Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1613/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-01-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.28 ust.3,art.83 ust.4
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par.3 ust.1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz (spr.) Sędziowie NSA Magdalena Bosakirska del WSA Dariusz Dudra Protokolant Nina Szyller po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 25 maja 2012 r. sygn. akt III SA/Łd 1087/11 w sprawie ze skargi P. A. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 25 maja 2012 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uwzględnił skargę P. A., uchylając decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2011 r. w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

Decyzją z dnia [...] stycznia 2011r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił P. A. umorzenia należności za okres od czerwca do grudnia 2009r. z tytułu: składek na ubezpieczenia społeczne w kwocie [...] zł, składek na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie [...] zł, składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w kwocie [...] zł, odsetek za zwłokę od nieopłaconych wyżej wymienionych składek w łącznej kwocie [...] zł, kosztów upomnienia w kwocie [...] zł.

We wskazanym okresie P. A. prowadził działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej nie opłacając składek w należnej wysokości. W roku podatkowym 2007 osiągnął z prowadzonej działalności dochód w wysokości [...] zł, w roku podatkowym 2008 dochód ten wyniósł [...] zł, natomiast w roku podatkowym 2009 poniósł stratę w kwocie [...] zł. Zobowiązany prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami, którzy pobierają świadczenia wypłacane z ZUS. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej Strona podała, że średni dochód na członka rodziny wynosi [...] zł.

W piśmie z dnia [...] listopada 2010r. strona wniosła o wstrzymanie egzekucji i umorzenie należności z tytułu składek. Podała, że od stycznia 2010 r. finanse firmy uległy polepszeniu, co wpłynęło na możliwość systematycznych wpłat składek oraz uregulowania części zaległości z 2009 r. Jednak poprawa była chwilowa, gdyż od maja 2010 r. sprzedaż na rynku IT sprzętu komputerowego i oprogramowania zaczęła spadać. W celu zmniejszenia kosztów utrzymania i nie likwidowania działalności w firmie musiała zwolnić pracowników. Zaistniałe trudności spowodowały pogorszenie się stanu jej zdrowia i doprowadziły do choroby trwającej od sierpnia 2010r. do chwili obecnej.

W uzasadnieniu negatywnej decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że powołane we wniosku argumenty oraz zgromadzone dokumenty nie stanowią podstawy do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wygenerowana w 2009 r. strata z prowadzonej działalności nie jest spowodowana brakiem przychodów, a fakt, że strona spłaca kredyty w znacznej wysokości nie daje podstawy do umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek. Nie można uznać także, że należności z tytułu składek są całkowicie nieściągalne. W związku z tym brak jest podstaw do umorzenia zadłużenia w oparciu o art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. – Dz.U. z 2009r., nr 205, poz. 1585 ze zm.). Z załączonego zaświadczenia o stanie zdrowia z [...] grudnia 2010 r. nie wynika, aby ze względów zdrowotnych strona miała całkowite przeciwwskazania do wykonywania pracy zarobkowej lub z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny nie mogła pozyskiwać dochodów niezbędnych do opłacenia należności z tytułu składek. Dodatkowo organ wskazał, iż podejmowana przez stronę próba dobrowolnej spłaty zadłużenia oraz regulacji składek bieżących pozwala wnioskować, iż po opłaceniu należności niepodlegających uldze będzie mogła ubiegać się o rozłożenie zadłużenia na raty. Ponad to Strona nie złożyła dokumentów potwierdzających, że posiada zaległości z tytułu opłat, co może oznaczać, że są one regulowane terminowo. Zakład Ubezpieczeń Społecznych podkreślił, że w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek oznacza dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy P. A. podniósł, że utrata płynności finansowej nastąpiła w wyniku kryzysu ekonomicznego na rynku IT od czerwca 2009 r. Bilans za 2009 r. został zamknięty stratą [...] zł. W 2010 r. zostały częściowo uregulowane zaległości w wysokości [...] zł. W czerwcu 2010 r. rozwiązano umowy o pracę z trzema pracownikami, a z pozostałymi w sierpniu, listopadzie i w grudniu. Sytuacja ta wpłynęła negatywnie na stan zdrowia strony. Od sierpnia 2010r. przebywał na zwolnieniu lekarskim tracąc kontrolę nad firmą, co doprowadziło do opóźnienia wpłaty za miesiąc sierpień 2010 r. Działalność została zawieszona od dnia [...] grudnia 2010 r. Z uwagi na zaleganie z opłacaniem składek nie może nabyć statusu bezrobotnego. Z zaświadczenia o stanie zdrowia z dnia [...] grudnia 2010 r. wynika, iż z powodu aktualnych zaburzeń adaptacyjnych nie może podjąć pracy zarobkowej. Strona, od sierpnia 2010r. tj. od dnia jego choroby, jest bez środków do życia i na całkowitym utrzymaniu rodziców. Średni dochód na osobę, po przeliczeniu wynosi [...] zł netto.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] stycznia 2011 r.

