Postanowienie WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 1157/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2017-02-06 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: *Utrzymano w mocy postanowienie - art. 260 par. 1 ustawy - P.p.s.a.
Powołane przepisy: article: art. 260  par. 1,  art. 246  par. 1  pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Tkacz – Rutkowska po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu strony skarżącej od postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 grudnia 2016 r., I SA/Wr 1157/16, o odmowie przyznaniu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. O. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia 22 lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego oleju smarowego postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 27 grudnia 2016 r., I SA/Wr 1157/16.


UZASADNIENIE

Skarżąca, reprezentowana przez doradcę podatkowego, w treści skargi wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku na urzędowym formularzu wskazała, że aktualny stan majątkowy w porównaniu z wartością przedmiotu sporu nie pozwala na opłacenie skarg. Organ podatkowy wydał decyzje w rozbiciu na pojedyncze dostawy, z kolei sposób ich wydania i suma kwot wynikająca z tych decyzji powoduje zwiększenie kosztów sądowych.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wszystkie rubryki zostały zakreślone. Podała, że stałe koszty utrzymania wynoszą 1.000 zł.

W odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów strona oświadczyła, że jest stanu wolnego i z nikim nie zamieszkuje, nie prowadzi też wspólnego gospodarstwa z innymi osobami. Jej miesięczne wydatki to opłaty 400 zł, wydatki na żywność i środki higieny 500 zł, leki 200 zł, spłata kredytów 2.000 zł. Opłaty te do chwili obecnej finansowała z bieżącej działalności gospodarczej. Oświadczyła też, że nie posiada środków transportu. Nie jest właścicielem dwóch nieruchomości wskazanych w wezwaniu. Wynagrodzenie dla pełnomocnika w sprawie finansowane będzie po ewentualnym wygraniu sporu sądowego. Ponadto podała, że w sierpniu 2016 r. nie przeprowadzała żadnych operacji bankowych, a w związku z zawieszeniem działalności gospodarczej z dniem 19 sierpnia 2016 r. nie ma możliwości wygenerowania wyciągu bankowego.

Z przedłożonych dokumentów wynika, że skarżąca w 2015 r. uzyskała przychód z działalności gospodarczej w wysokości 6.217.745,74 zł i dochód w kwocie 74.605,70 zł. Z raportu dotyczącego wyliczenia zaliczek za sierpień 2016 r. wynika, że jej przychód wyniósł 375.530,90 zł, koszty uzyskania 396.534,65 zł i odnotowana została strata na poziomie 21.003,75 zł. W lipcu zadeklarowane zostały zerowe wartości dostaw i nabycie towarów i usług w kwocie 470 zł, natomiast w sierpniu podana została kwota ujemna 80 zł po stronie dostaw oraz 1.921 zł po stronie zakupów, a w czerwcu wartość dostaw wyniosła 43694 zł, a nabycie towarów 12.376 zł.

Przedłożone zostały także wydruki historii dwóch rachunków bankowych za marzec, kwiecień, maj, czerwiec i lipiec 2016 r., wykorzystywane prywatnie i w działalności gospodarczej.

Postanowieniem z dnia 27 grudnia 2016 r. referendarz sądowy odmówił stronie prawa pomocy. Referendarz wskazał, że najwyższym kosztem sądowym w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest wpis od skargi. Natomiast z racji, że skarżąca jest stroną 124 sprawach (na dzień rozpoznania wniosku), co wiąże się z równoczesnym uiszczaniem kosztów sądowych w tych sprawach (w kwocie nieco ponad 37.000 zł), rozpoznając przedmiotowy wniosek o przyznanie prawa pomocy, należało uwzględnić całą kwotę tych kosztów, a zwłaszcza wpisów od skarg. Zwrócić też należy uwagę, że ewentualne przyszłe koszty sądowe, które strona skarżąca będzie zobowiązana uiścić (poza wpisem od skargi), obejmują opłatę kancelaryjną w kwocie 100 zł (jeżeli skarga zostanie oddalona) i wpis od skargi kasacyjnej stanowiący połowę wpisu od skargi. Koszty te wystąpią sukcesywnie w pewnych odstępach czasu i stanowią wydatki jednorazowe.

