Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 475/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 16 ust. 1, art. 16 ust. 2 pkt 3, art. 17, art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 1a, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 1b pkt 1-2, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a, art. 23 ust. 4e
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art 23, art. 27, art. 130
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).
article: art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Sędziowie Sędzia WSA Jan Szuma (spr.) Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 listopada 2021 r. sprawy ze skargi O. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza O. z dnia [...] grudnia 2020 r., nr [...], II. zasądza od organu na rzecz skarżącej kwotę [...](słownie: [...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] marca 2021 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium"), po rozpatrzeniu odwołania Oli B., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza O. (zwanego dalej "Burmistrzem") z dnia [...] grudnia 2020 r., [...] o odmowie przyznania odwołującej się świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką A. W..

Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następujących okolicznościach udokumentowanych w aktach sprawy.

Wnioskiem z dnia [...] września 2020 r. O. B. wystąpiła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką A. W. (k. 6–8 akt administracyjnych). Do wniosku zostało dołączone między innymi orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w N. z dnia [...] marca 2016 r., w którym A. W. została zaliczona do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności na stałe (k. 1-2 akt administracyjnych). W orzeczeniu wskazano, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia [...] lutego 2016 r. Ponadto do wniosku dołączono wypis z treści orzeczenia lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2003 r., nr [...], w którym L. W. – ojciec O. B. i mąż niepełnosprawnej A. W. – został uznany za trwale częściowo niezdolnego do pracy w związku ze stanem narządu słuchu spowodowanym wypadkiem przy pracy (k. 3 akt administracyjnych).

Pismem z dnia [...] listopada 2020 r. pełnomocnik O. B., radca prawny M. J., uzupełniła powyższy wniosek (k. 9-10 i 12 akt administracyjnych). Wniosła o przyznanie O. B. świadczenia pielęgnacyjnego oraz objęcie jej ubezpieczeniem emerytalno-rentowym i zdrowotnym. W uzasadnieniu wskazano, że zachodzą przesłanki do przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego. O. B. jest jedyną osobą z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji na rzecz A. W., która taką opiekę może sprawować i faktycznie ją sprawuje. Mąż A. W., L. W., ze względu na zły stan zdrowia nie jest zdolny do sprawowania opieki nad żoną. Ponadto podkreślono, że art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm., dalej "u.ś.r.") w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia [...] października 2014 r., K [...], uznał za niezgodny z Konstytucją RP. Przepis ten nie może stanowić w niniejszej sprawie przesłanki odmownej.

W toku wywiadu przeprowadzonego na podstawie art. 23 ust. 4e u.ś.r. w dniu [...] grudnia 2020 r. ustalono, że O. B. sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, która cierpi na chorobę Alzheimera, jest po przebytym udarze niedokrwiennym mózgu oraz ma niedowład kończyn górnych i dolnych (k. 16-18 akt administracyjnych). A. W. wymaga stałej pomocy w wykonywaniu podstawowych czynności dnia codziennego – przygotowaniu i spożywaniu posiłków, higienie osobistej, załatwianiu potrzeb fizjologicznych (wymiana pampersów) i ubieraniu się. Ponadto A. W. ma trudności z samodzielnym poruszaniem się, widzeniem i mową. Pozostaje ona pod stałą opieką lekarzy specjalistów oraz przyjmuje duże ilości leków, co wiąże się ze znacznymi wydatkami. Źródłem utrzymania A. W. jest emerytura w wysokości [...] zł miesięcznie.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r., [...] Burmistrz odmówił przyznania O. B. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką A. W. (k. 19–20 akt administracyjnych). Wskazał, że A. W. pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (jest osobą częściowo niezdolną do pracy), co zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. stanowi podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. W niniejszej sprawie orzeczenie o zaliczeniu A. W. do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności na stałe zostało wydane dnia [...] marca 2016 r., czyli gdy miała ona ukończone 68 lat.

