Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 918/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2020-01-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c)
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 129 ust. 5 pkt 3, art. 128 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2204
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o  gospodarce nieruchomościami  - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka /spr./ WSA Piotr Godlewski Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 stycznia 2020 r. sprawy ze skarg A. S.A. w [....] i W. B. na decyzję Wojewody z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania z tytułu pozbawienia prawa do nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Wojewody na rzecz strony skarżącej A. S.A. w [...] kwotę 697 zł /słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

II SA/Rz 918/19

UZASADNIENIE

W dniu [...] października 2017 r. WB zwrócił się do Starosty Powiatu [...] o wypłatę odszkodowania za utratę wartości wywłaszczonych działek nr 602 i 603 w miejscowości [...].

Decyzją z dnia [...] maja 2018 r. nr [...], Starosta [...] odmówił ustalenia WB odszkodowania za pozbawienie praw do nieruchomości oznaczonej jako działki nr 602 i 603 w [...].

W podstawie prawnej decyzji organ I instancji wskazał art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm.) – dalej: "k.p.a." oraz art. 129 ust. 1 i ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 2204 z późn. zm.) – dalej: "u.g.n.".

Uzasadniając wydaną decyzję Starosta podał, że aktualnie podstawę do przyznania odszkodowania z tytułu pozbawienia praw do nieruchomości w drodze odrębnej decyzji administracyjnej stanowi art. 129 ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 128 ust. l u.g.n. Wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw również wówczas, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.

Organ I instancji wskazał, że na mocy ostatecznej decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] września 1964 r. nr [...], doszło do szczególnej formy wywłaszczenia, uregulowanego w art. 35 ust. l ustawy z dnia 13 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (tekst jedn. Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 z późn. zm.). Starosta zaznaczył, że w dacie wydania decyzji wnioskodawca nie był właścicielem działki nr 603. Właścicielem tej nieruchomości nie była również MC, od której małżonkowie WB KB otrzymali działkę w drodze umowy darowizny z dnia [...] maja 1975 r., zawartej w formie aktu notarialnego rep. [...]. MC otrzymała działkę nr 603 w wyniku scalenia gruntów obrębu [...], zatwierdzonego decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] sierpnia 1973 r. nr [...] wydzieloną za działkę nr [...]. MC stała się właścicielką działki nr [...] na podstawie aktu własności ziemi wydanego przez Naczelnika Gminy [...] dnia [...] kwietnia 1975 r. nr [...]. Ustalono również, że gazociąg DN 400 na działkach 603 i 602 które zostały utworzone m.in. z parcel gruntowych nr 653/1, 653/3 i 654/5, został wybudowany na podstawie decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] września 1964 r. Gazociąg DN 500 został natomiast wybudowany na podstawie decyzji Urzędu Powiatowego w [...] z dnia [...] grudnia 1974 r. nr [...], zatwierdzającej plan realizacyjny. Z kolei na podstawie decyzji Naczelnika Gminy w [...] z dnia [...] czerwca 1975 r. nr [...] zezwolono inwestorowi na budowę gazociągu przez nieruchomości wymienione w załączonym wykazie użytkowników gruntów.

Starosta podał, że WB nabył od SF działkę nr 602 na podstawie umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego w dniu [...] czerwca 2000 r. nr [...], który z kolei stał się jej właścicielem na podstawie aktu własności ziemi z dnia [...] grudnia 1977 r. nr [...]. Organ ustalił, że działka 602 została utworzona w wyniku scalenia gruntów obrębu [...] i przydzielona SF w zamian za działki nr 815/1 i 1981/1.

Organ I instancji podniósł, że zgodnie z art. 128 ust. 1 u.g.n., wywłaszczenie nieruchomości odbywa się za odszkodowaniem. W ocenie Starosty, w powyższej regulacji chodzi nie tylko o pozbawienie prawa własności, a także ograniczenie praw do nieruchomości, jednakże roszczenie o odszkodowanie przysługuje tylko osobie wywłaszczonej. W realiach opisywanej sprawy ma to istotne znaczenie, bowiem z roszczeniem tym mogli wystąpić tylko właściciele nieruchomości, których prawo do nieruchomości zostało ograniczone w momencie budowy linii energetycznej. Uprawnionym do domagania się odszkodowania nie może być natomiast każdy właściciel, który nabył nieruchomość w drodze umowy cywilnoprawnej po wybudowaniu urządzeń, albowiem nabywa on nieruchomość od wywłaszczonego właściciela na podstawie tytułu szczególnego. Skoro wnioskodawca nabył prawo własności w drodze czynności cywilnoprawnej, to nie doszło do następstwa prawnego pod tytułem ogólnym. Nie zaistniały zatem przesłanki uzasadniające ustalenie odszkodowania z tytułu pozbawienia praw do nieruchomości w drodze odrębnej decyzji administracyjnej.

