Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2688/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-08-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6146 Sprawy uczniów
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.188, art.207 pkt 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art.17 ust 3a pkt 1i2
journal: Dz.U. 2015 poz 2156
law: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Paweł Tarno (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędzia del. WSA Jolanta Górska Protokolant: asystent sędziego Katarzyna Kudrzycka po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2017 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezydenta Miasta K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 3 sierpnia 2016 r., sygn. akt II SA/Ke 419/16 w sprawie ze skargi E. Ś. na pismo Prezydenta Miasta K. z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu kosztów dojazdu do szkoły niepełnosprawnego ucznia 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia od E. Ś. kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z 3 sierpnia 2016 r., II SA/Ke 419/16 stwierdził bezskuteczność pisma Prezydenta Miasta K. z [...] września 2015 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu kosztów dojazdu do szkoły niepełnosprawnego ucznia M. Ś. i uznał obowiązek Gminy K. zwrotu kosztów jego dowozu do Niepublicznej Szkoły Podstawowej "D." w K., ul. K. [...] od 1 września 2015 r. oraz zasądził od Gminy K. na rzecz E. Ś. kwotę 1005 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu Sąd podniósł, że istota sprawy sprowadza się do wykładni art. 17 ust. 3a pkt 1 i 2 ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2015 r., poz. 2156; dalej: u.s.o.). Spór pomiędzy stronami dotyczy użytego w punkcie 1 tego przepisu określenia "najbliższa szkoła" oraz użytego w punkcie 2 sformułowania: ośrodek umożliwiający dzieciom z upośledzeniem umysłowym z niepełnosprawnościami sprzężonymi realizację obowiązku szkolnego. Zdaniem organu, obowiązek gminy określony w art. 17 ust. 3a pkt 1 dotyczy zapewnienia uczniom niepełnosprawnym bezpłatnego transportu do najbliższej szkoły, która w pełni może zrealizować zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego wydanym [...] czerwca 2015 r. przez Zespół Orzekający w Miejskim Zespole Poradni Psychologiczno-Pedagogicznych w K., tj. w okolicznościach sprawy do Zespołu Szkół Ogólnokształcących Nr [...] Specjalnych. Obowiązek natomiast określony w art. 17 ust. 3a pkt 2 ogranicza się do zapewnienia bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do "ośrodka", a do "szkoły" już nie. Tymczasem w ocenie skarżącej, najbliższą dla niepełnosprawnego ucznia M. Ś. szkołą, która umożliwia mu realizację obowiązku szkolnego z uwagi na dostosowanie metod pracy i nauki do indywidualnie ocenianej jego sytuacji, jest Niepubliczna Szkoła Podstawowa "D." w K. Bez znaczenia jest tu odległość geograficzna tej szkoły od miejsca zamieszkania ucznia, gdyż na wskazaną w art. 17 ust. 3a pkt 1) "bliskość" składa się zarówno element położenia geograficznego, jak też element posiadania przez daną placówkę oświatową warunków umożliwiających kształcenie dzieci z konkretnym rodzajem niepełnosprawności. Odnośnie spornej przesłanki wymienionej w art. 17 ust. 3a pkt 2 u.s.o., przez ośrodek należy rozumieć również szkołę, jeżeli jest to uzasadnione potrzebami dziecka niepełnosprawnego. Ponadto, jeżeli dziecko kwalifikuje się pod dyspozycję art. 17 ust. 3a pkt 3 w zw. z art. 17 ust. 3a pkt 2 u.s.o., jak ma to miejsce w wypadku niepełnosprawnego ucznia M. Ś., to w tym przepisie w pierwszej kolejności należy poszukiwać uprawnienia do zwrotu kosztów przejazdu do takiej szkoły, a dopiero ewentualnie w następnej kolejności można skorzystać z prawa przewidzianego w art. 17 ust. 3a pkt 3 w zw. z art. 17 ust. 3a pkt 1 u.s.o.

