Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 113/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2022-04-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1-4, art. 7, 8, 39 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.
article: art. 7, 8 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Piątek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Asesor WSA Kamila Karwatowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi M.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Burmistrz Miasta i Gminy decyzją z dnia [...] listopada 2021 r., nr [...] wydaną na podstawie art. 3 ust. 4 , art. 7 pkt 5, art. 8 ust. 1 i 3, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 106 ust. 1, 3 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz.U. z 2020 r., poz. 1876; dalej jako u.p.s.) w związku z uchwałą Nr 140 Rady Ministrów z dnia 15 października 2018 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu ,,Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 (M.P. z 2018 r. poz. 1007) oraz uchwałą nr II/8/18 Rady Miejskiej z dnia 10 grudnia 2018 r. w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania nieodpłatnie pomocy w zakresie dożywiania dla osób objętych wieloletnim rządowym programem ,,Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 w formie świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego, przyznał M.B. świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności (z Programu ,,Posiłek w szkole i w domu") od [...] października do [...] października 2021 r. w wysokości 160 zł miesięcznie.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż w dniu 7 października 2021 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej (dalej jako: OPS) wpłynął wniosek strony o przyznanie pomocy finansowej m.in. w formie zasiłku celowego na zakup żywności z programu "Posiłek w szkole i w domu" wraz z załączonymi licznymi dokumentami potwierdzającymi sytuację finansową wnioskodawcy. Organ I instancji wskazał, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż strona jest osobą rozwiedzioną, prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe, legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Zajmowany lokal jest własnością gminy, a na jego wyposażeniu znajdują się niezbędne sprzęty gospodarstwa domowego. Ze złożonego w dniu 11 października 2021 r. przez stronę oświadczenia wynika, że nie podejmował prac dorywczych w miesiącu październiku 2021 r. oraz nie otrzymywał wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia. Strona oświadczyła również, że w okresie ostatnich 12 miesięcy nie uzyskała dochodu jednorazowego, legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym do dnia [...] stycznia 2022 r. (zawiera ono zapis o możliwości podjęcia zatrudnienia według zaleceń lekarza medycyny pracy), na podstawie którego do lipca 2021 r. otrzymała zasiłek stały w wysokości 548,33 zł (ostatnia wypłata w związku z rezygnacją strony z przyznanego zasiłku). Organ I instancji ponadto podał, że wobec strony została również wydana decyzja z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] przyznająca pomoc w formie posiłku od dnia [...] czerwca do dnia [...] grudnia 2021 r., ale była ona świadczona przez okres 7 dni, po czym dnia 7 czerwca 2021 r. strona złożyła pisemną rezygnację z powyższej formy pomocy. Na podstawie decyzji z dnia [...] marca 2021 r. przyznano M.B. uprawnienia do dodatku mieszkaniowego na okres od [...] marca 2021 r. do [...] sierpnia 2021 r. w wysokości łącznie 152,67zł miesięcznie, natomiast na podstawie decyzji z dnia [...] maja 2021 r. przyznano stronie dodatek energetyczny na okres od [...] kwietnia 2021 r. do [...] kwietnia 2021 r. w wysokości 10,94 zł miesięcznie, a w okresie od [...] maja 2021 r do [...] sierpnia 2021 r. w wysokości 12,09 zł miesięcznie. Organ I instancji podał, że skarżący we wrześniu 2021 r. osiągnął dochód z tytułu zasiłku okresowego w wysokości 350,50zł, nie przekraczając tym samym kryterium dochodowego ustalonego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej dla osoby samotnie gospodarującej.

