Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 623/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2016-07-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Sędziowie sędzia WSA Anna Klotz sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant asystent sędziego Jacek Grzegorzewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lipca 2016 r. sprawy ze skargi A. F. i A. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie przejęcia na własność nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] marca 2016r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 156 § 1, art. 157 § 1 i art. 158 § 1 ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 23, dalej jako: "K.p.a."), po ponownym rozpatrzeniu sprawy na wniosek A. F. i A. F., utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...] 2015r. [...] o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] - Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej z dnia [...] 1973r. ([...]) w przedmiocie przejęcia na własność Państwa nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym, położonej w [...] przy [...], stanowiącej działkę budowlaną nr [...].

Rozpatrując ponownie sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło nadzwyczajny charakter postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej oraz jego procesową istotę polegającą na ustaleniu czy decyzja dotknięta jest jedną z wad określonych w art. 156 K.p.a., w tym przesłanki rażącego naruszenia prawa określonej w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Organ stwierdził, iż kontrolowana w tym aspekcie decyzja Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] 1973 r. nie jest dotknięta takimi wadami, które uzasadniałyby stwierdzenie jej nieważności.

Zdaniem organu nie budzi wątpliwości, że przedmiotowa decyzja rozstrzyga o prawach i obowiązkach współwłaścicieli nieruchomości, której własność przejęta została przez Państwo. W dacie wydania tej decyzji współwłaścicielkami nieruchomości były M. Z. oraz M. Z., a nie jak błędnie wskazano w decyzji A. Z. i M. Z.. Wynika to z postanowienia Sądu Grodzkiego z [...] z dnia [...] 1950r. sygn. [...]. Decyzja o przejęciu na własność Państwa nieruchomości położonej w [...] przy ul [...] skierowana została tylko do jednej ze współwłaścicielek nieruchomości - M. Z.. Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] występując do Państwowego Biura Notarialnego w [...] o dokonanie w dziale II księgi wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości wpisu, w miejsce dotychczas ujawnionych A. i M. Z., własności na rzecz Państwa [...], jako uczestnika postępowania wskazało wyłącznie M. Z.. Nie można zatem, zdaniem organu uznać, że decyzja z [...] 1973 r. skierowana została do osoby, która nie żyła w dacie jej wydania.

Jako odrębną, wykraczającą poza zakres niniejszego postępowania kwestię, Kolegium wskazało prawidłowość ustalenia katalogu stron postępowania oraz zapewnienia im czynnego udziału w tym postępowaniu. Zagadnienie to mogłoby wyłącznie stanowić ewentualną podstawę wznowienia postępowania. Istnienie jednak przesłanek do wznowienia postępowania, nie uzasadnia stwierdzenia nieważności decyzji.

Organ stwierdził nadto, iż materialnoprawną podstawę kontrolowanej decyzji stanowił przepis art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 1959r. o remontach i odbudowie oraz wykończaniu budowy i nadbudowie budynków (Dz.U. z 1968r. nr 36 poz. 249), stanowiący samodzielną przesłankę do przejęcia własności nieruchomości budynków. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli w wyniku uporządkowania zabudowy zespołu budowlanego nastąpi przebudowa, rozbudowa, nadbudowa lub połączenie budynków albo związanych z nim urządzeń budowlanych przeznaczonych dla potrzeb ogółu mieszkańców tego zespołu lub gdy wartość budynku i związanych z nim urządzeń budowlanych wzrośnie w wyniku dokonania remontów o ponad 50% wartości technicznej budynku, wymienione budynki oraz tereny i urządzenia budowlane związane z tymi budynkami mogą być przejęte na własność Państwa za odszkodowaniem ustalonym na zasadach określonych w tej ustawie. Budynek przy [...] poddany został przebudowie i modernizacji, a wartość prac budowlanych, finansowanych ze środków publicznych, spowodowała wzrost wartości budynku o ponad 50%, w związku z czym zaistniały przesłanki do przejęcia własności tego budynku na własność Państwa. Decyzję w sprawie przejęcia wydał organ właściwy zgodnie z art. 7 ust. 3 ww. ustawy. Wysokość odszkodowania za przejętą nieruchomość ustalona została zgodnie z obowiązującymi w dacie przejęcia przepisami ustawy z dnia [...] marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

