Postanowienie WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 1742/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2016-02-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Odrzucenie skargi
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Odrzucono skargę
Powołane przepisy: article: art. 58 par. 1 pkt 6
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. H. na pismo Prezydenta Miasta z dnia [...] r., znak: [...], w przedmiocie odmowy udzielenia informacji postanawia: odrzucić skargę.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...]maja 2015 r. M. H. wystąpił do Prezydenta Miasta z wnioskiem o udzielenie informacji, gdzie przebywają jego małoletnie dzieci S. i J. H., jakie mają oceny, czy otrzymują stypendium naukowe, jakie kwoty zostały już im wypłacone, na czyje konto były przekazane.

W odpowiedzi, udzielonej pismem z dnia [...]czerwca 2015 r., znak: [...], Zastępca Dyrektora Wydziału Oświaty i Wychowania Urzędu Miasta poinformował, że Urząd jest w posiadaniu informacji, z których wynika, że postanowieniem Sądu M. H. został pozbawiony władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi S. i J. W związku z powyższym organ odmówił udzielenia informacji.

Pismem z dnia [...]czerwca 2015 r. M. H. podniósł, że w wyroku dotyczącym pozbawienia władzy rodzicielskiej i zakazu bezpośredniej styczności z dziećmi sąd nie zabronił mu uzyskiwania informacji o losach dzieci, miejscu ich zamieszkania, szkoły, do której uczęszczają czy wysokości uzyskiwanych stypendiów. Nie zabraniają tego również przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W związku z tym M. H. ponownie zwrócił się o podanie informacji, gdzie mieszkają dzieci, do jakich szkół chodzą, w jakiej wysokości i kiedy otrzymały stypendia naukowe.

Pismem z dnia [...]sierpnia 2015 r. Dyrektor Wydziału Oświaty i Wychowania Urzędu Miasta poinformował, że podtrzymuje swoje stanowisko wyrażone w piśmie z [...]czerwca 2015 r. i odmawia udzielenia informacji dotyczących dzieci.

W odpowiedzi M. H. wniósł skargę (zatytułowaną jako "pozew") o nakazanie Urzędowi Miasta udzielenia informacji o miejscu pobytu, adresu szkoły, otrzymywanych stypendiów naukowych i wyników w nauce jego dzieci S.

i J. H.

W uzasadnieniu skarżący powołał się na wyrok rozwodowy z 2002 r. rozwiązujący jego małżeństwo z D. H. oraz na postanowienie Sądu Rejonowego w R. z dnia [...]listopada 2005 r., na mocy którego otrzymał zakaz osobistej styczności z małoletnimi dziećmi S. i J. Skarżący podniósł, że w sentencji wyroku nie zawarto zakazu uzyskiwania informacji o dzieciach. Stwierdził, że matka dzieci nigdy nie udzieliła mu takich informacji.

W odpowiedzi na skargę Prezydent Miasta poinformował, że podtrzymuje swoje stanowisko dotyczące odmowy udzielenia skarżącemu informacji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej orzekając w sprawach skarg na wymienione w art. 3 § 2 p.p.s.a. formy działania administracji publicznej, względnie bezczynność lub przewlekłość postępowania prowadzonego przez organ administracji publicznej.

Skarga do sądu administracyjnego jest zatem dopuszczalna tylko wówczas, gdy przedmiotem skargi jest działanie organu administracji publicznej przybierające postać jednego z wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a. aktów lub czynności, bądź też, gdy przedmiotem skargi jest bezczynność organu lub przewlekłość prowadzonego przez niego postępowania w sytuacji, gdy ma on prawny obowiązek wydania aktu lub podjęcia czynności w formach wymienionych w tym przepisie. Jeżeli przedmiotem skargi nie jest tego rodzaju działania (bezczynność, przewlekłość postępowania), podlega ona odrzuceniu jako niedopuszczalna z innych przyczyn (art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.).

Kluczowe znaczenie ma więc ustalenie istoty żądań skarżącego i formy prawnej, w jakiej organ powinien ustosunkować się do tych żądań.