W zakresie ustalonego w sprawie stanu faktycznego organ I instancji podał, że na podstawie przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz zebranych w sprawie dokumentów ustalono, że strona spełnia wymogi do przyznania pomocy w formie zasiłku celowego. Dalej organ przedstawił treść art. 39 u.p.s. określającego przesłanki przyznania zasiłku celowego i treść przepisów uchwały Rady Ministrów z dnia 15 października 2018 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 oraz wynikające z uchwały Rady Miejskiej podwyższenie do 150% kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 u.p.s., które wynosi 1051,50 zł. Według organu z akt sprawy wynika, że dochody z gospodarstwa domowego uprawniały stronę do skorzystania z pomocy w formie wnioskowanego świadczenia. Opisując motywy rozstrzygnięcia organ I instancji wyjaśnił, że sytuacja strony jest mu bardzo dobrze znana, gdyż korzysta on z różnych form wsparcia nieprzerwanie od 2012 r. Mając na uwadze powyższe organ stanął na stanowisku, że w sposób dostateczny wspiera wnioskodawcę w jego trudnej sytuacji życiowej i zabezpiecza jego niezbędne potrzeby bytowe. Pomoc społeczna organu na rzecz M.B. wyniosła od początku 2021 r. do września 2021 r. łącznie 9.194, 46 zł.

W dalszej treści uzasadnienia organ I instancji podkreślił, że OPS musi uwzględniać fakt, że środki finansowe, jakimi dysponuje, winny trafić do jak największej liczby osób potrzebujących. Organ nie może zatem swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna, czy też zdrowotna była najtrudniejsza. Środki na pomoc społeczną muszą zabezpieczyć potrzeby związane z całym rokiem i uwzględniać potrzeby wszystkich podopiecznych, w tym tych gospodarstw domowych, gdzie na utrzymaniu są uczące się dzieci, a dochody rodziny są znacznie poniżej minimum socjalnego. Wyznacznikami ustalenia wysokości zasiłku celowego była sytuacja materialna strony i cel, na który zasiłek jest przyznany oraz aktualne możliwości finansowe OPS, ponieważ OPS nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osoby ubiegającej się o pomoc, jak również zawsze udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Jednocześnie organ I instancji wskazał, że OPS zabezpiecza stronę innymi formami pomocy przyznając zasiłek okresowy od [...] września 2021 r. do [...] grudnia 2021 r. w wysokości 350,50zł miesięcznie, zasiłek celowy na dofinansowanie do opłat za czynsz mieszkaniowy, na dofinansowanie do zakupu witamin+magnezu, na dofinansowanie do zakupu chemii gospodarczej, na dofinansowanie do zakupu butów, na dofinansowanie do zakupu drewna opałowego, podpałki, na dofinansowanie do ochrony osobistej i na zakup maseczek oraz płynu dezynfekującego, na zakup leków oraz na opłatę faktury za wodę w łącznej wysokości 380,91 zł.

M.B. pismem z dnia [...] listopada 2021 r. wniósł odwołanie od powyższej decyzji podnosząc, iż do lutego 2021 r. decyzje i wypłata były realizowane w miesiącu w którym złożyło się wniosek, a wysokość otrzymywanej pomocy była na poziomie 1.200-1.300zł. Po rezygnacji z obiadów z programu "Posiłek w szkole i domu 2019-2023" strona otrzymuje miesięcznie 160 zł na zakup posiłku lub żywności. Skarżący wskazał, że organ za obiad płaci 11,50 zł, nie podając miejsca gdzie można za tę kwotę posiłek kupić. W jego ocenie świadczona pomoc jest poniżej granicy ubóstwa i nie zaspokaja podstawowych potrzeb człowieka. Zarzucił organowi naruszenie art. 39 ust. 1 i 2, art. 2 ust. 1 i 3 oraz art. 3 pkt 4 u.p.s.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] grudnia 2021 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, iż zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zgodnie z art. 3 ust. 3 i ust. 4 u.p.s. rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy oraz że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W myśl art. 39 ust. 1 i 2 ww. ustawy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zasiłek celowy, o którym mowa w powyższym przepisie przyznawany jest w ramach uznania administracyjnego. Uznaniowość nie oznacza jednak dowolności, a organ związany jest przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, jak również przepisami ustawy o pomocy społecznej.

