Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 572/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2013-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust.3 pkt 5
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 145 par.1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: par.3 ust.1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wójcik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzena Łozowska Sędzia WSA Marta Wojciechowska Protokolant Starszy inspektor sądowy Iwona Dąbrowska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 14 listopada 2013 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi S. K. (dalej: wnioskodawca, skarżący) jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes ZUS) z dnia 6 maja 2013 r. w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy.

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:

Wnioskiem z dnia 21 października 2011r. skarżący zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. (dalej Zakład) o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy w łącznej kwocie 43.741.99 zł. W uzasadnieniu podniósł, iż dochód, który uzyskuje z prowadzonej działalności, wystarcza jedynie na pokrycie kosztów wyżywienia i niezbędnych kosztów prowadzenia działalności, natomiast nie pozwala na wygospodarowanie środków pozwalających na zakup ubrania czy niezbędnych lekarstw. W związku z tym zmuszony jest korzystać z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. Jednocześnie wskazał, że istniejące zadłużenie pozbawia go możliwości uzyskania w przyszłości emerytury, a obecnie jako osoba nieubezpieczona nie może korzystać z usług publicznej służby zdrowia. Końcowo zaznaczył, że nie posiada majątku, który mógłby spieniężyć.

Decyzją z dnia 19 grudnia 2011 r. wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.; dalej: u.s.u.s.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po przeprowadzeniu postępowania oraz dokonaniu oceny aktualnej sytuacji finansowej, majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącego, nie stwierdził istnienia przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. i odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Funduszu Pracy. Uzasadniając decyzję wskazał, iż w sprawie nie zachodziła przesłanka umorzenia należności z uwagi na brak całkowitej nieściągalności (albowiem nie wykorzystano jeszcze wszystkich dostępnych środków zmierzających do skutecznego wyegzekwowania należności). Jednocześnie zaznaczył, że przeanalizował sytuację skarżącego, mając na uwadze treść § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) – (dalej Rozporządzenie) i nie stwierdził także na tej podstawie podstaw do umorzenia należności.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy, po raz kolejny podnosząc, iż znajduje się w trudnej sytuacji rodzinnej i materialnej, która wyraża się brakiem majątku ruchomego i nieruchomego. Wskazał też, że jego sytuacja życiowa uległa dramatycznemu pogorszeniu na skutek niedożywienia i wyziębienia organizmu. Podał, że całodobowo przebywa w lokalu, w którym prowadzi działalność gospodarczą, nie ma możliwości korzystania z leczenia i zakupu środków farmakologicznych, bowiem nie jest ubezpieczony. Jednocześnie do wniosku nie dołączono żadnych nowych dowodów.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z 12 kwietnia 2012 r. utrzymał w mocy decyzję wydaną w I instancji stwierdzając, że w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność. Świadczy o tym fakt prowadzenia, na dzień wydania decyzji, działalności gospodarczej i składania dokumentów rozliczeniowych, co wyklucza możliwość uznania, że nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności. Z uwagi na małą efektywność prowadzonego postępowania egzekucyjnego w dniu 7 października 2010 r. tytuły wykonawcze zostały przekazane do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w O. celem dalszego prowadzenia przymusowego dochodzenia należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne, a więc nie zachodzi ustawowa przesłanka umorzenia, w postaci całkowitej nieściągalności należności przewidziana w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Podkreślił organ, że w niniejszej sprawie nie stwierdzono w sposób formalny (w formie postanowienia) braku możliwości wyegzekwowania wymagalnych należności a ponadto Dyrektor Zakładu jako organ egzekucyjny może w dalszym ciągu prowadzić egzekucję w stosunku do rachunku bankowego, wynagrodzenia za pracę, świadczeń emerytalno-rentowych a także wierzytelności. Wszystkich tych możliwości jeszcze nie wykorzystano w celu skutecznego wyegzekwowania należności, a więc nie można mówić o całkowitej nieściągalności. Zdaniem organu z przedstawionej przez wnioskodawcę dokumentacji nie wynikał ponadto fakt spełnienia przesłanek wskazanych w § 3 ust. 1 Rozporządzenia. Prezes ZUS odniósł się także do ustaleń o aktualnej sytuacji finansowej i rodzinnej wnioskodawcy i wskazał, że nie wynika z nich, aby opłacenie składek pozbawiło go możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Zaznaczył, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wnioskodawca uzyskuje dochód, aczkolwiek niewątpliwie ma on problemy z utrzymaniem płynności finansowej, co jednakże nie może stanowić automatycznej przesłanki do umorzenia należności. Zwrócił też uwagę, że wydatki związane z prowadzeniem działalności zgodnie z obowiązującymi przepisami są rozliczane jako koszty prowadzonej działalności, a więc nie mogą być uznane jako wydatki gospodarstwa domowego, gdyż pomniejszają przychód i podstawę opodatkowania. Podkreślił przy tym, że wnioskodawca korzysta z pomocy społecznej, a w okresie października i listopada 2011 r. czterokrotnie otrzymał zasiłki celowe w łącznej kwocie 640 zł (na zakup żywności, odzieży i środków czystości). Według Prezesa ZUS, dane te wskazywały wprawdzie, że wnioskodawca osiąga ograniczone dochody i spełnia kryteria określone w ustawie z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009r. nr 175, poz. 1362 ze zm.) dla osoby samotnie gospodarującej, co jednakże nie obligowało organu do pozytywnego załatwienia wniosku o umorzenie.

