Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 30/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-06-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 216
journal: Dz.U. 2020 poz 65
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Diana Trzcińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Dobek - Rak Sędzia WSA Mariola Jaroszewska po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2021 r. w Gdańsku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. P. na decyzję Wojewody z dnia 30 października 2020 r., Nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

A. P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Wojewody z 30 października 2020 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta, wykonującego zadanie starosty z zakresu administracji rządowej, z 4 stycznia 2018 r. o odmowie zwrotu nieruchomości.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Aktem notarialnym z 31 lipca 1985 r., Repertorium A/a nr [..], Skarb Państwa nabył od A. P., w którego imieniu działała H. P., nieruchomość położoną w G., składającą się z działek nr [..] o pow. 9.627 m2, [..] o pow. 10.181 m2 i [..] o pow. 8.393 m2, zapisanych w księdze wieczystej nr [..] prowadzonej przez Państwowe Biuro Notarialne. W ww. akcie notarialnym wskazano, że nabycie działki nr [..] nastąpiło w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t.j. Dz. U. z 1974 r. nr 10, poz. 64) oraz że wchodzi ona w skład terenów przeznaczonych pod budowę osiedla mieszkaniowego [..]. Natomiast nabycie działek nr [..] i [..] nastąpiło w trybie art. 5 ww. ustawy, z uwagi na to, że w wyniku sprzedaży działki nr [..] nie będą nadawały się do racjonalnego użytkowania na cele dotychczasowe.

Z wykazu zmian gruntowych z 5 stycznia 2012 r. wynika, że działka nr [..] zmieniła numer na [..], która następnie uległa podziałowi m.in. na działkę [..], która następnie po połączeniu się z innymi działkami ([..]-[..]), utworzyła działkę nr [..], która podzieliła się m.in. na działkę nr [..], a ta następnie podzieliła się na działki nr [..] i [..], następnie dokonano podziału działki [..] - m.in. na działkę [..] - objętą niniejszym postępowaniem.

Pismem z 1 września 2011 r., uzupełnionym pismem z 3 października 2011 r., A. E. P. wystąpił do Prezydenta Miasta z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości położonej w G., oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działki nr [..]-[..].

Z uwagi na fakt, że powyższa nieruchomość w części stanowi obecnie własność Gminy Miasta, Wojewoda, powołując się na treść art. 142 ust. 2 u.g.n., postanowieniem z 28 lutego 2013 r. wyłączył Prezydenta Miasta wykonującego zadania starosty z zakresu administracji rządowej, od załatwienia wniosku A. P. w zakresie, w jakim został on uzupełniony pismem z 3 października 2011 r., tj. o zwrot nieruchomości położonej w G., oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działki nr: [..]-[..] oraz części obecnych działek nr [..]-[..] i wyznaczył do rozpatrzenia przedmiotowej sprawy Prezydenta Miasta, wykonującego zadania starosty z zakresu administracji rządowej.

Prezydent Miasta ustalił, że większość obecnych działek lub części działek leżących w granicach dawnych działek nr [..]-[..], stanowiących własność Gminy Miasta, pozostaje w użytkowaniu wieczystym różnych podmiotów. W związku z powyższym organ wyodrębnił do odrębnego rozpoznania wniosek o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości w zakresie poszczególnych działek według tożsamości właściciela i użytkowników wieczystych. Pod sygnaturą [..] Prezydent Miasta przeprowadził postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w zakresie dotyczącym obecnej działki nr [..].

Aktem notarialnym z 7 sierpnia 2000 r. Gmina Miasta oddała w użytkowanie wieczyste na okres 99 lat m.in. działkę [..], dla "A. w udziale wynoszącym 1/2 części oraz dla "B. w udziale wynoszącym 1/2 części. Aktem notarialnym Repertorium z 17 grudnia 2001 r. została zawarta umowa zniesienia współużytkowania wieczystego gruntu. Na mocy zawartej umowy "A. nabyła prawo użytkowania wieczystego m.in. działki nr [..]. Aktem notarialnym z 25 października 2012 r., C., zawarły z D.. umowę sprzedaży warunkowej prawa użytkowania wieczystego działki nr [..] o pow. 0,0028 ha. Aktem notarialnym z 12 grudnia 2012 r., C., zawarły z D. umowę przeniesienia prawa użytkowania wieczystego, na mocy której przeniesiono prawo użytkowania wieczystego działki nr [..] o pow. 0,0028 ha.

Postanowieniem z 17 października 2013 r. Prezydent Miasta zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie m.in. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej nr [..] o pow. 28 m2. Jako przyczynę zawieszenia postępowania Prezydent uznał konieczność rozstrzygnięcia wstępnego zagadnienia prawnego, tj. ostatecznego zakończenia postępowań o zwrot dla nieruchomości wywłaszczonej (działka nr [..]) A. P.

Pismem z 5 maja 2017 r. Prezydent Miasta poinformował Prezydenta miasta G., że 13 maja 2013 r. zostały wydane przez Prezydenta Miasta decyzje częściowe o odmowie zwrotu działek. Decyzje te zostały zaskarżone do Wojewody, który rozstrzygając wniesione odwołania wydał w dniach: 31 stycznia 2014 r., 28 lutego 2014 r. oraz 31 marca 2014 r. decyzje utrzymujące w mocy zaskarżone decyzje organu I instancji. Jak wynika z przekazanej informacji, podjęte rozstrzygnięcia Wojewody nie zostały zaskarżone.

Postanowieniem z 22 czerwca 2017 r. organ podjął z urzędu zawieszone postępowanie w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, tj. działki nr [..].

Decyzją z 4 stycznia 2018 r. Prezydent Miasta orzekł o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej jako działka nr [..] o pow. 28 m2, położonej w . obręb ewidencyjny [.]. (nr [..]), stanowiącej własność Gminy Miasta, w użytkowaniu wieczystym D., dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [..].

Organ I instancji wskazał, że rozróżnienie podstaw prawnych nabycia przez Skarb Państwa własności działek nr [..]-[.] ma kluczowe znaczenie w niniejszej sprawie, bowiem zgodnie z orzecznictwem wyłączone jest stosowanie art. 136 ust. 3 u.g.n. do zwrotu części nieruchomości wywłaszczonej w trybie art. 5 ust. 3 u.z.t.w.n. na wniosek właściciela, jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki zwrotu także innej części nieruchomości wywłaszczonej na cel wskazany w decyzji wywłaszczeniowej. Tym samym, zwrot dowłaszczonej na żądanie właściciela nieruchomości możliwy jest tylko wówczas, gdy po rozpoznaniu wniosku obejmującego żądanie zwrotu nieruchomości wywłaszczonej z przeznaczeniem na cel publiczny okaże się, że nieruchomość wywłaszczona na cel publiczny lub jej część stała się zbędna w rozumieniu art. 137 u.g.n. na cel wywłaszczenia. W konsekwencji, skoro zbycie m.in. działki nr [..] na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło w trybie art. 5 u.z.t.w.n., to ewentualny zwrot działki nr [..] wchodzącej w skład dowłaszczonej części nieruchomości, na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n. możliwy będzie wyłącznie wówczas, gdy zostaną spełnione przesłanki zwrotu wywłaszczonej w trybie art. 6 u.z.t.w.n. działki nr [..]. Wobec wydania ostatecznych i prawomocnych decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, tj. działki nr [..], nie ma możliwości zwrotu działki nr [..] w granicach dawnej działki nr [..].

Po rozpoznaniu odwołania A. P. decyzją z 30 października 2020 r. Wojewoda utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy zauważył, że działka nr [..], z której wyodrębniona została działka nr [..], została nabyta w trybie art. 5 ust. 3 u.z.t.w.n., który stanowił, że wywłaszczenie powinno na żądanie właściciela objąć całą nieruchomość, jeżeli w wyniku wywłaszczenia części pozostała dla właściciela część nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania przez niego na cele dotychczasowe. Nie była ona zatem niezbędna na realizację celu wywłaszczenia wskazanego w akcie notarialnym. W związku z powyższym, w odniesieniu do działki nr [..], oznaczonej obecnie jako działka nr [..], nie można mówić o "zbędności na cel wywłaszczenia", gdyż jej nabycie nie było uwarunkowane realizacją celu inwestycyjnego. Stanowiło jedynie konsekwencję treści art. 5 ust. 2 u.z.t.w.n., ewentualnie - uwzględnienia wniosku właściciela, o którym mowa w art. 5 ust. 3 tej ustawy, który po odjęciu własności części nieruchomości – przeznaczonej na inwestycję celu publicznego – pozostałej jej części nie mógłby racjonalnie wykorzystywać zgodnie z dotychczasowym przeznaczeniem. A skoro tak, to żądanie zwrotu takiej nieruchomości wchodzi w rachubę jedynie wówczas, gdy zwrotowi podlega ta część nieruchomości, która została nabyta przez Skarb Państwa w ramach wywłaszczenia realizację celu publicznego, tj. działka nr [..]. Tym samym, nieruchomość "dowłaszczona" - w niniejszej sprawie działka nr [..] w zakresie m.in. obecnej działki nr [..] - dzieli los nieruchomości objętej "właściwym" wywłaszczeniem – działki nr [..] - w tym sensie, iż może ona podlegać zwrotowi łącznie z nieruchomością wywłaszczoną lub w następstwie zwrotu takiej nieruchomości, więc biorąc pod uwagę decyzje Prezydenta Miasta z 13 maja 2013 r. o odmowie zwrotu działek powstałych w wyniku przekształceń geodezyjnych działki nr [..], które następnie w 2014 r. Wojewoda utrzymał w mocy, a strony nie wniosły skarg do sądu, nie można było zwrócić części nieruchomości "dowłaszczonej", bowiem żądanie zwrotu części nieruchomości nabytej w ramach "dowłaszczenia" w ustalonym stanie faktycznym i prawnym nie ma usprawiedliwionych podstaw, a stanowisko takie potwierdza orzecznictwo.

W związku z powyższym zarzut strony, że organ I instancji błędnie ustalił stan faktyczny przez błędne ustalenie, że wnioskodawcy nie przysługuje uprawnienie do zwrotu nieruchomości, Wojewoda uznał za niezasadny. Podobnie ocenił organ odwoławczy również zarzut naruszenia przepisów art. 136 ust. 3 i w zw. z art. 216 u.g.n., ponieważ zgodnie z ww. przepisami, orzecznictwem i stanowiskiem doktryny, niemożliwy jest zwrot nieruchomości, która została dowłaszczona. Przedmiotem postępowań administracyjnych były wszystkie działki utworzone w wyniku przekształceń działki nr [..] - żadna nie została zwrócona wnioskodawcy. Jak wynika z informacji przesłanych przez Prezydenta Miasta G. i Prezydenta Miasta G., ich zwrot był niemożliwy, gdyż nie stanowiły one już własności Skarbu Państwa, ani żadnej jednostki samorządu terytorialnego, więc zastosowanie miał art. 229 u.g.n. Na działkach tych znajdują się m.in. drogi publiczne lub został zrealizowany cel wywłaszczenia. Dodatkowo, organ wskazał, że w przedmiotowym postępowaniu osoby wskazane przez skarżącego, czyli właściciele nieruchomości sąsiednich nie mają ani interesu prawnego ani interesu faktycznego.

