Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 906/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2014-05-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 24
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków (spr.) Sędzia NSA Henryk Ożóg Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Protokolant st. asystent sędziego Aleksandra Rygielska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 15 maja 2014 r. sprawy ze skargi S. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] października 2013 r. nr [...] 013 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego I. uchyla decyzję I i II instancji; II. przyznaje adwokatowi A. M. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym 23 % podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym. III. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., po rozpatrzeniu S. T. (dalej: skarżący) od decyzji z dnia 17 lipca 2013 r. nr DP.4412.356.2013, wydanej przez działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy C., Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w C., w sprawie odmowy przyznania świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego na zakup odzieży - na podstawie art. 138 § 1 pkt k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ II instancji stwierdził, że wnioskiem z dnia 10 czerwca 2013 r. skarżący zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w C. o przyznanie zasiłku celowego i okresowego na odzież wskazując, że "nie pracuje zawodowo ani dorywczo".

Decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] organ I instancji, odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego na zakup odzieży. W motywach podjętego rozstrzygnięcia stwierdzono, że w dniu 26 czerwca 2013 r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy na podstawie którego ustalono, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Mieszkanie użycza w nowym budownictwie (2 pokoje, kuchnia, łazienka, co, sprzęt podstawowy zapewniony). Według jego oświadczenia nie ponosi żadnych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania. Nie pracuje zawodowo, jest zarejestrowany w PUP w P. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Poszukuje pracy (złożył podanie o pracę) i ma trudności w znalezieniu zatrudnienia. Posiada orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zaliczające w/w do lekkiego stopnia niepełnosprawności na czas określony do 31 marca 2015r. Leczy się u psychiatry, przyjmuje leki, które są refundowane. Ma dwoje dzieci, na którye w miesiącu maju nie płacił alimentów. Nie potrafił odpowiedzieć na pytanie dotyczące jego utrzymywania się w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, tj. w maju. W złożonym w dniu 26 czerwca 2013r. oświadczeniu wskazał jedynie, iż nie myje się, jada sporadycznie i ma zaniki pamięci. Oświadczył zarazem, że jego dochód z maja br. wynosi 0,00 zł. Nie odpowiedział także na pytania dotyczące jego ewentualnego dochodu z tytułu pełnienia funkcji naczelnego redaktora gazety "[...] ". Nie wyraził zgody na pisemne złożenie oświadczenia w tej sprawie. Skarżący na wniosek pracownika socjalnego nie określił jakie braki ma jeżeli chodzi o odzież. Powołując się na treść art. 4 ust. 1 oraz art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej organ zauważył, że wnioskodawca uniemożliwił rozpoznanie jego sytuacji bytowej. Tym samym podkreślono, iż nie wykorzystuje on własnych uprawnień, zasobów i możliwości jakimi dysponuje aby przezwyciężyć swoją trudną sytuację życiową. Z kolei w myśl art. 107 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej pracownik socjalny przeprowadzający wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Jak podkreślono, skarżący odmówił złożenia oświadczenia o dochodach "z bycia redaktorem naczelnym prasy "[...]". Zarzucił on mianowicie pracownikowi wnikanie w sprawę, do której nie jest upoważniony, a dokładnie żąda on danych zastrzeżonych, o które może prosić tylko policja i prokuratura.

