Wyrok NSA, sygn. akt III SA 621/91
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1991-10-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 626  Ustrój samorządu terytorialnego, w tym referendum gminne
Hasła tematyczne: Samorząd terytorialny
Opłaty administracyjne
Powołane przepisy: article: art. 18 ust. 2 pkt 8
journal: Dz.U. 1990 nr 16 poz. 95
law: Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym.
article: art. 18
journal: Dz.U. 1991 nr 9 poz. 31
law: Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych.
article: art. 3
journal: Dz.U. 1989 nr 4 poz. 23
law: Ustawa z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej.
Teza: W świetle art. 18 ust. 2 pkt 8 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym /Dz.U. nr 16 poz. 95 ze zm./ niedopuszczalne jest podjęcie przez radę gminy uchwały ustalającej opłatę administracyjną od czynności urzędowych, które na mocy odrębnej ustawy zostały od takiej opłaty zwolnione.

TEZY

W świetle art. 18 ust. 2 pkt 8 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym /Dz.U. nr 16 poz. 95 ze zm./ niedopuszczalne jest podjęcie przez radę gminy uchwały ustalającej opłatę administracyjną od czynności urzędowych, które na mocy odrębnej ustawy zostały od takiej opłaty zwolnione.


UZASADNIENIE

Rada Miejska w R. uchwałą z dnia 22 marca 1991 r. podjętą na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 8 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym /Dz.U. nr 16 poz. 34 ze zm./ oraz art. 19 pkt 1 lit. "c" i pkt 2 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych /Dz.U. nr 9 poz. 31/, wprowadziła opłatę administracyjną za następujące czynności urzędowe: sporządzenie testamentu w siedzibie urzędu miejskiego lub poza jego siedzibą, odwołanie sporządzonego testamentu, przesłuchanie świadka, rozstrzyganie sporów sąsiedzkich i komisyjne oszacowanie szkody.

Wojewoda S. w skardze z dnia 16 maja 1991 r. wnosił o stwierdzenie nieważności par. 1 punktów 4, 5 i 6 powyższej uchwały, którymi wprowadzono opłatę administracyjną za czynność przesłuchania świadka, rozstrzyganie sporów sąsiedzkich i komisyjne oszacowanie szkody. W uzasadnieniu skargi stwierdzono m.in., że przesłuchanie świadka jest czynnością postępowania dowodowego, zmierzającego do ustalenia stanu faktycznego sprawy w celu wydania decyzji. Obowiązek ten, ciążący z urzędu na organie administracji - zgodnie z normą art. 7 Kpa - nie jest odrębną czynnością urzędową, za którą może być ustanowiona opłata administracyjna.

Rozstrzyganie sporów sąsiedzkich należy do właściwości sądów powszechnych, a nie do organów administracji /art. 144-154 Kc i art. 2 Kpc/. Przepisy prawa nie przewidują odrębnej czynności urzędowej polegającej na komisyjnym oszacowaniu szkody. Jeżeli zaś w czasie toczącego się postępowania administracyjnego zajdzie potrzeba ustalenia szkody przy wykorzystaniu biegłych, czy też przeprowadzenia oględzin, to dotyczyć to będzie opłat i kosztów postępowania w sprawie, regulowanych przepisami kodeksu postępowania administracyjnego.

Skoro więc - konkluduje organ nadzoru - czynności określone w pkt 4-6 par. 1 uchwały nie są czynnościami wykonywanymi przez organy administracji, bądź też czynnościami dokonywanymi w ramach prowadzonego postępowania dowodowego - brak było podstaw prawnych do ustalenia za nie opłaty administracyjnej na podstawie art. 18 powołanej ustawy o podatkach i opłatach lokalnych.

W odpowiedzi na skargę strona przeciwna uznała za zasadne zarzuty skargi dotyczące punktów 5 i 6 par. 1 wymienionej wyżej uchwały, wniosła natomiast o oddalenie skargi w części kwestionującej pkt 4 par. 1 z następującymi wyjaśnieniami.