A. F. i A. F., reprezentowani przez adwokata, w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, wnieśli o uchylenie powyższej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2016r. oraz poprzedzającej ją decyzji i zasądzenie od organu kosztów postępowania. Skarżący zarzucili decyzji naruszenie art. 6, art. 10, art. 29, art. 156 § 2 i 5 K.p.a. poprzez nieuzasadnioną odmowę stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] 1973r. w przedmiocie przejęcia na własność Państwa nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym, położonej w [...] przy [...] oraz art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., polegające na zaniechaniu zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego poprzez nieprzesłuchanie wnioskodawców co do okoliczności wskazanych we wniosku.

W uzasadnieniu skargi, analogicznie jak we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podniesiono, że organ dokonał rażącego naruszenia prawa kierując decyzję do osoby zmarłej – A. Z., co stanowi bezwzględną przesłankę powodującą nieważność decyzji unormowaną w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Ponad wszelką wątpliwość A. Z. został wymieniony w decyzji jako współwłaściciel wywłaszczonej nieruchomości, a z treści decyzji wynika, że wywłaszczono całą nieruchomość, również udział w nieruchomości należący do A. Z. (a faktycznie należący do jego córki M. F., jedynej spadkobierczyni). Organ wywłaszczający przyjął, że A. Z. nadal jest współwłaścicielem wywłaszczonej nieruchomości, powinien posiadać wiedzę o śmierci A. Z. z urzędu. Zdaniem autora skargi, nieumieszczenie A. Z. w rozdzielniku wskazuje jednoznacznie, iż organ posiadał tę wiedzę, lecz nie zamierzał przeprowadzać postępowania spadkowego po nim, w czym w sposób rażący naruszył prawo. Ustalenie kręgu stron postępowania jest podstawą dla prawidłowego postępowania (wynika to z art. 10 § 1 K.p.a.), a organ nie wywiązał się z tego obowiązku, zważając na fakt iż A. Z. zmarł [...] 1947r., czyli aż 26 lat przed wydaniem decyzji przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] - Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej. Mimo, że w zaskarżonej decyzji organ nie przyjął tego stanowiska, to w uzasadnieniu przyznał, ze decyzji z [...] 1973r. błędnie wskazano współwłaścicieli. W akcie tym nie wymieniono nawet M. Z., która jak wskazało SKO była współwłaścicielką. Zdaniem autora skargi, uzasadnia to podważanie wykonalności decyzji w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 5 K.p.a., gdyż wszelkie prawa i obowiązki wynikające z tej decyzji co do udziału w nieruchomości A. Z. przeszły na jego jedyną spadkobierczynię – M. F., która z winy organu nie brała czynnego udziału w postępowaniu zakończonym tą decyzją i nie była jej adresatem. Nie można bowiem wypłacić odszkodowania osobie zmarłej lub nieustalonym spadkobiercom. Jest to zatem rażące naruszenie przepisów proceduralnych. Ponadto naruszono również art. 29 K.p.a., w którym określono, że osoby nieżyjące nie mają zdolności administracyjnoprawnej i nie można wszcząć ani prowadzić postępowania w stosunku do takiej osoby. Stanowisko to poparł NSA w wyroku z 22.09.2011r. sygn. I OSK1587/10. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ stwierdził, że w decyzji z 1973r. katalog stron postępowania oraz zapewnienie im czynnego w nim udziału można poddać w wątpliwość, jednak konsekwencje tych uchybień ograniczył do ewentualnego wznowienia postępowania, co jest zdaniem skarżących nieprawidłowe skoro organ z urzędu wiedział o śmierci A. Z.. Skarżący stoją na stanowisku, iż jest to naruszenie art. 7, art. 10 a nawet art. 6 K.p.a. Na tej podstawie skarżący kwestionują fakt, że decyzja z 1973r. została wydana w granicach prawa i nie jest obarczona wadami prawnymi wymienionymi w art. 156 § 1 pkt 2 i 5 K.p.a.

