest Ukraińcem, uważa, iż jest osobą o polskim pochodzeniu, gdyż jego przodkowie urodzili się przed wojną na terenie Polski i mieli polskie obywatelstwo. Ten argument skargi kasacyjnej nawiązuje do art. 5 ust. 2 ustawy o repatriacji, w którym stanowiono, że za osobę polskiego pochodzenia mogła być uznana osoba, której przodkowie posiadali w przeszłości obywatelstwo polskie. W skardze kasacyjnej tego przepisu się nie powołuje, co wydaje się uzasadnione tym, że został on uchylony ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy o repatriacji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 858), która weszła w życie 1 maja 2017 r. Nie jest on też, co zrozumiałe, wymieniony w art. 195 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach w brzmieniu obowiązującym w chwili podjęcia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawia się także argumentację sprowadzającą się do tego, że posiadanie polskiego obywatelstwa oznacza przynależność do Narodu Polskiego, co w głównej mierze wywodzi się z konstytucyjnego pojęcia Naród Polski. Jest jednak oczywiste, że użyte w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej pojęcie Narodu Polskiego, w tym z uwzględnieniem słów preambuły Konstytucji "Naród Polski - wszyscy obywatele Rzeczypospolitej", jest pojęciem politycznym, a nie etnicznym. (Tak m.in. Kazimierz Działocha. Art. 4. w: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. Tom I, wyd. II. Wydawnictwo Sejmowe, 2016.) Nie można więc, o ile brak wyraźnego przepisu inaczej regulującego tę kwestię, np. takiego, jak uchylony art. 5 ust. 2 ustawy o repatriacji (przy czym zastrzec należy, że według tego przepisu obywatelstwo polskie było jedną z przesłanek uznania narodowości polskiej), przyjmować, że osoba posiadająca polskie obywatelstwo jest tym samym polskiej narodowości. Takie wnioskowanie byłoby szczególnie nieuprawnione w okresie Polski międzywojennej, która nie była przecież państwem jednolitym narodowościowo. Stąd chybiona jest również argumentacja wskazująca na obywatelstwo polskie przodków skarżącego z uwagi na zamieszkiwanie na terytorium Polski i powoływanie się w tym kontekście na ustawę z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego.

Odnosząc się do podstawy kasacyjnej zawierającej zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 75, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. wskazać należy, że jest ona niezasadna z tego powodu, że zarzut w niej zawarty wynika z błędu co do prawa materialnego. Nie uwzględnia się bowiem tego, co już zostało powiedziane, mianowicie, że z uwagi na treść art. 195 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach obowiązującą w chwili podjęcia zaskarżonej decyzji, nie było dopuszczalne ustalanie polskiej narodowości w oparciu o badanie, czy przodkowie skarżącego potwierdzili swoją przynależność do Narodu Polskiego, w szczególności poprzez pielęgnowanie polskich tradycji i zwyczajów. Ponadto nie uwzględnia się tego, że powołany przepis w celu ustalenia polskiego pochodzenia odsyłał do odpowiedniego stosowania art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o repatriacji, w którym stanowi się, że dowodami potwierdzającymi polskie pochodzenie mogą być dokumenty, wydane przez polskie władze państwowe lub kościelne, a także przez władze byłego Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, takie jak polskie dokumenty tożsamości, akty stanu cywilnego lub ich odpisy albo metryki chrztu poświadczające związek z polskością, dokumenty potwierdzające odbycie służby wojskowej w Wojsku Polskim, zawierające wpis informujący o narodowości polskiej, dokumenty potwierdzające fakt deportacji lub uwięzienia, zawierające wpis informujący o narodowości polskiej, dokumenty tożsamości lub inne dokumenty urzędowe zawierające wpis informujący o narodowości polskiej, a także takie dokumenty, jak dokumenty o rehabilitacji osoby deportowanej, zawierające wpis informujący o jej narodowości polskiej lub dokumenty potwierdzające prześladowanie osoby ze względu na jej polskie pochodzenie. Takich dokumentów, wskazujących na polskie pochodzenie wstępnych, skarżący nie przedstawił. Za Sądem pierwszej instancji wskazać należy, że w załączonych do akt sprawy aktach stanu cywilnego narodowość wstępnych skarżącego jest określona jako ukraińska. Z aktu urodzenia skarżącego wynika bowiem, że jego ojciec i jego matka są narodowości ukraińskiej. Z powyższego wynika, że rodzice wskazali świadomie swoją narodowość, z którą się identyfikowali, jako ukraińską. Podobnie narodowość ukraińską zdeklarowali dziadek i babcia ze strony ojca skarżącego w jego akcie urodzenia. Z kolei wtórnik aktu urodzenia matki skarżącego nie wskazuje narodowości jej rodziców. Skarżący nie udokumentował zatem polskiej narodowości swoich rodziców, dziadków bądź pradziadków. Wskazana podstawa kasacyjna jest też niezasadna, gdyż zarzut w niej zawarty opiera się na założeniu, że obywatelstwo równa się narodowość. Jak już wyżej wykazano założenie to jest nietrafne, gdyż nie można postawić znaku równości pomiędzy obywatelstwem i narodowością.

W sytuacji gdy prawidłowo Sąd I instancji uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, brak było również podstaw do uznania zasadności zarzutu kasacyjnego naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Ze względów wyżej przedstawionych wszystkie zarzuty kasacyjne okazały się niezasadne, a skarga kasacyjna, jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw, podlegała oddaleniu, zgodnie z art. 184 p.p.s.a. Jednocześnie w myśl art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.