Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 740/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2008-05-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 ust 1 pkt 1, art. 4 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2002 nr 42 poz 371
law: Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 marca 2002 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski (spr.) Sędziowie NSA Ewa Makosz-Frymus As. sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant Ref. staż. Justyna Hołyńska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 08 maja 2008 r. przy udziale sprawy ze skargi Z. R. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę /-/ I. Kucznerowicz /-/ P. Miładowski /-/ E. Makosz-Frymus


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2006 r. IV SA/Po 96/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu skargi Z. R. uchylił decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] roku nr [...].

Sąd podniósł, iż Kierownik Urzędu dokonał błędnej wykładni art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002r. Nr 42, poz. 371 ze zm. - dalej "ustawa o kombatantach")- przez przyjęcie, że organ wydający decyzję nie jest uprawniony do czynienia samodzielnych ustaleń, czy przedmiotowy obóz należy do kategorii określonych w art. 4 ustawy o kombatantach, wobec nie ujęcia danego obozu w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U. z 2001r., nr 106, poz. 1154).

Zdaniem Sądu wykładnia językowa owego przepisu nie prowadzi do wniosku, że tylko pobyt w obozach wymienionych w rozporządzeniu, wydanym na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o kombatantach, pozwala na spełnienie przesłanek z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b i c ustawy o kombatantach.

Sąd wskazał, iż w orzecznictwie sądowym utrwalony jest pogląd, że o charakterze obozu decyduje nie jego nazwa, zwłaszcza w nomenklaturze niemieckiej, lecz jego funkcja w realizacji polityki eksterminacyjnej okupanta wobec Polaków, warunki życia w obozie, zadania obozu czy przyczyny osadzania w nim ludności polskiej (przykładowo- wyrok NSA z 6 lutego 1985- II SA 1789/84- OSP 12/85/240, akceptowany przez A. Świątkowskiego "Uprawnienia inwalidów wojennych, wojskowych, kombatantów, osób represjonowanych, inwalidów z wypadków przy pracy i chorób zawodowych oraz ich rodzin" DW ABC 1997 s. 75). Z badań historycznych wynika, że warunki pobytu w poszczególnych obozach przesiedleńczych, zwłaszcza podczas pierwszych wysiedleń w ramach pierwszego planu krótkofalowego (od początków listopada do 17 grudnia 1939 r.) były trudniejsze, niż w obozie Poznań- Główna (zwłaszcza w okresie od początku 1940 do likwidacji obozu), który wymieniono w § 6 rozporządzenia.

Umieszczenie w § 6 rozporządzenia takich obozów jak np. Poznań- Główna, Gniezno i Młyniewo, przy pominięciu innych obozów przesiedleńczych, w sytuacji, gdy deportacje ludności polskiej, żydowskiej i cygańskiej odbywały się pod nadzorem policji bezpieczeństwa i służby bezpieczeństwa III Rzeszy- wespół z placówkami i centralami przesiedleńczymi i podległymi im obozami dla wysiedlanych Polaków i Żydów ( M. Rutowska- op. cit. s. 28- 37, 40, 50), nie znajduje dostatecznego uzasadnienia historycznego. Nie ulega wątpliwości, że osoby osadzone w każdym z uprzednio wymienionych obozów przejściowych pozostawały do dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa; przyczyny represji miały charakter polityczny, narodowościowy, religijny bądź rasowy, a pobyt w tych miejscach odosobnienia miał charakter eksterminacyjny dla dzieci do lat 14 w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy.

Sąd zauważył, iż Kierownik Urzędu z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 i 4 kpa pominął fakty powszechnie znane, wskazujące na istnienie obozu przesiedleńczego w [...] i nie przeprowadził postępowania dowodowego celu ustalenia czy i w jakich warunkach Skarżąca w tym obozie przebywała.