W piśmie z dnia 22 lipca 2013 r. skierowanym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. za pośrednictwem Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w C. skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] jako wydanej z rażącym naruszeniem zasad postępowania administracyjnego wskazanych w art. 6, 7, 8, 9, 10 § 1, 12 oraz art. 77 § 1, 78, 80 i 81 Kodeksu postępowania administracyjnego. Stwierdził mianowicie, że postępowanie pracownika socjalnego – A. W. uchybia pracy socjalnej oraz zawarta w aktach sprawy dokumentacja zawiera wiele kłamstw zarzucanych względem niego przez w/w oraz B. F.. Wskazał następnie, iż Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w C. nie umożliwiła mu wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów w sprawie przed podjęciem decyzji, czym rażąco naruszono zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu zawartą w art. 10 § 1 k.p.a., a nakazującą organowi zapewnić stronie czynny udział w postępowaniu oraz zasadę zawartą w art. 81, w której jest mowa o tym, że okoliczność faktyczna nie może zostać udowodniona jeżeli strona nie miała możliwości wypowiedzenia się. W ocenie skarżącego Kierownik OPS w C. uniemożliwiła mu także skorzystanie z praw przysługujących w art. 78 k.p.a., tj. złożenia wniosku o przeprowadzenie innych dowodów niezbędnych w celu właściwego przeprowadzenia postępowania. Swoim działaniem Kierownik OPS w C. naruszyła w sposób rażący zasadę praworządności zawartą w art. 6 k.p.a. oraz zasady: kontroli i nadzoru nad przestrzeganiem prawa w postępowaniu; prawdy obiektywnej; uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli zawarte w art. 7 k.p.a., a także zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa zawartą w art. 8 k.p.a. Nie była ona również zainteresowana dochodzeniem do prawdy obiektywnej, a wręcz przeciwnie nie uwzględniła dowodów i faktów. Nie zebrała całości i nie oceniła obiektywnie materiału dowodowego czym rażąco naruszyła art. 77 § 1 k.p.a. Uniemożliwiła mu uczestnictwo w procesie wydawania decyzji. Natomiast uzasadnienie decyzji nie spełnia wymagań przewidzianych w art. 107 § 3 k.p.a. Lekceważąc więc przepisy k.p.a., Kierownik OPS w C. doprowadziła do wydania wadliwej decyzji, ponieważ nie przeprowadziła postępowania zawartego w przepisach ogólnych k.p.a. W kolejnym piśmie z dnia 29 lipca 2013 r. skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji rażące naruszenie art. 24, 25 i 26 k.p.a. Podkreślił, że w dniu 14 czerwca 2013 r. złożył na Kierownika OPS w C. skargę do Rady Miasta w C., w której wskazał na nieetyczne zachowanie zarówno jej jak i jej pracowników. W jego ocenie z powodu tej skargi Kierownik odmówiła mu udzielenia wnioskowanej pomocy.

Pismem z dnia 16 września 2013r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wezwało skarżącego do jednoznacznego sprecyzowania, czy w/w pismo z dnia 22 lipca 2013 r. jest odwołaniem od w/w decyzji organu pierwszej instancji z dnia 17 lipca 2013 r., czy też należy je traktować jako wniosek o stwierdzenie nieważności tej decyzji. W piśmie z dnia 22 września 2013 r., stanowiącym odpowiedź na powyższe wezwanie, skarżący wskazał, iż pismo z dnia 22 lipca 2013 r. należy traktować jako odwołanie od decyzji z dnia 17 lipca 2013r. nr [...].

Organ II instancji, po przeanalizowaniu zgromadzonych w sprawie akt i wniesionego odwołania stwierdził, iż zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.) pomoc państwa jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Stosownie do art. 3 ust. 3 ustawy - rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy.

Stosownie do art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód na osobę nie przekracza kwoty 542,00 zł (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej - Dz. U. z 2012r., poz. 823), zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej" - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 ustawy, tj. sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony ofiar handlu ludźmi, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo - wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, trudności w integracji cudzoziemców, którzy uzyskali w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.

Materialnoprawną podstawę do przyznania zasiłku celowego stanowi art. 39 ustawy o pomocy społecznej, który w ust. 1 stwierdza, iż zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych. Zgodnie z ust. 2 tego artykułu zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

Zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Z treści powołanych przepisów wynika, że zasiłek celowy może być przyznany osobie lub rodzinie, która spełnia przesłankę dochodową, określoną w art. 8 ust. 1 ustawy, przy wystąpieniu co najmniej jednego z powodów określonych w art. 7 pkt 2-15 ustawy lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy w tej formie. Decyzje w przedmiocie zasiłku celowego przyznawane są w ramach uznania administracyjnego. Organ orzekający podejmuje decyzje w oparciu o zebrany materiał dowodowy, w wyniku jego oceny, z uwzględnieniem możliwości Ośrodka. Przy czym zarówno wyżej powołany art. 39 ust. 1 i 2 ustawy, jak również inne przepisy ustawy, nie określają kryteriów jego ustalenia. Wyznacznikami wysokości zasiłku celowego są więc z jednej strony: sytuacja materialna wnioskodawcy i zakres jego potrzeb, a z drugiej strony możliwości finansowe Ośrodka.