Sąd podzielił poglądy wyrażone w skardze. M. Ś. spełnia określone zarówno w art. 17 ust. 3a pkt 1, jak i w art. 17 ust. 3a pkt 2 u.s.o. przesłanki podmiotowe i zdrowotne, które umożliwiają uzyskanie zwrotu kosztów przejazdu, o jakim mowa w art. 17 ust. 3a pkt 3 tej ustawy. Jego stan zdrowia wynika z aktualnych i niepodważonych we właściwym trybie: orzeczenia o niepełnosprawności z [...] listopada 2014 r. oraz orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego z [...] czerwca 2015 r. Odnośnie wskazanej rozbieżności dotyczącej użytego w art. 17 ust. 3a pkt 2 u.s.o. określenia "ośrodek umożliwiający realizację obowiązku szkolnego", Sąd podzielił pogląd wyrażony w wyroku WSA w Krakowie z 30 marca 2015 r., III SA/Kr 1882/14, że odmienne potraktowanie dzieci niepełnosprawnych, które kształcą się w szkołach podstawowych, gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych (art. 17 ust. 3a pkt 1 u.s.o.) oraz w innych ośrodkach wychowawczych nie było zamierzeniem ustawodawcy, dlatego skupienie się wyłącznie na odmienności użytych określeń "szkoła" lub "ośrodek" w oderwaniu od jakiejkolwiek analizy potrzeb i możliwości związanych z kształceniem niepełnosprawnych jest pozbawione prawnych i racjonalnych podstaw. Stan i potrzeby uczniów, o jakich mowa w ust. 3a pkt 1 oraz pkt 2 są inne, a kryterium odnoszące się do stopnia ich upośledzenia i niepełnosprawności usprawiedliwia udzielenie większej pomocy dzieciom dotkniętym najcięższymi postaciami niepełnosprawności. Dlatego pogląd Prezydenta Miasta K., dyskwalifikujący możliwość udzielenia wnioskowanej pomocy uczniowi ze stwierdzonym upośledzeniem umysłowym z niepełnosprawnościami sprzężonymi, a więc uczniowi spełniającemu surowsze kryteria zdrowotne niż określone w art. 17 ust. 3a pkt 1 u.s.o. tylko z powodu uznania, że art. 17 ust. 3a pkt 2 tej ustawy zawęża możliwość zwrotu kosztów przejazdu tylko do ośrodków rewalidacyjno-wychowawczych wymienionych w art. 2 pkt 5 tej ustawy oraz w § 36 i n. rozporządzenia MEN z 12 maja 2011 r. w sprawie rodzajów i szczegółowych zasad działania placówek publicznych, warunków pobytu dzieci i młodzieży w tych placówkach oraz wysokości i zasad odpłatności wnoszonej przez rodziców za pobyt ich dzieci w tych placówkach nie zasługuje na akceptację.

Sąd podzielił poglądy wyrażone w doktrynie i orzecznictwie sądów administracyjnych dotyczące sposobu rozumienia pojęcia bliskości szkoły względem miejsca zamieszkania ucznia. Na "bliskość", o której mowa w art. 17 ust. 3a pkt 1 u.s.o. – składają się zarówno element odległości szkoły od miejsca zamieszkania, jak też element posiadania przez daną placówkę oświatową warunków umożliwiających prawidłowe kształcenie dzieci z konkretnym rodzajem niepełnosprawności. Ten drugi element powinien być oceniany indywidualnie w świetle orzeczenia o niepełnosprawności danego dziecka. Szkołą najbliższą, o której mowa w art. 17 ust. 3a pkt 1 u.s.o. – jest szkoła pozwalająca realizować zalecenia zawarte w orzeczeniu o niepełnosprawności dziecka, a zatem dostosowana do zdolności psychofizycznych ucznia. Szkoła bliższa geograficznie, lecz w mniejszym stopniu pozwalająca urzeczywistnić te zalecenia, nie jest szkołą najbliższą w rozumieniu tego przepisu (wyrok NSA z 18 grudnia 2014 r., I OSK 1961/14). Jeżeli "najbliższa" szkoła podstawowa nie może zapewnić dziecku odpowiednich metod pracy i nauki, dostosowanych do stopnia jego niepełnosprawności, to uczeń oraz jego rodzice mogą mieć interes nie tylko faktyczny, ale i prawny w tym, aby dziecko uczęszczało do innej szkoły (Pilich M., Ustawa o systemie oświaty. Komentarz, wyd. VI. LEX 2015, komentarz do art. 17 pkt 3).