WB wniósł odwołanie od tej decyzji, zarzucając rozstrzygnięcie sprawy w oparciu o wadliwie ustalony stan faktyczny sprawy, skutkujące błędnym uznaniem, że odszkodowanie za wywłaszczanie nieruchomości przysługuje wyłącznie osobie wywłaszczonej, a umowy cywilnoprawnej nie rozciągają się na prawo do odszkodowania. W ocenie odwołującego odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość przysługuje każdemu kolejnemu właścicielowi nieruchomości, w sytuacji, gdy nie zostało pobrane przez poprzednika. Nabywając nieruchomość na podstawie umowy cywilnoprawnej nabywca wchodzi bowiem w całość praw i obowiązków swojego poprzednika. Tym bardziej, że transakcje te zostały opłacone w cenie rynkowej, bez uwzględnienia istniejących obciążeń.

Decyzją z dnia [...] maja 2019 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 129 ust. 5 pkt 3 i art. 128 ust. 1 u.g.n., Wojewoda [...]:

1. uchylił w całości decyzję Starosty [...] z dnia [...] maja 2018 r. nr [...];

2. ustalił odszkodowanie w wysokości 3 840 złotych za pozbawienie praw do nieruchomości oznaczonej jako działka ewidencyjna nr 603 w [...], z powodu wybudowania gazociągu DN 500, dla WB w kwocie 1 920 zł i dla KD w kwocie 1 920 zł;

3. odmówił ustalenia odszkodowania z tytułu pozbawienia praw do nieruchomości oznaczonej jako działki nr 602 i 603 poł. w [...], z powodu wybudowania gazociągu DN400 oraz z tytułu wybudowania na działce nr 602 gazociągu DN500;

4. zobowiązał G S.A. jako aktualnego właściciela urządzeń, do jednorazowej zapłaty odszkodowania, w terminie 14 dni od dnia, a w którym decyzja stanie się ostateczna.

Organ odwoławczy podał, że wnioskodawca stał się właścicielem działki nr 602 dopiero w dniu 7 czerwca 2000 r., a więc po wybudowaniu obu gazociągów, natomiast działki nr 603 – w dniu 12 maja 1975 r., a więc z wybudowanym już gazociągiem DN 400. Zdaniem Wojewody słusznie wskazał organ I instancji, że odszkodowanie z tytułu wybudowania gazociągu DN400 nie przysługuje, ponieważ przeniesienie prawa własności w drodze umowy sprzedaży, cesji lub darowizny powoduje przeniesienie praw i obowiązków związanych z prawem własności nieruchomości, nie powoduje natomiast wstąpienia w ogół praw i obowiązków pierwotnego właściciela. Skoro nie doszło do następstwa prawnego pod tytułem ogólnym, nabywcy nie wstąpili w ogół praw zbywcy, to z samego faktu nabycia prawa własności konkretnej nieruchomości nie można wywodzić uzyskania prawa do odszkodowania.

