Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 179/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-10-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Barbara Wasilewska, Sędziowie WSA - Irena Kudiura, - Joanna Zabłocka (spr.), Protokolant - Małgorzata Puchalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 października 2004 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] stycznia 2004 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] listopada 2003 r. nr [...] w części odmawiającej przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego 2. zasądza na rzecz A. K. od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych kwotę 100 (sto) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2004 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Osób Represjonowanych i Kombatantów utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] listopada 2003 r. nr [...] odmawiającą przyznania Stronie uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej i uchylającą decyzję własną z dnia [...] kwietnia 2001 r. Nr [...] o umorzeniu postępowania administracyjnego.

Stan faktyczny sprawy jest następujący:

Pan A. K. złożył do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniosek o przyznanie świadczenia pieniężnego – dodatku do emerytury na podstawie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR (Dz. U. Nr 87, poz.395 z późn. zm.)

Wniosek został złożony po dniu 31 grudnia 1999 roku, którą to datę art. 4 ust. 5 w/w ustawy wskazywał jako ostateczny termin składania wniosków o przyznanie uprawnień, w związku z czym postępowanie w sprawie zostało umorzone.

Pismem z dnia 20 lipca 2003 r. A. K. zwrócił się do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy w związku z nową sytuacją prawną. Pismo to zostało potraktowane jako wniosek o wznowienie postępowania .

Wobec stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 17 czerwca 2003 r. niezgodności art. 4 ust. 5 w/w ustawy z art. 2 oraz art. 32 Konstytucji RP, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych postanowieniem z dnia [...] listopada 2003 r. wznowił postępowanie z wniosku A. K..

Wnioskodawca został pouczony o tym, że winien złożyć wniosek na formularzu oraz załączyć dokumenty potwierdzające rodzaj i okres represji oraz opinię stowarzyszenia.

Wnioskodawca [...] września 2003 r. złożył wniosek na wymaganym kwestionariuszu, wskazując, że represje, którym podlegał to deportacja do pracy przymusowej - pobyt w obozie pracy dla robotników ze wschodu w M. – kopalnia węgla N. w okresie od kwietnia 1942 r. do marca 1945 r.

Do wniosku załączył pozytywną opinię w sprawie przyznania uprawnień wyrażoną Biuro Informacyjne Zarządu Głównego Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę.

Opinia wyrażona została w oparciu o życiorys Wnioskodawcy, jego oświadczenie własne i kartę repatriacyjną ojca Wnioskodawcy z wpisem imienia Wnioskodawcy.

Rozpatrując sprawę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zwrócił się pismem z dnia 12 września 2003 r. do Archiwum Państwowego w K. z prośbą o informacje: w jakiej miejscowości na terenie Śląska znajdowała się kopalnia N. M. oraz czy miejscowość ta znajdowała się na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej w jej granicach sprzed 1 września 1939 r.

W odpowiedzi na zapytanie Archiwum Państwowe w K. udzieliło odpowiedzi, że kopalnia "M." znajdowała się w S.- M., zaś kopalnia "N." w S. – N. oraz, że obie kopalnie w okresie okupacji hitlerowskiej zostały 1 stycznia 1942 r. przejęte przez koncern P. i połączone pod wspólnym kierownictwem pod nazwą T. oraz, że S. znajdował się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w jej granicach sprzed 1.09.1939 r.

Orzekając po wznowieniu postępowania Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uchylił decyzję własną z [...] kwietnia 2001 r. o umorzeniu postępowania administracyjnego i odmówił przyznania A. K. uprawnienia do świadczenia pieniężnego na podstawie w/powołanej ustawy.

W uzasadnieniu decyzji Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził, że Strona wystąpiła z wnioskiem o przyznanie jej uprawnienia do świadczenia pieniężnego w oparciu o art. 2 ust. 2 lit. a w/w ustawy o świadczeniu pieniężnym .., który stanowi, że represją w rozumieniu ustawy jest "deportacja do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945" . Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że Strona przebywała w kopalni N. w S., a zatem na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej w granicach sprzed 1 września 1939 r. w związku z czym nie nabyła prawa do świadczenia z wnioskowanego tytułu.