A. P. wniósł skargę na powyższą decyzję Wojewody zarzucając jej naruszenie:

1) prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 136 ust. 3 i 4 w zw. z art. 216 u.g.n., poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, w sytuacji gdy przepis ten w odniesieniu do nieruchomości "dowłaszczonych" w trybie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 zasadach i trybach wywłaszczania nieruchomości nie wskazuje konieczności równoczesnego zwrotu nieruchomości wywłaszczonej na cel publiczny,

2) prawa procesowego, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 107 § 1 pkt 3 k.p.a., poprzez brak wskazania w treści zaskarżonej decyzji wszystkich stron niniejszego postępowania.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie o zwrocie przedmiotowej nieruchomości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie decyzji w niniejszej sprawie, wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcie, a także o zasądzenie kosztów postępowania.

Zdaniem skarżącego, będąca przedmiotem niniejszego postępowania działka nr [..], która leży w granicach działki nr [..] nabytej na podstawie art. 5 u.z.t.w.n., obecnie jest zbędna, jeśli chodzi o cel publiczny, dla którego została wywłaszczona. W ocenie skarżącego, z art. 136 ust. 3 i 4 w zw. z art. 216 u.g.n. nie wynika bowiem, aby zwrot nieruchomości "dowłaszczonych" w trybie art. 5 ust. 3 u.z.t.w.n. możliwy był tylko w przypadku równoczesnego zwrotu nieruchomości wywłaszczonej na cel publiczny. Organ dokonał więc błędnej wykładni ww. przepisu, co skutkowało odmową zwrotu nieruchomości. Ponadto, według skarżącego, decyzja nie zawiera wszystkich obowiązkowych elementów - nie wskazuje wszystkich stron przedmiotowego postępowania. Właściciele nieruchomości sąsiednich mają nie tylko interes prawny, ale i faktyczny, jeśli chodzi o wynik niniejszej sprawy.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuję:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja Wojewody oraz poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta, wykonującego zadanie starosty z zakresu administracji rządowej, odpowiadają prawu.

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody z 30 października 2020 r., którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta, wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, o odmowie zwrotu nieruchomości – działki nr [..] (część dawnej działki nr [..]), o powierzchni 28 m2, stanowiącej własność Gminy Miasta, w użytkowaniu wieczystym D.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji są przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz. U. z 2020 r., poz. 1990 ze zm.), zwanej dalej u.g.n., regulujące kwestie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.

Z kolei stosownie do art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część.

Z powołanej regulacji wynika, że podstawowym warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest stwierdzenie jej zbędności dla realizacji celu wywłaszczenia. Istota "zbędności" polega na tym, że cel wywłaszczenia nie jest (i nie był) zrealizowany. Użyte w przepisie sformułowanie "pomimo upływu" oznacza zaś, że zgłoszone przed upływem wyżej wymienionych terminów roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie będzie mogło zostać zaspokojone. Ponadto, nadmienić należy, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 13 marca 2014 r. w sprawie o sygn. akt P 38/11 (Dz. U. z 2014 r. poz. 376), rozstrzygając kwestię wstecznego działania art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n., w sytuacji gdy cel wywłaszczenia zrealizowano przed 22 września 2004 r., wskazał, że terminy 7 i 10 lat należy traktować jako dopełnienie przesłanki zbędności, a organ rozpatrujący żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jedynie w sytuacji, gdy ta nie została jeszcze wykorzystana na cel wywłaszczenia, winien ustalić, czy upłynęły już ww. terminy i w razie dokonania pozytywnego ustalenia wydać decyzję o zwrocie, w przeciwnym razie – o odmowie zwrotu. Wtedy to bowiem do oceny czy dana nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia konieczne jest zbadanie przesłanek zawartych w art. 137 ust. 1 u.g.n. Jednakże w sytuacji, gdy cel wywłaszczenia został zrealizowany, to zwrot nie jest możliwy bez względu na to, kiedy realizacja ta nastąpiła. Przy czym, ocenę realizacji celu wywłaszczenia należy dokonywać na dzień złożenia wniosku o jej zwrot. Przyjmuje się, że w przypadku pomyślnej realizacji celu wywłaszczenia przed dniem złożenia wniosku nie jest możliwy zwrot nieruchomości niezależnie od terminu, kiedy ta realizacja nastąpiła. W konsekwencji, istnieje możliwość prowadzenia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości w sytuacji, gdy jej wywłaszczenie nastąpiło jeszcze przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami z 1997 r., co ma miejsce w niniejszej sprawie, gdzie wywłaszczenia dokonano w 1985 r.

