Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 2467/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-04-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 116 par. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 800
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Alojzy Skrodzki, Sędziowie sędzia WSA Włodzimierz Gurba (sprawozdawca), sędzia WSA Katarzyna Owsiak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Monika Staniszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi U. W. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu wraz z pozostałymi członkami zarządu oraz spółką za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za poszczególne okresy rozliczeniowe 2011 r. i 2012 r. oddala skargę


UZASADNIENIE

Pismem z 14 września 2018 r. U. W. (zwana dalej: "Skarżącą" lub "Stroną") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z [...] lipca 2018 r. w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu wraz z pozostałymi członkami zarządu oraz spółką za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za poszczególne okresy rozliczeniowe 2011 r. i 2012 r.

Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

1.1. Decyzją z [...] września 2016 r. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych orzekł odpowiedzialność za zaległości U. Sp. z o.o. (dalej zwana "Spółką") z tytułu wpłat na PFRON wraz ze Spółką i innymi członkami zarządu.

1.2. Od powyższego rozstrzygnięcia Skarżąca złożyła odwołanie zarzucając decyzji:

- naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 121-122, art. 180, art. 187 § 1, art. 191 i art. 197 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r. poz. 800, z późn. zm.) - dalej "O.p." - przez brak zebrania wszystkich dowodów, które mogłyby przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, polegające na nieprzeprowadzeniu postępowania dowodowego zmierzającego do ustalenia czy w czasie, w którym upływał termin płatności z tytułu wpłat na PFRON przez Spółkę za okresy wskazane w zaskarżonej decyzji i w których mandat członka zarządu sprawowała Skarżąca - w 2011 r. i do 30 listopada 2012 r. - powstał stan niewypłacalności Spółki i jednocześnie zaistniał właściwy czas do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości tej Spółki,

- naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 116 § 1 i 2 O.p. w związku z art. 49 ust. 1 i art. 21 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 511, z późn. zm.) – dalej "ustawa o rehabilitacji" - oraz w zw. z art. 11 ust. 1 i 2 ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze przez ich błędną wykładnię polegająca na przyjęciu, że:

a) zobowiązanie Spółki z tytułu wpłat na PFRON za okresy wskazane w zaskarżonej decyzji stanowi niewykonane wymagalne zobowiązania pieniężne (w liczbie mnogiej), nie zaś że jest to jedno zobowiązanie publicznoprawne na rzecz PFRON, a jedynie płatne okresowo - miesięcznie, tym samym brak zapłaty okresowego zobowiązania - nawet za kilkanaście okresów - nie spełnia przesłanki istnienia niewykonanych wymagalnych zobowiązań pieniężnych przez Spółkę - koniecznych dla zaistnienia stanu niewypłacalności Spółki,

b) odpowiedzialność podatkowa osób trzecich - członka zarządu Spółki - Skarżącej - jest oczywista, gdy Spółka nie wykona zobowiązania publicznoprawnego, którego termin płatności przypadał w czasie pełnienia mandatu przez tego członka zarządu, pomimo braku wykazania przez organ pierwszej instancji stanu niewypłacalności Spółki i zaistnienia właściwego czasu na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki w czasie, gdy Skarżąca sprawowała mandat w zarządzie tej Spółki.

Z uwagi na powyższe, Skarżąca wniosła o: uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia, ewentualnie, uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i stwierdzenie, że Skarżąca nie odpowiada za zaległości Spółki z tytułu wpłat na PFRON za okresy wyszczególnione w zaskarżonej decyzji.

Ponadto, Skarżąca wniosła o przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego przez organ odwoławczy albo zlecenie tego postępowania organowi pierwszej instancji, w zakresie wymienionym w odwołaniu, na okoliczność stanu majątkowego oraz sytuacji finansowej Spółki w czasie pozostawania w zarządzie Skarżącej w 2011 r. i 2012 r. i braku zaistnienia stanu niewypłacalności Spółki w tym zakresie.

1.3. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej decyzją z [...] lipca 2018 r. uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej ustalenia odpowiedzialności za zaległości Spółki z tytułu wpłat na PFRON Skarżącej jako byłego członka zarządu solidarnie ze spółką oraz z pozostałymi członkami zarządu: R. K. za okres: 2011/08, 2011/09, 2011/10, 2011/11, J. K. za okres: 2012/04, 2012/05, 2012/06, 2012/07, S. R. za okres 2012/04 i umorzył postępowanie za te okresy jako bezprzedmiotowe. W pozostałej części utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Na wstępie organ odwoławczy stwierdził, że zobowiązania za okres 2011/08 - 2011/11 oraz 2012/04 - 2012/07 wygasły wskutek przedawnienia. Nie było zatem możliwe dalsze prowadzenie postępowania w stosunku do zobowiązań z tytułu wpłat na PFRON za te okresy. Brak przedmiotu postępowania był zaś podstawą do umorzenia jako bezprzedmiotowego postępowania za ww. okres.

W dalszej części uzasadnienia decyzji organ odwoławczy wskazał na treść art. 116 § 1 O.p. i stwierdził, że po stronie organów obu instancji istniał obowiązek wykazania przesłanek pozytywnych z art. 116 § 1 O.p., tj. bezskuteczności egzekucji zaległości podatkowej oraz ustalenie, że członek zarządu odpowiada za zaległości z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia obowiązków przez członka zarządu. Natomiast po stronie Skarżącej jako byłego członka zarządu Spółki istniał obowiązek wykazania przesłanek egzoneracyjnych, o których mowa w pkt 1 i 2 ww. artykułu.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że organ pierwszej instancji na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym kopii odpisów uchwał zgromadzenia wspólników Spółki z 22 grudnia 2009 r., z 14 marca 2012 r. i z 21 maja 2012 r., oraz odpisu pełnego z Krajowego Rejestru ustalił, że Skarżąca pełniła funkcje w Zarządzie Spółki w okresie, którego dotyczy decyzja i w tym zakresie odpowiada za powstałe zaległości zgodnie z art. 116 § 1 O.p. Zobowiązania za okres: 2011/01 - 2011/07 oraz 2012/08 - 2012/10 powstały w okresie sprawowania funkcji w Zarządzie Spółki przez Skarżącą. Zaległość we wpłatach na Fundusz powstaje bowiem z upływem dwudziestego dnia miesiąca następującego po miesiącu, którego dotyczy obowiązek wpłaty (art. 49 ust. 2 ustawy o rehabilitacji).

