Wyrok NSA, sygn. akt I SA 1834/97
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1998-05-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 610  Sprawy komunalizacji mienia
Hasła tematyczne: Samorząd terytorialny
Komunalizacja mienia
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 3 pkt 2
journal: Dz.U. 1990 nr 32 poz. 191
law: Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.
Teza: Zabudowania stanowiące dotychczas części składowe gruntu będącego mieniem ogólnonarodowym /państwowym/ stały się, w wyniku uwłaszczenia, odrębnym od gruntu przedmiotem własności przysługującej tylko przedsiębiorstwu, tracą więc status mienia ogólnonarodowego /państwowego/ i nie mogą stanowić przedmiotu przekazania na podstawie o art. 5 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych /Dz.U. nr 32 poz. 191 ze zm./.

TEZY

Zabudowania stanowiące dotychczas części składowe gruntu będącego mieniem ogólnonarodowym /państwowym/ stały się, w wyniku uwłaszczenia, odrębnym od gruntu przedmiotem własności przysługującej tylko przedsiębiorstwu, tracą więc status mienia ogólnonarodowego /państwowego/ i nie mogą stanowić przedmiotu przekazania na podstawie o art. 5 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych /Dz.U. nr 32 poz. 191 ze zm./.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Zarządu Miasta Ch. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 29 lipca 1997 r. w przedmiocie przekazania na rzecz Gminy Miejskiej Ch. zorganizowanej części mienia Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej w L. i na podstawie art. 22 ust. 3 i art. 29 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody (...) z dnia 20 maja 1997 r.


UZASADNIENIE

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia 29 lipca 1997 r. nr (...) utrzymała w mocy decyzję Wojewody (...) z dnia 20 maja 1997 r. nr GG.II.72241/64/97, którą na podstawie art. 5 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych /Dz.U. nr 32 poz. 191 ze zm./ przekazano nieodpłatnie na rzecz Gminy Miejskiej Ch. zorganizowaną część mienia przedsiębiorstwa państwowego pod nazwą Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej w L.; część ta została wyodrębniona na podstawie zarządzenia nr 4 Wojewody (...) z dnia 29 stycznia 1997 r. w sprawie podziału Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej w L., jako jednostka organizacyjna w rozumieniu art. 551 Kc w Gminie Miejskiej Ch., stanowiąca nieruchomości zabudowane położone na terenie miasta Ch., szczegółowo opisane w decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji podano, że Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej w L. było w dniu 27 maja 1990 r. przedsiębiorstwem państwowym nadzorowanym przez organy stopnia wojewódzkiego. Zadania z zakresu ciepłownictwa uznaje się za zadania z zakresu użyteczności publicznej. Przedsiębiorstwa państwowe wykonujące tego rodzaju zadania otrzymywały status przedsiębiorstw użyteczności publicznej. Organem założycielskim przedsiębiorstwa był terenowy organ administracji państwowej stopnia wojewódzkiego. Zadania z zakresu zaopatrzenia w energię cieplną należą do zadań własnych samorządu terytorialnego zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy o samorządzie terytorialnym. Zostały zatem spełnione wszystkie warunki prawne określone w art. 5 ust. 3 pkt 2 cytowanej ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Komunalizacja na podstawie tego przepisu jest obowiązkowa zarówno dla organu przekazującego, jak i dla gminy, która ma wykonywać zadania za pomocą tego mienia. Powołany przepis mówi, że mienie "przekazuje się", a więc nie pozostawia organowi administracji żadnej sfery uznania. W świetle powołanego przepisu do przekazania nie jest konieczny wniosek gminy ani jej zgoda. Niekonieczność złożenia wniosku wynika już z porównania treści art. 5 ust. 3 oraz art. 5 ust. 4 cytowanej ustawy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego uznaje się, że gmina nie może odmówić przyjęcia mienia komunalnego niezbędnego do wykonania jej zadań. Przekazanie mienia następuje z dniem uprawomocnienia się decyzji. Przedmiotem przekazania jest "zorganizowana część mienia", którą stanowią wymienione w decyzji nieruchomości "wraz ze wszystkimi składnikami mienia", objętymi "Protokołem ustalenia składników majątkowych WPEC w L. podlegających rozliczeniu i przekazaniu dla miasta Ch. według stanu na dzień 31 stycznia 1997 r." W załącznikach do decyzji wymieniono szczegółowo środki trwałe /zał. 1/, wyposażenie /zał. 2/, wartości niematerialne i prawne /zał. 3/, nieruchomości w wieczystym użytkowaniu /zał. 4/, grunty własne /zał. 5/. Protokół ustalenia składników majątkowych wykazuje także stan zobowiązań Przedsiębiorstwa dotyczących terenu Miasta Ch. Nie ma zatem uzasadnienia zarzut, iż przekazywane mienie nie stanowi zorganizowanej części. Składniki majątkowe objęte decyzją stanowią podstawę funkcjonowania przedsiębiorstwa w znaczeniu przedmiotowym, określonym w art. 551 Kc.

