Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 443/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2018-06-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6192 Funkcjonariusze Policji
Skarżony organ: Komendant Policji
Treść wyniku: oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Tyliński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Anna Klotz Sędzia WSA Renata Owczarzak Protokolant Starszy sekretarz sądowy Jakub Jagodziński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi W.Ż. na decyzję Komendanta [...] Policji w [...] z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie uznania winnym popełnienia zarzucanego czynu i wymierzenia kary wydalenia ze służby oddala skargę.


UZASADNIENIE

Komendant Miejski Policji w G. orzeczeniem z [...] czerwca 2015 r., nr [...], działając na podstawie art. 135j ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2011 r., Nr 287, poz. 1687 ze zm.) orzekł o uznaniu W. Ż. (dalej: ,,skarżący") winnym tego, iż [...] listopada 2013 r. w G., odmówił wykonania polecenia przełożonego sporządzenia odpisu przebiegu służby z [...] października 2013 r. w godzinach 18.00 - 2.00 na potrzeby czynności wyjaśniających prowadzonych w KMP w G. i wymierzył mu karę wydalenia ze służby w Policji.

Przytaczając przebieg postępowania wskazał, że rzecznik dyscyplinarny prowadzący czynności wyjaśniające L.dz. K-14728/13 (dotyczące prawidłowości pełnienia przez skarżącego służby [...] października 2013 r. wspólnie z funkcjonariuszami Straży Rybackiej) miał trudności z odczytaniem zapisów z przebiegu tej służby poczynionych przez skarżącego w notatniku służbowym. Dlatego zwrócił się z prośbą do bezpośredniego przełożonego policjantów OPI, aby ten wydał swojemu podwładnemu polecenie wykonania odpisu stron od numeru 23 do 26 z notatnika. W. Z. - Zastępca Naczelnika Wydziału Prewencji [...] listopada 2013 r. wydał skarżącemu pisemne polecenie sporządzenia odpisu przebiegu służby [...] października 2013 r. z terminem wykonania do [...] listopada 2013 r. Skarżący [...] listopada 2013 r. przekazał podinsp. W. Z. notatkę służbową, w której odmówił wykonania ww. polecenia. Z powodu odmowy wykonania polecenia, [...] listopada 2013 r. rzecznik dyscyplinarny sporządził raport do przełożonego dyscyplinarnego i na jego podstawie [...] listopada 2013 r. zostało wszczęte postępowanie dyscyplinarne. Skarżący [...] stycznia 2014 r. przekazał notatkę służbową, w której zawarł opis przebiegu służby z [...] października 2013 r. w godzinach 18.00 – 2.00 oraz jako pierwotną przyczynę niewykonania polecenia wskazał niewłaściwą jego interpretację.

Komendant Miejski Policji w G. orzeczeniem z [...] maja 2014 r., nr [...] wymierzył skarżącemu karę ostrzeżenia o niepełnej przydatności do służby. W wyniku odwołania Komendant Policji orzeczeniem z [...] czerwca 2014 r., nr [...] uchylił ww. orzeczenie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez przełożonego dyscyplinarnego, wskazując na konieczność wyłączenia od udziału w postępowaniu rzecznika dyscyplinarnego asp. szt. S. L.. W ponownym postępowaniu organ I instancji wyłączył postanowieniem od udziału w postępowaniu rzecznika dyscyplinarnego asp. szt. S. L., który został przesłuchany w charakterze świadka.

W ocenie organu wykonane czynności dowodowe potwierdzają popełnienie przewinienia dyscyplinarnego przez skarżącego.