Organ odwoławczy stwierdził również, że organ pierwszej instancji wykazał, że egzekucja z majątku Spółki okazała się bezskuteczna. Powołał się przy tym na postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla W. z [...] czerwca 2015 r., którymi umorzono postępowanie egzekucyjne wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji prowadzonej w oparciu o tytuły wykonawcze za okres 2011/01-2011/07 oraz za okres 2011/01-2011/07, gdyż egzekucja wierzytelności z rachunku bankowego dłużnika, co do którego nastąpił zbieg egzekucji sądowej z administracyjną okazałą się bezskuteczna. Wobec powyższego postępowanie egzekucyjne zostało umorzone na zasadzie art. 824 § 1 pkt 3 Kodeksu postępowania cywilnego. Ponadto organ dodał, że w aktach sprawy znajdują się m. in. kopia odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego (stan na dzień 20 kwietnia 2016 r.): "Informacje o zabezpieczeniu majątku dłużnika w postępowaniu w przedmiocie ogłoszenia upadłości, o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości z uwagi na fakt, że majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania" oraz "Umorzenie prowadzonej przeciwko podmiotowi egzekucji z uwagi na fakt, że z egzekucji nie uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych".

Ponadto organ odwoławczy wskazał, że organ pierwszej instancji przy pismach z 29 czerwca 2018 r., przesłał postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla W. z [...] kwietnia 2018 r. umarzające postępowanie egzekucyjne z uwagi na bezskuteczność egzekucji. W uzasadnieniu tych postanowień wskazano, że nie ustalono majątku ruchomego Spółki podlegającego egzekucji i bezskuteczne okazało się zajecie wierzytelności z tytułu rozliczeń podatkowych w Urzędzie Skarbowym. Nie udało się ustalić innych rachunków bankowych, aniżeli już zajęte w postępowaniu egzekucyjnym, a miejsce postoju samochodu należącego do Spółki - Dacia Logan rok produkcji 2009 jest nieznane. Wobec powyższego, postępowanie egzekucyjne zostało umorzone na zasadzie art. 824 § 1 pkt 3 ustawy Kodeks postępowania cywilnego.

Dodatkowo organ podatkowy stwierdził, że Skarżąca nie wykazała, że we właściwym czasie złożono wniosek o ogłoszenie upadłości, ani nie przedstawiła dowodów potwierdzających, że nie ponosi winy za niezgłoszenie wniosku we właściwym terminie, ani wniosku o przeprowadzenie postępowania układowego. Organ odwoławczy wyjaśnił, że Spółka była zobowiązana do dokonywania obowiązkowych wpłat wobec PFRON, z których za zobowiązania za okres 2011/01 - 2011/07 oraz 2012/08 - 2012/10 nie wywiązywała się. Skarżąca pełniła funkcję w Zarządzie Spółki w okresie, kiedy upływał termin płatności wskazanych w decyzji zobowiązań. W związku z powyższym za bezpodstawne organ uznał twierdzenia Skarżącej, że nie było podstaw do uznania Spółki za niewypłacalną i zgłoszenia wniosku o jej upadłość. Zgodnie bowiem z art. 21 ust. 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (w brzmieniu obowiązującym w okresie sprawowania przez Skarżącą funkcji w Zarządzie) jest nim termin 2 tygodni od dnia, gdy nie wykonuje on swoich wymagalnych zobowiązań. Organ odwoławczy wskazał, że data wymagalności pierwszego niezapłaconego zobowiązania za styczeń 2011 r. przypadała na 21 lutego 2011 r. Wobec niedokonania zapłaty wniosek o upadłość winien zostać złożony do 7 marca 2011 r. i odpowiednio wobec pozostałych zobowiązań.

Organ wyjaśnia, że "właściwy czas" do wszczęcia postępowania upadłościowego, który uwolniłby od przeniesienia zobowiązania podatkowego to czas właściwy ze względu na ochronę wierzycieli. Organ odwoławczy stwierdził, że pierwsza przesłanka, wynikająca z art. 11 ustawy - Prawo upadłościowe, tj. niewykonywanie swoich wymagalnych zobowiązań, świadcząca o niewypłacalności Spółki i obligująca Spółkę do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości zaistniała z chwilą, gdy podmiot ten przestał regulować zobowiązania wobec PFRON. Zdaniem organu nie zasługuje zatem na uwzględnienie podniesiona przez Skarżącą argumentacja, z której wynika, że Spółka w okresie pełnienia przez Skarżącą funkcji w Zarządzie nie była w stanie niewypłacalności.

2.1. W przywołanej na wstępie skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca zaskarżyła ww. decyzję w części utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji tj. w części ustalającej odpowiedzialność Skarżącej solidarnie ze Spółką i R. K. oraz J. K. za zaległości Spółki z tytułu wpłat na PFRON w kwocie głównej 56 587 zł wraz z odsetkami.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

- przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 235 O.p. w zw. z art. 121-122, art. 180, art. 187 § 1, art. 191 O.p. przez brak: zebrania wszystkich dowodów, które mogłyby przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego polegające na nie przeprowadzeniu postępowania dowodowego zmierzającego do ustalenia czy w czasie, w którym upływał termin płatności z tytułu wpłat na PFRON przez Spółkę za okresy od 2011/01 do 2011/07 oraz od 2012/08 do 2012/10, tj. za okresy, za które odpowiedzialność Skarżącej utrzymana została w mocy w zaskarżonej częściowo decyzji i w których to okresach mandat członka zarządu sprawowała Skarżąca - w 2011 i 2012 r. - do 30 listopada 2012 r. - powstał stan niewypłacalności Spółki i jednocześnie zaistniał właściwy czas do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości tej Spółki,

b) art. 235 O.p. w zw. z art. 200 O.p., przez brak wyznaczenia Stronie siedmiodniowego terminu do wypowiedzenia w sprawie zebranego materiału dowodowego sprawy i tym samym brak umożliwienia Stronie złożenia wniosków dowodowych z dokumentów prowadzących do ustalenia, że w 2011 r. i w 2012 r. - do 30 listopada 2012 r., tj. w czasie sprawowania przez Skarżącą mandatu członka zarządu nie powstał stan niewypłacalności Spółki i jednocześnie nie zaistniał właściwy czas do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości tej Spółki,

- naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 107 § 1 O.p., art. 108 § 1 O.p. i art. 116 § 1 i 2 O.p. w związku z art. 49 ust. 1 i art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji oraz w zw. z art. 11 ust. 1 i 2 ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze przez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że:

a) zobowiązanie Spółki z tytułu wpłat na PFRON za okresy, za które odpowiedzialność Skarżącej utrzymana została w mocy w zaskarżonej częściowo decyzji stanowią niewykonane wymagalne zobowiązania pieniężne (w liczbie mnogiej) nie zaś, że jest to jedno zobowiązanie publicznoprawne na rzecz PFRON a jedynie płatne okresowo - miesięcznie, tym samym brak zapłaty okresowego zobowiązania - nawet za kilka okresów - nie spełnia przesłanki istnienia niewykonanych wymagalnych zobowiązań pieniężnych przez Spółkę - koniecznych dla zaistnienia stanu niewypłacalności Spółki,

b) odpowiedzialność podatkowa osób trzecich - członka zarządu Spółki - jest oczywista, gdy Spółka nie wykona choćby jednego zobowiązania publicznoprawnego, którego termin płatności przypadał w czasie pełnienia mandatu przez tego członka zarządu, pomimo braku wykazania przez organ drugiej instancji stanu niewypłacalności Spółki i zaistnienia właściwego czasu na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki w czasie, gdy Skarżąca sprawowała mandat w zarządzie tej spółki, tj. w 2011 r. i w 2012 r. do 30 listopada 2012 r.