Treść pism kierowanych przez skarżącego do organu, a także treść skargi wskazują, że istotą żądań skarżącego jest uzyskanie informacji, w jakich szkołach uczą się jego dzieci, jakie mają wyniki w nauce oraz czy otrzymują stypendia naukowe i w jakiej wysokości.

Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2015 r., poz. 2156, ze zm.; dalej jako: u.s.o.) w kilku przepisach przyznaje rodzicom uprawnienia do uzyskiwania informacji o wynikach w nauce swoich dzieci. W szczególności, w myśl art. 44e ust. 2 u.s.o. oceny są jawne dla ucznia i jego rodziców, zgodnie z ust. 4 tego artykułu, sprawdzone i ocenione pisemne prace ucznia są udostępniane uczniowi i jego rodzicom. Z ustępu 5 wynika, że dokumentacja dotycząca egzaminu kwalifikacyjnego, poprawkowego oraz inna dokumentacja dotycząca oceniania ucznia jest udostępniana do wglądu uczniowi lub jego rodzicom na ich wniosek. W dalszej kolejności należy wskazać, że rodzice są informowani o przewidywanych dla ucznia rocznych ocenach klasyfikacyjnych z zajęć edukacyjnych i przewidywanej rocznej ocenie klasyfikacyjnej zachowania, przed rocznym klasyfikacyjnym zebraniem rady pedagogicznej art. 44g ust. 1 u.s.o.). Podobne uprawnienia do uzyskiwania informacji o wynikach w nauce, egzaminach i dokumentacji związanej z postępami w nauce pojawiają się w odniesieniu do rodziców niektórych uczniów (którzy ukończyli 16 lat, a nie są pełnoletni – art. 16 ust. 6c pkt 1 u.s.o.) szkół dla dorosłych (art. 44u ust. 2 i 5, art. 44w ust. 4 u.s.o.) oraz rodziców uczniów szkół artystycznych (art. 44zd ust. 6-8, art. 44zf ust. 1). Rodzice ucznia otrzymują również zaświadczenie lub informację o szczegółowych wynikach sprawdzianu lub egzaminu gimnazjalnego (art. 44zza ust. 8). Rodzice ucznia posiadającego orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane ze względu na niepełnosprawność są informowani na piśmie o sposobach dostosowania warunków i form przeprowadzania sprawdzianu, egzaminu gimnazjalnego i egzaminu maturalnego do jego potrzeb edukacyjnych i możliwości psychofizycznych (art. 44zzr ust. 13). Podobne uprawnienia przysługują w przypadku egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie (art. 44zzzf ust. 11 u.s.o.). Rodzice ucznia są pisemnie informowani o zamiarze unieważnienia temu uczniowi sprawdzianu, egzaminu gimnazjalnego lub maturalnego, a także o unieważnieniu sprawdzianu lub egzaminu, mają także prawo wglądu do dokumentacji, stanowiącej podstawę podjęcia takich działań (art. 44zzw ust. 1, 2, 5 i 9 u.s.o.). Rodzice maja prawo wglądu do sprawdzonej i ocenionej pracy egzaminacyjnej tego ucznia (art. 44zzz ust. 1 u.s.o., analogicznie w odniesieniu do egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie – art. 44zzzq, art. 44zzzr, art. 44zzzs, art. 44zzzt).

Jeśli chodzi o stypendium za wyniki w nauce lub za osiągnięcia sportowe, jest ono przyznawane na wniosek złożony przez wychowawcę klasy (art. 90g ust. 8 u.s.o.), akt jego przyznania nie ma charakteru decyzji administracyjnej, gdyż ustawa nie daje do tego podstawy prawnej, w związku z tym uzyskiwanie informacji na ten temat przez rodziców odbywa się w ramach wyżej przedstawionych uprawnień informacyjnych.

Z powyższego wywodu wynika, że istnieją uprawnienia rodziców do uzyskiwania informacji o wynikach w nauce swoich dzieci i dostępu do dokumentacji z tym związanej, w formach i zakresie przewidzianym przepisami prawa administracyjnego (ustawy o systemie oświaty).

Konieczna jest w związku z tym odpowiedź na pytanie, w jakiej formie prawnej właściwy organ ma odpowiadać na kierowane do niego w tym zakresie żądania.