Skarżący złożył pismo zatytułowane "odwołanie", które zostało potraktowane jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W piśmie wniósł o uchylenie decyzji jako sprzecznej z ustawą z 31 maja 1996 r., a także jako sprzecznej ze stanem faktycznym i zebranym w sprawie materiałem dowodowym oraz o przyznanie świadczeń.

W uzasadnieniu podniósł, że od lat ubiega się o oświadczenie należne mu z mocy tej ustawy, że wraz z bratem i rodzicami został wywieziony przez Niemców na roboty przymusowe do III Rzeszy, że w czasie postoju na Śląsku Niemcy wybrali z transportu osoby z zawodem kowala i ślusarza, w tym jego ojca , w wyniku czego wraz z rodziną zostali wyłączeni z transportu i umieszczeni w specjalnym obozie dla robotników ze wschodu w miejscowości M.. Rodzice pracowali w kopalni "N.". Podniósł, że wywiezienie było przymusową deportacją i trwało 36 miesięcy. Jako dowód wskazał na fakt wypłaceniu mu po długoletnim postępowaniu odszkodowania przez fundację "Polsko - Niemieckie Pojednanie".

Rozpoznając sprawę ponownie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną, wskazując w uzasadnieniu, że rodzice Wnioskodawcy wykonywali pracę przymusową na terytorium Polski w jej granicach sprzed 1939 r., w związku z czym świadczenie z tytułu deportacji nie przysługuje.

Kierownik Urzędu rozważył również możliwość przyznania Wnioskodawcy świadczenia na podstawie art. 2 pkt 1w/w ustawy, zgodnie z którym represją jest osadzenie w obozie pracy przymusowej. Uznał jednak, że Wnioskodawca nie spełnia również tej przesłanki do przyznania świadczenia, ponieważ w miejscowości M., gdzie przebywał Wnioskodawca nie było obozu pracy przymusowej.

Ustalenia te, jak wynika z uzasadnienia decyzji, zostały poczynione na podstawie opracowania "Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939-1945"PWN Warszawa 1979 r., w którym nie wymieniono obozu pracy przymusowej w M. oraz na podstawie pisma Archiwum Państwowego w K., potwierdzającego istnienie kopalń "M." i "N." na terenie miejscowości S..

Na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Osób Represjonowanych i Kombatantów z dnia [...] stycznia 2004 r. nr [...] A.K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie decyzji jako sprzecznej z art. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR (Dz. U. Nr 87, poz.395 z późn. zm.) oraz art. 2 Konstytucji oraz o uznanie, że przedmiotowe świadczenie Mu przysługuje .

Zarzucił Urzędowi, naruszenie art. 2 ust. 1 ustawy , w szczególności przez to:

- że Urząd ustalił, że w miejscowości M. nie było obozu pracy przymusowej wyłącznie w oparciu o jedno opracowaniu z 1979 r. nie podejmując innych działań w celu, ustalenia czy na terenie kopalni lub przy niej znajdował się obóz pracy przymusowej,

- że ustalenie iż Skarżący przebywał w obozie pracy było możliwe na podstawie przedstawionych dowodów tj. życiorysów i ankiet personalnych składanych przez Wnioskodawcę "pod odpowiedzialnością karną" w latach od pięćdziesiątych do siedemdziesiątych "kiedy to nikt nie myślał o jakiejkolwiek ich przydatności w latach późniejszych w związku z czym należy je w ocenie Wnioskodawcy przyjąć bez zastrzeżeń jako dowody opisanego stanu rzeczy", czego Urząd nie uczynił.

Ponadto podniósł, że opisany stan faktyczny był podstawą przyznania mu odszkodowania przez fundację "Polsko-Niemieckie Pojednanie", powołał się również jako na dowód , na wyrok Sądu wydany w sprawie ustalenia faktu pozostawienia przez Jego rodziców mienia na terenach Rzeczpospolitej, które po 1945 r. nie weszły w jej skład.

Podniósł również, że należy rozstrzygnąć problem, czy w świetle art. 2 pkt 2 w/w ustawy deportacja ma miejsce już z chwilą załadowania ludzi do transportu i oznajmienia im o docelowym punkcie przeznaczenia transportu do prac przymusowych w Niemczech, czy też dochodzi do skutku z chwilą przekroczenia granic Polski sprzed 1939 r.

Nadto zarzucił Urzędowi, że Urząd dokonał interpretacji zgodnie, z którą "tereny na których znajdował się obóz i wykonywana była praca przymusowa na rzecz III Rzeszy nie były pod niemiecką okupacją".