Decyzję powyższą zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego Zarząd Miasta Ch., wnosząc o stwierdzenie nieważności tej decyzji oraz decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu skargi podano, że komunalizacją powinna być objęta zorganizowana jednostka z wydzielonym zespołem środków trwałych i odpowiadającą im częścią środków obrotowych. Gmina ma interes prawny w tym, aby decyzja komunalizacyjna zawierała szczegółowe określenie mienia. Wojewoda bez uzasadnienia prawnego przekazuje mienie obciążone hipoteką. Zdaniem skarżącego, Wojewoda powinien stwierdzić wygaśnięcie hipoteki i dokonać zmian w tym zakresie, a przekazać gminie mienie nieobciążone. Decyzja wydana na podstawie art. 5 ust. 3 pkt 2 cytowanej ustawy jest decyzją konstytutywną, powstaje więc wątpliwość, czy jest możliwe przekazanie mienia, którym wcześniej uwłaszczono przedsiębiorstwo państwowe. Uwłaszczenie przedsiębiorstwa państwowego, dokonane z dniem 5 grudnia 1990 r. na podstawie art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r., powoduje, że zabudowania będące dotychczas częścią składową gruntu stanowiącego mienie ogólnonarodowe stały się odrębnym od gruntu przedmiotem własności, przysługującej tylko przedsiębiorstwu, tracą więc status mienia ogólnonarodowego i nie mogą stanowić przedmiotu przekazania jako mienie ogólnonarodowe. Tymczasem organy obu instancji przekazują gminie zarówno grunt, jak i zabudowania. Przekazanie w trybie art. 5 ust. 3 pkt 2 powyższej ustawy mienia, które stanowi wyłączną własność Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej w L., stanowi rażące naruszenie prawa.

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa w odpowiedzi na skargę wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić, że wbrew stanowisku wyrażonemu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji mienie ogólnonarodowe /państwowe/, o którym mowa w art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych /Dz.U. nr 32 poz. 191 ze zm./, nie stało się mieniem komunalnym z dniem wejścia w życie tej ustawy, czyli z dniem 27 maja 1990 r. Decyzje wydane na podstawie tego przepisu mają charakter konstytutywny /w odróżnieniu od decyzji wydanych na podstawie art. 5 ust. 1 i 2 tej ustawy/, co oznacza, że przekazanie mienia na jego podstawie następuje z datą uprawomocnienia się decyzji, a nie z dniem 27 maja 1990 r. Z tą datą natomiast ustawodawca łączy tylko warunek, aby mienie ogólnonarodowe służące użyteczności publicznej należało w tym właśnie dniu do podmiotów określonych w postanowieniach tego przepisu. Ponieważ przy wydawaniu decyzji konstytutywnych organ orzekający musi uwzględniać stan faktyczny i prawny występujący w dniu ich wydawania, przesłanki wymienione w omawianym przepisie muszą występować również w dniu wydawania decyzji.

Stosownie do przepisu art. 5 ust. 3 pkt 2 cytowanej ustawy, który stanowi materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji, mienie ogólnonarodowe /państwowe/, służące użyteczności publicznej i należące w dniu 27 maja 1990 r., to jest w dniu wejścia w życie tej ustawy, do przedsiębiorstw państwowych, dla których rada narodowa lub terenowy organ administracji państwowej stopnia wojewódzkiego pełniły funkcję organu założycielskiego, przekazuje się jako mienie komunalne gminom, jeżeli jest ono niezbędne do wykonywania ich zadań. Jednym z warunków przekazania mienia na podstawie tego przepisu jest to, aby mienie przekazywane stanowiło mienie ogólnonarodowe /państwowe/ i służyło użyteczności publicznej.

Uwłaszczenie Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej w L., dokonane z dniem 5 grudnia 1990 r. na podstawie art. 2 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 79 poz. 464 ze zm./, powoduje, że zabudowania stanowiące dotychczas części składowe gruntu będącego mieniem ogólnonarodowym /państwowym/ stały się odrębnym od gruntu przedmiotem własności przysługującej tylko przedsiębiorstwu, tracą więc status mienia ogólnonarodowego /państwowego/ i nie mogą stanowić przedmiotu przekazania na podstawie art. 5 ust. 3 pkt 2 cytowanej ustawy.

Z decyzji komunalizacyjnej Wojewody (...) z dnia 20 maja 1997 r. nr GG.II.3.72241/64/97 wyraźnie wynika, że przedmiotem przekazania są zabudowane nieruchomości wraz ze wszystkimi składnikami mienia. Przekazanie zatem w trybie art. 5 ust. 3 pkt 2 powołanej ustawy mienia, które stanowi wyłączną własność Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej w L., stanowi rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa, i uzasadnia stwierdzenie nieważności obu decyzji na zasadzie art. 22 ust. 3 i art. 29 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.

W art. 8 ust. 3 cytowanej ustawy z dnia 10 maja 1990 r. zostało powiedziane przez ustawodawcę, że Rada Ministrów w drodze rozporządzenia może określić szczególny tryb podziału przedsiębiorstw państwowych wymienionych w art. 5 ust. 3, których podział jest konieczny w związku z przekazaniem mienia komunalnego gminom i ich związkom. Rozporządzenie takie zostało wydane dnia 26 czerwca 1991 r. /w sprawie szczególnego trybu podziału przedsiębiorstw państwowych podlegających komunalizacji - Dz.U. nr 58 poz. 248 ze zm./. Z treści tego przepisu ustawy wynika, że do podziału przedsiębiorstwa dochodzi w związku z przekazaniem mienia komunalnego, a podział przedsiębiorstwa następuje poza postępowaniem komunalizacyjnym.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.