Wyrok NSA, sygn. akt V SA 2800/99
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2000-06-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Hasła tematyczne: Celne prawo
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 2 pkt 2, art. 48
journal: Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312
law: Obwieszczenie Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą z dnia 16 maja 1994 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo celne.
article: art. 289
journal: Dz.U. 1997 nr 23 poz. 117
law: Ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny.
article: art. 8, art. 45 ust. 1, art. 46
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu 25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 1, art. 21
journal: Dz.U. 1995 nr 74 poz. 368
law: Ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.
Teza: Prawo a nawet obowiązek Naczelnego Sądu Administracyjnego do uznania niekonstytucyjności przepisu ustawy stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia i odmowy jego zastosowania w rozpoznawanej sprawie wynika nie tylko z podstawowej funkcji kontrolnej legalności zaskarżonej decyzji, lecz także z zasady bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji wyrażonej w art. 8. Ocena w przedmiocie konstytucyjności przepisu ustawy i odmowa jego zastosowania nie narusza konstytucyjnie utrwalonego podziału kompetencji między Naczelnym Sądem Administracyjnym a Trybunałem Konstytucyjnym. Kwestia zgodności przepisów ustawy z Konstytucją stanowi dla Trybunału Konstytucyjnego zagadnienie podstawowe, o którym Trybunał rozstrzyga w formie orzeczenia ze skutkiem przewidzianym w ustawie, zaś Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że zastosowany w rozpoznawanej sprawie przepis pozostaje w sprzeczności z Konstytucją odmawia jedynie jego zastosowania.

TEZY

Prawo a nawet obowiązek Naczelnego Sądu Administracyjnego do uznania niekonstytucyjności przepisu ustawy stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia i odmowy jego zastosowania w rozpoznawanej sprawie wynika nie tylko z podstawowej funkcji kontrolnej legalności zaskarżonej decyzji, lecz także z zasady bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji wyrażonej w art. 8. Ocena w przedmiocie konstytucyjności przepisu ustawy i odmowa jego zastosowania nie narusza konstytucyjnie utrwalonego podziału kompetencji między Naczelnym Sądem Administracyjnym a Trybunałem Konstytucyjnym. Kwestia zgodności przepisów ustawy z Konstytucją stanowi dla Trybunału Konstytucyjnego zagadnienie podstawowe, o którym Trybunał rozstrzyga w formie orzeczenia ze skutkiem przewidzianym w ustawie, zaś Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że zastosowany w rozpoznawanej sprawie przepis pozostaje w sprzeczności z Konstytucją odmawia jedynie jego zastosowania.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Artura K. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 8 listopada 1999 r. (...) w przedmiocie przepadku samochodu - uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w W. z dnia 30 września 1999 r. (...); (...).


UZASADNIENIE

Prezes Głównego Urzędu Ceł, po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia 8 listopada 1999 r. (...) wydaną na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa, art. 5, art. 48 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /t.j. - Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./ w związku z art. 289 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny /Dz.U. nr 23 poz. 117 ze zm./ oraz par. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1996 r. w sprawie ustanowienia czasowego zakazu przywozu niektórych pojazdów samochodowych, nadwozi i podwozi do tych pojazdów /Dz.U. nr 148 poz. 691/, utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w W. z dnia 30 września 1999 r. (...) orzekając przepadek samochodu osobowego marki Ford Escort.

W uzasadnieniu decyzji podano, że w dniu 7.09.1997 r. Artur K. nabył na giełdzie w Słomczynie samochód osobowy marki Ford Escort od nieznanego mężczyzny legitymującego się dowodem osobistym na nazwisko Jan W. Po rejestracji umowy kupna-sprzedaży w Urzędzie Skarbowym, Artur K. w dniu 15.09.1997 r. w Wydziale Komunikacji Urzędu Gminy w G. złożył wniosek o przerejestrowanie samochodu.

W trakcie przerejestrowania samochodu zakwestionowane zostały dane dotyczące pojazdu i dotychczasowego właściciela.

Ustalono, że osoba podająca się za Jana W. posługiwała się sfałszowanym dokumentem tożsamości i sfałszowanym dowodem rejestracyjnym pojazdu. Nie zebrano natomiast dowodów, które pozwoliłyby ustalić kiedy i w jakich okolicznościach przedmiotowy pojazd po raz pierwszy został wprowadzony na polski obszar celny.

W myśl par. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1996 r. w sprawie ustanowienia czasowego zakazu przywozu (...) /Dz.U. nr 148 poz. 691/ obowiązuje zakaz przywozu samochodów osobowych, nadwozi i podwozi do tych pojazdów, w przypadku gdy od roku następnego po roku ich produkcji upłynęło co najmniej 10 lat albo nie można ustalić roku ich produkcji.