Ponadto SKO naruszyło art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. ponieważ nie przesłuchało wnioskodawców co do okoliczności wskazanych we wniosku mimo, że dowód taki był wskazany, co potęguje naruszenie tych przepisów.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2015r. nie została wydana z naruszeniem przepisów postępowania lub prawa materialnego, które w myśl art.145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (dalej "P.p.s.a."), skutkowało uwzględnieniem skargi.

Przedmiot sądowej kontroli stanowiła decyzja wydana w jednym z trybów nadzwyczajnych postępowania administracyjnego - w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] - Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej z dnia [...] 1973r. ([...]) w przedmiocie przejęcia na własność Państwa, za odszkodowaniem, nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym położonej przy [...] w [...]

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy powyższa kwestionowana przez skarżących w trybie nadzorczym, po ponad 40 latach od jej wydania, decyzja z dnia [...] 1973r. dotknięta jest kwalifikowanymi wadami rażącego naruszenia prawa oraz trwałej niewykonalności (art. 156 § 1 pkt 2 i 5 K.p.a.) z uwagi na skierowanie jej do osoby zmarłej.

Wobec treści skargi, w pierwszej kolejności wskazania wymaga, że stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej stanowi wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych, wyrażonej w art. 16 § 1 K.p.a. Nadto z uwagi na niekonkurencyjność trybów nadzwyczajnych wzruszenia ostatecznej decyzji administracyjnej, zwrócić należy uwagę na istotę i zakres postępowania nieważnościowego, a w szczególności jego zasadniczą odmienności zarówno od trybu wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną, jak również od jurysdykcyjnego postępowania zmierzającego do rozstrzygnięcia istoty indywidualnej sprawy administracyjnej (orzeczenia o prawach lub obowiązkach podmiotów stosunku administracyjnoprawnego).

Stwierdzenie nieważności decyzji może nastąpić wyłącznie gdy decyzja ta dotknięta jest w sposób niewątpliwy przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 K.p.a. Ewentualne zaistnienie wad, o których mowa w tym przepisie, ocenia się według stanu faktycznego i prawnego sprawy istniejącego w dacie wydania decyzji kwestionowanej w postępowaniu nieważnościowym. Zadaniem organu nadzorczego jest ocena decyzji pod kątem kwalifikowanej niezgodności z prawem, a nie ponowne prowadzenie postępowania i rozstrzygnięcie co do istoty sprawy zakończonej pierwotną decyzją.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym oraz doktrynie przyjmuje się, iż rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., to ciężkie, kwalifikowane naruszenie prawa, które następuje wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być zaakceptowana jako akt wydany przez organy praworządnego państwa.

Dokonując oceny, czy decyzja z [...] 1973r. o przejęciu na własność Państwa za odszkodowaniem zabudowanej nieruchomości dotknięta jest wadą rażącego naruszenia prawa z powodu nieskierowania jej do jednej z ówczesnych współwłaścicielek nieruchomości trzeba rozważyć, czy decyzja ta wpływała lub rozstrzygała o prawach osoby uprzedniego współwłaściciela, który zmarł znacznie przed wszczęciem postępowania, w szczególności czy był on adresatem decyzji. Odróżnić bowiem należy dwie sytuacje. Pierwszą, gdy decyzja lub postanowienie rozstrzyga o prawach i obowiązkach osoby niemającej zdolności prawnej, wówczas to skierowanie rozstrzygnięcia do tej osoby stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności. Drugą, gdy decyzja nie rozstrzyga o prawach i obowiązkach jednostki pozbawionej zdolności prawnej, a więc gdy nie jest ona adresatem tego rozstrzygnięcia, gdy to rozstrzygnięcie nie kształtuje jej sytuacji prawnomaterialnej lub procesowej. Wówczas następuje pozbawienie prawa do obrony, co jest kwalifikowanym naruszeniem prawa procesowego, które może być podstawą do wznowienia postępowania w sprawie (art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a.). W orzecznictwie przyjmuje się jednak, że na zarzut ten może powoływać się osoba, której dotyczą skutki tego rodzaju uchybienia, zatem ewentualnie spadkobiercy osób zmarłych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lutego 2014r. sygn. akt I OSK 1907/12, z dnia 7 maja 2013r. sygn. I OSK 2449/11, z dnia 21 października 2009r. sygn. II OSK 1628/08, opubl. www.nsa.gov.pl).

