Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 31/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2020-03-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt ab w zw. z art. 27 ust. 5 pkt 5
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Protokolant specjalista Ewa Pasiek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2020 r. sprawy ze skargi U.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...]r. nr [...]; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 24 czerwca 2019 r., reprezentowana przez pełnomocnika, U. P. (strona, skarżąca) wystąpiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym - mężem G. P. Wnosząc o przyznanie jej świadczenia dodała, że w przypadku decyzji przyznającej jej wnioskowane świadczenie z dniem jej wydania wnosi o uchylenie decyzji dotyczącej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta G., przywołując w podstawie prawnej art. 3 pkt 11, art. 17, art. 20 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.jedn. Dz.U. z 2018r., poz. 2220) odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad G. P. W uzasadnieniu decyzji organ, po przytoczeniu obowiązujących przepisów, wskazał, że stronie przyznano specjalny zasiłek opiekuńczy. Ponadto odwołując się do art. 17 ust. 5 cytowanej ustawy wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnoprawności. Na podstawie oświadczenia z dnia 24 czerwca 2019 r. organ ustalił, że strona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnoprawności, a stąd w ocenie organu, fakt pozostawania w związku małżeńskim, stanowi przeszkodę negatywną do przyznania wnioskowanego świadczenia. Wskazał też, że strona nie spełniła warunku do uzyskania świadczenia, gdyż świadczenie przysługuje, gdy niepełnosprawność osoby wymagającej pomocy powstała nie później niż do ukończenia 25 roku życia, co w niniejszym przypadku nie zostało spełnione.

Od powyższej decyzji organu pierwszej instancji strona, reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Sprawiedliwości z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej, zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności, a przez to naruszenia art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej a także naruszenie art. 17 ust. 1 i ust. 1a tej ustawy poprzez zastosowanie normy prawnej w nim wyrażonej w sposób literalny, czego nie można pogodzić z zasadami praworządności i równości oraz błędne zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2a stanowiącym o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy nie może on mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz współmałżonka. Uwzględniając powyższe strona wniosła o uwzględnienie odwołania i uchylenie decyzji organu pierwszej instancji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy.

Rozwijając postawione zarzuty odwołano się do wymienionego powyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego w zakresie daty powstanie niepełnosprawności, a także do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w zakresie drugiej wskazanej przez organ pierwszej instancji przeszkody - z art. 17 ust. 5 pkt 2a, podkreślając, że choć przepisy wymienionego Kodeksu nie przewidują wprost obowiązku alimentacyjnego pomiędzy małżonkami, to jednak z art. 23 i art. 27 wynika obowiązek wzajemnej pomocy, w tym obowiązek łożenia na utrzymanie współmałżonka. W ocenie strony odwołującej się wyłączenie z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, przyznawanego na osobę pozostającą w związku małżeńskim, małżonków tych osób, zobowiązanych wobec nich do alimentacji naruszałoby konstytucyjne zasady równości i sprawiedliwości społecznej.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu powyższego odwołania uchyliło zaskarżoną decyzji w całości i w to miejsce orzekło odmówić stronie wnioskującej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na okres od 1 czerwca 2019 r. do 31 października 2019 r. oraz przyznać stronie prawo świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem w okresie od 1 listopada 2019 r. na stałe w kwocie 1583,00 zł.

W uzasadnieniu po zrelacjonowaniu przebiegu dotychczasowego postępowania, Kolegium przytoczyło obowiązujące w sprawie przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych (art. 17), stwierdzając, iż organ pierwszej instancji odmówił przyznania stronie wnioskowanego świadczenia opierając się na przedłożonym w sprawie orzeczeniu Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w G. z dnia [...] r., z którego wynika, że niepełnosprawność męża strony istnieje od 55 roku życia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] października 2015 r. Odnosząc się do zarzutu odwołania strony Kolegium przyznało, że wobec wyroku Trybunału Konstytucyjnego uznającego przepis art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę na osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie art. 17 ust. 1b ze względu na moment powstania niepełnosprawności, za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej, odmowa przyznania stronie wnioskowanego świadczenia z uwagi na powstanie niepełnosprawności u męża strony w wieku 55 lat, nie może się ostać. Kryterium to wobec powyższego wyroku utraciło przymiot konstytucyjności. Powstanie niepełnosprawności w okresie nie wymienionym w art. 17 ust. 1b ustawy nie stanowi przeszkody do uznania spełnienia przesłanki określonej w tym przepisie, od której zaistnienia uzależnione jest przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Natomiast odnosząc się do drugiej podstawy wydania decyzji odmownej, jaką jest fakt, że z podaniem o przyznanie wymienionego świadczenia wystąpiła żona osoby niepełnosprawnej, która to sama nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, Kolegium i ten argument uznało za chybiony. Kolegium podkreśliło, że okoliczność, iż obowiązki małżeńskie regulowane są w szczególny sposób przez prawo, nie oznacza, że pomiędzy małżonkami nie występuje obowiązek alimentacyjny. W przypadku gdy małżonek ubiegający się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad współmałżonkiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ma w takim przypadku w pełni zastosowanie ma art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Przepis zawarty w art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy nie może być rozumiany jako przeszkoda w przyznaniu świadczenia.

