Postanowienie WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 332/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-05-08 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 199, art. 255, art. 246 par. 2 pkt 2, art. 258 par. 1 i 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenia w R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2016r. Nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska


UZASADNIENIE

Stowarzyszenie z siedzibą w R. wniosło o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w części oraz o ustanowienie radcy prawnego. (k. 103v akt sąd.). Przedstawiciel Stowarzyszenia argumentował, że Stowarzyszenie prowadzi działalność o charakterze społecznym w obronie ludzi i ochrony środowiska i dóbr narodowych oraz w obronie osób represjonowanych i poszkodowanych. Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku, ruchomości, nieruchomości, ani żadnych akcji, udziałów, obligacji. Prowadzi działalność o charakterze "non profit". Jedyne środki finansowe na pokrycie kosztów korespondencji pochodzą z dobrowolnych składek członkowskich. Przedstawiciel Stowarzyszenia oświadczył, że członkowie Zarządu działają społecznie i nie pobierają żadnego wynagrodzenia za swoją działalność. Stowarzyszenie nie korzysta z żadnej dotacji ze Skarbu Państwa i nie prowadzi działalności gospodarczej. Przekreślono rubryki wniosku dotyczące majątku i dochodów Stowarzyszenia oraz dotyczące stanu rachunków bankowych.

Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm., dalej "P.p.s.a.") wezwano Stowarzyszenie do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy poprzez podanie dodatkowych i aktualnych informacji oraz złożenie oświadczeń dotyczących sytuacji majątkowej i finansowej Stowarzyszenia oraz o przedłożenie dokumentacji źródłowej obrazującej tą sytuację. W szczególności zwrócono się o przedłożenie odpisu statutu Stowarzyszenia, sprawozdania finansowego za ostatni rok obrotowy, odpisów zeznań rocznych podatkowych złożonych przez Stowarzyszenie, uchwały określającej wysokość składek członkowskich, aktualnego wykazu członków. Zobowiązano Stowarzyszenie do złożenia oświadczenia na temat wydatków poniesionych w okresie od stycznia do 31 grudnia 2016r., oświadczenia o aktualnym stanie środków finansowych w kasie Stowarzyszenia, czy oświadczenia wyjaśniającego jakie działania podejmuje Stowarzyszenie w celu gromadzenia środków finansowych na realizację zadań określonych w regulaminie. Nadto zwrócono się o podanie, czy Stowarzyszenie zatrudnia pracowników, jeżeli tak to ilu i w jakiej wysokości wypłaca miesięczne wynagrodzenia, w jakiej wysokości i z jakich środków Stowarzyszenie ponosi koszty związane z utrzymaniem siedziby.

W odpowiedzi Przedstawiciel Stowarzyszenia wniósł o przedłużenie terminu do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy oraz przedłożył kserokopie Statutu Stowarzyszenia, zatem kolejny raz wezwano Stowarzyszenie do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy.

W odpowiedzi Przedstawiciel Stowarzyszenia podał jedynie, że Stowarzyszenie nie posiada statusu organizacji pożytku publicznego, sprawozdania i odpisy rocznych zeznań podatkowych oraz wydatków znajdują się aktualnie w Biurze Stowarzyszenia w R. Powtórzył, że składki członkowskie są dobrowolne, aktualnie Stowarzyszenie liczy 16 członków, aktualny stan kasy wynosi [...] zł. oraz że Stowarzyszenie nie zatrudnia żadnych pracowników. Stowarzyszenie nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem siedziby.

Prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.). Powołane we wniosku okoliczności powinny uzasadniać to wyjątkowe traktowanie, bowiem instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane z udziałem w sprawie. Nie można jednak odmówić prawa pomocy, jeżeli wiązałoby się to z ograniczeniem prawa do sądu, gdy na skutek braku środków finansowych (w tym wypadku na koszty sądowe), strona nie miałaby możliwości dochodzenia swych praw.

Z powyższego wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca zatem musi przedstawić argumentację, która potwierdzałaby niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie kosztów sądowych chociażby w części. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy, zawierający szczegółowe informacje o wszelkich posiadanych przez stronę aktywach albo ich braku jest warunkiem koniecznym do dokonania prawidłowej oceny i przyjęcia że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu.

W związku z tym, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów (art. 255 P.p.s.a.).

W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony został przez podmiot działający w formie stowarzyszenia i choć w oświadczeniu o stanie majątkowym i dochodach strona podała, że nie posiada dostatecznych środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych, prawo pomocy nie może zostać przyznane.

Należy zauważyć, że stroną skarżącą jest stowarzyszenie, które może pozyskiwać środki ze składek członkowskich, dotacji, dochodów z własnej działalności gospodarczej, dochodów z ofiarności publicznej, czy z darowizn od osób prawnych i fizycznych (§20 Statutu). Nadto środki pieniężne wpłacane mogą być wyłącznie na rachunek bankowy i na nim przechowywane. Stąd uprawniony jest wniosek, że Stowarzyszenie nie jest pozbawione źródeł finansowania i nie są nimi tylko dobrowolne składki członkowskie. Co więcej, obowiązkiem członków Stowarzyszenia jest opłacanie składek członkowskich, których wysokość ustala Zarząd Stowarzyszenia (§11 i §12 Statutu). Nadto jedną z przyczyn utraty członkowstwa jest nie płacenie składek członkowskich przez okres 6 miesięcy. Zatem ustalenie odpowiedniej wysokości składek członkowskich oraz ich egzekwowalność leży w dobrze pojmowanym interesie Stowarzyszenia. Obciążenia wynikające z kosztów postępowania sądowego dotyczące postępowania prowadzonego na rzecz Stowarzyszenia mogą ponosić także jego członkowie. Tym bardziej, że ze Statutu Stowarzyszenia wynika, że Stowarzyszenie uzyskuje środki na swoją działalność nie tylko ze składek członkowskich, ale także z prowadzonej działalności gospodarczej, dotacji i darowizn.