Mając powyższe na uwadze Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w części i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi drugiej instancji, orzeczenie, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w zaskarżonej części, zasądzenie na rzecz Skarżącej kosztów postępowania.

Wniesiono też o przeprowadzenie przez Sąd uzupełniającego postępowania dowodowego na okoliczność: daty wygaśnięcia mandatu Skarżącej, a także stanu majątkowego i sytuacji finansowej Spółki w czasie pozostawania w zarządzie Skarżącej w 2011 r. i w 2012 r. - do 30 listopada 2012 r. oraz braku zaistnienia stanu niewypłacalności Spółki w tym czasie i tym samym braku podstaw do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości przez Skarżącą.

2.2. W odpowiedzi na skargę Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie, wnosząc o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

3. Kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana jest pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do badania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa. W wyniku kontroli sądu administracyjnego decyzja lub postanowienie mogą zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności naruszających prawo i przez to mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 - dalej zwanej "P.p.s.a.") lub też wystąpiło naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).

Stosownie zaś do treści art. 134 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

4. Istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy zaległości w miesięcznych zobowiązaniach wobec PFRON wystarczały do przyjęcia, że istniały przesłanki do wnioskowania o ogłoszenie upadłości, bez oceny kondycji finansowej Spółki.

5. Zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Jakkolwiek organ o parę miesięcy za wcześnie lokuje właściwy czas na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości to jednak nie mogło to mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Właściwy czas przypadał w połowie 2011 r., a więc w czasie, gdy Skarżąca zarządzała Spółką.

Skarżąca zarządzając Spółką tolerowała regularne, comiesięczne narastanie zaległości. Nie można tu mówić o jednym zaległym zobowiązaniu, ale zobowiązaniach za kolejne okresy rozliczeniowe.

Wystarczające było wykazanie istnienia przesłanki niewypłacalności na podstawie art. 11 ust. 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1361 ze zm., dalej "P.u.n.". Nie było konieczne równoczesne wykazywanie przesłanki z art. 11 ust. 2 P.u.n.

6.1. Istotą postępowania w przedmiocie odpowiedzialności członka zarządu spółek kapitałowych jest badanie przesłanek pozytywnych i negatywnych mających znaczenie dla określenia istnienia odpowiedzialności konkretnego członka zarządu. Przesłanki odpowiedzialności osób trzecich - członków zarządu spółek z ograniczoną odpowiedzialnością za zaległości podatkowe tych spółek określa art. 116 § 1 O.p. Według postanowień tego przepisu za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu:

1) nie wykazał, że:

a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości lub postępowanie układowe (od 1 stycznia 2016 r. także, że w tym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne w rozumieniu ustawy z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu, o którym mowa w ustawie z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne) albo

b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy;

2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

6.2. Pozytywną przesłanką obciążenia odpowiedzialnością członka zarządu jest nieskuteczna w całości lub w części egzekucja z majątku spółki. Stwierdzenie bezskuteczności egzekucji ustala się na podstawie każdego prawnie dopuszczalnego dowodu, przy czym może to nastąpić jedynie po przeprowadzeniu postępowania egzekucyjnego (uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 grudnia 2008 r., II FPS 6/08). Zatem o bezskuteczności postępowania egzekucyjnego, w rozumieniu art. 116 O.p., nie musi przesądzać wyłącznie umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz wydanie, w jego konsekwencji, postanowienia w sprawie umorzenia tego postępowania. Mogą za tym przemawiać inne działania organu egzekucyjnego, niekoniecznie zakończone postanowieniem o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Muszą one jednak nie pozostawiać żadnych wątpliwości co do tego, że egzekwowana wierzytelność nie może być zaspokojona z jakiejkolwiek części majątku spółki (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 lutego 2007 r., II FSK 233/06 i wyrok Sądu Najwyższego z 23 marca 2012 r., II UK 152/11).

6.3. Przed przystąpieniem do rozważenia sporu wyjaśnić należy, że w orzecznictwie przyjmuje się, że ocena, czy zgłoszenie upadłości nastąpiło we "właściwym czasie", o którym mowa w art. 116 § 1 O.p., powinna być dokonywana w świetle przepisów dotyczących postępowania upadłościowego i układowego, które obecnie regulowane jest przepisami ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze.

Aby członkowi zarządu spółki kapitałowej można było przypisać odpowiedzialność za zaległości podatkowe spółki powstałe w okresie pełnienia przez niego funkcji, spółka w okresie tym musi znajdować się w stanie uzasadniającym wystąpienie o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania układowego. Wynika to z treści uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 sierpnia 2009 r., II FPS 3/09, w świetle której członek zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością może również po zakończeniu pełnienia tej funkcji uwolnić się od odpowiedzialności za zaległości podatkowe powstałe w tym czasie, jeżeli wykaże w postępowaniu podatkowym, że w okresie pełnienia przez niego funkcji członka zarządu nie było podstaw do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub postępowania zapobiegającego upadłości (postępowanie układowe).

W uzasadnieniu tej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że "zgodnie z art. 5 § 1 Prawa upadłościowego przedsiębiorca zobowiązany jest nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia zaprzestania płacenia długów zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. Wszczęcie postępowania upadłościowego lub układowego może nastąpić wtedy, gdy wystąpią ustawowe przesłanki. Czasem właściwym do podjęcia tych czynności jest czas, w jakim zarząd spółki, niebędący w stanie zrealizować zobowiązań względem jej wierzycieli, powinien złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania układowego, aby w ten sposób chronić zagrożone interesy wierzycieli. Celem postępowania upadłościowego jest ochrona praw wierzycieli oraz zaspokojenie roszczeń wobec upadłego w sposób przewidziany przepisami. Termin 14 dni na złożenie przez przedsiębiorcę wniosku o ogłoszenie upadłości, liczony od dnia, w którym majątek nie wystarcza na zaspokojenie długów, ma na celu ograniczenie do niezbędnego minimum okresu, w którym dłużnik może rozporządzać swoim majątkiem w sposób odmienny, niż czyniłby to syndyk po ogłoszeniu upadłości. Członkowie zarządu dłużnika będącego osobą prawną, nie dochowując tego terminu i rozporządzając majątkiem przedsiębiorcy, narażają prawa wierzycieli. W związku z powyższym należy zaznaczyć, że rygor zawarty w art. 5 § 1 Prawa upadłościowego jest emanacją naczelnej zasady tego rozporządzenia (tj. ochrony praw wierzycieli) i jako taki powinien być interpretowany w świetle art. 116 Ordynacji podatkowej".

