Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2069/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-02-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 269
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: par. 5
journal: Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art. 138 par 1 pkt 2, art. 105 par 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Szymańska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński, Sędzia WSA Tomasz Wykowski, Protokolant ref. staż. Renata Puchalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lutego 2011 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącej A. L. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego;


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] września 2010 r. – zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2009 r. stwierdzającą, że zespół dworsko-parkowy, wchodzący w skład majątku "L.", stanowiący własność M. L. podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13, ze zm.) i umorzył postępowanie pierwszej instancji.

W uzasadnieniu wskazał, że A. L. wystąpiła do Wojewody [...] o wydanie decyzji stwierdzającej, że dwór z otaczającym go parkiem w T. nie podpadał pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] maja 2001r. odmówił stwierdzenia, że nieruchomość ziemska p.n. L. nie podlegała działaniu dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, uzasadniając, że ogólny obszar majątku w dacie wejścia w życie dekretu wynosił 250ha.

Następnie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lipca 2005r. uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody [...] w całości i umorzył postępowanie przed organem I instancji. W uzasadnieniu organ ten wskazał, że wniosek strony dotyczył tylko części majątku L. tj. zespołu dworsko-parkowego, tymczasem organ orzekł o całości majątku. Dalej Minister stwierdził, że żądanie stwierdzenia, że część majątku nie podlegała dekretowi stanowi spór o prawa rzeczowe, do którego rozstrzygania powołane są sądy powszechne. W tej sytuacji Wojewoda [...] powinien umorzyć postępowanie. Powyższą decyzję strona zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 5 grudnia 2005r. (sygn. akt IV SA/Wa 1686/05) oddalił skargę. Następnie Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 13 lutego 2007r. uchylił zaskarżony wyrok sądu I instancji i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpatrzenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2007r. (sygn. akt IV S.A./Wa 396/07) uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2005r. oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2001r.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2009r. Wojewoda [...] stwierdził, że przejęcie zespołu dworsko-parkowego wchodzącego w skład majątku L. podlegało pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Od tej ostatniej decyzji odwołanie wniósł pełnomocnik A. L.

Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z

art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, na cele reformy rolnej podlegały przejęciu nieruchomości stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych i prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. W przypadku ustalenia, że dana nieruchomość spełniała powyższe wymogi obszarowe - przechodziła z mocy prawa z dniem 13 września 1944 r., tj. z dniem wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa. Natomiast w § 5 i 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm. – dalej w skrócie jako: rozporządzenie), określony został tryb administracyjny rozstrzygania sporów czy dana nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e tegoż dekretu. Strona mogła się ubiegać o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust.1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Organem właściwym do orzekania w tym zakresie w pierwszej instancji były wojewódzkie urzędy ziemskie, obecnie wojewodowie.

Złożony w niniejszej sprawie wniosek dotyczył stwierdzenia, że przejęty na rzecz Skarbu Państwa zespół dworsko-pałacowy nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Organ I instancji rozpoznał wniosek strony i na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wydał merytoryczne rozstrzygnięcie.

Organ II instancji, wskazując na niejednolitość orzecznictwa w zakresie stosowania § 5 rozporządzenia, wziął pod uwagę postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 1 marca 2010 r., sygn. akt P 107/08.

Trybunał Konstytucyjny po rozpoznaniu pytania prawnego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie dotyczącego § 5 ust. 1 rozporządzenia, ww. postanowieniem umorzył postępowanie ze względu na utratę mocy obowiązującej tego aktu normatywnego. W uzasadnieniu postanowienia Trybunał Konstytucyjny dokonał analizy przepisów rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r., praktyki organów administracji i orzecznictwa sądowego.

Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, wyczerpał swą moc prawną wraz z przejęciem określonych w nim nieruchomości i nie mógł być później stosowany. Ponadto wskazał, iż mimo, że ani dekret, ani rozporządzenie nie zostały nigdy formalnie uchylone to prawodawca określił zakres czasowy obowiązywania tego rozporządzenia w sposób dorozumiany: mogło ono obowiązywać wyłącznie w celu wykonania dekretu, a zatem również wyłącznie w czasie, w którym była przeprowadzona reforma rolna.

Trybunał Konstytucyjny stwierdził nadto, że cezurę dla reformy rolnej stanowi rok 1958, kiedy to weszła w życie ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71). Z datą wejścia w życie tej ustawy, tj. z dniem 5 kwietnia 1958 r., bezprzedmiotowe stały się postępowania administracyjne w trybie § 5 rozporządzenia, mające na celu stwierdzenie, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów dekretu o reformie rolnej. Biorąc to pod uwagę, § 5 rozporządzenia nie może być obecnie dla organów administracji publicznej podstawą do wydania decyzji administracyjnej stwierdzającej podpadanie nieruchomości ziemskiej pod przepisy dekretu o reformie rolnej. W aktualnym stanie prawnym do orzekania o prawach rzeczowych osób pozbawionych nieruchomości w ramach przeprowadzonej reformy rolnej właściwe są sądy powszechne zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 1 K.p.c. Przepis § 5 rozporządzenia jako nie mający mocy obowiązującej nie stanowi szczególnej regulacji, o jakiej mowa w art. 2 § 3 K.p.c.