Stowarzyszenie, zatem ma możliwości by uzyskać środki finansowe na prowadzenie swojej działalności statutowej, w zakres której wchodzą również sprawy sądowe, wymagające co do zasady uiszczania opłat i czynienia wydatków. Członkowie Stowarzyszenia przystępujący do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m.in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, muszą liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów postępowania i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie, a także podejmować inne działania, nawet aktywność gospodarczą, celem uzyskania tych środków.

Podkreślić przy tym należy, że zawarty w przepisie art. 246 § 2 P.p.s.a. zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Chcąc uzyskać prawo pomocy Stowarzyszenie powinno wykazać, że podjęło wszelkie, niezbędne kroki zmierzające do wygospodarowania środków pieniężnych na opłacenie kosztów sądowych, jednakże nie przyniosły one zamierzonego efektu. Udzielenie Stowarzyszeniu prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe, bowiem zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP.

Raz jeszcze należy zatem podkreślić, że istnieją instrumenty prawem przewidziane, które umożliwiają zgromadzenie środków finansowych na funkcjonowanie Stowarzyszenia, w tym na jego udział w postępowaniach przed sądem. Skoro samo Stowarzyszenie, pomimo obowiązku, nie wykazuje zamiaru zgromadzenia środków finansowych od swoich wszystkich członków, a więc osób bezpośrednio zainteresowanych działalnością Stowarzyszenia, w wysokości umożliwiającej prowadzenie sporu sądowego, ani nie podejmuje innej dopuszczalnej Statutem aktywności, to brak jest podstaw, aby przerzucać ciężary związane z jego funkcjonowaniem na Państwo, czyli ogół obywateli. Stowarzyszenie nie posiada przy tym nawet statusu organizacji pożytku publicznego. Podzielając pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r., II OZ 1433/06, należy stwierdzić, że powyższe działanie rodzi ten skutek, że faktycznie działalność Stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasadzie, że Stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Konstytucja RP przewiduje wprawdzie prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje to jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo.

W niniejszej sprawie Stowarzyszenie nie wykazało, że podjęło czynności zmierzające do uzyskania środków finansowych, czy majątkowych w taki sposób, aby uzyskać środki na opłacenie kosztów postępowania chociażby w części. Nie wykazało, że podjęło czynności zmierzające do wyegzekwowania ustalonej wysokości składek od wszystkich członków, jak to przewiduje Statut Stowarzyszenia, w taki sposób, aby uzyskać środki na opłacenie kosztów postępowania chociażby w części. Stowarzyszenie poprzestaje na stwierdzeniu, że utrzymuje się ze składek dobrowolnych. Opłacenie kosztów sądowych ma bowiem charakter incydentalny, ale nienadzwyczajny, a Stowarzyszenie powinno się do ponoszenia takich wydatków przygotować. Zauważyć przy tym należy, że Stowarzyszenie ponosi koszty korespondencji i telefonów. Przy czym korzysta z bezpłatnej pracy swoich członków oraz nie ponosi kosztów utrzymania biura, a takowe posiada, skoro Przedstawiciel oświadczył, że dokumentacja finansowa Stowarzyszenia za 2016r. znajduje się w Biurze w siedzibie Stowarzyszenia. Dokumentacji tej jednak nie przestawiono. Przyjąć zatem należy, że Stowarzyszenie ma możliwości, by zgromadzić niezbędne środki na opłacenie kosztów niniejszego postępowania. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania środków także na ten cel.

Zauważyć przy tym należy, że Stowarzyszenie pomimo wezwania nie wyjaśniło podstawowych okoliczności dotyczących stanu finansowego, a w konsekwencji możliwości poniesienia kosztów postępowania chociażby w części. Okoliczności te nie mogą stanowić domniemania, zwłaszcza gdy mają stanowić podstawę udzielenia pomocy finansowej ze środków publicznych. Rodzi to obowiązek wszechstronnego ich wyjaśnienia, zwłaszcza gdy dane zawarte na formularzu budzą wątpliwości lub po prostu okazują się niewystarczające dla dokonania tej oceny.

Prawo pomocy ma charakter wyjątkowy, z czym związany jest ścisły rygoryzm. Jeśli strona, mimo nie budzącej wątpliwości treści wezwania, nie stosuje się do niego i nie udziela wymaganych informacji musi się przez to liczyć się z negatywnymi dla siebie konsekwencjami. Stowarzyszenie nie podało nawet zestawienia wydatków jakie poniosło w 2016r., mimo że funkcjonuje od 2013r. Stowarzyszenie poprzestało na stwierdzeniu, że środki finansowe uzyskuje jedynie z dobrowolnych składek członkowskich. Nie wykazano zatem rzeczywistej sytuacji finansowej Stowarzyszenia, co umożliwiłoby ocenę jego realnych możliwości płatniczych i ewentualne przyznanie prawa pomocy, chociażby w części.

W tym stanie rzeczy wniosek Stowarzyszenia o prawo pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie i należało go oddalić.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu.

/-/ K. Witkowicz-Grochowska