Należy wykluczyć jednoznacznie formę decyzji administracyjnej czy postanowienia, bowiem przytoczone przepisy nie dają podstaw do wydawania tego rodzaju aktów. W związku z tym udostępnienie lub odmowa udostępnienia informacji tego rodzaju przybiera postać innego rodzaju czynności, w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.

Według utrwalonej linii orzeczniczej, chodzi tu o akty lub czynności, które: a) nie mają charakteru decyzji lub postanowienia, te bowiem są zaskarżalne na podstawie art. 3 § 2 pkt 1-3 p.p.s.a., b) są podejmowane w sprawach indywidualnych, albowiem akty o charakterze ogólnym zostały wymienione w art. 3 § 2 pkt 5 i 6 tej ustawy, c) muszą mieć charakter publicznoprawny, d) dotyczą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisu prawa (por. postanowienie NSA z 28 listopada 2005 r., I OSK 1756/06).

Analizowana czynność udostępnienia lub odmowy udostepnienia rodzicom informacji o wynikach w nauce ucznia spełnia powyższe kryteria: nie ma formy decyzji lub postanowienia; dotyczy sprawy indywidulanej; ma charakter publicznoprawny, związana jest bowiem z publicznym, powszechnym obowiązkiem nauki i regulowana przepisami prawa administracyjnego; dotyczy uprawnień wynikających z przepisów prawa – przytoczonych wyżej przepisów ustawy o systemie oświaty.

Można w tym kontekście zauważyć, że możliwość wnoszenia skarg do sądu administracyjnego na niektóre przynajmniej przypadki czynności udzielenia czy odmowy udzielenia informacji przez organ administracji publicznej nie jest czymś wyjątkowym. Orzecznictwo dopuściło już wcześniej taką możliwość w odniesieniu do udostepnienia informacji medycznej (zob. wyrok NSA z 19 maja 2003 r., OSA 1/03), ustawowo uregulowana jest również kwestia zaskarżania czynności związanych z dostępem do informacji publicznej (ustawa z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej, Dz. U. z 2015 r., poz. 2058, ze zm.).

Powyższe rozważania prowadzą do konkluzji, że jest dopuszczalna skarga do sądu administracyjnego na czynność polegającą na odmowie udostępnienia informacji rodzicowi ucznia o wynikach jego osiągnięć w nauce, na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.

Przenosząc tą konkluzję na grunt badanej sprawy, należy uznać, że pomimo błędnej formy, jaką skarżący nadał skardze, jest ona w tym kontekście dopuszczalna, bowiem dotyczy czynności odmowy udostępnienia informacji rodzicowi ucznia o wynikach jego osiągnięć w nauce oraz otrzymywanym stypendium naukowym.

Przyjęcie takiej konkluzji determinuje konieczność rozważenia dalszych warunków dopuszczalności skargi. Jak wynika z art. 52 § 3 p.p.s.a., skarga na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. musi być poprzedzona wezwaniem na piśmie właściwego organu do usunięcia naruszenia prawa. Wezwania należy dokonać w terminie czternastu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. W aktualnym stanie prawny, sąd po wniesieniu skargi może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę.

Na gruncie badanej sprawy odpowiedzią organu na żądania skarżącego (czynnością w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.) było pismo Zastępcy Dyrektora Wydziału Oświaty i Wychowania Urzędu Miasta z dnia [...] czerwca 2015 r. Pismo to zostało doręczone skarżącemu w dniu [...]czerwca 2015 r. W dniu [...]lipca 2015 r. (data nadania przesyłki na poczcie) skarżący skierował do organu pismo, w którym podjął polemikę ze stanowiskiem organu, odmawiającym udzielenia informacji. Choć pismo skarżącego nie było poprawne formalnie, nie zawierało wyraźnego wezwania do usunięcia naruszenia prawa, może być jako takie traktowane, skoro istota argumentacji skarżącego było zakwestionowanie stanowiska organu zajętego w piśmie z dnia [...]czerwca 2015 r. Problemem jest natomiast fakt, że pismo skarżącego zostało wniesione kilka dni po upływie terminu do wezwania organu do usunięcia naruszenia prawa (tj. [...]lipca 2015 r.). W ocenie sądu, w sprawie należy jednak zastosować art. 52 § 3 in fine p.p.s.a. i uznać, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy skarżącego. Przemawia za tym fakt, że skarżący jest osobą nie mającą profesjonalnego wykształcenia prawniczego, zaś organ w piśmie z dnia [...]czerwca 2015 r. nie pouczył skarżącego o konieczności złożenia wezwania do usunięcia naruszenia prawa. Na marginesie można dodać, że zaniechanie organu jest usprawiedliwione, sprawa ma bowiem charakter precedensowy, a ustalenie charakteru żądań skarżącego i właściwej formy prawnej odpowiedzi na te żądania, wymaga złożonej analizy prawnej, przedstawionej wyżej.