Niewątpliwie w rozpoznawanej sprawie zasadnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że rozważać możnaby jedynie czy zaszła druga z opisanych wyżej sytuacji, bowiem wbrew twierdzeniu skarżących, kwestionowana decyzja z 1973r. nie rozstrzygała o prawach i obowiązkach osoby nie mającej zdolności prawnej (A. Z.), nie była też do niego adresowana.

Niesporne w sprawie pozostaje, że A. Z. zmarł [...] 1947 r. Postanowieniem z dnia [...] 1950 r. sygn. akt [...] Sąd Grodzki w [...] na zasadzie § 1507 niemieckiego kodeksu cywilnego i art. XIV § 1 przepisów wprowadzających prawo małżeńskie majątkowe, stwierdził, że po zmarłym A. Z., który żył z związku małżeńskim z M. S. Z. w umówionej wspólności majątkowej na mocy umowy notarialnej, nastąpiła przedłużona wspólność majątkowa pomiędzy wdową a wspólnym dzieckiem M. Ł. Z..

Jak wynika z przedłożonego wraz z wnioskiem zaświadczenia Sądu Rejonowego w [...] Wydział Ksiąg Wieczystych z dnia [...] 2015r., w zamkniętej księdze wieczystej [...] Stare Miasto tom [...] karta [...] właścicielami zabudowanej nieruchomości położonej w [...] ul. [...], działka nr [...] o pow. [...] ha między innymi byli:

- A. Z. i żona jego M. S. z [...] na mocy ogólnej wspólności majątkowej, na podstawie aktu przewłaszczenia z dnia [...] 1923 r., co wpisano do księgi dnia [...] 1923 r. – wpis wykreślony,

- M. F., córka A. i M. w nadal trwającej (przedłużonej) wspólności majątkowej, na podstawie postanowienia Sądu Grodzkiego w [...] z dnia [...] 1950 r., na wniosek z [...] 1973 r. Dz.Kw: nr [...], co wpisano do księgi dnia [...] 1973 r. – wpis wykreślony. Księgę niniejsza zamknięto z urzędu po przeniesieniu jej treści do Kw. [...] w dniu [...] 1991 r.

M. Z., z domu S., zmarła [...].1977r.,a spadek po niej nabyła córka M. Ł. F. z domu Z., co stwierdzono postanowieniem SR dla [...] z dnia [...] 2014r. sygn. [...]. Z kolei spadek po M. Ł. F., na podstawie ustawy nabyły dzieci A. F. i A. F. po ˝ części (vide postanowienie SR dla m.st.Warszawy z sierpnia 1990r. sygn. [...]).

Mając powyższe na uwadze zwrócić należy szczególną uwagę na odmiennie interpretowaną przez skarżących oraz Kolegium treść decyzji Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] 1973r. ([...]), którą na podstawie art. 7 ust. 1 i 3, art. 16, 17 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 1959r.o remontach odbudowie oraz o wykończeniu budowy i nadbudowie budynków (Dz.U. z 1968r. Nr 36, poz. 249), art. 6 ust. 2 pkt 2, art. 8 ust. 6 pkt 1, ust. 10 i 11 ustawy z dnia [...] marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz.U. z 1961r. nr 18 poz. 94) oraz uchwały Nr [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] 1969 r. w sprawie uznania części miasta "Stare M." w T. za zespół budowlany wymagający uporządkowania, organ ten z urzędu stwierdził, że przeprowadzona w wyniku porządkowania w ramach zespołu budowlanego "Stare Miasto" w [...] przebudowa i modernizacja budynku nr [...] przy [...] w [...] zwiększyła wartość tego budynku o ponad 50% wartości technicznej (...) i orzekł

1. przejąć na własność Państwa – Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] – Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej za odszkodowaniem nieruchomość zabudowaną budynkiem mieszkalnym, położoną przy [...] nr w [...], stanowiącą działkę budowlana nr [...], z ark. mapy nr [...], o pow. [...]m2, zapisaną w księdze wieczystej Państwowego Biura Notarialnego w [...] KW Stare Miasto tom [...], karta [...] stanowiącą współwłasność w równych częściach A. i M. małż. Z.,

2. ustalił wartość odszkodowania przejmowanej nieruchomości zgodnie z opinią szacunkową zaprzysiężonego biegłego (...) na określoną sumę obejmującą wartość gruntu, budynku i pozostałych składników budowlanych,

3. określił, że wypłata odszkodowania nastąpi w 5 ratach rocznych o wskazanej wysokości

4. stwierdził, że decyzja o przejęciu nieruchomości na własność Państwa stanowi podstawę do przepisania tytułu własności w księdze wieczystej oraz wykreślenia ciążących na niej praw rzeczowych z wyjątkiem służebności.

Stwierdzić należy, że w decyzji tej nie został wprost wskazany żaden jej adresat, a jedynie w rozdzielniku wskazano podmioty otrzymujące decyzję, w tym M. Z., Państwowe Biuro Notarialne, Miejski Zarząd Budynków Mieszkalnych w [...].

W następstwie powyższej prawomocnej decyzji, wnioskiem z [...] 1973r. Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] zwróciło się do Państwowego Biura Materialnego w [...], wskazując jako uczestnika M. Z. zam. w [...], o dokonanie stosownego wpisu w księdze wieczystej dla przedmiotowej nieruchomości "w miejscu wpisu prawa własności dotychczasowych współwłaścicieli A. i M. Z. – wpisu prawa własności tej nieruchomości na rzecz Państwa Polskiego – Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] - Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej.

Podkreślenia wymaga, że postępowanie nadzorcze w żaden sposób nie może zmierzać do "uzupełnienia" braków postępowania zwykłego zakończonego badaną w tym trybie decyzją. Okoliczność, że po ponad 40 latach od ostatecznego zakończenia sprawy zachowały się wyłącznie szczątkowe akta nie pozwala na formułowanie tez, że postępowanie zakończone ocenianą obecnie w nadzwyczajnym trybie decyzją było wadliwe. Okoliczność, że w sprawie wystąpiła jedna z przesłanek nieważności postępowania musi być jednoznacznie wykazana. Sytuacja taka nie zaistniała w okolicznościach tej sprawy.

Sąd nie podziela gołosłownego twierdzenia skarżących, iż decyzja z 1973r. została skierowana do nieżyjącego A. Z. i rozstrzyga o jego prawach i obowiązkach, bowiem takie twierdzenie nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym, w szczególności analizie treści tej decyzji oraz wniosku o dokonanie w jej następstwie wpisu do księgi wieczystej. Kwestionowana przez skarżących decyzja nie została z pewnością skierowana do A. Z. lecz do M. Z., która w dacie jej wydania żyła i była współwłaścicielem nieruchomości przejętej za odszkodowaniem na rzecz Państwa. Zasadnie skarżący wywodzą, że organ wydający tę decyzję miał wiedzę, że A. Z. wówczas już nie żył. Zapewne dlatego nie skierował decyzji także do niego. Zachowane (z uwagi na tak znaczny upływ czasu) szczątkowe tylko dokumenty nie dają możliwości jednoznacznego ustalenia przyczyn, dla których nie wskazano jako adresata decyzji z [...] 1973r. także córki M. Z. – M. .. Nie można wykluczyć takiego wyjaśnienia, że ze znacznym prawdopodobieństwem w dacie wszczęcia przez organ z urzędu postępowania w sprawie przejęcia przedmiotowej nieruchomości na własność Państwa i sprawdzenia ujawnionego w księdze wieczystej stanu prawnego nieruchomości, jako jej właściciele nadal figurowali A. Z. jego żona M. Z.. Jak bowiem wynika z powyżej opisanych dokumentów, mimo stwierdzenia, że po zmarłym [...].1947r. A. Z. nastąpiła przedłużona wspólność majątkowa pomiędzy wdową M. Z. i ich córką M. Z. postanowieniem SR z [...] 1950 r., to wejście M. Z. w prawa majątkowe zmarłego ojca (przedłużona wspólność majątkowa) zostało ujawnione w księdze wieczystej dopiero [...] 1973 r.