Stwierdził, że gromadząc materiał dowodowy należało uwzględnić całokształt zachowania obwinionego mogący mieć wpływ na wymiar kary. W tym względzie ustalił, że [...] listopada 2013 r., tj. w chwili popełnienia przewinienia dyscyplinarnego przeciwko skarżącemu prowadzone już było postępowanie dyscyplinarne, w którym również był obwiniony o odmowę wykonania polecenia przełożonego z [...] września 2013 r. (postępowanie RPD Nr [...]). Postępowanie to zostało zakończenie wydaniem przez Komendanta Wojewódzkiego Policji [...] czerwca 2014 r. orzeczenia Nr [...], na mocy którego wymierzono skarżącemu karę ostrzeżenia o niepełnej przydatności do służby na zajmowanym stanowisku. Ponadto [...] października 2013 r. skarżący popełnił kolejne przewinienie dyscyplinarne (niewykonanie obowiązków wynikających z przepisów prawa). W chwili popełnienia przewinienia będącego przedmiotem niniejszego postępowania toczyło się już postępowanie dyscyplinarne dotyczące ww. czynu (sprawa nr RPD [...]/14). Postępowanie to zostało zakończone wydaniem [...] lipca 2014 r. prawomocnego orzeczenia Komendanta Wojewódzkiego Policji Nr [...], na mocy którego wymierzono skarżącemu karę ostrzeżenia o niepełnej przydatności do służby na zajmowanym stanowisku. Dodatkowo skarżący [...] listopada 2013 r. popełnił przewinienie dyscyplinarne (niewykonanie polecenia), odnośnie którego to czynu [...] stycznia 2014 r. wszczęto postępowanie dyscyplinarne RPD 15/14. Postępowanie to zostało zakończone wydaniem [...] kwietnia 2014 r. prawomocnego orzeczenia nr [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji, na mocy którego wymierzono skarżącemu karę nagany. Wniesiona przez skarżącego na to orzeczenie skarga do sądu administracyjnego została oddalona (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z [...] września 2014 r., sygn. akt II SA/Bd 662/14). Od [...] stycznia 2014 r. przeciwko skarżącemu prowadzone było postępowanie dyscyplinarne RPD-14/14 o czyn z art. 132 ust. 3 pkt 2 ustawy o Policji, popełniony [...] października 2013 r. Postępowanie w tym przedmiocie zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem Komendanta Wojewódzkiego Policji z [...] lutego 2015 r., nr [...], na mocy którego wymierzono skarżącemu karę ostrzeżenia o niepełnej przydatności do służby na zajmowanym stanowisku. Przeciwko skarżącemu także [...] maja 2014 r. wszczęto kolejne postępowanie dyscyplinarne (RPD – 17/14) o czyn z art. 132 ust. 1 ustawy o Policji w związku z § 3 załącznika do zarządzenia nr 805 Komendanta Głównego Policji z dnia 31 grudnia 2003 r. w sprawie Zasad etyki zawodowej policjanta, popełniony [...] marca 2014 r. Postępowanie zostało zakończone orzeczeniem Komendanta Wojewódzkiego Policji z [...] marca 2015 r., o wymierzeniu kary nagany. Organ podkreślił ponadto, że trzykrotnie przedłużano skarżącemu służbę przygotowawczą z uwagi na długotrwałą absencję i nie realizowanie czynności służbowych.

Organ wskazał, że w toku niniejszego postępowania skarżący przedkładał zwolnienia lekarskie, a [...] marca 2015 r. wpłynęło orzeczenie Komisji Lekarskiej MSW w [...] z [...] marca 2015 r., nr [...] uznające skarżącego za trwale niezdolnego do służby w Policji. Komendant Miejski Policji w G. [...] marca 2015 r. zwolnił skarżącego od zajęć służbowych do dnia zwolnienia ze służby. Skarżący nie przedkładał już kolejnego zwolnienia lekarskiego. Organ zwrócił uwagę, że art. 135f ust. 10 ustawy o Policji nakłada na rzecznika dyscyplinarnego jedynie obowiązek uzyskania zgody lekarza orzekającego czasową niezdolność do służby na przeprowadzenie ze skarżącym czynności w postępowaniu dyscyplinarnym, a zatem przedłożenie orzeczenia Wojewódzkiego Komisji Lekarskiej orzekającej o trwałej niezdolności do służby w Policji nie może stanowić przeszkody w kontynuowaniu postępowania dyscyplinarnego.

Reasumując organ uznał, że [...] listopada 2013 r. skarżący odmawiając wykonania polecenia przełożonego miał pełną świadomość popełnianego przewinienia dyscyplinarnego, chociażby z racji prowadzonych innych postępowań dyscyplinarnych, także o podobne przewinienia. Było to, zatem świadome lekceważenie dyscypliny służbowej.

W wyniku rozpatrzenia odwołania skarżącego Komendant Policji orzeczeniem z [...] lipca 2015 r., nr [...] utrzymał w mocy ww. orzeczenie.

Komendant Wojewódzki za nieuzasadniony uznał podniesiony w odwołaniu zarzut przedawnienia karalności dyscyplinarnej. Wyjaśnił, że postępowanie na podstawie prawomocnego postanowienia Komendanta Miejskiego Policji z [...] lipca 2014 r., nr [...] było zawieszone do [...] listopada 2014 r., kiedy to na mocy postanowienia nr [...] zostało podjęte, zaś na mocy prawomocnego postanowienia Komendanta Miejskiego Policji z [...] stycznia 2015 r., nr [...] było zawieszone do [...] maja 2015 r., kiedy to na mocy postanowienia nr [...] zostało podjęte. Wskazane okresy zawieszenia postępowania, wynoszące łącznie 7 miesięcy i 28 dni, skutkują tym, że przedawnienie karalności czynu nastąpi dopiero z upływem [...] lipca 2015 r.

Analizując w kwestię zawinienia Komendant Wojewódzki wskazał, że skarżący popełnił przewinienie dyscyplinarne w sposób określony w art. 132a pkt 1 ustawy o Policji, tzn. miał zamiar i je popełnił. Skarżący, co prawda w notatce z [...] stycznia 2014 r. starał się wykazać, że wynikało to z błędnego odczytania treści polecenia i jego intencją nie była odmowa wykonana polecenia, a jedynie ochrona swoich praw, jednakże to tłumaczenie nie może zasługiwać na uwzględnienie. Organ zauważył, że polecenie zostało doręczone skarżącemu [...] listopada 2013 r., co oznacza, że jego rzekoma refleksja nastąpiła dopiero po ponad dwóch miesiącach. W tym zaś okresie nie zaistniało nic, co by w sposób obiektywny pozwalało przyjąć, że faktycznie dopiero po tym okresie skarżący był w stanie prawidłowo odczytać polecenie, wręcz odwrotnie – kilkanaście dni przed odmową wykonania przedmiotowego polecenia skarżący odmówił wykonania w zasadzie takiego samego polecenia, czyli sporządzenia odpisu z notatnika służbowego, z tym że dla prokuratury. Już wtedy dowiedział się, że przełożony dyscyplinarny jednoznacznie ocenia takie zachowanie jako przewinienie dyscyplinarne, gdyż [...] września 2013 r. wydał postanowienie o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego za odmowę wykonania tamtego polecenia. Postanowienie to zostało doręczone skarżącemu [...] września 2013 r., czyli kilkanaście dni przed tym czynem. W tych okolicznościach miał dane, które wskazywały, że jego interpretacja o obciążającym charakterze polecenia jest wadliwa. W tym zakresie skarżący nie uzyskał ze strony przełożonego żadnych dodatkowych danych, które można byłoby odebrać jak punkt zwrotny dla niego w zakresie odmiennej interpretacji tego polecenia. Ponadto doręczenie przez skarżącego notatki w dniu, w którym miał być przesłuchany w charakterze obwinionego daje podstawę do stwierdzenia, że uczynił to nie w celu przyznania się do przewinienia, lecz w celu uchylenia się od grożącej mu odpowiedzialności dyscyplinarnej. Potwierdzeniem tej tezy jest dalsza postawa obwinionego, który po tym, jak postępowanie nie zostało umorzone, nie wyraził skruchy lecz stanowczo i konsekwentnie twierdził i twierdzi, że brak w ogóle podstaw do wszczynania postępowania dyscyplinarnego. Można, zatem wnioskować, że motywem zachowania skarżącego była chęć wykazania, że to on ma rację, zaś przełożony nie zna przepisów i wydaje mu bezprawne polecenie. Nie miało tutaj, zatem miejsce niezachowanie ostrożności, lecz umyślność w zamiarze bezpośrednim. Stopień winy należy, zatem ocenić jako znaczny.

Organ uznał, że uzasadnione jest wymierzenie skarżącemu najsurowszej z kar dyscyplinarnych wymienionych w art. 134 ustawy o Policji, tj. kary wydalenia ze służby. W jego ocenie popełnione przez skarżącego przewinienie wskazuje, że nie spełnia on jednego z podstawowych wymogów określonych w art. 25 ust. 1 ustawy o Policji, tj. gotowości podporządkowania się szczególnej dyscyplinie służbowej, zważywszy, że w krótkim czasie było to drugie takie przewinienie dyscyplinarne. Organ, wskazując na trzy inne postępowania dyscyplinarne zakończone ukaraniem skarżącego, stwierdził, że na jego niekorzyść przemawia także dotychczasowy przebieg służby. Zwrócił także uwagę na opinię służbową, w której oceniono skarżącego jedynie na ,,trójkę" w sześciostopniowej skali.

Za błędny organ uznał zarzut zbiegu obligatoryjnych podstaw zwolnienia w związku z istniejącym orzeczeniem lekarskim stwierdzającym trwałą niezdolność skarżącego do służby. Organ zwrócił uwagę, że argumentacja ta może dotyczyć jedynie decyzji o zwolnieniu ze służby, a taką decyzją nie jest orzeczenie dyscyplinarne. Ponadto do tej chwili nie było możliwości zwolnienia skarżącego ze służby na podstawie art. 41 ust. 1 pkt 1 ustawy o Policji, gdyż skarżący korzysta cały czas z ochrony prawnej przed zwolnieniem, określonej w art. 43 ust. 1 ustawy o Policji.

Odnośnie zawartego w odwołaniu wniosku o powołanie komisji do zbadania zaskarżonego orzeczenia organ wskazał, że zgodnie z art. 135m ust. 1 ustawy o Policji w przypadku odwołania od orzeczenia o ukaraniu karą wydalenia ze służby powołanie takiej komisji jest obligatoryjne. Wobec tego organ odwoławczy z urzędu powołał taką komisję. Natomiast przepisy normujące postępowanie dyscyplinarne nie przewidują prawa obwinionego do wzięcia udziału w pracach tej komisji.

W skardze do sądu administracyjnego skarżący wniósł o uchylenie orzeczeń organów obu instancji zarzucając:

1) naruszenie przepisów o postępowaniu dyscyplinarnym, które miało wpływ na wynik sprawy tj.