6.4. W powołanej wyżej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził też, że:

1) w każdym przypadku orzekania o odpowiedzialności członka zarządu organ podatkowy jest zobowiązany zbadać, czy i kiedy wystąpiły przesłanki do ogłoszenia upadłości, gdyż tylko niezłożenie wniosku o upadłość w terminie czyni otwartą kwestię odpowiedzialności członka zarządu na podstawie art. 116 § 1 O.p.;

2) odpowiedzialność członka zarządu może wchodzić w rachubę tylko w sytuacji, gdy w stosunku do spółki wystąpiły przesłanki upadłości;

3) z kolei członek zarządu tylko wtedy ponosi odpowiedzialność, kiedy obowiązku w zakresie złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcia postępowania układowego nie wypełnił w terminie lub też, że ponosi winę za jego niewypełnienie; w każdym przypadku należy zatem ustalić, że taki obowiązek w ogóle na członku zarządu ciążył oraz kiedy powinien być dopełniony;

4) jeśli w okresie pełnienia funkcji przez członka zarządu nie zachodziły przesłanki do ogłoszenia upadłości, to późniejsze pogorszenie się sytuacji finansowej spółki w okresie, kiedy już tej funkcji nie pełnił, powoduje uwolnienie tego członka zarządu od odpowiedzialności ukształtowanej w art. 116 § 1 O.p.;

5) w decyzji podjętej na podstawie art. 116 § 1 O.p. organ podatkowy zobowiązany jest wskazać istnienie przesłanek odpowiedzialności członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za jej zaległości podatkowe oraz zbadać, czy nie zachodziły przesłanki wyłączające tę odpowiedzialność. W przypadku orzeczenia odpowiedzialności byłych członków zarządu tych spółek, badanie przesłanek wyłączających tę odpowiedzialność z uwagi na podstawy ogłoszenia upadłości lub wszczęcia postępowania układowego może dotyczyć wyłącznie okresu, w którym osoby te pełniły obowiązki członka zarządu i dotyczyć zobowiązań podatkowych powstałych w tym okresie (art. 116 § 2 O.p.);

6) badanie przez organ podatkowy "właściwego czasu" na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości jest przesłanką obiektywną, ustaloną w oparciu o okoliczności faktyczne każdej sprawy.

6.5. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 kwietnia 2011 r., I GSK 1033/12, ciężar wykazania istnienia przesłanek negatywnych odpowiedzialności członka zarządu spółki spoczywa na osobie, która zmierza do uwolnienia się od odpowiedzialności. Istnienie lub nieistnienie przesłanek wyłączających odpowiedzialność członka zarządu na podstawie art. 116 § 1 pkt 1 i 2 O.p. nie ma charakteru okoliczności uzupełniającej, lecz jest okolicznością zasadniczą, która podlega badaniu na etapie postępowania zakończonego decyzją organu, a następnie jest w postępowaniu sądowym kontrolowana, zaś ciężar dowodu ich istnienia spoczywa wyłącznie na członku zarządu (por. wyrok Sądu Najwyższego z 10 grudnia 2009 r., III UK 51/09, LEX nr 578159; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2013 r., sygn. akt I FSK 515/12).

Z powyższego wynika m.in., że organ tylko wtedy może wydać decyzję o odpowiedzialności członka zarządu, gdy wykaże, że wystąpiły okoliczności uzasadniające złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości i z winy członka zarządu taki wniosek nie został złożony. Dlatego też, określając zakres obowiązków dowodowych organów podatkowych w rozpoznanej sprawie, których niespełnienie zarzucał Skarżący, Sąd wziął również pod uwagę konieczność wykazania istnienia przesłanek upadłości Spółki w okresie pełnienia przez Skarżącego funkcji w zarządzie.

7. Na podstawie art. 208 § 2 Kodeksu spółek handlowych każdy członek zarządu spółki posiada prawo i obowiązek prowadzenia spraw spółki, co jednocześnie oznacza, że odpowiada za wszystkie istotne sprawy spółki, w tym również związane z jej sytuacją ekonomiczno-finansową. Natomiast zgodnie z art. 293 § 2 K.s.h., członek zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przy wykonywaniu swoich obowiązków powinien dołożyć szczególnej staranności będącej wynikiem zawodowego charakteru i w czasie trwania mandatu stale monitorować dokumentację spółki i stan jej finansów.

Zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 16 czerwca 2009 r., III SA/GI 1513/08, członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności za zaległości spółki jedynie wtedy, gdy wykaże, że nie przewidywał i nie mógł w żaden sposób z przyczyn obiektywnych - przewidzieć, że zaistniała w Spółce sytuacja finansowa wymagała zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości bądź wszczęcia postępowania układowego w celu zapewnienia ochrony interesów jej wierzycieli przed niewypłacalnością. Profesjonalizm wymagany od członka zarządu spółki kapitałowej, a także wynikająca z niego podwyższona staranność, pozwala na przyjęcie, że jest on obowiązany kontrolować sytuację w spółce przynajmniej z taką uwagą, która pozwala na zorientowanie się, że jest ona niewypłacalna i że należy wystąpić z wnioskiem o ogłoszenie upadłości (wyrok Sądu Najwyższego z 16 września 2008 r., sygn. akt II UK 381/07).

8. Przenosząc na grunt rozpatrywanej sprawy powyższe poglądy odnośnie do prawa materialnego, które Sąd podziela i przyjmuje za własne, podkreślenia wymaga to, że postępowanie w sprawie odpowiedzialności członków zarządu spółek kapitałowych toczy się z uwzględnieniem zasad ogólnych Ordynacji podatkowej. Oznacza, to, że organ podatkowy prowadzący postępowanie obowiązany jest do podjęcia wszelkich działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym (art. 122 O.p.), a także do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 187 § 1 O.p.). Dotyczy to także ustalenia przesłanki bezskuteczności egzekucji w całości lub w części, z uwzględnieniem oceny dowodów stwierdzających lub podważających tę przesłankę oraz okoliczność "właściwego czasu" na wystąpienie o ogłoszenie upadłości (art. 191 O.p.).

9. W skardze wytknięto, że zaskarżona decyzja nie podaje precyzyjnie czasu wygaśnięcia mandatu Skarżącej w zarządzie.

Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że Skarżąca pełniła funkcję członka zarządu w okresie, w którym upływał termin płatności zobowiązań przez Spółkę.