W ocenie Sądu, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, brak jest również uzasadnionych podstaw aby skutecznie opierać zarzut rażącego naruszenia prawa, polegającego na skierowaniu decyzji do osoby zmarłej (niemającej zdolności prawnej), na tym jej elemencie, który stanowi wyłącznie charakterystykę i dopełnienie oznaczenia indywidualizującego nieruchomość będącą przedmiotem przejęcia na rzecz Państwa za odszkodowaniem. Do [...] 1973r. jako współwłaściciele nieruchomości w przedmiotowej księdze wieczystej ujawnieni byli wszakże A. Z. i M. Z. we wspólności małżeńskiej.

O rażącym naruszeniu prawa w okolicznościach niniejszej sprawy nie stanowi zatem z pewnością wskazane w skardze jako nieprawidłowe prowadzenie i wszczęcie postępowania wobec osoby zmarłej, bowiem takie działanie organu nie zostało stwierdzone, co już wyżej wyjaśniono. Z pewnością w okolicznościach niniejszej sprawy, niewskazanie w decyzji z 1973 r. jako strony postępowania poza M. Z. także – jej córki M. F. z domu Z. (utrzymana nadal przedłużona wspólność majątkowa zgodnie z przepisami BGB), stanowiło naruszenie przepisów postępowania, i jeżeli została ona bez swojej winy pozbawiona udziału w postępowaniu, mogła wnieść od tej decyzji odwołanie, lub gdy już stała się ona ostateczną, wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a.). Wskazywane w skardze naruszenie przy wydaniu decyzji "art. 7, art. 10, a nawet art. 6", nie stanowi w tej sprawie o rażącym naruszeniu prawa. Na marginesie zważyć przyjdzie, iż art. 10 K.p.a., w brzmieniu obowiązującym w dniu 30 kwietnia 1973r. stanowił, że organy administracji państwowej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko (§ 1). Sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie (§ 2). Dzisiejszej treści art. 10 K.p.a., odpowiadał wówczas przepis art. 8 K.p.a.

Sąd podziela także stanowisko Kolegium, aczkolwiek wyrażone nader lakonicznie, co do tego, że analiza kontrolowanej w niniejszym trybie nadzorczym decyzji Prezydium MRN w [...] – Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej z [...] 1973r. nie daje podstaw, aby stwierdzić wydanie jej z rażącym naruszeniem przepisów stanowiących materialnoprawną podstawę wywłaszczenia zabudowanej nieruchomości na rzecz Państwa za odszkodowaniem.

Zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 1959 r. o remontach i odbudowie oraz o wykańczaniu budowy i nadbudowie budynków (Dz.U. z 1968 r. nr 36 poz. 249 ze zm.), organ gospodarki mieszkaniowej może dokonywać ze środków państwowych remontów kapitalnych i zabezpieczających budynków, ulepszeń w wyposażeniu technicznym tych budynków, ich odbudowy lub przebudowy.

W rozdziale 3 "Przebudowa zespołów budowlanych" przewidziano w art. 6, że jeżeli ze względów urbanistycznych lub architektonicznych określonych ustaleniami miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego zachodzi konieczność uporządkowania na terenie miasta zespołu budowlanego dawnej zabudowy, wówczas można przy porządkowaniu zabudowy dokonywać - przy zachowaniu przepisów o ochronie dóbr kultury i o muzeach - przebudowy, rozbudowy, nadbudowy lub remontu, a także rozbiórki budynków lub ich części, łączenia budynków i urządzeń wewnętrznych tych budynków oraz budowy, rozbudowy lub przebudowy urządzeń budowlanych związanych z budynkami oraz zagospodarowania terenów nie zabudowanych przeznaczonych dla potrzeb mieszkańców tego zespołu budowlanego (ust. 1). Zespół budowlany dawnej zabudowy, wymagający uporządkowania, określa wojewódzka rada narodowa na wniosek lub po zasięgnięciu opinii rady narodowej danego miasta, a w miastach wyłączonych z województw - rada narodowa miasta na wniosek lub po zasięgnięciu opinii właściwej dzielnicowej rady narodowej. Uchwała o określeniu zespołu budowlanego, którego zabudowa podlega uporządkowaniu, powinna być ogłoszona w dzienniku urzędowym wojewódzkiej rady narodowej (rady narodowej miasta wyłączonego z województwa) (ust. 2).

Zgodnie z art. 7 ust. 1 i 3, jeżeli w wyniku uporządkowania zabudowy zespołu budowlanego nastąpi przebudowa, rozbudowa, nadbudowa lub połączenie budynków albo związanych z nim urządzeń budowlanych przeznaczonych dla potrzeb ogółu mieszkańców tego zespołu lub gdy wartość budynku i związanych z nim urządzeń budowlanych wzrośnie w wyniku dokonania remontów o ponad 50% wartości technicznej budynku, wymienione budynki oraz tereny i urządzenia budowlane związane z tymi budynkami mogą być przejęte na własność Państwa za odszkodowaniem ustalonym na zasadach określonych w niniejszej ustawie. Decyzję o przejęciu na własność Państwa budynków, terenów i urządzeń budowlanych związanych z tymi budynkami oraz o wysokości odszkodowania, o którym mowa w ust. 1, wydaje organ do spraw gospodarki mieszkaniowej prezydium powiatowej (miejskiej miasta stanowiącego powiat, dzielnicowej miasta wyłączonego z województwa) rady narodowej.

W myśl art. 16 ust. 5 ww. ustawy, przy przejęciu nieruchomości na własność Państwa na podstawie art. 7, mają zastosowanie przepisy ust. 3 i 4 art. 16 określające sposób ustalenia i wypłaty odszkodowania oraz wpisów zabezpieczenia. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ostateczne orzeczenie o przejęciu nieruchomości na własność Państwa stanowi podstawę do przepisania tytułu własności w księdze wieczystej oraz wykreślenia ciążących na niej praw rzeczowych z wyjątkiem służebności.

W zakresie ustalenie odszkodowania odpowiednie zastosowanie miały także wskazane w decyzji przepisy ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (na podstawie odesłania z art. 16 ust. 3 ustawy remontowej).

Z treści decyzji z [...] 1973 r. wynika, że

- przedmiotowa nieruchomość leżała w obszarze objętym uchwałą Nr [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] 1969 r. w sprawie uznania części miasta "Stare Miasto" w [...] za zespół budowlany wymagający uporządkowania,

- przeprowadzona w wyniku porządkowania w ramach tego zespołu budowlanego przebudowa i modernizacja budynku mieszkalnego przy [...] w [...] zwiększyła wartość tego budynku o ponad 50% wartości technicznej, co wynikało z końcowego rozliczenia robót budowlanych oraz opinii szacunkowej zaprzysiężonego biegłego ds. budownictwa z dnia [...] 1970 r. (wartość przebudowy i modernizacji wyniosła [...] zł, wartość techniczna budynku [...] zł),

- przejmując na własność Państwa powyższą nieruchomość właściwy organ ustalił wartość odszkodowania zgodnie z opinią szacunkową biegłego na sumę [...] zł, na którą składała się wskazana wartość gruntu oraz wartość budynku i pozostałych składników budowlanych,

- określono sposób wypłaty odszkodowania (5 rat rocznych).

Decyzja zawiera nadto uzasadnienie odpowiadające wymogom ówcześnie obowiązujących przepisów K.p.a.

W dalszej kolejności stwierdzić należy, że całkowicie niezasadny jest zarzut, iż decyzja Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] z [...] 1973r. dotknięta jest kwalifikowaną wadą skutkującą stwierdzeniem jej nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 5 K.p.a. – tj. że była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały. Nie zostało w sprawie wykazane, aby już w dacie wydania decyzji istniały jakieś przeszkody faktyczne czy prawne, uniemożliwiające jej wykonanie, i aby były one nieusuwalne. Nie zostało w szczególności przez skarżących skutecznie zakwestionowane, że decyzja ta w istocie została wykonana, czyli że w jej wykonaniu nastąpiło przejęcie własności przedmiotowej nieruchomości na rzecz państwa za odszkodowaniem. Niezrozumiały jest wywód skargi, że "nie można wypłacić odszkodowania osobie zmarłej lub nieustalonym spadkobiercom", nie wynika z treści decyzji aby miała na jej podstawie nastąpić wypłata odszkodowania na rzecz A. Z.. Nadto gdyby w istocie ustalone decyzją odszkodowanie nie zostało współwłaścicielkom nieruchomości wypłacone, z pewnością dochodziłyby egzekucji swych uprawnień, znajdujących oparcie także w powszechnie obowiązujących przepisach prawa. Zgodnie z pkt 3 decyzji z 1973r., wypłata odszkodowania winna nastąpić w 5-ciu ratach rocznych, z tym że pierwsza rata w terminie 3-ch miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji.

Z uwagi na wskazaną już specyfikę i charakter postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, które co wymaga ponownego podkreślenia w okolicznościach niniejszej sprawy, zostało przez skarżących zainicjowane po ponad 40 latach od wydania decyzji z 1973r., Sąd uważa za istotne przywołanie uzasadnienia prawnego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015r. sygn. P 46/13, którym orzeczono, że art. 156 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego, w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawa nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W ocenie Sądu, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie zasługuje na uwzględnienie, także i z tej perspektywy, eksponowany w skardze zarzut naruszenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., które zdaniem skarżących przejawia się w tym, że nie przesłuchano ich co do okoliczności wskazanych we wniosku inicjującym postępowanie, mimo że o to wnosili.

Zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, wyrażoną w art. 7 K.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względnie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W myśl art. 77 § 1 K.p.a., organ administracji jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Z analizy akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika, że organ prowadzący postępowanie nadzorcze podjął zarówno z urzędu, jak i na wniosek stron postępowania wszelkie możliwe czynności procesowe celem zgromadzenia akt sprawy administracyjnej zakończonej wydaniem kontrolowanej decyzji oraz ewentualnie innych dokumentów niezbędnych do oceny czy dotknięta jest ona kwalifikowaną wadą określoną w art. 156 § 1 K.p.a. Skarżący w toku postępowania nie wskazywali, że istnieje inny niż zgromadzony przez organ szczątkowy zaledwie materiał dowodowy, niezbędny do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy nieważnościowej. Dokumenty przedstawione przez wnioskodawców zostały przez organ uwzględnione przy ustalaniu okoliczności i stanu faktycznego sprawy, a zasadniczym dowodem jest w tej sprawie dokument urzędowy - decyzja z 1973r.

Zgodnie z art. 80 K.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Przy czym K.p.a. w art. 75 § 1 stanowi, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny.

W myśl art. 86 K.p.a. jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. Do przesłuchania stron stosuje się przepisy dotyczące świadków, z wyłączeniem przepisów o środkach przymusu.

Wobec powyższego podkreślenia wymaga, iż przesłuchanie strony, nawet na jej wniosek, nie jest obligatoryjne. Zważyć nadto przyjdzie, że ma ono wyłącznie charakter pomocniczy, z uwagi chociażby na fakt, że źródłem informacji w takim przypadku jest podmiot bezpośrednio zainteresowany w danej sprawie. Jak wskazuje się w doktrynie, dopuszczalność stosowania tego kontrowersyjnego środka dowodowego jest oparta w postępowaniu administracyjnym na wystąpieniu łącznie dwóch przesłanek: 1. wyczerpanie innych środków dowodowych lub ich brak w ogóle, (tj. gdy organ nie ma możliwości ustalenia stanu faktycznego na podstawie innych środków dowodowych), 2. pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy.

Stawiając powyższy zarzut skarżący nie wykazali, jakie to istotne dla rozstrzygnięcia sprawy nadzorczej okoliczności nie zostały wyjaśnione i jakimi w tym zakresie dysponują wiadomościami, tym samym nie wskazali w jakikolwiek sposób jaki to uchybienie miało wpływ na wynik sprawy (co mogłoby ewentualnie skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.). Na pytanie Sądu w tym zakresie, na rozprawie w dniu 6 lipca 2016r. nie udzielił również odpowiedzi pełnomocnik skarżących.

Zważyć także należy, że nie było przeszkód aby skarżący swoje wyjaśnienia, poza zawartymi w obszernie uzasadnionym wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, złożyli w toku postępowania formie pisemnej, czy tez nawet we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wówczas organ musiałby poddać te okoliczności stosownej ocenie.

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.