Organ II instancji rozpatrując sprawę uwzględnił zatem stan zaistniały już po wydaniu w przedmiotowej sprawie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2009 r., a związany z wydaniem przez Trybunał Konstytucyjny postanowienia z 1 marca 2010 r.

W ocenie Ministra, organ I instancji wydał decyzję w przedmiotowej sprawie przyjmując, że istnieje materialnoprawna podstawa do orzekania w sprawach podpadania nieruchomości pod działanie przepisów dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Jednakże, zdaniem Ministra, brak jest podstawy prawnej do merytorycznego rozpoznania tego rodzaju spraw w drodze postępowania administracyjnego, a sprawy takie winny być rozpoznawane przez sądy powszechne. W takim wypadku decyzja organu I instancji pozbawiona była podstawy prawnej, zaś brak podstawy prawnej do merytorycznego rozpoznania sprawy w drodze postępowania administracyjnego stanowi przesłankę bezprzedmiotowości postępowania.

Skargę na powyższą decyzję do sądu administracyjnego wniosła A. L. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika.

Zaskarżonej decyzji zarzucono w pierwszej kolejności naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.

• art. 138 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 105 kpa poprzez uznanie postępowania przed organem I instancji za bezprzedmiotowe i umorzenie postępowania w okolicznościach braku przesłanek do umorzenia,

• art. 1 pkt 1 kpa w zw. z § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej przez błędne uznanie, że w przedmiotowej sprawie droga postępowania administracyjnego jest niedopuszczalna,

• art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 in principio kpa poprzez zaniechanie zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego wskutek umorzenia postępowania administracyjnego.

Dalej zaskarżonej decyzji pełnomocnik zarzucił naruszenie prawa materialnego tj. art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, poprzez błędną wykładnię i ustalenie na jego podstawie, że nastąpiła utrata mocy obowiązującej § 5 rozporządzenia wykonawczego Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, a także naruszenie art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji RP w zw. z art. 188 Konstytucji RP poprzez błędne ich zastosowanie i ustalenie, że postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 2010r. o umorzeniu postępowania ma moc powszechnie obowiązującą w zakresie objętym uzasadnieniem zaskarżonej decyzji.

Pełnomocnik wniósł o uchylenie decyzji organu II instancji w całości i zasadzenie zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego stoi na stanowisku, że postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o umorzeniu postępowania nie należy do kategorii orzeczeń posiadających moc powszechnie obowiązującą. Dalej, nie są jego zdaniem słuszne twierdzenia organu, że § 5 rozporządzenia wykonawczego utracił moc i w konsekwencji nie jest dopuszczalna droga postępowania administracyjnego. Błędne jest twierdzenie, że moc obowiązująca aktu prawnego wykonawczego, wygasła w sposób dorozumiany, w bliżej nie określonym terminie, a momentem przełomowym dla reformy rolnej był rok 1958, kiedy weszła w życie ustawa z dnia 12 marca 1958r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego.

Skarga przywołuje zapisy art. 9 powołanej wyżej ustawy i stwierdza, że nie wydaje się przekonywujące, aby z tej normy wynikała utrata mocy obowiązującej dekretu i rozporządzenia wykonawczego. Zwraca uwagę, że tych aktów nie ma wśród wymienionych jako uchylone przez ustawę z 1958r. Art. 16 i 17 tej ustawy wyraźnie określa dekrety, które poprzez wprowadzenie tej regulacji tracą moc.

Nie jest trafne stanowisko Trybunału i w ślad za nim organu, że wyraźne uchylenie § 5 rozporządzenia wykonawczego nie jest konieczne.

Ponadto jeszcze w 1968r. postanowienia dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej były modyfikowane. Na podstawie art. 127 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 23 stycznia 1968r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin utracił moc art. 17 dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Bezcelowe byłoby uchylanie z aktu prawnego jednego przepisu w sytuacji gdyby cały akt wcześniej utracił moc. Powyższe argumenty znajdują potwierdzenie w poglądach niektórych sędziów Trybunału Konstytucyjnego, jak np. zdanie odrębne sędziego TK M. Z. do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 października 2001r. w sprawie SK 5/01.

Skarżący podniósł dodatkowo, że zagadnienie dopuszczalności drogi administracyjnej w zakresie orzekania przez organy administracyjne na podstawie § 5 rozporządzenia było przedmiotem rozpoznania w procesie stosowania prawa przez Naczelny Sąd Administracyjny. Mianowicie, zgodnie z uchwałą składu 7-miu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. akt I OPS 2/06 "przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 roku w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej, może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej cześć wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej". Uchwała ta wyznaczyła jednolity kierunek orzeczniczy w tego rodzaju sprawach.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi – w odpowiedzi na skargę – wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy P.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany - stosownie do art. 134 P.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi uznał, iż decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2010 r. została wydana z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. w związku z art. 105 K.p.a. i naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, co prowadzić musi do uwzględnienia skargi i wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

W myśl powołanego wyżej przepisu organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy bądź uchylając tę decyzję – umarza postępowanie w pierwszej instancji. Przesłanki umorzenia postępowania nie zostały uregulowane w omawianym przepisie, a zatem zastosowanie znajduje art. 105 K.p.a., zgodnie z którym organ administracji ma obowiązek umorzyć postępowanie, jeżeli stało się ono z jakiejkolwiek przyczyny niedopuszczalne. Za bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 K.p.a. uznaje się natomiast postępowanie, w którym brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Tak w doktrynie jak i w orzecznictwie reprezentowany jest pogląd, że bezprzedmiotowe jest postępowanie prowadzone przez niewłaściwy organ, a tym bardziej wtedy gdy organy administracji w ogóle nie są właściwe do rozpoznania sprawy (tak m. in. Borkowski w Adamiak/Borkowki KPA Komentarz, 6 wyd. Warszawa 2005, art. 105 K.p.a.).

W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy przyjął, że brak jest podstawy prawnej do merytorycznego rozpoznania wniosku o stwierdzenie, że określona nieruchomość nie podpada pod działanie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, w drodze postępowania administracyjnego. Zdaniem Ministra, sprawy takie winny być rozpoznawane przez sądy powszechne. Organ odwoławczy stając na takim stanowisko wziął pod uwagę postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 2010 r. (sygn. akt P 107/08), argumentując jak wskazano w stanie sprawy.

Spór w niniejszej sprawie sprowadza się zatem w istocie do oceny, jaka droga - postępowania przed sądem powszechnym czy przed organami administracyjnymi jest właściwa do rozpoznania wniosku o stwierdzenie, że dana nieruchomość nie podpada pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Kwestia ta była już wielokrotnie przedmiotem rozważań przez sądy administracyjne. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie 7 sędziów dnia 5 czerwca 2006 r. podjął uchwałę (sygn. akt I OPS 2/06), w której stwierdził, że przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3 poz. 13 ze zm.).

Tym niemniej postanowieniem z 5 września 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w tożsamej rodzajowo sprawie, wystąpił do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym: "Czy § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.) w zakresie w jakim na jego mocy orzekanie w przedmiocie podpadania nieruchomości ziemskich pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.) przekazano do kompetencji organu administracji publicznej jest zgodny z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP?".

Postanowieniem z 1 marca 2010 r. Trybunał Konstytucyjny umorzył postępowanie ze względu na utratę mocy obowiązującej aktu normatywnego w zakwestionowanym zakresie przed wydaniem orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny. W uzasadnieniu jednak Trybunał wskazał, iż ww. rozporządzenie nie może być obecnie stosowane przez organy administracji publicznej, a w szczególności nie może stanowić podstawy do wydawania decyzji administracyjnych dotyczących nieruchomości w związku z przeprowadzeniem reformy rolnej.

W efekcie powyższego postanowieniem z 7 maja 2010 r., sygn. akt I OSK 176/10, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w przedmiocie reformy rolnej, przedstawił do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości – "czy w obecnym stanie prawnym przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 z późn. zm.) może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3 poz. 13 z późn. zm.)?".

Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż po wydaniu postanowienia przez Trybunał Konstytucyjny Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, uznając moc wiążącą orzeczenia Trybunału z 1 marca 2010 r. w kilku sprawach stwierdził nieważność decyzji organów obu instancji w sprawach, w których orzekano na podstawie ww. przepisu rozporządzenia, przyjmując iż zostały one wydane bez podstawy prawnej. Uznanie, iż § 5 rozporządzenia z 1 marca 1945 r. utracił moc obowiązującą z chwilą zakończenia reformy rolnej mogłoby skłaniać do odstąpienia od stanowiska sformułowanego w uchwale NSA z 5 czerwca 2006 r.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów w dniu 10 stycznia 2011 r. (sygn. akt I OPS 3/10), podjął uchwałę, w której stwierdził, że § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3 poz. 13 ze zm.).

Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 2010 r. nie prowadzi do konieczności odmowy stosowania przez sądy i organy administracji publicznej § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r., a także nie stanowi samoistnej podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej wydanej w trybie określonym w tym przepisie. Postanowienie to nie jest bowiem "orzeczeniem" Trybunału, o którym mowa w art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, a zatem nie posiada mocy powszechnie obowiązującej. Trybunał Konstytucyjny nie posiadał przy tym kompetencji do wiążącego stwierdzenia nieobowiązywania § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945r. Oznacza to, że pogląd prawny Trybunału Konstytucyjnego, zgodnie z którym wymieniony przepis utracił moc obowiązującą, nie wiąże sądów administracyjnych.

Dalej Naczelny Sąd Administracyjny w swojej uchwale przeprowadził szczegółową analizę zagadnienia mocy obowiązującej § 5 rozporządzenia z 1 marca 1945 r. dochodząc do wniosku, że dekret z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej – jako że nigdy nie został derogowany przez prawodawcę – nie utracił mocy obowiązującej i stanowi w dalszym ciągu element prawa powszechnie obowiązującego. Tym samym również § 5 rozporządzenia nie utracił mocy obowiązującej. Nie można też mówić o jego "skonsumowaniu" z chwilą przejścia na rzecz Państwa nieruchomości podlegających reformie rolnej. Prawodawca dostrzegał bowiem, że wejście w życie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej będzie generowało spory w indywidualnych sprawach wynikające z wątpliwości co do tego, czy konkretna nieruchomość posiadała w dniu wejścia w życie dekretu cechy określone w powyższym przepisie dekretu. Oczywiste jest więc, że analizowany przepis rozporządzenia wyrażał normy generalne i abstrakcyjne, które miały być stosowane w przyszłości, jako procedura rozstrzygania tego typu sporów. Przepis § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. jest w dalszym ciągu stosowany w praktyce organów władzy publicznej jako podstawa kompetencji do rozstrzygania o podpadaniu konkretnej nieruchomości pod przepisy dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. W obecnych realiach ustrojowych funkcje wojewódzkich urzędów ziemskich wykonują organy administracji rządowej (wojewodowie). Decyzje tych organów podlegają natomiast kontroli sądów administracyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny podniósł nadto, iż nie można przyjąć, że rozstrzyganie sporów dotyczących przeprowadzenia reformy rolnej w drodze administracyjnej zakończyła ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego.

Zgodnie z art. 187 § 2 ustawy P.p.s.a. uchwała składu siedmiu sędziów jest wiążąca w danej sprawie. Z kolei art. 269 tej ustawy określa tryb postępowania w sytuacji, gdy jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale podjętej w składzie siedmiu sędziów. Z art. 269 § 1 ustawy P.p.s.a. wynika tzw. ogólna moc wiążąca wskazanej uchwały. Wspomniana ogólna moc wiążąca uchwały wyraża się w tym, że żaden skład orzekający jakiegokolwiek sądu administracyjnego nie może rozstrzygnąć kwestii objętej zakresem uchwały w sposób sprzeczny ze stanowiskiem w niej zawartym, niż przy zastosowaniu reguł wynikających z tej normy (tj. przedstawienia powstałego zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi).

Mając zatem na uwadze dyspozycję art. 269 § 1 ustawy P.p.s.a sąd obecnie rozpoznając tego rodzaju sprawę w pierwszej kolejności winien był odpowiedzieć na pytanie, czy podziela stanowisko zajęte przez Naczelny Sąd Administracyjny w powołanej uchwale. Jeśliby uznał tezę tej uchwały za odbiegającą od jego poglądu, miałby obowiązek przedstawić to zagadnienie do rozstrzygnięcia składowi NSA. Sąd w obecnym składzie stwierdza jednak, że przywołana uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2011 r. (sygn. akt I OPS 3/10) formułuje przekonywująca tezę, co do której skład orzekający nie wywodzi żadnych wątpliwości. Z tego powodu jest nią związany i przyjmuje pogląd tamże wyrażony za wiążący.

W takiej sytuacji nie może ostać się stanowisko organu opierające się na tezie, iż właściwą drogą orzekania w sprawach podpadania lub nie podpadania nieruchomości pod regulacje dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej jest droga przed sądem powszechnym, a w konsekwencji prowadzenie postępowania administracyjnego w tym przedmiocie jest bezprzedmiotowe. Z tego względu zaskarżona decyzja musiała zostać uchylona, co oznacza, że obecnie organ II instancji winien rozpatrzeć wniesione odwołanie merytorycznie.

W tym stanie rzeczy Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy P.p.s.a. - orzekł jak w sentencji. Rozstrzygnięcie o kosztach zostało oparte o treść art. 200 i 205 § 2 tej ustawy.