Nie jest sporne, że termin płatności najpóźniejszego zobowiązania (za październik 2012 r.) mieści się w czasie, gdy Skarżąca zarządzała Spółką. Ustalone zostało, że jej mandat wygasł 30 listopada 2012 r. Decyzja organu pierwszej instancji (na stronie 5, ostatnie dwa akapity) wskazują jednoznacznie na datę wygaśnięcia mandatu Skarżącej w zarządzie na 30 listopada 2012 r. Organ odwoławczy nie musiał przepisywać stwierdzenia tego faktu do uzasadnienia swojej decyzji, tym bardziej, że nie jest to w najmniejszym stopniu sporne. Przyjąć więc należy, że organ odwoławczy nie uznał za konieczne eksponowanie tej daty w uzasadnieniu decyzji z uwagi na to, że wszystkie zobowiązania Spółki objęte zaskarżoną decyzją przypadają na czas kadencji Skarżącej.

Z tych też względów niezasadne było prowadzenie przez Sąd, na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a., dowodu z dokumentów wskazanych w pkt 1 skargi. Nie ma tu bowiem istotnych wątpliwości wymagających wyjaśnienia. Nadto ten dokument znajduje się w aktach sprawy (karta nr 77).

Stwierdzić więc trzeba, że zobowiązania, z które Skarżąca odpowiada były wymagalne w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu, a także w dacie wydawania decyzji orzekającej o jej odpowiedzialności podatkowej.

10. Organ prawidłowo ustalił istnienie przesłanki bezskuteczności egzekucji. Nie jest sporne, że wierzyciel zaległości objętych zaskarżoną decyzją, tj. PFRON nie uzyskał ich zaspokojenia w postępowaniu egzekucyjnym, a majątek Spółki nie wystarczał do zaspokojenia kosztów postępowania upadłościowego.

Istniały zatem pozytywne przesłanki przeniesienia na Stronę odpowiedzialności za zaległości podatkowe Spółki określone w art. 116 § 1 O.p. Egzekucja z majątku Spółki okazała się bowiem bezskuteczna, a Skarżąca pełniła funkcję członka zarządu Spółki w czasie, kiedy powstały zobowiązania przekształcone później w zaległość.

11. Zaległości wynikały z deklaracji składanych przez Spółkę. Skarżąca jest w błędzie twierdząc, że zobowiązanie wobec PFRON jest w istocie jednym zobowiązaniem, płatnym okresowo - miesięcznie.

Art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych przewiduje obowiązek dokonywania comiesięcznych wpłat do PFRON z tytułu nieosiągania określonego przez ustawodawcę wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych. Co istotne, do wpłat, o których mowa m.in. w art. 21 ust. 1 stosuje się odpowiednio, z zastrzeżeniem ust. 5a-5d oraz art. 49a i art. 49b, przepisy Ordynacji podatkowej. Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz posiłkowe stosowanie O.p., prowadzi do wniosku, że obowiązek comiesięcznych wpłat na PFRON nie ma charakteru zaliczkowego lub ratalnego. Obowiązek powstaje co miesiąc i ma charakter autonomiczny względem zobowiązań za kolejne okresy rozliczeniowe. Odpowiada to wprost definicji zobowiązania podatkowego, przyjmowanej odpowiednio z art. 5 O.p.

12. 1. Rozstrzygnięcia wymagają zarzuty skargi co do negatywnych kryteriów odpowiedzialności tj. niezgłoszenia we właściwym czasie wniosku o upadłość lub wszczęcia postępowania upadłościowego.

W ramach wyjaśnienia podstawy prawnych wyroku w tej materii należy przywołać orzeczenia sądów administracyjnych, które zapadały na gruncie art. 116 § 1 O.p. W pierwszej kolejności należy wskazać na wyrok z 14 stycznia 2016 r., II FSK 3063/13, w którym Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że "współstosowanie z art. 116 § 1 ust. 1 lit. a) Ordynacji podatkowej oraz odpowiednich przepisów ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze jest niezbędne i uzasadnione, ponieważ przepis ten nie definiuje i nie wyjaśnia terminów i pojęć: zgłoszenia we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości - zagadnienia te są natomiast całościowo uregulowane w powoływanym Prawie upadłościowym, tak więc bez odwołania się do niego zastosowanie wymienionego na początku przepisu prawa podatkowego nie byłoby możliwe".

Odnotować jednocześnie należy, że definicja pojęcia niewypłacalności została unormowana w przepisach ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze.

Z treści przepisów tej ustawy oraz z dokonanych ustaleń faktycznych wynika, że wskazane przez Stronę zaniechanie zbadania rzeczywistej sytuacji finansowej Spółki nie miało wpływu na wynik sprawy. Skarżąca tak wywodząc pomija bowiem, że przesłanka, na którą powołały się organy w kontekście stwierdzenia niewypłacalności Spółki, dotyczyła sytuacji, w której dłużnik nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, o czym stanowi art. 11 ust. 1 P.u.n. Natomiast w ust. 2 tego przepisu była mowa o zobowiązaniach przekraczających wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje.

Użycie w art. 11 ust. 2 P.u.n. sformułowania "dłużnika (...) uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy (...)" prowadzi do wniosku, że nie mamy tu do czynienia z rozwinięciem ust. 1, lecz z dwiema odrębnymi przesłankami, z których pierwsza nie odnosi się do sytuacji materialnej dłużnika. Stąd też uprawniony był wniosek organów, że sam fakt nieregulowania wymagalnych zobowiązań pieniężnych był wystarczający do uznania, iż dłużnik będący osobą prawną jest niewypłacalny, co powinno skłonić jego zarząd do podjęcia stosownych kroków przewidzianych w powołanej ustawie.

