Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1445/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2009-02-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: journal: Dz.U.UE.L 1983 nr 105 poz 1 art. 2-10
law: ROZPORZĄDZENIE RADY (EWG) NR 918/83 z dnia 28 marca 1983 r. ustanawiające wspólnotowy system zwolnień celnych
journal: Dz.U.UE.L 1992 nr 302 poz 1 art. 214 ust. 1, art. 29, art. 32 ust. 1
law: Rozporządzenie Rady (EWG) NR 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiające Wspólnotowy Kodeks Celny.
article: art. 51 w zw. z art. 73 ust. 1
journal: Dz.U. 2004 nr 68 poz 622
law: Ustawa z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Jużków (spr.), Sędziowie Asesor WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Asesor WSA Katarzyna Golat, Protokolant St. sekr. sąd. Joanna Spadek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2009r. przy udziale - sprawy ze skargi R.S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymiaru należności celnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

UZASADNIENIE.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Celnej w K., rozpatrując odwołanie pełnomocnika R.S., utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w B. z dnia [...] r. nr [...], którą:

1. stwierdzono niedopełnienie warunków, wymaganych do zwolnienia z należności celnych przywozowych towaru dopuszczonego do obrotu na podstawie zgłoszenia celnego nr [...] z dnia [...] r.,

2. stwierdzono powstanie długu celnego w przywozie od tego towaru w dniu [...] r.,

3. określono kwotę wynikająca długu celnego w przywozie, w wysokości [...] zł,

4. określono dłużnika w osobie R.S., zameldowanego w Ż., przy ul. [...].

Powyższą decyzje wydano na podstawie następującego stanu faktycznego.

W dniu [...] r. w Oddziale Celnym w Ż. R.S., zameldowany w Ż., przy ul. [...], zgłosił do procedury dopuszczenia do obrotu samochód osobowy marki [...], nr nadwozia: [...], poj. [...] cm³, rok produkcji: [...], jako mienie osobiste przywożone przez osobę fizyczną, przenoszącą swoje miejsce stałego zamieszkania z państwa trzeciego na obszar celny Wspólnoty. Zgłoszenie to było trzecim zgłoszeniem celnym mienia osobistego, z listy przedstawionej w dniu [...] r. i załączonej do zgłoszenia celnego nr [...] z dnia [...] r.

Zgłoszenie celne zostało przyjęte i zarejestrowane w systemie obsługi i wspomagania zgłoszeń celnych CELINA, pod pozycją ewidencji nr [...].

Do zgłoszenia celnego dołączone zostały między innymi następujące dokumenty:

- deklaracja D.V.1,

- lista mienia przesiedlenia, obejmująca meble, dywany, odzież, rzeczy osobiste, samochody (x [...]), podpisana przez zgłaszającego,

- poświadczenie zameldowania R.S. w Ż., przy ul. [...],

- oświadczenia o kosztach transportu,

- dokument. CERTIFICATE OF TITLE nr [...] z dnia [...] r.,

- rejestracja pojazdu w stanie [...], USA,

- dokument DOCK RECEIPT,

- dokument bill of sale z [...] r.

Zgłoszenie powyższe po jego przyjęciu poddane zostało weryfikacji. Z zapisów dokonanych przez funkcjonariusza celnego w polu J przedmiotowego zgłoszenia wynika, że w tym celu przeprowadzono całościową rewizję celną towaru zgłoszonego do wnioskowanej procedury celnej. Następnie samochód ten zwolniono z należności celnych i podatkowych, z zastrzeżeniem jego nieodstępowania przez okres 12 miesięcy od dnia dopuszczenia do obrotu. Towar został zwolniony do wnioskowanej procedury celnej w dniu [...] r.

Następnie Naczelnik Urzędu Celnego w B., działając na podstawie art. 78 ust. 2 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. Urz. WE L 302 z 19.10.1992r., str. 1, ze zm.; Dz. Urz. DE Polskie wydanie specjalne, roz. 2, t. 4, str. 307, ze zm., zwanego dalej WKC), tj. w ramach kontroli zgłoszeń celnych po zwolnieniu towaru, w celu upewnienia się o prawidłowości danych zawartych w zgłoszeniu, pismem z dnia [...] r. wezwał R.S. do przedstawienia między innymi: dowodów potwierdzających okres pobytu w kraju trzecim, która to okoliczność nie została wystarczająco udokumentowana w momencie dokonywania zgłoszenia celnego, gdyż legitymował się paszportem wydanym w USA i prawem jazdy wydanym w stanie [...]. Wezwanie wysłane dwukrotnie na adres w Polsce wróciło z adnotacją "nie podjęto w terminie". W celu zweryfikowania zamieszkiwania przez stronę pod wskazanym adresem oraz pozyskania informacji o faktycznym zamieszkiwaniu w Polsce po [...] r. organ celny skierował zapytania do różnych instytucji państwowych i samorządowych (Urzędu Miejskiego w Ż., Urzędu Skarbowego w Ż., Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Ż., Narodowego Funduszu Zdrowia w W., i Komendy Powiatowej Policji w Ż.). Organ celny przeprowadził również czynności procesowe polegające na przesłuchaniu w charakterze świadków następujące osoby: B.S., F. S. i L.P. Na podstawie przeprowadzonych czynności, a w szczególności na podstawie wyjaśnień złożonych do protokołu przesłuchania przez tych świadków, organ celny ustalił, że R.S. po uzyskaniu zameldowania w Polsce na pobyt czasowy w [...] r., przyjeżdżał do swojego domu jedynie w okresach wakacyjnych, a najdłużej pobyt trwał około miesiąca. Świadkowie zeznali, że R.S. bywa w swoim domu w Ż. raz, dwa razy do roku..

