Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 538/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2012-01-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 3 i 4,art. 7, art. 39 ust. 1 i 2, art. 41 pkt 1
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędziowie Sędzia WSA Ewa Janowska Sędzia WSA Grażyna Jeżewska (spr.) Protokolant St. sekretarz sądowy Joanna Szyndrowska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi T. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 30 sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 28 kwietnia 2011 r., nr [...], Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie, działając z upoważnienia Burmistrza Nysy, orzekł o przyznaniu T. R. specjalnego zasiłku celowego na zakup żywności, środków higienicznych, leków i opłaty w wysokości 60 zł, jednocześnie odmawiając przyznania zasiłku celowego. Decyzja wydana została na podstawie art. 104 K.p.a. oraz art. 2, art. 8, art. 39 i art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ, odnosząc się do stanu faktycznego wskazał, że wnioskiem z dnia 1 kwietnia 2011 r. T. R. zwrócił się o przyznanie pomocy finansowej. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, iż T. R. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i utrzymuje się z renty inwalidzkiej, która po odliczeniu alimentów wynosi 551,80 zł. W miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku tj. w marcu 2011 r. wnioskodawca nie uiścił opłaty za czynsz i gaz, ale poniósł wydatki na telefon i internet w wysokości 136,50 zł, energię w wysokości 67,09 zł, oraz wydatki na leki w kwocie 72,08 zł. Uznając, że dochód strony przekracza kryterium dochodowe ustalone zgodnie z art. 8 ustawy o pomocy społecznej, które wynosi 477 zł, organ stwierdził, że T. R. nie kwalifikuje się do otrzymania pomocy w formie zasiłku celowego. Wskazał jednak, że na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy specjalny zasiłek celowy przysługuje w szczególnie uzasadnionych przypadkach, gdy dochód osoby przekracza kryterium dochodowe. Odnosząc się do sytuacji wnioskodawcy organ podał, że zgodnie z orzeczeniem Komisji jest on zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności, choruje i korzysta z usług opiekuńczych w Ośrodku. Stosownie jednak do art. 3 ust. 4 ustawy przy ustalaniu wysokości świadczenia, należy dostosować ją do uzasadnionych potrzeb osoby lub rodziny z równoczesnym uwzględnieniem faktycznych możliwości finansowych Ośrodka. Organ wyjaśnił, że sytuacja życiowa T. R. jest mu dobrze znana, albowiem jest on objęty pomocą finansową co najmniej od 1994 r., a od 2004 r. otrzymuje zasiłek celowy lub specjalny zasiłek celowy, pomoc w postaci nieodpłatnych posiłków w Dziennym Domu Pobytu oraz pomoc w formie nieodpłatnych usług opiekuńczych. Informowany był również o tym, że w przypadku naliczenia odpłatności za usługi opiekuńcze, może zwrócić się z prośbą o umorzenie odpłatności za usługi opiekuńcze z uwagi na trudną sytuację życiową. W okresie od maja 2007 r. do października 2007 r. korzystał on ponadto z pomocy w formie dodatku mieszkaniowego. Aktualnie nie składa jednak wniosku o przyznanie dodatku, co zdaniem organu dowodzi, że nie stara się wykorzystywać własnych możliwości i uprawnień w celu nie tylko polepszenia swojej sytuacji, ale także doprowadzenia do takiego stanu, w którym mógłby stopniowo spłacać zadłużenie czynszowe. W oparciu o pogląd wyrażony w orzecznictwie organ zaznaczył, że udzielona pomoc społeczna nie zawsze musi być przyznana w takiej wysokości, aby w pełni mogła zaspokoić zaistniałe potrzeby, z uwagi na ograniczone środki, jakimi dysponują ośrodki pomocy społecznej, a pomoc powinna być ukierunkowana w pierwszej kolejności na te osoby, które ze względu na całkowity brak dochodów lub ich nieznaczną wysokość bez udzielenia im pomocy nie byłyby w stanie egzystować. Dalej wskazał, że w 2011 r. Ośrodek przeznaczył na realizację zadań własnych, w tym wypłatę zasiłków celowych, kwotę 81667 zł miesięcznie. Przeciętna wysokość zasiłków dla rodzin wynosi 110 zł, a dla osób samotnych 60 zł, natomiast górna wysokość zasiłku celowego dla rodzin wynosi 360 zł, zaś dla osób samotnych do 250 zł. Zasiłek w górnej granicy wysokości zarówno dla osób samotnych jak i w rodzinie jest jednak przyznawany w sytuacjach wyjątkowych i w okresie zimowym na zakup opału. Ponadto przyznawany jest on osobom, które nie mają stałego źródła dochodu, gdzie występuje duża różnica między kryterium dochodowym a posiadanym dochodem, występuje długotrwała choroba lub niepełnosprawność. Poniżej średniej wysokości zasiłek jest z kolei przyznawany w przypadku, gdy osoba ma stałe comiesięczne źródło dochodu, istnieje mała różnica pomiędzy kryterium dochodowym a posiadanym dochodem lub też osoba korzysta dodatkowo z innych form pomocy społecznej. Zaznaczając, że w miesiącu marcu 2011 r. wpłynęło 800 podań o udzielenie pomocy, a w miesiącu kwietniu 2011 r. (na dzień wydawania decyzji tj. 28 kwietnia 2011 r.) 815 podań, organ zaakcentował, że nie może rozdzielić posiadanych środków finansowych na liczbę złożonych podań w danym miesiącu, albowiem nie można w sposób automatyczny przyznać zasiłku celowego w takiej samej wysokości zarówno osobie samotnej z dochodem, jak osobie samotnej bez dochodu, czy też rodzinie z dwójką lub czwórką dzieci utrzymującej się tylko z zasiłku dla bezrobotnych i zasiłku rodzinnego. Odnośnie sytuacji w jakiej znajduje się strona organ wywiódł, że T. R. jest osobą samotną posiadającą stały dochód i dlatego nie można porównać i przyznać mu zasiłku w takiej samej wysokości jak zasiłek dla osoby samotnej bez dochodu, czy też rodziny z trójką dzieci utrzymującej się z zasiłków. Sytuacja finansowa wnioskodawcy na tle innych rodzin objętych pomocą społeczną jest bowiem w miarę dobra. Wnioskodawca ma stały comiesięczny dochód w postaci renty, korzysta z pomocy w formie bezpłatnych posiłków oraz z pomocy w formie bezpłatnych usług opiekuńczych, co także korzystnie wpływa na jego sytuację materialną. Większość natomiast osób samotnych korzystających z pomocy społecznej to osoby o bardzo niskim dochodzie lub bez dochodu.