Zdaniem Sądu dla określenia stanu niewypłacalności bez znaczenia jest przyczyna niewykonywania zobowiązań. Niewypłacalność istnieje nie tylko wtedy, gdy dłużnik nie ma środków, lecz także wtedy, gdy dłużnik nie wykonuje zobowiązań z innych przyczyn. Niewypłacalność dłużnika istnieje zawsze, gdy nie wykonuje on swoich wymagalnych zobowiązań (tak np. wyrok NSA z 11 kwietnia 2014 r., I FSK 656/13). Istotne znaczenie ma wyrok z 15 listopada 2017 r., II FSK 46/16, w którym NSA przypomniał, że "obie sformułowane w nich (art. 11 ust. 1 i 2 P.u.n.) przesłanki mają charakter alternatywny i dlatego zaistnienie chociażby jednej z nich pozwala na ogłoszenie upadłości (...) podmiotu. Jak bowiem wynika z art. 10 P.u.n., upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny, a z kolei stosownie do art. 21 ust. 1 P.u.n., dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości.(...) Dodać też należy, że określone w art. 11 ust. 1 oraz ust. 2 P.u.n. przesłanki niewypłacalności dłużnika, stanowiące zarazem podstawę do ogłoszenia jego upadłości, normują dwie różne sytuacje. Nie można ich więc ujednolicać i łączyć w ramach ogólnej oceny stanu finansowego dłużnika (tu - Spółki), lecz muszą być one analizowane i oceniane oddzielnie (...)". Wreszcie przywołać należy wyrok NSA z 11 lipca 2017 r., I FSK 2229/15, w którym sąd argumentował, że "(...) prawidłowa jest ocena dokonana przez organy, a następnie zaakceptowana przez Sąd I instancji, że wniosek o ogłoszenie upadłości winien być złożony w sytuacji niewypłacalności rozumianej jako niewykonywanie przez dłużnika jego wymagalnych zobowiązań (art. 11 ust. 1 P.u.n.). Jeżeli zatem dłużnik nie wykonuje ciążących na nim wymagalnych zobowiązań, wówczas jest niewypłacalny, co stwarza podstawę ogłoszenia go upadłym. Przy czym nieistotne jest, czy nie wykonuje wszystkich zobowiązań czy też tylko niektórych z nich. (...) Nieistotny też jest rozmiar niewykonywanych przez dłużnika zobowiązań. Nawet niewykonywanie zobowiązań o niewielkiej wartości oznacza jego niewypłacalność w rozumieniu art. 11 P.u.n. Dla określenia stanu niewypłacalności bez znaczenia też jest przyczyna niewykonywania zobowiązań. Niewypłacalność istnieje nie tylko wtedy, gdy dłużnik nie ma środków, lecz także wtedy, gdy dłużnik nie wykonuje zobowiązań z innych przyczyn. Niewypłacalność dłużnika istnieje zawsze, gdy nie wykonuje on swoich wymagalnych zobowiązań.".

Podsumowując tę kwestię, dla określenia, czy istnieją podstawy ogłoszenia upadłości, fundamentalne znaczenie ma wyłącznie ustalenie, czy dłużnik nie wykonuje tych zobowiązań, które są wymagalne i to bez względu na ich wysokość (zob. A. Jakubecki, F. Zedler, Komentarz do art. 11 P.u.n., LEX 2011 nr 95901 oraz wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 maja 2016 r., II FSK 798/14; z 24 lutego 2016 r., I FSK 1864/14). W orzecznictwie podnosi się również, że w art. 11 ust. 1 P.u.n. ustawodawca nie powiązał stanu niewypłacalności ze stanem majątku dłużnika, ale z jego zachowaniem, a konkretnie zaniechaniem - zaprzestaniem płacenia długów (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 kwietnia 2015 r., II FSK 853/13; z 11 kwietnia 2014 r., I FSK 656/13; 15 listopada 2017 r., II FSK 3073/15).

12.2. Sąd orzekający w niniejszej sprawie identyfikuje się z przytoczonymi poglądami, co prowadzi do uznania decyzji za prawidłową w kwestii oparcia twierdzenia o niewypłacalności Spółki na art. 11 ust. 1 P.u.n.. A przenosząc je na grunt badanej sprawy Sąd wskazuje, że organ nie był obligowany do wykazywania właściwego czasu na wnioskowanie o upadłość, że równocześnie z przesłanką wskazaną w art. 11 ust. 1 P.u.n. istniała przesłanka wskazana w ust. 2 tego artykułu. Wykazanie "właściwego czasu" na ogłoszenie upadłości, w oparciu o art. 11 ust. 1 P.u.n. było wystarczające dla akceptacji legalności zaskarżonej decyzji.

Skarżąca twierdzi, że nie było podstaw do ogłoszenia upadłości Spółki, bowiem Spółka znajdowała się w dobrej kondycji finansowej, a zatem nie można uznać, aby zaistniały przesłanki do ogłoszenia upadłości. Twierdzeń Skarżącej o dobrej sytuacji Spółki, a więc w czasie jej kadencji w zarządzie, organ nie neguje. Treść zaskarżonej decyzji wskazuje, że organ nie doszukuje się przesłanki ogłoszenia upadłości w art. 11 ust. 2 P.u.n., ale w art. 11 ust. 1 P.u.n. Jednocześnie organ doszedł do wniosku, że skoro zaistniała pierwsza przesłanka (art. 11 ust. 1 P.u.n.) nie jest konieczne popieranie jej istnienia wykazywaniem też drugiej przesłanki - z art. 11 ust. 2 P.u.n. Takie rozumienie art. 11 ust. 1 i 2 P.u.n. jest prawidłowe. Może być tak, że właściwy czas na ogłoszenie upadłości będzie ufundowany na obu tych przesłankach lub tylko jednej z nich. W realiach niniejszej sprawy organ mógł opierać się tylko na art. 11 ust. 1 P.u.n.

Tym samym zarzuty Skarżącej co do niedostatków postępowania dowodowego w przedmiocie stanu majątkowego i sytuacji finansowej Spółki stają się chybione. Organ nie był bowiem zobowiązany do wykazania obu przesłanek wynikających z art. 11 ust. 1 i 2 P.u.n. Mógł ograniczyć się tylko do jednej z nich (art. 11 ust. 1 P.u.n.).

12.3. Z tych względów niezasadne było prowadzenie, przez Sąd, na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. dowodu z dokumentów wskazanych w pkt 2-4 skargi. Nie ma tu bowiem istotnych wątpliwości wymagających wyjaśnienia. Kwestia kondycji finansowej Spółki nie należy bowiem do istoty rozstrzygnięcia.

12.4. Przyznać należy rację Skarżącej, że w toku postępowania odwoławczego naruszono art. 200 O.p. Z wyżej podanych przyczyn naruszenie art. 200 O.p. nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Bez względu na aktywność dowodową Strony w przedmiocie wykazywania braku przesłanki z art. 11 ust. 2 P.u.n. obiektywnie istniała bowiem przesłanka z art. 11 ust. 1 P.u.n., którą organ uznał za kluczową w przedmiocie ustalenia właściwego czasu na wnioskowanie o ogłoszenie upadłości.

13.1. Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie jest zdania, że kwestii "właściwego czasu" na wnioskowanie o ogłoszenie upadłości nie należy oceniać formalistycznie, wedle samego faktu istnienia jednej zaległości, ale zawsze z uwzględnieniem wszystkich okoliczności sprawy (tak też np. w wyroku NSA z 6 marca 2018 r., II FSK 2173/17).