Z powyższego wynika, że pomoc państwa ma jedynie charakter subsydiarny, tj. dopuszcza się interwencję organów państwa, jedynie w takich przypadkach, w których osoba lub rodzina rzeczywiście nie ma możliwości samodzielnego przezwyciężania trudności życiowych.

Potrzeby osoby i rodziny powinny być zaspokojone, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 i 4 ustawy). Zatem potrzeby osób i rodzin mogą być zrealizowane tylko wówczas, gdy odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach, także finansowych, pomocy społecznej. Realizacja celów pomocy społecznej - co do zasady - nie rodzi więc roszczenia o przyznanie pomocy.

Stosownie do art. 4 osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Oznacza to, że świadczenia z pomocy społecznej nie mogą być uznawane za stałe źródło dochodu podopiecznych. Wykładnia przepisów ustawy o pomocy społecznej, co podkreśla orzecznictwo, nie może w żadnym razie prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej źródła dochodów. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna, jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, który pomocy społecznej wyznaczył jedynie funkcję wspierania tych wysiłków, a nie ich zastępowania. Pomoc społeczna powinna mieć charakter przejściowy. Osoba potrzebująca pomocy, ma prawo w określonych sytuacjach życiowych oczekiwać wsparcia w celu pokonania życiowych trudności. Temu uprawnieniu beneficjenta odpowiada jednak określony obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w celu rozwiązywania swojej trudnej sytuacji. Sprzeczne z celem i istotą pomocy społecznej jest więc wykorzystywanie środków społecznych przez osoby, które mają lub mogą mieć zaspokojone potrzeby życiowe z własnych środków, a nie czynią tego wyłącznie z własnego wyboru i woli. Organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych (Ł. Borkowski, R. Krajewski, S. Szymański. Komentarz do ustawy o pomocy społecznej wraz ze zbiorem przepisów wykonawczych, Kutno 2006, s. 10). Celem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie na koszt podatników osób i rodzin, które nie chcą podjąć trudu wyjścia z ciężkiej sytuacji materialnej.

Przed podjęciem decyzji w przedmiotowej sprawie pracownik socjalny przeprowadził w dniu 26 lipca 2013r. ze skarżącym (lat 40) aktualizację wywiadu środowiskowego, podczas którego ustalono, że jest rozwiedziony i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Według wyjaśnień strony mieszkanie, na które składają się 2 pokoje, kuchnia, łazienka i wyposażone w podstawowy sprzęt gospodarstwa domowego, użycza od M. B. Z tego tytułu nie ponosi żadnych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania. Nie pracuje zawodowo. Zarejestrowany jest w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych od dnia 7 lutego 2012r. Na czas określony, tj. do 31 marca 2015r. zostało wydane względem niego orzeczenie o stopniu niepełnosprawności (stopień lekki). Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 16 stycznia 2013r., przy czym wskazana jest praca lekka. Przyjmuje stałe leki, które są refundowane. Skarżący ma dwoje dzieci, tj. K. zam. w Ł. oraz D. zam. w C.. Według oświadczenia strony w miesiącu maju 2013 r. nie osiągnął żadnego dochodu oraz nie uregulował ciążących na nim płatności z tytułu alimentów na dzieci. Pracownik socjalny w czasie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego dążył zatem do ustalenia, z czego skarżący utrzymywał się w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie pomocy w formie zasiłku okresowego, tj. w maju 2013r. jednakże nie uzyskał on od niego stosownych wyjaśnień. Jedynie w złożonym dnia 26 czerwca 2013r. oświadczeniu stwierdził, że nie myje się, jada sporadycznie oraz nie ponosi żadnych kosztów związanych z korzystaniem z mieszkania, które użycza od znajomej. Poszukuje ponadto zatrudnienia. Także strona odmówiła odpowiedzi na pytania ze strony pracownika socjalnego dotyczące jego pracy w gazecie "[...] ", której jest jej naczelnym redaktorem. Nie wyraził ponadto zgody na złożenie oświadczenia w tym zakresie pod odpowiedzialnością karną. Strona, pomimo prośby ze strony pracownika socjalnego, nie sprecyzowała na zakup jakiej konkretnie odzieży ma być przyznana pomoc w postaci zasiłku celowego.