Postanowieniem z dnia [...] r. Naczelnik Urzędu Celnego w B. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie:

- kontroli zgłoszenia celnego nr [...] z dnia [...] r.;

- kontroli kwoty podatku akcyzowego wykazanej w powyższym zgłoszeniu celnym,

- oraz kontroli kwoty podatku od towarów i usług, wykazanej w tym zgłoszeniu celnym.

Równocześnie organ celny wezwał stronę do przedstawienia dowodów na okoliczność pobytu w kraju trzecim, sytuacji rodzinnej i kariery zawodowej podczas tego pobytu oraz do ustanowienia w Polsce pełnomocnika do spraw doręczeń. Postanowienie zostało doręczone stronie do rak własnych pod adresem [...], [...], USA, w dniu [...] r., pod którym pierwotnie mieszkał i pod którym uzyskano informację, że nadal mieszka. W odpowiedzi organ celny otrzymał w dniu [...] r. pismo (bez podpisu) z dnia [...] r., w którym R.S. poinformował organ, że jego pobyt w USA trwał od roku [...] do roku [...], przez [...] lat pracował jako [...], jest żonaty, ma dwoje dzieci, żona nie pracuje, dzieci - syn i córka studiują w USA. Poinformował również, że aktualnie przebywa w USA, a jesienią ma zamiar przyjechać do Polski na kilka miesięcy. Adresu dla doręczeń w kraju nie wskazał, wnioskując, aby listy kierować pod adres [...], [...], USA. W dniu [...] r. R.S. stawił się osobiście w Urzędzie Celnym w B. wyrażając zgodę na złożenie wyjaśnień do protokołu przesłuchania, stosownie do art. 199 Ordynacji podatkowej. W trakcie składania wyjaśnień do protokołu przesłuchania R.S. stwierdził między innymi, że w [...] r. po przyjeździe do Polski zatrzymał się w Polsce na 4-5 miesięcy. Już wtedy korzystał z nowego domu. Nigdy nie podejmował kroków w celu podjęcia działalności gospodarczej w Polsce. Samochody, które przywiózł do Polski, służyły mu w USA do użytku osobistego. W USA posiada ubezpieczenie zdrowotne, komunikacyjne, majątkowe przez cały okres pobytu. Rodzina również posiada ubezpieczenie w USA. Nie posiada ani nie występował o ubezpieczenie w Polsce zarówno dla siebie jak i dla rodziny. Oprócz samochodów przywiezionych do Polski, w USA zostały jeszcze dwa pojazdy. Natomiast samochody przywiezione do Polski były użytkowane przez całą rodzinę. Jak wyjaśnił, jego dzieci przebywają na stałe w USA. Strona nie posiada w Polsce numeru NIP i nigdy o niego nie występowała. Jednocześnie stwierdził, że w ciągu roku najwięcej czasu spędza w Polsce, a w momencie zgłaszania samochodów do odprawy celnej nikt nie żądał innych dokumentów, oprócz paszportu i prawa jazdy.

Następnie pismem z dnia [...] r., Naczelnik Urzędu Celnego w B. wezwał stronę do złożenia zabezpieczenia w kwocie [...] zł, celem zabezpieczenia należności celnych i podatkowych, ciążących na przedmiotowym samochodzie, dopuszczonym do obrotu na podstawie zgłoszenia celnego nr [...] z dnia [...] r. Korespondencja wysłana na adres w Ż. została zwrócona jako nieodebrana. Podobnie wezwanie do ustanowienia pełnomocnika z [...] r. Ponowiono wezwanie na adres w USA i ta korespondencja została odebrana, czego potwierdzeniem było ustanowienie pełnomocnika bezpośredniego w osobie adwokata J.W.

Postanowieniem z dnia [...] r. organ pierwszej instancji włączył do niniejszego postępowania następujące dowody, pozyskane w ramach czynności sprawdzających:

- wezwanie z dnia [...] r. wraz z kopertami zwrotnymi,

- pismo do UM w Ż. z dnia [...] r.,

- pismo do US w Ż. z dnia [...] r.,

- pismo do NFZ w W. z dnia [...] r.,

- pismo do KP Policji w Ż. z dnia [...] r.,

- pismo do Inspektoratu ZUS w Ż. z dnia [...] r.,

- pismo do MSWiA Dep. CEPiK z dnia [...] r.,

- pismo nr SO i OC [...] z dnia [...] r.,

- pismo nr [...] z dnia [...] r.,

- pismo nr [...] z dnia [...] r.,

- pismo L.dz. [...] ,

- wezwania świadków z dnia [...] r.,

- pismo [...] z dnia [...] r.,

- protokół przesłuchania F.S., zam. w Ż., przy ul. [...], z dnia [...] r. z załącznikami,

- protokół przesłuchania L.P., zam. w Ż., przy ul. [...], z dnia [...] r. z załącznikami,

- protokół przesłuchania B.S., zam. w Ż., przy ul. [...], z dnia [...] r., z załącznikami.

Pismem z dnia [...] r. organ celny pierwszej instancji wyznaczył stronie siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego, doręczając pismo pełnomocnikowi.

Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego w B. zakończył postępowania w zakresie kontrolispornego zgłoszenia celnego i stwierdził niedopełnienie warunków wymaganych do zwolnienia z należności celnych przywozowych towaru, w postaci przedmiotowego samochodu marki [...], dopuszczonego do obrotu na obszarze Wspólnoty na podstawie zgłoszenia celnego Nr [...] z dnia [...] r.

