Wyrok NSA, sygn. akt III SA 788/93
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1993-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 200 par. 2 i 5
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 marca 1980 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.
Teza: Praktyka udzielania przez izby skarbowe odpowiedzi na skargi na decyzje wydawane przez podatkową komisję odwoławczą przy izbie skarbowej jest błędna i dobitnie świadczy o naruszeniu nie tylko art. 200 par. 5 Kpa, ale przede wszystkim art. 200 par. 2 Kpa, przewidującego możliwość autokontroli decyzji przez organ, który decyzje te wydał.

TEZY

Praktyka udzielania przez izby skarbowe odpowiedzi na skargi na decyzje wydawane przez podatkową komisję odwoławczą przy izbie skarbowej jest błędna i dobitnie świadczy o naruszeniu nie tylko art. 200 par. 5 Kpa, ale przede wszystkim art. 200 par. 2 Kpa, przewidującego możliwość autokontroli decyzji przez organ, który decyzje te wydał.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Hanny W. na decyzję Podatkowej Komisji Odwoławczej przy Izbie Skarbowej w (...) z dnia 19 maja 1993 r. w przedmiocie wymiaru podatku dochodowego od dochodu z nie ujawnionych źródeł i na podstawie art. 207 par. 2 pkt 1 i 3 Kpa uchylił zaskarżoną decyzję, a także - zgodnie z art. 208 Kpa - zasądził od Izby Skarbowej w (...) dziewięć milionów trzysta sześćdziesiąt tysięcy złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżącej.


UZASADNIENIE

Jak wynika z akt sprawy, Hanna W. w dniu 21 grudnia 1991 r. pożyczyła swojej córce Marii W. 805.000.000 zł. W zeznaniu podatkowym Hanna W. podała, że nie ma żadnych dokumentów na wykazanie źródeł pożyczonej kwoty, która stanowiła dorobek całego jej życia, czyli 84 lat. Hanna W. oświadczyła, że jest emerytką i otrzymuje 2.692.000 zł tytułem emerytury. Urząd Skarbowy w W. decyzją z dnia 16 października 1992 r., wydaną na podstawie art. 7 ust. 8 i 9 oraz art. 19 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o podatku dochodowym /Dz.U. 1989 nr 27 poz. 147 ze zm./, wymierzył podatek dochodowy za 1991 r. w wysokości 424.000.000 zł od nie ujawnionych źródeł przychodu. W uzasadnieniu decyzji podano, że podatniczka w toku postępowania wyjaśniającego nie przedstawiła żadnych dowodów potwierdzających posiadanie takich oszczędności ani nie uprawdopodobniła, że mogła je mieć.

W odwołaniu od tej decyzji Hanna W. podała, że w czasie wojny straciła cały swój majątek z wyjątkiem biżuterii, którą w latach 1947-1950 przechowywała w banku, na dowód czego przedstawiła oświadczenie Jadwigi F., która w tym czasie pracowała w banku, iż rzeczywiście Hanna W. wynajmowała sejf. W 1950 r., w związku z rewizją sejfu przez pracownika Urzędu Bezpieczeństwa, sejf zlikwidowała, a posiadaną biżuterię stopniowo sprzedawała, uzyskując za nią kilkadziesiąt tysięcy dolarów. Biżuterię tę wyceniał nie żyjący już jubiler Marian F., na dowód czego złożyła oświadczenie wdowy po Marianie F. - Janiny, iż znany jest jej fakt wyceniania przez zmarłego męża biżuterii Hanny W. Odwołująca się nadmieniła, że jej mężem był znany adwokat warszawski, od którego otrzymywała cenne przedmioty i pieniądze. Cenne prezenty po jakimś czasie sprzedawała, czego przykładem może być sprzedaż prawdopodobnie w 1978 r. dwóch sztabek złota. Nadmieniła także, że pieniądze uzyskane ze sprzedaży biżuterii i innych przedmiotów trzymała w domu, a córce pożyczyła te pieniądze, aby mogła kupić mieszkanie. Uważa więc decyzję za niezwykle krzywdzącą.