Dalej SKO podkreśliło, iż organy nie są zobowiązane do spełnienia każdego żądania strony i nie są zobowiązane do przyznawania tego rodzaju pomocy w oczekiwanej przez beneficjenta wysokości. Rodzaj i wysokość pomocy mają być adekwatne do sytuacji, w jakiej się on aktualnie znajduje. Organy pomocowe muszą dokonywać też wyboru w hierarchii potrzeb beneficjentów. Z jednej strony muszą brać pod uwagę możliwości ośrodków pomocy społecznej, mając na uwadze, że możliwości budżetu państwa są ograniczone, co jest rzeczą powszechnie znaną i nie wymagającą przeprowadzania postępowania dowodowego, z drugiej zaś strony muszą uwzględniać ogromną ilość osób oczekujących pomocy, wśród których znajdują się osoby samotne, samotnie wychowujące dzieci, niepełnosprawne i chore, bez własnych źródeł dochodu lub pobawione nie ze swej winy możliwości zarobkowania. Zaznaczył , że zgodnie z art. 7 k.p.a. organ winien załatwiać sprawę mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z tej przyczyny organ - działając w ramach uznania - winien przeprowadzić wnikliwe postępowanie zmierzające do oceny stwierdzonego stanu faktycznego.

Odnosząc się do zarzutów skarżącego Kolegium w pierwszej kolejności wyjaśniło, że zaskarżona decyzja organu I instancji wydana została w terminie, zgodnie z art. 35 § 3 k.p.a. stanowiącym, że załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Organ podał następnie, że wypłata świadczenia nastąpiła terminowo – w terminie 7 dni od odebrania decyzji. Zaznaczył, że decyzji z dnia [...] listopada 2021 r. został nadany rygor natychmiastowej wykonalności, strona odebrała ją w dniu 4 listopada 2021 r., a wypłata przyznanego świadczenia nastąpiła w dniu [...] listopada 2021 r. W zakresie kwestionowanej przez skarżącego wysokości przyznanego zasiłku celowego w kwocie 160 zł miesięcznie na zakup posiłku lub żywności Kolegium podtrzymało stanowisko Burmistrza Miasta i Gminy o fakultatywnym charakterze zasiłku celowego. Sam fakt, że osoba spełnia kryteria ustawowe nie oznacza, że automatycznie należy się jej wnioskowane świadczenie i to w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniem. Stanowisko takie jest zgodne z orzecznictwem sądów administracyjnych. Jednocześnie SKO zwróciło uwagę, że organ I instancji w piśmie z dnia [...] listopada 2021 r. wyjaśnił, iż OPS w drodze przetargu wyłania firmę, która świadczy usługę przygotowana i wydawania posiłków o określonej jakości i ilości. W ramach wyłonienia firmy organ zobowiązany jest do zabezpieczenia określonych środków finansowych w budżecie rocznym na wydanie posiłków w formie rzeczowej. Podkreślił, że OPS w ramach programu "Posiłek w szkole i w domu" zapewnia posiłki w formie obiadów w szkołach, przedszkolach oraz żłobkach znajdujących się na terenie gminy [...]. W związku z powyższym planowanie pomocy w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłków lub żywności uzależnione jest od pozostającego budżetu oraz ilości osób, którym decyzją przyznano pomoc w powyższej formie.

W ocenie organu odwoławczego skarżący otrzymuje wsparcie w granicach możliwości finansowych Ośrodka, przy równoczesnym poszanowaniu jego praw i godności. Zaznaczył, że strona nie wykorzystuje własnych możliwości, czy to w kwestii otrzymania uprawnień do zasiłku stałego, czy otrzymania pomocy w formie dożywiania, celem poprawy sytuacji życiowej. Skarżący dobrowolnie też nie wnioskuje o dodatek mieszkaniowy i energetyczny. Zdaniem Kolegium OPS nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osoby ubiegającej się o pomoc, jak również zawsze udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Celem pomocy społecznej jest według intencji ustawodawcy wspieranie osób i rodzin w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej, a nie utożsamianie z możliwością uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła dochodów. Pomoc społeczna nie może być "sposobem na życie", rolą pomocy społecznej nie jest stałe utrzymywanie osób i zaspokajanie ich wszystkich potrzeb. Organ podkreślił, iż osoby korzystające z pomocy społecznej muszą korzystać z własnych zasobów i możliwości w celu wychodzenia z trudnej sytuacji życiowej.