a) art. 135 lit. f 2 i 3) ustawy o Policji, poprzez zaniechanie pisemnego zawiadomienia skarżącego o miejscu i terminie powołania przez wyższego przełożonego komisji w trybie art. 135 lit. m ust. 1 ustawy o Policji, a tym samym w sposób rażący pozbawienie skarżącego prawa do czynnego udziału w postępowaniu, możliwości wyrażania na posiedzeniu komisji swojego zdania, zgłaszania wniosków dowodowych, czy też złożenia najważniejszego zastrzeżenia dotyczącego nieusprawiedliwionej odmowy uczestnictwa w komisji przedstawiciela związków zawodowych, co w sposób oczywisty i istotny mogło wpłynąć na ostateczne rozstrzygnięcie w sprawie;

b) art. 135 ust. 1 w związku z art. 135 ust. 4 ustawy o Policji, bowiem z uwagi na upływ ustawowego okresu czasu ukarania nie jest możliwe;

c) art. 135 ust. 1 w związku z art. 41 ust. 1 pkt 1 ustawy o Policji, poprzez kontynuowanie postępowania dyscyplinarnego, mającego na celu zwolnienie policjanta ze służby na podstawie art. 41 ust. 1 pkt 3 ustawy o Policji, gdy tymczasem w sprawie jako pierwsza zaistniała przesłanka faktyczna i prawna do zwolnienia ze służby;

d) art. 135 lit. j ust. 2 pkt 6 ustawy o Policji, poprzez niedopuszczalne posiłkowanie się zarzutami w zakresie naruszenia dyscypliny służbowej w zakresie innych postępowań dyscyplinarnych, a tym samym zastosowanie wymiaru kary nieadekwatnego do hipotetycznie zarzucanego skarżącemu czynu polegającego na naruszeniu dyscypliny służbowej;

2) naruszenie norm prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj.:

a) art. 132 ust. 3 pkt 1 ustawy o Policji, poprzez jego nieuzasadnione zastosowanie i w konsekwencji wszczęcie postępowania dyscyplinarnego, gdy z okoliczności faktycznych w sprawie wynikało, że skarżącemu nie sposób postawić takiego zarzutu z uwagi na brak dostatecznych dowodów w sprawie, a także rozpoznanie sprawy w sposób naruszający zasadę równości dowodowej,

b) art. 132 ust. 3 pkt 1 ustawy o Policji w związku z art. 135 w związku z art. 183 § 1 K.p.k., poprzez oczywiste naruszenie prawa skarżącego do uchylenia się od odpowiedzi na pytanie, jeżeli udzielenie odpowiedzi mogłoby narazić jego na negatywne konsekwencje prawne w toczącym się postępowaniu dyscyplinarnym.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, wyrokiem z 3 listopada 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 1010/15, uchylił zaskarżone orzeczenie oraz poprzedzające je orzeczenie Komendanta Miejskiego Policji w G. z dnia [...] czerwca 2015 r. i umorzył postępowanie dyscyplinarne.

Za niezasadny Sąd uznał zarzut skarżącego, iż w momencie wydawania zaskarżonego orzeczenia upłynął już rok od dnia popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, a tym samym zgodnie z art. 135 ust. 4 ustawy o Policji nie można było wymierzyć skarżącemu kary dyscyplinarnej za ten czyn. Podał, że z akt sprawy wynika, że postępowanie dyscyplinarne było dwukrotnie zawieszane: na okres od 4 lipca do [...] listopada 2014 r. oraz od 28 stycznia do [...] maja 2015 r. Zasadnie wobec tego organ, uwzględniając okresy zawieszenia postępowania dyscyplinarnego, wskazał dzień [...] lipca 2015 r. jako dzień przedawnienia karalności rozpatrywanego czynu skarżącego. Zaskarżone orzeczenie zostało wydane [...] lipca 2015 r., tj. przed upływem tegoż terminu przedawnienia.

Za niezasadny Sąd uznał także zarzut naruszenia art. 135 ust. 1 w zw. z art. 41 ust. 1 pkt 1 ustawy o Policji. Podał, że w przedmiotowej sprawie orzeczenie lekarskie stwierdzające schorzenie uniemożliwiające pełnienie służby zapadło [...] marca 2015 r. Zwolnienie od zajęć służbowych z powodu otrzymania tego orzeczenia, na podstawie § 24 rozporządzenia Ministra Spaw Wewnętrznych z dnia 14 maja 2013 r. w sprawie szczegółowych praw i obowiązków oraz przebiegu służby policjantów (Dz. U. z 2013 r., poz. 644) nastąpiło [...] marca 2015 r. Wcześniej skarżący pełnił służbę w okresach od [...] listopada 2014 r. do [...] grudnia 2014 r. i od 8 stycznia do [...] stycznia 2015 r. W sposób ciągły zaprzestał służby z powodu choroby dopiero [...] stycznia 2015 r. na okres od [...] stycznia 2015 r. do [...] lutego 2015 r., zwolnienie lekarskie na okres od 24 lutego do [...] marca 2015 r. W tej sytuacji, skoro skarżący jeszcze [...] stycznia 2015 r. pełnił służbę, nie można uznać, że w dniu wydania zaskarżonego orzeczenia dyscyplinarnego upłynął okres [...] miesięcy od dnia zaprzestania służby z powodu choroby, a tym samym że w dniu wydania zaskarżonego orzeczenia dyscyplinarnego istniała inna obligatoryjna podstawa zwolnienia ze służby.

Sąd za bezzasadny uznał także zarzut skarżącego odnośnie nieprawidłowo przeprowadzonego postępowania dowodowego. Sąd wyjaśnił, że ze zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów, jak też zeznań wynika, iż skarżącemu wydano polecenie służbowe sporządzenia odpisu przebiegu służby z [...] października 2013 r. w godzinach 18.00 - 2.00 na potrzeby czynności wyjaśniających prowadzonych w KMP w G. i skarżący w zakreślonym terminie polecenia tego nie wykonał. W szczególności w sposób jasny wynika to z notatki służbowej sporządzonej przez samego skarżącego.

Sąd dopatrzył się jednakże uchybienia przepisom postępowania w zakresie obowiązku określonego w art. 135g ustawy o Policji.

Podniósł, że przewinienie polegające na naruszeniu dyscypliny służbowej zostało zdefiniowane w art. 132 ust. 2 ustawy o Policji. Ustawa o Policji w art. 132a wskazuje rodzaje winy, którą można przypisać funkcjonariuszowi w popełnieniu danego czynu. Brak jest natomiast w ustawie o Policji przepisu, który wskazywałby, w jakich okolicznościach funkcjonariuszowi winy przypisać nie można.

W rozpatrywanej sprawie, zdaniem Sądu, organ powinien rozważyć, czy nie wystąpiła okoliczność wyłączająca winę, określona w odczytywanym odpowiednio art. 31 § 1 K.k. Konieczność przeprowadzenia postępowania pod ww. kątem wynikała z treści orzeczenia nr [...] komisji lekarskiej podległej ministrowi do spraw wewnętrznych w [...], z którego wynika, iż podstawą uznania skarżącego za trwale niezdolnego do służby było stwierdzenie u niego schorzenia w postaci ,,cechy osobowości paranoicznej" – tj. schorzenia o charakterze psychicznym. Jednocześnie w aktach sprawy wielokrotnie pojawiają się zwolnienia lekarskie wystawiane przez lekarza - psychiatrę z datami wcześniejszymi niż data wydania ww. orzeczenia lekarskiego. Wobec tego organ winien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające przede wszystkim w celu ustalenia, czy także w momencie popełnienia zarzucanego skarżącemu czynu pozostawał on pod opieką lekarską ze względu na istnienie ww. schorzenia. Ustalenia w tym względzie, tj. odnośnie choroby psychicznej skarżącego, mogłyby z kolei wpłynąć na ocenę, czy skarżącemu można było przypisać winę odnośnie zarzucanego mu czynu.

Wobec powyższego Sąd uznał, że brak postępowania wyjaśniającego oraz rozważenia ww. okoliczności zgodnie z art. 135g ustawy o Policji jest tego rodzaju uchybieniem przepisom postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy – co jest przesłanką uchylenia orzeczenia, jak też orzeczenia go poprzedzającego. Jednocześnie wyjaśnił, że uchylenie ww. orzeczenia skutkowałoby koniecznością dalszego prowadzenia postępowania w sprawie przed organ. Jednakże – jak wynika z wcześniejszych rozważań – [...] lipca 2015 r. upłynął rok od popełnienia zarzucanego skarżącemu przewinienia dyscyplinarnego, co zgodnie z art. 135 ust. 4 ustawy o Policji, uniemożliwia wymierzenie skarżącemu kary za ów zarzucany czyn, a jednocześnie, zgodnie z art. 135 ust. 1 pkt 2 ustawy o Policji – zobowiązuje do umorzenia postępowania dyscyplinarnego.

Na powyższy wyrok Komendant Policji złożył skargę kasacyjną. Wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji lub uchylenie ww. wyroku w całości i rozpoznanie przedmiotowej sprawy. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:

1) art. 135 g ustawy o Policji w związku z art. 145§ 1 pkt 1 lit c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: ,,P.p.s.a."), poprzez błędną wykładnię, polegające na przyjęciu, iż brak postępowania wyjaśniającego oraz rozważenia okoliczności wyłączających winę skarżącego na podstawie art. 31 Kodeksu karnego (Dz. U. z 1997 r., Nr 88, poz. 553 ze zm., dalej: ,,K.k.") stanowiło uchybienie mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy i w konsekwencji stanowiło przesłankę uchylenia zaskarżonego orzeczenia pomimo braku ustanowienia środków prawnych w ustawie o Policji umożliwiających ustalenie okoliczności wyłączających winę skarżącego w zakresie określonym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy,

2) art. 31 K.k. w związku z art. 145§ 1 pkt 1 lit c i art. 135 P.p.s.a., poprzez błędną wykładnię polegające na przyjęciu, że organ powinien rozważyć w myśl tegoż przepisu, czy nie nastąpiła okoliczność wyłączająca winę, co w konsekwencji stanowiło przesłankę uchylenia przedmiotowego zaskarżonego orzeczenia mimo braku bezpośredniego odesłania do tegoż przepisu w ustawie o Policji.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 8 marca 2018 r., sygn. akt I OSK 1024/16, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy.

