Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2930/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-04-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 73 ust. 1
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników
article: art.29 ust.1, ust.2
journal: Dz.U. 2008 nr 98 poz 634
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jolanta Bożek (spr.), Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura, Sędzia WSA - Izabella Janson, Protokolant - Małgorzata Broniarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2009r. sprawy ze skargi R.M. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] września 2008r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania skargę oddala


UZASADNIENIE

W dniu 14 czerwca 2004 r. R. M. działając przez pełnomocnika K. M. (na podstawie pełnomocnictwa udzielonego w formie aktu notarialnego Repertorium A Nr [...] z dnia [...].04.2004r.) złożyła wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) na rok 2004. We wniosku Strona zadeklarowała powierzchnię 97,30 ha działek rolnych do płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania.

Decyzją z [...] grudnia 2004 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w W. przyznał ww. płatności ONW w łącznej wysokości 13.183,35 PLN. Płatność z tytułu ww. decyzji przekazana została na konto pełnomocnika wskazane we wniosku o wpis do ewidencji producentów.

Ponadto decyzją z [...] marca 2005 r. na wniosek złożony przez K. M. przyznano mu płatność ONW na 2004 r. w pomniejszonej wysokości do powierzchni wnioskowanej - na 300 ha, w wysokości 22.375,00 PLN.

Po weryfikacji dokumentacji dotyczącej sprawy R. M. stwierdzono, że przyznano płatność z tytułu ONW na jedno gospodarstwo będące w posiadaniu państwa K. i R. M. w wysokości wyższej niż to wynika z § 4 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004 r. Nr 73, poz. 657 ze zm.).

W związku z powyższym, postanowieniem z [...] lipca 2007 r. wszczęto z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z [...] grudnia 2004 r. przyznającej płatność ONW za 2004 r. R. M. W toku postępowania, ustalono, że działania R. M. oraz K. M. polegały na fikcyjnym podziale gospodarstwa rolnego w celu uzyskania płatności w wyższej kwocie. W związku z tym, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w O. decyzją z [...] lipca 2007 r. stwierdził nieważność ww. decyzji. Strona tegoż aktu administracyjnego nie zaskarżyła.

W konsekwencji Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w W. decyzją z [...] sierpnia 2007 r. odmówił R. M. przyznania płatności ONW za rok 2004. Strona nie wniosła od tej decyzji odwołania.

W konsekwencji wskazanych wyżej decyzji – po wszczęciu postępowania z urzędu (postanowienie z [...] kwietnia 2008 r.) – Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją z [...] kwietnia 2008 r. ustalił R. M. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w wysokości 13.183,35 PLN powiększoną o należne odsetki.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy R. M. podniosła swoją złą sytuację materialną. Ponadto wskazała, że płatności z tytułu ONW przyznane decyzją z [...] grudnia 2004 r. zostały przekazane na osobiste konto jej byłego męża K. M., tak więc to on dysponuje tymi pieniędzmi.

Na skutek rozpoznania powyższego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes ARiMR decyzją z [...] września 2008 r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję własną z [...] kwietnia 2008 r.

W uzasadnieniu organ powołał argumentację zbieżną do tej powołanej we wcześniejszej decyzji. Wskazał, iż w przypadku państwa M. przyznano płatność z tytułu ONW obojgu małżonkom na jedno gospodarstwo rolne, gdzie suma płatności z obu decyzji przekroczyła kwotę którą mógłby otrzymać tylko jeden z małżonków w sytuacji gdyby wniosek złożyła tyko jedna osoba. W świetle powyższego R. M. nienależnie przyznano płatność z tytułu ONW do powierzchni 97,30 ha. A następnie decyzją z [...] kwietnia 2008 r. została ustalona kwota nienależnie pobranych płatności w wysokości 13.183,35 PLN, które podlegają obowiązkowi zwrotu wraz z należnymi odsetkami. Odnosząc się do podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzutów organ stwierdził, iż nie zasługują one na uwzględnienie. W ocenie Prezesa ARiMR względy finansowe oraz możliwości płatnicze dłużnika nie stanowią okoliczności powodujących brak konieczności zwrotu nienależnie pobranych środków finansowych. Zgodnie z art. 71 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR), w przypadku zaistnienia nienależnych płatności, indywidualny beneficjent środka rozwoju obszarów wiejskich jest zobowiązany do zwrotu kwoty zgodnie z art. 49 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92 (Dz. Urz. WE L 327 z 12.12.2001).

W skardze na powyższą decyzję R. M. wskazała, że udzieliła pełnomocnictwa w bardzo szerokim zakresie byłemu mężowi K. M. i środki w kwocie 13.183,35 PLN zostały przekazane na jego konto, do którego ona nie miała i nie ma dostępu. W związku z powyższym podniosła, że nie może brać odpowiedzialności za czyny, których nie popełniła, gdyż byłoby to sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Tak więc zwrotem nienależnie pobranych płatności w ww. kwocie należy, zdaniem skarżącej, obciążyć jej byłego męża K. M.