M.B. pismem z dnia [...] stycznia 2022 r. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. podnosząc, iż narusza ona prawo. Skarżący powołał zarzuty zbieżne z wywiedzionymi w odwołaniu, jednocześnie zaznaczył, że pomimo zwiększenia budżetu OPS o 44% przyznawane na jego rzecz w 2021 r. środki finansowe w ramach u.p.s. są mniejsze, aniżeli w 2020 r. Postępowanie organu narusza jego zdaniem art. 2 ust. 1 i 3 u.p.s., zarzucił organowi dyskryminację i stosowanie podwójnych standardów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo w piśmie procesowym z dnia [...] marca 2022 r. skarżący podniósł wobec organu brak wskazania podstawy prawnej wyliczenia przyznanego zasiłku celowego. W ocenie strony przyznana przez organ I instancji kwota nie zapewnia poziomu minimum egzystencji niezbędnej dla podtrzymania funkcji życiowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Orzekanie, w myśl art. 135 p.p.s.a., następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b, oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Sprawa została rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a.).

W ocenie Sądu skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Przedmiot tak rozumianej kontroli stanowiła decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2021 r., utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] listopada 2021 r., którą organ przyznał skarżącemu na miesiąc październik 2021 r. świadczenie pieniężne w formie zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego ,,Posiłek w szkole i w domu" w kwocie 160 zł. Przy czym istota sporu w rozpoznawanej sprawie dotyczy wysokości przyznanego świadczenia, które zdaniem skarżącego – przy uwzględnieniu jego sytuacji zdrowotnej i majątkowej - powinno być wyższe. Program wieloletni ,,Posiłek w szkole i w domu" w ramach, którego przyznana została skarżącemu pomoc, uregulowany został w formie załącznika do uchwały nr 140 Rady Ministrów z dnia 15 października 2018 r. W części III.2.1 Moduł dla dorosłych zakłada on, że ze środków przekazanych w ramach programu, gminy udzielają wsparcia w postaci posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności, świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych osobom spełniającym warunki otrzymania pomocy wskazane w ustawie o pomocy społecznej oraz spełniającym kryterium dochodowe w wysokości 150 % kryterium, o którym mowa w art. 8 u.p.s., osobom i rodzinom znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 u.p.s., w szczególności osobom starszym, chorym i niepełnosprawnym. Powyższe oznacza, iż do udzielenia opisanego powyżej świadczenia, w formach przewidzianych w cyt. uchwale i z zastosowaniem określonych tam kryteriów, stosować należy przepisy ustawy z pomocy społecznej. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy cytowanej uchwały Nr 140 i ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s., pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a także zapobieganie wskazanym w art. 2 ust. 1 ustawy trudnym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s.), przy czym rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, zaś potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s.). Dodać należy, iż świadczenie pieniężne za zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego ,,Posiłek w szkole i w domu" realizowane jest przez organy w trybie przewidzianym w przepisach u.p.s. dotyczących przyznania zasiłku celowego. W świetle art. 39 u.p.s., w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Treść tego przepisu pozostaje w związku z treścią przepisów powołanej uchwały nr 140 (IV.1.1.), według którego m.in. program na szczeblu gminy realizują samorządowe jednostki organizacyjne pomocy społecznej przy udziale właściwych jednostek organizacyjnych gminy, zaś do zadań gminy (wójta, burmistrza, prezydenta miasta) należy przyznawanie wynikającej z Programu pomocy za pośrednictwem kierowników ośrodków pomocy społecznej. Dodatkowo zastosowanie w przedmiotowej sprawie znalazły przepisy uchwały Rady Miejskiej z dnia 10 grudnia 2018 r., w której podwyższono kryterium dochodowe uprawniające do korzystania z pomocy społecznej przez osoby objęte rządowym programem "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 odpowiednio do wysokości 150% kwot kryteriów dochodowych, o których mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s. (która wynosi 701 zł), czyli do kwoty 1051,50 zł. Zatem przesłankami, od których uzależnione było przyznanie objętego skargą świadczenia w ramach programu wieloletniego ,,Posiłek w szkole i w domu", było po pierwsze spełnienie kryterium dochodowego, które jest podwyższone w stosunku do kryterium określonego w u.p.s. do kwoty 1051,50 zł i po drugie wystąpienie co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 u.p.s., w szczególności choroba, niepełnosprawność, zawansowany wiek.