W ostatecznym orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego z [...] czerwca 2015 r. zalecono zastosowanie wobec M. Ś. kształcenie w szkole specjalnej, oddziale specjalnym lub specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym dla dzieci z autyzmem oraz dostosowanie form i metod pracy do potrzeb i możliwości psychofizycznych ucznia z niepełnosprawnością sprzężoną (autyzm, upośledzenie umysłowe w stopniu lekkim) przez m.in. unikanie nadmiaru bodźców w otoczeniu, zapewnienie stabilnego, przewidywalnego otoczenia i stałych osób prowadzących zajęcia edukacyjno-terapeutyczne, ostrożne wprowadzanie zmian. Organ nie kwestionował, aby zalecenia te mogły być realizowane w Niepublicznej Szkole Podstawowej "D.", tj. w szkole, do której M. Ś. uczęszcza od stycznia 2014 r. Odmowa zwrotu kosztów przejazdu syna skarżącej do tej szkoły wynikła z tego, że szkoła ta położona jest o 5,9 km dalej od domu M. Ś. niż Zespół Szkół Ogólnokształcących Nr [...] Specjalnych położony w K. przy ulicy S. [...]. Ta właśnie szkoła jest w stanie zrealizować wszystkie zalecenia poradni psychologiczno-pedagogicznej wskazane w zanonimizowanym orzeczeniu dotyczącym syna skarżącej, przesłanym z Wydziału Edukacji, Kultury i Sportu Urzędu Miasta K. W ten sposób, przy ocenie przesłanki bliskości szkoły względem miejsca zamieszkania syna skarżącej, organ uwzględnił jedynie jej położenie geograficzne, pomijając ocenę indywidualną i wynikającą z posiadanych przez ucznia orzeczeń, czy szkoła do której M. Ś. uczęszcza pozwala jednak lepiej realizować zalecenia wynikające z tych orzeczeń, niż szkoła, do której powinien on, zdaniem organu, uczęszczać. Organ nie poddał ocenie dwóch przedłożonych przez stronę dokumentów, z których wynika, że to właśnie Niepubliczna Szkoła Podstawowa "D." w większym stopniu niż Zespół Szkół Ogólnokształcących Nr [...] Specjalnych pozwala urzeczywistnić zalecenia wynikające z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego z [...] czerwca 2015 r. (zaświadczenia lekarskiego z [...] września 2015 r. wystawionego przez lekarza specjalistę psychiatrii dziecięcej i młodzieżowej I. B. oraz opinii psychologicznej z [...] września 2015 r. podpisanej przez psychologa B. K. i psychologa dyrektora Niepublicznej Szkoły Podstawowej "D." w K. mgr I. N.).

Organ stwierdził, że z orzeczenia poradni psychologiczno-pedagogicznej o potrzebie kształcenia specjalnego wynika jednoznacznie, że w stosunku do syna skarżącej należy stosować kształcenie specjalne w szkole specjalnej, oddziale specjalnym lub specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym dla dzieci z autyzmem. Skoro więc Zespół Szkół Ogólnokształcących Nr [...] Specjalnych w K. zapewnia pełną realizację orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego i jest położony bliżej miejsca zamieszkania syna skarżącej niż Niepubliczna Szkoła Podstawowa "D." w K., do której M. Ś. uczęszcza nie można określić mianem najbliższej w rozumieniu art. 17 ust. 3a pkt 1 u.s.o. Pogląd oznacza, że albo organ sugeruje, że Niepubliczna Szkoła Podstawowa "D." nie jest szkołą specjalną, co nie jest prawdą, albo sam, bez oparcia się na wiedzy fachowej i z pominięciem dowodów złożonych do akt sprawy ocenił, że Zespół Szkół Ogólnokształcących Nr [...] Specjalnych w K. w większym stopniu pozwoli realizować zalecenia zawarte w orzeczeniu poradni psychologiczno-pedagogicznej z [...] czerwca 2015 r. Oznacza to również, że to sam organ próbuje wybrać odpowiednią dla M. Ś. szkołę, co nie mieści się w jego uprawnieniach (por. wyrok Sądu Najwyższego z 17 lutego 2011 r., III CZP 133/10).