Natomiast przepis art. 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9, art. 14, art. 15, art. 15a, art. 15b, art. 17 i art. 17c. Prawo do świadczeń ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.

Wobec tego, że w ocenie organu strona od 1 listopada 2019 r. spełnia wszystkie ustawowe kryteria przyznania jej wnioskowanego świadczenia należało przyznać jej świadczenie pielęgnacyjne na okres od dnia 1 listopada 2019 r. na stałe. Kolegium wskazało, że do dnia 31 października 2019 r. funkcjonowała w obrocie prawnym decyzja, na podstawie której stronie przyznano prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Odmawiając skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia złożenia wniosku organ administracji oparł się na treści art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje m.in. w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Skarżąca nie zgodziła się z powyższym rozstrzygnięciem. Reprezentowana przez pełnomocnika, skierowała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

- art. 17 ust. 5 lit.b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, iż wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego,

- art. 27 ust. 5 wymienionej ustawy poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, podczas gdy zarówno wykładnia językowa, jaki i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji gdy występuje wobec danej osoby zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca. Uwzględniając powyższe skarżąca o uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium w zakresie określenia daty początkowej przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego -tj. od dnia 1 czerwca 2019 r. ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu po analizie treści wymienionych powyżej przepisów skarżąca stwierdziła, iż nie sposób się zgodzić z zapatrywaniem organu drugiej instancji co do ustalenia okresu, za jaki przyznano jej prawa od świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreśliła, że we wniosku o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wniosła o uchylenie decyzji przyznającej jej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w sytuacji przyznania jej wnioskowanego świadczenia. Tym samym dokonała wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 pkt 5 ustawy. Stąd nie może być pozbawiona prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od złożenia wniosku. Zgodnie z dyspozycją art. 24 ust. 2 ustawy prawo do świadczeń ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W przedmiotowej sprawie organ odwoławczy nie uwzględnił okoliczności, iż nie do przyjęcia jest sytuacja, w której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne, mimo iż skarżąca wyraźnie oświadczyła, że wybiera świadczenia bardziej korzystne.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Kolegium przyznało, że przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 czerwca 2019 r., tj. od miesiąca, w którym został złożony wniosek było niemożliwe, gdyż do 31 października 2019 r. strona pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy. Zatem zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy nie było możliwe uzyskanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego przy jednoczesnym posiadaniu prawa do innego rodzaju świadczeń, w tym przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego. Organ przyznał, że strona we wniosku z dnia 24 czerwca 2019 r. wnosząc o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zwróciła się z jednoczesnym podaniem o uchylenie decyzji przyznającej jej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, czyli w ocenie organu odwoławczego dokonała wyboru. Jednak organ pierwszej instancji nie podjął w tym kierunku żadnych czynności, stąd Kolegium mając na uwadze dobro strony posiadało prawne instrumenty przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 listopada 2019 r. na stale, gdyż do 31 października 2019 r. przysługiwało jej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpatrując sprawę zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U z 2019 r., poz. 2325), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit.a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit.b.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit.c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach uchylająca decyzję organu pierwszej instancji i orzekająca reformatoryjnie- tj. orzekającej o odmowie stronie wnioskującej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na okres od 1 czerwca 2019 r. do 31 października 2019 r. oraz przyznającej stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem w okresie od 1 listopada 2019 r. na stałe w kwocie 1583,00 zł.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych powyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Kolegium oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie t.jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 2220). Mając na względzie przedmiot sporu należy wskazać, że w myśl art. 17 ust. 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18 roku życia albo w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Ponadto zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Skarżąca wnioskowała o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem. Jak wynika z akt sprawy skarżąca odrębną decyzją z dnia [...] r. nr [...] uzyskała prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od 1 grudnia 2018 r. do 31 października 2019 r. w wysokości 620 zł miesięcznie.