W myśl art. 4 ustawy o pomocy społecznej, osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej.

Naruszenie tej zasady zostało w ustawie obwarowane sankcją w postaci odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Przepis art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej stanowi bowiem, iż brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowy zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Z kolei zgodnie z art. 107 ust. 5 ustawy, pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia.

Ustawa o pomocy społecznej nie definiuje współdziałania osoby czy też rodziny z organem pomocy społecznej zatem prawne rozumienie tego pojęcia nie może odbiegać od rozumienia potocznego. W Słowniku języka polskiego przez współdziałanie rozumie się; "działać, funkcjonować wspólnie z kimś albo czymś, pomagać Komuś w jakiejś

działalności". (Słownik języka polskiego, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002 str. 1150).

Brak współdziałania skarżącego z organem pomocy społecznej został przekonująco wykazany przez organ pierwszej instancji, który przede wszystkim dostrzega go w niepodejmowaniu przez stronę współdziałania z organem pomocowym polegającego na ustaleniu faktycznej wysokości jego dochodu, od wysokości którego - co podniesiono wyżej - uzależnione jest prawo do zasiłku celowego. Jakkolwiek ze złożonego przez stronę w dniu 26 sierpnia 2013 r. oświadczenia, potwierdzonego następnie przeprowadzonym w tym samym dniu wywiadem środowiskowym z udziałem skarżącego, wynikało, że w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie zasiłku celowego, tj. w maju 2013 r. nie uzyskał żadnych dochodów, tym nie mniej jednak organ pomocowy, nie mógł w sposób bezkrytyczny podejść do podanych w oświadczeniu jak i w tym wywiadzie danych odnoszących się do dochodu zwłaszcza, iż złożone na tą okoliczność przez stronę wyjaśnienia, iż nie myje się i jada sporadycznie oraz nie ponosi żadnych kosztów związanych z korzystaniem z mieszkania, które użycza od znajomej, nie są wiarygodne. Wątpliwości te potęguje również fakt, że skarżący jest redaktorem naczelnym gazety "[...] ".

Z tych względów, a także mając na uwadze treść art. 4 ustawy, organ pomocowy dążył do wyjaśnienia stanu faktycznego pozwalającego na ustalenie sytuacji bytowej, dochodowej strony. Pomimo zadanych skarżącemu przez pracownika socjalnego pytań dotyczących ewentualnych jego źródeł dochodu z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie zasiłku okresowego pozwalających na sfinansowanie podstawowych potrzeb bytowych , ewentualnych dochodów uzyskiwanych z tytułu świadczenia przez niego pracy na rzecz gazety, której jest - co pokreślono wyżej - naczelnym redaktorem, jak i wskazania na zakup jakiej konkretnie odzieży ubiega się w złożonym wniosku o przyznanie zasiłku celowego, nie udzielił on na nie odpowiedzi. Z ustaleń poczynionych przez organ pierwszej instancji wynika, że w ocenie strony udostępnienie części z tych danych może jedynie nastąpić na żądanie prokuratora bądź policji. Bez wyjaśnienia tych okoliczności organ nie może w sposób prawidłowy ustalić wielkości dochodu strony, a tym samym prawa do zasiłku celowego a także czy zgłaszana przez nią potrzeba (skarżący nie sprecyzował na zakup jakiej konkretnie odzieży ubiega się w złożonym wniosku o przyznanie zasiłku celowego).