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób represjonowanych wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniach decyzji i wyjaśniając dodatkowo, że jak wynika ze zgromadzonych w sprawie materiałów oraz wyjaśnień Skarżącego, przebywał On nie w obozie pracy przymusowej ale w obozie mieszkalnym dla robotników ze wschodu, w którym skoszarowani byli pracownicy kopalni "N." i dodatkowo, że fundacja "Polsko-Niemieckie Pojednanie", na którą Strona powołuje się w skardze jest instytucją samodzielną i przy wypłacaniu odszkodowań nie kieruje się ustawą o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym ....

Orzekając w sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W oparciu o treść art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Sąd uznał, że podniesiony przez A. K. zarzut ustalenia przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wyłącznie na podstawie jednego opracowania, bez sięgnięcia do innych źródeł, że w miejscowości M. nie było w okresie okupacji niemieckiej obozu pracy przymusowej narusza przepisy art. 7 i 77 kodeksu postępowania administracyjnego, nakazujące organom orzekającym podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego. W swoich ustaleniach odnośnie istnienia obozu pracy przymusowej w M.. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych oparł się istotnie na jednym opracowaniu. Zawarte w uzasadnieniu decyzji stwierdzenie, że ustalenie to zostało dokonane również na podstawie informacji Archiwum Państwowego w K. nie jest prawdziwe, Archiwum nie wypowiedziało się w sprawie istnienia obozu pracy przymusowej w miejscowości M..

Rozpoznając sprawę ponownie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych winien wyjaśnić, również w oparciu o inne dowody, a nie tylko jedno opracowanie czy w M. istniał obóz pracy przymusowej.

Nietrafne są natomiast pozostałe zarzuty skargi.

Nietrafny jest zarzut Skarżącego, że ustalenie iż przebywał On w obozie pracy jest możliwe na podstawie złożonych przez Niego życiorysów i ankiet personalnych, i przyjęcie ich bez zastrzeżeń jako dowodów w sprawie. Zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego , w szczególności zgodnie z art. 7, 77 i 80 kpa organ orzekający jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i ocenić materiał dowodowy i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ustalić czy dana okoliczność została udowodniona.

Niesłuszny jest zarzut Skarżącego, że fakt iż fundacja "Polsko-Niemieckie Pojednanie" wypłaciła Mu odszkodowanie, również w niniejszej sprawie jest podstawą do przyznania świadczeń. Sąd podziela w tej sprawie stanowisko Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zgodnie z którym fundacja "Polsko-Niemieckie Pojednanie" jest instytucją samodzielną i przy wypłacaniu odszkodowań nie kieruje się ustawą o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym .... .

W związku z tym fakt przyznania odszkodowania przez w/w fundację nie stanowi podstawy przyznania świadczeń na podstawie ustawy o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym .... . Do przyznania świadczeń na podstawie tej ustawy niezbędne jest spełnienie przesłanek w niej określonych.

Wbrew wątpliwościom podniesionym przez Skarżącego, nie wymaga interpretacji wynikający wprost z brzmienia przepisu fakt, że deportacją świetle art. 2 pkt 2 w/w ustawy jest wywiezienie do pracy przymusowej z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., a nie jak sugeruje Skarżący "samo załadowanie do transportu w celu wywiezienia i poinformowanie o docelowym punkcie przeznaczenia".

Nieuzasadnione jest również zarzut Skarżącego, że w uzasadnieniach decyzji znajduje się interpretacja Urzędu, z której wynika "jakoby tereny, na których znajdował się obóz nie były pod okupacją niemiecką." Żadna z decyzji nie zawiera sformułowań mogących prowadzić do takich wniosków.

Zaskarżone decyzje podlegały uchyleniu (w zakresie określonym w wyroku) z omówionych wyżej przyczyn, w związku z czym Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisów art. 145 § 1 lit. "c", i art. 200 ustawy z 30. 08. 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.

Sąd nie uznał za celowe orzeczenie w trybie art. 152 cyt. Ustawy, bowiem orzeczeniami organów skarżąca nie nabyła prawa ani nie nałożono na nią obowiązków, a więc orzeczenia nie wywołały bezpośrednio żadnych skutków prawnych w zakresie jej sytuacji prawnej.

.