W odwołaniu od powyższej decyzji T. R. wniósł o jej uchylenie. Argumentując swój wniosek zarzucił organowi, że podjął rozstrzygnięcie bez merytorycznego wyjaśnienia, co zrobił w kierunku, aby jego sytuacja się poprawiła bez uszczerbku dla dotychczasowej pomocy. Jednocześnie wskazał, iż poza sporem pozostaje, że doręczonych zostało mu kilka zawiadomień o pobranie świadczeń pieniężnych w wysokości 60 zł, jak również, że odstąpiono od wyjaśnienia, z jakiego powodu od maja 2010 r. przestano respektować jego upoważnienia dla opiekunki. Takie z kolei działanie organu, zdaniem skarżącego, miało na celu pozbawienie go prawa do pomocy, w postaci zasiłku, jak i prawa do bezpłatnego posiłku. Ponadto, odwołujący wytknął organowi, że łamie prawomocne wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu oraz wymusza na SKO wydawanie decyzji oddalających odwołanie skarżącego. Nie bierze pod uwagę, że na skarżącym ciąży wyrok o eksmisję z powodu braku środków na utrzymanie mieszkania i siebie, i dysponuje dochodem nieznacznie przekraczającym kryterium dochodowe tj. w wysokości netto 550, 80 zł.

Decyzją z dnia 30 sierpnia 2011 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy, a następnie w oparciu o art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej wyjaśnił cele pomocy społecznej. Na podstawie art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej wskazał na zasady udzielania pomocy, a odwołując się do regulacji art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy na przesłanki jej udzielenia. Powołując przepisy art. 39 ust. 1 i 2 ustawy, regulujące przyznanie zasiłku celowego, oraz art. 41 ustawy odnoszący się do formy wsparcia w postaci specjalnego zasiłku celowego organ wyjaśnił z kolei, że przepis art. 41 ustawy pozwala na przyznanie specjalnego zasiłku celowego niezależnie od dochodu osoby ubiegającej się o to świadczenie, co oznacza, że organ winien ocenić sytuację zdrowotną i dochodową wnioskodawcy. Z konstrukcji art. 41 ustawy wynika ponadto, że organ "może" przyznać specjalny zasiłek celowy, a zatem decyzja podjęta w tym zakresie ma charakter uznaniowy. To z kolei powoduje, że wydając decyzję w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku celowego organ winien każdorazowo wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności danej sprawy, w tym zwłaszcza powody ubiegania się przez daną osobę lub rodzinę o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej, rozmiar posiadanych przez siebie środków finansowych, jak również potrzeby innych osób uprawnionych do świadczeń z pomocy społecznej. Powołując się na aktualizację wywiadu środowiskowego, organ odwoławczy przyjął, że T. R. jest osobą samotną, prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe, bierną zawodową i niepełnosprawną w stopniu znacznym. Ma zaległości z tytułu czynszu za mieszkanie w wysokości 15533,63 zł. Utrzymuje się z renty z tytułu niezdolności do pracy, która po dokonanych potrąceniach z tytułu alimentów wynosi 551,80 zł. W ocenie organu, wysokość uzyskiwanego dochodu powoduje, że wnioskodawca nie jest uprawniony do otrzymania zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ustawy. Może być mu jednak przyznany specjalny zasiłek celowy, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy i dlatego prawidłowo organ pierwszej instancji rozpoznał wniosek strony pod kątem uregulowań zawartych w przepisie art. 41 pkt 1 ustawy. Zgadzając się z twierdzeniami, że sytuacja życiowa strony jest sytuacją szczególną, z uwagi na stan zdrowia, niepełnosprawność, całkowitą niezdolność do pracy i niezdolność do samodzielnej egzystencji oraz korzystanie z usług opiekuńczych, jako zasadne organ odwoławczy przyjął przyznanie stronie specjalnego zasiłku celowego. Odnosząc się przy tym do kwestii spornej dotyczącej wysokości przyznanego świadczenia stwierdził, że przyznając zasiłek w wysokości 60,00 zł, organ pierwszej instancji nie naruszył granic uznania administracyjnego. Wyjaśnił bowiem szczegółowo, jakimi kryteriami się kieruje przy przyznawaniu świadczeń i dlaczego przyznał stronie świadczenie w takiej a nie innej wysokości. W tym zakresie wskazał kwotę środków przeznaczonych w 2011 r. na realizację zadań własnych, w tym na wypłaty zasiłków celowych, podał przeciętną i górną wysokość przyznawanych zasiłków oraz zasady ich przyznawania w takich wysokościach, a także ile podań złożono w marcu 2011 r. i do dnia wydania decyzji. Dostrzegł ponadto, że T. R. jest wprawdzie osobą samotną niepełnosprawną lecz posiadającą stały, comiesięczny dochód i dlatego nie można porównać jego sytuacji z sytuacją osoby samotnej bez dochodu, czy też rodziny z dziećmi. Skoro korzysta on z usług opiekuńczych oraz pomocy w postaci bezpłatnych posiłków, nie można organowi pierwszej instancji czynić zarzutu, że nie jest objęty pomocą ze strony Ośrodka. Oceniając prawidłowość i zasadność zaskarżonej decyzji, organ odwoławczy uznał, ze nie można organowi pierwszej instancji zarzucić przekroczenia granic uznania administracyjnego i dopuszczenia się dowolności przy rozpatrywaniu wniosku strony. Poddał on bowiem ocenie wszystkie okoliczności, od jakich uzależnione jest udzielenie świadczenia w postaci specjalnego zasiłku celowego oraz zachował wszystkie przewidziane prawem wymogi rzetelnego prowadzenia postępowania, a w szczególności dokładnie wyjaśnił stan faktyczny i w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy istotny dla załatwienia wniosku strony. Co do zarzutów odwołania Kolegium stwierdziło, że zaskarżona decyzja nie zawiera informacji, że odwołujący nie odbiera przyznawanej mu pomocy, a także, że doręczane mu były zawiadomienia o konieczności zgłaszania się po odbiór świadczeń z pomocy, dlatego też nie mogą mieć one i nie mają wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Nadto jako niezasadne Kolegium uznało twierdzenie skarżącego, że organ nie wyjaśnił, co zrobił w celu poprawy sytuacji materialnej strony podając, iż odwołujący od lat korzysta z pomocy społecznej w postaci bezpłatnych usług opiekuńczych, a decyzją z dnia 27 kwietnia 2011 r., przyznana została mu pomoc w postaci bezpłatnych posiłków.

T. R. złożył na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, wnosząc w skardze o uchylenie decyzji obu instancji, Zarzucił decyzji odwoławczej naruszenie przepisów postępowania, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, poprzez:

- wydanie decyzji na podstawie okoliczności, które z akt sprawy nie wynikają i przyjęcie, że Ośrodek Pomocy Społecznej w N. nie ma wystarczających środków finansowych na objęcie skarżącego opieką, w takim zakresie, w jakim jej rzeczywiście potrzebuje, podczas gdy w aktach sprawy brakuje dowodów wskazujących na wysokość środków finansowych Ośrodka, kosztów związanych z jego działaniem oraz zasad rozdzielania środków między osoby korzystające z pomocy.

- uznanie, że zebrany materiał dowodowy jest wystarczający do udzielenia pomocy materialnej w wysokości 60 zł z tytułu specjalnego zasiłku celowego, pomimo nie ustalenia okoliczności przemawiających za uzasadnionym ograniczeniem skarżącemu środków materialnych, braku wykładni co do tego czym jest mieszkanie, pominięcia kwestii do jakiego stanu materialnego doprowadził skarżącego dodatek mieszkaniowy w okresie jego pobierania i jaka była pomoc Ośrodka w sytuacji w jakiej wówczas się znalazł oraz pominięcia tego, że jw świetle wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 9 lutego 2006 r. o sygn. akt II SA/Op 386/05, każda przyznana pomoc wzajemnie się wyklucza i winna na nią być wydana odrębna decyzja.

Skarżący podkreślił, że w jego ocenie argumentacja organu nie jest poprawna, a zebrany materiał dowodowy nie jest wystarczający do przyjęcia, że środki finansowe Ośrodka są tak małe, iż nie jest on w stanie udzielić odpowiedniej pomocy. Ponadto podniósł, że organ nie zwrócił uwagi na to, iż aby uzyskać dodatek mieszkaniowy, należy regularnie opłacać różnicę jaka występuje po odjęciu dodatku mieszkaniowego od wysokości czynszu, czemu skarżący nie jest w stanie sprostać przy tak niskim dochodzie i znikomym zasiłku pieniężnym z pomocy społecznej. Na marginesie zaznaczył, że od kilku miesięcy jest pozbawiony ustawowej pomocy w postaci ciepłego posiłku oraz usług opiekuńczych, jak również faktu, że ma orzeczoną eksmisję i wszczęto wobec niego egzekucję komorniczą, co jeszcze bardziej pogarsza jego sytuację bytową.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu podtrzymało w całości argumenty przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Dodatkowo podało, że nie jest konieczne szczegółowe wykazanie w decyzji, jak też dołączenie do niej dowodów potwierdzających możliwości finansowych organu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne powołane są m.in. do sprawowania kontroli nad działalnością administracji publicznej, pod względem jej zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Sąd przy rozpatrywaniu sprawy nie bada zatem ani celowości, ani słuszności zaskarżonego rozstrzygnięcia, a ogranicza się do stwierdzenia, czy w świetle ustalonego stanu faktycznego oraz obowiązującego stanu prawnego dopuszczalne było wydanie zaskarżonego aktu.