Zdaniem organu, nie podjęcie przez skarżącego wskazanych wyżej działań wyczerpuje treść art. 107 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej stanowiący podstawę do wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia zwłaszcza, że - co wynika z akt sprawy - odmówił on dalszego przeprowadzenia wywiadu wypraszając jednocześnie pracowników socjalnych z mieszkania (notatka służbowa z dnia 26 czerwca 2013r.). Należy w tym miejscu zauważyć', że organ pierwszej instancji dochował wszelkiej staranności celem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. W szczególności ustalał dogodny dla strony termin przeprowadzenia z jej udziałem wywiadu środowiskowego, czy też umożliwił jej możliwość zapoznania się z aktami sprawy.

W świetle powyższych ustaleń stawiane przez stronę zarzuty rażącego naruszenia przez organ pierwszej instancji zasad postępowania administracyjnego wskazanych w art. 6, 7, 8, 9, 10 § 1, 12 oraz art. 77 § 1, 78, 80 i 81 Kodeksu postępowania administracyjnego należy uznać za bezzasadne i nie mające potwierdzenia w zebranej w sprawie dokumentacji.

Skargę na decyzję organu II instancji złożył S. T., zarzucając decyzji naruszenie art. 6, 7, 8, 77 § 1 k.p.a., oraz art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez działanie na szkodę skarżącego. W obszernym uzasadnieniu, skarżący opisał postępowanie, które toczyło się w jego sprawie, zarzucając organom pomocy społecznej naruszenie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Które m.in. polegało na niewyłączeniu od udziału w sprawie pracowników organu socjalnych którzy postanowieniem z dnia 11 lipca 2013 r. zostali wyłączeni. Pracownikom organu pomocowego, skarżący zarzucił nieetyczne zachowanie, gdyż sporządzone przez nich notatki zawierały kłamstwa. Ponadto zdaniem skarżącego Kierownik OPS w C. nie umożliwiła mu wypowiedzenie się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Zdaniem skarżącego organy pomocowe nie były zaineresowane dochodzeniem do prawdy obiektywnej, nie zebrały całości i nie oceniły obiektywnie materiału dowodowego, czym rażąco naruszyły przepisy k.p.a. Skarżący stwierdził, że nieprawdą jest, że nie złożył oświadczenia o dochodach wynikających z działalności w Gazecie Wolna Prasa C., gdyż wielokrotnie informował, pracowników socjalnych , że gazeta ta jest gazetą bezpłatną i nie otrzymuje on z tytułu jej wydawania żadnego dochodu.

W odpowiedzi na powyższą skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w skardze, podkreślając, że na wynik sprawy w żaden sposób nie rzutował fakt wyłączenia pracowników socjalnych od udziału w postępowaniu w sprawie udzielania skarżącemu świadczeń z pomocy społecznej (postanowienia z dnia 11 lipca 2013 r.) oraz Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w C. (postanowienie z dnia 30 lipca 2013 r.). Mianowicie wyłączenia te dotyczyły innej sprawy wszczętej wnioskiem skarżącego z dnia 10 lipca 2013 r. Wynika to z pisma działającego z upoważnienia Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w C., Starszego specjalisty ds. świadczeń pomocy społecznej z dnia [...] lipca 2013 r. Nr [...] , skierowanego do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L., o wyznaczenie innego organu do prowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie z wniosku skarżącego z dnia 10 lipca 2013 r. o udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego i zasiłku okresowego. Zdaniem organu przedmiotowa sprawa była rozstrzygana na skutek złożonego przez skarżącego wniosku z dnia 10 czerwca 2013r. Na marginesie należy również podkreślić, iż postanowieniem z dnia 2 września 2013 r. Nr [...] tut. Kolegium wyznaczyło Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. do załatwienia sprawy z wniosku skarżącego z dnia 10 lipca 2013 r. o udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego i zasiłku okresowego.

Na rozprawie w dniu 15 maja 2014 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał stanowisko skarżącego zawarte w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że zadaniem sądu administracyjnego jest jedynie sprawdzenie, czy zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z przepisami prawa materialnego oraz czy przy jej podejmowaniu nie zostały naruszone w sposób istotny przepisy postępowania administracyjnego. Natomiast stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami oraz wnioskami skargi, a także powołaną podstawą prawną.