Uzasadniając takie rozstrzygnięcie organ powołał się na wyniki przeprowadzonego postępowania oraz uprzednio przeprowadzonych czynności sprawdzających, wskazując przede wszystkim na to, że kwestie zwolnienia z należności celnych przywozowych rzeczy wchodzących w skład tzw. "mienia przesiedlenia", czyli mienia osobistego należącego do osób fizycznych przenoszących swoje miejsce zwykłego zamieszkania z państwa trzeciego na obszar celny Wspólnoty, regulują przepisy art. 2-10 Rozporządzenia Rady (EWG) Nr 918/83 z dnia 28 marca 1983 r. ustanawiającego wspólnotowy system zwolnień celnych (Dz. U. UE L.83.105.1, Dz. U. UE-sp.02-1-419). Organ pierwszej instancji podniósł, że zgodnie z ogólnymi zasadami określonymi w tych przepisach, zwolnieniu podlega jedynie to mienie osobiste, które pozostawało w posiadaniu oraz było używane przez osobę przesiedlającą się w jej poprzednim miejscu zwykłego zamieszkania przez co najmniej 6 miesięcy przed datą, z którą osoba przesiedlająca się przestała zamieszkiwać w państwie trzecim, które opuściła oraz które jest przeznaczone do użytku w takim samym celu w nowym miejscu zwykłego zamieszkania. Z przepisów tych wynika kilka przesłanek, które muszą być spełnione łącznie dla zastosowania powyższego zwolnienia z należności celnych przywozowych, a więc:

- nieprzerwany pobyt osoby w kraju trzecim przez okres co najmniej 12 miesięcy,

- użytkowanie mienia przez co najmniej 6 miesięcy podczas pobytu w kraju trzecim,

- przeznaczenie przywiezionego mienia do tych samych celów, któremu służyło w poprzednim miejscu zamieszkania,

- faktyczne przeniesienie miejsca zamieszkania z kraju trzeciego na obszar celny Wspólnoty.

Odnosząc się do pojęcia "miejsce zamieszkania" organ stwierdził, że co prawda pojęcie to nie zostało zdefiniowane w przedmiotowym rozporządzeniu ani w przepisach prawa celnego, jednakże należy uznać, że przez zwykłe miejsce zamieszkania rozumie się miejsce, które stanowiło miejsce normalnego życia osoby przesiedlającej się, miejsce, które stanowiło ośrodek, centrum interesów życiowych osoby. Przy wykładni tego pojęcia organ powołał się na wskazówki zawarte w Komentarzu do art. 4 Konwencji Modelowej OECD (Model Tax Convention on Income and on Capital, OECD, Paryż lipiec 2005 - wersja skrócona, tłum K. Bany, Modelowa Konwencja w sprawie podatku od dochodu i majątku, Dom Wydawniczy ABC, Warszawa 2006) w sprawie unikania podwójnego opodatkowania dochodu i majątku. Zgodnie z nim ośrodek interesów życiowych obejmuje powiązania osobiste i ekonomiczne, w tym stosunki rodzinne i towarzyskie, zatrudnienie, działalność polityczną, kulturalną i wszelka inną, a także miejsce prowadzonej działalności gospodarczej i miejsce, z którego dana osoba zarządza swym majątkiem. O przeniesieniu interesów osobistych do innego kraju świadczyć będzie przede wszystkim zamieszkanie w tym kraju wraz z rodziną. Może to być również fakt posiadania w danym kraju krewnych i znajomych, fakt zatrudnienia lub prowadzenia tam działalności gospodarczej, objęcie danej osoby w tym państwie ubezpieczeniem społecznym, emerytalnym, rentowym lub innym. Dodatkowym kryterium może być posiadanie w danym państwie majątku. O przeniesieniu interesów gospodarczych świadczyć może głownie to, że w nowym kraju osoba uzyskuje większość (a najlepiej wszystkie) dochody. Wszystkie zaś okoliczności przesądzające o posiadaniu przez taka osobę ośrodka interesów życiowych powinny być oceniane całościowo, lecz szczególny nacisk powinien być położony na sposób postępowania i postawę osoby fizycznej przy ocenie, w którym z państw znajduje się centrum jej osobistych i zawodowych interesów. Jeżeli bowiem osoba mająca stałe miejsce zamieszkania w jednym państwie, utworzyła podobne miejsce w drugim państwie, zachowując równocześnie takie miejsce w całości w pierwszym państwie, to fakt, iż zachowuje ona pierwsze stałe miejsce zamieszkania w środowisku, w którym ta osoba zawsze mieszkała, pracowała i w którym znajduje się jej rodzina i mienie, może wskazywać, że osoba ta zachowała swój ośrodek interesów życiowych w pierwszym państwie (Model Tax Convention on Income and on Capital, tłum. K. Bany, Modelowa Konwencja w sprawie podatku od dochodu i majątku, Dom Wydawniczy ABC, Warszawa 2006 teza 15 do art.4). Uwzględniając powyższe organ pierwszej instancji doszedł do przekonania, że w realiach niniejszej sprawy, przesłanka faktycznego przeniesienia miejsca zamieszkania z kraju trzeciego na obszar celny Wspólnoty, nie została spełniona.