Odmowa przyznania skarżącej przez organ pierwszej instancji świadczenia pielęgnacyjnego przez organ pierwszej instancji oparta została na dwóch przesłankach, a mianowicie ustaleniu, że niepełnosprawność męża skarżącej istnieje od [...] maja 2015 r., tj. od 55 roku życia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się [...] października 2015 r., czyli po ukończeniu przez niego wieku wskazanego w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, a tym samym nie została spełniona wynikająca z tego przepisu przesłanka, zgodnie z którą świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia (art. 17 ust. 1b pkt 1 omawianej ustawy) lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia (art. 17 ust. 1b pkt 2 tej ustawy). Ponadto organ ten stwierdził, że występująca z wnioskiem o przyznanie świadczenia - żona osoby niepełnosprawnej nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, czyli nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 5 pkt 2a.

Organ odwoławczy rozpoznając odwołanie skarżącej uchylił odmowną decyzję organu pierwszej instancji, uznając podane przez ten organ podstawy odmowy za bezzasadne. W zakresie dotyczącym pierwszej przesłanki odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia organ odwoławczy odwołał się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, w którym w punkcie 2 sentencji stwierdzono, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Organ pierwszej instancji co prawda przywołał ten wyrok Trybunału, jednak kierując się treścią uzasadnienia wyroku uznał, że nie oznacza on usunięcia wskazanego powyżej kryterium wieku powstania niepełnosprawności. Organ odwoławczy z kolei stwierdził, że wobec utraty konstytucyjności tego przepisu powstanie niepełnosprawności w okresie nie wymienionym w art. 17 ust. 1b oświadczeniach rodzinnych nie stanowi przeszkody do uznania spełnienia przesłanki określonej w tym przepisie, od której zaistnienia uzależnione jest przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Norma prawna uznana za niekonstytucyjną stanowi wadliwą podstawę prawną, stąd wydana na takiej podstawie prawnej decyzja administracyjna musi być także uznana za wadliwą. Wadliwość ta może odpowiadać przesłance rażącego naruszenia prawa.

Przesłanka wieku powstania niepełnosprawności męża skarżącej, nie mogła zatem w ocenie organu odwoławczego stanowić podstawy odmowy przez organ pierwszej instancji przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nie mogła również w ocenie Kolegium stanowić podstawy odmowy tego świadczenia druga podana przez organ pierwszej instancji przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy. Zdaniem Kolegium, w przypadku gdy małżonek ubiegający się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad współmałżonkiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ma zastosowanie przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy - świadczenie przysługuje innym osobom, (...) na których ciąży obowiązek alimentacyjny.

Uwzględniając powyższe organ odwoławczy zmienił decyzję organu pierwszej instancji przyznając stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże wobec pobierania przez stronę na mocy odrębnej decyzji specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego do 31 października 2019 r., dopiero od dnia 1 listopada 2019 r. na stałe. Zatem w ocenie Kolegium przeszkodą do uwzględnienia wniosku skarżącej o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego od dnia złożenia wniosku było posiadanie przez skarżącą uprawnienia do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Decydujące więc dla sprawy pozostaje rozstrzygniecie, czy posiadanie przez skarżącą prawa do zasiłku opiekuńczego jest przeszkodą w przyznaniu tego ostatniego świadczenia, w kontekście tego, że już we wniosku skarżąca wskazała, że w przypadku wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne wnosi o uchylenie decyzji dotyczącej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Organ odwołał się tu art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, z którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Potwierdzić należy, że w świetle tego przepisu nie jest możliwe uzyskanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego przy jednoczesnym posiadaniu prawa do innych tego typu świadczeń, w tym specjalnego zasiłku opiekuńczego. Innymi słowy nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego przy jednoczesnym posiadaniu innego wymienionego w przywołanym przepisie świadczenia. Wyjaśnić należy, że w następstwie kolejnych zmian art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych doszło do sytuacji, że określona grupa osób spełnia warunki do uzyskania jednego i drugiego świadczenia różniącego się znacznie wysokością. Należy wskazać na ukształtowaną linię orzeczniczą (zob. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 marca 2019 r. sygn. akt IV SA/Gl 985/18, w Olsztynie z dnia 13 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Ol 392/17, czy w Białymstoku z dnia 9 maja 2017 r., sygn. akt II SA/Bk 189/17 oraz z dnia 28 marca 2017r., sygn. akt II SA/Bk 139/17), zgodnie z którą art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy nie może wykluczać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, której to prawo odebrano regulacją niekonstytucyjną, "przymuszając" niejako do ubiegania się o świadczenie mniej korzystne, jakim jest zasiłek dla opiekuna, specjalny zasiłek opiekuńczy

W ocenie Sądu nie może dojść do sytuacji, w której po przyznaniu jednego świadczenia uniemożliwia się uzyskanie korzystniejszego tylko dlatego, że zostało przyznane to pierwsze. Nie można bowiem zaistniałej, niekorzystnej dla strony sytuacji uznać za nieodwracalną. Dostrzegł to również ustawodawca, wskazując w art. 27 ust. 5 ustawy, że w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów przysługuje jedno z tych świadczeń "wybrane przez osobę uprawnioną".

W ocenie Sądu stanowisko organów administracji nie jest zasadne. Zgodnie z treścią art. 27 ust. 5 ustawy w przypadku zbiegu uprawnień m.in. świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. W niniejszym przypadku strona we wniosku przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zawarła stwierdzenie "w przypadku wydania decyzji przyznającej w/w świadczenie pielęgnacyjne z dniem jej wydania wnoszę o uchylenie decyzji dotyczącej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego". .

W orzecznictwie sądów administracyjnych negatywną przesłankę 17 ust. 5 ustawy należy rozpatrywać w świetle ogólnej zasady wyrażonej w art. 27 ust. 5 ustawy. W konsekwencji zasadne jest twierdzenie, że w obecnych realiach pozbawienie w całości świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi otrzymującemu świadczenie niższe nie znajduje uzasadnienia w dyrektywach wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej i narusza konstytucyjną zasadę równości. Sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny została zróżnicowana w ten sposób, że tych którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca pozbawił świadczenia pielęgnacyjnego, a tym którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 tej ustawy pozwolił wybrać świadczenie pielęgnacyjne i wreszcie przyznał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 listopada 2019 r. sygn. akt II SA/Po 662/19 – wszystkie orzeczenia za CBOSA).

Ratio legis regulacji zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy sprowadza się do tego, aby uniemożliwić osobom uprawnionym równoczesne pobieranie świadczeń - specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, których istotą jest rekompensata opiekunowi utraty dochodów w związku z rezygnacją z zatrudnienia na rzecz sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Przepis ten należy, interpretować w taki sposób, że nie jest dopuszczalne jednoczesne przyznanie i wypłata dwóch lub więcej opisanych w nim świadczeń, natomiast stronie przysługuje prawo wyboru, z którego z nich chce skorzystać. Strona ma również prawo do zmiany zdania w tym zakresie i w tym znaczeniu ustalenie prawa do jednego z wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1b świadczeń nie wyklucza, w przypadku zmiany okoliczności i spełniania określonych przepisami warunków do ubiegania się o przyznanie innego świadczenia. Warunkiem jednak jego wypłaty winna być rezygnacja z dotychczas otrzymywanego świadczenia w dacie przyznania wnioskowanego świadczenia (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 23 października 2019 r. sygn. akt IV SA/Po 607/19).

Tryb takiego postępowania został wskazany przez tutejszy Sąd w wyroku z dnia 19 września 2019 r. (sygn. akt II SA/Gl 639/19). Skład orzekający stwierdził w nim, że "przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych należy wykładać w ten sposób, że wprawdzie istotnie wyklucza on możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Aby wybór, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych zagwarantować stronie, to nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej decyzją świadczenia przed zbadaniem czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej stawia ją w dość trudnej sytuacji, wprowadza stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego. Jest w pełni zrozumiałe, to że strona nie chce zrezygnować z otrzymywanego świadczenia przed uzyskaniem pewności, że spełnia warunki do otrzymania świadczenia korzystniejszego. Kierując się zatem zasadami zawartymi w przepisach art. 7, art. 8 i art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego organ powinien w pierwszej kolejności wyjaśnić, czy strona spełnia pozostałe przesłanki do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie poinformować ją, że wyłączną przeszkodą do jego przyznania pozostaje jedynie pobieranie zasiłku dla opiekuna. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać. W grę może wchodzić przykładowo jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, czy też nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji". Identyczne stanowisko zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 200/19.

Wskazać należy, że skarżąca w swoim wniosku, a także dalszych pismach oświadczyła, że w razie przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego wnosi o uchylenie decyzji przyznającej jej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Stanowisko to powinno być uwzględnione przez orzekające organy. Kolegium powinno było przyjąć stan rzeczy wynikający z tego oświadczenia strony. Zdaniem Sądu wola skarżącej, co do tego jakie świadczenie chce pobierać, a więc które jest dla niej bardziej korzystne, została przez nią jasno wyrażona. Natomiast organy powinny tak załatwić sprawę, aby zagwarantować skarżącej wybór świadczenia i jednocześnie nie pozbawić jej należnego wsparcia z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.

Z tych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit.c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd uchylił tak decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego jak i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta G. W ocenie składu orzekającego nie można bowiem podzielić stanowiska organu odwoławczego, iż rozstrzygnięcie organu drugiej instancji jest orzeczeniem korzystne dla strony.

Ponownie rozpatrując sprawę Prezydent Miasta G. weźmie pod uwagę wyżej poczynione rozważania Sądu