Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1891/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-09-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6460 Znaki towarowe
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Magdalena Bosakirska (spr.) Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia del. WSA Małgorzata Grzelak Protokolant Anna Ważbińska-Dudzińska po rozpoznaniu w dniu 8 września 2015 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. Spółki z o.o. w C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 lutego 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 1936/13 w sprawie ze skargi B. O. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na znak towarowy 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od A. Spółki z o.o. w C. na rzecz B. O. 300 (trzysta) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 lutego 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 1936/13, po rozpoznaniu skargi B. O. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] marca 2013 r., nr [...] oddalającą wniosek o unieważnienie prawa ochronnego na znak towarowy słowno–graficzny STUDENT [...], uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdził, że nie podlega ona wykonaniu oraz zasądził na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania.

I

Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia.

Decyzją z dnia 26 lipca 2006 r. Urząd Patentowy udzielił na rzecz A. Spółki z o.o. z siedzibą w C. ochrony na znak towarowy słowno-graficzny STUDENT, przeznaczony do oznaczania towarów wg klasyfikacji nicejskiej w klasie 16, tj. krzyżówek, czasopism i książek z krzyżówkami. Oznaczenie zostało zarejestrowane jako znak towarowy składający się z napisu "Student" wykonanego czarnymi literami znajdującego się na tle ramki nad kratką u góry z prawej strony, a także ze znajdującego się w centralnej części znaku diagramu krzyżówki o jasnoniebieskich polach posiadających czarny kontur. Napis wraz z diagramem umieszczony jest na niebieskim prostokącie, przy czym lewa krawędź diagramu przylega do krawędzi prostokąta.

Wnioskiem z dnia 30 sierpnia 2011 r. B. O. prowadząca działalność gospodarczą pod firmą A. B. O. w R. wystąpiła o unieważnienie prawa ochronnego udzielonego na sporny znak towarowy. Jako podstawę prawną żądania wskazała art. 164 w zw. z art. 129 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 120 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (t.j. Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.w.p.). Alternatywnie, jako podstawę unieważnienia znaku w zakresie krzyżówek oraz dla czasopism i książek z krzyżówkami, podała art. 129 ust. 1 pkt 2 p.w.p.

B. O. swój interes prawny uzasadniała równoległym działaniem na rynku z uprawnioną w zakresie wprowadzania do obrotu publikacji i czasopism z krzyżówkami, podnosząc, że prawo udzielone na sporny znak towarowy stanowi dla niej ograniczenie w swobodzie gospodarczej.

Zarzuciła, że sporny znak towarowy nigdy nie miał zdolności rejestrowej (konkretnej i odróżniającej) oraz podkreśliła, że sama uprawniona wystąpiła z wnioskami o unieważnienie znaków towarowych obejmujących kolorowe ramki, wskazując jako interes prawny ustawę o swobodzie działalności gospodarczej.

Podniosła, że znak towarowy STUDENT nie spełnia kryteriów z art. 120 ust. 1 p.w.p., bowiem krzyżówka nie jest towarem ani usługą.

Rejestracja spornego znaku nastąpiła z naruszeniem art. 129 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 p.w.p., gdyż nie posiada on konkretnej zdolności odróżniającej dla czasopism i książek z krzyżówkami oraz dla krzyżówek i nie miał tej zdolności w dacie rejestracji. Kolorowa ramka i kratki w tej ramce są elementami typowymi (zwyczajnymi) dla wydawnictw krzyżówkowych, również jako elementy konieczne do wpisywania haseł. Wyrażenie "student" natomiast będzie odbierane jako cecha towaru, stopień trudności krzyżówki i jest bez znaczenia w całościowym oddziaływaniu znaku, a nadto jest słabo widoczne i zostanie pominięte w percepcji oznaczenia.

Uprawniona A. sp. z o.o. wystąpiła o oddalenie wniosku o unieważnienie.

Wskazała, że sporny znak towarowy spełnia warunki z art. 120 ust. 1 p.w.p. jako oznaczenie in abstracto, bez konieczności odniesienia go do konkretnych towarów.

Pojedyncza krzyżówka może być towarem.

Sporny znak towarowy posiada zdolność odróżniającą dla towarów podanych w zgłoszeniu, a sama wnioskodawczyni używa znaków graficznych w postaci kolorowych ramek.

Twierdzenie, iż wyrażenie "student" jest ogólnoinformacyjne (opisowe) i określa stopień trudności krzyżówki, nie zostało wyjaśnione we wniosku. Uprawniona wskazała, że wyrażenie "student" należy uznać za wybitnie fantazyjne. Dla przeciętnego odbiorcy, przyzwyczajonego do używania w czasopismach szaradziarskich "typowego powszechnie stosowanego" elementu w postaci ramki, elementem wyróżniającym będzie właśnie element słowny "student".