Wojewoda podniósł, że gazociąg DN 500 na działce nr 602 został natomiast wybudowany w czasie, kiedy właścicielami działki nr 602 byli już WB KB. Z tytułu wybudowania gazociągu DN500 działka nr 602 straciła na wartości w tej części, gdzie jej wartość nie została obniżona poprzez wybudowanie gazociągu DN400. W toku postępowania odwoławczego rzeczoznawca majątkowy BW oszacowała obniżenie wartości działki nr 603 na kwotę 3 840 zł. Organ odwoławczy podkreślił, że zgodnie z ugodą sądową zawartą w przedmiocie rozdzielności majątkowej WB KB w dniu [...] maja 2001 r. w sprawie o sygn. akt. [...] przed Sądem Rejonowym w [...], działka nr 603 pozostaje własnością WB, w zamian za spłatę KB (obecnie D). W piśmie z dnia 8 października 2018 r. wnioskodawca poinformował organ, że spłacając byłą żonę przejął działkę nr 603 na własność, za cenę rynkową, bez uwzględnienia odszkodowania za posadowiony na niej gazociąg i tym samym legitymuje się prawem do odszkodowania. Zdaniem organu odwoławczego, w opisywanej sprawie osobami legitymującymi się roszczeniem do odszkodowania za pozbawienie praw do nieruchomości oznaczonej jako działka nr 603 w [...], są jej ówcześni właściciele – WB KB, którzy posiadali nieruchomość na zasadach ustawowej wspólności małżeńskiej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, G S.A. z/s w [...] wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Wojewody [...] oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Zdaniem Spółki, zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 129 ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 233 u.g.n. poprzez przyjęcie, że przepis ten ma zastosowanie do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, a więc dotyczy spraw, w których przed dniem 1 stycznia 1998 r. wydano decyzję o wywłaszczeniu lub ograniczeniu prawa własności bez ustalenia odszkodowania. Ponadto organ odwoławczy naruszył art. 132 ust. 6 u.g.n. poprzez przyjęcie, iż obowiązek zapłaty odszkodowania za szkody powstałe wskutek wydania decyzji administracyjnej przez Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] czerwca 1975 r. nr [...], ograniczającej prawo własności i zezwalającej Zakładom Gazu Ziemnego w [...] na przeprowadzenie robót przy budowie gazociągu DN 500 przez działki w miejscowości [...], obciąża Spółkę, mimo że podmiot ten nie jest osobą lub jednostką organizacyjną, która uzyskała zezwolenie, ani nie jest następcą prawnym takiego adresata pod tytułem ogólnym. Przyjęcie, że w opisywanej sprawie powstał obowiązek zapłaty odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości wskutek wydania decyzji z dnia 4 czerwca 1975 r. ograniczającej prawo własności, mimo że w istocie nie doszło do powstania szkody w postaci zmniejszenia wartości nieruchomości skoro nieruchomość w chwili budowy gazociągu miała charakter rolny, a lokalizacja gazociągu nie miała wpływu (nie wymusiła) zmiany przeznaczenia tegoż gruntu, stanowiło zaś naruszenie art. 132 ust. 6 u.g.n.

Skargę na opisaną wyżej decyzję Wojewody [...] wniósł również WB, domagając się jej uchylenia w zakresie pkt 2, 3 i 4 decyzji.

Zdaniem skarżącego, decyzja organu odwoławczego została wydana z naruszeniem art. 128 ust. 1 u.g.n. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomość przysługuje tylko i wyłącznie właścicielowi wywłaszczonej nieruchomości na czas wydania takiej decyzji. Zdaniem skarżącego, roszczenie takie przysługuje również następcy prawnemu wywłaszczonego właściciela, w sytuacji gdy w czynności przenoszącej prawo własności nie została ujęta kwestia odszkodowania.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji, obejmującą badanie zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Uwzględnienie skargi następuje jedynie wówczas, gdy zaskarżony akt narusza prawo w sposób określony w ostatnio cytowanej ustawie. W przypadku zaskarżenia decyzji lub postanowienia Sąd zobowiązany jest zgodnie z art. 145 P.p.s.a. do ich uchylenia - jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy – lub do stwierdzenia nieważności takiej decyzji lub postanowienia, jeśli zachodzą przesłanki przewidziane w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

Dokonując kontroli legalności w niniejszej sprawie Sąd stwierdził tego rodzaju naruszenia, co skutkowało uwzględnieniem skarg, aczkolwiek z innych przyczyn niż w nich podniesione.

Zaskarżona decyzja dotyczy ustalenia odszkodowania za szkody powstałe z tytułu wybudowania na nieruchomościach gazociągów wysokiego ciśnienia DN 400 i DN 500 , zrealizowanych w oparciu o decyzje zapadłe w 1964 i 1975 roku, wydane na podstawie art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (tekst jedn. Dz.U. z 1977 r. Nr 10, poz. 64 z późn. zm.).