Wymaga podkreślenia, że wydanie decyzji w przedmiocie omawianego świadczenia pieniężnego, z zastosowaniem art. 39 ust. 1 u.p.s. oparte jest na uznaniu administracyjnym. Rozstrzyganie spraw na zasadzie uznania administracyjnego polega na przyznaniu organowi administracji publicznej w przepisie prawa materialnego (w tym przypadku art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s.) pewnego luzu decyzyjnego, który realizuje się przez dokonanie wyboru sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Działanie organu korzystającego z uznania administracyjnego musi mieścić się w granicach zakreślonych, wynikającym z art. 7 k.p.a., dążeniem do wyjaśnienia prawdy obiektywnej i obowiązkiem załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony. Ocena, czy przy załatwieniu sprawy administracyjnej doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego, wymaga ustalenia właściwych proporcji pomiędzy kryterium interesu społecznego a słusznym interesem strony. Nie wynika to z prostego odczytania treści art. 7 k.p.a. Wskazać należy, że zarówno pojęcia interesu społecznego jak i słusznego interesu strony nie zostały ustawowo zdefiniowane, co powoduje, że treść nadaje im organ orzekający. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z 26 września 2000 r., I SA 945/00, LEX 79608).

W orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie akcentuje się, że kontrola sądu administracyjnego, prowadzona z punktu widzenia legalności decyzji administracyjnych, jest w stosunku do decyzji uznaniowych ograniczona. Sprowadza się bowiem do badania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności, a zatem - czy prowadząc postępowanie organ rozpoznający sprawę nie uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz czy w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i czy dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia i zakresu tego uprawnienia. Istotne znaczenie przy tym posiada uzasadnienie wydanej przez organ decyzji rozstrzygającej sprawę. W orzecznictwie wskazuje się, że w sprawach z zakresu pomocy społecznej rozstrzyganych na zasadzie uznania administracyjnego kryteriami wyboru rozstrzygnięcia powinny być cele i zadania pomocy społecznej, a nie subiektywne oczekiwania osób uprawnionych, zmierzające do obarczenia organów pomocy społecznej pełnym zakresem obowiązków przejęcia całkowitej opieki finansowej i życiowej nad osobą dotkniętą jedną z form niedostatku, określonych w art. 7 u.p.s. Oznacza to, że nawet spełnienie przez ubiegającego się o zasiłek warunków koniecznych do jego uzyskania nie stwarza po stronie organu obowiązku jego przyznania w wysokości żądanej przez stronę (wyrok NSA z dnia 10 sierpnia 2021 r., I OSK 432/21, CBOSA).

W rozpoznawanej sprawie nie było kwestionowane, że skarżący spełnia określone ustawą i uchwałą dotyczącą rządowego programu, przesłanki warunkujące przyznanie wnioskowanej przez niego pomocy. Skarżący jest osobą samotnie gospodarującą, posiadającą orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Organy uzasadniając przyznanie skarżącemu wnioskowanej przez niego pomocy w kwocie 160 zł na miesiąc październik 2021 r. wskazały po pierwsze na nieprzerwane wpieranie skarżącego i zabezpieczanie przez OPS jego niezbędnych potrzeb bytowych od 2012 r. Po drugie zwróciły uwagę na konieczność uwzględnienia posiadanych środków finansowych, które służyć mają zabezpieczeniu bytu jak największej liczby potrzebujących. Do tego SKO podkreśliło, iż w okresie od stycznia do września 2021 r. M.B. otrzymał od OPS pomoc w łącznej kwocie 9.194,46 zł (według skarżącego kwota to wyniosła 6.967,09 zł). Zwróciło także uwagę na dostosowanie udzielonej pomocy - zgodnie z zasadami pomocy społecznej - do okoliczności sprawy i potrzeb strony, wskazując, iż skarżący nie wykorzystuje własnych możliwości, czy to w to w kwestii otrzymania uprawnień do zasiłku stałego, czy to otrzymania pomocy w formie dożywiania. W orzecznictwie podkreśla się, iż celem pomocy społecznej nie jest proste rozdawnictwo świadczeń, ale wspieranie osoby w wysiłkach zmierzających do pokonania trudnej sytuacji życiowej. Wykazywanie kategorycznej niechęci do podjęcia takiego wysiłku stanowi podstawę odmowy udzielenia pomocy (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 8 maja 2019 r., II SA/Bd 1219/18, CBOSA). Zaznaczyć również należy, że pomoc przyznawana na gruncie u.p.s. - bez względu na jej rodzaj - ma charakter jedynie przejściowy, czasowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących, niezależnie od ich sytuacji życiowej. W związku z tym uzasadnione jest stwierdzenie, że bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą społeczną może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia (por. wyroki NSA: z 29 czerwca 2016 r., I OSK 1055/16, z 13 czerwca 2017 r., I OSK 331/16, CBOSA).

Wskazać trzeba, że skarżący nieprzerwanie korzysta z różnych form wsparcia ze strony OPS od 2012 r. Od początku 2021 r. uzyskał pomoc w znacznej wysokości przekraczającej 6000 zł. Nie może zatem skarżący oczekiwać w kontekście powyższej wykładni art. 2 i art 3 u.p.s., iż jego wnioski o świadczenia z pomocy społecznej będą uwzględniane w takim sam jak dotychczas sposób i do tego w pełni zgodny z jego żądaniami. Przepisy o zasiłkach celowych nie mogą w żadnym razie prowadzić do powstania sytuacji, w której wnioskodawca uczyni z pomocy społecznej swoje stałe źródło utrzymania. Tym bardziej, że skarżący jest osobą wprawdzie niepełnosprawną, ale tylko w stopniu umiarkowanym, co nie wyklucza podjęcia przez niego pracy, a tym samym jest w stanie częściowo pokryć koszty zakupu żywności. Pomoc społeczna ma zmierzać do wsparcia, a nie do całkowitego wyręczania osób w pozyskiwaniu środków na życie. Sprzeciwiałoby się to bowiem celom opieki społecznej, a co za tym idzie, interesowi społecznemu. Przy czym co istotne, jak wynika z akt sprawy skarżący miał już przyznane świadczenie w ramach programu ,,Posiłek w szkole i w domu" na okres od czerwca do grudnia 2021 r., jednak z niego całkowicie dobrowolnie zrezygnował, co skutkowało uchyleniem decyzji przyznającej mu tę pomoc. Skarżący nie może oczekiwać, iż będzie dokonywał za organy wyboru form wsparcia.

Mając na uwadze, iż zaskarżona decyzja wydawana została w ramach uznania administracyjnego, uprawnia to organy do nieuwzględnienia wniosku strony nawet jeżeli spełnione są przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia. Powyższe upoważnia też organy pomocy społecznej - działające w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia - do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń, co w niniejszej sprawie zasadnie uczyniły. W ramach pomocy społecznej nie jest więc możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń. Okolicznością powszechnie znaną jest bowiem to, że środki przeznaczone na pomoc społeczną nie wystarczają na przyznanie świadczeń wszystkim osobom, które takiej pomocy potrzebują. Organy administracji działają zatem w warunkach, w których zasoby systemu pomocy społecznej nigdy nie są wystarczające do zapewnienia wszystkim potrzebującym godnych warunków życia. Stąd potrzeby bytowe osób ubiegających się o wsparcie podlegają pewnej gradacji, a wsparcie udzielane ze środków pomocy społecznej często nie będzie obejmowało takiego zakresu, jakiego oczekuje beneficjent. Stanowisko takie jest ugruntowane w orzecznictwie (por. wyroki NSA: z 14 stycznia 2011 r., I OSK 1498/10, z 31 stycznia 2013 r.. I OSK 1142/12, z 20 grudnia 2016 r, I OSK 3205/15, z 16 grudnia 2016 r., I OSK 2198/16, z 6 marca 2019 r., I OSK 2475/18, z 26 sierpnia 2021 r., I OSK 448/21, CBOSA).