Sąd nakazał Kierownikowi Urzędu przy ponownym rozpoznawaniu sprawy ustalić warunki pobytu w obozie, przyczyny osadzenia w nim skarżącej i jej rodziny, charakteru i funkcji obozu w [...] w realizacji ludobójczej polityki okupanta wobec Polaków. Sąd wskazał, iż należy też przeprowadzić dowód z przedstawionych przez skarżącą dokumentów, a także zwrócić się o dodatkowe materiały do odpowiednich instytucji lub osób, jeśli w trakcie postępowania okaże się to konieczne.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy i przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, w tym zaciągnięciu opinii Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, decyzją z dnia [...] r. nr [...] odmówił skarżącej przyznania uprawnień kombatanckich.

Wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy wniosła Z. R. wskazując, iż jest zaskoczona decyzją, która ignoruje wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i jego uzasadnienie. Skarżąca podniosła również, iż wbrew twierdzeniem organu opartych na opinii Instytutu Pamięci Narodowej obóz w [...] nie był "punktem zbornym".

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych rozpoznając sprawę na skutek złożonego wniosku, po ponownym uzyskaniu opinii Instytutu Pamięci Narodowej, decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r. nr [...].

W uzasadnieniu organ wskazał, iż nie kwestionuje faktu pobytu skarżącej wraz z rodziną w obozie [...] oraz że zasadniczą kwestią sporną jest ocena charakteru obozu (miejsca odosobnienia). Organ powołując się na pisma Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej wskazał, iż w [...] istniał tzw. punkt zborny, w którym przebywali wysiedleni Polacy i który podlegał władzom, które organizowały i przeprowadzały przesiedlenia. Organ podniósł, iż w okresie kiedy funkcjonował obóz w [...] przesiedleniami zajmował się specjalny sztab do wysiedleń Polaków i Żydów, jako organ roboczy Komisarza do Spraw Umacniania Niemczyzny.

Wysiedleńcy nie pozostawali w dyspozycji władz bezpieczeństwa Rzeszy, toteż na tej podstawie obozy przesiedleńcze mimo że były miejscami odosobnienia, nie spełniają warunków art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o kombatantach Organ podkreślił, iż zgodnie ze stanowiskiem Instytutu Pamięci Narodowej brak jest podstaw do uznania, by obóz w [...] był miejscem odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Organ zwrócił uwagę, iż wysiedleńcy przebywający w [...] nie pozostawali w dyspozycji władz bezpieczeństwa Rzeszy, a po wtóre nie ma podstaw do przyjęcia, by pobyt dzieci w tym obozie miał charakter eksterminacyjny. Zdaniem organu z opinii Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu jednoznacznie wynika, że obóz w [...] nie spełnia wymogów art. 4 ust. 1 pkt1 lit. a)-c) ustawy o kombatantach - zatem nie był to obóz koncentracyjny, więzienie lub ośrodek zagłady względnie obóz lub inne miejsca odosobnienia, w których warunki nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa.

Organ przyznał, iż opinia Instytutu Pamięci Narodowej nie jest dla niego wiążąca to jednakże nie można jej pominąć, skoro pochodzi od kompetentnego podmiotu, a inne dowody w sprawie tylko potwierdzają jej ustalenia. Jako taki dowód organ wskazał m.in. opracowanie Marii Rutkowskiej Wysiedlenia ludności polskiej z Kraju Warty do Generalnego Gubernatorstwa 1939-1941 (Instytut Zachodni, Poznań 2003, s. 163-169) z którego zdaniem organu nie wynika, iż warunki panujące w [...], gdzie wysiedleńcy zajmowali sale zlokalizowane w murowanym dworze wyposażonym w centralne ogrzewanie, elektryczność i bieżącą wodę miały charakter eksterminacyjny. Organ podniósł, iż dowody zaoferowane przez stronę nie dają podstaw do uznania, by osoby osadzone w [...] podlegały hitlerowskim władzom bezpieczeństwa.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła Z. R. podnosząc, iż odmowa przyznania uprawnień opiera się na:

1. trzech gołosłownych opiniach Instytutu Pamięci Narodowej, których główną tezą było twierdzenie, że obozy przejściowe były w istocie punktami zbornymi,