NSA w uzasadnieniu wyroku podał, że organ dyscyplinarny jest zobowiązany, jak słusznie przyjął Sąd I instancji, do rozważenia, zgodnie z wymogiem określonym w art. 135g ustawy o Policji, okoliczności przemawiających na korzyść, jak i na niekorzyść obwinionego. Wyrażona w przywołanym przepisie zasada obiektywizmu nie oznacza, że obowiązkiem przełożonego dyscyplinarnego i rzecznika dyscyplinarnego jest badanie i uwzględnienie jakichkolwiek okoliczności przemawiających na korzyść, jak i na niekorzyść obwinionego. Obowiązek ten dotyczy, bowiem tylko takich okoliczności, które mogą mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. NSA wskazał, że wbrew stanowisku Sądu I instancji, organ dyscyplinarny zrealizował dyrektywę wynikającą z powyższego przepisu. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia organ dyscyplinarny wziął pod uwagę okoliczności przemawiające na niekorzyść skarżącego, do których zaliczył: dotychczasowy przebieg służby, podczas której mimo krótkiego stażu przeciwko skarżącemu było prowadzonych kilka postępowań dyscyplinarnych, z czego trzy prawomocnie zakończone zostały ocenione przez Wojewódzki Sąd Administracyjny jako zgodne z prawem, rodzaj przewinień dyscyplinarnych polegających na nieprzestrzeganiu elementarnych zasad dyscypliny służbowej, oceny z ostatniej opinii służbowej. Organ natomiast nie dopatrzył się okoliczności przemawiających na korzyść skarżącego. Nie można, zatem zarzucić organowi braku rozważenia okoliczności, o których mowa w powyższym przepisie, stąd zarzut jego naruszenia zasługiwał na uwzględnienie.

W ocenie, NSA w sprawie nie zaistniały również przesłanki do prowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego celem ustalenia okoliczności wyłączających winę skarżącego. NSA zważył, że odmowa wykonania przez skarżącego polecenia służbowego miała miejsce [...] listopada 2013 r., skarżący był wówczas zdrowy i był w służbie, podczas gdy orzeczenie Okręgowej Komisji Lekarskiej MSW w [...] nr [...] stwierdzające u skarżącego schorzenie w postaci ,,cechy osobowości paranoicznej" zostało wydane [...] marca 2015 r., czyli prawie rok i cztery miesiące później. Orzeczenie to, co również w niniejszej sprawie nie jest bez znaczenia, zostało uchylone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z [...] stycznia 2016 r. (III SA/Łd 1222/15). Także kolejne orzeczenie Centralnej Komisji Lekarskiej z [...] czerwca 2016 r., nr [...], stwierdzające u skarżącego ,,reakcję adaptacyjną przedłużoną", czyli zawierające już inne rozpoznanie, zostało uchylone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 11 maja 2017 r. (II SA/Wa 1518/16). Powyższe ustalenia prowadzą do wniosku, że do czasu wydania kolejnego, niekorzystnego dla skarżącego orzeczenia komisji lekarskiej, skarżący jest zdolny fizycznie i psychicznie do służby w Policji.

Także zwolnienia lekarskie wystawione przez lekarza psychiatrę, do których odwołuje się Sąd I instancji, pochodzą z okresu późniejszego niż dzień, w którym miało miejsce przewinienie dyscyplinarne.

NSA zwrócił dodatkowo uwagę, że wobec skarżącego toczyło się szereg postępowań dyscyplinarnych odnoszących się do zdarzeń z okresu zbliżonego do tego, w którym doszło do popełnienia przedmiotowego przewinienia dyscyplinarnego. Orzeczenia wydawane w tych sprawach były kontrolowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, zaś rozstrzygnięcia Sądu I instancji poddane zostały kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego i na żadnym etapie kontroli czy to instancyjnej, czy sądowoadministracyjnej, nie powstały wątpliwości związane z psychicznym stanem zdrowia skarżącego. Co więcej również sam skarżący jakichkolwiek wątpliwości co do swojego stanu zdrowia nie zgłaszał, a w piśmie z [...] stycznia 2014 r., odnosząc się do zdarzenia z [...] listopada 2013 r., wskazywał na świadomość swoich praw.

NSA zauważył, że Sąd I instancji uchylając zaskarżone orzeczenie oraz poprzedzające je orzeczenie Komendanta Miejskiego Policji w G. i nakazując organowi przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia, czy w momencie popełnienia zarzucanego skarżącemu czynu pozostawał on pod opieką lekarską ze względu na istnienie schorzenia o charakterze psychicznym, nie wskazał jakie organ powinien w tym zakresie podjąć czynności, pominął obowiązującą tajemnicę lekarską, nie wyjaśnił w jaki sposób organ dyscyplinarny miałby dokonywać ustaleń odnośnie choroby psychicznej skarżącego, nie dysponując zasobem wiedzy specjalistycznej niezbędnej do dokonania stosownej oceny, bez możliwości odwołania się do opinii biegłego psychiatry. Istotne jest bowiem, że wskazania co do dalszego postępowania dotyczące sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy przez organ, aby miały charakter wiążący muszą być możliwe do wykonania przez ten organ. Wskazania zawarte w zaskarżonym wyroku tej cechy nie posiadały.

Naczelny Sąd Administracyjny zalecił, aby orzekając ponownie w sprawie Sąd I instancji dokonał oceny zaskarżonego orzeczenia w zakresie, jaki został pominięty w zaskarżonym wyroku. Sąd, bowiem odniósł się do większości zarzutów skargi, pominął natomiast ocenę zarzutu dotyczącego nieadekwatności wymierzonej skarżącemu kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby w Policji. Zdaniem skarżącego na wymiar kary nie powinny mieć wpływu inne postępowania dyscyplinarne, zwłaszcza, że niektóre z nich nie zostały zakończone prawomocnym orzeczeniem. W tym zakresie Sąd I instancji nie przeprowadził kontroli zaskarżonego orzeczenia, co niewątpliwie związane było z zarzutami, jakie w stosunku do tego orzeczenia sformułował Sąd.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje.

Skarga nie jest uzasadniona.

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r., poz. 2188), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2).

Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność orzeczenia w całości lub części. Stwierdzenie wydania aktu z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 z późn. zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.). Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji, Sąd nie stwierdził, by zaskarżona decyzja naruszała przepisy prawa w stopniu opisanym w powołanych wyżej przepisach.

W rozpatrywanej obecnie sprawie istotne jest to, że była już ona wcześniej przedmiotem oceny zarówno tutejszego Sądu, jak i przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartej w wyroku z dnia [...] marca 2018 r., sygn. akt I OSK 1024/16. Naczelny Sąd Administracyjny, uwzględniając skargę kasacyjną Komendanta Policji wniesioną od wcześniejszego wyroku tutejszego Sądu, a mianowicie od wyroku z dnia 3 listopada 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 1010/15, uchylił ten wyrok i przekazał sprawę Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Zgodnie z art. 190 p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. ,,Związanie", o którym mowa w ww. przepisie ma szeroki zasięg, nie można bowiem oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Powyższe rozwiązania mają na celu usprawnienie i przyspieszenie postępowania. Komentowany przepis ma na celu zapewniać również jednolitość orzecznictwa (zob. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz pod red. Tadeusza Wosia, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, str. 577). Wojewódzki Sąd Administracyjny może odstąpić od zawartej w orzeczeniu NSA wykładni prawa jedynie w wyjątkowych sytuacjach, a w szczególności, gdy stan faktyczny sprawy ustalony w wyniku ponownego jej rozpoznania uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego należy stosować przepisy prawa odmienne od wyjaśnionych przez NSA, jak również w przypadku, gdy przy niezmienionym stanie faktycznym sprawy, po wydaniu orzeczenia zmienił się stan prawny.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd w niniejszym składzie nie tylko nie miał podstaw do odstąpienia od oceny prawnej oraz faktycznej wyrażonej w poprzednio podjętym w tej sprawie przez NSA wyroku z dnia 8 marca 2018 r., sygn. akt I OSK 1024/16, ale wręcz, biorąc pod uwagę treść uzasadnienia tego wyroku był nią związany. Oznacza to, że dalsze rozważania na temat legalności zaskarżonego aktu muszą być prowadzone w oparciu o stanowisko NSA wyrażone we wskazanym wyroku.

Przypomnieć zatem należy, że Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że organ dyscyplinarny jest zobowiązany, jak słusznie przyjął Sąd I instancji, do rozważenia, zgodnie z wymogiem określonym w art. 135g ustawy o Policji, okoliczności przemawiających na korzyść, jak i na niekorzyść obwinionego. Wyrażona w przywołanym przepisie zasada obiektywizmu nie oznacza, że obowiązkiem przełożonego dyscyplinarnego i rzecznika dyscyplinarnego jest badanie i uwzględnienie jakichkolwiek okoliczności przemawiających na korzyść, jak i na niekorzyść obwinionego. Obowiązek ten dotyczy, bowiem tylko takich okoliczności, które mogą mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. NSA wskazał, że wbrew stanowisku Sądu I instancji, organ dyscyplinarny zrealizował dyrektywę wynikającą z powyższego przepisu. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia organ dyscyplinarny wziął pod uwagę okoliczności przemawiające na niekorzyść skarżącego, do których zaliczył: dotychczasowy przebieg służby, podczas której mimo krótkiego stażu przeciwko skarżącemu było prowadzonych kilka postępowań dyscyplinarnych, z czego trzy prawomocnie zakończone zostały ocenione przez Wojewódzki Sąd Administracyjny jako zgodne z prawem, rodzaj przewinień dyscyplinarnych polegających na nieprzestrzeganiu elementarnych zasad dyscypliny służbowej, oceny z ostatniej opinii służbowej. Organ natomiast nie dopatrzył się okoliczności przemawiających na korzyść skarżącego. Nie można, zatem zarzucić organowi braku rozważenia okoliczności, o których mowa w powyższym przepisie, stąd zarzut jego naruszenia nie zasługiwał na uwzględnienie.

Naczelny Sąd Administracyjny, uwzględniając zarzuty skargi kasacyjnej, podkreślił, że orzekając ponownie w sprawie Sąd I instancji dokonał oceny zaskarżonego orzeczenia w zakresie, jaki został pominięty w zaskarżonym wyroku.

Podsumowując swoje rozważania Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że Sąd pominął ocenę zarzutu dotyczącego nieadekwatności wymierzonej skarżącemu kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby w Policji. Zdaniem skarżącego na wymiar kary nie powinny mieć wpływu inne postępowania dyscyplinarne, zwłaszcza że niektóre z nich nie zostały zakończone prawomocnym orzeczeniem. W tym zakresie Sąd I instancji nie przeprowadził kontroli zaskarżonego orzeczenia, co niewątpliwie związane było z zarzutami, jakie w stosunku do tego orzeczenia sformułował Sąd.