W zaskarżonej decyzji wskazano, że planowanie pomocy w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłków lub żywności uzależnione jest od pozostającego budżetu oraz ilości osób, którym decyzją przyznano pomoc w powyższej formie. Organ I instancji trafnie również stwierdził, że nie może swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna, czy też zdrowotna była najtrudniejsza. W tych okolicznościach, wbrew oczekiwaniom skarżącego, organy nie są zobowiązane do ponownego przyznania pomocy w takim samym wymiarze. Wskazać należy, iż środki na pomoc społeczną muszą zabezpieczyć potrzeby związane z całym rokiem i uwzględniać potrzeby wszystkich podopiecznych, w tym tych gospodarstw domowych, gdzie na utrzymaniu są uczące się dzieci, a dochody rodziny są znacznie poniżej minimum socjalnego. Stąd nawet wskazywane przez skarżącego zwiększenie budżetu OPS, które mogło mieć miejsce przykładowo w związku ze zwiększonymi potrzebami i wzrostem liczby potrzebujących, nie może stanowić podstawy do realizacji w pełni wniosku skarżącego. Przy czym wskazać trzeba, że przepisy u.p.s. nie przewidują obowiązku zawarcia w uzasadnieniu decyzji szczegółowych danych dotyczących możliwości finansowych organu pomocy społecznej oraz ilości środków finansowych, jakimi organ dysponuje, wysokości zasiłków udzielanych na jednego uprawnionego i ilości osób korzystających z tej formy pomocy (por. wyrok NSA z 25 maja 2016 r., I OSK 698/16, wyrok NSA z 4 marca 2022 r., I OSK 1153/21, CBOSA).

Odnosząc się do zarzutów skarżącego dotyczącego braku wskazania podstawy prawnej wyliczenia przyznanego świadczenia wyjaśnić należy, iż w przepisach u.p.s., a także w regulacji objętej uchwałą nr 140, brak jest określonej wysokości świadczenia jakie przyznawane jest wnioskodawcy na zakup posiłku lub żywności, stąd organy nie dopuściły się w tym zakresie naruszenia. Ponadto jak wcześniej obszernie wyjaśniono, decyzje wydawane w w/w trybie są decyzjami mającymi charakter uznania administracyjnego. Organy prawidłowo rozważyły zarówno bieżące potrzeby skarżącego, całokształt jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, a przede wszystkim zakres dotychczasowego wsparcia. Należy pamiętać, iż pomoc społeczna ma zmierzać do wsparcia, a nie do całkowitego wyręczania osób w pozyskiwaniu środków na życie. Rolą świadczeń z pomocy społecznej nie jest pełne sfinansowanie każdorazowo wszystkich zgłaszanych potrzeb w wysokości odpowiadającej wnioskodawcy. Sprzeciwiałoby się to bowiem celom opieki społecznej, a co za tym idzie, interesowi społecznemu.

Zdaniem Sądu organy przyznając skarżącemu świadczenie wykazały, iż nie przekroczyły granic uznania administracyjnego i że przyznane świadczenie pomoże zaspokoić zgłaszane przez skarżącego potrzeby, biorąc także pod uwagę, iż nie jest to jedyna pomoc udzielana skarżącemu oraz że przyznane świadczenie odpowiada potrzebom skarżącego, jak i możliwościom organu, który jej udziela. W ocenie Sądu w analizowanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa, w szczególności art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Wyciągniętych przez organy ostatecznych wniosków nie można uznać za dowolne, a uzasadnień wydanych decyzji za niespełniających wymogów z art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu uniemożliwiających ich kontrolę przez sąd administracyjny. Oznacza to, ze że kontrolowane decyzje nie naruszały ani przepisów prawa materialnego, które miały wpływ na wynik sprawy, ani przepisów postępowania w stopniu, w jakim mogłoby to mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd skargę jako niezasadną oddalił (art. 151 p.p.s.a.).

-----------------------

#

2