Dane wynikające ze złożonych przez skarżącą oświadczeń i dokumentów, zdaniem referendarza, nie budzą wątpliwości, iż strona była w stanie zgromadzić środki na opłacenie kosztów swego udziału w sprawie, nawet przy uwzględnieniu konieczności ich ponoszenia równocześnie w pozostałych sprawach. Przy znacznych przychodach za poprzedni rok i rok bieżący, niewiarygodne jest twierdzenie, że skarżąca nie posiada jakichkolwiek oszczędności. Powyższe wskazuje, że skarżąca powinna posiadać środki pieniężne, które mogła przeznaczyć na opłacenie kosztów sądowych. Zwłaszcza, że o konieczności ich ponoszenia wiedziała już faktycznie wcześniej, aniżeli w dacie wniesienia skargi datowanej na 19 sierpnia 2016 r., ponieważ od lutego bieżącego roku są bowiem wydawane kolejne decyzje przez Dyrektora Izby Celnej jako organu II instancji, dotyczące tej samej w kwestii (podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia oleju smarowego), które są przez stronę konsekwentnie skarżone do tutejszego Sądu.

W tej sytuacji bez znaczenia pozostaje zatem fakt zawieszenia działalności gospodarczej w drugiej połowie sierpnia tego roku skoro skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych.

Poza tym skarżąca podała, w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, że jej miesięczne wydatki wynoszą około 1100 zł i obejmują opłaty 400 zł, leki 200 zł, żywność i środki higieny 500 zł oraz podała, że spłaca kredyt w wysokości 2000 zł. Jednakże podając te dane skarżąca nie wyjaśniła jakie konkretnie wydatki obejmują opłaty w kwocie 400 zł.

We wniosku skarżąca podała, że mieszka sama i nie posiada żadnych nieruchomości. Jednocześnie w zeznaniu podatkowym (raport dotyczący wyliczenia zaliczek) podała adres zamieszkania we W., przy ul. [...], natomiast w sprawie, w piśmie z dnia 19 października 2016 r., podała inny adres zamieszkania, tj. w P. Wezwana do oświadczenia o tytułach prawnych do tych nieruchomości wskazała jedynie, iż nie jest ich właścicielem, ale oświadczenie to nie wyjaśnia, jakim innym tytułem prawny dysponuje do powyższych nieruchomości.

Wątpliwości co do stanu majątkowego skarżącej potwierdza fakt, że na wydruku z rachunku bankowego za marzec 2016 r. (k-37 ) znajduje się przelew na kwotę 1100 zł w tytule którego wpisano "P. Dz.[...]". Tytuł ten obejmuje nazwę miejscowości podaną w piśmie z dnia 19 października 2016 r., w której znajduje się jedna z nieruchomości.

Z kolei w historii jednego z rachunków bankowych odnotowana została operacja tytułem pierwszej raty polis za pojazdy o numerach rejestracyjnych [...], na kwotę 1.046 zł i [...] 4555 zł (Mercedes CLS).

Ponadto skarżąca została wezwana do nadesłania wydruków z rachunków bankowych za okres od marca do września, a nadesłała jedynie za okres od marca do lipca. Wybiórcze wykonanie wezwania do nadesłania dokumentów i wyjaśnień nie uzasadnia przyznania skarżącej prawa pomocy zwłaszcza, że to na stronie spoczywa obowiązek wykazania, że spełnia przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy.

Dokumenty nadesłane przez stronę pozwalają jednak na przyjęcie, że skarżąca była w stanie zgromadzić środki na opłacenie kosztów sadowych, nawet przy uwzględnieniu takiego obowiązku w pozostałych sprawach.

W sprzeciwie pełnomocnik skarżącej wskazał, że aktualnie organ podatkowy wydał już blisko 300 decyzji tożsamych merytorycznie. Błędnie referendarz uznał, że koszty postępowania wynoszą 21.800 zł. Faktyczne koszty będą wielokrotnie wyższe. W opinii pełnomocnika, przy ocenie zdolności płatniczych referendarz powinien opierać się nie na przychodzie, ale na dochodzie. Oprócz tego referendarz nie zauważył, że od chwili wydania decyzji przez organ przedsiębiorstwo skarżącej zostało zmuszone do istotnego ograniczenia działalności do momentu uzyskania rozstrzygnięcia sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, przyznaje się osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Sąd, po ponownym zbadaniu akt sprawy, uznał, że zasadnie referendarz sądowy odmówił stronie prawa pomocy w żądanym zakresie.