Na rozprawie przed Podatkową Komisją Odwoławczą przy Izbie Skarbowej w (...) Hanna W. przedstawiła pokwitowanie wystawione przez Skarbiec Emisyjny, z którego wynika, że w marcu 1986 r. sprzedała dwie sztabki złota.

Podatkowa Komisja Odwoławcza przy Izbie Skarbowej w (...) decyzją z dnia 19 maja 1993 r. nr ZO/7/92 utrzymała zaskarżoną decyzję w mocy, gdyż odwołująca się nie uprawdopodobniła w sposób wiarygodny źródła posiadania dochodu umożliwiającego pokrycie poniesionego wydatku.

Skargę na tę decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyła Hanna W., wnosząc o jej uchylenie jako krzywdzącej, ponieważ nie wzięto pod uwagę wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. W szczególności naruszono art. 8-11 Kpa oraz art. 75, art. 77, art. 78, art. 80 i art. 86 Kpa, gdyż nie wzięto pod uwagę przedstawionych w toku postępowania odwoławczego dowodów i świadków. W końcowej części skargi Hanna W. wnosi o uchylenie i reasumpcję decyzji w trybie art. 200 par. 2 Kpa bądź o uchylenie decyzji w trybie art. 176 par. 4 Kpa przez Dyrektora Izby Skarbowej.

W odpowiedzi na skargę, której udzieliła Izba Skarbowa w (...), wniesiono o oddalenie skargi, gdyż zarzuty są nieuzasadnione. W szczególności podano, że zarzuty naruszenia art. 77, art. 78, art. 80 i art. 86 Kpa są nieuzasadnione, gdyż skarżąca - poza dwoma oświadczeniami nie mającymi znaczenia dla sprawy - nie ma żadnych dokumentów.

W aktach sprawy znajduje się kserokopia pisma pełnomocnika skarżącej z dnia 21 czerwca 1993 r., adresowanego do Izby Skarbowej w (...), o którym nie wspomniano w odpowiedzi na skargę. Do pisma przypięta jest kartka z notatką, iż wniosek pełnomocnika zostanie rozpatrzony przez Dyrektora Izby Skarbowej po zwrocie akt z NSA. W piśmie tym pełnomocnik skarżącej wnosi o zastosowanie trybu przewidzianego w art. 176 par. 4 Kpa, zanim skardze zostanie nadany bieg. Gdyby jednak Dyrektor nie zechciał skorzystać z tego uprawnienia, wniesiono o rozpoznanie sprawy w trybie art. 200 par. 2 Kpa przez Podatkową Komisję Odwoławczą, podkreślając, że tylko Komisja mogłaby orzekać w tym trybie. Na wypadek odmowy skorzystania i z tego trybu pełnomocnik skarżącej wnosił o przekazanie skargi do sądu administracyjnego. W dalszej części pełnomocnik skarżącej zawarł szersze uzasadnienie objętych skargą zarzutów naruszeń przepisów kodeksu postępowania administracyjnego; w szczególności twierdził, że naruszenie art. 7, art. 9-11 Kpa nastąpiło przez czysto formalne ich stosowanie. Np. w oświadczeniu z dnia 11 maja 1992 r. nie wypełniono rubryki "zobowiązuję się do przedłożenia". Kolejne naruszenia procedury administracyjnej, zdaniem pełnomocnika, polegały m.in. na nieustosunkowaniu się do przedstawionych dowodów: pokwitowania bankowego i oświadczeń dwóch osób. Zarzucono także, że organy podatkowe bezzasadnie żądały od skarżącej dokumentów i zaświadczeń zamiast dać wiarę jej oświadczeniom, że jej pierwszy mąż był człowiekiem bardzo zamożnym, a drugi wziętym adwokatem, którego rodzice przed wojną prowadzili restaurację, na dowód czego przedstawił kserokopię kilku stron z książki Jerzego W. oraz kserokopię artykułu o warszawskich adwokatach.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należało zwrócić uwagę na pewne aspekty formalne rozpoznawanej sprawy. Przede wszystkim jeżeli skarżąca w skardze żądała zastosowania trybu przewidzianego w art. 176 par. 4 Kpa, to nie należało skargi przesyłać wraz z odpowiedzią do Sądu, lecz zastosować żądany tryb. Po przekazaniu sprawy do Sądu pełnomocnik skarżącej, w piśmie z dnia 23 lipca 1993 r., nie oponował przeciwko rozpoznawaniu sprawy przez Sąd. Ponadto Izba Skarbowa w (...) powinna z wnikliwą uwagą odnieść się do pkt 3 pisma pełnomocnika skarżącej z dnia 21 czerwca 1993 r. Przyjęta przez izby skarbowe, w tym przez Izbę Skarbową w (...), praktyka udzielania przez izby skarbowe odpowiedzi na skargi na decyzje wydawane przez podatkową komisję odwoławczą przy izbie skarbowej jest błędna i dobitnie świadczy o naruszeniu nie tylko art. 200 par. 5 Kpa, ale przede wszystkim art. 200 par. 2 Kpa, przewidującego możliwość autokontroli decyzji przez organ, który decyzje te wydał. Udzielenie w takich sytuacjach odpowiedzi przez izbę skarbową oznacza pozbawienie strony szansy rozpoznania jej sprawy w tym szczególnym trybie, jaki przewiduje art. 200 par. 2 Kpa.