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wywiódł Prezydent Miasta K., zaskarżając go w całości oraz wnosząc o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał zaskarżone orzeczenie, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

a) art. 17 ust. 3a pkt 1 i 2 u.s.o., przez jego błędną wykładnię, polegającą na błędnym utożsamieniu występujących w tych przepisach pojęć "szkoły podstawowej" oraz "ośrodka umożliwiającego tym dzieciom i młodzieży realizację obowiązku szkolnego i obowiązku nauki", co doprowadziło do błędnego wniosku, że syn E. Ś. może korzystać zarówno z pomocy określonej w pkt 2 tego przepisu (i to w pierwszej kolejności), jak i w pkt 1, podczas gdy w rzeczywistości kwalifikuje się on jedynie do ewentualnego zwrotu kosztów dowozu (w trybie art. 17 ust. 3a pkt 3 u.s.o.) na podstawie art. 17 ust. 3a pkt 1 u.s.o.,

b) art. 17 ust. 3a pkt 1 u.s.o. przez jego błędną wykładnię, sprowadzającą się do przyjęcia, iż posiadanie optymalnych warunków przez daną placówkę oświatową umożliwiających kształcenie dziecka z konkretnym rodzajem niepełnosprawności, wynikającym z ustaleń orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego można określać dodatkowo na podstawie uzyskanych w dowolny sposób i dostarczonych przez stronę zaświadczeń lekarskich i opinii psychologicznych sprzecznych z w/w orzeczeniem lub wykraczających poza jego treść, co wpływa bezpośrednio na niewłaściwe rozumienie pojęcia "najbliższej szkoły podstawowej", a także naruszenie przepisów postępowania, tj.:

c) art. 146 § 1 i 2 p.p.s.a. w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a., poprzez błędne uznanie, iż organ administracji nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący materiału dowodowego oraz nie wyjaśnił stanu faktycznego, co miało istotny wpływ na zaskarżony wyrok,

d) art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 146 § 1 i 2 p.p.s.a. przez nieodniesienie się do wszystkich zarzutów i argumentacji zawartej w odpowiedzi organu na skargę, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że zgodnie z art. 17 ust. 3a pkt 1 obowiązkiem gminy jest zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 71b u.s.o., bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej, natomiast z ust. 2 tego przepisu wynika inny obowiązek Gminy, a mianowicie zapewnienie dzieciom i młodzieży z upośledzeniem umysłowym z niepełnosprawnościami sprzężonymi, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do ośrodka umożliwiającego tym dzieciom i młodzieży realizację obowiązku szkolnego i obowiązku nauki. W przepisach tych chodzi o różne placówki oświatowe: w pierwszym przypadku o szkoły podstawowe, natomiast w drugim – o ośrodki rewalidacyjno-wychowawcze. Ośrodki te, wymienione są w katalogu w art. 2 pkt 5 u.s.o., a bardziej szczegółowo są opisane w § 36 i następnych rozporządzenia MEN z 12 maja 2011 r. w sprawie rodzajów i szczegółowych zasad działania placówek publicznych, warunków pobytu dzieci i młodzieży w tych placówkach oraz wysokości i zasad odpłatności wnoszonej przez rodziców za pobyt w tych placówkach (Dz. U. Nr 109, poz. 631) oraz w § 2 rozporządzenia MEN z 24 lipca 2015 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym (Dz. U. poz. 1113). Ze względu na rodzaj niepełnosprawności skierowanych do niego dzieci ośrodki te nie realizują podstawy programowej kształcenia ogólnego, lecz przede wszystkim prowadzą zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze. Aby uczęszczać do takiego ośrodka uczeń musi posiadać orzeczenie o potrzebie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych lub orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego oraz decyzję dyrektora obwodowej publicznej szkoły podstawowej zezwalającą na spełnianie obowiązku szkolnego poza szkołą. Zrównanie szkół specjalnych z w/w ośrodkami nie znajduje podstaw prawnych. Sąd powołał się w tym względzie na wcześniejszy wyrok WSA w Krakowie z 30 marca 2015 r., należy jednak nadmienić, że z uzasadnienia tamtego wyroku wynika, że dziecko w tamtej sprawie posiadało orzeczenie o potrzebie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych (podczas gdy M. Ś. posiada orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego w szkole specjalnej, oddziale specjalnym lub specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym dla dzieci z autyzmem, może więc kształcić się w warunkach szkolnych), a więc stan faktyczny w tamtej sprawie był odmienny. Wykładnia celowościowa, którą zaprezentował Sąd mogłaby być ewentualnie zasadna, gdyby treść w/w przepisów stwarzała wątpliwości interpretacyjne, tymczasem jest ona jednoznaczna. W przypadku ośrodków rewalidacyjno-wychowawczych, o których mowa w pkt 2 w/w przepisu chodzi, w odróżnieniu od szkół z pkt 1, nie o placówki najbliższe, ale o wszelkie. Tak też rozumiany jest ten przepis powszechnie. Jeżeli orzeczenie poradni psychologiczno-pedagogicznej stwierdza, że uczeń o określonej w tym przepisie typie niepełnosprawności wymaga kształcenia w takim ośrodku w ogóle nie obowiązuje kryterium placówki najbliższej, a gmina refunduje koszty dowozu do placówki wybranej przez rodziców, a nie najbliższej. Skoro z orzeczenia dotyczącego M. Ś., nie wynika konieczność uczęszczania przez niego do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego, więc może on ewentualnie korzystać jedynie z pomocy określonej w art. 17 ust. 3a pkt 1 u.s.o.

Zgodnie z treścią orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego nauka ucznia może się odbywać w szkole specjalnej, oddziale specjalnym lub specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym dla dzieci z autyzmem. Ponieważ rodzice wybrali szkołę specjalną rozpatrywano inne szkoły specjalne. Najbliższą szkołą specjalną, która może zrealizować zalecenia zawarte w przedmiotowym orzeczeniu jest Szkoła Podstawowa nr [...] Specjalna, a jej odległość od miejsca zamieszkania dziecka wynosi 3,5 km (podczas gdy odległość Niepublicznej Szkoły Podstawowej Specjalnej, do której uczeń uczęszcza to 9,4 km). Skarżący kasacyjnie nigdy nie negował poglądu, że najbliższa placówka, w rozumieniu art. 17 ust. 3a pkt 1 u.s.o., winna być nie tylko placówką najbliższą geograficznie, ale też zapewniać pełną realizację orzeczenia poradni psychologiczno-pedagogicznej. W tej sprawie organ dysponował stanowiskiem dyrektora ZSO-[...] (w skład którego wchodzi Szkoła Podstawowa Specjalna nr [...]), z którego wynikało, że placówka ta w pełni może zrealizować zalecenia poradni psychologiczno-pedagogicznej dotyczące M. Ś. Nie można podzielić oceny Sądu I instancji, który odmawia dyrektorowi szkoły specjalnej, kształcącej od lat wielu uczniów niepełnosprawnych, w tym prowadzącej klasy dla autystów (ze sprzężeniami) zdolności do prawidłowej oceny możliwości szkoły w stosunku do zaleceń. Skarżąca dostarczyła uzyskane przez siebie zaświadczenie lekarskie i opinię psychologiczną psychologa, jednakże psycholog ten jest zatrudniony w placówce, do której uczęszcza uczeń, a więc jest niewątpliwie zainteresowany pobytem dziecka w tej placówce. Co ważniejsze jednak, dokumenty te zawierają stwierdzenia sprzeczne lub wykraczające poza treść orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, że Niepubliczna Szkoła, do której uczęszcza uczeń jest jedyną placówką, w której może być on objęty pełną terapią i rehabilitacją, której nie uzyska w innej placówce. Ta fałszywa teza nie jest poparta żadnym dowodem. Stwierdza się tam również, że ze względu na rodzaj schorzeń nie jest wskazana zmiana miejsca nauczania. Ten aspekt sprawy podkreślany był także w skardze, ale M. Ś. nie uczęszcza do tej szkoły od stycznia 2014 r., gdyż został zapisany do niej przez rodziców od 1 września 2015 r. Od tegoż dnia rodzic domaga się też refundacji. Wcześniej dziecko chodziło do przedszkola. Stwierdzenia o potrzebie stabilnego, przewidywalnego otoczenia (zawarte również w orzeczeniu poradni) odnoszą się do zmian dydaktycznych w danej placówce. Jest oczywiste, że przejście z przedszkola do szkoły powoduje z istoty rzeczy takie zmiany.

Sąd I instancji potraktował dokumenty dostarczone przez skarżącą jako decydujące dla rozstrzygnięcia sprawy, zarzucając Prezydentowi Miasta nie dość wnikliwą ich ocenę. Taka interpretacja art. 17 ust. 3a pkt 1 u.s.o. wykracza poza treść tego przepisu. Dostarczane przez rodziców z dowolnych w gruncie rzeczy źródeł zaświadczenia lekarskie lub opinie psychologiczne nie mogą być bowiem sprzeczne, ani nie mogą wykraczać poza treść podstawowego dokumentu w sprawie, jakim jest orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego i zalecenia w nim zawarte. Ten zaś dokument stwierdza jednoznacznie, że uczeń może uczęszczać do szkoły specjalnej, oddziału specjalnego lub specjalnego ośrodka szkolno-wychowawczego. W K. są dwie równorzędne szkoły specjalne – Szkoła Podstawowa nr [...] Specjalna i Niepubliczna Szkoła Specjalna "D.", które w pełni mogą zapewnić kształcenie M. Ś. W takim zaś przypadku decyduje kryterium odległości geograficznej.

W konsekwencji przyjęcia błędnej wykładni w/w przepisów u.s.o. doszło do naruszenia art. 146 § 1 i 2 w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a., polegającego na błędnym stwierdzeniu bezskuteczności przedmiotowej czynności, tj. odmowy zwrotu kosztów dojazdu niepełnosprawnego ucznia do szkoły podstawowej oraz na uznaniu, że Gmina K. ma obowiązek zwrotu przedmiotowych kosztów dojazdu niepełnosprawnego ucznia do Niepublicznej Szkoły "D.". Stanowisko Sądu w tej mierze sugeruje, że organ administracji w celu obalenia dostarczonych dowodów winien w toku postępowania zgromadzić zaświadczenia lekarskie, opinie psychologiczne itp., które przeczyłyby dostarczonym przez stronę dokumentom. Przypomnieć jednak należy, że w takim celu ucznia należałoby poddać dodatkowym badaniom, za zgodą rodziców. Dysponował więc pełnią wiedzy, aby móc podjąć decyzję o odmowie refundacji kosztów dojazdu M. Ś. do szkoły, którą wybrali dla niego rodzice. Sąd I instancji nie odniósł się do argumentacji zawartej w odpowiedzi na skargę, dotyczącej okresu działalności, doświadczenia, możliwości nauczania i warunków, jakie ma po temu Szkoła Podstawowa nr [...] Specjalna i porównania tego ze szkołą, do której aktualnie uczęszcza M. Ś., a która została utworzona dopiero 1 września 2014 r. Nie skonfrontował tej argumentacji z zarzutami skargi, stwierdzając gołosłownie, że organ administracji usiłuje samemu wybrać uczniowi odpowiednią placówkę do kształcenia.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesiono o jej oddalenie oraz o zasądzenie na rzecz pełnomocnika skarżącego nieopłaconych kosztów postępowania według obowiązujących stawek lub ewentualnie według spisu kosztów, który zostanie przedłożony na rozprawie. Podniesiono w szczególności, że skarżący podziela w pełni interpretację przepisów prawa zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Zawarto w niej również obszerną polemikę z zarzutami skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W postępowaniu przed NSA prowadzonym na skutek wniesienia skargi kasacyjnej obowiązuje generalna zasada ograniczonej kognicji tego sądu (art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.). NSA jako sąd II instancji rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonymi przez przyjęte w niej podstawy, określające zarówno rodzaj zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa, jak i jego zakres. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania. Ta jednak nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie.

Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy, albowiem podniesione w niej zarzuty przeciwko zaskarżonemu wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach są trafne.

Przede wszystkim Sąd I instancji uchybił art. 17 ust. 3a pkt 1 i 2 u.s.o., przez jego błędną wykładnię. Nie można stawiać znaku równości pomiędzy pojęciem "szkoły" użytym w pkt 1 tego przepisu, a określeniem "ośrodka", którym ustawodawca się posłużył w pkt 2 cyt. przepisu, ponieważ w przepisach tych określono dwa różne rodzaje obowiązków gmin w procesie kształcenia niepełnosprawnych dzieci i młodzieży. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd, że w przepisach tych chodzi o inne placówki oświatowe: w pierwszym przypadku o szkoły podstawowe, natomiast w drugim – o ośrodki rewalidacyjno-wychowawcze. Ośrodki te, wymienione są w katalogu w art. 2 pkt 5 u.s.o., a bardziej szczegółowo są opisane w § 36 i następnych rozporządzenia MEN z 12 maja 2011 r. w sprawie rodzajów i szczegółowych zasad działania placówek publicznych, warunków pobytu dzieci i młodzieży w tych placówkach oraz wysokości i zasad odpłatności wnoszonej przez rodziców za pobyt w tych placówkach (Dz. U. Nr 109, poz. 631) oraz w § 2 rozporządzenia MEN z 24 lipca 2015 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym (Dz. U. poz. 1113). Ze względu na rodzaj niepełnosprawności skierowanych do niego dzieci ośrodki te nie realizują podstawy programowej kształcenia ogólnego, lecz przede wszystkim prowadzą zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze. Aby uczęszczać do takiego ośrodka uczeń musi posiadać orzeczenie o potrzebie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych lub orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego oraz decyzję dyrektora obwodowej publicznej szkoły podstawowej zezwalającą na spełnianie obowiązku szkolnego poza szkołą. Zrównanie szkół specjalnych z w/w ośrodkami nie znajduje uzasadnienia w obowiązujących przepisach. Powołanie się przez Sąd I instancji w tej kwestii na wyrok WSA w Krakowie z 30 marca 2015 r., III SA/Kr 1882/14 jest nieadekwatne, ponieważ z uzasadnienia powołanego wyroku wynika, że dziecko w tamtej sprawie miało orzeczenie o potrzebie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych, podczas gdy M. Ś. posiada orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego w szkole specjalnej, oddziale specjalnym lub specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym dla dzieci z autyzmem, a więc może kształcić się w warunkach szkolnych. Tym samym należało uznać, że stan faktyczny w sprawie rozpoznanej przez WSA w Krakowie był odmienny.

W rezultacie należało przyjąć, że w K. są dwie równorzędne szkoły specjalne – Szkoła Podstawowa nr [...] Specjalna i Niepubliczna Szkoła Specjalna "D.", które w pełni mogą zapewnić kształcenie M. Ś. Jednocześnie zaś zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwalał organowi na przyjęcie, że najbliższą szkołą specjalną, która jest w stanie zrealizować zalecenia zawarte w przedmiotowym orzeczeniu jest Szkoła Podstawowa nr [...] Specjalna, bo jest ona usytuowana znacznie bliżej od miejsca zamieszkania ucznia. W tym kontekście, Naczelny Sąd Administracyjny uznał również, że Sąd I instancji naruszył art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nieustosunkowanie się do argumentacji zawartej w odpowiedzi organu na skargę, co w konsekwencji miało wpływ na wynik sprawy.

Z tych względów i wziąwszy pod uwagę fakt, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę na podstawie art. 188 p.p.s.a.

Sąd odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. Za szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu przytoczonego przepisu Sąd uznał precedensowy charakter sprawy, usprawiedliwiający zasadność poszukiwania ochrony interesu prawnego skarżącego na drodze sądowej. Nie bez znaczenia jest także i to, że podmiotem, na rzecz którego należałoby zasądzić koszty jest organ administracji publicznej, który dysponuje wystarczającymi środkami na finansowanie postępowań sądowych.