W ocenie Sądu decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. oraz utrzymana przez nią w mocy decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które to naruszenia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.).

W pierwszym rzędzie wskazać należy, iż przepis art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej stanowi, iż decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wywiad ten przeprowadzany jest m.in. w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób o których mowa w art. 103 (art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Na jego podstawie pracownik socjalny dokonuje analizy oceny sytuacji majątkowej i rodzinnej osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia oraz formułuje wnioski dotyczące planowania pomocy. Zatem z treści powyższych przepisów wynika, iż nieodzownym elementem postępowania w sprawie o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej jest rodzinny wywiad środowiskowy.

Jednocześnie z treści przepis art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej wynika, iż brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień i inne okoliczności w nim wskazane mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Zatem przepis ten określa między innymi skutki braku chęci współpracy osoby ubiegającej się o świadczenie w ramach pomocy społecznej. Skutkiem takim może być odmowa przyznania świadczenia. Natomiast jedną z postaci braku takiej współpracy, co nie budzi wątpliwości w świetle ugruntowanego już orzecznictwa sądów administracyjnych, jest uniemożliwienie przeprowadzenia organowi pomocy społecznej rodzinnego wywiadu środowiskowego (porównaj: np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 02 października 2008 r., sygn. akt I OSK 37/08, z dnia 19 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 561/08, z dnia 17 listopada 2009 r., sygn. akt I OSK 554/09, z dnia 19 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OSK 59/11 oraz z dnia 06 września 2011 r., sygn. I OSK 572/11, orzeczenia dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Rodzinny wywiad środowiskowy jest zatem obligatoryjnym elementem postępowania prowadzącego do wydania decyzji przyznającej świadczenie z pomocy społecznej, oczywiście po spełnieniu innych niezbędnych ku temu warunków, lub odmowie przyznania tego świadczenia. Powyższe wynika z kategorycznego brzmienia przepisu art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Wywiad ten jest istotnym elementem postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia, albowiem służy on ustaleniu rzeczywistej sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby ubiegającej się o to świadczenie (art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej), a z uwagi na charakter ustaleń odnoszących się do sfery ściśle osobistej wymaga on od strony szczególnej aktywności, której nie można zastąpić innymi środkami dowodowymi.

Z powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że dla postępowania w sprawach rozstrzygających na podstawie ustawy o pomocy społecznej podstawowym dowodem jest wywiad środowiskowy. Jest on szczególnym dowodem w sprawie, przesądzającym niejednokrotnie o wyniku rozpoznawanej sprawy. Daje bowiem dodatkowy obraz sytuacji wnioskodawcy, jego możliwości w zakresie wyjścia z trudnej sytuacji, w której się aktualnie znalazł, który może nie wynikać z innych dokumentów załączonych do wniosku. Z tego względu istotne jest aby dokument ten sporządzały osoby, co do których strony mają zaufanie.

Z akt administracyjnych przedmiotowej sprawy wynika, że w sprawie wywiady środowiskowe przeprowadzone były przez pracowników socjalnych którzy na podstawie postanowień z dnia 11 lipca 2013 r. zostali wyłączeni od udziału w postępowaniu w sprawie skarżącego o udzielenie świadczeń z pomocy społecznej. Co prawda Kolegium w odpowiedzi na skargę stwierdziło, że wyłączenie to miało miejsce w innej sprawie (prowadzonej z innego wniosku), to jednak należy zauważyć, że dotyczyło ono tego samego wnioskującego, oraz prowadzone było także w sprawach o przyznanie zasiłku celowego i okresowego. W szczególności zaś, należało wziąć pod uwagę – co wynika z akt administracyjnych, nieufność skarżącego, wobec pracowników socjalnych, choćby dlatego, iż była żona skarżącego jest pracownicą Ośrodka Pomocy Społecznej w C., i jest mu ona nieprzychylna. Potwierdzają powyższe stwierdzenia także notatki sporządzone przez pracowników socjalnych.

W ocenie Sądu niniejsza sprawa w związku z powyższym ma charakter szczególny i winny być podjęte czynności, wszystkie możliwe czynności wyłączające wątpliwości co do bezstronności pracowników socjalnych.