2. na zakwestionowaniu zdania umieszczonego w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, że osoby osadzone w obozie przejściowym w [...] pozostawały do dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa . Skarżąca powołując się na notatkę z dnia [...] r. wskazała, iż w trakcie spotkania Naczelnik Wydziału III Departamentu Orzecznictwa w oparciu o przedłożone dokumenty uznał, iż Obóz Przejściowy w [...] był obozem znajdującym się pod nadzorem i w dyspozycji władz bezpieczeństwa Rzeszy,

3. na przedstawieniu własnej opinii o charakterze i warunkach panujących w Obozie Przejściowym.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wskazując, iż obszerne postępowanie dowodowe nie wykazało, że obóz w [...] posiadał cechy wskazane w art. 4 ust. 1 pkt1 lit. a)-c) ustawy o kombatantach i w konsekwencji, aby pobyt w nim stanowił podstawę przyznania uprawnień kombatanckich. Organ podniósł również, iż skarżąca nietrafnie zinterpretowała przebieg rozmowy z dnia [...] r. dowolnie wywodząc, że pracownik Urzędu uznał, że obóz w [...]znajdował się pod nadzorem i w dyspozycji władz bezpieczeństwa Rzeszy.

Pismem z dnia [...] r. skarżąca ustosunkowała się do odpowiedzi na skargę przesłanej przez organ argumentując, iż brak obozu przejściowego w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów nie wyklucza przyznania internowanym tam dzieciom i obywatelom uprawnień kombatanckich. Skarżąca podała również, iż organ nie kwestionował notatki ze spotkania aż do czasu kiedy wycofał się z ustalonych uzgodnień.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej ppsa) ogranicza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega, więc na zbadaniu, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Przy czym należy zauważyć, iż na podstawie art. 134 ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest jednak do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, iż zgodnie z art. 153 ppsa ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

W uzasadnieniu wyroku z dnia 20 kwietnia 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wskazał, iż Kierownik Urzędu rozpoznając sprawę ponownie, za pomocą dostępnych środków dowodowych winien ustalić charakter i zadanie obozu przesiedleńczego w [...] w realizacji niemieckiej polityki eksterminacyjnej wobec ludności polskiej.

Wobec powyższego zadaniem organu przy ponownym rozpoznawaniu sprawy było przeprowadzenie dodatkowego postępowania wyjaśniającego celem ustalenia charakteru i zadań obozu przesiedleńczego oraz warunków w nim panujących.

Oceniając legalność zaskarżonej decyzji z tego punktu widzenia Sąd uznał, iż nie narusza ona prawa w stopniu uzasadniającym jej wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Organ ponownie rozpoznając sprawę uwzględnił w swym rozstrzygnięciu ocenę prawną, a przeprowadzając postępowanie wyjaśniające zrealizował wskazania co do zakresu postępowania administracyjnego zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 20 kwietnia 2006 r. w sprawie IV SA/Po 96/05. Zakres przeprowadzonego postępowania administracyjnego, był zdaniem Sądu wystarczający dla rozstrzygnięcia sprawy.

Skarżąca upatrywała uprawnień kombatanckich w tym, iż w [...] r. wraz z matką i bratem w czasie wysiedlania z Wielkopolski do Generalnego Gubernatorstwa podlegała represjom, o których mowa w art. 1 ust 1 pkt 1 ustawy o kombatantach. W szczególności przebywała w miejscach odosobnienia, w których według twierdzeń strony warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby osadzone pozostawały w dyspozycji Hitlerowskich Władz Bezpieczeństwa. Skarżąca twierdzi, że taki charakter miał obóz w [...].

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o kombatantach przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego.

Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania:

1) z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych:

a) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady,

b) w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa,

c) w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, (...).

Ust. 2 atr. 4 ustawy o kombatantach stanowi, iż przepisy ustawy stosuje się także do osób, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia.