Nie godząc się z powyższą decyzją skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. podnosząc, że jego żądanie umorzenia należności wobec ZUS-u oparte jest wyłącznie na przesłance zaistnienia zagrożenia jego egzystencji, a wydatki związane ze zdrowiem są marginalne wobec tak "gigantycznej" kwoty zaległości. Zakwestionował dokonane przez organ wyliczenia jego dochodu, wskazując, że w tym względzie miarodajnymi są obliczenia dokonane przez opiekę społeczną, według której wysokość miesięcznego dochodu na osobę wynosi u niego 227,08 zł, czyli poniżej kryterium ubóstwa wynoszącego 311 zł. Skarżący zwrócił też uwagę, że od momentu zajęcia mu w listopadzie 2007 r. nadpłaty podatku dochodowego w kwocie 207 zł, aż do wydania zaskarżonej obecnie decyzji, żadne inne należności nie zostały wyegzekwowane. Tym samym nie można twierdzić, iż nie doszło do rzeczywistej nieściągalności zadłużenia. Nadto, przez cały ten czas, mimo braku wpływu środków z egzekucji skierowanej do wykonania przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w O., wierzyciel nie interesował się biegiem tego postępowania, zwracając jedynie uwagę na sam fakt braku jego formalnego zakończenia. Według skarżącego wadliwe są także twierdzenia organu o nieponoszeniu kosztów związanych z mieszkaniem, zwłaszcza co do zamieszkiwania w lokalu, w którym prowadzi on swoją działalność gospodarczą, gdyż po pierwsze nie ma na to zgody właściciela lokalu, a po drugie, lokal ten nie nadaje się do zamieszkania. Natomiast w sytuacji, gdy zamieszkuje u znajomych, w namiocie czy bacówce, ponoszone są związane z tym koszty i nie mają one nic wspólnego z kosztami działalności gospodarczej. Są to typowe wydatki gospodarstwa domowego, obojętne podatkowo dla przychodu z prowadzonej działalności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. wyrokiem z dnia 24 października 2012r., sygn. akt I SA/Op 251/12, uchylił zaskarżoną decyzję. Uzasadniając wyrok WSA w O. w pierwszym rzędzie zaznaczył, iż decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, podejmowane na podstawie art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 Rozporządzenia oparte są na tzw. uznaniu administracyjnym i uzasadnienie tych decyzji stanowi tę ich część, która ma szczególne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Wadliwe uzasadnienie decyzji uznaniowej oraz niewyjaśnienie wszystkich okoliczności w sprawie nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że rozstrzygnięcie organu jest oparte na obowiązujących przepisach oraz wydane w oparciu o rzetelnie ustalony stan faktyczny sprawy. Powoduje to, iż rozstrzygnięcie takie nosi wszelkie cechy rozstrzygnięcia dowolnego, nieopartego na przepisach prawa. W tym znaczeniu Sąd podzielił zarzuty skargi wskazujące na wady uzasadnienia zaskarżonej decyzji co do braku podstaw do uznania, że zaistniała przesłanka całkowitej nieściągalności oraz braku zagrożenia egzystencji skarżącego. Wskazał bowiem, iż stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji o tym, że w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność, nie zostało w żaden sposób powiązanie z rzeczywistymi ustaleniami dotyczącymi dotychczasowej ściągalności zadłużenia skarżącego. Podniósł, że przywoływane okoliczności faktyczne wskazują na to, że ostatnie ze skutecznych zajęć egzekucyjnych miało miejsce w dniu 18 maja 2010 r. i dotyczyło zaledwie kwoty 207 zł. Natomiast w późniejszym czasie nie wyegzekwowano już żadnej należności, a jedynie doprowadzono do formalnego wszczęcia kolejnego postępowania egzekucyjnego, tym razem prowadzonego przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w O., które - jak wykazało przedłożone przez skarżącego na rozprawie postanowienie z dnia 12.09.2012r. Nr [...] o umorzeniu postępowania egzekucyjnego - było bezskuteczne. Jednocześnie Sąd zauważył, iż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, poza ogólnikowym stwierdzeniem, że jeszcze nie wykorzystano wszystkich możliwości w celu skutecznego wyegzekwowania należności, co ma przesądzać o niedopuszczalności umorzenia należności z uwagi na brak zaistnienia obligatoryjnej przesłanki całkowitej nieściągalności, nie wskazuje się, jaki to ewentualny, nowy, skuteczny tym razem środek egzekucyjny, miałby zapewnić ściągalność należności. Poza tym Sąd wskazał, iż ramach uzasadnienia zaskarżonej decyzji brak jest jakiegokolwiek porównania ustalonych dochodów skarżącego z działalności gospodarczej w 2011 r. w kwocie 2.724,99 zł rocznie z realną możliwością uregulowania zadłużenia wobec Zakładu, wynoszącego na tym etapie sprawy kwotę 43.741,99 zł. W tym względzie podkreślił, że organy nie przeanalizowały realnej możliwości poprawy przez skarżącego jego sytuacji finansowej, poprzestając jedynie na wymienieniu ewentualnych możliwych działań z jego strony. Stwierdził dalej, że jeżeli według organu możliwa jest poprawa sytuacji finansowej skarżącego w ramach jego własnych działań, organ winien wskazać na czym opiera takie twierdzenie, a nie poprzestawać jedynie na okólnikowych wskazówkach. Zdaniem Sądu niezbędnym byłoby w tym zakresie uwzględnienie także wieku skarżącego, jego wykształcenia czy wykonywanego zawodu oraz odniesienie tych ustaleń do realiów rynku pracy w Polsce. Tylko takie pogłębione rozważania pozwolą na rzetelną ocenę postawy skarżącego, a mianowicie, czy z własnej woli nie wykorzystuje on istniejącej możliwości poprawy swojej sytuacji materialnej, uchylając się tym samym od realizacji ustawowego obowiązku w zakresie uiszczania należności z tytułu ubezpieczenia społecznego czy składek zdrowotnych. Bierna postawa skarżącego, o ile zostałaby potwierdzona, niewątpliwie rzutowałaby na ocenę zasadności umorzenia dochodzonej zaległości.

W związku z powyższym Sąd zobowiązał Prezesa ZUS, iż w ramach ponownego rozpoznania sprawy winien dokonać kompleksowego rozważenia okoliczności wskazywanych przez stronę we wniosku, dotyczących umorzenia wnioskowanych należności, a zajęte w tym względzie stanowisko winno znaleźć pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Wskazał przy tym, że uzasadnienie decyzji winno zawierać informacje o przeprowadzeniu analizy sytuacji materialnej i rodzinnej strony, ale także wnioski, do jakich te okoliczności doprowadziły organ, w kontekście przesłanek zawartych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i w wydanym na podstawie art. 28 ust. 3a tej ustawy Rozporządzeniu.

Wskutek ponownego rozpatrzenia sprawy Prezes ZUS decyzją z dnia 6 maja 2013 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia 19 grudnia 2011 r.