Ponieważ co do zasady dług celny powstaje w wyniku niedopełnienia jednego z warunków wymaganych do objęcia towaru procedurą (art. 204 ust. 1 lit. b WKC) lub do zastosowania obniżonych bądź zerowych stawek należności celnych przywozowych ze względu na przeznaczenie towaru, a w niniejszej sprawie nie nastąpiło faktyczne przeniesienie miejsca zamieszkania z kraju trzeciego na obszar Wspólnoty powstał dług celny z racji wprowadzenia na polski obszar celny w dniu [...] r. samochodu marki [...]. Organ celny wartość celną samochodu przyjął na podstawie danych zadeklarowanych przez stronę w zgłoszeniu celnym. Wynosiła ona [...] zł, a należne cło [...] zł.

W odwołaniu z dnia [...] r. pełnomocnik wnosił o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji zarzucając jej naruszenie następujących przepisów:

- art. 184 WKC w związku z art. 2 - 10 rozporządzenia Rady (EWG) Nr 918/83 z dnia 28 marca 1983 r. ustanawiającego Wspólnotowy system zwolnień celnych, poprzez uznanie, iż rzeczy należące do mienia osobistego R.S., który przeniósł swoje miejsce zamieszkania z państwa trzeciego na obszar Wspólnoty, nie są objęte zwolnieniem z należności celnych przywozowych,

- art. 204 ust. 1 lit. b WKC, poprzez uznanie, że powstał dług celny w przywozie, którego dłużnikiem jest R.S.

Pełnomocnik uznał, że jego mandant spełnił warunki do zwolnienia z należności celnych przywozowych, w związku z przeniesieniem stałego miejsca pobytu z państwa trzeciego (USA) na obszar Wspólnoty (Polska). Odwołujący stwierdził ponadto, że organ pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni przepisów prawa celnego. Zdaniem odwołującego centrum jego interesów życiowych po dacie dopuszczenia do obrotu mienia osobistego, znajdowało się na obszarze Wspólnoty przez okres minimum 12 miesięcy. Również przedmiotowy w sprawie samochód nie był odstępowany przez okres 12 miesięcy od dnia dopuszczenia go do obrotu. Niedorzecznością jest zdaniem odwołującego twierdzenie, że aby uznać powyższą przesłankę za spełnioną, dana osoba musi przebywać na danym terenie nieprzerwanie przez 12 miesięcy, gdyż byłoby to równoznaczne w skutkach z zakazem poruszania się czy też opuszczania kraju w stosunku do danej osoby, dlatego fakt, że R.S. przebywał w Polsce w [...] r. mniej niż 12 miesięcy nie oznacza, że jego miejscem stałego pobytu jest inny kraj niż Polska, tym bardziej, że jak wynika z wyjaśnień odwołującego złożonych do protokołu przesłuchania świadka, najwięcej czasu w ciągu roku spędza on w Polsce. Odwołujący wskazał ponadto na bezzasadność argumentów podniesionych w zaskarżonej decyzji, a dotyczących tego, że jego dzieci przebywają na stałe w USA oraz, że odwołujący nie prowadzi w Polsce działalności gospodarczej czy też, że nie jest ubezpieczony w ZUS. Pełnomocnik stwierdził, że R.S. miał zamiar przeniesienia swojego centrum życiowego do Polski i tak faktycznie zrobił, gdyż zgodnie z wcześniejszym zapewnieniem zameldował się w Polsce na stałe, posiada polskie dokumenty między innymi dowód osobisty i prawo jazdy, z Polską łączą go również związki rodzinne. Natomiast zeznania świadków, tj. B.S., F.S. i L.P. są zdaniem odwołującego nieistotne, gdyż trudno uznać, aby osoby te miały lepszą wiedzę na temat jego zamiarów niż on sam.

Dyrektor Izby Celnej w K., rozpatrując to odwołanie decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji podtrzymując wywody tam zawarte.

W skardze z dnia [...] r. pełnomocnik strony skarżącej wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie kosztów postępowania sądowego.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa podniesione w odwołaniu, które poszerzył o naruszenie art. 25 k.c. przez przyjęcie, że miejscem zamieszkania R.S. nie była miejscowość Ż.

Według pełnomocnika w przedmiotowej sprawie, przedstawione konkretne okoliczności wskazują, że spełnione zostały przesłanki przepisów, które uzasadniają zastosowanie zwolnienia z należności celnych przywozowych wchodzących w skład tzw. "mienia przesiedlenia", czyli mienia osobistego należącego do osób fizycznych przenoszących swoje miejsce zwykłego zamieszkania z państwa trzeciego na obszar celny Wspólnoty. Zaznaczył, że organy celne w toku postępowania przyznały, iż w Prawie celnym brak jest definicji miejsca zamieszkania, stąd konieczność dokonania wykładni tego pojęcia na podstawie innych obowiązujących przepisów w tym zakresie. W tym zakresie powołał się na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2001 r.(II KKN 59/98), z którego wynika, że: "Miejsce zamieszkania w ujęciu Prawa celnego, jako element systemu prawa polskiego, musi być rozumiane w takim znaczeniu, jakie pojęciu temu nadaje prawo cywilne (art. 25 kc).". Wskazał też, że identyczne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 lipca 1987 r. sygn. akt III SA 393/87(OSPiKA 1989/3 poz. 53), w którym zauważono, że: "Przepisy celne nie definiują pojęcia zamieszkania. Pojęcie to należy zatem oceniać w oparciu o przepisy art. 25-28 kodeksu cywilnego." Wyrok ten został wydany na gruncie uprzedniej regulacji prawnej w zakresie prawa celnego (nie obowiązywał Wspólnotowy Kodeks Celny, zwolnienie od należności celnych w ramach mienia przesiedlenia wynikało z § 16 ust. 1 rozporządzenia Ministra Handlu Zagranicznego z dnia 9 grudnia 1983 r. w sprawie zwolnień od obowiązku posiadania pozwolenia na przywóz i wywóz oraz od cła w obrocie towarowym z zagranicą), niemniej stanowisko NSA co do wykładni miejsca zamieszkania w prawie celnym zachowuje swoją aktualność.