Zwraca się też uwagę (por. wyroki Sądu Najwyższego z 22 czerwca 2006 r., I UK 369/05, z 7 listopada 2016 r., III UK 13/16, dostępne http://sn.pl), że pojęcie "właściwego czasu" do złożenia wniosku o upadłość, o którym mowa w art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) O.p., powinno być ujmowane elastycznie w zależności od okoliczności konkretnego wypadku, bowiem jest to przesłanka obiektywna, ustalana w oparciu o okoliczności faktyczne każdej sprawy. Jednocześnie nie budzi większych wątpliwości, iż dokonując oceny, czy zgłoszenie wniosku o upadłość nastąpiło we właściwym czasie (art. 116 § 1 O.p.) należy mieć na względzie, że powinno ono nastąpić w takim momencie, w którym możliwa będzie ochrona zagrożonych interesów wszystkich wierzycieli poprzez możliwość uzyskania po ogłoszeniu upadłości równomiernego, chociaż tylko częściowego zaspokojenia z majątku spółki. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 lipca 2015 r., II FSK 1383/13, z 19 grudnia 2017 r., I FSK 1318/17, wyroki Sądu Najwyższego: z 14 czerwca 2006 r., I UK 324/05, z 10 lutego 2011 r., II UK 265/10, oraz z 19 grudnia 2013 r., II UK 196/13).

13.2. Zadaniem organu jest zbadanie, czy i kiedy wystąpiły przesłanki do ogłoszenia upadłości, gdyż tylko niezłożenie wniosku o upadłość w terminie czyni otwartą kwestię odpowiedzialności członka zarządu na podstawie art. 116 § 1 O.p.

Zaległości względem PFRON obejmują okresy od stycznia do lipca 2011 r. i sierpień – październik 2012 r. (w łącznej kwocie należności głównej ok. 56 tys. zł). Zdaniem organu wniosek o ogłoszenie upadłości należało zgłosić do dnia 7 marca 2011 r., tj. po upływie dwóch tygodni od dnia, w którym upływał termin dokonania wpłat na PFRON za styczeń 2011 r. (z terminem wymagalności na 21 lutego 2011 r.).

13.3. Słusznie zarzucono organowi błędną wykładnię art. 116 § 1 pkt 1 lit. a O.p. w związku z art. 11 ust. 1 P.u.n. Organ bowiem zdaje się przyjmować, że każde niewykonanie zobowiązania stanowi podstawę do ogłoszenia upadłości. Sąd sprzeciwia się takiej formalistycznej wykładni przepisu art. 116 § 1 O.p. oderwanej od istoty i celu postępowania upadłościowego. Wykładnia prezentowana przez organ doprowadziłaby do tego, że każdy podmiot zalegający z jakąkolwiek wymagalną płatnością spełnia automatycznie warunki do ogłoszenia upadłości. Z tych względów nie można zgodzić się z organem, że wniosek o ogłoszenie upadłości należało złożyć już 7 marca 2011 r., a więc 2 tygodnie po terminie płatności jednego, pierwszego zobowiązania. Nie musi być tak, że każde niewykonane zobowiązanie (w tym przypadku za styczeń 2011 r. pozostała kwota 1.522 zł, przy czym większość zobowiązania za ten okres została pokryta w wyniku zaliczeń wpłat) prowadzi natychmiast i automatycznie do wnioskowania o ogłoszenie upadłości.

W ocenie Sądu nie jest to jednak naruszenie przepisów mające wpływ na wynik sprawy, a to z powodów niżej opisanych.

13.4. Trzeba podkreślić, że zarządzana przez Skarżącą Spółka tolerowała fakt, że regularnie składała deklaracje wykazując kwotę do wpłaty, której jednak nie wpłacała. Skarżąca jako członek zarządu winna wiedzieć, że Spółka posiada narastające, wymagalne zaległości, których nie uiszcza.

Organ prawidłowo oceniając dowody powinien dojść do wniosku, że sytuacja posiadania wymagalnych zaległości utrwaliła się w połowie 2011 r. - w lipcu 2011 r. Spółka posiadała wtedy sześć wymagalnych i nieuregulowanych wpłat na rzecz PFRON. I w tym okresie, zdaniem Sądu, organ winien lokować właściwy czas na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości, a nie już 7 marca 2011 r.

13.5. Zdaniem Sądu nie jest to jednak wada dyskwalifikująca zaskarżoną decyzję. Bezsporne jest bowiem, że także po 7 marca 2011 r. (do 30 listopada 2012 r.) Skarżąca zarządzała Spółką. Brak terminowej zapłaty tylko jednego zobowiązania za styczeń 2011 r. i to w niewielkiej kwocie nie wymagał automatycznie wnioskowania o upadłość. Wywodząc odmiennie organ naruszył art. 116 § 1 pkt 1 lit. a O.p. w związku z art. 11 ust. 1 P.u.n. Zbyt wczesne rozpoznanie właściwego czasu na wnioskowanie o upadłość nie miało jednak na wynik sprawy, bo Spółka nie regulowała też innych zobowiązań względem PFRON, za kolejne miesiące po styczniu 2011 r., a mimo to Skarżąca nadal nie zgłosiła wniosku o ogłoszenie upadłości.

13.6. Organy prawidłowo oceniły, że wniosek o ogłoszenie upadłości należało złożyć w terminie wskazanym w art. 21 ust. 1 w związku z art. 11 ust. 1 P.u.n., liczonym od dnia, w którym Spółka przestała spłacać ciążące na niej zobowiązania publicznoprawne. Nastąpiło to jednak w połowie 2011 r., kiedy to nieregulowanie bieżących zobowiązań miało już charakter trwały.

Regularność narastania zaległości za okresy objęte zaskarżoną decyzją nie pozwala przyjąć, że miało to charakter "przejściowy", jak tego chce Skarżąca. Forsowanej przez Skarżącą tezie o dobrej sytuacji finansowej Spółki w czasie, gdy nią zarządzała przeczy fakt regularnego uchylania się do wykonywania zobowiązań względem PFRON.

14. Wywody skargi wskazują, że Skarżąca uważa za dopuszczalne, nieobligujące do wnioskowania o ogłoszenie upadłości, istnienie i regularne narastanie zaległości, jeżeli dotyczy to tylko jednego dłużnika. Argumentacja Skarżącej prowadzi do wniosku, że dłużnik (Spółka) mogła sobie wybrać jednego wierzyciela, którego regularnie będzie ignorowała, nie ponosząc z tego tytułu żadnych konsekwencji, w tym dopuszczając ewentualność, że zaległości te nigdy nie zostaną zaspokojone ani z majątku Spółki ani w reżimie odpowiedzialności osobistej członków zarządu. Jak wskazują ustalenia faktyczne niniejszej sprawy, tym "pomijalnym" wierzycielem nominowany został Prezes PFRON.