W uzasadnieniu Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał dotychczasowe stanowisko, iż brak jest podstaw do umorzenia należności z tytułu składek. Według organu sytuacja finansowa strony nie stanowi zagrożenia dla jej dalszej egzystencji. Aktualnie jest on osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, jednak zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo z rodzicami. Na jego ogólną sytuację mają wpływ dochody wszystkich członków rodziny, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Skarżący nie wskazał zaległych zobowiązań wobec innych wierzycieli, a więc można uznać, iż dysponuje środkami finansowymi na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Z przedłożonych dokumentów nie wynika również, że ma on całkowite przeciwwskazania zdrowotne do wykonywania pracy (brak orzeczenia o stopniu niepełnosprawności) lub sprawuje opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny, co uniemożliwia jednoczesne uzyskiwanie dochodu niezbędnego do spłaty zadłużenia.

W skardze na powyższą decyzję P. A. wniósł o jej uchylenie.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga jest zasadna, gdyż została ona wydana z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., nr 98, poz.1071 ze zm., dalej "k.p.a.")

Zdaniem Sądu I instancji organ zaniechał przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego i poprzestał na analizie dotychczas zgromadzonego materiału dowodowego.

Z akt sprawy nie wynika, aby w toku postępowania Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwracał się do skarżącego o udzielenie jakichkolwiek skonkretyzowanych wyjaśnień, przedstawienie stosownych dokumentów dotyczących podnoszonych przez skarżącego okoliczności związanych z jego stanem zdrowia i związanej z tym możliwości samodzielnego utrzymywania się oraz opłacania należności. W wezwaniu z dnia [...] listopada 2010 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwrócił się o sprecyzowanie, o jaki rodzaj pomocy publicznej wnosi, wskazał jakie dokumenty należy złożyć w przypadku ubiegania się o pomoc publiczną de minimis oraz pomoc publiczną inną niż de minimis itp. jednak z samego wezwania, jak i załączonego do niego wykazu nie wynika, jakie konkretnie informacje o stanie zdrowia, zaświadczenia czy orzeczenia miałby złożyć skarżący. Jednocześnie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ powołał się na brak orzeczenia o niepełnosprawności.

W aktach sprawy brak jest ponadto zaświadczenia z dnia [...] grudnia 2010 r., na które powoływał się skarżący we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz Zakład Ubezpieczeń Społecznych w decyzji z dnia [...] stycznia 2011 r. W tej sytuacji nie można stwierdzić, czy istotnie z zaświadczenia tego wynikała niezdolność skarżącego do podjęcia zatrudnienia, na co wskazywał we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, czy też nie.

Zdaniem Sądu I instancji obowiązkiem organu było w tej sytuacji zobowiązanie skarżącego do złożenia dodatkowych wyjaśnień i dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu zdrowia, w taki sposób, aby zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozostawiał wątpliwości przy dokonywaniu oceny, czy choroba skarżącego ma charakter przewlekły i czy rzeczywiście uniemożliwia mu uzyskiwanie dochodu umożliwiającego opłacenie należności, czy też nie. Przy czym zwrócić trzeba uwagę, że nawet sam brak orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, nie wyklucza jeszcze, iż tego rodzaju niepełnosprawność może po stronie skarżącego istnieć i są podstawy do stwierdzenia tego rodzaju niepełnosprawności przez właściwy organ.

Wobec powyższego Sąd ten uznał, iż organ administracji nie ocenił w prawidłowy sposób, czy sytuacja skarżącego spełnia przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., nr 141, poz.1365) warunkujące możliwość rozważenia uwzględnienia jego wniosku.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wystąpił ze skargą kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając ten wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1. na podstawie art. 174 pkt. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o

postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2012, poz.270, dalej "p.p.s.a.") - naruszenie prawa materialnego - to jest § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez jego błędną wykładnię poprzez uznanie, że ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek umorzenia spoczywa w głównej mierze na organie administracyjnym w sytuacji, gdy ustawodawca w niniejszym przepisie posłużył się sformułowaniem "jeżeli zobowiązany wykaże" co przerzuca ciężar dowodzenia przesłanek do zastosowania instytucji umorzenia zaległości na wnioskodawcę;

2. na podstawie art. 174 pkt. 2 p.p.s.a - naruszenie prawa procesowego:

a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. które miało istotny wpływ na wynik

sprawy, poprzez bezzasadne uchylenie zaskarżonej decyzji i mylne przyjęcie,

iż Prezes ZUS przy wydawaniu decyzji naruszył art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. , pomimo, iż postępowanie administracyjne dotyczące rozpoznania wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne nie było

obciążone żadną wadą, zaś organ administracji przeprowadził postępowanie

dowodowe w sposób wszechstronny i wziął pod uwagę wszystkie okoliczności przytoczone przez wnioskodawcę;

b. art. 145 § 1 pkt. 1 lit) c w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a, które miało

istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez niewzięcie pod uwagę całokształtu

materiału dowodowego zgromadzonego w aktach administracyjnych

rozpoznawanej sprawy tj. zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] grudnia 2010 r.

(k-23 akt administracyjnych - koperta z zawartością oznaczoną jako "Dane

sensytywne") w celu stwierdzenia czy naruszono prawo procesowe i czy

miało ono wpływ na wynik sprawy;

c. art. 133 § 1 p.p.s.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy,

poprzez przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny faktu, iż w toku całego postępowania administracyjnego, zarówno organy pierwszej jak i drugiej instancji nie umożliwiły wnioskodawcy złożenia stosownych zaświadczeń co do swojego stanu zdrowia, bądź nie inicjowały stosownego postępowania dowodowego - w sytuacji gdy fakt ten nie znajduje odzwierciedlenia w aktach sprawy, zwłaszcza w świetle dokumentów takich jak: pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2010 r. wraz z załącznikami oraz zaświadczenie lekarskie z dnia [...] grudnia 2012 r. złożone przez wnioskodawcę.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a., terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze.

Z powyższego wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna oparta została na obydwu podstawach określonych w art. 174 p.p.s.a., a mianowicie na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (pkt 1. petitum skargi kasacyjnej) oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie naruszenia przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a.; art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a.; art. 133 § 1 p.p.s.a. (pkt 2. petitum skargi kasacyjnej).

Z postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów oraz z ich uzasadnienia wynika, że wadliwości przeprowadzonej przez Sąd I instancji kontroli legalności zaskarżonej decyzji, strona skarżąca kasacyjnie upatruje w niezasadnym – jej zdaniem – zarzuceniu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, że orzekając w sprawie z wniosku zobowiązanego do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, organ rozstrzygał na podstawie nieprawidłowego ustalonego i ocenionego materiału dowodowego. Według strony skarżącej kasacyjnie, stan faktyczny sprawy ustalony został w sposób zgodny z przepisami obowiązującego prawa. Dowody zaś, ciężar przeprowadzenia których spoczywał na zobowiązanym odnośnie do wykazania okoliczności istnienia przesłanek umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, również zostały wszechstronnie ocenione i rozważone. W rozpoznawanej sprawie, według strony skarżącej kasacyjnie, świadczy o tym między innymi to, że zobowiązanemu umożliwiono złożenie stosownych dowodów, w tym również odnoszących się do jego stanu zdrowia, co potwierdza fakt znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] grudnia 2010 r. W sytuacji więc, gdy Sąd I instancji nie dostrzegł – jak podkreślała strona skarżąca kasacyjnie – że w aktach sprawy wskazane zaświadczenie się znajduje, to nie można było zarzucać organowi administracji, że ten orzekał w rozpoznawanej sprawie na podstawie niepełnego i niekompletnego materiału dowodowego w zakresie odnoszącym się do stanu zdrowia zobowiązanego, zwłaszcza, że jak podkreślono, to wnioskodawca jest zobowiązany do wykazania istnienia przesłanek umorzenia należności.

Sąd I instancji istotnie bowiem – jak to podnosiła strona skarżąca kasacyjnie – podważając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji oraz kwestionując prawidłowość postępowania, które doprowadziło do jej wydania podkreślał okoliczność braku istnienia w aktach sprawy zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] grudnia 2010 r. Wobec twierdzenia organu, że z treści tego zaświadczenia lekarskiego nie wynika brak przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania pracy, co wiązać należy z brakiem orzeczenia o niepełnosprawności, Sąd I instancji w szczególny sposób podkreślał jednak konieczność wyjaśniania okoliczności związanej ze stanem zdrowia zobowiązanego. Według Sądu, powinno to było polegać na wezwaniu wnioskodawcy do przedłożenia stosownych dokumentów i dowodów, a następnie ich oceny, z punktu widzenia właściwej przesłanki umorzenia, czego jednak organ administracji w rozpoznawanej sprawie nie uczynił.

Merytoryczną ocenę zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej, poprzez które strona skarżąca kasacyjnie zmierza do podważenia zgodności z prawem zaskarżonego wyroku Sądu I instancji poprzedzić należy następującym, i koniecznym w rozpoznawanej sprawie, wyjaśnieniem. Mianowicie, zgodnie z art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma usprawiedliwionych podstaw albo jeżeli zaskarżone orzeczenia mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.

Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena zasadności i skuteczności skargi kasacyjnej wywiedzionej od zaskarżonego wyroku Sądu I instancji nie może pomijać drugiej spośród wymienionych sytuacji, które objęte zostały hipotezą normy prawnej dekodowanej z art. 184 p.p.s.a.

Ze wskazanego punktu widzenia stwierdzić należy, że kontrolowany wyrok Sądu I instancji, mimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada jednak prawu.

Jakkolwiek istotnie, nie można odmówić racji stronie skarżącej kasacyjnie, że Sąd I instancji nie uwzględnił tego, że w aktach sprawy administracyjnej znajdowało się zaświadczenie lekarskie z dnia [...] grudnia 2010 r., a tym samym, że niezasadnie Sąd zarzucił organowi administracji orzekanie na podstawie dowodu, którego w aktach sprawy nie ma, to jednak nie uzasadnia to jeszcze w dostatecznym stopniu twierdzenia, że za skuteczne uznać należałoby zarzuty naruszenia przepisów art. 133 § 1 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a., a w konsekwencji również i twierdzenia, że zaskarżony wyrok nie odpowiada prawu.

Zwłaszcza, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, Sąd I instancji trafnie podkreślił znaczenie tych okoliczności, w świetle których za słuszne uznać należało stanowisko tego Sądu, że kontrolowana decyzja, którą odmówiono umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne nie jest zgodna z prawem (s. 9 – 10 uzasadnienia zaskarżonego wyroku).

Chodzi mianowicie o kwestię wiążącą się z niedostatecznym wyjaśnieniem przez organ administracji stanu zdrowia wnioskodawcy, istotnego z punktu widzenia przesłanki umorzenia zaległości, o której mowa w pkt 3 ust. 1 § 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W tym względzie, podzielić należy stanowisko Sądu I instancji, że ograniczenie się przez organ administracji tylko i wyłącznie do treści zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia wnioskodawcy z dnia [...] grudnia 2010 r., i nie wezwanie go na etapie postępowania wywołanego wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy do przedłożenia dodatkowych dowodów na okoliczność, że stan zdrowia zobowiązanego uniemożliwia podjęcie przez niego pracy zarobkowej i uzyskiwania dochodów umożliwiających opłacenie zaległych należności, nie mogło pozostawać bez wpływu na ocenę odnośnie do zgodności z prawem kontrolowanej decyzji. Zwłaszcza, że w uzasadnieniu tejże decyzji - co w kontekście powyższego wymaga szczególnego podkreślenia – organ administracji podał, że po analizie wniosku oraz dokumentów i materiałów dowodowych zebranych w sprawie, organ odwoławczy nie uznał za konieczne i uzasadnione przeprowadzenie (dodatkowego) postępowania wyjaśniającego, na etapie wywołanym wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W konsekwencji, skutkowało to ograniczeniem się tylko i wyłącznie do materiału dowodowego zebranego na etapie poprzedzającym.

Wobec tego, że wniosek, o którym mowa w art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych gwarantować ma wnioskodawcy – zgodnie z istotą tego środka - ponowne rozpatrzenie przez organ administracji sprawy załatwionej pierwszą wydaną w niej decyzją, to nie może być uznane za prawidłowe i zgodne z prawem takie działanie organu, jak wyżej przedstawione. Tym bardziej, że przywołane powyżej stanowisko ZUS, nie wyjaśnia również powodów, dla których na etapie postępowania wywołanym wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy odstąpiono od przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego i dowodowego.

Tym samym, brak jest według Naczelnego Sądu Administracyjnego podstaw, aby za uzasadniony uznać zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. przez niezasadne przypisanie organowi administracji uchybienia tym przepisom. Wbrew stanowisku strony skarżącej kasacyjnie, Sąd I instancji trafnie podniósł, że ZUS nie wyjaśnił wszystkich istotnych w sprawie okoliczności i nie przeprowadził postępowania dowodowego w sposób wszechstronny, do czego w świetle przywołanych przepisów był zobowiązany.

W tej mierze, w stanowczy sposób podkreślić należy bowiem, że jakkolwiek w sprawach o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne organ administracji operuje w ramach uznania administracyjnego, to jednak podejmowana w nich decyzja, chociaż jest decyzją uznaniową, to jednak nie może być w żadnym razie decyzją dowolną. Podejmując rozstrzygnięcie negatywne dla wnioskodawcy, organ administracji jest przede wszystkim zobowiązany do dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, ze szczególnym uwzględnieniem przeprowadzenia ustaleń w zakresie odnoszącym się do sytuacji wnioskodawcy pod kątem istnienia przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz tych, które określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Nie powinno przy tym budzić żadnych wątpliwości, że powinno to nastąpić według stanu na dzień wydania przez organ decyzji, co odnosi się również do decyzji podejmowanej w postępowaniu odwoławczym, tj. do decyzji wydawanej w rezultacie rozpatrzenia wniosku, o którym mowa w art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wskazany wymóg uznać należy za oczywisty i uzasadniony, nie dość, ze z punktu widzenia przepisów obowiązującego prawa, to chociażby i dlatego, że uwzględniając specyfikę tego rodzaju postępowań, w przestrzeni czasu między orzeczeniem wydanym w I instancji i orzeczeniem organu odwoławczego, może dojść do na tyle istotnej zmiany sytuacji zobowiązanego, która nie będzie pozostawać bez wpływu na ocenę o potrzebie i konieczności umorzenia należności, mimo że pierwotnie – tj. w dacie orzekanie przez organ I instancji – nie byłoby to uzasadnione.

W rozpatrywanej sprawie tak się nie stało, co uzasadnia twierdzenie, że podstawy faktyczne kontrolowanej przez Sąd I instancji decyzji ostatecznej nie zostały ustalone w sposób prawidłowy i zgodny z prawem. W tym względzie przypomnieć należy, że kontrolowana przez Sąd I instancji decyzja ZUS wydana została w dniu [...] kwietnia 2013 r., zaś decyzja ją poprzedzająca pochodzi z dnia [...] stycznia 2013 r.

Wbrew stanowisku prezentowanemu przez stronę skarżącą kasacyjnie, Sąd I instancji nie naruszył również przepisu § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne przez jego błędną wykładnię. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika bowiem, aby wbrew treści przywołanego przepisu Sąd I instancji uznał, że ciężar wykazania okoliczności odnośnie do istnienia przesłanek umorzenia należności nie spoczywał na zobowiązanym. Stanowisko Sądu I instancji w analizowanej kwestii wiązać należy bowiem z powyżej już omówionym i przedstawionym zagadnieniem wiążącym się z obowiązkiem orzekania przez organ administracji publicznej według stanu faktycznego ustalonego na dzień podejmowania rozstrzygnięcia. W rozpoznawanej sprawie było to o tyle istotne, że odnosiło się do konieczności i potrzeby dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 przywołanego rozporządzenia, a to w związku ze złożonym przez zobowiązanego zaświadczeniem lekarskim z dnia [...] grudnia 2010 r. o jego stanie zdrowia. Uwzględniając treść tego zaświadczenia i zawartego w nim opisu choroby oraz oceny wyników leczenia i rokowań, tym bardziej - zwłaszcza w kontekście art. 9 k.p.a. i określonego na jego gruncie obowiązku, którego adresatem są organy administracji publicznej - należało w rozpoznawanej sprawie kwestię tę wszechstronnie wyjaśnić, przez wezwanie wnioskodawcy do przedstawienia stosownych wyjaśnień i dokumentów, a nie tylko ograniczać się do lakonicznego twierdzenia o braku legitymowania się przez niego orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności.

W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.