W uzasadnieniu podkreślił, że w dalszym ciągu są prowadzone działania zmierzające do wyegzekwowania należności z tytułu składek w trybie egzekucyjnym, które na dzień wydania decyzji są nieskuteczne z uwagi na brak środków finansowych na rachunku bankowym. Jednakże w jego ocenie umorzenie postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w O. nie przekreśla możliwości ponownego wdrożenia postępowania egzekucyjnego.

W związku z powyższym Prezes ZUS powołał się na pismo Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w O. z dnia 12 lutego 2013r., z którego wynika, że skarżący figuruje w ewidencji podatników prowadzących działalność gospodarczą od dnia 1 września 2002 r. do nadal, a także na informacje pochodzące z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS, z których wynika, iż na dzień sporządzenia niniejszej decyzji skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą i począwszy od kwietnia 2010r. nie dokonuje żadnych wpłat na ubezpieczenia społeczne z tego tytułu. Zatem, zdaniem Prezesa ZUS, nie można przyjąć, że nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności a więc nie ma podstaw do uznania, że wobec skarżącego zachodzi całkowita nieściągalność.

W uzasadnieniu wskazano na dokonanie szczegółowej analizy aktualnej sytuacji finansowo-materialnej skarżącego, opartej o następujące ustalenia:

1.Skarżący prowadzi działalność gospodarczą od 1 września 2002 r. do nadal, z której winien osiągać dochód.

2.Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, posiada stałe zameldowanie w O., ul. B., jednakże faktycznie zamieszkuje w lokalu użytkowym, w którym prowadzi działalność gospodarczą (pod wskazanym adresem zameldowania skarżący nie ma możliwości zamieszkania, gdyż nastąpiła zmiana przeznaczenia lokalu mieszkalnego na strych). Jednocześnie skarżący wskazał, iż nie posiada żadnego mieszkania, nocuje w hotelach, u znajomych lub pod namiotem.

3.Skarżący korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. od października 2011 r. w zakresie zasiłków celowych z przeznaczeniem m.in. na zakup odzieży, z wieloletniego programu "pomoc państwa w zakresie dożywiania" na zakup posiłku lub żywności (pismo MOPR w O. z 26 lutego 2013 r.). W okresie od 10 października 2011 r. do grudnia 2012 r. skorzystał z pomocy Ośrodka w ogólnej kwocie 4.942,06 zł, średniomiesięcznie pomoc finansowa wyniosła 329,47 zł.

4.Dochody skarżącego za 2011 r. wyniosły 2.724,99 zł brutto - tj. średniomiesięcznie 227,08 zł brutto, natomiast za rok 2012 r. 1.882,19 zł brutto - tj. średniomiesięcznie 154,84 zł brutto (pismo Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w O. z dnia 12 lutego 2013 r.).

Mając powyższe na względzie i porównując osiągane dochody (średniomiesięcznie 154,84 zł brutto za rok 2012 r.) do obowiązku dokonywania comiesięcznych opłat składek na ubezpieczenie społeczne (aktualnie 972,40 zł - bez dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego), obowiązku opłacania należności z tytułu najmu lokalu użytkowego w kwocie 570,72 zł (za grudzień 2011 r.), obowiązku opłacenia należności z tytułu wykorzystanej energii cieplnej (ogrzewanie lokalu) w kwocie 47,63zł oraz zapewnienia dalszej egzystencji poprzez zakup podstawowych artykułów żywnościowych oraz odzieży i środków higienicznych Prezes ZUS uznał, iż skarżący aktualnie znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowo-materialnej i bytowej, co potwierdza spełnienie przez niego kryteriów, określonych w ustawie z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009r. nr 175, poz. 1362 ze zm.).

Jednocześnie zaznaczył, że przedstawiona sytuacja, tj. osiąganie przez zobowiązanego bardzo niskich dochodów tylko i wyłącznie z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, trwa od dłuższego czasu. Jednakże, jego zdaniem, fakt ten nie może być automatyczną przesłanką przemawiająca za umorzeniem należności.

Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego (sygn. akt I SA/Łd 638/02 z dnia 11.06.2003r.) stwierdzający, że umorzenie należności z tytułu składek, w tym także i odsetek za zwłokę stosuje się w sytuacjach wyjątkowych i szczególnie uzasadnionych, Prezes ZUS stwierdził, że sytuacji skarżącego nie można uznać za wyjątkową, skoro znajduje się w trudnej sytuacji od co najmniej kilku lat (tj., w roku 2002 brak przychodu/dochodu, w latach 2003-2004 prowadzona działalność przynosiła straty, natomiast w latach następnych dochody średniomiesięczne wynosiły odpowiednio: za rok 2005 - dochód 1.005,38 zł brutto; za rok 2006 - dochód 1.281,73 zł brutto; za rok 2007 - dochód 1.106,17 zł brutto; za rok 2008 - dochód 250,95 zł brutto; za rok 2009 - dochód 670,71 zł brutto; za rok 2010 - dochód 665,21 zł brutto; za rok 2011 - dochód 227,08 zł brutto; za rok 2012 - dochód 154,84 zł brutto).

Jednocześnie organ zauważył, że skoro nie jest to okoliczność nowa czy nadzwyczajna, a więc spowodowana przyczynami niezależnymi od skarżącego, niezrozumiałym jest, dlaczego przez tak długi okres nie podjął żadnych kroków ograniczających przynajmniej generowanie kolejnego zadłużenia (np. poprzez zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej, próbę spłaty zadłużenia, podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia). Sama trudna sytuacja finansowa przedsiębiorcy nie uzasadnia udzielenia żądanej ulgi.