Zgodnie tym przepisem organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe mogą za zezwoleniem naczelnika gminy (prezydenta lub naczelnika miasta (dzielnicy), zakładać i przeprowadzać na nieruchomościach - zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową - ciągi drenażowe, przewody służące do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzenia techniczne łączności i sygnalizacji, a także inne podziemne lub nadziemne urządzenia techniczne niezbędne do korzystania z tych przewodów i urządzeń. Kwestie odszkodowania regulował natomiast art. 36 wskazanej ustawy – ustalane miało być ono na podstawie wzajemnego porozumienia; w razie sporu wysokość odszkodowania miał ustalać na wniosek zainteresowanej strony naczelnik gminy. Uchwałą z dnia 20.01.2010 r., III CZP 116/09, Sąd Najwyższy przesądził, że odszkodowanie należne właścicielowi nieruchomości obejmuje wszelkie straty związane z założeniem i przeprowadzeniem przewodów lub urządzeń, o czym mowa w art. 35 ustawy, włącznie ze zmniejszeniem wartości nieruchomości

Należy zauważyć, że art. 35 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości odpowiada w swej treści przepisowi art. 124 ust. 1 obecnie obowiązującej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 121 z późn. zm.) "u.g.n.". Ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości na podstawie art. 124 ust. 1 u.g.n., tak samo jak zezwolenie, o którym mowa w art. 35 ust. 1 ustawy z 1958 r. stanowią jeden ze sposobów wywłaszczenia, szczególny tryb wywłaszczenia w stosunku do przepisów regulujących wywłaszczenia polegające na całkowitym odjęciu prawa własności.

Również w ustawie o gospodarce nieruchomościami przewidziano odszkodowanie za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa m. in. w art. 124 u.g.n., o czym stanowią expressis verbis art. 128 ust. 4 i art. 129 ust. 5 pkt 1 u.g.n.

Istotną w kontekście rozpoznawanej sprawy jest podnoszona w skardze G S.A. z/s w [...] kwestia stosowania przepisów nowej ustawy do stanów faktycznych powstałych pod rządami uprzednio obowiązującej ustawy przy braku przepisów przejściowych. Była ona wielokrotnie przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrażał pogląd o dopuszczeniu możliwości stosowania nowych regulacji prawnych do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie nowej ustawy (uchwałą NSA z dnia 10.04.2006 r., I OPS 1/06). W odniesieniu do zezwolenia z art. 35 ustawy z 1958 r. ukształtowało się stanowisko sądów administracyjnych uznające możliwość ustalenia odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., jeśli wcześniej takiego odszkodowania nie ustalono (por. wyroki NSA z dnia 26.08.2014 r., I OSK 147/13, z dnia 27.02.2017 r., I OSK 908/17 i z dnia 10.11.2017 r., I OSK 793/17, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 22.02.2018 r., II SA/Po 1106/17).

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie stanowisko to podziela, zwracając również uwagę na argumentację odwołującą się do uzasadnienia projektu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. Nr 141, poz. 1492), która wprowadzała do ustawy o gospodarce nieruchomościami z 1997 r. możliwość uzyskania odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość bez ustalenia odszkodowania. Wskazano w nim, że nowa regulacja (zmieniany art. 129) dotyczy sytuacji, gdy wywłaszczenie już nastąpiło, ale bez ustalenia odszkodowania lub gdy nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego bez decyzji o wywłaszczeniu, np. z mocy prawa. W takich sytuacjach będzie wydawana odrębna decyzja tylko w sprawie odszkodowania (wywłaszczenie bowiem już nastąpiło), na co obecnie obowiązujące przepisy nie zezwalały. Propozycja ta pozwoli na rozwiązywanie konkretnych występujących problemów i umożliwi w ww. przypadkach realizację konstytucyjnej zasady słusznego odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości.

Nie mógł zostać uwzględniony podnoszony również zarzut naruszenia art. 132 ust. 6 u.g.n. poprzez błędne zastosowanie i uznanie, że obowiązek zapłaty odszkodowania obciąża skarżącą Spółkę, mimo, że nie jest ona podmiotem który uzyskał zezwolenie na budowę gazociągów (były to Zakłady Gazu Ziemnego w [...]), ani jego następcą prawnym. Należy przypomnieć, że Zakłady Gazu Ziemnego w [...] przekształciły się w [...] Zakłady Gazownictwa (KZG). W 1982 r. utworzono przedsiębiorstwo państwowe [...] z/s w [...], a w ramach jego struktur – w miejsce KZG – [...] Okręgowy Zakład Gazownictwa (KOZG) w [...], który w wyniku przekształcenia w 1996 r. [...] w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa, zmienił nazwę na [...] S.A. Oddział [...] Okręgowy Zakład Gazownictwa (KOZG). W 2000 r., w wyniku rozdzielenia przesyłu od dystrybucji gazu, w miejsce KOZG w [...] powstaje Oddział [...] Zakład Gazowniczy (KZG) – zajmujący się dystrybucją gazu oraz Regionalny Oddział Przesyłu – obsługujący gazociągi na obszarze byłego KOZG, a w 2003 r., w ramach restrukturyzacji i prywatyzacji [...] S.A. w [...] w zakresie dystrybucji rozpoczęła działalność [...] Spółka Gazownictwa (KSG) Sp. z o.o.