Pismem z dnia [...] stycznia 2021 r. O. B., reprezentowana przez radcę prawnego M. J., złożyła odwołanie od powyższej decyzji wnosząc o jej uchylenie oraz rozstrzygnięcie sprawy co do istoty poprzez przyznanie wnioskującej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (k. 22–31 akt administracyjnych). Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

1. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy przepis ten stanowi podstawę przyznania wnioskującej świadczenia pielęgnacyjnego;

2. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni celowościowej i systemowej, a w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że pozostawanie A. W. w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego;

3. art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. poprzez jego błędne zastosowanie bez uwzględnienia okoliczności, że doszło do uznania jego niekonstytucyjności w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13, a przez to naruszenie także art. 7 i art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

4. art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm., dalej "K.p.a.") poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy polegające na przyjęciu, że sam fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W obszernym uzasadnieniu odwołania wskazano, że O. B. mieści się, zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., w kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego i jest jedyną osobą, która faktycznie może tę opiekę sprawować. Stan zdrowia męża niepełnosprawnej nie pozwala mu na sprawowanie opieki nad żoną. L. W. ma trudności w poruszaniu się, cierpi na cukrzycę typu II, niedosłuch, otyłość i schorzenia kręgosłupa, które uniemożliwiają mu pomoc żonie w czynnościach pielęgnacyjnych. Ponadto nie ma on możliwości finansowych, które pozwoliłyby sfinansować fachową opiekę nad żoną. Mając na uwadze powyższe podkreślono, że organ w niniejszej sprawie błędnie zinterpretował treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a oraz art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. przywołując je jako podstawę prawną decyzji odmownej. W tym zakresie przywołano stanowisko wyrażane w orzecznictwie wskazujące na potrzebę wykładni celowościowej i przyznania jej pierwszeństwa przed wykładnią językową.

Decyzją z dnia [...] marca 2021 r., [...] Kolegium utrzymało w mocy decyzję Burmistrza (k. 35–38 akt administracyjnych). Wskazało, że organ pierwszej instancji błędnie zastosował w niniejszej sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie uwzględniając, iż wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia [...] października 2014 r., K [...], został wyeliminowany z porządku prawnego niekonstytucyjny fragment tego przepisu. Jednocześnie Kolegium podzieliło stanowisko Burmistrza dotyczące wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Pierwszą osobą zobowiązaną do alimentacji wobec niepełnosprawnej A. W. jest jej mąż, L. W., który został uznany za częściowo niezdolnego do pracy, a więc nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem Kolegium pomimo, że z treści odwołania wynika, iż L. W. ze względu na swój stan zdrowia nie jest w stanie sprawować opieki nad żoną. to niedopuszczalne jest dokonywanie wykładni rozszerzającej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

W skardze z dnia [...] maja 2021 r. O. B., reprezentowana przez radcę prawnego M. J., , wniosła o uchylenie decyzji Kolegium i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza oraz zasądzenie kosztów według norm przepisanych (k. 2–8 akt sądowych). Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

1. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy przepis ten stanowi podstawę przyznania wnioskującej świadczenia pielęgnacyjnego;

2. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni celowościowej i systemowej tego przepisu, a w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że pozostawanie A. W. w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego;

3. art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy polegające na przyjęciu, że sam fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu skargi powielono zarzuty podniesione w odwołaniu podkreślając, że zastosowanie przez organ wyłącznie wykładni językowej przepisów stanowiących podstawę wydanej decyzji doprowadziło do rozstrzygnięcia, które jest rażąco niesłuszne, niesprawiedliwe i niezgodne z ratio legis u.ś.r.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko (k. 11–12 akt sądowych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zawiera usprawiedliwione podstawy.