W odpowiedzi na skargę Prezes ARiMR w Warszawie wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie Sąd zauważa, że materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji Prezesa ARiMR z [...] września 2008 r. stanowił art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634), będący odpowiednikiem art. 11 ust. 4 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o utworzeniu Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2005 r. Nr 31, poz. 264 ze zm.), obowiązującej do dnia wejścia w życie ww. ustawy z 9 maja 2008 r.

Zgodnie z tym przepisem - art. 29 ust. 1 - Prezes Agencji ustala, w drodze decyzji administracyjnych, kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków pochodzących z funduszy Unii Europejskiej oraz krajowych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej lub krajowych przeznaczonych na finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej. Przedmiotem badania w postępowaniu o wydanie decyzji z art. 29 ust. 1 jest więc ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy. Sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania takich środków występuje niewątpliwie wtedy, gdy wspomniane środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej (oraz nastąpi ich wypłata), a następnie decyzja ta zostanie ostatecznie wyeliminowana z obrotu prawnego. Zaznaczyć i podkreślić jednakże należy, iż w takim przypadku zadaniem Prezesa Agencji nie jest kontrolowanie zasadności wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej środki, a jedynie ustalenie, czy wyeliminowanie to jest prawnie skuteczne (to jest, czy nastąpiło ostateczną decyzją administracyjną).

Jak wynika z akt administracyjnych niniejszej sprawy decyzją z [...] grudnia 2004 r. przyznano skarżącej – R. M. płatności z tytułu ONW za 2004 r. do powierzchni 97,30 ha w wysokości 13.183,35 PLN. Przyznane płatności zostały zrealizowane w dniu [...] marca 2005 r. na rachunek bankowy pełnomocnika wskazany we wniosku o wpis do ewidencji producentów. W trakcie rozprawy administracyjnej ustalono, że dokonano fikcyjnego podziału gospodarstwa prowadzonego w 2004 r. przez K. M., natomiast R. M. nie prowadziła i nie prowadzi działalności rolniczej na działkach objętych wnioskiem o przyznanie płatności. Z powyższych ustaleń wynikało zatem, że zadeklarowane powierzchnie gospodarstwa rolnego we wnioskach małżonków R. M. i K. M., przekraczały maksymalną dopuszczalną powierzchnię kwalifikującą się do płatności, tj. 300 ha. W wyniku wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z [...] grudnia 2004 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w O. decyzją z [...] lipca 2007 r. stwierdził nieważność ww. decyzji. Następnie Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w W. decyzją z [...] sierpnia 2007 r. odmówił skarżącej przyznania płatności ONW za rok 2004. Zaznaczyć należy, iż zarówno decyzja z [...] lipca 2007 r. stwierdzająca nieważność decyzji z [...] grudnia 2004 r. jak i wydana w jej konsekwencji decyzja z [...] sierpnia 2007 r., nie zostały zaskarżone i tym samym stały się ostateczne w administracyjnym toku instancji, przez co skarżąca zgodziła się na poczynione tam ustalenia faktyczne i związane z tym konsekwencje. W oparciu o ostateczną decyzję z [...] sierpnia 2007 r. odmawiającą skarżącej przyznania płatności ONW za rok 2004, Prezes Agencji wszczął postępowanie w sprawie ustalenia nienależnie pobranych przez R. M. środków finansowych, a następnie w dniu [...] kwietnia 2008 r., wydał decyzję w tym przedmiocie, utrzymaną w mocy zaskarżoną decyzją z [...] września 2008 r.

Mając na względzie powyższy stan faktyczny Sąd stwierdza, iż Prezes ARiMR słusznie uznał, że skarżąca utraciła prawo do uzyskania płatności na rok 2004, skoro decyzja z [...] grudnia 2004 r. przyznająca jej te płatności została decyzją ostateczną wyeliminowana z obrotu prawnego. W tej sytuacji środki pieniężne przekazane skarżącej na wskazany przez nią we wniosku o wpis do ewidencji producentów rachunek bankowy w dniu [...] marca 2005 r. należało uznać za pobrane nienależnie w świetle art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a) ww. ustawy z dnia 9 maja 2008 r., a to musiało skutkować zobowiązaniem skarżącej do ich zwrotu.

Jednocześnie wskazać trzeba, iż organ orzekając w trybie art. 29 ust. 1 ww. ustawy prawidłowo określił kwotę podlegającą temu zwrotowi, tj. wynikającą z decyzji z [...] grudnia 2004 r. i wypłaconą w dniu [...] marca 2005 r.