Z informacji pozyskanych w toku postępowania administracyjnego nie wynika, by w [...] istniał obóz koncentracyjny, względnie było tam inne miejsce odosobnienia, w których przebywanie pozwalałoby uzyskać uprawnienia kombatanckie. (art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a)-c)).

Instytut Pamięci Narodowej (pismo z [...] r. ), po dokonaniu analizy materiałów będących w ich posiadaniu jak i dokumentów dostarczonych przez skarżącą (pismo starosty i dowód wystawiony przez Komendanta obozu w [...]) uznał, iż obóz w [...] nie spełnia warunków ustawy o kombatantach art. 4 ust. 1 pkt. 1 lit. c. Instytut Pamięci Narodowej zwrócił uwagę, iż wysiedlenie i przebywanie w obozach przesiedleńczych nie było represją objętą obecnie przepisami ustawy o kombatantach i osobach represjonowanych. Wyjątek stanowi przebywanie dzieli do lat 14 w obozach przesiedleńczych, w których pobyt miał charakter eksternistyczny. Instytut w piśmie z dnia [...] r. wskazał, iż wedle posiadanej wiedzy takim obozem nie był obóz w [...]. W obozie nie przeprowadzano selekcji i nie rozdzielano dzieci od rodziców. Instytut Pamięci Narodowej poinformował, iż przypadki zgonów w obozie nie są znane, a młodsze i starsze dzieci w oczekiwaniu na przetransportowanie ich do Generalnego Gubernatorstwa, pozostawały pod opieką dorosłych.

Instytut Pamięci Narodowej wyjaśnił również, iż obozy przesiedleńcze i punkty zborne podlegały władzom, które organizowały i przeprowadzały przesiedlenia. W okresie między [...] a [...] r., a więc w okresie, kiedy funkcjonował obóz, a de facto punkt zborny w [...], przesiedleniami zajmował się specjalny sztab do wysiedleń Polaków i Żydów, jako organ roboczy Komisarza Rzeszy do Spraw Umacniania Niemczyzny. Wysiedleńcy nie pozostawali w dyspozycji władz bezpieczeństwa Rzeszy, a żandarmi i policjanci pomocniczy pilnujący wysiedlonych w obozach przesiedleńczych i punktach zbornych, w tym w [...], byli częścią policji porządkowej stanowiącej organ wykonawczy władz administracyjnych.

W ocenie Sądu uprawnione było ustalenie organu, oparte na informacjach uzyskanych z Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu i naukowych źródłach historycznych, iż w obóz w [...] nie spełnia wymogów art. 4 ust. 1 pkt1 lit. a)-c) ustawy o kombatantach. Jak słusznie wskazał organ opinie te nie mają charakteru wiążące to jednak mając na uwadze cele i zadania Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu wynikające z ustawy z dnia 18 grudnia 1998 roku o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu ( tekst jednolity Dz.U. z 2007 r. , Nr 63 poz. 424 ze zm. ) uznać należy, iż uzyskane informacje miały charakter rzetelny i wiarygodny dając podstawy do niewadliwych ustaleń organu stanowiących z kolei zasadniczą podstawę faktyczną kwestionowanej decyzji. Wskazać również należy, iż opinia Instytutu Pamięci Narodowej znajduje potwierdzenie w dokumentach nadesłanych przez skarżącą. Wprawdzie z pisma Inspektora Żandarmerii wynika, iż zabronił on dodatkowego wyżywienia ze środków własnych aby zapobiec nierównościom to jednakże z opracowań Marii Rutkowskiej- pracownika naukowego Instytutu Zachodniego w Poznaniu, na które skarżąca się powołuje wynika, iż faktycznie istniała możliwość zdobycia dodatkowego jedzenia (Maria Rutkowska, Wysiedlenia ludności polskiej z Kraju Warty do Generalnego Gubernatorstwa 1939-1941 (Instytut Zachodni, Poznań 2003, s. 163-169).

Z akt sprawy nie wynika by skarżąca i jej rodzina podlegała represjom jakim podlegały osoby osadzane w obozach koncentracyjnych. Generalnie za obozy koncentracyjne uznaje się miejsca odosobnione, przeznaczone do izolacji, niewolniczej eksploatacji fizycznej i eksterminacji. Były one pilnie strzeżone, zaś w ich sąsiedztwie z uwagi na względy bezpieczeństwa nie mogły znajdować się żadne zabudowania. Osadzonych zmuszano do wykonywania wyniszczającej fizycznie pracy, przy stworzeniu celowo złych warunków bytowych, żywieniowych, sanitarnych. Reżim panujący w takich obozach był daleko surowszy niż warunki panujące w [...]. Jak wynika z opracowań na które powołuje się skarżąca i na co zwrócił uwagę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie wynika, by warunki panujące w [...] miały charakter eksterminacyjny. Z opracowania Marii Rutkowskiej Obóz przesiedleńczy w Cerekwicy (październik-grudzień 1939 r.). Wysiedlenia ludności polskiej z Wielkopolski do Generalnego Gubernatorstwa w latach II wojny światowej (w: Zapiski Jarocińskie, Kwartalnik społeczno-kultularny Ziemi Jarocińskiej, Rok 2005 nr 1) wynika, iż budynek w którym przebywali przesiedleńcy posiadał dwie łazienki, ponadto wyposażony był w centralne ogrzewanie, wodociągi i światło elektryczne. Ponadto z przytoczonych ww. opracowaniu wspomnień osób przebywających w obozie wynika, iż w obozie raz w tygodniu był lekarz (str. 37 opracowania), nauczyciele uczyli starsze dzieci, organizowano pogadanki z historii sztuki oraz opowiadano o podróżach po świecie i spotkaniach z interesującymi ludźmi, osoby oprócz sprzątania i pomocy w kuchni nie były zmuszane do pracy. Sąd nie neguje, iż w [...] panowały trudne warunki oraz że obóz był ogrodzony i był pilnowany przez strażników to jednakże z obiektywnego punktu widzenia, biorąc pod uwagę warunki w nim panujące, nie można uznać, że pobyt w obozie stanowił represje w rozumieniu ustawy o kombatantach.

Wobec powyższego nie można uznać, iż obóz w [...] był hitlerowskim więzieniem lub obozem koncentracyjnym lub ośrodkiem zagłady. Obozu w [...]nie można również uznać za inne miejsce odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa.

Z akt sprawy, w tym z dokumentacji nadesłanej przez skarżącą, nie wynika, iż pobyt w [...] dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny. Jak wskazał Instytut Pamięci Narodowej przypadki zgonów w obozie nie są znane. Również z opracowań historycznych nie wynika, iż pobyt dzieci miał charakter eksterminacyjny. Pomimo pobytu w obozie dzieci pozostawały pod opieką rodziców, a dodatkowo, jak wskazano już wyżej, dzieci miały możliwość nauki oraz były wypuszczane z obozu wraz z rodzicami celem kontynuowania podróży do GG. Samo rozdzielenie rodzin i zakaz kontaktu w godzinach pomiędzy 20 a 8 rano nie oznacza, iż dzieci były odbierane rodzicom ani że obóz miał charakter eksterminacyjny. Powyższe wskazuje również, iż skarżącej nie można zaliczyć do osób, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia.

W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, iż ocenę charakteru miejsca odosobnienia wpływają także warunki transportu z obozu. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z 4.11.1982- III UZP 5/82, trafnie zwrócił uwagę na gehennę dzieci w czasie hitlerowskich akcji wysiedleńczo- pacyfikacyjnych i śmierć wielu dzieci w czasie transportu (OSNC 5-6/83/67 s. 22 akapit 1). W niniejszej sprawie skarżąca w dniu [...] r. została zwolniona z obozu z poleceniem udania się do majątku [...] w powiecie [...], gzie miała dotrzeć najpóźniej dnia [...] r. Powyższe wynika z dokumentu zatytułowanego Ausweis. W dokumencie tym wskazano również, iż matka skarżącej wraz z rodziną w trakcie podróży mogła się zatrzymać u swojej matki w [...]. Zatem również warunki transportu (zaprzęg konny, autobus oraz kolej) nie wskazują, iż obóz w [...] spełnia wymogi z art. 4 ust. 1 pkt1 lit. a)-c) ustawy o kombatantach.

Należy również podać, iż trafne jest stanowisko organu, że osoby osadzone w obozie nie pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Z opracowań Marii Rutkowskiej wynika, iż ogólne zwierzchnictwo nad obozem sprawował landrat jarociński (urzędnik państwowy stojący na czele powiatu ziemskiego, który sprawował władzę administracyjną i policyjną), komendantem obozu był szef Żandarmerii, a faktycznie funkcję komendanta obozu pełnił inspektor Żandarmerii. Z powyższego wynika, iż obóz podlegał niemieckiemu zarządowi miasta. Osadzonych w obozie Polaków pilnowało 2 żandarmów oraz 12 policjantów z policji pomocniczej. W opracowaniu Marii Rutkowskiej Wysiedlenia ludności polskiej z Kraju Warty do Generalnego Gubernatorstwa 1939-1941 (Instytut Zachodni, Poznań 2003, s. 163) wskazano, iż pierwszą akcję wysiedleńczą Polaków w powicie jarocińskim przeprowadziły niemiecka żandarmeria oraz członkowie tzw. policji pomocniczej w skład której wchodzili prawie wyłącznie miejscowi Niemcy. Powyższe znajduje potwierdzenie w meldunku dowódcy okręgu Żandarmerii w Jarocinie nr [...] z dnia [...] r. kierowanego do Haupmannschaftsfürera w [...] z którego wynika, iż wysiedlenia dokonywane były przez żandarmerię.

Odmienna, subiektywna ocena skarżącej co do charakteru obozu w [...] nie może stanowić skutecznie podstaw do nabycia uprawnień kombatanckich z żądanego tytułu. Wprawdzie rację ma skarżąca, iż nie wymienienie określonego obozu w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości nie wyklucza przyznania internowanym tam dzieciom i obywatelom uprawnień kombatanckich i nakłada organ obowiązek poczynienia ustaleń czy ubiegająca się o przyznanie uprawnień osoba doświadczyła represji przebywając w miejscu odosobnienia, które wprawdzie nie zostało ujęte expressis verbis w rozporządzeniu (por. wyrok NSA z dnia 17 października 2006 r., II OSK 1205/05, Lex nr 289293 oraz wyrok NSA z 17 października 2006 r., II OSK 122/05, Lex nr 315725) to jednakże postępowanie przeprowadzone przy ponownym rozpoznaniu sprawy i ustalenia w nim poczynione nie dają podstaw do przyznania skarżącej uprawnień kombatanckich.

W ocenie Sądu postępowanie organu czyniło zadość wymogom stawianym mu przez przepisy art. 7 i 77 § 1 Kpa. Sam fakt przesiedlenia skarżącej i przebywania przez nią podczas przymusowego osiedlenia w trudnych warunkach bytowania w miejscowości [...] nie stanowią przesłanki do przyznania uprawnień kombatanckich. Zgodnie z tytułem ustawy i jej preambuły wolą ustawodawcy było objęcie jej przepisami kombatantów oraz niektórych spośród innych osób będących ofiarami represji wojennych.

Organ, rozstrzygając w sprawie, kierował się wykładnią celowością tego przepisu i świetle tak określonego rozumienia przepisu dokonał oceny niewadliwie poczynionych ustaleń faktycznych. Rezultatem tego było prawidłowe uznanie iż skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania jej uprawnień kombatanckich.

Biorąc pod uwagę powyższe, z uwagi na fakt, iż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie, na podstawie art. 151 ppsa orzeczono o oddaleniu skargi, uznając skargę za bezzasadną.

/-/I. Kucznerowicz /-/ P.Miładowski /-/ E. Makosz - Frymus

Za nieobecnego sędziego

/-/ P.Miładowski

KB/