Mając na uwadze zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, organy trafnie przyjęły, że skarżący dopuścił się przewinienia określonego w art. 132 ust. 3 pkt 1 ustawy o Policji. Zasadnie również organy uznały, że skarżący miał zamiar popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, to jest co najmniej przewidywał możliwość jego popełnienia i na to się godził (art. 132a pkt 1 ustawy o Policji). Świadczy o tym fakt, że polecenie zostało doręczone skarżącemu [...] listopada 2013 r., co oznacza, że jego rzekoma refleksja (skarżący w notatce z [...] stycznia 2014 r. starał się wykazać, że wynikało to z błędnego odczytania treści polecenia i jego intencją nie była odmowa wykonana polecenia, a jedynie ochrona swoich praw) nastąpiła dopiero po ponad dwóch miesiącach. W tym zaś okresie nie zaistniało nic, co by w sposób obiektywny pozwalało przyjąć, że faktycznie dopiero po tym okresie skarżący był w stanie prawidłowo odczytać polecenie, wręcz odwrotnie – kilkanaście dni przed odmową wykonania przedmiotowego polecenia skarżący odmówił wykonania w zasadzie takiego samego polecenia, czyli sporządzenia odpisu z notatnika służbowego, z tym że dla prokuratury. Już wtedy dowiedział się, że przełożony dyscyplinarny jednoznacznie ocenia takie zachowanie jako przewinienie dyscyplinarne, gdyż [...] września 2013 r. wydał postanowienie o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego za odmowę wykonania tamtego polecenia. Postanowienie to zostało doręczone skarżącemu [...] września 2013 r., czyli kilkanaście dni przed tym czynem. W tych okolicznościach miał dane, które wskazywały, że jego interpretacja o obciążającym charakterze polecenia jest wadliwa.

Nie trafne są również zarzuty dotyczące braku współmierności wymierzonej kary do popełnionego przewinienia. Zgodnie z art. 134h ust. 1 ustawy o Policji wymierzona kara powinna być współmierna do popełnionego przewinienia dyscyplinarnego i stopnia zawinienia, w szczególności powinna uwzględniać okoliczności popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, jego skutki, w tym następstwa dla służby, rodzaj i stopień naruszenia ciążących na obwinionym obowiązków, pobudki działania, zachowanie obwinionego przed popełnieniem przewinienia dyscyplinarnego i po jego popełnieniu oraz dotychczasowy przebieg służby. Dobór kary adekwatnej do przewinienia dyscyplinarnego należy do sfery uznania organów dyscyplinarnych, gdyż ustawodawca nie określił, jakiemu przewinieniu odpowiada każda z sankcji wymienionych w art. 134 ustawy o Policji. Sądowa kontrola orzeczenia dyscyplinarnego w części dotyczącej kary sprowadza się wyłącznie do oceny, czy organy przestrzegały reguł procedowania, w tym ustawowych dyrektyw wymiaru kary. Sąd nie może natomiast ingerować w uprawnienia zastrzeżone wyłącznie dla organu prowadzącego postępowanie dyscyplinarne i oceniać celowości czy słuszności zastosowanych przezeń sankcji (por. wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2014 r., I OSK 2687/12).

W ocenie Sądu organy uwzględniły wszystkie okoliczności przedmiotowe i podmiotowe mające wpływa na wymiar kary, czemu dały wyraz w uzasadnieniu zaskarżonych orzeczeń. Przy wymierzeniu kary wzięto pod uwagę rodzaj naruszenia ciążących obowiązków służbowych. Zdaniem Sądu organ słusznie uznał, że uzasadnione jest wymierzenie skarżącemu najsurowszej z kar dyscyplinarnych wymienionych w art. 134 ustawy o Policji, tj. kary wydalenia ze służby. W jego ocenie popełnione przez skarżącego przewinienie wskazuje, że nie spełnia on jednego z podstawowych wymogów określonych w art. 25 ust. 1 ustawy o Policji, tj. gotowości podporządkowania się szczególnej dyscyplinie służbowej, zważywszy, że w krótkim czasie było to drugie takie przewinienie dyscyplinarne. Organ, wskazując na trzy inne postępowania dyscyplinarne zakończone ukaraniem skarżącego, stwierdził, że na jego niekorzyść przemawia także dotychczasowy przebieg służby. Zwrócił także uwagę na opinię służbową, w której oceniono skarżącego jedynie na ,,trójkę" w sześciostopniowej skali.

Odnosząc się do zarzutów natury procesowej należy wskazać, że materiał dowodowy zebrany w niniejszej sprawie jest spójny i kompletny. Organy wyczerpująco zebrały i wszechstronnie rozpatrzyły cały materiał dowodowy, niezbędny do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i na tej podstawie dokonały prawidłowych ustaleń, co do okoliczności faktycznych, istotnych dla jej rozstrzygnięcia.

W tych okolicznościach na podstawie art. 151 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.