Przechodząc do meritum sprawy, należało zauważyć, że jak wielokrotnie zwracał uwagę sąd administracyjny, decyzje w sprawach dotyczących wymiaru podatku dochodowego na podstawie art. 7 ust. 9 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o podatku dochodowym /Dz.U. 1989 nr 27 poz. 147 ze zm./ powinny być wydawane po postępowaniu przeprowadzonym z należytą starannością, a uzasadnienia takich decyzji powinny być szczególnie staranne i wyczerpujące od strony faktycznej i prawnej /wyrok z dnia 29 grudnia 1982 r. SA/Kr 985/82 - ONSA 1982 Nr 2 poz. 118/. Zaskarżona decyzja nie spełnia tych wymagań; jest lakoniczna i ogólnikowa. Trudno bowiem uznać, że decyzja spełnia wymagania określone w kodeksie postępowania administracyjnego, jeżeli wymierzono nią podatek w wysokości przeszło 400 mln zł, a jej treść w istocie składa się z jednego zdania, stwierdzającego, że podatniczka nie uprawdopodobniła w sposób wiarygodny źródła posiadania dochodu umożliwiającego jej pokrycie poniesionego wydatku. Tymczasem w trakcie postępowania odwoławczego skarżąca przedstawiła oświadczenia dwóch osób, a na rozprawie przed Podatkową Komisją Odwoławczą - także dowód /pokwitowanie/ sprzedaży w 1986 r. w NBP dwóch sztabek złota. Jak wynika z akt sprawy, organ odwoławczy nawet nie zainteresował się, jaką kwotę otrzymała skarżąca ze sprzedaży złota. A przecież wysokość przychodów nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach ustala się, przyjmując za podstawę sumę poniesionych w roku podatkowym wydatków i wartość zgromadzonych w tym roku zasobów finansowych nie znajdujących pokrycia w już opodatkowanych bądź wolnych od opodatkowania źródłach przychodów i posiadanych przedtem zasobach majątkowych. Sprawa w ogóle nie była analizowana w sposób wskazany w powołanym przepisie prawa. Tym samym zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem zarówno powołanego przepisu prawa materialnego, jak i art. 7, art. 77 par. 1, art. 80 i 107 par. 3 Kpa, a naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na względzie, stosownie do art. 207 par. 2 pkt 1 i 3 oraz art. 208 Kpa, orzeczono jak w sentencji.