Postanowienie NSA, sygn. akt II OZ 814/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-09-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6019 Inne, o symbolu podstawowym 601
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 184 art. 197 par. 2 art. 246 par. 1 pkt 1 art. 252 art. 255
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Dałkowska-Szary po rozpoznaniu w dniu 27 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. i M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 8 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SA/Wr 872/12 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi D.W., M.W., J. W. i M. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] października 2012 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

W odpowiedzi na wezwanie do wykonania prawomocnego zarządzenia o uiszczeniu wpisu od skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] października 2012 r., D. i M. W. wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu wnioskodawcy wyjaśnili, że ich łączny miesięczny dochód brutto wynosi 1849 zł oraz, że posiadają udziały we własności działek gruntu o łącznej pow. 2.500 m². Wskazali także na fakt swojego zadłużenia.

Pismem referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, doręczonym w dniu 13 lutego 2013 r., wezwano wnioskodawców do sprecyzowania i udokumentowania w terminie 7 dni danych dotyczących ich dochodów, zobowiązań i miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem siebie i domu, a także wyjaśnienia m.in. czy korzystają z pomocy osób trzecich, w jakiej wysokości byliby w stanie uiścić wpis sądowy, z jakich źródeł czerpią środki na ponoszenie dotychczasowych kosztów postępowania oraz przedstawienia dokumentów potwierdzających fakt zadłużenia oraz jego wysokość.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie D. W. wskazała m.in., że nie jest w stanie uiścić żadnego wpisu i załączyła kserokopię tzw. odcinka emerytalnego, z którego wynika, że przyznane jej świadczenie emerytalne wynosi 1.425 zł, a otrzymuje je w wysokości 840,71 zł netto.

Postanowieniem z dnia 1 marca 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy.

D. i M. W. złożyli sprzeciw od powyższego postanowienia.

Postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SA/Wr 872/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił D. i M. W. przyznania prawa pomocy.

W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd podniósł, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd przede wszystkim zwrócił uwagę, że w uzasadnieniu złożonego wniosku skarżący nie wskazali udokumentowanych okoliczności motywujących niemożność poniesienia kosztów postępowania. Nie przedłożyli także stosownych dokumentów na skutek wezwania w tym przedmiocie czy też na etapie złożenia sprzeciwu, chociaż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek nie tylko rzetelnego i wyczerpującego przedstawienia stanu faktycznego, ale także poparcia powoływanych okoliczności środkami dowodowymi. W realiach niniejszej sprawy, podniesione przez wnioskodawców okoliczności, na których oparli swój wniosek o przyznanie prawa pomocy (niemożność uiszczenia żadnych kosztów postępowania, fakt zadłużenia), zostały w istocie jedynie zasygnalizowane, ale nie wykazane, czyli dowiedzione, udokumentowane, udowodnione. Podany natomiast we wniosku łączny dochód miesięczny brutto w wysokości 1.849 zł, wskazuje, że wnioskodawcy posiadają stały miesięczny dochód, z którego mogą pokryć koszty postępowania. Korzystanie z instytucji prawa pomocy powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a więc wtedy, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy znajduje zatem zastosowanie tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną np. osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe.

Zażaleniem D. i M. W. zaskarżyli powyższe postanowienie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący.

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności, w myśl art. 252 § 1 p.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownych wyjaśnień.

Zgodnie z art. 255 p.p.s.a w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak przyjęto w judykaturze, dopiero fakt niedopełnienia w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy.

W niniejszym postępowaniu Sąd skorzystał z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a. - wezwał wnioskodawców do przedłożenia odpowiednich dokumentów i wyjaśnień. Wezwani nie uczynili jednak zadość wezwaniu, bowiem nie udzielili odpowiedzi na wszystkie postawione w nim pytania oraz nie przedstawili wszystkich wskazanych w wezwaniu dokumentów, uniemożliwiając tym samym pełną ocenę ich rzeczywistego stanu majątkowego. Podkreślenia wymaga przy tym, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, szczególnie w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (zob. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06).

Mając powyższe okoliczności na uwadze, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie nie można Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu zarzucić błędu - słusznie bowiem Sąd ten uznał, że skarżący nie wykazali w dostateczny sposób, iż nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Nie było zatem podstaw prawnych do udzielenia im prawa pomocy w żądanym przez nich zakresie.

Nie znajdując zatem usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.