Z kolei 16 kwietnia 2004 r. powstała Sp. z o.o. [...] (100% udziałów w niej objęło [...] S.A.), która przejęła nadzór oraz odpowiedzialność za transport gazu ziemnego strategicznymi gazociągami w Polsce. 28 kwietnia 2005 r. [...] przekazał Skarbowi Państwa wszystkie udziały w G S.A., zaś 8 czerwca 2005 roku Zgromadzenie Wspólników zadecydowało o zmianie nazwy spółki z [...] Sp. z o.o. na G Sp. z o.o. (informacje ze strony internetowej G S.A.).

Z odpisu pełnego z Krajowego Rejestru Sądowego – Rejestru Przedsiębiorców wynika natomiast, że 18 września 2006 r. G Sp. z o.o. przekształciła się w G S.A., której jedynym akcjonariuszem jest Skarb Państwa.

W skardze wskazano natomiast, że na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] listopada 2006 r. Rep. A Nr [...] [...] przeniosło na G S.A. własność m. in. DN 400 i DN 500 wraz z wszystkimi odgałęzieniami i stacjami redukcyjno – pomiarowymi zasilanymi z tych gazociągów.

Powyższe informacje prowadzą do konkluzji, że z uwagi na wielokrotne i złożone przekształcenia, skarżąca Spółka wprawdzie nie jest bezpośrednim następcą prawnym podmiotu na rzecz którego nastąpiło ograniczenie w korzystaniu

z nieruchomości, gdyż powstała w 2004 r. jako nowy podmiot zajmujący się transportem gazu ziemnego w Polsce, niemniej doszło do tego na bazie majątku

i wielokrotnie przekształcanych struktur Zakładów Gazu Ziemnego w [...].

W posiadaniu Spółki znajduje się też dokumentacja dotycząca ograniczenia korzystania z przedmiotowych nieruchomości, a także dokumentacja związana z postępowaniem sądowym z wniosku skarżącej Spółki o zasiedzenie służebności gruntowej odpowiadającej w swej treści służebności przesyłu – obciążającej działki nr 602 i 603 w [...], polegającej na parwie do dysponowania i eksploatacji gazociągów DN 400 i DN 500.

Powyższe, wobec nie budzącego wątpliwości faktu przysługiwania skarżącej Spółce prawa własności przedmiotowych gazociągów, pozwala na przypisanie w zakresie prowadzonej przez nią działalności następstwa prawnego po Zakładach Gazu Ziemnego w [...], na rzecz których doszło do wydania w przeszłości decyzji

o ograniczeniu korzystania z nieruchomości w celu przeprowadzenia gazociągu

oraz odpowiedzialności za ewentualnie wynikające z tego obniżenie jej wartości.

Sąd nadmienia, że kwestie statusu gazowych urządzeń przesyłowych rozpatrywał NSA w wyroku z dnia 10 listopada 2017 r., I OSK 793/17, gdzie wskazał, że w pierwszym okresie urządzenia te stanowiły własność państwa (Skarbu Państwa) bez względu na to gdzie się znajdowały i czyim kosztem zostały wzniesione. Procesy przekształceń własnościowych związanych ze zmianą ustroju społeczno-gospodarczego spowodowały swoistą polaryzację własności tych urządzeń. Jeśli chodzi o odpowiedzialność odszkodowawczą wynikającą z lokalizacji urządzeń przesyłowych w gruncie należałoby rozpatrywać ją w kategoriach sukcesji uprawnień i obowiązków publicznoprawnych, będących treścią materialnego stosunku administracyjnoprawnego. Następstwo publicznoprawne musi być postrzegane jako publicznoprawna konsekwencja następstwa cywilnoprawnego, zbycia praw cywilnych, które w jakiś sposób łączą się z uprawnieniem czy obowiązkiem publiczoprawnym. Istota następstwa publicznoprawnego nie tkwi bowiem wyłącznie w tym, że jeden podmiot staje się podmiotem uprawnień i obowiązków należących uprzednio do innego podmiotu, ale przede wszystkim w fakcie, że podmioty te połączył ze sobą w pierwszej kolejności stosunek cywilnoprawny. Innymi słowy pojęciem następstwa administracyjnoprawnego trzeba objąć sytuacje, w których z uwagi na następstwo cywilnoprawne, tj. zbycie lub dziedziczenie określonego prawa podmiotowego istnieje konieczność lub możliwość nawiązania stosunku prawnego między organem administracji publicznej a nabywcą tego prawa (E. Szczygłowska, Sukcesja uprawnień i obowiązków administracyjnych, Oficyna Wolters Kluwer, Warszawa 2009, s. 263, 264).

Jeśli chodzi o podniesiony w skardze WB zarzut naruszenia art. 128 ust. 1 u.g.n., co do zasady słuszne jest stanowisko organów wyrażone w tym zakresie. Przejście uprawnienia do żądania odszkodowania na inny podmiot niż wywłaszczony właściciel możliwe jest w przypadku następstwa prawnego określanego jako sukcesja uniwersalna, gdy bez konieczności podejmowania innych działań nabywca wstępuje w ogół praw i obowiązków zbywcy. Jednakże przejście prawa do uzyskania odszkodowania wynika w tym wypadku z faktu wstąpienia w ogół praw i obowiązków (np. dziedziczenie), a nie z faktu nabycia prawa własności konkretnej nieruchomości.

Sąd podziela jednak także stanowisko WSA w Poznaniu wyrażone w wyroku z dnia 19 października 2016 r., sygn. akt IV SA/Po 598/16. Sąd ten przyjął, że uprawnionym do odszkodowania może być również osoba, która jako aktualny właściciel nieruchomości, legitymuje się formalnoprawnym tytułem uprawniającym go do żądania ustalenia i wypłaty odszkodowania (np. gdy strony umowy postanowiły, że cena zostaje pomniejszona o przysługujące odszkodowanie).

W rozpoznawanej sprawie sukcesja singularna dotyczyła działki nr 602. Do materiału dowodowego niniejszej sprawy dołączone zostało oświadczenie SF o przeniesieniu uprawnień do żądania wypłaty odszkodowania w zakresie tej działki na skarżącego, do którego nie odniósł się Wojewoda w zaskarżonej decyzji, wskazując jednym zdaniem, że skarżącemu nie przysługuje odszkodowanie z tytułu wybudowania gazociągu DN 400 m. in. na tej działce.

Ta kwestia wymaga wyjaśnienia, do czego zobowiązują organ przepisy art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., a przedstawiony dowód wymaga stosownej oceny organu dokonanej w oparciu o art. 80 k.p.a.

Najistotniejszą jednak wadą zaskarżonej decyzji jest ustalenie odszkodowania na rzecz KD – byłej żony skarżącego, która nie złożyła wniosku o odszkodowanie i nie była stroną prowadzonego przez organ I instancji postępowania. Istotny przy tym jest fakt, że w dacie składania wniosku inicjującego postępowanie w niniejszej sprawie skarżący nie pozostawał już w związku małżeńskim. W orzecznictwie przyjmuje się, że wniosek jednego z małżonków może wszcząć postępowanie w przedmiocie ustalenia odszkodowania za cały składnik majątku wspólnego małżonków, a zatem także wywierać skutek wobec drugiego ze współmałżonków, jednakże warunkiem powyższego jest pozostawanie w małżeństwie oraz w ustroju ustawowej wspólności małżeńskiej, co nie miało miejsca w rozpoznawanej sprawie.

Brak stosownego wniosku czyni zaskarżoną decyzję wadliwą, bo naruszającą art. 129 ust. 5 pkt 3 i art. 128 ust. 1 u.g.n. w sposób istotny, co uzasadnia jej uchylenie.

W postepowaniu ponownym Wojewoda uwzględni cenę prawną wyrażoną przez Sąd oraz dokona stosownej oceny kwestii następstwa prawnego w zakresie działki nr 602, w szczególności odniesie się do oświadczenia SF i oceni czy oświadczenie to złożone współcześnie może wywierać skutki w odniesieniu do umowy zawartej w przeszłości.

Z wszystkich tych przyczyn, uznając, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego oraz przepisy postępowania – art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Sąd uchylił ją w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c.

O kosztach na rzecz G S.A. w [...] Sąd orzekł w oparciu o art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a.

Sąd odstąpił od orzekania o kosztach na rzecz skarżącego WB z uwagi na brak stosownego wniosku o zwrot kosztów, w oparciu o art. 210 § 1 P.p.s.a.