Istotą sporu w niniejszej sprawie jest to, czy O. B. spełnia przesłanki do skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką w sytuacji, gdy pozostaje ona w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W pierwszej kolejności Sąd pragnie podkreślić, że w toku postępowania Kolegium badając negatywną przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia określoną w art. art. 17 ust. 1b u.ś.r. – powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia [...] października 2014 r., K [...] – prawidłowo stwierdziło, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez znaczenia pozostaje data powstania niepełnosprawności. Z dniem [...] października 2014 r. art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Przepis uznany za niezgodny z ustawą zasadniczą nie może stanowić podstawy wydania decyzji odmownej. Takie działanie zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.

W niniejszej sprawie, co zostało zaznaczone na wstępie, najistotniejsza jest wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., stanowiącego podstawę wydania decyzji odmownej. Kolegium podzieliło w tym zakresie pogląd organu pierwszej instancji, że przeszkodą niepozwalającą na przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest sytuacja, w której osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Okolicznością niesporną jest to, że O. B. sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką A. W., a także jest jedną z osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 1359, dalej "K.r.o.") ciąży obowiązek alimentacyjny względem wymagającej opieki matki. Poza sporem pozostaje również fakt, że A. W. pozostaje w związku małżeńskim z ojcem skarżącej, L. W., który nie posiada orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności.

Z akt sprawy wynika, że ojciec skarżącej – mąż trwale niezdolnej do samodzielnej egzystencji A. W. – ma 74 lata (data urodzenia to [...] stycznia 1947 r.) oraz, że sam cierpi na wiele schorzeń, mimo tego, że nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności. Wedle wyjaśnień zawartych w odwołaniu i skardze, L. W. ma trudności w poruszaniu się, cierpi na cukrzycę typu II, niedosłuch, otyłość oraz schorzenia kręgosłupa, które uniemożliwiają mu pomoc żonie w czynnościach pielęgnacyjnych. Należy podkreślić, że A. W. wymaga stałej i kompleksowej pomocy w wykonywaniu podstawowych czynności dnia codziennego, co wymaga od osoby opiekującej się nią dobrej kondycji fizycznej.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela prezentowane przez część judykatury stanowisko, że w takich okolicznościach, przy odkodowywaniu normy prawnej wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. należy uwzględnić przede wszystkim cel, jakiemu służy ustawa o świadczeniach rodzinnych. Literalna wykładnia tego przepisu oznacza bowiem odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uprawnionemu w dalszej kolejności krewnemu także w sytuacji, gdy małżonkowie ze względu na swój stan zdrowia nie są w stanie być dla siebie wzajemnie wparciem. Tak rozumiany przepis oznaczałby sankcję dla osób pozostających w związku małżeńskim.

Na tle przywołanego przepisu orzecznictwo wypracowało stanowisko, że fakt pozostawania w związku małżeńskim przez osoby wymagające opieki nie może być uważany za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie – w zastępstwie współmałżonka nie mającego takiej możliwości – osoba zobowiązana alimentacyjnie w dalszej kolejności.

Naczelny Sąd Administracyjny szczegółowo wypowiedział się na temat niezgodności z Konstytucją RP wąskiej, językowej interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. stwierdzając, że jest ona sprzeczna z wartościami konstytucyjnymi (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 grudnia 2009 r., I OSK 722/09 i z dnia 7 grudnia 2009 r., I OSK 723/09, orzeczenia.nsa.gov.pl). "Stosownie bowiem do treści art. 18 Konstytucji RP, małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej. Niewątpliwie z przepisu tego wywodzić można obowiązek dokonywania takiej wykładni prawa, która nie stoi w sprzeczności z dobrem rodziny i małżeństwa. Tymczasem negatywna przesłanka w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., rozumiana w sposób bezwzględny, wywołuje daleko idące negatywne konsekwencje dla rodziny i małżeństwa. Otóż, gdy stan zdrowia obydwojga małżonków powoduje, że nie są oni w stanie być dla siebie wzajemnie wsparciem, pozostali członkowie rodziny, którzy chcą – a jednocześnie mają również obowiązek – sprawować nad nimi opiekę, nie mogą uzyskać świadczenia, które uzyskaliby, gdyby taki związek małżeński nie istniał. Tak rozumiany przepis oznacza pewnego rodzaju sankcję dla osób pozostających w związku małżeńskim i w konsekwencji taka wykładnia nie może się ostać w świetle wspomnianego już wyżej art. 18 Konstytucji RP. (...) Zatem osoby pozostające w związku małżeńskim, których małżonkowie z uwagi na wiek lub stan zdrowia nie są w stanie sprawować nad nimi opieki, powinny być traktowane jednakowo, jak osoby, które w związku małżeńskim nie pozostają. Obydwie bowiem kategorie osób w jednakowym stopniu wymagać będą opieki osób trzecich. Ponadto według treści art. 69 Konstytucji RP, osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej, zaś prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, które umożliwia sprawowanie efektywnej opieki przez członków rodziny nad osobami niepełnosprawnymi, jest niewątpliwie realizacją powinności wskazanej w powyższym przepisie konstytucyjnym".