Sąd takiego rozumienia art. 11 P.u.n. w związku z art. 116 O.p. nie podziela. Z tych przepisów nie wynika zastrzeżenie co do dopuszczalnego marginesu ilości oraz wysokości wymagalnych zobowiązań, który nie powoduje obowiązku zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Taka teza nie ma żadnego oparcia w treści art. 11 ust. 1 P.u.n. Z tego przepisu nie wynika żaden próg bagatelności wymagalnych zobowiązań ustalany np. w relacji do całości zobowiązań Spółki albo do jej aktywów, czy jej zysku. Argumentacja Skarżącej prowadzi do wniosku, że dopiero wtedy gdyby zaległości względem PFRON wyrażały się np. w setkach tysięcy złotych to wówczas byłby one dostrzegalne z perspektywy zarządu Spółki (w skali innych zobowiązań Spółki) i dopiero wtedy należałoby rozważać zachowanie się w sposób wymagany przez art. 11 ust. 1 P.u.n. Argumentacja Skarżącej niezasadnie akceptuje więc dopuszczalność pokrzywdzenia wierzyciela, który - jak w tej sprawie – może i nie ma roszczeń o znaczących kwotach względem aktywów Spółki, ale finalnie pozostał z zaległościami niezaspokojonymi przez Spółkę.

Sąd nie zgada się z takim rozumieniem wskazanych przepisów, które legalizuje wybiórcze traktowanie wierzycieli oraz regularne i trwałe tolerowanie narastania zaległości, jeżeli tylko pewne parametry związane aktywami Spółki nie zostaną naruszone. Taka wykładnia prowadziłaby do wniosku, że w praktyce zobowiązania wobec PFRON, które ze swej istoty rzadko dominują kwotowo w skali zobowiązań podmiotów gospodarczych, nigdy nie znalazłyby się w zakresie zastosowania art. 116 § 1 O.p., jeżeli nie idą w parze z innymi zobowiązaniami, wobec innych wierzycieli lub z niskim poziomem aktywów Spółki lub jej ogólnie złą kondycją finansową.

15. Oczywistym jest, że z uwagi na swoje ustawowe kompetencje PFRON może legitymować się tylko jednym rodzajem zobowiązań, co jednak nie może stawiać go w gorszej sytuacji względem innych wierzycieli, którzy mogą mieć zobowiązania z wielu tytułów np. organy podatkowe z różnych podatków. Ponownie jednak należy podkreślić, że zaległości względem PFRON orzeczone w zaskarżonej decyzji nie dotyczą jednego okresu (miesiąca), ale wszystkich okresów od stycznia do lipca 2011 r. i dalej sierpień - październik 2012 r.

Organy miały prawo przyjąć, że Skarżąca - wbrew temu co uważa - znajduje się więc w sytuacji ciągłości "niewykonywania" zobowiązań (w liczbie mnogiej) za poszczególne okresy rozliczeniowe w 2011 i 2012 r.

16. Opowiadając się za elastycznym, z uwzględnieniem wszystkich okoliczności sprawy, rozumieniem kwestii "właściwego czasu" Sąd odmawia racji Skarżącej, że musi istnieć co najmniej dwóch wierzycieli podmiotu gospodarczego, aby rozważać przesłanki ogłoszenia upadłości. Sąd dopuszcza sytuację, w której zaległości tylko jednego wierzyciela uzasadniają zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości. Może to być powiązane np. z brakiem substancji majątkowej podmiotu lub okolicznościami powstania zaległości np. podmiot może mieć poważne zaległości, ale tylko z jednego z tytułu prawnego.

W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 stycznia 2012 r., II FSK 1329/10 wskazano, że fakt, że Skarb Państwa był jedynym wierzycielem spółki nie może stanowić przeszkody w zastosowaniu art. 116 § 1 Ordynacji. Powtórzyć należy za wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 stycznia 2010 r., III SA/Wa 1856/10 (zaakceptowanym przez ww. wyrok NSA), że nie można przyjąć, kierując się ogólnymi zasadami wynikającymi z norm Konstytucji RP, w tym w szczególności zasady równości wobec prawa, iż byli członkowie spółek, w których występuje jeden wierzyciel są w uprzywilejowanej sytuacji mogąc wykazywać, iż w stosunku do nich dochodzi do zaistnienia przesłanek egzoneracyjnych określonych w art. 116 § 1 pkt 1 O.p. Podobnie w np. wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 12 czerwca 2018 r., I FSK 909/16; z 15 stycznia 2016 r., I FSK 992/14; z 15 stycznia 2016 r., I FSK 992/14; z 5 grudnia 2018 r., II FSK 1686/18). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 4 grudnia 2014 r., II FSK 2839/12, odnosząc się natomiast do twierdzenia, iż w sytuacji, gdy istnieje tylko jeden wierzyciel, upadłości nie ogłasza się, wskazał, iż z art. 11 ust. 1 P.u.n. nie da się takiego twierdzenia wywieść. Przepis ten stanowi, że dłużnika uważa się za niewypłacalnego, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Liczba mnoga może być odnoszona do niewykonywanych zobowiązań, a nie do ilości wierzycieli.

17.1. Sąd stwierdza, że w przedmiotowej sprawie spełnione zostały pozytywne przesłanki orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatkowej Skarżącej tj. pełnienie przez Stronę obowiązków w zarządzie w czasie powstania i w terminie płatności zobowiązania Spółki oraz bezskuteczność egzekucji prowadzonej do jej majątku. Strona nie wykazała przesłanek egzoneracyjnych, których wystąpienie mogłoby uwolnić ją od obciążenia odpowiedzialnością za zaległość podatkową Spółki, tj. nie wykazała, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie układowe albo niezgłoszenie wniosku o ogłoszeniu upadłości lub niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło bez jej winy, ani nie wskazała mienia Spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych w znacznej części.

Organ zdołał wykazać wystąpienie w okresie sprawowania funkcji członka zarządu przez Skarżącą przesłanki upadłościowej w postaci trwałego zaprzestania regulowania zobowiązań Spółki.

17.2. Tym samym Sąd stwierdza więc niezasadność zarzutu naruszenia art. 121, art. 122, art. 180, art. 187 i art. 191 O.p. Naruszenie art. 200 O.p. nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy.

17.3. Wykładnia przepisów prawa materialnego, tj. art. 107 § 1, art. 108 § 1 i art. 116 § 1 i 2 O.p. w związku z art. 49 ust. 1 i art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz w zw. z art. 11 ust.1 i 2 P.u.n. jest zasadniczo prawidłowa. Błąd organu w wykładni tych przepisów polegający na powiązaniu właściwego czasu na ogłoszenie upadłości już tylko z brakiem jednej wpłaty za styczeń 2011 r. nie miał istotnego wpływu na wynik sprawy.

18. 1. Sąd nie znajduje powodów do stwierdzenia, że w zaskarżonej decyzji naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, a w szczególności naruszenia przepisów zarzuconych przez Skarżącego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy.

Sąd nie dopatruje się wystąpienia okoliczności naruszających prawo i mogących być podstawą wznowienia postępowania. Sąd nie znajduje też przesłanek uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w całości lub w części.

18.2. Z tych względów, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., należało skargę oddalić.