Przedmiotowy samochód osobowy marki Ford Escort wyprodukowano w 1981 r., co wynika z numeru nadwozia tzw. VIN, natomiast został on ujawniony na polskim obszarze celnym w roku 1997. A zatem w momencie ujawnienia na polskim obszarze celnym podlegał zakazowi przywozu.

Zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy - Prawo celne, w przypadku gdy obrót towarowy z zagranicą określonym towarem objęty jest zakazem, organ celny cofa towar natychmiast za granicę. Jeżeli jednak cofnięcie towaru jest niemożliwe, organ celny orzeka jego przepadek.

Natychmiastowe cofnięcie dotyczy sytuacji ujawnionej na granicy w trakcie dozoru i kontroli celnej przedstawionego towaru. Ustawodawca nie posługuje się z tego powodu wyrazem "wywiezienie", lecz wyraźnie mówi o "cofnięciu natychmiast towaru". Nie są to pojęcia zamienne z tego choćby powodu, że właśnie cofnięcie jest działaniem niezwłocznym, związanym z brakiem możliwości dopuszczenia do obrotu rzeczy objętej zakazem wwozu, a więc wykluczającej wprowadzenie tego rodzaju rzeczy na polski obszar celny. Ponieważ ujawnienie przedmiotowego samochodu miało miejsce już na terenie kraju - zdaniem Prezesa GUC - zasadnie orzeczono jego przepadek.

W skardze skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Artur K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zarzucił naruszenie art. 7 i art. 77 par. 1 Kpa przez bezpodstawne przyjęcie, że przedmiotowy samochód został sprowadzony na polski obszar celny w czasie obowiązywania czasowego zakazu przywozu ustanowionego rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1996 r. i że w chwili jego sprowadzenia upłynęło co najmniej 10 lat od roku następnego po jego produkcji. Ponadto podniósł, że z naruszeniem art. 10 par. 1 Kpa uniemożliwiono mu udział w postępowaniu dowodowym, zaś orzeczenie o przepadku samochodu wydane zostało mimo braku przesłanek wymienionych w art. 5 ust. 1 i art. 5 ust. 2 pkt 2 ustawy Prawo celne.

Odpowiadając na skargę Prezes Głównego Urzędu Ceł wniósł o jej oddalenie z argumentacją podobną do przytoczonej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Stosownie do art. 1 i art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ uprawnienia sądu administracyjnego sprowadzają się do kontroli legalności /zgodności z prawem/ zaskarżonej decyzji. Oceniając zaskarżoną decyzję w takim zakresie i wychodząc poza granice skargi /art. 51 ustawy o NSA/ stwierdzić należy, że została ona wydana z naruszeniem art. 46 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w myśl którego "przepadek rzeczy może nastąpić (...) tylko na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu. Powołany w zaskarżonej decyzji przepis art. 5 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /t.j. Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./ jest sprzeczny z cyt. normą konstytucyjną o ile uprawnia organy celne do orzeczenia przepadku towaru i nie może mieć zastosowania w sprawie.

Prawo a nawet obowiązek Naczelnego Sądu Administracyjnego do uznania niekonstytucyjności przepisu ustawy stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia i odmowy jego zastosowania w rozpoznawanej sprawie wynika nie tylko z podstawowej funkcji kontrolnej legalności zaskarżonej decyzji, lecz także z zasady bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji wyrażonej w art. 8. Ocena w przedmiocie konstytucyjności przepisu ustawy i odmowa jego zastosowania nie narusza konstytucyjnie utrwalonego podziału kompetencji między Naczelnym Sądem Administracyjnym a Trybunałem Konstytucyjnym. Kwestia zgodności przepisów ustawy z Konstytucją stanowi dla Trybunału Konstytucyjnego zagadnienie podstawowe, o którym Trybunał rozstrzyga w formie orzeczenia ze skutkiem przewidzianym w ustawie, zaś Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że zastosowany w rozpoznawanej sprawie przepis pozostaje w sprzeczności z Konstytucją odmawia jedynie jego zastosowania.

Dodać także należy, że odmowa zastosowania w niniejszej sprawie niekonstytucyjnego przepisu ustawy wiąże się również z zagwarantowanym w Konstytucji prawem strony do rozpatrzenia jej sprawy /przepadku samochodu/ przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd /art. 45 ust. 1 Konstytucji/.

Z powyższych względów, na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 3, art. 29 i art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o NSA należało uchylić zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji oraz orzec o zwrocie kosztów postępowania sądowego.