Powyższe stanowisko wyprowadzono interpretując przepis art 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. łącznie z art 23, art. 27 i art. 130 K.r.o. Zgodnie z art 23 K.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wspólnego pożycia i wzajemnej pomocy. Jednocześnie stosownie do art. 27 K.r.o. małżonkowie obwiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczynić się do zaspakajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Natomiast z istoty świadczenia pielęgnacyjnego wyprowadzono, że przysługuje ono nie osobie wymagającej opieki, ale osobie, która tę opiekę sprawuje. Ma ono za zadanie przynajmniej częściowo zrekompensować wydatki ponoszone przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnej osobie.

Wyłącznie literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. i uznanie, że uzasadnioną podstawę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia stanowi samo nieposiadanie przez małżonka osoby niepełnosprawnej orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności jest niewystarczające dla zrekonstruowania normy prawnej wyrażonej treścią tego przepisu (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2021 r., I OSK 2103/20, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Uwzględniając powyższe uwagi przy rekonstrukcji normy prawnej będącej materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia według Sądu dochodzi się do przekonania, że sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim przez inną osobę niż małżonek, lecz obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym (w szczególności przez dziecko niepełnosprawnego małżonka) nie wyłącza możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę. Przyznanie tego świadczenia możliwe jest w sytuacji, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem sam nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolny tego obowiązku wypełnić, a opiekę – niejako w zastępstwie małżonka – sprawuje osoba zobowiązana w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby niepełnosprawnej. Tym samym pozostawanie w związku małżeńskim będzie stanowić tylko wtedy przeszkodę w przyznaniu świadczenia, gdy małżonek osoby wymagającej opieki będzie w stanie skutecznie taką pomoc świadczyć.

Nie można zgodzić się z zapatrywaniem, że w sytuacji gdy oboje małżonkowie – z uwagi na obiektywnie istniejące przeszkody – nie mogą być dla siebie wzajemnie oparciem, to pozostali członkowie rodziny, którzy także mają obowiązek sprawowania nad nimi opieki, nie mogą uzyskać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że mogliby być do niego uprawnieni, gdyby oboje małżonkowie posiadali ustalony znaczny stopień niepełnosprawności. Niedopuszczalne jest także dyskryminujące traktowanie osób pozostających w związku małżeńskim, których małżonkowie z uwagi obiektywne okoliczności nie są w stanie sprawować nad nimi opieki, względem osób, które w związku małżeńskim nie pozostają. Wyniki wykładni językowej pomijają także cel regulacji zawartej w art. 17 u.ś.r., którym pozostaje przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom rzeczywiście sprawującym opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi, wymagającymi z tego powodu szczególnego wsparcia. Wyniki wykładni językowej prowadzą w szczególności do wykluczenia z grona uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego tych, którzy spełniają przesłanki z art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. i sprawują opiekę nad osobą pozostająca w związku małżeńskim, w sytuacji gdy współmałżonek tej osoby nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, choć sprawowanie opieki przez współmałżonka jest obiektywnie niemożliwe.