W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a.

Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 30 sierpnia 2011 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Nysy z dnia 28 kwietnia 2011 r., przyznającą T. R. specjalny zasiłek celowy w wysokości 60 zł z przeznaczeniem na zakup żywności, środków higienicznych, leków i pokrycie opłaty oraz odmawiająca przyznania zasiłku celowego. Skarżący zarzuca zaś organom nieuwzględnienie wszystkich jego potrzeb, a ponadto podnosi, że organ nie wykazał w oparciu o materiał dowodowy, jakimi środkami finansowymi dysponuje oraz, że nie ma wystarczających środków na udzielenie mu pomocy w szerszym zakresie.

Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie kontrola legalności wykazała, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja pierwszoinstancyjna odpowiadają prawu.

Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Podkreślić przyjdzie, że stosownie do treści art. 2 ust. 1 tej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy, pomoc społeczna służy wspieraniu osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwieniu im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być jednak odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy). W myśl art. 3 ust. 2 ustawy, zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Zgodnie z przepisem art. 7 tej ustawy, pomocy udziela się osobom i rodzinom w szczególności, m. in. z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby.

Powołane przepisy, jak wynika z ich treści określają ogólne zasady pomocy społecznej, z których wynika, że przyznanie pomocy społecznej jest zależne od całokształtu sytuacji życiowej osoby bądź rodziny, a także zakresu środków przeznaczanych na ten cel. Oznacza to, że przyznanie świadczenia z pomocy społecznej dla osoby znajdującej się w trudnej sytuacji życiowej, nawet jeśli jest ona związana z którąkolwiek okolicznością określoną w art. 7 ustawy, nie jest prawem bezwarunkowym i nie wiąże się z przerzuceniem wszelkich kosztów utrzymania na organy pomocy społecznej będących dysponentami środków publicznych, przeznaczonych na realizację zadań pomocy społecznej.

Mając powyższe na względzie należy uznać, że T. R., jako osoba samotnie gospodarująca, niepełnosprawna, był uprawniony do ubiegania się o przyznanie pomocy społecznej. W złożonym wniosku domagał się on udzielenia pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego oraz specjalnego zasiłku celowego. Stosownie do żądania skarżącego dostrzec należy, że w myśl art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przyznanie tego rodzaju zasiłku w każdym przypadku uzależnione będzie jednak od spełnienia obligatoryjnej przesłanki, jaką jest uzyskanie dochodu niższego od kryterium dochodowego, wynikającego z art. 8 ust. 1 ustawy oraz § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127, poz. 1055). W myśl tych regulacji prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91 ustawy, przysługuje zatem osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł, stanowiącej tzw. kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Niespełnienie wskazanego wymogu bezwzględnie wyłącza możliwość przyznania pomocy w formie zasiłku celowego, co oznacza, że niezależnie od zaistniałych trudności życiowych i istnienia "niezbędnej potrzeby bytowej", organ obowiązany będzie odmówić przyznania zasiłku celowego osobie samotnie gospodarującej, jeśli jej dochód przekroczy ustawowe kryterium dochodowe.

Forma pomocy społecznej w postaci specjalnego zasiłku celowego uregulowana z kolei zostało w art. 41 pkt 1 ustawy, który stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Na gruncie tej regulacji wskazać należy, że przyznawanie świadczeń na specjalnych zasadach ma charakter wyjątkowy, ponieważ beneficjenci nie muszą spełniać ogólnych kryteriów otrzymania pomocy. Nie wymaga się bowiem, aby ich dochód nie przekroczył limitów wskazanych w przepisie art. 8 ustawy. Sytuacja osób ubiegających się o te specjalne świadczenia jest zatem o tyle lepsza, że o ile co do zasady powinni oni samodzielnie przezwyciężyć powstałe trudności, wyjątkowość zaistniałych okoliczności czyni zasadnym ich wnioski. Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom i rodzinom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga zaistnienia wyjątkowych okoliczności. Organ pomocy społecznej jest więc zobowiązany do badania sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o pomoc pod kątem wystąpienia "przypadku szczególnie uzasadnionego". Wyjątkowość tej sytuacji życiowej powinna być jednak niezwiązana z wysokością uzyskiwanego przez nią dochodu.

Rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie obu wskazanych form pomocy zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza treść art. 39 ust. 1 i art. 41 ustawy. Przepisy te stanowiąc, iż omawiane zasiłki mogą być przyznane "w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej" albo w innych "szczególnie uzasadnionych przypadkach", dają organowi możliwość załatwienia sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny oraz zgodnie z możliwościami organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków.

Różnica pomiędzy wymienionymi zasiłkami polega na tym, że udzielenie pomocy społecznej na podstawie przepisu art. 39 ust. 1 ustawy jest uzależnione od spełnienia warunku w postaci nieprzekroczenia przez wnioskodawcę wskazanego wyżej kryterium dochodowego. Wykazanie, że dochód strony postępowania przekracza kwotę 477 zł czyni niemożliwym przystąpienie przez organ do badania, czy w danej sprawie wystąpiła ocenna przesłanka w postaci konieczności zaspokojenia niezbędnej potrzeby życiowej, takiej jak: pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Z tego też względu Sąd nie miał wątpliwości, że w przypadku ustalenia, że dochód T. R. wynosi 551,80 zł, prawidłowo organ odmówił przyznania zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 ustawy.

Kontrolując natomiast legalność zaskarżonej decyzji w zakresie wysokości przyznanego skarżącemu specjalnego zasiłku celowego, Sąd miał na uwadze, że rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania takiego świadczenia wydawane jest w ramach uznania administracyjnego, co pozwala organowi na wybór rozstrzygnięcia, które uważa za najwłaściwsze, w świetle celów określonych ustawą o pomocy społecznej. O ile bowiem działanie w granicach uznania administracyjnego nie pozwala na dowolność w załatwianiu sprawy, albowiem organ związany jest zarówno przepisami procedury administracyjnej, jak i przepisami ustawy o pomocy społecznej, oznacza ono pewną swobodę organu przy podejmowaniu decyzji. Dokonując kontroli legalności rozstrzygnięcia opartego o uznanie administracyjne, w konsekwencji Sąd badał zatem, czy w procesie dochodzenia do tej decyzji właściwy organ uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wpływ na podjęte rozstrzygnięcie oraz, czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Inaczej mówiąc, Sąd oceniał, czy podjęte przez organ rozstrzygnięcie nie jest dowolne. Zważyć bowiem trzeba, że nawet przy wydawaniu decyzji uznaniowej organ administracyjny jest obowiązany do przestrzegania przepisów procedury oraz regulacji ustawy o pomocy społecznej. Z przepisów regulujących zasady przyznawania pomocy społecznej wynika natomiast zasada indywidualizacji i fakultatywności świadczeń. Pierwsza z nich dotyczy, z jednej strony, indywidualnego rozpoznania świadczeń, z drugiej zaś strony, dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczenia do indywidualnych właściwości świadczeniobiorcy (por. H. Szurgacz, Wstęp do prawa pomocy społecznej, Wrocław 1993 r., s. 44-46). Zasada fakultatywności polega z kolei na braku możliwości domagania się przez wnioskodawcę przyznania świadczeń pomocowych określonego rodzaju oraz w określonej formie i rozmiarze.

Zdaniem Sądu, w kontrolowanej sprawie organy obu instancji zgodnie z przedstawionymi wyżej wymogami dokonały prawidłowych ustaleń co do stanu faktycznego oraz przeprowadziły jego prawidłową ocenę, która uzasadniała przyznanie specjalnego zasiłku celowego w wysokości 60 zł. Zgodnie z regułami procedury administracyjnej, organy szczegółowo przeanalizowały sytuację wnioskodawcy związaną z orzeczonym stopniem niepełnosprawności, samotnym gospodarowaniem, biernością zawodową, a także posiadaniem zaległości z tytułu czynszu za mieszkanie. Działając w ramach uznania administracyjnego, trafnie uznały, że sytuacja w jakiej znalazł się T. R. stanowi "szczególny przypadek", o jakim mowa w art. 41 pkt 1 ustawy. Ustalając natomiast wysokość świadczenia organ zbadał sytuację finansową wnioskodawcy, mając na uwadze uzyskiwane, stałe dochody oraz fakt korzystania przez niego z innych form pomocy. Wbrew zarzutom skargi, organ podał w sposób zrozumiały informację dotyczącą wielkości środków pieniężnych jakimi dysponuje w skali miesiąca, podał także liczbę wnioskodawców domagających się pomocy. Ponadto przedstawił kryteria jakimi kieruje się przy rozdziale posiadanych finansów. Wskazał też na przeciętną wysokość zasiłków podając, że dla rodzin wyniosła ona 110 zł, natomiast dla osób samotnych - przeciętnie - 60 zł. W końcu, organ wytłumaczył też, że zgodnie z przyjętymi regułami, zasiłki w wyższej wysokości przyznawane są osobom pozbawionym stałego źródła dochodu lub w przypadku dużej różnicy pomiędzy posiadanym dochodem a kryterium dochodowym oraz długotrwałej choroby lub niepełnosprawności. Z kolei, zasiłki poniżej średniej wysokości otrzymują osoby posiadające comiesięczne dochody, gdy różnica między dochodem a kryterium dochodowym jest niewielka, a także osoby, które - podobnie jak skarżący - korzystają z innych form pomocy społecznej. W ocenie Sądu, Samorządowe Kolegium Odwoławcze dokonało powtórnej oceny i analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz szczegółowo, zgodnie z wymogami art. 107 § 3 K.p.a., przedstawiło w uzasadnieniu decyzji okoliczności oraz fakty przemawiające za uznaniem decyzji pierwszoinstancyjnej za zgodną z prawem. W sposób dostateczny wyjaśniło też skarżącemu, że wpływ na wysokość przyznanego zasiłku miała ograniczona wysokość środków finansowych jakimi dysponował Ośrodek, duża ilość osób wymagających pomocy, jak również fakt, że w okresie objętym wnioskiem skarżący korzystał z innych form pomocy społecznej.

Podsumowując stwierdzić trzeba, że z zaskarżonej decyzji, podobnie jak i z decyzji pierwszoinstancyjnej wyraźnie wynika, jakie czynniki zadecydowały o przyznaniu T. R. zasiłku w wysokości 60 zł, a to wyklucza możliwość postawienia organom zarzutu przekroczenia granic uznania administracyjnego i dopuszczenia się dowolności przy rozpatrywaniu wniosku.

W opinii Sądu, bezzasadnym jest przy tym zarzut skarżącego, że organ nie wykazał w oparciu o materiał dowodowy wysokości posiadanych środków finansowych oraz tego, że z uwagi na ograniczone środki nie jest możliwe udzielenie skarżącemu pomocy w większym wymiarze. Wskazać bowiem należy, że organ pierwszej instancji nie ma obowiązku przedstawiania szczegółowego rozliczenia środków pieniężnych, jakimi dysponuje. Żadne przepisy prawa nie zobowiązują też organu do przedkładania stronie postępowania dowodów w zakresie posiadanych środków finansowych i kosztów związanych z działalnością Ośrodka. Oceniając legalność decyzji o przyznaniu świadczenia z pomocy społecznej Sąd nie bada natomiast prawidłowości gospodarowania środkami pieniężnymi przez organ.

W świetle powyższego Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza zarówno prawa materialnego, jak i proceduralnego. Z tego też względu na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzeczono o oddaleniu skargi.

-----------------------

11