Sporny znak jako całość posiada zdolność odróżniającą, wystarczającą do pełnienia funkcji znaku towarowego. Charakter odróżniający znaku może wynikać z połączenia elementów, nawet jeśli każdy z nich osobno jest pozbawiony charakteru odróżniającego, a w chwili zgłoszenia spornego znaku do rejestracji nie istniała praktyka oznaczania czasopism szaradziarskich kolorowymi ramkami wraz z dodatkowymi wyrazami, tj.: "Geniusz", "Uczeń", "Znawca".

Wnioskodawczyni w toku postępowania podniosła, że sporny znak jest jednoznacznie związany z samym towarem. Znak ten nie miał i nie ma konkretnej zdolności odróżniającej dla czasopism i książek z krzyżówkami oraz dla samych krzyżówek. Ramka w tym znaku pozbawiona jest konkretnej zdolności odróżniającej, a kratka jest typowym (zwyczajnym) elementem dla krzyżówek. Słowo "student" jest to elementem opisowym znaku, określającym stopień trudności krzyżówki, tak jak określenia "uczeń", czy "geniusz" występujące w innych znakach uprawnionej. Sporny znak jest prezentacją wewnętrznego elementu stron czasopism krzyżówkowych z kratkami przeznaczonymi na wpisywanie liter.

Decyzją z dnia 7 marca 2013 r. Urząd Patentowy RP oddalił wniosek B. O. o unieważnienie prawa ochronnego na znak towarowy słowno-graficzny STUDENT nr [...], udzielonego na rzecz A. sp. z o.o. w C.

W uzasadnieniu organ uznał, że skarżąca miała interes prawny w zgłoszeniu żądania unieważnienia prawa ochronnego udzielonego na sporny znak w świetle art. 20 i art. 22 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Organ uznał, że niemożność używania na tym samym rynku przez wnioskodawczynię, w ramach prowadzonej działalności gospodarczej zbieżnej z działalnością uprawnionej, spornego oznaczenia, który - w ocenie wnioskodawczyni - pozbawiony jest zdolności odróżniającej i jako taki powinien pozostać do swobodnego używania, uzasadnia interes prawny strony skarżącej w rozpoznawanej sprawie.

Urząd Patentowy RP za niezasadny uznał zarzut udzielenia prawa ochronnego na sporny znak towarowy z naruszeniem przepisów art. 129 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 120 ust. 1 p.w.p. w odniesieniu do krzyżówek, bowiem krzyżówka jest towarem, który może być przedmiotem transakcji handlowej.

Za niezasadny organ uznał zarzut udzielenia prawa ochronnego na sporny znak towarowy z naruszeniem art. 129 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 129 ust. 2 pkt 1 i 2 p.w.p. w odniesieniu do krzyżówek, czasopism i książek z krzyżówkami. Organ wskazał, iż towary, do oznaczania których został przeznaczony sporny znak towarowy (krzyżówki, czasopisma i książki z krzyżówkami) są skierowane do szerszej grupy konsumentów. Ze względu na niską cenę należy je uznać za towary ogólnodostępne, powszechnego użytku. Ich nabywcami są osoby w różnym wieku, niezależnie od płci, wykształcenia, statusu społecznego. Nabywcy krzyżówek to często hobbyści, a zatem odbiorcy uważni, którzy na tle wielu rodzajów dostępnych na rynku czasopism ze zwiększoną niż przeciętna rozwagą dokonują zakupu krzyżówek.

W ocenie organu, z uwagi na cechy strukturalne spornego znaku należy uznać, że jako całość posiada on dostateczne znamiona odróżniające. Zdaniem Urzędu, o ile elementów takich jak ramka w kolorze niebieskim oraz umieszczona wewnątrz niej kratka nie sposób uznać za elementy odróżniające spornego znaku, o tyle element słowny "student" jest takim elementem odróżniającym.

Organ uznał, że kratki tworzące diagram krzyżówki są typowym, wręcz koniecznym elementem krzyżówek, natomiast niebieska ramka wokół diagramu krzyżówki jest powszechnym elementem graficznym stosowanym na rynku wydawnictw krzyżówkowych, co powoduje, że brak im charakteru odróżniającego, w związku z czym żaden z tych elementów nie ma konkretnej zdolności odróżniającej dla publikacji z krzyżówkami.

Organ uznał natomiast, że słowo "student" w swoim znaczeniu nie odnosi się bezpośrednio i w sposób konkretny do w/w towarów lub ich cech, a tym samym nie można uznać go za element opisowy, pozbawiony zdolności odróżniającej. Słowo to, choć jest zapisane niewielką czcionką, zostało umieszczone w widocznym miejscu i bez wątpienia zostanie zauważone przez odbiorców. Zdaniem UP, o charakterze informacyjnym elementu słownego "student" nie może świadczyć pismo wnioskodawcy, w którym wskazano, iż krzyżówki są różnicowane ze względu na poziom trudności. Umieszczane na krzyżówkach słowa laik, uczeń, student, znawca, mistrz i geniusz, odnoszą się w sposób aluzyjny do osoby rozwiązującej krzyżówki, a nie do krzyżówki jako takiej, co powoduje, że nie jest możliwe bezpośrednie skojarzenie tą drogą trudności zadania szaradziarskiego. Organ stwierdził, że o zdolności odróżniającej znaku towarowego świadczy jego postrzeganie przez odbiorców towarów, do sygnowania których jest on przeznaczony, a nie to, jak jest on opisywany przez uprawionego. Organ stwierdził, że ze względu na znaczenie słowa "student" nie można przyjąć, aby odbiorcy w sposób natychmiastowy i bez głębszej refleksji wiązali je ze stopniem trudności zadania szaradziarskiego.

Odnosząc się do zarzutu jakoby sporny znak nie był widoczny w trakcie zakupu wymienionych towarów, a tym samym nie mógł odróżniać tych towarów, organ zauważył, że wnioskodawca poprzestał jedynie na ogólnym stwierdzeniu tego faktu, nie przedstawiając żadnych dowodów na tę okoliczność.

Urząd Patentowy RP uznał, że sporny znak towarowy jako całość posiada dostateczne znamiona odróżniające, w konsekwencji czego nadaje się do odróżniania w obrocie towarów, bowiem przeciętny odbiorca na jego podstawie jest w stanie dokonać wyboru czasopism z krzyżówkami, jako pochodzących od konkretnego podmiotu.

Skargę na powyższą decyzję złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie B. O.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj.: art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.; powoływanej dalej jako: k.p.a.), m.in. w zakresie, w jakim organ:

- potwierdził konkretną zdolność odróżniającą spornego znaku "STUDENT", pomimo że nie cechuje się on samodzielnością względem oznaczanych towarów, gdyż jest tylko prezentacją części tych towarów;

- uznał, że element słowny "student" jest elementem odróżniającym, który nadaje spornemu znakowi towarowemu jako całości charakter odróżniający, podczas gdy element ten, w razie jego widoczności, musiałby być kwalifikowany jako opisowy względem kwestionowanych towarów (publikacji z krzyżówkami);

- przyjął, iż element słowny "student" odnosi się "w sposób aluzyjny do osoby rozwiązującej krzyżówki, a nie krzyżówki jako takiej", podczas gdy z materiału dowodowego niniejszej sprawy jednoznacznie wynika, iż element ten wskazuje na poziom trudności zadania krzyżówkowego.

Zarzuciła także naruszenie przepisów prawa materialnego, w tym w szczególności art. 129 ust. 2 pkt 1 i 2 p.w.p.:

- poprzez błędną interpretację wyrażającą się w przyjęciu wadliwego rozumienia związku pomiędzy znakiem i oznaczanymi towarami, wymaganego do potwierdzenia informacyjnego charakteru oznaczenia - co spowodowało błędne uznanie konkretnej zdolności odróżniającej elementu "student" i w konsekwencji błędne potwierdzenie konkretnej zdolności odróżniającej całego spornego znaku;

- poprzez błędną interpretację i błędne zastosowanie, wyrażające się w przyjęciu - przy ocenie opisowego charakteru elementu "Student" - wadliwego modelu przeciętnego odbiorcy publikacji szaradziarskich, który odbiega od unijnego modelu należycie poinformowanego, uważnego i racjonalnego konsumenta;

- poprzez błędną interpretację wyrażającą się w pominięciu, przy ocenie zdolności odróżniającej oznaczenia realiów obrotu oznaczanymi towarami;

- poprzez błędną wykładnię wyrażającą się w pominięciu, przy ocenie konkretnej zdolności odróżniającej znaku, interesu uczestników rynku w ochronie przed monopolizacją oznaczeń niedystynktywnych - podczas, gdy ten interes ma zasadnicze znaczenie na tle w/w przepisów, a jego należyte uwzględnienie sprzeciwia się ochronie spornego znaku, jako znaku towarowego.

Wyrokiem z 12 lutego 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję.

Sąd I instancji podzielił stanowisko organu, iż słowno-graficzny znak towarowy STUDENT posiada abstrakcyjną zdolność odróżniającą, w rozumieniu art. 129 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 120 ust. 1 p.w.p., gdyż jego cechy strukturalne przesądzają o tym, że może on pełnić podstawową funkcję znaku towarowego, a więc funkcję identyfikacyjną, rozumianą jako możliwość przekazania odbiorcy informacji o pochodzeniu towaru, a także spełnia warunek graficznej przedstawialności. Zdaniem Sądu sporny znak towarowy cechuje się samodzielnością względem oznaczanych towarów, stanowiąc oznaczenie, które nie jest zdeterminowane wyłącznie względami (cechami) funkcjonalnymi towarów, do oznaczania których zostało przeznaczone.

Sąd uznał, że trafnie Urząd Patentowy przyjął, iż krzyżówka jest towarem, który może być przedmiotem normalnych transakcji handlowych. Krzyżówka jako synonim czasopisma (publikacji) zawierającego zadania logiczne (zadania diagramowe i szarady) stanowi towar, na który przedsiębiorca może nakładać w obrocie handlowym znaki towarowe.

Zdaniem WSA, organ dokonał prawidłowej wykładni art. 129 ust. 2 pkt 1 i 2 p.w.p. i prawidłowo rozumie związek pomiędzy znakiem i oznaczanymi nim towarami, wymagany do przyjęcia informacyjnego (opisowego) charakteru oznaczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził jednakże, iż Urząd Patentowy RP, wydając zaskarżoną decyzję, naruszył art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. - z uwagi na niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy, a także z uwagi na przyjęcie dowolnych ustaleń faktycznych oraz przeprowadzenie wadliwej i niepełnej analizy zebranego materiału dowodowego. W konsekwencji tych uchybień organ dokonał błędnych ustaleń, a te ustalenia stanowiły podstawę odmowy unieważnienia prawa ochronnego na sporny znak towarowy w oparciu o art. 129 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 129 ust. 2 pkt 1 i 2 p.w.p., które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na ostateczny wynik sprawy.

Przedmiotem szczegółowych rozważań była w rozpoznawanej sprawie konkretna zdolność odróżniająca spornego znaku.

Sąd wskazał, że zdaniem wnioskodawczyni badane oznaczenie nie posiada zdolności odróżniającej, bowiem jest to oznaczenie o charakterze wyłącznie opisowym (informacyjnym). Element słowny "student", w razie jego widoczności, musi być kwalifikowany jako opisowy względem kwestionowanych towarów (publikacji z krzyżówkami), bowiem wskazuje na poziom trudności zadania krzyżówkowego i przekazuje konsumentowi czytelną informację o istotnej cesze takich publikacji.

Natomiast w ocenie Urzędu Patentowego słowo "student", jedynie drogą skojarzeń myślowych może doprowadzić odbiorców do stwierdzenia, że chodzi o stopień trudności zadania krzyżówkowego czy też szaradziarskiego, a to za mało, by uznać je za opisowe względem towarów przeznaczonych do oznaczana słowno-graficznym znakiem STUDENT. Zdaniem organu biorąc pod uwagę znaczenie słowa "student", nie sposób przyjąć, aby odbiorcy w sposób natychmiastowy i bez głębszej refleksji wiązali je ze stopniem trudności zadania szaradziarskiego.

Zdaniem Sądu I instancji, organ dokonał prawidłowej wykładni pojęcia oznaczenia opisowego (informacyjnego), w rozumieniu art. 129 ust. 2 pkt 2 p.w.p. bowiem dla przyjęcia opisowego (informacyjnego) charakteru danego znaku musi zachodzić sytuacja, w której pomiędzy oznaczeniem, a towarami występuje związek o charakterze bezpośrednim i rzeczywistym. Opisowy charakter znaku towarowego wyraża się tym, że jedyną i bezpośrednio przekazywaną informacją jest ta, która wskazuje na cechę towaru. Nie mają natomiast opisowego charakteru te znaki, które dopiero drogą pośredniego wnioskowania mogą stanowić oznaczenie takich cech. W konsekwencji Sąd uznał, że organ, przyjmując, iż słowno-graficzny sporny znak towarowy, złożony z elementów niedystynktywnych (ramka, kratki) oraz elementu słownego "student", teoretycznie mógł, jako całość, posiadać dostateczne znamiona odróżniające, a tym samym nie uchybił art. 129 ust. 2 pkt 1 i 2 p.w.p.

Jednak stanowisko Urzędu Patentowego o braku podstaw do przyjęcia opisowego charakteru spornego znaku towarowego Sąd uznał za przedwczesne.

Zdaniem WSA, wadliwa ocena ewentualnego występowania przesłanek, o których mowa w art. 129 ust. 2 pkt 2 p.w.p., wynika nie z wadliwej wykładni normy prawnej, lecz z wadliwego przeprowadzenia przez Urząd Patentowy analizy zgromadzonego materiału dowodowego i niepełnej oceny wszystkich istotnych przesłanek koniecznych do uznania opisowego charakteru spornego znaku towarowego. Organ, uznając słowo "student" za określające osobę studiującą - stwierdził, że nie odnosi się on bezpośrednio i konkretnie do towarów oznaczanych spornym znakiem, a tym samym przyjął, iż nie sposób uznać tego elementu słownego za opisowy w stosunku do tych towarów. Według Sądu, skarżąca zasadnie zarzuciła, że organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie wyjaśnił, dlaczego uznał, że sporny znak, jako całość, nie będzie postrzegany przez odbiorców, jako oznaczenie opisowe (informujące o cesze towaru, tj. o stopniu trudności zadania szaradziarskiego), skoro sam stwierdził, że część przeciętnych odbiorców czasopism krzyżówkowych należy do osób o szczególnie wnikliwej percepcji. Skoro organ ustalił, że część nabywców krzyżówek to tzw. hobbyści, którzy są szczególnie uważni, zatem uznając ten element znaku za dystynktywny i odróżniający, oraz dostrzegany przez nabywców (chociaż mało widoczny), należało przeprowadzić argumentację pod kątem rozumienia słowa "student" przez tę grupę nabywców, tj. przez osoby często zajmujące się tego rodzaju rozrywką. Powinna to być argumentacja szersza, niż odniesienie się do znaczenia słowa "student" w słowniku języka polskiego.

Zdaniem WSA, organ winien wyraźnie wskazać w decyzji, dlaczego omawiana grupa odbiorców ("hobbyści"), dopiero drogą skojarzeń myślowych, po głębszej refleksji może uznać to słowo, jako określenie stopnia trudności zadania, mimo iż "hobbyści" spotykając się w czasopismach z krzyżówkami ze słowami "uczeń, student lub geniusz" wprost odnoszą je do stopnia trudności danej krzyżówki.

Wskazane braki argumentacji Sąd uznał za naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Sąd wskazał, że stanowisko wnioskodawczyni w powyższym zakresie opierało się na dowodach przedłożonych w toku postępowania administracyjnego, których organ szerzej nie omówił w zaskarżonej decyzji. Przy braku stosownego odniesienia się Urzędu do dowodów, Sąd nie ma zatem możliwości skonfrontowania ich trafności ze stanowiskiem organu. Sąd zauważył, że w "Regulaminie udziału w konkursie internetowym "Krzyżówki on-line" opracowanym przez uprawnioną, słowa "laik, uczeń, student, ..." miały wprost wskazywać na poziom trudności krzyżówki, zatem sama uprawniona tymi słowami kategoryzowała krzyżówki, co do ich stopnia trudności.

W tej sytuacji Sąd stwierdził, że organ, oddalając wniosek o unieważnienie spornego znaku towarowego STUDENT z uwagi na brak jego opisowego charakteru, dokonał ustaleń z ewidentnym naruszeniem art. 80 k.p.a., bowiem powyższa ocena nie znajduje potwierdzenia ani w materiale dowodowym, ani też w okolicznościach stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy. Uchybienia formalne, których dopuścił się organ w toku postępowania, uniemożliwiły Sądowi prawidłowe ustosunkowanie się do wszelkich zarzutów skargi. Zdaniem Sądu I instancji, uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów z art. 107 § 3 k.p.a., gdyż nie zawiera wyjaśnień wszystkich ważnych okoliczności, które należy wziąć pod uwagę przy wydawaniu decyzji w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na znak towarowy STUDENT. Sąd wskazał, że w toku ponownego postępowania organ zobowiązany będzie ponownie dokonać pogłębionej analizy całego zgromadzonego dotychczas materiału dowodowego, w tym przede wszystkim szczegółowo odnieść się do przedstawionych przez stronę skarżącą dowodów na okoliczność opisowego charakteru spornego znaku towarowego w dacie pierwszeństwa (dacie zgłoszenia tego znaku do ochrony), analizując ten materiał zgodnie z właściwą wykładnią art. 129 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 p.w.p. i biorąc pod uwagę percepcję właściwie poinformowanego, uważnego i racjonalnego przeciętnego nabywcy publikacji krzyżówkowych, jak i uwarunkowania rynkowe oraz wynikające z tych uwarunkowań, przyzwyczajenia owego konsumenta.

II

Skargę kasacyjną złożyła A. Sp. z o.o. w C.

Wyrok zaskarżyła w całości i wniosła o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego wraz z kosztami zastępstwa procesowego.

Powołując się na art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:

I. Naruszenie przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez stwierdzenie naruszenia przez Urząd Patentowy art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. z uwagi na rzekome niepodjęcie przez organ wszelkich niezbędnych działań mających na celu wszechstronne rozważenie wszystkich okoliczności sprawy oraz brak wnikliwej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i prawidłowego uzasadnienia decyzji, skutkujące wadliwym ustaleniem przez Sąd I instancji, że:

- organ nie wyjaśnił właściwie dlaczego znak towarowy STUDENT nie będzie postrzegany jako oznaczenie opisowe,

-organ dokonał kategoryzacji grupy przeciętnych odbiorców krzyżówek na rzadko korzystających z tej rozrywki i na jej hobbystów i ustalił wśród nich różny poziom uwagi,

- organ nie przeprowadził analizy opisowości słowa "Student" z perspektywy wybranej części przeciętnych odbiorców, tj. tzw. hobbystów

- organ nie przedstawił prawidłowej argumentacji dotyczącej słowa "Student", szerszej niż znaczenie językowe w słowniku języka polskiego.