W tym miejscu Sąd zaznacza, że znane jest mu stanowisko doktryny, które sprowadza się do oceny, iż pracownik wyłączony, od udziału w postępowaniu w danej sprawie nie traci wskutek tego zdolności do udziału w postępowaniu dotyczącym spraw tego samego rodzaju (Ogólne postępowanie administracyjne, s. 92-93 i 120).

Sąd w tym miejscu zauważa, że zaufanie budowane miedzy pracownikami ośrodków pomocy społecznej a wnioskodawcami proszącymi o materialne wsparcie ich rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej ma fundamentalne znaczenie dla funkcjonowania całego systemu opieki społecznej. Zaufanie to jest podstawowym warunkiem współpracy pomiędzy wnoszącym o pomoc a osobą rozpatrującą dany wniosek pomocowy, jak też stanowi jedyny środek do efektywnego przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych wnioskodawców.

Reasumując podkreślić należy, iż organ wiedząc o tym, że niektórzy jego pracownicy zostali na podstawie art. 24 § 3 k.p.a. wyłączeni od udziału w postępowaniu w sprawie przyznania skarżącemu pomocy, powinien przeprowadzić te czynności z udziałem innych pracowników. Decyzja organu I instancji zapadła w dniu 17 lipca 2013 r. czyli po wyłączeniu osób sporządzających wywiad środowiskowy: A. W. i B.F.. Wywiad Środowiskowy miał zaś miejsce w dniu 26 czerwca 2013 r. W ocenie Sądu nie ma znaczenia, że jak wynika z postanowień Ośrodka Pomocy Społecznej w C. z dnia 11 lipca 2013 r., dołączonych przez skarżącego do skargi, że wyłączenie to miało miejsce na wniosek wymienionych wyżej pracowników, a nie wnioskodawcy. Zgodzić się należy, że skarżącym, że istotna jest podstawa wyłączenia art. 24 § 3 k.p.a., czyli istnienie okoliczności niewymienionych w art. 24 § 1, które mogą wywoływać wątpliwości co do bezstronności pracownika.

Wyżej wymienione można również odnieść do Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w C., M. S.. Osoba ta została wyłączona od rozpoznania innego wniosku skarżącego z dnia 10 lipca 2013 r. postanowieniem z dnia 30 lipca 2013 r. Wyłączenie to nastąpiło na wniosek kierownika i jego podstawę stanowił również przepis art. 24 § 3 k.p.a.

W tym przypadku organ II instancji winien ustalić, kiedy powyższy wniosek o wyłączenie został złożony, czy w okresie rozpoczęło się postępowania zakończone decyzją z dnia 17 lipca 2013 r., a przede wszystkim jakie uzasadnienie wniosku o wyłączenie przestawiła kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w C..

Ewentualnie organ winien określić, jakie znaczenie dla sprawy w kontekście rozpatrywanych wniosków miało postępowanie służbowe, wszczęte wnioskiem skarżącego z dnia 14 czerwca 2013 r., o którym mowa w piśmie z dnia 2 kwietnia 2014 r.

Organ I instancji ponownie rozpoznając sprawę winien uwzględnić wskazówki zawarte w uzasadnieniu niniejszego orzeczenia, w tym w szczególności ponownie przeprowadzić wywiad środowiskowy oraz przeprowadzić inne czynność konieczne w celu rozpatrzenia wniosku o przyznanie pomocy socjalnej bez udziału pracowników socjalnych wobec których istnieją przesłanki wynikające z art. 24 § 3 k.p.a. oraz art. 24 § 1 pkt 2 k.p.a.

Powyższe nieprawidłowości wskazują, iż zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji wydano z naruszeniem przepisów postępowania, a ponieważ naruszenia te mają istotny wpływ na wynik sprawy, zatem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.

O wynagrodzeniu pełnomocnika ustanowionego dla strony skarżącej z urzędu Sąd orzekł w punkcie II sentencji stosownie do treści art. 250 p.p.s.a. i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).

O wykonalności zaskarżonej decyzji sąd orzekł na podstawie art. 152 powyższej ustawy.