Stąd konieczność odniesienia się do tego właśnie przepisu przy interpretacji pojęcia miejsce zamieszkania. Skarżący R.S. w roku [...] przeniósł swoje miejsce zwykłego zamieszkania z USA do Polski. W prawie polskim (art. 25 Kodeksu cywilnego) zdefiniowano, że miejscem zamieszkania jest miejscowość, w której osoba fizyczna przebywa z zamiarem stałego pobytu. Aby udowodnić przeniesienie miejsca zamieszkania danej osoby fizycznej należy wykazać 2 elementy rozumienia tego pojęcia: faktyczne przebywanie - element obiektywny oraz zamiar stałego pobytu -element subiektywny. R.S. w latach [...] przebywał w Polsce, w Ż. Pobyt ten, jak stwierdzono w przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym, miał charakter przerywany, gdyż skarżący w tym czasie wyjeżdżał do Stanów Zjednoczonych, Kanady i Meksyku, gdzie posiada zabudowane nieruchomości. Należy podkreślić, że organy administracyjne błędnie przyjęły, że rozumienie pojęcia faktycznego przebywania związane jest z koniecznością przebywania na terenie danego kraju nieprzerwanie przez okres 12 miesięcy. Aby stwierdzić, że dana osoba fizyczna faktycznie przebywa wdanej miejscowości należy na podstawie obiektywnych kryteriów zbadać, czy dana miejscowość jest ośrodkiem działalności osoby fizycznej. W przedmiotowej sprawie doszło do błędnej oceny materiału dowodowego. Warunek obiektywny został spełniony, co potwierdzają zeznania wezwanych świadków, którzy zgodnie potwierdzają, że skarżący przebywał określony okres czasu- w Polsce, spędzał tu czas podczas wakacji oraz załatwiał różnego rodzaju sprawy. R.S. wiele lat mieszkał poza granicami kraju. Dopiero, gdyż jego dorosłe już dzieci się usamodzielniły podjął decyzję o powrocie na stałe do Polski i w związku z tym rozpoczął przeprowadzkę i zaczął przywozić rzeczy osobistego użytku do kraju ojczystego. Długoletni pobyt w Stanach Zjednoczonych i powstałe w związku z nim powiązania z tym krajem uniemożliwiły dokonanie przeprowadzki poprzez jednorazową czynność. R.S. w latach [...] z zamiarem pozostania na stałe w Polsce dokonywał czynności z USA oraz w Polsce, które pozwoliły na przeniesienie jego miejsca zamieszkania, niemożliwym więc był, aby przez cały rok przebywał w Polsce, a jego wyjazdy do USA czy innych krajów były niezbędne.

Drugi element - subiektywny również został spełniony. R.S. zameldował się w Polsce na stałe oraz posiada polskie dokumenty m.in. dowód osobisty i prawo jazdy. Zamiar stałego pobytu potwierdził też sam Skarżący podczas przesłuchania w dniu [...] r. Ponadto w związku z przeniesieniem się do Polski zakończył on po wielu latach prowadzoną przez siebie w USA działalność gospodarczą. Przeniesienie miejsca zamieszkania do Polski potwierdza też fakt, że Skarżący przeprowadził się z żoną oraz posiada w Polsce rodzinę oraz znajomych. Organ wydający decyzję nie uwzględnił, że R.S prócz powiązań ekonomicznych, osobistych czy rodzinnych w Polsce, zamieszkał w tym kraju wraz z rodziną oraz posiada tu majątek. Jego postawa wskazuje, że obecnie miejscem jego zwykłego pobytu jest Ż., a więc terytorium Polski. Za słusznością powyższego stanowiska przemawia wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 1975 r., III CRN 53/75, OSNCP 1976/10 póz. 218:

O stałości pobytu osoby fizycznej na danym terytorium decyduje przede wszystkim takie przebywanie tej osoby, które ma cechy założenia tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów."

Uznał, że dowody, które organy l i II instancji powołują na uzasadnienie swojej decyzji są chybione, gdyż bez znaczenia dla sprawy pozostaje nie prowadzenie przez R.S. działalności gospodarczej w Polsce, nie posiadanie ubezpieczenia w Polsce miejsce zamieszkania jego dorosłych dzieci.

Reasumując przyjął, że organy celne dopuściły się naruszenia prawa, tj. nie tylko postanowień Wspólnotowego Kodeksu Celnego, ale również Kodeksu cywilnego poprzez błędną wykładnię art. 25 k.c.

Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wnosił o oddalenie skargi.

Na rozprawie w dniu 13 lutego 2009 r. pełnomocnik organu odwoławczego wnosił i wywodził jak w odpowiedzi na skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna, a podniesione w niej argumenty nie potwierdziły naruszenia prawa przez organy celne.

Przed podaniem powodów rozstrzygnięcia sądowego w niniejszej sprawie należy wskazać, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę między innymi działań organów administracji publicznej, w tym organów podatkowych, pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, jak stanowi art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.).