Wskazać należy, że art. 216 u.g.n. zawiera zamknięty katalog nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa, do których mają zastosowanie przepisy rozdziału 6 działu III u.g.n. zatytułowanego "Zwrot wywłaszczonych nieruchomości". Zgodnie zaś z treścią art. 216 ust. 1 u.g.n. przepisy rozdziału 6 działu III u.g.n. dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. poz. 64 oraz z 1982 r. poz. 79). W niniejszej sprawie tymczasem wywłaszczenia dokonano w trybie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (tj.: Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.), dalej jako u.z.t.w.n. Przy czym – co szczególnie istotne w niniejszej sprawie – aktem notarialnym z 31 lipca 1985 r. Skarb Państwa nabył od A. P. nieruchomość położoną w G. składającą się z działek: nr [..] o pow. 9.627 m2, [..] o pow. 10.181 m2 i [..] o pow. 8.393 m2, zapisanych w księdze wieczystej nr [..]. Natomiast spośród wymienionych trzech działek tylko działka nr [..] została wywłaszczona w trybie art. 6 u.z.t.w.n. z przeznaczeniem pod tereny pod budowę osiedla mieszkaniowego [..]. Natomiast nabycie działek nr [..] i [..] nastąpiło w trybie art. 5 u.z.t.w.n., z uwagi na fakt, iż w wyniku sprzedaży działki nr [..] działki te nie nadawałyby się do racjonalnego użytkowania na cele dotychczasowe.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 u.z.t.w.n. wywłaszczenie jest dopuszczalne, jeżeli wywłaszczana nieruchomość jest ubiegającemu się o wywłaszczenie niezbędna na cele użyteczności publicznej, na cele obrony Państwa albo dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych. Stosownie do art. 5 ust. 3 u.z.t.w.n. wywłaszczenie powinno na żądanie właściciela objąć całą nieruchomość, jeżeli w wyniku wywłaszczenia części pozostała dla właściciela część nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania przez niego na cele dotychczasowe. Powyższe regulacja tworzy instytucję tzw. dowłaszczenia, którego istotą jest to, że następuje ono "na żądanie właściciela" i dotyczy części nieruchomości, nie objętej celem wywłaszczenia, ale która nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania na dotychczasowe cele przez jego dotychczasowego właściciela. W konsekwencji, dowłaszczenie nie wiąże się z przymusem odjęcia prawa własności na cel publiczny, a jego uzasadnieniem jest w istocie interes dotychczasowego właściciela nieruchomości.

Zauważyć więc należy, że już z samego brzmienia art. 5 ust. 3 u.z.t.w.n. wynika, że dowłaszczenie działek [..] i [..] nie miało na celu realizowanie jakiegokolwiek celu użyteczności publicznej. Stanowiło ono udogodnienie dla właściciela, dla którego działki te stały się zbędne wskutek wywłaszczenia działki [..]. Dowłaszczone nieruchomości od początku były zbędne dla Skarbu Państwa, a ich przeniesienie na rzecz Skarbu Państwa było uzależnione od wyrażenia takiej woli przez dotychczasowego właściciela. Dowłaszczenie zatem stanowiło realizację uprawnienia właściciela, a nie akt władczy organów administracji publicznej. Nie jest zatem możliwe, aby kwestionować wykorzystanie ich niezgodnie z celem wywłaszczenia skoro od początku działki te nie były niezbędne do jego osiągnięcia. Podobny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 9 stycznia 2014 r., sygn. I OSK 1361/12 (dostępny na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl), gdzie uznał, że Państwo posiada swobodę dysponowania nieruchomościami nabytymi w trybie art. 5 ust. 3 u.z.t.w.n. (zob. też wyrok NSA z 21 listopada 2017 r., sygn. I OSK 254/16, dostępne na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Potwierdzeniem powyższego jest treść art. 216 u.g.n., z którego jednoznacznie wynika, że nieruchomości dowłaszczone wyłączone są spod zastosowania przepisów rozdziału 6 działu III tej ustawy. Jeżeli wolą ustawodawcy byłoby, aby przepisy u.g.n. miały zastosowanie do nieruchomości dowłaszczonych, to wskazałby to wprost, tak jak to zrobił w przypadku nieruchomości wywłaszczonych na podstawie art. 6 u.z.t.w.n.