2. art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez brak oparcia rozstrzygnięcia o akta sprawy w zakresie wadliwego uznania, że:

- Urząd Patentowy, dokonawszy kategoryzacji grupy przeciętnych odbiorców krzyżówek na rzadko korzystających z tej rozrywki i na jej hobbystów, nieprawidłowo ustalił sposób postrzegania słowa "Student" przez przeciętnych odbiorców;

- element słowny "Student" jest opisowy dla wybranej części przeciętnych odbiorców, tj. hobbystów;

3. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez sporządzenie nieprawidłowego uzasadnienia wyroku, polegające na braku spójności przedstawionych tez oraz braku prawidłowego wyjaśnienia motywów rozstrzygnięcia Sądu w zakresie:

- uznania, że wobec towarów takich jak krzyżówki można stosować różne kryteria oceny w zakresie badania charakteru odróżniającego elementu "Student";

- uznania, że słowu "Student" można przypisać inne znaczenie niż wynikające z języka polskiego;

- braku przedstawienia w wyroku wskazań dla organu wyjaśniających kryteria, jakie organ winien przyjąć w zakresie "szerszej" analizy znaczenia słowa "Student",

- nakazu analizy przez organ przy ponownym rozpoznawaniu sprawy dokumentu datowanego na 8 lat po dacie zgłoszenia spornego znaku, bez wyjaśnienia jakie konsekwencje prawne będzie on miał dla oceny opisowości znaku towarowego w dacie jego zgłoszenia.

II. Naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie:

1. naruszenie art. 129 ust. 1 pkt 2 p.w.p. w zw. z art. 129 ust. 2 pkt 1 i 2 p.w.p. poprzez błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że:

- kryterium językowego znaczenia elementu słownego nie jest wystarczające dla oceny jego zdolności odróżniającej,

- przy ocenie zdolności odróżniającej znaku towarowego przeznaczonego do oznaczania towarów powszechnego użytku, dopuszczalne jest ustalenie różnych grup odbiorców wykazujących różny poziom uwagi,

- przy ocenie zdolności odróżniającej znaku towarowego należy brać pod uwagę dowody z daty późniejszej niż data jego zgłoszenia.

Szczegółową argumentację na poparcie zarzutów postawionych petitum skargi kasacyjnej przedstawiono w jej uzasadnieniu.

W piśmie procesowym z dnia 19 sierpnia 2015 r. uczestnik postępowania B. O. wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, zatem podlega oddaleniu.

Skarga kasacyjna zawiera zarzuty dotyczące zarówno naruszenia przepisów postępowania, jak i prawa materialnego. W sytuacji takiej zasadą jest uprzednie rozpoznanie zarzutów procesowych, bowiem prawidłowość zastosowania prawa materialnego można skontrolować dopiero po stwierdzeniu, że ustalenia zostały dokonane prawidłowo i nie są skutecznie podważone.

Należy podkreślić, że w sprawie niniejszej Sąd I instancji uchylił skarżoną decyzję powołując się na przepisy prawa procesowego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. i zarzucił wadliwe przeprowadzenie analizy zgromadzonego materiału dowodowego oraz niepełną ocenę wszystkich istotnych przesłanek koniecznych do uznania opisowego charakteru elementu słownego "student" w spornym znaku, a co za tym idzie dowolne i przedwczesne uznanie, że oceniany całościowo znak towarowy "STUDENT" nie będzie postrzegany przez odbiorców jako oznaczenie opisowe.

Po analizie decyzji, skargi, uzasadnienia wyroku I instancji oraz skargi kasacyjnej stwierdzić należy, że w istocie rzeczy punktem spornym w sprawie jest jedynie ocena znaczenia słowa "student" w badanym znaku słowno-graficznym oraz ocena skutków ustalenia tego znaczenia. Jest to jedyny element słowny w tym znaku, zaś ocena rozpatrywanych pojedynczo elementów graficznych (kratka i ramka), jako niemających konkretnej zdolności odróżniającej dla krzyżówek, czasopism i książek z krzyżówkami nie została zakwestionowana. Zatem ocena, czy element znaku słowno-graficznego w postaci słowa "student" ma konkretną zdolność odróżniającą, czy też ma on znaczenie wyłącznie informacyjne, ma istotne znaczenie dla oceny zdolności odróżniającej całego znaku dla krzyżówek, czasopism i książek z krzyżówkami. Ustalenie czy słowo "student" o czymkolwiek informuje, a jeżeli tak to o czym, ma znaczenie zasadnicze dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. dla ustalenia, czy sporny znak jako całość nadawał się do odróżniania w obrocie towarów nim oznaczonych, jako pochodzących od konkretnego producenta.

W obszernym uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji uznał, że ta zasadnicza kwestia nie została wyjaśniona w sposób wystarczający, gdyż UP nie wyjaśnił dlaczego znak towarowy "STUDENT" nie będzie postrzegany jako oznaczenie opisowe, mimo, że znaczna część odbiorców towarów to hobbyści, bardzo dobrze zorientowani w cechach nabywanych towarów.

Wszystkie zarzuty kasacyjne zawarte w pkt I.1. skargi kasacyjnej dotyczące powyższego stanowiska są nieuzasadnione.

Trafne jest stanowisko Sądu I instancji, że organ ustalił, iż część odbiorców krzyżówek, to hobbyści, doskonale zorientowani w cechach nabywanych towarów, lecz nie wyciągnął z tego żadnych wniosków, co do sposobu percepcji badanego znaku.

Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że organ poprzestał na analizie językowej słowa "student" opartej na słowniku PWN, jednak w ogóle nie przeprowadził analizy znaczeniowej tego wyrazu, z którego wynika przecież nie tylko, że chodzi o osobę, która pobiera nauki na wyższej uczelni, ale także i to, że chodzi o osobę która dopiero uczy się, a zatem nie posiada pełnej wiedzy. Poczyniona przez organ analiza językowa trafnie została uznana za niewystarczającą, bowiem należało ocenić jak będzie rozumiane słowo "student" użyte w znaku towarowym nakładanym na krzyżówki, czasopisma i książki z krzyżówkami przez odbiorców tych towarów uważnych i dobrze zorientowanych, którzy wiedzą, że krzyżówki posiadają różny stopień trudności i z reguły wiedzą czemu są w stanie sprostać oraz jaki wysiłek intelektualny sprawi im przyjemność, a zatem wiedzą jakiego towaru poszukują. To właśnie tacy odbiorcy będą oglądać towar i ich percepcję należy brać pod uwagę przy ocenie, czy z nałożonego na towar znaku towarowego wynika dla nich tylko informacja o pochodzeniu towaru, czy też informacja o cechach towaru, to jest informacja o tym, dla kogo jest on przeznaczony z uwagi na stopień trudności krzyżówek.

Ponieważ takiej analizy w uchylonej decyzji nie było, Sąd I instancji zasadnie uznał, że być powinna, a organ powinien wyjaśnić, dlaczego uważa, że odbiorcy towaru nie będą ze słowa "student" czerpać informacji o towarze, czyli o stopniu trudności krzyżówek. Mając na uwadze rozważania powyższe uznać należy, że zarzuty kasacyjne w tej kwestii nie mają żadnego uzasadnienia.

Oceniając zarzut kasacyjny I.2. przypomnieć należy, że art. 133 § 1 p.p.s.a. stanowi, iż wyrok będący oceną skarżonego rozstrzygnięcia, wydaje się na podstawie akt sprawy. Nie ulega żadnej wątpliwości, że w sprawie niniejszej Sąd ocenił decyzję i wydał wyrok na podstawie akt sprawy. Sąd nie wskazał, że z akt tych wynika, iż element słowny "student" ma znaczenie opisowe dla części odbiorców towarów, na które jest nakładany. Sąd wskazał jedynie, że kwestia ta nie została wyjaśniona należycie w kontekście treści zwartych w słowie "student" i percepcji tego słowa przez grupę stałych odbiorców krzyżówek, będących dobrze zorientowanymi nabywcami. Takie stanowisko Sądu było w pełni uzasadnione treścią kontrolowanej decyzji i materiałem zawartym w aktach sprawy, zatem omawiany zarzut kasacyjny uznać należy za nieusprawiedliwiony.

Za całkowicie nieusprawiedliwiony uznać należy zarzut nr I.3. - naruszenia przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. W myśl tego przepisu uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Jak wynika z powyższego, uzasadnienie wyroku powinno zawierać wyjaśnienie faktyczne i prawne dlaczego w świetle poczynionych ustaleń, sąd podjął dane rozstrzygnięcie.

Kontrolowany wyrok zawiera wszystkie elementy wskazane w art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd przedstawił stan faktyczny i precyzyjnie wyjaśnił, które ustalenia poczynione przez organ akceptuje i dlaczego (posiadanie interesu prawnego przez wnioskodawczynię, abstrakcyjną zdolność odróżniającą badanego znaku, traktowanie krzyżówek jako towaru, brak zdolności odróżniającej elementów znaku w postaci ramki i kratki). Sąd wskazał także, iż ustalenia w kwestii zdolności odróżniającej elementu słownego "student" nie są poparte wystarczającą i wszechstronną argumentacją oraz wyjaśnił na czym opiera to stanowisko i w jakim kierunku iść powinny ustalenia organu przy ponownym orzekaniu. Naczelny Sąd Administracyjny przypomina stanowisko wyrażone w uchwale z dnia 15 lutego 2010 r. o sygn. akt II FPS 8/09 (ONSAiWSA 2010/3/39, ZNSA 2010/2/122), które podziela skład orzekający w niniejszej sprawie, że art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska, co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Taka sytuacja nie ma jednakże miejsca w okolicznościach sprawy. Natomiast kwestionowanie poglądów Sądu I instancji, które legły u podstaw rozstrzygnięcia nie może być prowadzone w ramach zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.

W przypadku uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia elementem uzasadnienia wyroku są wskazania co do dalszego postępowania. W skarżonym wyroku wskazania te są zawarte w sposób wystarczająco czytelny. Nie jest natomiast usprawiedliwiony zarzut, iż Sąd nakazał badanie regulaminu konkursu przyprowadzonego 8 lat po zgłoszeniu dla oceny opisowego charakteru znaku "student". Takiego wskazania w kontrolowanym wyroku nie ma. Przeciwnie, Sąd nakazał badanie opisowego charakteru znaku w dacie pierwszeństwa (dacie zgłoszenia znaku do ochrony), a także wskazał, że UP nie przedstawił żadnego stanowiska, czy omawiany regulamin może mieć znaczenie dla oceny sprawy niniejszej i czy wynika z niego rozumienie słowa "student" przez odbiorców krzyżówek. Uzasadnienie wyroku jest bardzo staranne i precyzyjne, w pełni odpowiadające wymogom ustawowym, zatem stawianie mu zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. jest zupełnie nieusprawiedliwione.

W tym stanie rzeczy wszystkie zarzuty naruszenia prawa procesowego okazały się nieusprawiedliwione.

Nie są również zasadne zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego. Zarzuty te z istoty rzeczy są przedwczesne, bowiem Sąd I instancji uchylił decyzję z powodu niepoczynienia wystarczająco wnikliwych ustaleń w kwestii znaczenia słowa "student" i sposobu rozumienia go przez odbiorców towarów.

Należy jednak podkreślić, że nie jest trafny pogląd kasatora, iż "słownikowe" rozumienie słowa "student" jest wystarczające i nie wolno czynić żadnych ustaleń, jak to słowo będzie rozumiane przez potencjalnych odbiorców towarów opatrzonych znakiem zawierającym dane słowo. Jest zupełnie przeciwnie. Znak rozpatrywany jest jako całość i musi być oceniany w związku z towarem na jaki jest nałożony i z punktu widzenia odbiorców towaru na jaki jest nałożony. Zatem należało rozważać jak użyte w znaku słowo "student" będzie rozumiane przez adresatów towarów zawierających krzyżówki po nałożeniu tego znaku towary i takie stanowisko Sądu znajduje oparcie w prawidłowo rozumianym prawie materialnym, tj. art. 129 ust. 1 pkt 2 p.w.p. w zw. z art. 129 ust. 2 pkt 2 p.w.p.

Nietrafny jest też pogląd kasatora, że okoliczność, iż tylko część odbiorców odbierze znak jako informujący o cesze towaru wyłącza uznanie, że znak ma charakter informacyjny. Jeżeli zostaje ustalone, że towar opatrywany znakiem adresowany jest do różnych odbiorców, z których część (hobbyści) jest bardzo dobrze poinformowana o cechach towarów, to trafny jest wniosek, że ta grupa z łatwością odbierze stosowną informację zawartą w znaku towarowym i dla tej grupy znak będzie miał charakter informacyjny. Faktu tego nie zmienia okoliczność, że dla grupy przypadkowych odbiorców ta informacja nie będzie oczywista. W sprawie niniejszej Sąd I instancji nie przesądził, jakie znaczenie ma umieszczenie w znaku słowa "student", ale nakazał staranne rozważenie znaczenia tego elementu dla zdolności odróżniającej znaku, przy założeniu, że pozostałe elementy spornego znaku (ramka i kratka) nie nadają się do odróżniania krzyżówek.

Nieusprawiedliwiony jest zarzut dotyczący naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 129 ust. 1 pkt 2 i art. 129 ust. 2 pkt 1 i 2 p.w.p. poprzez nakazanie przez Sąd I instancji przeprowadzenia dowodu z regulaminu konkursu prowadzonego przez uprawnioną po 8 latach od zgłoszenia znaku, w którym to regulaminie uprawniona kategoryzuje poziom trudności krzyżówek poprzez określenie ich adresatów słowami "laik, uczeń, student, znawca, mistrz i geniusz". Zarzucanej wykładni prawa materialnego Sąd I instancji nie dokonał. Sąd nie zawarł też we wskazaniach co do dalszego postępowania zalecenia badania omawianego regulaminu. Już z tego względu omawiany zarzut ani jako materialny, ani jako procesowy nie jest trafny. Należy jednak zauważyć, że dowód z regulaminu konkursu, nawet prowadzonego 8 lat po zgłoszeniu, wskazuje na sposób rozumienia i używania słowa "student" przez samą uprawnioną i może stanowić przyczynek dla ustalenia rozumienia tego słowa przez adresatów krzyżówek także w dacie zgłoszenia.

Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznał wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej za nieusprawiedliwione.

Na marginesie jedynie Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że w sprawach, w których przy bardzo podobnej szacie graficznej w znakach towarowych użyte były słowa "uczeń", "znawca", "mistrz" i "student" wyrokami z dnia 8 lipca 2015 r. oddalone zostały skargi kasacyjne i zaaprobowane stanowisko Sądu I instancji o konieczności dokładnego rozważenia konkretnej zdolności odróżniającej wskazanych elementów słownych i ich znaczenia informacyjnego (sygn. akt. II GSK 1478/14, II GSK 1416/14, II GSK 1417/14, II GSK 1171/14, II GSK 1458/14). We wskazanych wyrokach Naczelny Sąd Administracyjny uznał także, że występujący w badanych znakach element słowny ma znaczenie marginalne dla percepcji całego znaku.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.