Tym samym, aby stwierdzić, że wystąpiło naruszenie prawa prowadzące do uchylenia zaskarżonego aktu lub stwierdzenia jego nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwaną dalej p.p.s.a.) Sąd musi w pierwszej kolejności ustalić treść obowiązujących norm prawnych mających zastosowanie w sprawie, aby wywieść z nich określone prawa i obowiązki, następnie ustalić zakres niezbędnych okoliczności faktycznych, które należy wykazać w ramach postępowania dowodowego i w końcu ocenić prawidłowość dokonanej przez organy subsumcji ustalonych faktów do hipotetycznego stanu prawnego.

Zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy - Prawo celne, do postępowania w sprawach celnych stosuje się odpowiednio przepisy art. 12 oraz działu IV ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. -Ordynacja podatkowa, z uwzględnieniem zmian wynikających z przepisów prawa celnego.

W świetle powyższych regulacji prawnych nie budzi zastrzeżeń fakt utrzymania w mocy przez organ odwoławczy decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w B. z dnia [...] r. Dyrektor Izby Celnej podzielił w pełni stanowisko organu pierwszej instancji zaprezentowane w zaskarżonej decyzji, które Sąd orzekający uznał również za prawidłowe.

W szczególności należało przychylić się do stwierdzonego przez Naczelnika Urzędu Celnego w B. naruszenia przez skarżącego art. 2 Rozporządzenia Rady (EWG) Nr 918/83 z dnia 28 marca 1983 r. ustanawiającego wspólnotowy system zwolnień celnych, w zakresie przeniesienia miejsca zamieszkania odwołującego z państwa trzeciego na obszar celny Wspólnoty.

Organy celne w sposób właściwy zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy zebrany w sprawie, poddając go wnikliwej analizie, czemu dały wyraz w uzasadnieniu wydanych decyzji. W szczególności należy zwrócić uwagę na trafność oceny materiału dowodowego w zakresie braku spełnienia przesłanki przeniesienia "miejsca zamieszkania" odwołującego z państwa trzeciego na obszar celny Wspólnoty, o jakim mowa w art. 2 ww. rozporządzenia Rady (EWG) Nr 918/83. Organ odwoławczy podziela stanowisko organu l instancji zaprezentowane w zaskarżonej decyzji, że przez "miejsce zamieszkania" należy rozumieć miejsce, które stanowi miejsce normalnego życia osoby przesiedlającej się, miejsce, które stanowi ośrodek, centrum interesów życiowych osoby. Trafnie również, zdaniem organu Sądu, przywołano w tym zakresie wskazówki zawarte w Komentarzu do art. 4 Konwencji Modelowej OECD (Model Tax Convention on Income and on Capital, OECD, Paryż lipiec 2005 - wersja skrócona, tłum K. Bany, Modelowa Konwencja w sprawie podatku od dochodu i majątku, Dom Wydawniczy ABC, Warszawa 2006) zgodnie, z którym "ośrodek interesów życiowych obejmuje powiązania osobiste i ekonomiczne, w tym stosunki rodzinne i towarzyskie, zatrudnienie, działalność polityczną, kulturalną i wszelka inną, a także miejsce prowadzonej działalności gospodarczej i miejsce, z którego dana osoba zarządza swym majątkiem. O przeniesieniu interesów osobistych do innego kraju świadczyć będzie przede wszystkim zamieszkanie w tym kraju wraz z rodziną. Może to być również fakt posiadania w danym kraju krewnych i znajomych, fakt zatrudnienia lub prowadzenia tam działalności gospodarczej, objęcie danej osoby w tym państwie ubezpieczeniem społecznym, emerytalnym, rentowym lub innym. Dodatkowym kryterium może być posiadanie w danym państwie majątku. O przeniesieniu interesów gospodarczych świadczyć może głownie to, że w nowym kraju osoba uzyskuje większość (a najlepiej wszystkie) dochody. Wszystkie zaś okoliczności przesądzające o posiadaniu przez taka osobę ośrodka interesów życiowych powinny być oceniane całościowo, lecz szczególny nacisk powinien być położony na sposób postępowania i postawę osoby fizycznej przy ocenie, w którym z państw znajduje się centrum jej osobistych i zawodowych interesów. Jeżeli bowiem osoba mająca stałe miejsce zamieszkania w jednym państwie, utworzyła podobne miejsce w drugim państwie, zachowując równocześnie takie miejsce w całości w pierwszym państwie, to fakt, iż zachowuje ona pierwsze stałe miejsce zamieszkania w środowisku, w którym ta osoba zawsze mieszkała, pracowała i w którym znajduje się jej rodzina i mienie, może wskazywać, że osoba ta zachowała swój ośrodek interesów życiowych w pierwszym państwie" (Model Tax Corwention on Income and on Capital, tłum. K. Bany, Modelowa Konwencja w sprawie podatku od dochodu i majątku, Dom Wydawniczy ABC, Warszawa 2006 teza 15 do art. 4).

Trafnie organy przywołały również tezę, którą Sąd w pełni podziela, zawartą w postanowieniu NSA z dnia 15 lutego 2006 r. sygn. akt l OW 231/05, LEX nr 201525, zgodnie, z którą "samo zameldowanie, będące kategorią prawa administracyjnego, nie przesądza o miejscu zamieszkania w rozumieniu prawa cywilnego". Także zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 30 marca 2006 r. sygn. akt l OW 265/05, LEX nr 198360, "miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której ona przebywa z zamiarem stałego pobytu. Ustalenie tego zamiaru powinno być oparte o kryteria zobiektywizowane. O zamieszkaniu w jakiejś miejscowości można mówić tylko wówczas, gdy występujące okoliczności pozwalają przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosków, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizyczne.