Obiektywna niemożność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez jej współmałżonka, nie stanowi przeszkody do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne przez osoby spełniające warunki, o których mowa w art. 17 ust. 1 lub ust. 1a u.ś.r., a niemożność sprawowania opieki nad współmałżonkiem może być wykazana również innymi dowodami dopuszczonymi w postępowaniu administracyjnym (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 2015 r., I OSK 1230/14; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 stycznia 2017 r., I OSK 1113/15, orzeczenia. nsa.gov.pl). Powyższe stanowisko uwzględnia cel i istotę świadczenia pielęgnacyjnego, które przysługuje nie osobie wymagającej opieki, ale osobie, która tę opiekę sprawuje, rezygnując z tego powodu z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub ich nie podejmując wobec sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie to ma za zadanie przynajmniej częściowo zrekompensować wydatki ponoszone przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnej osobie, zdejmując tym samym z Państwa obowiązek zapewnienia opieki osobom jej potrzebującym w zorganizowanych, zinstytucjonalizowanych formach.

Powyższe uwagi szczególnie znajdują zastosowanie w okolicznościach niniejszej sprawy. Należy podkreślić, że L. W., małżonek wymagającej opieki A. W., skończył 74 lata i – jak wynika z odwołania – cierpi na wiele schorzeń, w tym cukrzycę typu II, niedosłuch, otyłość oraz schorzenia kręgosłupa, które utrudniają mu samemu poruszanie się. Okoliczności te powinny zostać przez organ zbadane i udokumentowane. Znajdujące się w aktach sprawy orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2003 r., nr [...], wskazuje, że L. W. został uznany za trwale częściowo niezdolnego do pracy.

Należy również mieć na uwadze zaawansowany wiek L. W., który niebawem będzie uprawniał go do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 16 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny przysługuje osobom, które ukończyły 75 rok życia. Celem tego świadczenia jest częściowe pokrycie wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji (art. 16 ust. 1 u.ś.r.). Powyższe oznacza, że ustawodawca traktuje osoby powyżej 75 roku życia na równi z osobami niepełnosprawnymi, wymagającymi opieki i pomocy innych osób oraz niezdolnymi do samodzielnej egzystencji. Nieracjonalne jest zatem założenie, że takie osoby mogą sprawować opiekę nad inną osobą niepełnosprawną, trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. L. W. nie ukończył wprawdzie jeszcze 75 lat, ale ogólny stan zdrowia oraz zaawansowany wiek pozwalają przypuszczać, że nie jest on zdolny do sprawowania samodzielnej opieki nad niepełnosprawną żoną, A. W., w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych sprawy.

W ocenie Sądu błędna wykładnia prawa materialnego – to jest art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. doprowadziła do odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że Kolegium – jak wynika z decyzji – nie kwestionowało wynikających ze zgromadzonych materiałów okoliczności, że O. B. sprawuje opiekę nad matką w sposób trwały, stały i ciągły oraz faktu rezygnacji przez nią z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką.

W ponownym postępowaniu organy uwzględnią przyjętą przez Sąd i przedstawioną wyżej wykładnię przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. oraz przeprowadzą postępowanie dowodowe dotyczące ustalenia stanu zdrowia L. W. pod kątem możliwości sprawowania przez niego samodzielnie opieki nad niepełnosprawną żoną.

W tym stanie rzeczy, z powodów opisanych wyżej, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm., dalej "P.p.s.a.").

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 200 § 2 P.p.s.a. Na zasądzone koszty złożyło się wynagrodzenie radcy prawnego w wysokości [...] zł ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jednolity Dz. U. 2018 r., poz. 265). Koszty nie objęły opłaty skarbowej od złożonego pełnomocnictwa (k. 7 akt sądowych) oraz wpisu sądowego, gdyż zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 1923) i z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., skarżąca nie uiszczała i miała obowiązku uiszczać żadnej z tych opłat.

Niniejszą sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 2 i art. 120 P.p.s.a.