Niemniej jednak nie oznacza to, że w ogóle nie jest możliwy zwrot nieruchomości dowłaszczonych. Zwrot dowłaszczonych na wniosek właściciela (art. 5 ust. 3 u.z.t.w.n.) nieruchomości jest możliwy, jeżeli zbędna w rozumieniu art. 137 u.g.n. stanie się nieruchomość wywłaszczona na wniosek podmiotu publicznego ubiegającego się o wywłaszczenie (art. 2 ust. 2 w związku z art. 3 ust. 1 u.z.t.w.n.) – zob. wyrok WSA w Warszawie z 11 lipca 2013 r., sygn. I SA/Wa 639/13, dostępny na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl. W orzecznictwie kwestia ta nie budzi wątpliwości, jednakże podkreślić należy, że warunkiem takiego zwrotu jest to, aby to nieruchomość wywłaszczona stała się zbędna dla celu, z powodu którego została ona wywłaszczona (zob. wyroki: NSA z 21 listopada 2017 r., sygn. I OSK 254/16, WSA w Krakowie z 8 maja 2018 r., sygn. II SA/Kr 16/18, dostępne na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Jeżeli zaś w sprawie nie wystąpią przesłanki do zwrotu nieruchomości "głównej" (wywłaszczonej), wówczas będzie wyłączone stosowanie art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 u.g.n. do zwrotu części działek (działki) dowłaszczonych na wniosek właściciela. Przyczyną, dla której nie może nastąpić samodzielny zwrot takiej nieruchomości, jest okoliczność, że nie była ona w chwili wywłaszczenia niezbędna na żaden cel określony w decyzji o wywłaszczeniu - została bowiem wywłaszczona na wniosek właściciela w odpowiedzi na jego żądanie (zob. wyrok WSA w Warszawie z 25 stycznia 2013 r., sygn. I SA/Wa 1001/12, dostępny na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zatem biorąc pod uwagę powyższe, wbrew stanowisku skarżącego, nie ma możliwości zwrotu nieruchomości dowłaszczonej (w rozumieniu art. 5 ust. 3 u.z.t.w.n.), jeżeli uprzednio nie zwrócono wnioskodawcy wywłaszczonej nieruchomości "głównej" (w znaczeniu art. 6 u.z.t.w.n.).

Na poparcie takiego stanowiska zauważyć można, że na skutek wywłaszczenia działki nr [..] działki nr [..] i [..] nie nadawały się do racjonalnego wykorzystania. Tym samym bez zwrotu działki wywłaszczonej nie jest możliwe ich racjonalne wykorzystanie, a więc nie odpadła przesłanka ich dowłaszczenia. Jak wynika zaś z akt organu postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości wywłaszczonej (tj. działki [..]) zostało zakończone decyzją organu II instancji, który utrzymał w mocy decyzję organu I instancji o odmowie jej zwrotu, a rozstrzygnięcie to nie zostało zaskarżone, a więc stało się prawomocne. Mając to na uwadze w obecnej sprawie zwrot nieruchomości dowłaszczonych nie jest możliwy, a decyzje organów administracji o odmowie zwrotu działki nr [..] były prawidłowe.