Ustanowienie obowiązku zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego służy poszukiwaniu prawdy materialnej, przy czym organ nie jest związany w jego gromadzeniu wnioskami strony, lecz sam określa granice postępowania wyjaśniającego, kierując się własnym rozeznaniem i przekonaniem, co do konieczności udowodnienia pewnych faktów (wyrok NSA z dnia 20.06.1995 r. sygn. akt SA/Wr 6/65). Ustalenia w ten sposób poczynione powinny jak najwierniej odpowiadać temu, co miało miejsce w rzeczywistości. Zasada swobodnej oceny dowodów nie oznacza, że organ jest uprawniony do oceny dowodów według "swego widzimisię"; swoją ocenę w tej mierze obowiązany jest oprzeć na przekonywujących podstawach i dać temu wyraz w uzasadnieniu, (wyrok NSA w Katowicach z dnia 13.06.2000 r., sygn. I SA/Ka 2160/98, Lex nr 43969).

Wbrew twierdzeniom pełnomocnika strony należy uznać, że organy celne w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, iż w realiach niniejszej sprawy nastąpiło naruszenie dyspozycji ww. art. 2 Rozporządzenia Rady (EWG) Nr 918/83 z dnia 28 marca 1983 r. ustanawiającego wspólnotowy system zwolnień celnych. Należy zgodzić się z organem odwoławczym, że R.S. mimo, że posiada dom w Ż. oraz jest tam zameldowany na pobyt stały, a także jest w posiadaniu polskich dokumentów tj. dowodu osobistego i prawa jazdy, to jednak nie przeniósł swego miejsca zamieszkania z państwa trzeciego na obszar celny Wspólnoty (do Polski), w rozumieniu tego przepisu. Sam oświadczył do protokół przesłuchania z dnia [...] r., że oprócz domu w Ż. i na [...] (USA) posiada jeszcze domy w Meksyku i w Kanadzie, gdzie również czasowo przebywa.

Zasadnie organ odwoławczy dokonując swobodnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego doszedł do przekonania, że odwołujący co prawda ma możliwość przebywania we wszystkich wskazanych przez siebie miejscach, w których posiada dom, to jednak tylko w jednym z tych miejsc mógł "ulokować swój ośrodek życiowy" obejmujący m.in. powiązania osobiste i ekonomiczne, w tym stosunki rodzinne i towarzyskie, zatrudnienie, działalność polityczną, kulturalną i wszelka inną, a także miejsce prowadzonej działalności gospodarczej i miejsce, z którego dana osoba zarządza swym majątkiem. Nie jest to jednak Ż.

W realiach niniejszej sprawy mamy do czynienia z sytuacją, w której odwołujący mając stałe miejsce zamieszkania w jednym państwie (USA), utworzył podobne miejsca w innych państwach w tym w Polsce, zachowując równocześnie takie miejsce w całości w pierwszym państwie. Fakt, iż R.S. zachował pierwsze stałe miejsce zamieszkania w środowisku, w którym mieszkał i pracował od [...] roku (od [...] lat na [...]) i w którym zamieszkuje jego rodzina (dzieci uczą się i prowadzą własne interesy w USA) oraz znajduje się mienie, wskazuje na to, że R.S. zachował swój ośrodek interesów życiowych w pierwszym państwie (USA), a tym samym dyspozycje art. 2 Rozporządzenia Rady (EWG) Nr 918/83 z dnia 28 marca 1983 r. ustanawiającego wspólnotowy system zwolnień celnych, nie zostały w niniejszej sprawie wypełnione.

Podkreślić należy, iż jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego to właśnie w USA R.S. posiada ubezpieczenie zdrowotne, komunikacyjne i majątkowe oraz w tym kraju przebywa jego najbliższa rodzina, tj. żona i dzieci. Jednocześnie jak wynika z informacji przekazanych przez takie instytucje w Polsce jak: Urząd Miejski, Urząd Skarbowy, NFZ czy ZUS, R.S. nie podjął żadnych działań lub czynności, które wskazywałyby na fakt, iż jego centrum życiowe, interesy osobiste skoncentrowane są w Polsce.

Wskazać należy, że również zeznania świadków w osobach: B.S., F.S. i L.P. czyli osób zamieszkałych w Ż., w bezpośrednim sąsiedztwie lub blisko skarżącego nieprzerwanie od [...] r., wskazują jednoznacznie, iż R.S. w domu w Ż. przebywa krótko, od kilku dni do miesiąca, raz lub dwa razy w roku. Okoliczność ta jednoznacznie potwierdza fakt, iż Ż. (Polska) nie jest miejscem, w którym odwołujący faktycznie umiejscowił swój "ośrodek interesów życiowych". Tezę tą może dodatkowo potwierdzać również to, iż skarżący, jako miejsce kierowania korespondencji, przed ustanowieniem w sprawie pełnomocnika, wskazał swój adres w USA na [...], a nie w Polsce.

Zasadnie również odnosząc się do zarzutów w zakresie konieczności przebywania odwołującego na terenie kraju nieprzerwanie przez okres 12 miesięcy, co byłoby zdaniem strony równoznaczne z zakazem poruszania się czy też opuszczania kraju, organ odwoławczy wyjaśnił, że użyte w decyzji stwierdzenie, że "centrum interesów życiowych po dacie dopuszczenia do obrotu mienia osobistego, nie znajdowało się na obszarze celnym Wspólnoty przez okres minimum 12 miesięcy od daty dopuszczenia do obrotu mienia osobistego", nie stanowi dla odwołującego ograniczania prawa do swobodnego przemieszczana się, a jedynie warunek uprawniający do zwolnienia z należności celnych przywozowych.