Pomimo powyższej konstatacji w kwestii terminu wezwania, skarga nie może być merytorycznie rozpoznana, nie można bowiem uznać, że skarżący dopełnił wszystkich przesłanek formalnych warunkujących dopuszczalność skargi.

Jak wyraźnie wynika z przytoczonego wyżej art. 52 § 3 p.p.s.a., wezwanie do usunięcia naruszenia prawa poprzedzające wniesienie skargi do sądu, musi być skierowane do organu właściwego. Skoro przepis ustawy nakazuje wezwanie właściwego organu, nie może być to dowolny organ administracji posiadający jakieś kompetencje związane z zakresem spraw objętych żądaniami, lecz ten organ, który ma bezpośredni obowiązek odniesienia się do tych żądań.

Przenosząc te rozważania na grunt badanej sprawy należy zauważyć, że skarżący kierował swoje żądania udzielenia informacji o wynikach w nauce swoich dzieci (oraz o stypendiach naukowych) do Prezydenta Miasta (a ściślej kierowników jednostek organizacyjnych Urzędu Miasta odpowiedzialnych za sprawy oświaty i wychowania). W ocenie Sądu, nie jest to organ, do którego właściwości należało udzielenie żądanych informacji, a co za tym idzie, nie jest to też organ, który powinien być adresatem wezwania do usunięcia naruszenia prawa.

Charakter żądanych przez skarżącego informacji wskazuje jednoznacznie, że chodzi o dane, którymi dysponują dyrektorzy szkół, do których chodzą jego dzieci. Również przytoczone wyżej przepisy ustawy o systemie oświaty wskazują, że prawo do uzyskiwania przez rodziców wskazanych w tych przepisach informacji odnosi się do tych organów, które tymi informacjami dysponują, a więc dyrektorów szkół oraz dyrektorów okręgowych komisji egzaminacyjnych. Prezydent miasta jest organem jednostki samorządu terytorialnego, która może być organem prowadzącym szkołę w odniesieniu do placówek publicznych (art. 3 pkt 5 i art. 5 u.s.o.). W ramach określonych ustawowo wykonuje czynności związane ze sprawowaniem nadzoru nad działalnością szkoły, trzeba jednak pamiętać, że ingerencje organu prowadzącego w zakresie działalności dydaktyczno-wychowawczej i opiekuńczej są dopuszczalne wyłącznie w zakresie i na zasadach określonych w ustawie. Prezydent miasta nie jest zatem organem będącym bezpośrednim dysponentem informacji o wynikach w nauce konkretnego ucznia, a co za tym idzie – nie ma prawnego obowiązku udzielania takich informacji, a w konsekwencji, nie może być adresatem wezwania do usunięcia naruszenia prawa poprzedzającego wniesienie skargi do sądu w odniesieniu do czynności udostępnienia lub odmowy udostępnienia tego rodzaju informacji.

Te same uwagi dotyczą żądań odnoszących się do stypendiów za wyniki w nauce otrzymywanych przez dzieci skarżącego. Z treści art. 90g ust. 11 u.s.o. jednoznacznie wynika, że stypendia te przyznają dyrektor szkoły, a nie organy jednostki samorządu terytorialnego prowadzącego szkołę. Organy gminy (miasta) przyznają jedynie świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym (art. 90m ust. 1 u.s.o.). Żądania skarżącego dotyczyły jednak wyraźnie stypendiów za wyniki w nauce. Nie dotyczyły więc również stypendiów, jakie mogą być udzielane przez organy samorządu terytorialnego w ramach regionalnych lub lokalnych programów wyrównywania szans edukacyjnych dzieci i młodzieży lub wspierania edukacji uzdolnionych dzieci i młodzieży (art. 90t u.s.o.).