Po pierwsze, należy wyjaśnić, że dla oceny zdolności płatniczych osoby prowadzącej działalność gospodarczej istotny jest osiągany przychód, nie zaś dochód. Kategoria przychodu wskazuje bowiem na to, z jakim efektem prowadzona jest działalność gospodarcza. Jak podkreśla się w orzecznictwie, fakt odnotowania straty nie przesądza jeszcze faktu, że podmiot utracił płynność finansową, a co za tym idzie, powstanie straty nie warunkuje automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Trzeba pamiętać, że strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania przychodu nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi sytuacji tożsamej z brakiem środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2014 r., II GZ 172/14, CBOSA). Stąd w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienie NSA z dnia 27 listopada 2014 r., II FZ 1843/14, CBOSA).

W niniejszej sprawie przedłożona dokumentacja finansowa wskazuje, że skarżąca w 2015 r. uzyskała przychód z działalności gospodarczej w wysokości 6.217.745,74 zł i dochód w kwocie 74.605,70 zł. Do końca sierpnia 2016 r. jej przychód wyniósł 375.530,90 zł i odnotowana została strata na poziomie 21.003,75 zł. Według Sądu, przedstawione wartości jednoznacznie wskazują, że skarżąca dysponowała – i to przed złożeniem skargi – środkami na opłacenie kosztów niniejszego postępowania oraz innych postępowań zawisłych przed tutejszym Sądem.

Co do okoliczności przyszłych postępowań sądowych, należy wskazać, że Sąd nie jest uprawniony do oceny zdolności płatniczych skarżącej w kontekście zdarzeń przyszłych oraz niepewnych. Trzeba bowiem mieć na uwadze, że organy podatkowe nie wydały jeszcze wszystkich decyzji wobec strony. W orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka zgodnie zaś się przyjmuje, że niedopuszczalne jest dokonywanie oceny sytuacji finansowej strony w oparciu o hipotetyczne twierdzenia (zob. np. Kreuz v. Polska, wyrok ETPC z dnia 19 czerwca 2001 r., skarga nr 28249/95). Okoliczność ponoszenia kosztów w następnych postępowaniach będzie mogła jednak zostać rozważona przez Sąd, gdy skarżąca złoży wniosek o prawo pomocy po uruchomieniu kontroli sądowej we wszystkich wskazanych sprawach.

Odnosząc się do akcentowanego przez pełnomocnika faktu ograniczenia działalności gospodarczej trzeba wskazać za referendarzem sądowym, że o konieczności ponoszenia kosztów sądowych strona wiedziała już faktycznie wcześniej, aniżeli w dacie wniesienia skargi. Natomiast wartość osiąganych przychodów przez stronę sugeruje, że zawieszenie działalności gospodarczej nie było spowodowane nieopłacalnością jej prowadzenia, lecz – w kontekście kolejnych decyzji określających zobowiązania w podatku akcyzowym z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia olejów smarowych – zamiarem uniknięcia egzekucji administracyjnej. Trafnie zatem uznał referendarz sądowy, że w przedmiotowej sprawie bez znaczenia pozostaje fakt zawieszenia działalności gospodarczej w drugiej połowie sierpnia tego roku.

Oprócz tego trzeba zaznaczyć, że strona nadal nie wyjaśniła rozbieżności w złożonych przez siebie oświadczeniach, mimo że referendarz sądowy wytknął to w swoim postanowieniu. Według Sądu, wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" (art. 246 p.p.s.a.) prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W konsekwencji, należało zgodzić się z referendarzem sądowym, że nie wszystkie z oświadczeń złożonych przez stronę są wiarygodne, w szczególności oświadczenia co do ponoszonych wydatków oraz tytułów prawnych co do posiadanych przez stronę nieruchomości. Takie rozbieżności świadczą niewątpliwie o wybiórczym udostępnieniu danych przez stronę co do jej sytuacji majątkowej.

Z tych względów Sąd przyjął, że strona skarżąca nie wykazała, aby uiszczenie kosztów postępowania wykraczało poza jej możliwości płatnicze, a tym samym, aby odmowa zwolnienia od tego obowiązku ograniczała skarżącej prawo do sądu.

W rezultacie Sąd postanowił utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 27 grudnia 2016 r., o czym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.