W dalszej kolejności podniesiono, że skoro spadek zainteresowania oferowanymi przez skarżącego usługami (hipnoza, medycyna naturalna, bioenergoterapia) przekłada się na spadek osiąganych dochodów, powinien on podjąć pewne kroki zmierzające do poprawy sytuacji finansowej swojej firmy np. poprzez rozszerzenie proponowanych usług, zmianę profilu prowadzonej działalności, przekwalifikowanie lub w ostateczności zaniechanie prowadzonej działalności (okresowo lub całkowicie) i podjęcie zatrudnienia. Ponadto wskazano, iż w przypadku skarżącego istnieje również możliwość podjęcia zatrudnienia (jako główne źródło dochodu) oraz dodatkowo prowadzenia działalności gospodarczej (jako dodatkowe źródło dochodu). W tym względzie zwrócono uwagę, iż postępowanie skarżącego prowadzi do zastąpienia jednego zadłużenia drugim zadłużeniem tylko z innego tytułu, wskazując zarazem, że skarżący będąc w trudnej sytuacji materialnej i życiowej nie podejmuje skutecznych działań zmierzających do jej zmiany, a proponowane przez Powiatowy Urząd Pracy w latach 2001-2002 trzy oferty zatrudnienia zakończyły się brakiem uzyskania zatrudnienia (w 1 przypadku z uwagi na rezygnację z własnej oferty firmy ją zgłaszającej). Podkreślono również, że proponowane przez ZUS ulgi w postaci układów ratalnych na spłatę zaległych składek kończyły się z uwagi na brak wywiązywania się skarżącego z dokonywania ratalnych wpłat.

Jednocześnie Prezes ZUS stwierdził, iż Zakład nie jest instytucją powołaną do dokonywania analiz rynku pracy w Polsce, przedstawienia ofert pracy i gwarantowania zatrudnienia osobom bezrobotnym, lub zbierania informacji na temat poziomu wykształcenia osób zobowiązanych do opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Szczegółową analizą rynku pracy w regionie oraz w kraju, oferowaniem zatrudnienia, szkolenia, przekwalifikowania, zatrudnieniem poza granicami kraju oraz propozycjami innych rozwiązań dla osób bezrobotnych zajmują się Powiatowe Urzędy Pracy oraz Wojewódzkie Urzędy Pracy. Jednakże, jak zostało stwierdzone w uzasadnieniu decyzji, w analizowanym przypadku Zakład dodatkowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające dotyczące możliwości ewentualnego zatrudnienia skarżącego. Ustalono, iż skarżący posiada wykształcenie podstawowe (Powiatowy Urząd Pracy wskazał, iż skarżący nie przedłożył w trakcie rejestracji dokumentu potwierdzającego poziom wykształcenia, natomiast zgodnie z przedstawionym świadectwem pracy przed zarejestrowaniem się jako osoba bezrobotna zajmował stanowisko: referent ds. zaopatrzenia) a Powiatowy Urząd Pracy nie jest w stanie stwierdzić, czy dysponuje odpowiednimi ofertami pracy, gdyż nie posiada informacji jakiej pracy poszukuje skarżący. Podkreślono również, iż po złożeniu wniosku o umorzenie w dniu 21 października 2011 r. skarżący w dalszym ciągu nie opłaca wymagalnych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, generując tym samym kolejne długi za miesiące od października 2011r. do marca 2013r. włącznie.

Jednocześnie w uzasadnieniu decyzji wskazano, iż trudności finansowe skarżącego mogą mieć charakter przejściowy i same w sobie nie mogą stanowić o konieczności umorzenia należności składkowych, które uznawane są za środki publiczne i objęte są szczególną troską organu w zakresie ich ściągalności. Zaznaczono w tym względzie, że skarżący jest dłużnikiem osobistym Zakładu i dla oceny możliwości umorzenia należności znaczenie ma nie tylko jego sytuacja osobista, rodzinna czy majątkowa, ale także charakter wierzytelności Zakładu i sposób jej zabezpieczenia.

Podkreślono, że przesłanki umorzenia są rozpatrywane nie tylko w kontekście sytuacji finansowej wnioskodawcy ale także w odniesieniu do bieżącego stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Zatem nieprzekazywanie w terminie składek powoduje konsekwencje w wymiarze ekonomiczno-społecznym dla świadczeń emerytalnych osób indywidualnych oraz wpływa destabilizująco na system ubezpieczeń społecznych.

Wskazując, że powyższe argumenty są ściśle związane z zasadą interesu społecznego i słusznego interesu strony, organ powołał wyrok NSA z dnia 11 czerwca 1981r. - SA 820/81 (ONSA 1981/1/57), gdzie wskazano, iż zakres swobody organu administracji jest ograniczony ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego określonymi w art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.). Przy rozstrzygnięciach o uznaniowym charakterze organ administracji jest obowiązany zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 7 k.p.a. załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem strony, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków, przy czym wskazówki co do wykładni pojęcia "ważny interes strony" zawarto w wyroku NSA z dnia 12 lutego 2003 r. (III SA 1838/01), zgodnie z którym należy się tu posługiwać kryteriami zobiektywizowanymi, zgodnymi z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, w której wysoką rangę mają zdrowie i życie, a także możliwości zarobkowe w celu zdobycia środków utrzymania dla siebie i rodziny. Z kolei przez interes społeczny (publiczny) rozumie się dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego itp." Z kolei w wyroku NSA z dnia 16 stycznia 2003r. (SA/Sz 945/01) wskazano, że za ważny interes strony należy uznać sytuację, gdy z powodu nadzwyczajnych przypadków losowych podatnik nie jest w stanie uregulować zaległości. W orzecznictwie przeważa pogląd, że za umorzeniem przemawiać będą wypadki niezależne od sposobu postępowania wnioskodawcy, bądź spowodowane działaniem czynników, na które nie mógł on mieć wpływu.

Jednocześnie organ podkreślił istotne znaczenie interesu publicznego, który musi być brany pod uwagę przy podjęciu decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w odniesieniu do konkretnej, indywidualnej sytuacji. W tym kontekście, zdaniem Prezesa ZUS, zbyt szerokie stosowanie instytucji umorzenia składek, wobec ich powszechności mogłoby spowodować zagrożenie dla stabilności finansowania systemu ubezpieczeń społecznych w kraju. W ocenie tego organu umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania, co wynika z wyroku WSA w Warszawie z dnia 22 grudnia 2006r., sygn. akt III SA/Wa 2426/06 (Lex nr 328891), zgodnie z którym jeżeli właściwy organ dostrzeże jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego negatywne rozstrzygnięcie dla wnioskodawcy nie może być uznane za dowolne.

Z kolei odnosząc się do pisma końcowego złożonego przez skarżącego w dniu 9 kwietnia 2013 r. co do uzależnienia uzyskania kredytu bankowego na rozwój, zmianę profilu lub rozszerzenie prowadzonej działalności od umorzenia zaległości Prezes ZUS zauważył, iż po ewentualnym umorzeniu przez Zakład składek na ubezpieczenie społeczne skarżący ponownie zostanie dłużnikiem, tym razem banku. W tej sytuacji uznał, iż sytuacja finansowo-materialna skarżącego nie poprawi się, a wręcz pogorszy na skutek kolejnego obciążenia finansowego, które będzie zobowiązany spłacać. Jednocześnie Prezes ZUS stwierdził, że wysokość osiąganych przez skarżącego dochodów zdecydowanie ogranicza lub całkowicie wyklucza możliwości otrzymania kredytu bankowego.

Końcowo podkreślono, że na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012r., poz.1551), istnieje możliwość umorzenia części składek (za okres od 1 stycznia 1999 r. do 28 lutego 2009 r.) pod warunkiem opłacenia pozostałych należności niepodlegających abolicji.

W skardze na powyższą decyzję Prezesa ZUS, zawartej w pismach z dnia 6 i 21 czerwca 2013 r., skarżący wskazał, że w dalszym ciągu nie otrzymał odpowiedzi z instytucji, potrzebnych do pełnego ustosunkowania się do decyzji organu z 6 maja 2013 r., ale przedstawi je na rozprawie w Sądzie. Odnosząc się do przekazanej Zakładowi informacji PUP w O. dotyczącej możliwości zapewnienia mu pracy jako osobie po 50 roku życia, zakwestionował te twierdzenia wskazując, że to sam pracodawca decyduje kogo zatrudni. Nadto podniósł, iż oczekuje od PUP w O. odpowiedzi, czy Urząd posiada lub posiadał zastrzeżenia do jego osoby dotyczące lat 2002- 2004.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podnosząc argumenty tożsame z podanymi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i stwierdzając, że zarzuty skarżącego były analizowane w wydanym rozstrzygnięciu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przeprowadzona w niniejszej sprawie kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji daje w ocenie Sądu podstawy do uznania, że decyzja ta narusza prawo w sposób powodujący konieczność jej uchylenia. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) –c) ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – dalej: "p.p.s.a.", sąd administracyjny uchyla zaskarżoną decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub naruszenie przepisów postępowania w stopniu – odpowiednio- mającym lub mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, lub też naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W przypadkach przewidzianych w art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji lub postanowienia. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 tej ustawy sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Nadto w kontrolowanej sprawie, z uwagi na ponowne jej rozpatrywanie przez Prezesa ZUS wskutek uchylenia poprzedniej decyzji tego organu z dnia 12 kwietnia 2012 r. przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. wyrokiem z dnia 24.10.2012 r. w sprawie sygn. akt I SA/Op 251/12, organ stosownie do art. 153 p.p.s.a. był związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażoną w tymże wyroku. Zgodnie z tym przepisem ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

Przez ocenę prawną, o której mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy, odnoszący się do wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej, a nie innej decyzji.

Na tle powołanego przepisu nie może budzić wątpliwości stanowisko, że wskazania sądu administracyjnego co do dalszego postępowania są konsekwencją oceny prawnej, zwłaszcza konsekwencją oceny przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi i rezultatu tego postępowania w postaci materiału dowodowego zebranego w sprawie i jego oceny prawnej. Zmierzają one do uniknięcia błędów już popełnionych i zawierają wskazówki pozwalające na uniknięcie kolejnej wadliwości rozstrzygnięcia. Odstępstwo od tych wskazań może dotyczyć tylko dwóch sytuacji. Pierwsza z nich jest związana z ewentualną zmianą stanu faktycznego, jeśli w toku ponownego rozpatrywania sprawy zostanie stwierdzone, że jest on odmienny od tego jaki został przyjęty przez Sąd, natomiast druga sytuacja umożliwiająca odstępstwo od zasady związania wyrokiem Sądu w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. wiąże się ze zmianą stanu prawnego już po wydaniu tego wyroku przez Sąd.

W orzecznictwie sądów administracyjnych, podzielanym przez Sąd rozpoznający tę sprawę, ugruntowane jest stanowisko o wynikającym z powyższego przepisu obowiązku podporządkowania się organów ocenie prawnej wyrażonej w uzasadnieniu wydanego wyroku uchylającego wcześniejszą decyzję, jeśli nie wystąpią wymienione powyżej dwa przypadki zezwalające na takie odstępstwo (por. wyrok z dnia 5.04.2013 r. II SA/Kr 179/3, z dnia 11.04.2013 r., I OSK 1790/11, dostępne na stronie internetowej NSA www.orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak dalej powoływane orzecznictwo). Stwierdzić zatem należy, że naruszenie przez organ art. 153 p.p.s.a. powoduje konieczność – w razie wniesienia kolejnej skargi – uchylenia zaskarżonej decyzji, albowiem przepis ten stanowi gwarancję przestrzegania przez organy administracji publicznej zasady związania orzeczeniem Sądu.

W świetle powyższych rozważań kontrola zaskarżonej decyzji musiała być przeprowadzona nie tylko z uwzględnieniem przesłanek określonych w art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., ale także dodatkowo wynikających z art. 153 tej ustawy.

Ocena całokształtu okoliczności sprawy przedstawionych przez organ w zaskarżonej decyzji – przy uwzględnieniu opisanych powyżej kryteriów kontroli - prowadzi do wniosku, że wymaganiom wynikającym ze wskazanych przepisów organ nie sprostał.

Zdaniem Sądu w dalszym ciągu nie zostało w sprawie wyjaśnione, na jakiej podstawie organ opiera przekonanie o niewystąpieniu przesłanki braku całkowitej nieściągalności pomimo nieskuteczności prowadzonej egzekucji, co zostało wytknięte przez Sąd orzekający w sprawie I SA/Op 251/12, który zauważył, że samo tylko formalne wszczynanie egzekucji nie jest wystarczające, tym bardziej, że w ramach kilkuletniego prowadzenia egzekucji ściągnięto tylko 207,00 zł w 2010 r. O ile bowiem na dzień wydania poprzedniej (uchylonej) decyzji egzekucja istotnie nie została jeszcze formalnie zakończona (czemu organ przypisywał rozstrzygające znaczenie), o tyle już w dacie wydania skarżonej w tej sprawie decyzji wiadomym było, że dotychczas prowadzone przez naczelnika urzędu skarbowego postępowanie egzekucyjne zostało umorzone ze względu na bezskuteczność egzekucji (postanowienie z dnia 12.09.2012r.). W uzasadnieniu tego postanowienia jednoznacznie stwierdzono brak jakiegokolwiek majątku ruchomego i nieruchomego jak też wierzytelności i praw, do których może być skierowana egzekucja, a skarżący "żyje poniżej minimum socjalnego".

Zgodnie z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi w przypadku, gdy m.in. naczelnik urzędu skarbowego stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Zatem w dacie wydania zaskarżonej decyzji niewątpliwie ta przesłanka była spełniona, skoro stwierdzono brak tego rodzaju majątku. Wnioskując więc a contrario z powołanego art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. stwierdzić trzeba, że nie zachodzi całkowita nieściągalność, jeśli właściwy organ egzekucyjny stwierdzi istnienie majątku, z którego można prowadzić egzekucję. W tym kontekście wskazanie przez Prezesa ZUS na kontynuację przez Dyrektora ZUS postępowania egzekucyjnego, poprzez dokonywanie kolejnych zajęć rachunku bankowego, które - co bezsporne - są całkowicie bezskuteczne, wskazuje jedynie na formalne uruchamianie egzekucji.

Podkreślić wobec tego należy, że wywodzone jedynie na tej podstawie twierdzenie organu o kontynuacji działań zmierzających do wyegzekwowania należności zostało zakwestionowane przez Sąd orzekający w sprawie I SA/Op 251/12. Wyraźnie bowiem Sąd zaznaczył, że uruchamianie kolejnych zajęć egzekucyjnych musi zostać powiązane przez organ nie tylko z ustaleniami dotyczącymi dotychczasowej ściągalności zadłużenia skarżącego (te były negatywne), ale także z prognozami co do efektywności egzekucji w przyszłości. W tym względzie Sąd zauważa, że ponownie rozstrzygając wniosek organ dysponował już nowym dowodem w sprawie w postaci postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w O. z dnia 12.09.2012r. o umorzeniu egzekucji, ze wskazaniem w jego uzasadnieniu na całkowity brak majątku zobowiązanego nadającego się do egzekucji oraz na to, że zobowiązany korzysta ze świadczeń pomocy społecznej i żyje poniżej minimum socjalnego. Pomimo zatem tego, że w sprawie pojawił się ten nowy dowód, jak też pomimo wyraźnych zaleceń Sądu orzekającego w sprawie I SA/Op 251/12 Prezes ZUS nadal nie wypowiedział się, czy w jego ocenie brak majątku, do którego może być skierowana egzekucja, rzeczywiście występuje, i czy ma on charakter trwały, jeśli zaś nie, to na jakich wiarygodnych i sprawdzalnych przesłankach opiera twierdzenie o możliwości poprawy sytuacji skarżącego w przyszłości w takim zakresie, aby można było prowadzić skuteczną egzekucję. Powołanie się na formalne jedynie wszczęcie przez Dyrektora ZUS w O. postępowania egzekucyjnego, poprzez zajęcie w dniu 23.01.2012 r. rachunku bankowego w ING Bank Śląski oraz w dniu 13.02.2012 r. w Banku Pocztowym za okres od 09/2011 do 10/2011 a dniu 9.05.2012 r. za okres od 11/2011 do 05/2012 i od 11/2009 do 12/2009, a także zajęcia w dniu 18.12.2012 r., które bezspornie nadal są bezskuteczne, nie może jednak dowodzić, wbrew temu, co twierdzi organ, faktu "prowadzenia w dalszym ciągu działań zmierzających do wyegzekwowania należności w trybie egzekucyjnym".

Taka ocena organu nie może być bowiem wyrażana w oderwaniu od realnych możliwości zaspokojenia należności z tytułu składek, co winno zostać odniesione zwłaszcza do uzyskiwanego przez skarżącego dochodu z działalności gospodarczej. Na konieczność zestawienia dochodów skarżącego z wysokością zadłużenia wskazał wyraźnie Sąd w poprzednim wyroku. Prezes ZUS w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał co prawda na wysokość tych dochodów za 2011 r. i za 2012 r. (za 2011 r. - miesięcznie 227,08 zł brutto, za 2012 r. - miesięcznie 154,84 zł brutto) i porównał je z wysokością zadłużenia jak też obowiązkiem uiszczenia składek na ubezpieczenie społeczne w wysokości 972,40 zł miesięcznie, czynszem najmu za lokal użytkowy w kwocie 570,72 zł miesięcznie (za grudzień 2011 r.), opłatą za energię cieplną 47,63zł, wskazując też na konieczność ponoszenia wydatków na zapewnienie dalszej egzystencji poprzez zakup podstawowych artykułów żywnościowych oraz odzieży i środków higienicznych (nie określając wszak ich wysokości), ale w konkluzji stwierdził jedynie, że skarżący aktualnie znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowo-materialnej uzasadniającej spełnienie kryteriów z ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej.

Pomimo wskazań Sądu zawartych w poprzednim wyroku nie wyjaśniono jednak, jaki to nowy, skuteczny tym razem środek egzekucyjny, mógłby doprowadzić do wyegzekwowania należności. Nadal zatem nie wiadomo, czy, a jeśli tak, to na jakich przesłankach organ opiera prognozę o możliwości wyegzekwowania należności w określonej perspektywie czasowej. Takich argumentów nie przedstawiono, ograniczając się do stwierdzenia o kontynuacji działań zmierzających do wyegzekwowania należności, choć bezspornym w sprawie było, że egzekucja jest nieskuteczna z uwagi na brak środków na rachunku bankowym.

Nadal zatem nie wiadomo, na jakich przesłankach – w realiach rozpatrywanego przypadku – organ opiera przypuszczenie, że uruchamianie kolejnych zajęć doprowadzi do ściągnięcia należności. Mimo zatem ustaleń o bardzo trudnej sytuacji finansowo-bytowej skarżącego, kwalifikującej go do świadczeń z pomocy społecznej, organ nie przedstawił przesłanek, na jakich opiera stanowisko o realnej możliwości ściągnięcia zaległości. Jak bowiem wyżej wskazano, ograniczenie się do stwierdzenia, że "w dalszym ciągu prowadzone są działania zmierzające do wyegzekwowania należności z tytułu składek w trybie egzekucyjnym", pozostaje w wyraźnej sprzeczności z oceną Sądu zawartą w wyroku w sprawie I SA/Op 251/12. Przeciwstawianie się tej ocenie w chwili obecnej jest spóźnione i tym samym niedopuszczalne. Jeśli organ z nią się nie zgadzał, mógł skarżyć tamten wyrok. Jednak wobec jego prawomocności jest on obowiązany bezwzględnie stosować się do zaleceń w nim zawartych. Naruszenie tej zasady stanowi podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji, stosownie do art. 153 p.p.s.a., albowiem nie podano żadnych przyczyn, które w kontekście przesłanek zawartych w art. 153 p.p.s.a. dawałyby podstawę do odstąpienia od wskazań Sądu co do dalszego postępowania.

Sąd orzekający w tej sprawie nie podziela również stanowiska organu, prezentowanego w ślad za poglądem NSA wyrażonym w wyroku z dnia 13.05.2009 r. II GSK 914/08, iż dla uznania, że ma miejsce całkowita nieściągalność, konieczne jest spełnienie wszystkich przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. łącznie. Gdyby tak było, to żaden z żyjących zobowiązanych nie mógłby ubiegać się o umorzenie zaległych składek, skoro w punkcie 1) ustępu 3 art. 28 u.s.u.s. wskazano jako jedną z przesłanek śmierć dłużnika (przy spełnieniu tam określonych dalszych kryteriów). Poza tym np. postępowanie likwidacyjne (pkt 4) może dotyczyć tylko niektórych kategorii płatników składek. Tak więc stanowisko organu w tym zakresie pozostaje w sprzeczności z przytoczoną przez tenże organ uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 6.05.2006 r. II UZP 6/04, odnoszącą się co prawda bezpośrednio do uznaniowego charakteru decyzji o umorzeniu, ale w sytuacji zaistnienia którejkolwiek (a więc nie wszystkich łącznie) przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. (por. także wyrok z dnia 22.03.2012 r. I SA/Gl 44/12).

Nie można również, zdaniem Sądu, zaaprobować konkluzji organu (str. 9 uzasadnienia zaskarżonej decyzji), że "wskazane powyżej przesłanki uniemożliwiają jednoznaczne stwierdzenie, czy w sprawie zachodzi całkowita nieściągalność". Takie stwierdzenie stanowi bowiem w istocie uchylenie się od rozstrzygnięcia sprawy poprzez dokonanie oceny, czy zostały spełnione materialnoprawne przesłanki rozstrzygnięcia określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.. Tymczasem jest to nader istotne ustalenie, gdyż stwierdzenie braku całkowitej nieściągalności w oparciu o art. 28 ust. 3 u.s.u.s. powoduje, że organ nie ma prawnej możliwości umorzenia należności tytułu składek na tej podstawie prawnej, chyba że spełnione są przesłanki określone w § 3 ust. 1 Rozporządzenia.

W ocenie Sądu w kontrolowanej sprawie nie zostały też zrealizowane zawarte w wyroku I SA/Op 251/12 zalecenia co do obowiązku przeanalizowania realnej możliwości poprawy przez skarżącego jego sytuacji finansowej w ramach jego własnych działań. Te twierdzenia, jakie prezentuje organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, winny być bowiem osadzone w realiach okoliczności ustalonych w tej sprawie, nie mogą natomiast ograniczać się do ogólnych wskazówek. Nie można więc zaaprobować ogólnych stwierdzeń organu odnoszących się do ewentualnych możliwości zmiany sytuacji przez zobowiązanego, poprzez wskazanie na obowiązek podjęcia działań zmierzających do poprawy sytuacji skarżącego, polegających np. na zmianie profilu działalności, rozszerzeniu zakresu proponowanych usług a nawet zaniechaniu podjęcia działalności i podjęciu zatrudnienia. Informacje uzyskane z Powiatowego Urzędu Pracy w O. dotyczyły przy tym zdarzeń całkowicie odległych, bo sprzed około 10 lat, a więc nieprzystających do realiów obecnego rynku pracy, tym bardziej, że sam skarżący jest już osobą o 10 lat starszą (niż w owym czasie). Powoływanie się więc na składane wówczas propozycje pracy, z których żadna nie okazała się skuteczna bez winy skarżącego, nie może mieć znaczenia przy ocenie jego postawy w kontekście ewentualnego niewykorzystywania możliwości uzyskania dochodów w aktualnym stanie faktycznym. Również pomimo tego, że Sąd w poprzednio wydanym w tej sprawie wyroku nakazał rozważyć także wiek zobowiązanego przy ocenie ewentualnych możliwości uzyskania przez niego zajęcia, organ skwitował to powołaniem się na obowiązujące w tej mierze regulacje prawne, tj. na ustawę z dnia 20.04.2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, w tym zawarty w niej zakaz dyskryminacji ze względu na wiek. Również wskazanie na możliwość zmiany profilu działalności, podjęcia zatrudnienia, w tym także poza granicami kraju, podnoszenie kwalifikacji, uczestnictwo w kursach i szkoleniach, podjęcie zatrudnienia na podstawie umów cywilnoprawnych jest rozważaniem czysto teoretycznym, z pominięciem konkretnych okoliczności sprawy, co zakwestionował Sąd poprzednio orzekający w tej sprawie.

Nie ulega więc wątpliwości, że takie stanowisko w pełni abstrahuje od stwierdzonej przez Sąd w sprawie I SA/Op 251/12 konieczności wykazania, na czym organ opiera takie twierdzenie, biorąc pod uwagę realia rozpatrywanej sprawy oraz realia rynku pracy w Polsce.

Z tychże wskazań wynikało ponadto, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności nie może być oderwana od okoliczności faktycznych konkretnej sprawy, co oznacza, że organy mają obowiązek skonfrontowania bieżącej sytuacji strony z wysokością zaległej należności. Tego rodzaju decyzja musi być oparta na całym materiale dowodowym wszechstronnie ocenionym.

Konieczność takiej oceny wynika z przesłanek określonych w § 3 ust. 1 Rozporządzenia, gdzie niezbędnym staje się ustalenie, czy ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną zobowiązany nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ pociągnęłoby to dla niego zbyt ciężkie skutki, co w szczególności następuje w przypadkach wymienionych w punktach od 1) do 3) tego przepisu. Jak podkreślał skarżący, w jego przypadku chodzi o sytuację opisaną w punkcie 1), a zatem taką, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W tym zakresie w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że organ prowadząc postępowanie o umorzenie składek obowiązany jest porównać stwierdzoną sytuację majątkową zobowiązanego do zaległej należności i wskazać jego dochody (rzeczywiste czy potencjalne), które w ocenie organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia. Trzeba ponadto zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami utrzymania jej i najbliższych w celu ustalenia, czy jest ona w stanie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla swojego podstawowego utrzymania (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 29.02.2012 r. III Po33/12.

Odnosząc się w tym kontekście do skarżonej w tej sprawie decyzji stwierdzić należy, że organ nie przedstawił jasnej oceny wynikającej z porównania ustalonych dochodów skarżącego z prowadzonej działalności gospodarczej w 2012 r. w kwocie 154,84 zł brutto miesięcznie, wysokości kosztów utrzymania samego skarżącego i kosztów utrzymania lokalu użytkowego, z realną możliwością uregulowania, w oparciu o te dochody, istniejącego już zadłużenia wobec Zakładu wynoszącego kwotę 43.741,99 zł (umorzenia tej kwoty domagał się skarżący, pomimo że jego zadłużenie względem ZUS nadal narasta na skutek zalegania z zapłatą za dalsze okresy). Prezes ZUS przyznając w związku z tym fakt bardzo trudnej sytuacji finansowo-materialnej i bytowej skarżącego wskazał na korzystanie przez niego ze środków pomocy społecznej (od 10/2011 do 12/2012 w łącznej kwocie 4.942,06 zł) a także na zaplanowane dla skarżącego na dalsze okresy świadczenia w postaci zasiłków okresowych, celowych, na zakup posiłku lub żywności, stwierdził jedynie, że spełnia on kryteria określone w ustawie o pomocy społecznej. Natomiast w jego ocenie taka sytuacja nie może być automatyczną przesłanką do umorzenia, gdyż trwa od dłuższego czasu.

Wskazać w związku z tym należy, że szeroka analiza dochodów skarżącego poczynając od 2005 r. (notabene także bardzo niskich) nie ma znaczenia dla oceny możliwości umorzenia na omawianej podstawie w chwili obecnej. Istotne są bowiem okoliczności istniejące na dzień orzekania. Jak bowiem wskazał NSA w wyroku z dnia 11.02.2011 r., II GSK 172/10, przyczyny powstania zaległości z tytułu składek nie mieszczą się w żadnej z przesłanek umorzenia opisanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i § 3 Rozporządzenia. W tej sprawie należało więc ocenić sytuację skarżącego w kontekście posiadania środków niezbędnych do przeżycia, a zwłaszcza wskazać dochody, które w ocenie organu byłyby wystarczające do pokrycia zadłużenia w sposób, który nie doprowadzi do zagrożenia egzystencji zobowiązanego. Takiej oceny w kontrolowanej sprawie zabrakło. Brak jest zwłaszcza odniesienia do faktu korzystania przez skarżącego ze świadczeń pomocy społecznej. Co do tego bezspornego ustalenia w orzecznictwie sadowoadministracyjnym ukształtowany jest pogląd, podzielany przez Sąd w składzie rozpoznającym tę sprawę, że sytuacja, w której zapłata zaległości spowoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego do środków pomocy państwa nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (por. wyrok z dnia 13.03.2012 r., I SA/Kr 2130/11, z dnia 27.01.2012 r., I SA/Op 470/11). Godzi się zauważyć, że w niniejszej sprawie nie chodzi nawet o potencjalną możliwość korzystania z takich świadczeń w przypadku ściągnięcia należności, ale o zdarzenie, które już zaistniało (nawet bez przystąpienia do zapłaty składek), w postaci utrzymywania się przez skarżącego ze środków tej pomocy.

Pominięcie tej okoliczności przy ocenie istnienia ważnego interesu publicznego, który nie może być przeciwstawiany interesowi obywatela, wskazuje na niepełne i niewystarczające rozważenie okoliczności sprawy z punktu widzenia spełnienia przesłanek zawartych w § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia. Dodatkowo należy wskazać, że choć umorzenie stanowi bezsprzecznie wyjątek od zasady powszechności opłacania składek, to jednak uzasadnienie odmowy umorzenia należności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.) wyłącznie ich uprzywilejowanym publicznoprawnym charakterem – jak uczynił to organ w badanej sprawie - wyłączałoby w istocie możliwość jego stosowania i zaprzeczałoby realizacji celu, któremu instytucja umorzenia ma służyć. Taka wykładnia, podważająca w istocie racjonalność ustawodawcy, nie może zyskać akceptacji (por. wyrok z dnia 11.02.2011 r., II GSK172/10).

Biorąc powyższe rozważania pod uwagę uznać należy, że organ w dalszym ciągu nie wyjaśnił, na czym opiera przekonanie o pozytywnej prognozie zapłaty należności przez skarżącego i w jakiej perspektywie czasowej, gdyż samo powołanie się przez organ na fakt wszczęcia postępowania egzekucyjnego jest absolutnie niewystarczające dla wykazania całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Oznacza to konieczność uzupełnienia tych braków w ponownie przeprowadzonym postępowaniu, z uwzględnieniem nie tylko oceny prawnej wyrażonej przez Sąd w sprawie o sygn. akt I SA/Op 251/12, ale także w niniejszym uzasadnieniu. Dotyczy to w szczególności jasnego stanowiska organu, czy w sprawie zachodzi całkowita nieściągalność w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s., podobnie jak stwierdzenia, czy spełnione są przesłanki określone w § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia, na które wskazywał skarżący. Rozważając zaś kwestię podjęcia decyzji w ramach uznania administracyjnego organ weźmie pod uwagę stanowisko Sądu wyrażone powyżej, w tym dotyczące faktu korzystania przez skarżącego ze świadczeń pomocy społecznej.

Mając na względzie przedstawioną powyżej ocenę Sąd skargę jako uzasadnioną uwzględnił, uznając, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa procesowego poprzez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz przepisy prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., orzekając o jej niewykonywaniu na podstawie art. 152 tej ustawy.