Z tych względów wydane przez organy decyzje sąd uznał za zgodne z prawem. Organy obu instancji dokonały bowiem prawidłowych ustaleń faktycznych, w tym celu zbierając kompleksowo materiał dowodowy – w szczególności decyzje Prezydenta Miasta o odmowie zwrotu działek stanowiących ówczesną działkę nr [..], w konsekwencji czego prawidłowo powołały i zastosowały przepisy prawa materialnego. Ocena zebranych dowodów nie jest przy tym dowolna i odpowiada wymaganiom określonym w art. 80 k.p.a. Również uzasadnienie zaskarżonej decyzji w pełni odpowiada warunkom wynikającym z treści art. 107 § 3 k.p.a.

W szczególności, nie sposób zgodzić się z zarzutem, że organy nie wskazały w decyzji wszystkich stron postępowania, którymi w ocenie skarżącego winni być także właściciele sąsiednich nieruchomości. Stronami postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości są osoby, które występują z żądaniem zwrotu nieruchomości (byli właściciele lub ich następcy prawni) oraz aktualny właściciel nieruchomości. Status strony w tym postępowaniu mają także osoby, którym przysługują ograniczone prawa rzeczowe do zwracanej nieruchomości lub uprawnienia o charakterze obligacyjnym (por. wyrok NSA z 19 lipca 2007 r., sygn. akt I OSK 973/06, dostępny na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak zaś wynika z akt sprawy, stronami niniejszego postępowania prawidłowo uczyniono byłego właściciela wywłaszczonej działki, który wniósł o jej zwrot oraz Gminę Miasta. Brak jest wobec tego podstaw do przyjęcia, że krąg stron został ustalony nieprawidłowo, i że inne podmioty również mają interes prawny w niniejszej sprawie. Jak trafnie bowiem zauważył Wojewoda, zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną postępowania administracyjnego może być każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Przy czym posiadanie interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym to wskazanie przepisu prawa powszechnie obowiązującego, na którym wnoszący pismo opiera swoje żądanie. Oznacza to, że interes prawny musi wynikać z konkretnego przepisu prawa materialnego. Interes prawny jest indywidualny, konkretny, aktualny i sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego. Tylko przepis prawa materialnego stwarza dla określonego podmiotu legitymację procesową strony. Od interesu prawnego odróżnić należy interes faktyczny, który charakteryzuje się tym, że podmiot jest bezpośrednio zainteresowany sposobem rozwiązania danej sprawy, nie może on jednak wskazać normy prawa materialnego, której naruszenie spowodowało naruszenie jego interesu prawnego.

W rozpoznawanym wypadku natomiast skarżący nie wskazał, jak również sąd z urzędu nie dostrzega, przepisu prawa, który świadczyłby o posiadaniu przez właścicieli sąsiednich nieruchomości interesu prawnego do udziału w przedmiotowym postępowaniu. Niemniej zarzut odnoszący się do innych podmiotów nie kreuje interesu prawnego skarżącego, niezależnie od oceny, że zaskarżona decyzja nie narusza art. 107 § 3 k.p.a.

Mając to na uwadze sąd stwierdził, że wydane w niniejszej sprawie decyzje odpowiadają prawu i winny pozostać w obrocie prawnym. Głównym bowiem zarzutem skargi jest twierdzenie, że dla zwrotu działki wywłaszczonej w trybie art. 5 ust. 3 u.z.t.w.n. nie jest konieczne dokonanie zwrotu nieruchomości wywłaszczonej na cel publiczny, który to pogląd nie znajduje oparcia w orzecznictwie sądów administracyjnych, ani doktrynie i nie może zostać zaakceptowany. Przeprowadzona przez sąd kontrola procedury poprzedzającej wydanie decyzji wykazała, że organy działały zgodnie z regułami ustalonymi w k.p.a.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.).

Sąd orzekał w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., gdyż wniosek w tym zakresie złożył organ przy braku sprzeciwu pozostałych stron postępowania.