Natomiast w zakresie zarzutu naruszenia art. 204 ust. 1 lit. b Wspólnotowego Kodeksu Celnego, należy wyjaśnić, że zgodnie z tym przepisem, dług celny w przywozie powstaje w wyniku niewykonania jednego z obowiązków wynikających z czasowego składowania towaru podlegającego należnościom przywozowym lub ze stosowania procedury celnej, którą towar ten został objęty. Naruszenie jednego z wymienionych powyżej warunków, od spełnienia których przepisy rozporządzenia Rady (EWG) Nr 918/83 z dnia 28 marca 1983r., uzależniają zwolnienie z należności celnych przywozowych mienia osobistego, w postaci przedmiotowego samochodu marki [...], przywiezionego przez odwołującego na obszar celny Wspólnoty spowodowało, że z mocy prawa powstał dług celny, określony w art. 204 ust. 1 lit. b WKC.

Stosownie do treści art. 204 ust. 2 WKC, dług celny powstaje w chwili objęcia towaru odpowiednią procedurą, jeżeli zostało później stwierdzone, że nie dopełniono jednego z warunków wymaganych dla objęcia towaru ta procedurą bądź dla zastosowania obniżonych lub zerowych stawek należności celnych przywozowych ze względu na jego przeznaczenie.

W niniejszej sprawie, chwilą powstania długu celnego jest dzień [...], w którym zgłoszenie celne nr [...] zostało przyjęte w Oddziale Celnym w Ż. Dłużnikiem jest osoba zobowiązana do przestrzegania warunków wymaganych dla objęcia towaru tą procedurą.

Naczelnik Urzędu Celnego w B. prawidłowo zatem uznał R.S. za dłużnika celnego, który deklarując wolę przeniesienia miejsca zamieszkania na teren Wspólnoty był zobowiązany do spełnienia warunków, od których wykonania taka deklaracja byłaby uznana za spełnioną.

Kwotę należności celnych przywozowych organ celny określił na podstawie elementów kalkulacyjnych właściwych dla towaru w chwili powstania długu celnego, zgodnie z art. 214 ust. 1 WKC. Stosownie do dyspozycji art. 29 WKC, wartością celną przywożonych towarów jest wartość transakcyjna, to znaczy cena faktycznie zapłacona lub należna za towary wtedy, gdy zostały one sprzedane w celu wywozu na obszar celny Wspólnoty. W celu ustalenia wartości celnej z zastosowaniem art. 29 WKC, do ceny faktycznie zapłaconej lub należnej za przywożone towary dodaje się m.in. koszty transportu i ubezpieczenia przywiezionych towarów do miejsca ich wprowadzenia na obszar celny Wspólnoty. Wartości te Naczelnik Urzędu Celnego w B. przyjął na podstawie danych zawartych w powyższym zgłoszeniu celnym, w następującej wysokości: wartość transakcyjna – [...] USD, elementy doliczane do wartości transakcyjnej na podstawie art. 32 ust. 1 lit. e WKC – [...] zł. Na tej podstawie prawidłowo ustalił wartość celną w wysokości: [...] zł. Jednocześnie organ celny ustalił kod taryfy TARIC i stawkę celną na podstawie Rozporządzenia Rady (EWG) nr 2658/87 w sprawie nomenklatury taryfowej i statystycznej oraz w sprawie Wspólnotowej Taryfy Celnej (zmiana w Rozporządzeniu Komisji (WE) nr 1789/2003 z dnia 11 września 2003 r.). W sposób prawidłowy organ pierwszej instancji ustalił również kwotę wynikającą z długu celnego, w wysokości [...] zł, która to kwota stanowi jednocześnie różnicę między kwotą wynikająca z długu celnego, określoną w zaskarżonej decyzji, a kwotą pobraną na podstawie zgłoszenia celnego nr [...] z dnia [...].

Sąd nie doszukał się również naruszenia przepis art. 25 k.c., który obejmuje faktyczne przebywanie i zamiar stałego pobytu. O ile zamiar stałego pobytu może być wątpliwy, o tyle nie potwierdził skarżący faktycznego przebywania w Polsce pod wskazanym adresem przez okres 12 miesięcy.

Celem postępowania odwoławczego jest ponowne rozpatrzenie sprawy i jej rozstrzygnięcie przez organ odwoławczy. Wynika to z zasady dwuinstancyjności. Zadaniem organu odwoławczego jest wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, ustalenie jaka norma prawna stanowi podstawę prawną rozstrzygnięcia danej sprawy i jaka jest jej treść, dokonanie subsumpcji udowodnionego stanu prawnego pod tą normę, a następnie ustalenie konsekwencji prawnych, jakie norma prawna wiąże z udowodnionym stanem faktycznym. W ten sposób organ odwoławczy wyrabia sobie pogląd, co do rozstrzygnięcia jakie powinno zapaść w danej sprawie. Następnie organ ten porównuje rozstrzygnięcia, które by wydał z decyzją jaka zapadła w l instancji. W zależności od wyniku tego porównania organ odwoławczy wydaje jedną z decyzji wymienionych w art. 233 Ordynacji podatkowej. Należy przy tym podkreślić, że zawarty w art. 233 Ordynacji podatkowej katalog rozstrzygnięć, które mogą zapaść w postępowaniu odwoławczym jest wyczerpujący.

Biorąc pod uwagę stan faktyczny sprawy i powyższe rozważania należy zaznaczyć, że organy celne wydając w sprawie decyzje nie naruszyły prawa. Tym samym nie zachodzą podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji, dlatego Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę.