Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1387/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 110,  art. 126,  art. 134
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2 ust. 3,  art. 19-21
journal: Dz.U. 1932 nr 35 poz 357
law: Ustawa z dnia 7 marca 1932 r. o rybołówstwie.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt Sędziowie WSA Iwona Kosińska WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant referent stażysta Joanna Berbecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2015 r. sprawy ze skargi Gminy O. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] maja 2015 r., nr [...], po rozpoznaniu odwołania Gminy O., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...] orzekającą, że nieruchomości stanowiące działki nr [...] (obręb [...], gm. [...]) nie podpadały pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.).

Decyzja Ministra została wydana w następującym stanie sprawy.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. orzekł, że nieruchomości stanowiące działki nr [...] (obręb [...], gm. [...]) nie podpadały pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.) - zwanego dalej "dekretem", argumentując, że rozstrzygnięcie takie podyktowane jest faktem, iż część Majątku Ziemskiego [...] obejmującego nieruchomość, w skład której wchodzą w/w działki nie spełniała normy obszarowej, skoro przeważająca część tego Majątku stanowiąca obecną działkę nr [...], będąca częścią obszaru [...] stanowiącego obwód rybacki nie podlegała przejęciu na cele reformy rolnej.

Odwołanie od decyzji Wojewody złożyła Gmina O., podnosząc zarzut naruszenia: 1) art. 7 w związku z art. 77 § 1 Kpa przez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i niewyczerpujące zebranie całego materiału dowodowego; 2) art. 75 § 1 Kpa przez niedopuszczenie dowodu z zeznań świadka i dowodu z ekspertyzy historyka gospodarczego; 3) art. 84 § 1 Kpa przez uznanie, że w sprawie nie są wymagane wiadomości specjalne co do powiązań funkcjonalnych w ramach wielkiej własności ziemskiej na terenach [...] przed 1 września 1939 r. między użytkownikami rolnymi, a gruntami pokrytymi wodami; 4) art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu przez uznanie, że nieruchomość stanowiąca działki nr [...] nie podpadała pod działanie tego przepisu.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] maja 2015 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że podstawę prawną do orzekania w niniejszej sprawie w drodze decyzji administracyjnej stanowi § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 ze zm.) - zwanego dalej "rozporządzeniem", w oparciu o który organ administracji orzeka, czy dana nieruchomość podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw [...] jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. W dalszej części art. 2 ust. 1 dekretu wskazano m. in., że nieruchomości ziemskie wymienione w punkcie e) przeszły bezzwłocznie bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa. W art. 1 ust. 2 dekretu wśród celów reformy rolnej wymieniono: a) upełnorolnienie istniejących gospodarstw karłowatych, małorolnych średniorolnych, b) tworzenie nowych samodzielnych gospodarstw rolnych dla bezrolnych, robotników i pracowników rolnych oraz drobnych dzierżawców, c) tworzenie w pobliżu miast i ośrodków przemysłowych gospodarstw dla produkcji ogrodniczo-warzywniczej, d) zarezerwowanie odpowiednich terenów dla szkół oraz poddanych zarządowi państwowemu lub samorządowemu ośrodków dla podniesienia kultury rolnej, wytwórczości nasiennej, hodowlanej oraz przemysłu rolnego, e) zarezerwowanie odpowiednich terenów pod rozbudowę miast, kolonii mieszkaniowych i ogródków działkowych oraz terenów na potrzeby wojskowe, komunikacji publicznej lub melioracji. Zasadnicze znaczenie dla określenia przedmiotowego zakresu zastosowania przytoczonych powyżej przepisów dekretu ma dokonanie ich właściwej wykładni.

Zdaniem Ministra, proces prawidłowej wykładni przepisów dekretu należy rozpocząć od podkreślenia, że ani treść dekretu, ani treść rozporządzenia nie zawierają definicji nieruchomości ziemskich (które dekret objął swym działaniem), dlatego kluczową kwestią jest ustalenie znaczenia tego terminu. Organ przytoczył pogląd Trybunału Konstytucyjnego wyrażony w uchwale z dnia 19 września 1990 r., w myśl którego pod używanym w dekrecie pojęciem "nieruchomość ziemska" należy rozumieć nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, tzn. takie, które są lub mogą być wykorzystywane do produkcji roślinnej, zwierzęcej, czy sadowniczej.

W orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, zgodnie z którym w trybie reformy rolnej na własność Państwa przechodziły tylko te nieruchomości ziemskie, które odpowiadały celom wskazanym w art. 1 ust. 2 dekretu. Nie może tu zatem chodzić o wszystkie nieruchomości, które mogły być nazwane, jako ziemskie, ale o pewną ich grupę, przydatną do realizacji określonych celów, które zostały wyczerpująco wymienione w art. 1 ust. 2 dekretu.

W związku z powyższym prawidłowe odczytanie normy prawnej zawartej w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu powinno oznaczać, że na własność Skarbu Państwa w całości przeszły bezzwłocznie bez żadnego wynagrodzenia tylko nieruchomości, które były lub mogły być wykorzystywane do produkcji roślinnej, zwierzęcej, czy sadowniczej (na cele wskazane w "art. 1 część druga" dekretu), stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw [...], jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości powierzchni użytków rolnych. Stąd wniosek, że na terenie województwa poznańskiego - w granicach którego położona była przedmiotowa nieruchomość w dniu wejścia w życie dekretu - pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu podpadały nieruchomości będące własnością albo współwłasnością osób fizycznych lub prawnych, które na obszarze ponad 100 hektarów były lub mogły być wykorzystywane do produkcji roślinnej, zwierzęcej lub sadowniczej na cele wskazane w art. 1 dekretu.

Na gruncie stosowania art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu orzecznictwo wypracowało dodatkowe kryterium tzw. związku funkcjonalnego, który polega na stanie interakcji (relacji dwustronnych) pomiędzy częścią nieruchomości o charakterze rolnym i częścią nieruchomości o charakterze nierolnym. Związek ten zachodzi gdy nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez części nierolnej i odwrotnie. Przesłanki uwzględniane przy rozpatrywaniu kwestii związku funkcjonalnego powinny być związane z obiektywnymi cechami określonej nieruchomości. Natomiast konsekwencją istnienia związku funkcjonalnego jest to, że ta część nieruchomości, która nie ma charakteru rolnego, z uwagi na występowanie tego związku, jest nieruchomością ziemską. Tym samym w sprawach rozstrzygających o tym, czy dana nieruchomość została objęta działaniem art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, w pierwszej kolejności należy rozważyć wystąpienie przesłanki normy obszarowej.

Wobec powyższego Minister wskazał, że należy ustalić, czy działki objęte żądaniem wnioskodawczym pochodzą z nieruchomości, która przy uwzględnieniu jej ogólnego obszaru była lub mogła być wykorzystywana do produkcji roślinnej, zwierzęcej lub sadowniczej na powierzchni ponad 100 hektarów, ewentualnie w przypadku zaistnienia związku funkcjonalnego przy uwzględnieniu obszaru części nierolnej powiązanej związkiem funkcjonalnym z częścią rolną nieruchomości.

Z akt sprawy wynika, że łączny obszar Majątku Ziemskiego [...] wynosił [...] ha, w tym około [...] ha było pod wodami [...], będącego [...]. W świetle tego kluczowa dla sprawy jest odpowiedź na pytanie, czy na części [...] przedmiotowej nieruchomości możliwe było prowadzenie działalności rolniczej w zakresie produkcji zwierzęcej, roślinnej lub sadowniczej. Analizując to zagadnienie organ odwoławczy stwierdził, że działalność rolnicza w zakresie produkcji zwierzęcej to hodowla zwierząt użytkowych, która polega na chowie połączonym z doborem i selekcją w celu zachowania, czy też podnoszenia wartości użytkowej zwierząt. Natomiast w przypadku organizmów wodnych ich hodowla nie jest możliwa na obszarze wód otwartych, gdyż taki typ akwenu wyklucza możliwość podejmowania działań niezbędnych w procesie hodowli, prowadzenia jakiejkolwiek racjonalnej działalności mającej za przedmiot organizmy żywe. Przy czym produkcję roślinną trzeba odróżnić od użytkowania zasobów naturalnych świata roślin, dlatego potencjalnego pozyskiwania roślin wodnych ze stanowisk naturalnych (np. trzcina, tatarak) nie można zakwalifikować jako realizowanego w ramach procesu uprawy roślin. Co więcej o charakterze danej nieruchomości nie może rozstrzygać uboczny sposób eksploatacji, a pozyskiwanie roślin wodnych nie stanowi głównego przeznaczenia wód [...] uznanego za obwód rybacki, gdzie działalność tego rodzaju mogłaby być realizowana jedynie na nieznacznej części gruntów [...]. Ponadto grunty [...] nie nadawały się do wykorzystania na cele produkcji sadowniczej, gdyż ich zalanie wodami miało i ma charakter trwały.

Przechodząc do kwestii związku funkcjonalnego organ odwoławczy zauważył, że wszystkie zarzuty Gminy O. sprowadzają się do twierdzenia, że część rolna Majątku Ziemskiego [...] związana była z częścią tego Majątku będącego [...]. Jednakże związek funkcjonalny polega na relacji dwustronnej, dlatego nawet przy założeniu, że zgodnie z twierdzeniem Gminy O., część rolna przedmiotowej nieruchomości nie mogła prawidłowo funkcjonować bez części będącej jeziorem, to nie sposób wykazać, że część przedmiotowej nieruchomości stanowiąca [...] nie mogła prawidłowo funkcjonować bez części tej nieruchomości o charakterze rolnym.

Reasumując Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznał, że Wojewoda [...] zasadnie stwierdził, że nieruchomość ziemska, stanowiąca Majątek Ziemski [...] nie spełniała normy obszarowej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, w konsekwencji czego działki ewidencyjne pochodzące z przedmiotowej nieruchomości, objęte żądaniem wnioskodawczyni, nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit e) dekretu.

Ze skargą na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wystąpiła Gmina O., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej Wojewody [...]. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie: 1) art. 138 § pkt 1 Kpa przez utrzymanie w mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2014 r., mimo tego, że z okoliczności przytoczonych w odwołaniu wynikało, że w sprawie winno mieć zastosowanie art. 138 § 1 pkt 2 in principio lub art. 138 § 2 Kpa, które to przepisy nie zostały przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zastosowane; 2) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 oraz w zw. z art. 75 § 1 i 84 § 1 Kpa przez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego Majątku Ziemskiego [...] w dniu [...] września 1944 r., a w szczególności zaaprobowanie stanowiska organu I instancji, który niedokładnie wyjaśnił stan faktyczny i nie zebrał w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, nie dopuszczając dowodu z zeznań świadka i dowodu z ekspertyzy historyka gospodarczego, uznając, że w sprawie nie są wymagane wiadomości specjalne, co do powiązań funkcjonalnych między gruntami rolnymi, a gruntami pod wodami w akwenach wielkiej własności ziemskiej na terenach [...] przed 1 września 1939 r.; 2) art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu przez uznanie, że część Majątku Ziemskiego [...], stanowiąca obecnie działki nr [...] (obręb [...], gmina [...]), nie podpadała pod działanie tego przepisu, gdyż nie była powiązana funkcjonalnie z tą częścią Majątku Ziemskiego [...], która była pokryta wodami płynącymi [...] i mogła być uważana za nieruchomość ziemską w rozumieniu przywołanego przepisu, a bez tej części działki nr [...] nie spełniały kryterium obszarowego przewidzianego w przywołanym przepisie, które to naruszenia miały wpływ na wynik sprawy. Argumenty na poparcie zasadności skargi skarżąca przedstawiła w obszernym uzasadnieniu skargi.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia [...] listopada 2015 r. uczestnik postępowania J. T. wniosła o oddalenie skargi, jako bezzasadnej, na co wskazała szereg argumentów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest uzasadniona.

Na wstępie Sąd zwraca uwagę, że Wojewoda [...] wydając decyzję z dnia [...] grudnia 2014 r. orzekającą, że nieruchomość stanowiąca obecne działki nr [...] (grunty rolne), wchodząca w skład dawnego Majątku Ziemskiego [...] nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, był związany zakresem rozstrzygnięcia zawartym w swojej ostatecznej decyzji z dnia [...]kwietnia 2014 r. orzekającej, że nieruchomość stanowiąca obecną działkę nr [...] (część [...]), wchodząca w skład dawnego Majątku Ziemskiego [...] nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Z treści znanego Sądowi z urzędu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 marca 2015 r. r., sygn. akt I SA/Wa 3264/14 wynika, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z dnia [...] września 2014 r. stwierdził niedopuszczalność odwołania Gminy O. z dnia [...] maja 2014 r. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. orzekającej w oparciu o § 5 rozporządzenia o niepodpadaniu części powyższego Majątku, tj. nieruchomości oznaczonej obecnie jako działka nr [...] pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Odwołanie Gminy O. od tej ostatniej decyzji zostało sporządzone w [...] maja 2014 r. Zatem już w momencie złożenia przez J. T. ([...] czerwca 2014 r.) wniosku o wydanie decyzji rozstrzygającej w przedmiocie podpadania pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu innej części tego Majątku, tj. nieruchomości oznaczonej jako obecne działki nr [...] decyzja Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. o niepodpadaniu pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] była ostateczna (a zatem i wykonalna). Istotne jest to, że już z momentem wydania przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi ostatecznego postanowienia stwierdzającego niedopuszczalność odwołania Gminy O. kwestionowana decyzja Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. stała się ostateczna (art. 134 Kpa), a postanowienie to weszło do obrotu prawnego już w maju 2014 r. i wiązało Wojewodę [...] w niniejszej sprawie (art. 110 w zw. z art. 126 Kpa).

W niniejszej sprawie spór jaki powstał pomiędzy Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, a Gminą O. dotyczy tego, czy część Majątku Ziemskiego [...], stanowiąca część [...] (obszar obecnie oznaczony ewidencyjnie jako działka nr [...]), będąca w dniu 13 września 1944 r. własnością L. M. podlegała przejęciu na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu i czy w związku z tym pozostałe składniki wyżej wymienionego Majątku spełniały normę obszarową z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu (przekraczały 100 ha powierzchni ogólnej), kwalifikującą je do przejęcia przez Państwo.

Jeżeli chodzi o część jeziorną Majątku Ziemskiego [...] wyjaśnienie sprawy dotyczy następujących zagadnień. Po pierwsze – tego, czy część[...], będąca własnością prywatną L. M. kwalifikowała się jako nieruchomość ziemska o charakterze rolniczym, która była lub mogła być wykorzystywana do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji zwierzęcej, roślinnej, sadowniczej? Po drugie, gdyby okazało się, że część [...], której właścicielem był L. M. nie miała charakteru rolniczego, to czy ta część [...] pozostawała w związku funkcjonalnym z pozostałą częścią Majątku Ziemskiego [...]? Po trzecie, w przypadku gdyby odpowiedź na powyższe pytania była twierdząca, to czy część [...] zawierająca się w granicach obecnej działki nr [...] mogła być przeznaczona na cele reformy rolnej, wynikające z art. 1 ust. 2 dekretu, w szczególności określone w lit. d) i e).

Zacząć należało od tego, że w orzecznictwie sądowym panuje pogląd, że - co do zasady – wraz z przejęciem na cele reformy rolnej nieruchomości ziemskich o pow. przekraczającej 100 ha lub 50 ha na własność Państwa przeszły związane z tymi nieruchomościami jeziora. Jednak niektóre [...] w województwie [...] utrzymały się jako własność [...]. Resztki powierzchniowych wód prywatnych zostały następnie znacjonalizowane w trybie przepisów ustawy z dnia 30 maja 1962 r. – Prawo wodne, która zakładała pełne uporządkowanie i nacjonalizację wszystkich stosunków wodnych i dokończenie procesu publicyzacji prawa wodnego (por. uzasadnienie postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 maja 2008 r., sygn. akt SK 14/06, OTK-A 2008/4/66). O dopuszczalności przejęcia przez Państwo niektórych [...] w trybie dekretu wypowiedział się także Naczelny Sąd Administracyjny (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 11 października 2013 r., sygn. akt II OSK 1073/12, LEX nr 1613144).

Dokonując oceny przejęcia gruntu pod wodami na cele reformy rolnej nie można jednak pominąć różnorodności sytuacji dotyczącej prywatnych akwenów wodnych. Zdaniem Sądu, oceniając dopuszczalność nacjonalizacji nieruchomości ziemskich nie można jednakowo traktować [...], znajdujących się w granicach jednej posiadłości gruntowej - będących wodami zamkniętymi w rozumieniu przepisu art. 2 pkt 3 ustawy z dnia 7 marca 1932 r. o rybołówstwie (Dz. U. Nr 35, poz. 357 ze zm.), z reguły wykorzystywanych przez prywatnych właścicieli do prowadzenia majątku ziemskiego poprzez prowadzenie dodatkowego gospodarstwa rybnego (hodowla ryb), jak również stosunkowo [...], będących wodami otwartymi w rozumieniu art. 2 ustawy o rybołówstwie, graniczących z wieloma gruntami prywatnymi, na których dodatkowo urządzony był obwód rybacki nie będący obwodem własnym (właścicielskim) i które jako pewna całość przyrodnicza (ekosystem) nadawało się do prowadzenia samodzielnego gospodarstwa rybackiego (art. 19, art. 20, art. 21 zd. drugie i art. 34 ustawy o rybołówstwie).

Sąd podziela stanowisko Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że część [...], stanowiąca przedwojenną własność L. M. nie miała charakteru nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym, tzn. nie była i nie mogła być przeznaczona do prowadzenia produkcji wytwórczej w rolnictwie.

Nie budzi wątpliwości Sądu, że małe jezioro będące wodą zamkniętą, które właściciel ziemski wykorzystywał jako całość do prowadzenia produkcji rolniczej w zakresie hodowli ryb ma charakter rolniczy, skoro hodowla ryb jest jednym z przejawów działalności rolniczej.

Inaczej przedstawia się natomiast sytuacja w niniejszej sprawie.

Jak wynika z akt sprawy [...] stanowiło wówczas [...] (uzasadnienie zawiadomienia Starostwa Powiatowego w [...] z dnia [...] maja 1937 r.), będący [...], położoną w obrębie [...], na którym jako całości utworzono obwód rybacki nie będący obwodem własnym L. M. Obwód ten był dzierżawiony przez L. D. Utworzenie obwodu rybackiego dotyczyło całego obszaru [...] (orzeczenie Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1936 r., orzeczenie Starosty Powiatowego [...] z dnia [...] czerwca 1938 r.).

Skutkiem objęcia tego akwenu reżimem ustawy o rybołówstwie (art. 19-21 tej ustawy) było to, że akwen ten jako całość stał się samodzielnym gospodarstwem rybackim w rozumieniu art. 19 tej ustawy. Sąd zwraca uwagę, że w stanie prawnym obowiązującym w dacie 13 września 1944 r. wyraźnie odróżniano w ramach różnych gałęzi gospodarki rolnictwo od rybołówstwa (art. 2 pkt 1 i 2 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 7 czerwca 1927 r. o prawie przemysłowem - Dz. U. z 1927 r. Nr 53, poz. 468). Z kolei jeżeli chodzi o różne typy gospodarstw wiejskich wyróżniano jako odrębne gospodarstwa rolne, gospodarstwa rybne oraz rybołówstwa (§ 56 rozporządzenia z dnia 26 sierpnia 1939 r. w sprawie wykonania ustawy o powszechnym obowiązku świadczeń rzeczowych - Dz. U. Nr 81, poz. 529). Przy czym hodowla ryb i rybołówstwo były także traktowane jako oddzielne przejawy działalności człowieka (art. 1 ust. 1 lit. A dekretu Prezydenta RP z dnia 14 stycznia 1936 r. o podatku od nieruchomości - Dz.U. Nr 3, poz. 14). Nie można pominąć i tego, że grunty pod wodami otwartymi użytkowane dla rybołówstwa były klasyfikowane dla celów wymiaru podatku gruntowego i ewidencji gruntów jako grunty pod wodami otwartymi, zaś te grunty pod wodami otwartymi, które nie były używane dla celów rybołówstwa były klasyfikowane jako nieużytki (art. 3 ust. 1 lit. d) i ust. 2 oraz załącznik lit. F ustawy z dnia 26 marca 1935 r. o klasyfikacji gruntów dla podatku gruntowego - Dz. U. Nr 27, poz. 203). Przytoczenie obowiązującego wówczas stanu prawnego ma znaczenie dla niniejszej sprawy z tego względu, że zwrot "samodzielne gospodarstwo rybackie" znalazł w przepisie art. 19 ustawy o rybołówstwie ujęcie normatywne, dlatego też należało wskazać na odrębność tego rodzaju gospodarstwa od gospodarstwa rolnego.

Skoro zatem gospodarstwo rybackie obejmujące cały obszar [...] było odrębnym od gospodarstwa rolnego gospodarstwem wiejskim, to nie można części tegoż [...] zaliczyć do nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym w znaczeniu jakie nadał pojęciu nieruchomość ziemska Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 19 września 1990 r., sygn. akt W 3/89). Prowadzenie gospodarstwa rybackiego przez dzierżawcę polegało na specyficznej działalności w obszarze wody niezamkniętej – zawłaszczaniu ryb, raków i innych zwierząt wodnych, ich łowieniu w wodach niezamkniętych, wykonywaniu czynności mających na celu poprawę rybności wody, zabijaniu i łowieniu szkodników (art. 1, art. 5, art. 18, art. 21 art. 73 ustawy o rybołówstwie). Nie była to zatem typowa działalność wytwórcza w rolnictwie w zakresie produkcji zwierzęcej.

Jeżeli chodzi o kwestię tzw. związku funkcjonalnego części [...] obejmującego obszar obecnej działki nr [...] z częścią Majątku Ziemskiego [...] wykorzystywaną rolniczo, to Sąd zwraca uwagę, że skoro na całym obszarze [...] ustanowiono obwód rybacki i na tym akwenie prowadzone było przez dzierżawcę samodzielne gospodarstwo rybackie. Dopiero w 1950 r. część tego Majątku stanowiąca część [...] została przejęta przez [...], ale dalej stanowiła część obwodu rybackiego (protokół przejęcia gospodarstwa L. M. z dnia [...] listopada 1955 r.). Oczywistym jest zatem, że w dacie [...] września 1944 r. część tego [...] należąca do L. M. pozostawała w związku funkcjonalnym z pozostałą dzierżawioną przez organ administracji rybackiej częścią tegoż [...]. Rybołówstwo mogło odbywać się na nieprzerwanym obszarze [...], który orzeczeniem władzy został uznany za samowystarczalny pod względem przyrodzonych warunków hodowlanych (art. 19 ustawy o rybołówstwie). Utworzenie zaś niewłaścicielskiego obwodu rybackiego wiązało się z użytkowaniem go jedynie poprzez wpuszczenie w dzierżawę niepodzielnie na całym swym obszarze z pełnym zakresem rybackiego użytkowania (art. 20 i art. 21 ustawy o rybołówstwie).

Sąd miał na uwadze argumenty skarżącej Gminy O., że część [...] była wykorzystywana na potrzeby Majątku Ziemskiego [...] poprzez pobór wody, pławienie zwierząt, czy pobór pożytków wodnych jakie przynosił tego typu akwen. Sąd jest jednak zdania, że wykorzystywanie części nadbrzeżnej jeziora stanowiącego obwód rybacki na potrzeby rolnictwa można rozpatrywać w kategoriach zwiększenia użyteczności tegoż Majątku. Trafnie zwrócił uwagę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że wykorzystywany do celów gospodarczych był tylko niewielki fragment [...]. Trafnie zwrócili uwagę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz uczestniczka postępowania J. T., że zbudowanie tzw. związku funkcjonalnego na potrzeby sprawy z zakresu reformy rolnej zakłada pewną wspólną zależność rolnej części nieruchomości i nierolnej części nieruchomości. Tymczasem nie sposób uznać, że część [...] jako naturalnego ekosystemu wodnego nie mogła prawidłowo funkcjonować bez pozostałej części Majątku Ziemskiego [...]. Przyjęcie założenia przeciwnego prowadziłoby do wniosku, że typowym i koniecznym składnikiem majątku ziemskiego jest jezioro lub jego część, aby gospodarstwo rolne mogło funkcjonować zgodnie z jego normalnym społeczno-gospodarczym przeznaczeniem, a tak przecież nie jest. Powszechnie wiadomo, że wiele majątków rolnych funkcjonuje nie mając dostępu do naturalnych zbiorników wodnych. Idąc tym tokiem rozumowania co skarżąca Gmina trzeba by przyjąć, że skoro właściciel ziemski miał [...], w której zaopatrywał się w [...], to także część [...] winna w ramach tzw. związku funkcjonalnego podlegać przejęciu na cele reformy rolnej, a tak przecież nie było. Trafnie zwróciła także uwagę uczestniczka postępowania J. T. w piśmie z dnia [...] listopada 2015 r., że część [...] nie mogła służyć jako obszar Majątku Ziemskiego [...] na którym prowadzono hodowlę ryb, skoro przegradzanie wód otwartych było zabronione (art. 58 i art. 84 pkt 5 ustawy o rybołówstwie). Z akt sprawy nie wynika też, żeby L. M. wykorzystywał część [...] swego Majątku do hodowli ryb we własnym zakresie tworząc tzw. własny obwód rybacki (art. 34 i 36 ustawy o rybołówstwie). Przeciwnie z akt sprawy wynika, że [...] było wpuszczone w dzierżawę, a L. M. pobierał z tego tytułu czynsz stosownie do swego udziału (zawiadomienie Starosty Powiatu [...] z dnia [...] maja 1937 r.).

Rozpatrując natomiast zagadnienie przeznaczenia części [...] na cele reformy rolnej wymienione w art. 1 ust. 2 dekretu należało zgodzić się z Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że nie można przyjąć, że część stosunkowo [...] mogła być przeznaczona na te cele. Już Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. akt I OPS 2/06 (ONSAiWSA 2006/5/123) wyjaśnił, że dla pełnej rekonstrukcji normy prawnej zawartej w przepisie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu należy brać pod uwagę również (zgodnie z zawartym tam odesłaniem) przepis "art. 1, część druga". Już ze wstępu do art. 2 dekretu wynika, że na cele reformy rolnej mogą być przeznaczone tylko "nieruchomości ziemskie", których charakter czy też przydatność odpowiadają celom wskazanym w "art. 1, część druga" dekretu (zdanie zamykające ust. 1). Nie chodzi tu więc o wszystkie nieruchomości, które mogły być określone jako ziemskie, ale o pewną ich grupę, przydatną do realizacji celów, które zostały wyczerpująco wymienione w punktach a), b), c), d) i e) w art. 1 ust. 2 dekretu. Punkty a), b) i c) tego ustępu nie budzą raczej wątpliwości, że może tu chodzić o nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, to znaczy o grunty rolne, skoro mają być przeznaczone na upełnorolnienie istniejących gospodarstw karłowatych, małorolnych i średniorolnych oraz tworzenie nowych gospodarstw rolnych czy też na tworzenie gospodarstw dla produkcji ogrodniczo-warzywniczej. Natomiast dwa następne punkty, d) i e), są niekiedy wskazywane jako dające podstawę do przejmowania w ramach reformy rolnej innych nieruchomości niż nieruchomości ziemskie.

Mając na uwadze zaprezentowane wyżej stanowisko NSA w kwestii wykładni przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu nie można przyjąć, że własność L. M. stanowiąca [...] była obszarem nadającym się do rolniczego wykorzystania, zwłaszcza na cele wytwórczości hodowlanej, o której mowa w przepisie art. 1 ust. 2 lit. d). Sporna część [...] L. M. była bowiem faktycznie wykorzystywana w innych celach – do rybołówstwa, które tak jak np. łowiectwo, było działalnością wiejską, ale nie rolniczą. Nie można też przyjąć, że część [...] wchodząca w skład niewłaścicielskiego obwodu rybackiego (samodzielnego gospodarstwa rybackiego) mogłaby być wykorzystana na potrzeby melioracji, o których mowa w przepisie art. 1 ust. 2 lit. e) dekretu, skoro celem ustawy o rybołówstwie było utrwalanie rybołówstwa i ochrona gospodarki rybackiej przed wszelkiego rodzaju szkodami (art. 78 ustawy o rybołówstwie).

Skoro więc w ostatecznej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. ostatecznie przesądzono, że z całego obszaru Majątku Ziemskiego [...] (o pow. ponad [..] ha) wyłączeniu spod działania przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu podlegała jego większa część (ponad [...] ha), to szczegółowe badanie charakteru części Majątku Ziemskiego [...], stanowiącego obecne działki nr [...] i analiza powiązań funkcjonalnych tej części z pozostałą częścią tego Majątku były zbędne. Poza sporem jest bowiem to, że [...] część tegoż Majątku nie przekraczała normy obszarowej stanowiącej kryterium nacjonalizacji, określonej dla nieruchomości z terenu województwa [...] na 100 ha. Zasadne jest zatem stanowisko Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że wspomniana wyżej część przedmiotowego Majątku nie podlegała przejęciu na cele reformy rolnej. Z tego względu zarzuty zawarte w skardze Gminy O. nie mogły być skuteczne.

Biorąc to wszystko pod uwagę Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.