Przenosząc te uwagi na grunt badanej sprawy należy stwierdzić, że skarżący skierował wezwanie do usunięcia naruszenia prawa do niewłaściwego organu, w związku z tym wezwanie takie nie mogło odnieść zamierzonego skutku i nie może być uznane za spełnienie formalnego wymogu dopuszczalności skargi do sądu administracyjnego. Prowadzi to do wniosku, że skarżący nie wyczerpał przesłanki wezwania do usunięcia naruszenia prawa, to zaś oznacza, że skarga jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.

Należy w tym miejscu zauważyć, że skarżący żądał udzielenia mu informacji, w jakich szkołach uczą się jego dzieci. Treść pism skarżącego i inne okoliczności sprawy wskazują, że skarżący, pozbawiony praw rodzicielskich i mający sądowy zakaz osobistej styczności z dziećmi, nie miał takiej wiedzy. Tłumaczy to zapewne fakt, dlaczego swoje żądania skierował nie wobec dyrektorów konkretnych szkół, lecz wobec Prezydenta Miasta, jako podmiotu realizującego czynności nadzoru nad szkołami w imieniu organu prowadzącego. Odnosząc się do tych kwestii należy zauważyć, że przepisy ustawy o systemie oświaty nie dają podstawy prawnej do formułowania takiego ogólnego żądania udzielenia informacji. Wynika to z faktu, że informacje takie rodzice posiadają sami z tytułu wykonywanej władzy rodzicielskiej. Sytuacja w badanej sprawie jest specyficzna, z uwagi na pozbawienia skarżącego praw rodzicielskich. Niezależnie od specyfiki sytuacji, nie ma żadnej podstawy prawnej do sformułowania obowiązku udzielenia ogólnej informacji, w jakiej szkole uczą się konkretne dzieci. Jeszcze raz trzeba podkreślić, że ustawa o systemie oświaty gwarantuje prawo do uzyskiwania informacji o wynikach w nauce konkretnych uczniów, ale adresatem obowiązków w tym zakresie są dyrektorzy szkół (dyrektorzy okręgowych komisji egzaminacyjnych), a nie organy jednostek będących organami prowadzącymi szkoły.

Należy też podnieść, że zakaz osobistej styczności z dziećmi nie uniemożliwia skarżącemu uzyskiwanie informacji o jego dzieciach, jednak prawo do informacji o wynikach w nauce służy rodzicom, jest więc immanentnie i istotowo związane z władzą rodzicielską, tej zaś skarżący został pozbawiony. Gdyby miał prawa rodzicielskie, nawet ograniczone, miałby wiedzę o szkołach, do jakich uczęszczają jego dzieci w ramach korzystania z władzy rodzicielskiej. Skarżący poszukuje więc ochrony prawnej w sytuacji, gdy nie ma podstaw do swoich żądań.

Konkludując: skarga podlega odrzuceniu jako niedopuszczalna z innych przyczyn (art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.), ponieważ skarżący nie spełnił przesłanki wezwania właściwego organu do usunięcia naruszenia prawa (art. 52 § 3 p.p.s.a.).

Na marginesie można zauważyć, że nawet przy maksymalnie korzystnej dla skarżącego, aczkolwiek niedopuszczalnej interpretacji wezwanie do usunięcia naruszenia prawa i przyjęciu, że spełnia je także wezwania organu niewłaściwego, skarga podlegałaby i tak odrzuceniu z powodu uchybienia terminu do jej wniesienia. Jak wynika z art. 53 § 1 p.p.s.a., w przypadku gdy istnieje obowiązek wezwania organu do usunięcia naruszenia prawa, skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia wezwania o usunięcie naruszenia prawa. Na nieprawidłowe wezwanie skarżącego udzielono odpowiedzi pismem z [...]sierpnia 2015 r., doręczonym skarżącemu [...]sierpnia 2015 r. Termin do wniesienia skargi upływałby [...]września 2015 r., skargę wniesiono zaś w listopadzie 2015 r., a więc znacznie po upływie terminu.

Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji.