Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 861/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Hanna Kamińska (spr.) Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia del. WSA Sylwester Miziołek Protokolant Kacper Tybuszewski po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 3 lutego 2016 r. sygn. akt I SA/Gd 1663/15 w sprawie ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty należnej z tytułu zajęcia wierzytelności pieniężnej 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę; 3. zasądza od [...] na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w G. 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem w dnia 3 lutego 2016 r., sygn. akt I SA/Gd 1663/15 po rozpoznaniu sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 31 sierpnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie określenia nieprzekazanej kwoty należności z tytułu zajętej wierzytelności pieniężnej uchylił zaskarżone postanowienie.

Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia:

Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w G. w celu wyegzekwowania należności pieniężnych objętych 56 tytułami wykonawczymi, wystawionymi na zobowiązaną - [...] sporządził w dniu 24 lutego 2011r. zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną z tytułu odszkodowania za przedterminowe rozwiązanie umowy dzierżawy z dnia 1 lutego 2006 r. Dłużnikiem zajętej wierzytelności była [...] – dalej: strona lub spółka. Wobec braku odpowiedzi na to zawiadomienie, organ egzekucyjny dwukrotnie ponaglał spółkę do złożenia oświadczenia w przedmiocie zajętej wierzytelności.

Pismem z dnia 4 sierpnia 2011 r. dłużnik zajętej wierzytelności poinformował Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Gdyni, że aktualnie spółce M. Polska nie przysługują od strony żadne wierzytelności. Wprawdzie sprawa z powództwa M. Polska o odszkodowanie toczy się przed Sądem Okręgowym w Gdańsku sygn. akt IX [...], jednak nie zapadł w niej wyrok, co powoduje, że zajęcie wierzytelności nie może być dokonane.

Następnie organ egzekucyjny przesłał kolejne zawiadomienia o zajęciu wierzytelności w spółce z tytułu wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 20 stycznia 2014r. sygn. akt [...], o numerach:

- [...] z dnia 28 marca 2014 r., dochodząc na rzecz ośmiu wierzycieli [...] należności pieniężnych stwierdzonych 175 tytułami wykonawczymi na kwotę [...] zł (w tym odsetki na dzień 28 marca 2014 r. w wysokości [...] zł). Strona otrzymała to zawiadomienie w dniu 2 kwietnia 2014 r. i w wyniku ponaglenia z dnia 4 czerwca 2014 r. oświadczyła w piśmie z dnia 2 lipca 2014 r. m.in., że do czasu wydania prawomocnego wyroku przez Sąd II instancji [...] nie posiada wymagalnego roszczenia wobec spółki;

- [...] z dnia 4 czerwca 2014 r. dochodząc na rzecz Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Gdyni należności podatkowych w kwocie [...] zł (w tymi odsetki na dzień 4 czerwca 2014 r. w wysokości [...] zł). Strona otrzymała to zawiadomienie w dniu 6 czerwca 2014 r. i w wyniku ponaglenia z dnia 27 sierpnia 2014 r. oświadczyła, w że wyrok Sądu jest wyrokiem nieprawomocnym. Spółka wniosła apelację i do czasu wydania prawomocnego wyroku przez Sąd II instancji [...] nie posiada wymagalnego roszczenia wobec spółki.

- [...] z dnia 8 maja 2015 r., dochodząc na rzecz Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Gdyni oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Gdańsku należności pieniężnych w kwocie [...] zł (w tym odsetki na dzień 8 maja 2015r. w wysokości [...] zł).

Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Gdyni zaktualizował wysokość zajęć dokonanych ww. zawiadomieniami.

Organ egzekucyjny poinformował Prezydenta Miasta Sopotu, jako interwenienta ubocznego o dokonanych zajęciach w łącznej wysokości [...] zł z tytułu wyroku z dnia 20 stycznia 2014 r. sygn. akt [...], wskazując numer rachunku bankowego, na który należy przekazać zasądzoną kwotę.

Po otrzymaniu zawiadomienia o zajęciu oraz zawiadomień o zmianie wysokości zajęcia strona oświadczyła, że nie jest dłużnikiem Spółki M. Wierzytelność tego ostatniego wynikająca orzeczeń sądowych wygasła w dniu 23 kwietnia 2015 r. Zapłaty tej należności na rzecz [...] dokonała samodzielnie, tj. bez udziału strony, i w całości Gmina Miasta Sopotu, która to w postępowaniu prowadzonym przed Sądem Okręgowym w Gdańsku pod sygn. akt [...] , a następnie przed Sądem Apelacyjnym w Gdańsku pod sygn. akt [...] występowała jako interwenient uboczny.

Prezydent Miasta Sopotu poinformował organ, że należność w kwocie [...] zł została już przekazana na rachunek [...]. W związku z powyższym, organ egzekucyjny wystawił w dniu 1 czerwca 2015 r. zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną przysługującą [...] od ww. Kancelarii z tytułu wszelkich rozliczeń finansowych. Przedstawiciel tej kancelarii poinformował Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Gdyni, że aktualnie dłużnikowi nie przysługują jakiekolwiek wierzytelności. Następnie przekazano na rzecz [...] kwotę uzyskaną od Gminy Miasta Sopot w wysokości [...] zł, zgodnie z załączonym potwierdzeniem wykonania przelewu z dnia 24 kwietnia 2015 r. W aktach sprawy znajduje się również oświadczenie [...] , że przekazana przez Gminę Miasta Sopotu kwota w wysokości około [...] zł została wydatkowana, zgodnie z przedstawionym zestawieniem.

Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Gdyni postanowieniem z dnia 29 lipca 2015 r., określił stronie wysokość nieprzekazanej kwoty przez dłużnika zajętej wierzytelności w wyniku dokonanych zajęć zawiadomieniami z dnia 24 marca 2014 r. [...] , która wynosi [...] zł.

W uzasadnieniu organ I instancji stwierdził, że w sprawie dłużnikiem zajętej wierzytelności jest strona zatem na niej spoczywają obowiązki realizacji dokonanych zajęć. W przypadku wątpliwości w tym zakresie, w związku z przejęciem przez Gminę Miasta Sopot ewentualnych roszczeń odszkodowawczych z tytułu wcześniejszego zakończenia umów najmu i dzierżawy zawartych na czas określony na części nieruchomości wydzielonych na drogę powiatową, Spółka winna działać w porozumieniu z Gminą w taki sposób, by nie skutkowało to zaniechaniem czynności i spowodowaniem szkody na rzecz jej samej oraz organu egzekucyjnego.

W ocenie organu w sprawie doszło do bezpodstawnego uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od wypłaty zajętej wierzytelności na podstawie zawiadomień, które winny zostać uznane. Powyższe z uwagi na przemijającą nieprawomocność wyroku z dnia 20 stycznia 2014 r. sygn. akt [...] i posiadanie przez zobowiązaną [...] wymagalnej wierzytelności w momencie uprawomocnienia się tego wyroku.

Orzekając na skutek zażalenia strony Dyrektor Izby Skarbowej w Gdańsku postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2015 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 2 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm. dalej: k.p.a.), art. 71a § 9 w związku z art. 17 § 1 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm. dalej u.p.e.a.), utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że nie był zobligowany do przeprowadzenia kontroli, o której mowa w art. 71a 1 u.p.e.a. w sytuacji, gdy Spółka poinformowała organ egzekucyjny, że wierzytelność wygasła w dniu 23 kwietnia 2015 r. w wyniku dokonanego przez Gminę Miasta Sopotu transferu środków pieniężnych na rachunek bankowy pełnomocnika zobowiązanej spółki. Fakt przelewu środków pieniężnych w kwocie [...] zł potwierdził Prezydent Miasta Sopotu oraz sam zobowiązany.

Organ II instancji podkreślił, że wykładnia gramatyczna art. 71 a § 9 w zd. 1 u.p.e.a. nie daje jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, co oznacza użyty w tym przepisie zwrot "bezpodstawnie uchyla się". Według "Słownika Języka Polskiego" pod red. prof. M. Szymczaka (PWN W-wa 1978 r., t 1, s. 148). Bezpodstawny to: " ... nie mający podstawy; niesłuszny, (...) bez podstawy prawnej". Organ zwrócił uwagę na zasadniczy cel postępowania egzekucyjnego, jakim jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku; pozycję prawną dłużnika zajętej wierzytelności, a w szczególności to, że w razie zajęcia wierzytelności, dłużnikowi nie wolno wypłacać zobowiązanemu zajętej kwoty, lecz jest on zobowiązany do jej przekazania organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności. Organ egzekucyjny zajmując wierzytelność, wstępuje w prawa i obowiązki zobowiązanego. Fakt zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego nie zmienia, zatem charakteru stosunku prawnego między dłużnikiem zajętej wierzytelności a zobowiązanym, w którego miejsce wstępuje organ egzekucyjny. Zatem o braku bezpodstawności uchylania się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności można mówić jedynie w tych przypadkach, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela. Mogą być to takie okoliczności, jak np.: przedawnienie, potrącenie wierzytelności.

Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Gdyni wystawił cztery zawiadomienia o zajęciu wierzytelności zobowiązanej [...] należnych od jej dłużnika strony. Zawiadomienie nr [...] wystawione zostało w oparciu o 56 tytułów wykonawczych wymienionych w zawiadomieniu wcześniejszym o nr EA[...] oraz dodatkowo na podstawie innych 119 sztuk. Natomiast środek egzekucyjny w postaci egzekucji z innych wierzytelności pieniężnych zastosowany na podstawie zawiadomienia nr [...] okazał się nieskuteczny, gdyż w dniu zajęcia, tj. 13 maja 2015 r. wierzytelność wynikająca z prawomocnego wyroku o sygn. akt: [...] nie istniała. Okoliczność ta nie miała istotnego wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty, bowiem realizacji podlegały zajęcia dokonane zawiadomieniami z dnia 24 marca 2014 r., oraz 4 czerwca 2014 r., zaktualizowane w dniu 8 maja 2015 r. do kwoty odpowiednio: [...] zł oraz [...] zł. Wprawdzie w dniu dokonania zajęć wierzytelności wyrok z dnia 20 stycznia 2014 r. sygn. akt [...] nie był prawomocny, a wierzytelność z niego wynikająca wymagalna jednakże nieprawomocność ta miała charakter czasowy, bowiem w dniu 17 kwietnia 2015 r. wyrok ten uprawomocnił się i podlegał wykonaniu. W tej sytuacji obowiązkiem strony było doprowadzenie do przekazania organowi egzekucyjnemu kwoty [...] zł, stanowiącej wierzytelność należną zobowiązanej [...] na podstawie prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 20 stycznia 2014 r. sygn. akt [...] . Przy tym do dnia 18 maja 2015r. Spółka nie kwestionowała statusu dłużnika zajętej wierzytelności.

Zdaniem organu odwoławczego fakt przejęcia przez Gminę Miasta Sopotu, ewentualnych roszczeń odszkodowawczych z tytułu wcześniejszego zakończenia umów najmu i dzierżawy zawartych na czas określony na części nieruchomości wydzielonych pod drogę powiatową oraz wiedza Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Gdyni w tym przedmiocie, nie zwalnia Spółki od wykonywania obowiązków dłużnika zajętej wierzytelności. W celu prawidłowej realizacji zajęć egzekucyjnych dłużnik zajętej wierzytelności winien dołożyć staranności, by w sytuacji, gdy nie on sam będzie przekazywał środki pieniężne na rachunek organu egzekucyjnego, poinformować podmiot odpowiedzialny za wypłatę roszczeń odszkodowawczych Gminę Miasta Sopotu o konieczności realizacji tychże zajęć egzekucyjnych.

Organ II instancji wskazał, że z pism Spółki oraz Prezydenta Miasta Sopotu, nie wynika, by dłużnik zajętej wierzytelności informował Gminę Miasta Sopot o zajęciach egzekucyjnych. Poprzez zaniechanie działań w tym zakresie spółka doprowadziła do bezpodstawnego przekazania kwoty [...] zł zobowiązanej spółce M. Polska, działając tym samym na szkodę wierzycieli, w tym Skarbu Państwa, którzy dochodzą na drodze przymusu administracyjnego wymagalnych wierzytelności od ww. spółki.

Organ odwoławczy nie podzielił poglądu, że przyczyną ww. stanu rzeczy był brak komunikacji pomiędzy organem egzekucyjnym a Gminą Miasta Sopotu, albowiem ten ostatni podmiot nie występuje w sprawie w roli dłużnika zajętej wierzytelności. Pismo Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Gdyni z dnia 8 maja 2015 r. nie stanowiło, bowiem zajęcia, lecz miało wyłącznie charakter informacyjny.

Uzasadniając uchylenie zaskarżonego postanowienia WSA w Gdańsku wskazał, że narusza ono przepisy postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy tym postępowanie przeprowadzone zostało z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz art. art. 71a § 9 u.p.e.a.

Sąd I instancji podniósł, że istota sporu sprowadza się do tego, czy w sprawie zaistniały przesłanki do skierowania do strony jako dłużnika zajętej wierzytelności postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty w wymiarze [...] zł.

WSA zauważył, że Spółka eksponowała, iż nie naruszyła żadnego z obowiązków spoczywających na dłużniku zajętej wierzytelności, zaś odpowiedzialność za nieskuteczne zajęcie spoczywa wyłącznie na organie. Żaden z przepisów u.p.e.a. nie wymaga od dłużnika zajętej wierzytelności realnego wypełniania obowiązków organu egzekucyjnego, przy czym organ nigdy nie wymagał od dłużnika powiadamiania Gminy o zajęciu. To nie zaniechanie strony stanowi przesłankę pozwalającą uchylić się od przekazania organowi zasądzonej na rzecz spółki M. należności, ale fakt natury prawnej - brak wymagalnego roszczenia spółki M. Wierzytelność tej spółki została zaspokojona, M. nie może, więc dochodzić od spółki żadnych należności, albowiem zasądzoną wyrokiem Sądu kwotę przyjął od interwenienta ubocznego - Gminy Miasta Sopotu. Z momentem zapłaty, wierzytelność wygasła również względem [...] strona nie dokonała żadnych wpłat na konto pełnomocnika Spółki M. Zapłaty dokonał inny podmiot, na podstawie oddzielnego wezwania do zapłaty, o czym Spółka dowiedziała się post factum.

Sąd I instancji podniósł, że o ile na gruncie Kodeksu spółek handlowych Gmina (jako jedyny udziałowiec) miała i ma możliwość oddziaływania na skarżącą, to Zarząd spółki - nawet gdyby wiedział o wezwaniu do zapłaty wystosowanym bezpośrednio do Gminy oraz realizacji tego wezwania przez Gminę - i tak nie miał żadnych prawnych możliwości zablokowania zapłaty środków. Wobec tak zarysowanego przedmiotu sporu, szczególnego znaczenia nabiera kwestia, czy wydając orzeczenie, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a., organy należycie wyjaśniły przesłankę "bezpodstawnego uchylania się" od przekazania zajętej wierzytelności. Zwrot normatywny "bezpodstawnie uchyla się" należy interpretować, jako przesłankę prawną a nie faktyczną. Innymi słowy uchylanie się przez dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu z przyczyn faktycznych, na przykład trudnej sytuacji ekonomicznej będzie stanowiło podstawę do wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty.

Sąd podkreślił, że przyjęcie poglądu, że uwzględnienie sytuacji finansowej dłużnika zajętej wierzytelności, jako podstawy do odmowy przekazania zajętych wierzytelności organowi egzekucyjnemu prowadziłoby do uznania, że uprawnienia organu egzekucyjnego korzystającego z egzekucyjnego trybu realizacji zobowiązania byłyby mniejsze aniżeli głównego zobowiązanego będącego wierzycielem dla dłużnika zajętej wierzytelności. Podstawą do uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu - w rozumieniu powołanego przepisu - mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela, jak na przykład zarzut przedawnienia, potrącenia itp.

Sąd I instancji podniósł, że do wydania postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a., niezbędne jest łączne zrealizowanie dwóch przesłanek: dłużnik zajętej wierzytelności musi uchylać się od jej przekazania organowi egzekucyjnemu oraz jednocześnie to uchylanie się musi mieć charakter działania bezpodstawnego. Nie można, zatem wydać tego postanowienia, jeżeli dłużnik, co prawda uchylał się od przekazania wierzytelności, ale miał do tego podstawy. Obie te okoliczności - fakt uchylania się oraz bezpodstawność takiego działania - muszą być ocenione przez organy egzekucyjne obu instancji. W sprawie organy nie wyjaśniły dostatecznie tych kwestii. W toku postępowania egzekucyjnego strona w piśmie z dnia 18 maja 2015 r. skierowanym do organu egzekucyjnego oświadczyła, że nie jest dłużnikiem Spółki [...], albowiem wierzytelność tej spółki wynikająca z prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 17 kwietnia 2015 r. sygn. akt [...] oddalającego apelację od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 20 stycznia 2014 r. sygn. akt [...] wygasła w dniu 23 kwietnia 2015 r. Strona wyjaśniła, że zgodnie z pozyskanymi przez nią informacjami, zapłaty tej należności na rzecz [...] dokonała samodzielnie, tj. bez udziału skarżącej, i w całości Gmina Miasta Sopotu, która w postępowaniu cywilnym występowała w charakterze interwenienta ubocznego. Udział Gminy w tym sporze wynikał z jej osobistej odpowiedzialności za ewentualną zapłatę dochodzonych przez [...] należności. Źródłem tego obowiązku było oświadczenie z dnia 9 lipca 2008 r., w którym to Gmina przejęła na siebie ciężar zaspokojenia roszczeń odszkodowawczych z tytułu wcześniejszego zakończenia przez skarżącą umów najmu i dzierżawy, zawartych na czas określony na części nieruchomości skarżącej wydzielonych pod drogę powiatową, a zatem także za zapłatę roszczeń spółki [...]. Spółka podkreśliła, że nie uchybiła żadnemu obowiązkowi wynikającemu z zajęcia wierzytelności, gdyż zaspokojenie wierzyciela nastąpiło z pominięciem rachunku bankowego skarżącej, ze środków Gminy Miasta Sopotu, a nie spółki. Obowiązkiem organu egzekucyjnego było, zatem należyte rozważenie okoliczności podnoszonych w tym piśmie, w kontekście wywiązywania się skarżącej z obowiązków dłużnika zajętej wierzytelności w świetle art. 1a pkt 3, art. 89 i art. 91 u.p.e.a., czego w sprawie zabrakło.

Sąd zwrócił uwagę na niekonsekwentne stanowisko organu egzekucyjnego. Z jednej strony w piśmie z dnia 8 maja 2015 r. - doręczonym już po zaspokojeniu wierzyciela - [...] przez Gminę Miasta Sopot, organ egzekucyjny poinformował Prezydenta Miasta Sopotu, jako interwenienta ubocznego o dokonanych zajęciach w łącznej wysokości [...] zł w Spółce z tytułu wyroku z dnia 20 stycznia 2014 r. sygn. akt [...] , wskazując numer rachunku bankowego, na który należy przekazać zasądzoną kwotę. Z drugiej zaś strony, w postanowieniu wydanym w trybie art. 71a § 9 u.p.e.a. organ wskazał, że wprawdzie dłużnikiem zajętej wierzytelności jest strona, zatem na to niej spoczywają obowiązki realizacji dokonanych zajęć. W przypadku wątpliwości w tym zakresie, w związku z przejęciem przez Gminę Miasta Sopot ewentualnych roszczeń odszkodowawczych z tytułu wcześniejszego zakończenia umów najmu i dzierżawy zawartych na czas określony na części nieruchomości wydzielonych na drogę powiatową, spółka winna działać w porozumieniu z Gminą w taki sposób, by nie skutkowało to zaniechaniem czynności i spowodowaniem szkody na rzecz jej samej oraz organu egzekucyjnego. W tym świetle rację ma strona zarzucając organowi naruszenie art. 89 § 1, 2 i 3 u.p.e.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie oraz błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że dłużnik zajętej wierzytelności obowiązany jest do podejmowania wszystkich działań faktycznych, w tym kontrolowania innych ewentualnych dłużników zajętej wierzytelności i podjętych przez organ wobec tych podmiotów działań, celem zapobieżenia zapłacie wierzytelności z pominięciem organu egzekucyjnego. Regulacja ta wyraźnie wskazuje, iż głównym obowiązkiem dłużnika zajętej wierzytelności jest zaspokojenie wierzyciela poprzez zapłatę należnej mu kwoty na rzecz organu egzekucyjnego, składanie wymaganych przez organ wyjaśnień oraz stosowanie się do wydawanych przez ten organ zaleceń, nie zaś wykonywanie praw zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji.

Zdaniem WSA pozaustawowe ogólnikowe sformułowania zamieszczone w uzasadnieniu postanowienia stanowią naruszenie art. 8 i 9 k.p.a.

Sąd I instancji podkreślił, że w zaskarżonym postanowieniu organ wyraził pogląd, iż w celu prawidłowej realizacji zajęć egzekucyjnych dłużnik zajętej wierzytelności winien dołożyć staranności, by w sytuacji, gdy nie on sam będzie przekazywał środki pieniężne na rachunek organu egzekucyjnego. Chodzi tu o poinformowanie podmiotu odpowiedzialnego za wypłatę roszczeń odszkodowawczych, Gminę Miasta Sopotu o konieczności realizacji tych zajęć egzekucyjnych. Organ nie wyjaśnił jednak kwestii prawnej możliwości oddziaływania w tym zakresie spółki na Gminę Miasta Sopotu, (która to jest posiadaczem wszystkich udziałów w kapitale zakładowym strony). Słusznie zauważa przy tym strona, że o ile na gruncie Kodeksu spółek handlowych Gmina (jako jedyny udziałowiec) miała i ma możliwość oddziaływania na skarżącą, to Zarząd spółki - nawet gdyby wiedział o wezwaniu do zapłaty wystosowanym bezpośrednio do Gminy oraz realizacji tego wezwania przez Gminę - i tak nie miał żadnych prawnych możliwości zablokowania zapłaty środków.

W ocenie WSA organy nie dokonały również oceny znaczenia pisma Prezydenta Miasta Sopotu z dnia 20 maja 2015 r., skierowanego do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Gdyni, w którym poinformowano organ egzekucyjny, że należność w kwocie [...] zł została przekazana na rachunek [...]. Wskazano w nim, że w dniu 20 kwietnia 2015 r. do Urzędu Miasta Sopotu wpłynęło pismo z tej Kancelarii wzywające do uregulowania należności wobec spółki [...] w terminie 7 dni. Pismo organu egzekucyjnego z dnia 8 maja 2015 r. informujące o zajęciu należności pieniężnej zostało skierowane do Gminy Miasta Sopotu już po fakcie przekazania środków finansowych na konto Kancelarii. Ustalenia poczynione przez organy w sprawie nie dawały dostatecznych podstaw do stwierdzenia, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, co jest przesłanką zastosowania art. 71a § 9 u.p.e.a. Rozpatrując sprawę ponownie, organ uwzględni powyższą ocenę prawną oraz dokona oceny istnienia podstaw do zastosowania art. 71a § 9 u.p.e.a., w świetle całokształtu materiału dowodowego.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu I instancji złożył Dyrektor Izby Skarbowej w Gdańsku zaskarżając go w całości. Organ domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku oraz zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego. Organ wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. dalej: p.p.s.a.) w związku z art. 7 k.p.a, art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. oraz w związku z art. 18 u.p.e.a. przez niezasadne uchylenie zaskarżonego postanowienia wskutek przyjęcia (dokonania oceny), że postępowanie poprzedzające wydanie zaskarżonego postanowienia przeprowadzone zostało z naruszeniem zasady prawdy materialnej, zasady oficjalności postępowania dowodowego, nakładającymi na organy egzekucyjne obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, a także podjęcia wszelkich innych niezbędnych czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy;

2. art.145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 1a pkt 3 u.p.e.a., art. 89 § 1, § 2 i § 3 u.p.e.a. i art, 91 u.p.e.a. przez niezasadne uchylenie zaskarżonego postanowienia wskutek przyjęcia (dokonania oceny), że organ egzekucyjny nienależycie rozważył okoliczności podnoszone w piśmie z dnia 18 maja 2015 r. w kontekście wywiązywania się Strony Skarżącej z obowiązków dłużnika zajętej wierzytelności;

3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 71a § 9 u.p.e.a. przez niezasadne uchylenie zaskarżonego postanowienia wskutek przyjęcia (dokonania oceny), że ustalenia poczynione przez organy w sprawie nie dawały dostatecznych podstaw do stwierdzenia, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu;

4. art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w związku z art 124 §1 i § 2 k.p.a., art. 126 k.p.a i w związku z art. 107 § 3 k.p.a. oraz w związku z art. 18 u.p.e.a. przez niezasadne uchylenie zaskarżonego postanowienia wskutek przyjęcia (dokonania oceny), że zaskarżone postanowienie nie spełnia wszystkich wymogów wskazanych przepisów oraz wynikających z zasad ogólnych wyrażonych w art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a. i art. 11 k.p.a, a w szczególności, przez niewyjaśnienie kwestii prawnej możliwości oddziaływania dłużnika zajętej wierzytelności na Gminę Miasta Sopotu.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ przedstawił argumenty na poparcie powyższych zarzutów.

Spółka w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Skargę kasacyjną, w granicach, której działa Naczelny Sąd Administracyjny zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega, więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest, bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Rozpoznając sprawę w tych granicach Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie. Nadto ocena podniesionych w niej zarzutów uprawnia do zastosowania w sprawie art. 188 p.p.s.a. Stosownie do treści tego przepisu stwierdzenie przez Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, pozwala temu Sądowi na uchylenie zaskarżonego orzeczenia i rozpoznanie skargi, mimo że skarżący organ o to nie wnosił. Zastosowanie art. 188 p.p.s.a. jest bowiem uzależnione od spełnienia następujących przesłanek: po pierwsze, Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnia skargę kasacyjną; po drugie, uwzględnienie skargi kasacyjnej wiąże się z uchyleniem zaskarżonego orzeczenia, i po trzecie istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona. Te wszystkie wymienione przesłanki wystąpiły łącznie w rozpoznawanej sprawie.

Skargę kasacyjną należało uznać za zasadną, ponieważ usprawiedliwione okazały zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania, które zostały wymienione w punkcie II osnowy skargi kasacyjnej. Komplementarny charakter podniesionych zarzutów uprawnia Naczelny Sąd Administracyjny do ich łącznego rozpoznania.

Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że pełnomocnik skarżącego organu kwestionuje stanowisko Sądu I instancji wskazujące na naruszenie art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Organ podnosi, że Sąd w swoich rozważaniach skupił się wyłącznie na ostatnim oświadczeniu [...] złożonym w piśmie z dnia 18 maja 2015 r., stanowiącym odpowiedź na zajęcie wierzytelności należnej zobowiązanej [...] ", zasądzonej wyrokiem Sądu Okręgowego w Gdańsku z 20 stycznia 2014 r.. sygn. akt [...] , dokonane zawiadomieniem z dnia 8 maja 2015 r., pomijając fakt, że realizacji podlegały również zajęcia dokonane zawiadomieniami z dnia 24 marca 2014 r. i 4 czerwca 2014 r., zaktualizowane w dniu 8 maja 2015 r. odpowiednio do [...] zł oraz [...] zł. Organ zauważył, że Dyrektor Izby Skarbowej w Gdańsku w zaskarżonym postanowieniu wskazał, iż zajęcie dokonane zawiadomieniem z dnia 8 maja 2015 r. - wobec nieuznania wierzytelności przez stronę - było nieskuteczne, wobec tego wymienienie go w sentencji postanowienia organu I instancji nie ma wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty, gdyż realizacji podlegały zajęcia dokonane wcześniejszymi zawiadomieniami. Skarżący kasacyjnie organ podkreślił, że z dniem uprawomocnienia się wyroku Sądu Okręgowego, tj. w terminie wymagalności dłużnik zajętej wierzytelności zobligowany był wskutek zajęcia wierzytelności, uiścić należność przypadającą zobowiązanemu bezpośrednio na rachunek organu egzekucyjnego, stosownie do postanowień wynikających z art. 89 § 1 u.p.e.a. [...] nie zastosowała się do dyspozycji przepisu art. 89 § 3 pkt 1 lit. c) u.p.e.a., który stanowi, że obowiązkiem dłużnika zajętej wierzytelności jest złożenie oświadczenia, czy przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia jego przekazania. Zatem w sytuacji, gdy [...]" wiedziała, że nie przekaże organowi egzekucyjnemu środków pieniężnych w kwocie [...] zł zasądzonej wyrokiem SO w Gdańsku z 20 stycznia 2014 r. sygn. akt [...] , w związku z przejęciem tego obowiązku przez Gminę Miasta Sopotu, winna była w świetle tego przepisu zawiadomić organ egzekucyjny oraz Gminę, która w tym zakresie za dłużnika zajętej wierzytelności dokona zapłaty na mocy oświadczenia z dnia 9 lipca 2008 r. Nadto Spółka H. nie podnosiła, że poinformowała Gminę Miasta Sopotu o otrzymanych zawiadomieniach o zajęciu z 24 marca 2014 r. i 4 czerwca 2104 r., a ta wbrew takiej informacji przekazała zajętą kwotę zobowiązanemu. Wobec tego zarzut Sądu niewyjaśnienia przez organ egzekucyjny kwestii prawnej możliwości oddziaływania Spółki na Gminę, pozostaje bez wpływu na ocenę bezpodstawności uchylenia się Spółki od realizacji zajęcia egzekucyjnego i nie wymaga przeprowadzenia przez ten organ kontroli, o której stanowi art. 71a § 1 u.p.e.a. W związku z tym skarżący kasacyjnie organ nie zgodził się z oceną Sądu, że obowiązkiem organu egzekucyjnego było należyte rozważenie okoliczności podnoszonych w piśmie z 18 maja 2015 r., w kontekście wywiązywania się strony z obowiązków dłużnika zajętej wierzytelności w świetle art. 3, 89 i 91 u.p.e.a. Ponieważ braku staranności dłużnika zajętej wierzytelności w wykonaniu obowiązków wynikających z art. 89 u.p.e.a. nie może ponosić organ egzekucyjny. Dalej autor skargi kasacyjnej wskazał, że pismo Naczelnika pierwszego Urzędu Skarbowego w Gdyni z 8 maja 2015 r. skierowane do Prezydenta Miasta Sopotu nie stanowiło zajęcia egzekucyjnego, lecz miało charakter wyłącznie informacyjny. Wobec powyższego zaskarżone postanowienie odpowiada przepisom art. 124, 126 w związku z art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.

Na wstępie rozważań należy wskazać, że w świetle art. 71 a § 9 u.p.e.a. wydanie postanowienia w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty wierzytelności w postępowaniu egzekucyjnym wymaga stwierdzenia, że zostały spełnione wymogi wynikające z postanowień tego przepisu. Pierwszym z nich jest wystąpienie bezpodstawnego uchylania się dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu w całości bądź w części. Drugim natomiast przeprowadzenie czynności kontrolnych, na podstawie których organ dojdzie do przekonania, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od wypłaty zajętej wierzytelności na wskazane przez organ egzekucyjny konto. Pierwsza z przesłanek jest obligatoryjna i nie może zostać pominięta przez organ egzekucyjny. Natomiast wstąpienie drugiej nie jest konieczne, gdy materiał dowodowy sprawy - zgromadzony przy uwzględnieniu reguł wynikających z art. 7. art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. - pozwoli na niewątpliwe stwierdzenie, że doszło do bezpodstawnego uchylania się dłużnika od wpłaty zajętej wierzytelności. Pogląd taki wyrażono w orzecznictwie sądów administracyjnych. W uzasadnieniu wyroku WSA w Warszawie z dnia 7 stycznia 2004 r. sygn. akt III SA/Wa 77/03 stwierdzono, że przed wydaniem postanowienia w sprawie nieprzekazanej kwoty (art. 71a § 9) nie jest konieczne przeprowadzenie przez organ egzekucyjny czynności kontrolnych wskazanych w art. 71a § 1 u.p.e.a., jeśli tylko materiał dowodowy sprawy, zgromadzony z uwzględnieniem przepisów art. 7. art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. pozwala na stwierdzenie, że doszło do bezpodstawnego uchylania się dłużnika od wpłaty zajętej wierzytelności. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1515/10 wskazał, że jeżeli zostaje zrealizowany cel, dla którego zostało przewidziane przeprowadzenie kontroli, o której mowa w art. 71a § 1 u.p.e.a., bez konieczności jej przeprowadzenia, to można uznać, że nieprzeprowadzenie tej kontroli nie stanowi przeszkody do wydania postanowienia o jakim mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. Zbieżne z tą oceną stanowiska zajęły WSA: w Poznaniu (wyrok z 22 kwietnia 2010 r. sygn. akt I SA/Po 196/10); w Krakowie (wyrok z 8 września 2009 r., sygn. akt I SA/Kr 249/09) oraz WSA w Gdańsku (wyrok z 14 września 2010 r., sygn. akt I SA/Gd 57/10).

Wprowadzenie przesłanki przeprowadzenia kontroli przed wydaniem postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty miało na celu ustalenie ponad wszelką wątpliwość wysokości nieprzekazanej kwoty oraz przesłanki uchylania się od jej przekazania organowi egzekucyjnemu. Zgodnie bowiem z art. 71a § 1 u.p.e.a. organy egzekucyjne są uprawnione do przeprowadzenia u dłużników zajętej wierzytelności, z wyłączeniem banków, kontroli prawidłowości zastosowanego środka egzekucyjnego, z zastrzeżeniem § 2 (zastrzeżenie to nie ma w sprawie zastosowania). Oznacza to, że skoro przeprowadzenie kontroli jest uprawnieniem organu egzekucyjnego, to tym samym nie jest ona w każdym przypadku obligatoryjna. Zatem z wykładni art. 71a § 1 i § 9 u.p.e.a. wynika, że postanowienie określające wysokość nieprzekazanej kwoty, może być wydane bez przeprowadzenia kontroli, o ile uchylanie się tego dłużnika od jej przekazania organowi egzekucyjnemu, w świetle przeprowadzonych dowodów, nie budzi wątpliwości.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zebrany w sprawie materiał dowodowy, w szczególności treść składanych przez [...] pism z dnia 2 lipca 2014 r. i 3 września 2014 r. stanowiących odpowiedź na zajęcie wierzytelności w sposób wystarczający potwierdzał, stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu, iż strona bezpodstawnie uchyliła się od przekazania organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności. Tym samym brak jest podstaw do wyeliminowania tego postanowienia z obrotu prawnego.

Podkreślenia wymaga, że [...] nie kwestionowała statusu dłużnika zajętej wierzytelności, wskazując w oświadczeniach z dnia 2 lipca 2014 r. oraz 9 września 2014 r., złożonych na skutek zajęć dokonanych przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Gdyni na podstawie zawiadomień z dnia 24 marca 2014 r. i 4 czerwca 2014 r., na brak wymagalności zajętej wierzytelności pieniężnej [...] "do czasu wydania prawomocnego wyroku przez Sąd drugiej instancji Spółka M. nie posiada wymagalnego roszczenia wobec (...). Wyrok Sądu sygn. akt [...] jest wyrokiem nieprawomocnym, Spółka wniosła apelację i do czasu wydania prawomocnego wyroku przez Sąd drugiej instancji Spółka M. nie posiada wymagalnego roszczenia wobec [...]

Nie jest sporną w sprawie okoliczność, że w dniu dokonania zajęć wierzytelności, tj. w dniu 2 kwietnia 2014 r. (zawiadomieniem nr [...] z 28 marca 2014 r.) oraz w dniu 6 czerwca 2014 r. (zawiadomieniem nr [...] z 4 czerwca 2014 r.), wymieniony wyżej wyrok nie był prawomocny, a wierzytelność z niego wynikająca wymagalna, jednakże nieprawomocność ta miała charakter czasowy, gdyż w dniu 17 kwietnia 2015 r. wyrok ten uprawomocnił się i podlegał wykonaniu. W takiej sytuacji, ma rację skarżący kasacyjnie organ, że obowiązkiem [...] " było zastosowanie się do dyspozycji art. 89 § 1 u.p.e.a. i doprowadzenie do przekazania organowi egzekucyjnemu kwoty [...] zł, stanowiącej wierzytelność należną zobowiązanej [...]" na podstawie ww. prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku. Podkreślenia wymaga, że dłużnik zajętej wierzytelności wiedział również o zobowiązaniu Miasta Sopotu z dnia 9 lipca 2008 r., na podstawie którego Gmina Miasta Sopotu, jako posiadacz 100% udziałów w [...] przejęła na siebie ewentualne roszczenia odszkodowawcze z tytułu wcześniejszego zakończenia umów najmu i dzierżawy zawartych na czas określony na części nieruchomości wydzielonych pod drogę powiatową, zwłaszcza że w postępowaniu prowadzonym przed Sądem Okręgowym w Gdańsku, a następnie przed Sądem Apelacyjnym w Gdańsku Gmina Miasta Sopotu występowała jako interwenient uboczny.

Należy mieć na uwadze, że w orzecznictwie przyjmuje się, że podstawą do uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu – w rozumieniu przepisu art. 71a § 9 u.p.e.a., mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają skuteczne uchylenie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela, jak na przykład zarzut przedawnienia, potrącenia, itp.( por. wyrok NSA z 21 czerwca 2007 r. sygn. akt I FSK 948/06). Zgodnie natomiast z treścią art. 89 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego. Jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu (art. 89 § 2 u.p.e.a). Oznacza to, że z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności wezwania, w trybie i o treści określonej w art. 89 § 1 u.p.e.a., następuje zajęcie wierzytelności. Zgodnie bowiem z procedurą przewidzianą w art. 89 § 1 i § 2 u.p.e.a. – z chwilą zajęcia wierzytelności pieniężnej dłużnik zajętej wierzytelności traci wszelkie uprawnienia do dysponowania zajętą wierzytelnością, a jego rola ogranicza się do jedynie przekazania kwoty zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Wobec tak określonych w ustawie obowiązków [...] powinna zastosować się do dyspozycji art. 89 § 1 u.p.e.a. i doprowadzić do przekazania organowi egzekucyjnemu kwoty zajętej wierzytelności. Fakt przejęcia przez Gminę Miasta Sopotu zgodnie z oświadczeniem z dnia 9 lipca 2008 r. ewentualnych roszczeń odszkodowawczych względem [...], nie zwolnił [...] " od wykonania obowiązków dłużnika zajętej wierzytelności. W orzecznictwie prezentowany jest słuszny pogląd, że dłużnik zajętej wierzytelności winien dołożyć należytej staranności, aby wywiązać się z omawianego obowiązku (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 21 czerwca 2010 r, sygn. akt I SA/Bd 339/10, wyrok NSA z 20 października 2016 r., sygn. akt II FSK 2831/14). Z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, że Gmina Miasta Sopotu jest 100 % posiadaczem udziałów "H. Sopot". Już choćby z tego faktu, wynikał obowiązek poinformowania Gminy o dokonanych zajęciach egzekucyjnych, zwłaszcza w sytuacji przejęcia przez Gminę ewentualnych roszczeń odszkodowawczych na mocy oświadczenia z dnia 9 lipca 2008 r. oraz udziału Gminy w postępowaniu sądowym w charakterze interwenienta ubocznego. Nadto z pism [...], ani też z pisma Prezydenta Miasta Sopotu, kierowanych do organu egzekucyjnego, jak również z zażalenia oraz ze skargi nie wynika, że dłużnik zajętej wierzytelności informował Gminę Miasta Sopotu o dokonanych zajęciach egzekucyjnych. Podkreślenia wymaga, że w świetle art. 89 § 1 u.p.e.a. z dniem uprawomocnienia się wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku, tj. w terminie wymagalności dłużnik zajętej wierzytelności zobowiązany był wskutek zajęcia wierzytelności, uiścić należność przypadającą zobowiązanemu bezpośrednio na rachunek organu egzekucyjnego. W wyniku zajęcia organ egzekucyjny nabywa prawo rozporządzania składnikiem majątkowym zobowiązanego w zakresie niezbędnym do wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Dłużnik zajętej wierzytelności zaś ponosi odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie ciążących na nim obowiązków związanych z realizacją środka egzekucyjnego.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego należy podzielić stanowisko skarżącego kasacyjnie organu, że poprzez zaniechanie działań w zakresie przekazania stosownej informacji o dokonanych zajęciach wierzytelności Gminie Miasta Sopotu, strona doprowadziła do bezpodstawnego przekazania kwoty [...] zł. zobowiązanej [...] Tym samym w rozpoznawanej spawie organ wykazał, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchylił się od przekazania tej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.

Ma rację autor skargi kasacyjnej, że organ nie traktował Prezydenta Miasta Sopotu jako dłużnika zajętej wierzytelności, bowiem pismo Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Gdyni z dnia 8 maja 2015 r. nie stanowiło zajęcia egzekucyjnego, lecz miało charakter wyłącznie informacyjny. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie jednoznacznie wynika, że Gmina Miasta Sopotu nie była dłużnikiem zajętej wierzytelności.

Wobec powyższego nie jest trafne stanowisko WSA w Gdańsku wyrażone w zaskarżonym wyroku, że ustalenia poczynione przez organy nie dawały dostatecznych podstaw do stwierdzenia, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od jej przekazania organowi egzekucyjnemu, co jest przesłanką zastosowania art. 71a § 9 u.p.e.a.

Jak już wcześniej wskazano Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona. Jednocześnie zasada dwuinstancyjności postępowania sądowoadministracyjnego nie została naruszona, ponieważ prawo stron do zaskarżenia orzeczenia Sądu I instancji należy podejmować w kategoriach dwukrotnego rozpoznania przez Sądy tej samej sprawy, a nie dwukrotnego odniesienia się do tych samych zarzutów. "Istota sprawy" sądowoadministracyjnej jest bowiem odczytywana w oparciu o lekturę akt sprawy zarówno pochodzących od organu administracji, jak i akt sądowych, co pozwala na uzyskanie wiedzy sądowi kasacyjnemu na temat stanu faktycznego i prawnego rozpoznawanej sprawy. Oznacza to, że do wydania wyroku na podstawie art. 188 p.p.s.a. niezbędne jest to, aby istota sprawy była dostatecznie wyjaśniona przez NSA.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżona decyzja nie uchybiła przepisom art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 3, 124, 126 k.p.a. Organ w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy. Zebrany materiał dowodowy znalazł pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu faktycznym postanowienia. Wobec wykazania przez organ, że dłużnik zajętej wierzytelności - mimo ciążącego na nim obowiązku - nie zastosował się do procedury przewidzianej w art. 89 § 1 i 2 u.p.e.a., zbędnym było ustalenie kwestii prawnej możliwości oddziaływania [...] na Gminę Miasta Sopotu. Organ nie naruszył art. 107 § 3 kpa, bowiem kontrolowane postanowienie wyczerpująco informuje stronę o motywach, którymi kierował się organ załatwiając sprawę. Uzasadnienie postanowienia zawiera ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię zastosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego, rozstrzygniecie organu stanowi logiczną konsekwencję ustalonego w sprawie stanu faktycznego i jego oceny w świetle obowiązujących przepisów prawa. Organ ustalił okoliczności wskazujące, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchylił się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, zatem cel tego postępowania został zrealizowany bez konieczności przeprowadzenia kontroli o jakiej mowa w art. 71 a § 1 u.p.e.a.

Uznanie, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, pozwoliło Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu na uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi na podstawie powołanego już uprzednio art. 188 p.p.s.a. W takiej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny zgodnie z art. 193 p.p.s.a. orzeka na podstawie przepisów postępowania mających zastosowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Nienaruszenie przez organ przepisów postępowania, jak i prawa materialnego - wymienionych w skardze - uzasadniało jej oddalenie na podstawie art. 151 p.p.s.a.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 oraz 151 p.p.s.a. w związku z art. 193 i art. 203 pkt 2 p.p.s.a. art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c) i ust. 1 pkt 2 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804), orzekł jak w sentencji.