Wprowadzenie opłaty administracyjnej za czynność przesłuchania świadka dotyczyło czynności pracownika Urzędu Miejskiego, który - stosownie do przepisów ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy /Dz.U. nr 54 poz. 310/, ma obowiązek przesłuchania świadka, spisania jego zeznań oraz potwierdzenia autentyczności podpisu. Ponieważ zaś art. 18 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych z 1991 r. stanowi, że rada gminy może wprowadzać opłatę administracyjną za czynności nie objęte przepisami o opłacie skarbowej, natomiast art. 3 ust. 1 pkt 1 lit. "b" i "e" ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej /Dz.U. nr 4 poz. 23 ze zm./ zwalnia od opłaty skarbowej czynności urzędowe w sprawach zaopatrzenia emerytalnego i rentowego, zatrudnienia i wynagrodzeń o pracę, to brak jest przeszkód prawnych, aby opłatę taką mogła ustanowić Rada Miejska. w R.

Sąd zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona. Zasadne są przede wszystkim zarzuty kwestionujące legalność wprowadzanych opłat za rozstrzyganie sporów sąsiedzkich i komisyjne oszacowanie szkody. Zgodnie z art. 18 cytowanej ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, rada gminy /rada miejska/ może wprowadzać opłatę administracyjną tylko za takie czynności urzędowe, które należą do kompetencji podległych jej organów i nie objęte zostały przepisami o opłacie skarbowej. Żaden z przepisów obowiązującego prawa nie przewiduje odrębnej czynności urzędowej, należącej do właściwości organów gminy, której celem byłoby rozstrzyganie sporów sąsiedzkich oraz komisyjne oszacowanie szkody. Należą one bowiem do innych organów /sądy, kolegia do spraw wykroczeń/ albo też wykonywane są w ramach toczącego się postępowania administracyjnego w konkretnej, rozstrzyganej przez organy administracji samorządowej sprawie. Ewentualne wydatki związane z takimi czynnościami procesowymi /np. oględziny, opinia biegłego/ stanowią koszty postępowania w sprawie, których wysokość ustala organ wydający decyzję /art. 263 i art. 264 Kpa/. Brak więc było podstaw prawnych do podejmowania uchwały ustalającej opłatę administracyjną za tego rodzaju czynności.

Słusznie również skarga kwestionuje legalność uchwały w części dotyczącej wprowadzenia opłaty za czynność urzędową określoną jako "przesłuchanie świadka". Gdyby czynność tę rozumieć jako przesłuchanie świadka w rozpoznawanej sprawie administracyjnej, to niedopuszczalność ustanowienia opłaty byłaby oczywista z przyczyn, o których była mowa wyżej. W odpowiedzi na skargę wyjaśniono jednak, że intencją uchwały było wprowadzenie opłaty tylko za te czynności urzędowe, o których mowa w art. 3 powołanej wyżej ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. I w tym przypadku jednak ustanowienie opłaty administracyjnej było sprzeczne z prawem. Z treści przepisów powyższej ustawy wynika, że czynności podejmowane przez pracowników urzędu gminy dotyczą postępowania w sprawach zatrudnienia oraz zaopatrzenia rentowego i emerytalnego. Z uwagi na społeczne znaczenie tego rodzaju spraw ustawodawca zwolnił od opłaty skarbowej m.in. wszelkie czynności urzędowe podejmowane w tych sprawach /art. 3 ust. 1 pkt 1 lit. "b" i "e" ustawy o opłacie skarbowej/. Oczywiste więc jest, że wbrew poglądowi wyrażonemu w odpowiedzi na skargę, ustawa o opłacie skarbowej objęła - w rozumieniu art. 18 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych - czynności urzędowe w sprawach emerytalnych, rentowych oraz zatrudnienia, w ten sposób, iż zwolniła je od opłaty skarbowej. Niedopuszczalne więc było, w świetle art. 18 ust. 2 pkt 8 ustawy o samorządzie terytorialnym, podjęcie uchwały nakładającej opłatę administracyjną za czynności urzędowe, które - na mocy odrębnej ustawy - od opłaty takiej zostały zwolnione.

Przedstawione wyżej rozważania prowadzą do wniosku, że kwestionowane w skardze punkty 4, 5 i 6 par. 1 uchwały Rady Miejskiej w R. z dnia 22 marca 1991 r. podjęte zostały z istotnym naruszeniem obowiązującego prawa. W tym stanie rzeczy, uznając skargę za zasadną należało na mocy art. 207 par. 1 i 3 w związku z art. 216a par. 1 Kpa oraz art. 91 ust. 1 i 93 ust. 1 ustawy o samorządzie terytorialnym stwierdzić nieważność zaskarżonych części uchwały.