Prezes Agencji słusznie też (zgodnie z prawem) obciążył skarżącą odsetkami za zwłokę od dnia doręczenia decyzji ustalającej wysokość nienależnie pobranych płatności do dnia ich zwrotu. Stopa odsetek jest obliczana zgodnie z przepisami prawa krajowego. Przepisy krajowe w tym zakresie zawarte zostały - w myśl dyspozycji art. 29 ust. 2 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - w Dziale III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.).

Nadto należy w tym miejscu zaznaczyć, iż rozstrzygnięcie to jest zgodne nie tylko z ww. przepisem prawa krajowego, ale również i przede wszystkim z art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz. U. UE L 141 z 30.04.2004 r., str. 18). Stosownie do treści tego przepisu, w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone za okres między powiadomieniem o obowiązku rolnika do zwrotu oraz zwrotem lub potrąceniem.

Powyższej oceny Sądu - dotyczącej legalności zaskarżonej decyzji - nie zmieniają zarzuty podniesione w skardze. Zdaniem Sądu nie uzasadniały one wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego orzeczenia.

W świetle zarzutów skarżącej, kluczowe znaczenie ma w sprawie określenie zakresu i skutków działań podejmowanych przez pełnomocnika. W tym kontekście należy zauważyć, że pełnomocnik jest osobą umocowaną do działania w cudzym imieniu (w imieniu strony) z mocy oświadczenia osoby reprezentowanej. Bezsporne jest, że istotą pełnomocnictwa jest działanie pełnomocnika w imieniu reprezentowanego i na jego rzecz. Oznacza to, że czynność prawna dokonana przez pełnomocnika w granicach jego umocowania wywołuje związane z nią skutki prawne bezpośrednio w sferze prawnej reprezentowanego. Skutki czynności prawnej pełnomocnika obejmują nie tylko zmianę stanu prawnego zamierzoną przez strony, ale także wszelkie następstwa tej czynności. W orzecznictwie administracyjnym wyraźnie wskazano, że skutki działań i zaniechań pełnomocnika obciążają reprezentowaną stronę (por. wyrok NSA OZ w Gdańsku z 19 grudnia 1997 r., I SA/Gd 1144/97 - POP 1998, nr 6, poz. 219).

Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy należy zauważyć, że udzielone przez skarżącą K. M. pełnomocnictwo w formie aktu notarialnego Repertorium A Nr [...] z dnia [....04.2004 r. obejmowało umocowanie do załatwiania wszystkich formalności związanych z uzyskaniem dopłat do gospodarstwa rolnego z ARiMR, jak również do ich pobierania, dysponowania nimi, a nadto do podpisywania stosownych dokumentów i umów oraz do występowania przed organami administracji państwowej i samorządowej, urzędami (w tym skarbowymi), instytucjami, osobami prawnymi i fizycznymi, do składania wszelkich wniosków, oświadczeń, wyjaśnień i zapewnień, dokonywania wpłat i opłat, regulowania należności, do wnoszenia środków odwoławczych od niekorzystnych decyzji i orzeczeń, odbioru korespondencji, przesyłek oraz do wszystkich innych czynności, jakie w związku z powyższym okażą się niezbędne i konieczne. Tak więc zgodnie z udzielonym pełnomocnictwem K.M. działając w imieniu R. M. złożył wniosek o wpis do ewidencji producentów i w części IX wpisał swój numer rachunku bankowego. Z kolei we wniosku o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2004 w części III wyraźnie wskazano R. M. jako stronę i podmiot występujący o przyznanie płatności. Wniosek ten został również podpisany osobiście przez R. M. Postępowanie w sprawie powyższego wniosku zakończyło się wydaniem decyzji administracyjnej o przyznaniu R. M. płatności oraz przelaniem środków na wskazany we wniosku o wpis do ewidencji rachunek bankowy. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie, istotny jest również fakt, że skarżąca po wydaniu decyzji przyznającej jej płatność, w której wskazano rachunek bankowy na który mają być przekazane środki oraz po przekazaniu środków na wskazane w decyzji konto bankowe nie kwestionowała faktu nieotrzymania płatności. Skarżąca dopiero w dniu 18 stycznia 2006 r. składając wniosek o wpis do ewidencji producentów z zaznaczoną opcją zmiana danych wycofała pełnomocnictwo udzielone K. M. oraz wskazała inny numer rachunku bankowego. W konsekwencji należy przyjąć, że wszelkie czynności dokonane przed tą datą przez pełnomocnika K. M. obciążają skarżącą. Tak więc zdaniem Sądu skarżąca do momentu odwołania pełnomocnictwa ponosi pełną odpowiedzialność, za czynności dokonane w jej imieniu przez ustanowionego pełnomocnika. Następstwem bowiem udzielenia pełnomocnictwa jest powstanie po stronie pełnomocnika uprawnienia do działania w imieniu i ze skutkiem dla mocodawcy.

Biorąc pod uwagę powyższe i na podstawie art. 151 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku.