Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SAB/Rz 6/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
658
Hasła tematyczne: Przewlekłość postępowania
Skarżony organ: Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego
Treść wyniku: stwierdzono przewlekłe prowadzenie postępowania
Powołane przepisy: article: art. 139 § 3, art. 140 § 1 i § 2, a także art. 121 § 1 i art. 125
journal: Dz.U. 2021 poz 1540
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
article: art. 149 § 1 pkt 3, art. 149 § 1 a, art. 149 § 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S.WSA Jarosław Szaro, Sędzia WSA Jacek Boratyn /spr./, Sędzia WSA Piotr Popek, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 grudnia 2022 r. spraw ze skarg na bezczynność Naczelnika Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu i przewlekłe prowadzenie przez niego postępowań, w sprawach z odwołań Ł. sp. j., z siedzibą w K., od decyzji Naczelnika Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu: - z dnia 25 czerwca 2021 r., nr 408000-408000-CKK-1.4.4103.5.2020, - z dnia 6 lipca 2021 r., nr 408000-408000-CKK-1.4.4103.6.2020, 1) stwierdza, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowań w obu sprawach, 2) stwierdza, że przewlekłe prowadzenie postępowań w obu sprawach nie miało miejsca z rażącym naruszeniem prawa, 3) przyznaje od organu - Naczelnika Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu na rzecz skarżącej sumy pieniężne wynoszące po 5.000 (słownie: pięć tysięcy) złotych w każdej ze spraw (łącznie 10.000, słownie: dziesięć tysięcy złotych), 4) oddala skargi w pozostałym zakresie, 5) zasądza od Naczelnika Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu na rzecz skarżącej Ł. sp. j., z siedzibą w K. kwotę 1.194 (słownie: jeden tysiąc sto dziewięćdziesiąt cztery) złote tytułem zwrotu kosztów postępowań sądowych, 6) nakazuje ściągniecie od organu - Naczelnika Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu kwoty 200 (dwieście) złotych tytułem brakujących wpisów od skarg.


UZASADNIENIE

"L" sp. j., z siedzibą w K. – zwana dalej spółką lub skarżącą, wniosła do Sądu skargi na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowań przez Naczelnika Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu, w zakresie prowadzonych przez ten organ postępowań odwoławczych, zainicjowanych odwołaniami wniesionymi przez spółkę od decyzji Naczelnika Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu:

- z dnia 6 lipca 2021 r., nr 408000-408000-CKK4.4103.12.2020, w przedmiocie określenia spółce, za luty 2013 r., kwoty zwrotu różnicy podatku w wysokości 0 zł i zobowiązania podatkowego w kwocie [...] zł, za marzec 2013 r. kwoty zwrotu różnicy podatku w wysokości 0 zł i zobowiązania podatkowego w wysokości [...] zł,

- z dnia 25 czerwca 2021 r., nr 408000-408000-CKK4.4103.11.2020, w przedmiocie określenia spółce, za grudzień 2012 r. kwoty zwrotu różnicy podatku w wysokości 0 zł i zobowiązania podatkowego w kwocie [...] zł, za styczeń 2013 r. kwoty zwrotu różnicy podatku w wysokości 0 zł i zobowiązania podatkowego w wysokości [...] zł, za wrzesień 2013 r. kwoty zwrotu różnicy podatku w wysokości 0 zł i zobowiązania podatkowego w wysokości [...] zł.

W stanach faktycznych spraw, opisanymi wyżej decyzjami Naczelnik Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu zweryfikował rozliczenia podatkowe skarżącej, w podatku od towarów i usług, określając jej kwoty podatku do zwrotu w wysokości 0 zł i kwoty zobowiązań w odpowiednio wyższej od deklarowanej przez nią wysokości.

W obu sprawach podatkowych organ ustalił, że spółka bezpodstawnie obniżyła swój podatek należny o podatek naliczony, wynikający z zakupowych faktur VAT, nieodzwierciedlających rzeczywistych zdarzeń gospodarczych, wystawionych przez jej kontrahentów, tj.:- J.N., P.P., M.P. i A.Ł. Zdaniem organu wszystkie te osoby będące wystawcami na rzecz spółki faktur nie wykonywały czynności opodatkowanych, lecz były tylko wystawcami ,,pustych" faktur VAT.

W tym zakresie organ przyjął, że w relacjach z wyżej wymienionymi osobami spółka nie zachowała należytej staranności.

Od obu opisanych wyżej decyzji spółka wniosła odwołania, które (datowane na 23 lipca 2021 r.) wpłynęły do organu 27 lipca 2021 r.

W treści przedmiotowych odwołań, oprócz sformułowania zarzutów dotyczących zarówno naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i procesowego, spółka zawarła wnioski dowodowe.

W ich treści zwróciła się o:

1) wystąpienie do Głównego Inspektora Informacji Finansowej o przekazanie danych dotyczących dokonywanych przez nią zgłoszeń, dotyczących transakcji z podmiotami uznanymi przez organ za wystawców pustych faktur,

2) wystąpienie do organu właściwego do prowadzenia systemu INTRASTAT o przekazanie danych, dotyczących dokonanych przez spółkę zgłoszeń wywozu złota no Niemiec,

3) przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka M.D., na okoliczność dokonywania przez nią zgłoszeń danych do Ministerstwa Finansów, za pośrednictwem rejestru Głównego Inspektora Informacji Finansowej oraz zgłoszeń do systemu INTRASTAT,

4) przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu obrotu materiałami szlachetnymi, na potwierdzenie tego, że ceny złomu złota w latach 2012-2013, kształtowały się poniżej poziomu ceny giełdowej, a także tego że ceny w transakcjach z jej udziałem nie odbiegały od tego poziomu,

5) przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron, tj. I.Ł. i B.Ł..

W odwołaniach spółka podniosła również zarzut przedawnienia jej zobowiązań podatkowych, o których mowa w okolicznościach obu spraw. Zarzuciła w tym zakresie, że zawieszenie biegu terminów przedawnienia jej zobowiązań podatkowych nastąpiło w sposób instrumentalny, w następstwie wszczęcia postępowania karnego. W konsekwencji więc nie można przyjąć, iż skutek ten rzeczywiście wystąpił.

Jak wynika z akt obu spraw, odpowiednio 6 i 9 sierpnia 2021 r. oba odwołania zostały przekazane do Działu Postępowania Podatkowego P. Urzędu Celno-Skarbowego w P.

Postanowieniami z 24 września 2021 r. Naczelnik Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu wyznaczył nowe terminy załatwienia obu spraw, wskazując w tym zakresie datę 29 listopada 2021 r. Podjęcie takiego rozstrzygnięcia uzasadnił skomplikowanym charakterem spraw, koniecznością przeprowadzenia analizy materiału dowodowego, a także wnikliwej analizy stanu faktycznego i prawnego, co wynika z konieczności uczynienia zadość zasadzie prawny obiektywnej.

W dniu 29 listopada 2021 r. organ wydał postanowienia przedłużające termin załatwienia obu spraw do dnia 31 stycznia 2022 r. Te postanowienia zawierały analogiczne uzasadnienia jak postanowienia wcześniejsze. Jedyny nowy element uzasadnień dotyczył konieczności dokonania korelacji materiału dowodowego z zarzutami odwołania.

Postanowieniami z 27 stycznia 2022 r. Naczelnik Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu wyznaczył nowe terminy załatwienia obu spraw, podając w obu przypadkach datę 31 marca 2022 r. Argumentując za potrzebą kolejnego przedłużenia terminu organ powołał się na fakt podejmowania przez siebie wszelkich niezbędnych działań, mających na celu dokładne wyjaśnienie stanów faktycznych spraw, wobec skomplikowanego ich charakteru. Ten zaś sprawia, że niezbędna jest pogłębiona analiza i szczegółowa analiza ich okoliczności, również w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych, w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Postanowieniami z 30 marca 2022 r. organ ponownie dokonał przedłużenia terminów do załatwienia obu spraw, wyznaczając ich datę na 31 maja 2022 r. W tym wypadku po raz kolejny wskazano na skomplikowany materiał spraw oraz obszerność ich materiału dowodowego, wymagającego szczegółowej analizy. Zwrócono również uwagę na konieczność analizy uwarunkowań prawnych, w kontekście orzecznictwa sądów administracyjnych.

Niezależnie od powyższego Naczelnik Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu podkreślił, że postępowanie odwoławcze nie sprowadza się tylko do weryfikacji prawidłowości decyzji wydanej w I instancji, lecz oznacza ono ponowne rozpatrzenie sprawy.

W dniu 27 kwietnia 2022 r., spółka złożyła wniosek dowodowy, dotyczący zwrócenia się do Prokuratury Okręgowej w [...] o udzielenie pisemnej odpowiedzi na pytana: na jakim etapie znajduje się śledztwo o sygn. [...] i czy w jego ramach przedstawiono zarzuty I.Ł. i, B.Ł. i A. Ł., a także wskazanie czy w ramach przedmiotowego śledztwa dokonane zostały jakiekolwiek czynności procesowe, w stosunku do którejkolwiek z wyżej wymienionych osób, w szczególności czy któraś z tych osób została przesłuchana.

W przedmiotowym wniosku dowodowym stwierdzono, że jego celem jest wykazanie, że wszczęcie śledztwa przez Prokuraturę Okręgową w [...], nie mogło odnieść skutku w postaci zawieszenia biegu terminów zobowiązań podatkowych spółki w podatku od towarów i usług.

Postanowieniami z 31 maja 2022 r. Naczelnik Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu wyznaczył nowy termin załatwienia spraw, wyznaczając datę ich załatwienia na 1 sierpnia 2022 r. W tym wypadku konieczność wydłużenia terminu do załatwienia spraw uzasadniono złożonym przez stronę wnioskiem dowodowym, z 27 kwietnia 2022 r.

Postanowieniem z 28 lipca 2022 r. organ po raz kolejny wyznaczył nowe terminy załatwienia spraw, wyznaczając ich daty na 3 października 2022 r. W tym wypadku w uzasadnieniach postanowień ponownie wskazano na skomplikowany charakter spraw oraz obowiązek ponownego ich rozpatrzenia, zamiast zweryfikowania jedynie prawidłowości decyzji organu I instancji.

Pismem z dnia 21 września 2022 r. Naczelnik Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu zwrócił się do Prokuratury Krajowej w [...] o przesłanie mu uwierzytelnionej kopii postanowienia z 24 września 2014 r., o wszczęciu śledztwa w sprawie, oznaczonej sygn. [...], przekazanie informacji odnośnie podejmowanych w ramach tego postępowania czynności, udzielenie informacji odnośnie tego, na jakim etapie jest postępowanie prowadzone wobec spółki. Jednocześnie organ zwrócił się o wyrażenie zgody na wykorzystanie tych dokumentów i informacji w prowadzonym przez niego postępowaniu.

Postanowieniami z 3 października 2022 r. Naczelnik Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu wyznaczył nowe terminy załatwienia spraw na 5 grudnia 2022 r. W ich uzasadnieniach stwierdził, że podejmowane są obecnie czynności, zmierzające do zebrania materiału dowodowego, na postawie którego możliwe będzie rozstrzygnięcie spraw. Wobec tego, że przedmiotowe czynności nie zostały zakończone, niezbędnym jest przedłużenie terminów załatwienia spraw.

Jak wynika z akt administracyjnych spraw, postanowienie o wszczęciu śledztwa Naczelnik Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu otrzymał 11 października 2022 r. Jednocześnie w tym dniu organ uzyskał informację, że śledztwem, którego dotyczyło zapytanie, nie objęto spółki.

W dniu 9 września 2022 r. skarżąca spółka wystosowała (w tym dniu przesyłki zawierające ponaglenia zostały nadane na adres Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...]) ponaglenia do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] w związku z niezałatwieniem jej spraw w terminie i przewlekłym prowadzeniem postępowań. W związku z tym, iż jej zdaniem nastąpiło to z rażącym naruszeniem prawa, wniosła o niezwłoczne podjęcie działań mających na celu zapobieżenie dalszej przewlekłości Naczelnika Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu.

W dniu 13 września 2022 r. (data nadania w urzędzie pocztowym przesyłki) spółka złożyła do Sądu skargi na bezczynność Naczelnika Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu oraz przewlekłe prowadzenie przez niego postępowań odwoławczych, w sprawach zainicjowanych jej odwołaniami od decyzji: z dnia 6 lipca 2021 r., nr 408000-408000-CKK4.4103.12.2020, 25 czerwca 2021 r., nr 408000-408000-CKK4.4103.11.2020.

Skarżąca zarzuciła organowi rażące naruszenie art. 139 § 3, art. 140 § 1 i § 2, a także art. 121 § 1 i art. 125 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1540 z późn. zm., Dz. U. z 2022 r. poz. 2651 z późn. zm.), zwanej dalej Ordynacją), w zw. z art. 2 i art. 7 Konstytucji RP, w zw. z art. 120 Ordynacji.

W związku z powyższym wniosła o zobowiązanie Naczelnika Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu do zakończenia postępowań odwoławczych, w terminach zakreślonych przez Sąd, stwierdzenie że organ ten dopuścił się bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania z rażącym naruszeniem prawa (rażącym naruszeniem art. 139 § 3, art. 140 § 1 i § 2, a także art. 121 § 1 i art. 125 Ordynacji w zw. z art. 2 i art. 7 Konstytucji w zw. z art. 120 Ordynacji), a także przyznanie od organu na swoją rzecz sum pieniężnych, w wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 P.p.s.a. (ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.), w oparciu o art. 154 § 6 P.p.s.a. i zasądzenie od organu kosztów postępowania.

W uzasadnieniach skarg opisano przebieg dotychczasowych postępowań i stwierdzono, że po zapoznaniu się z aktami spraw, co miało miejsce 31 sierpnia 2022 r., pełnomocnik skarżącej stwierdził, że od momentu wpłynięcia do organu odwołań, nie podjął on absolutnie żadnych czynności, które miały by na celu załatwienie spraw. Aktywność organu ograniczała się zaś tylko do wydawania kolejnych postanowień o braku możliwości załatwienia spraw w terminie i wyznaczaniu nowych terminów załatwienia spraw.

Skarżąca podkreśliła, że organ wprawdzie dysponuje możliwością przedłużenia terminu do załatwienia sprawy, ale nie oznacza to, że może on prowadzić postępowanie przez dowolny czas.

Odnosząc się do wskazywanych w uzasadnieniach kolejnych postanowień przyczyn przedłużania terminów załatwienia spraw spółka stwierdziła, że wnikliwe wyjaśnienie stanu prawnego i faktycznego, a także przeprowadzenie analizy materiału dowodowego są normalnymi i standardowymi obowiązkami każdego organu podatkowego.

W niniejszych przypadkach organ powoływał się na konieczność podjęcia tego rodzaju działań nie podejmując przez rok i 4 miesiące żadnych czynności. Takie jego postępowanie, zdaniem skarżącej, świadczy o całkowitym lekceważeniu podstawowych zasad państwa prawa.

Zdaniem skarżącej organ dopuścił się bezczynności i przewlekłego prowadzenia obu postępowań, co było przez niego zawinione.

Uzasadniając wniosek o zasądzenie na swoją rzecz od organu odpowiedniej kwoty pieniężnej skarżąca stwierdziła, że wynika on z lekceważącego traktowania przepisów prawa przez Naczelnika Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu. Jego wyrazem jest fasadowe traktowanie przepisów prawa, dotyczących terminów załatwienia spraw. Dodała także, że organ wprowadzał ją w błąd wskazując w uzasadnieniach swoich postanowień na konieczność przeprowadzania czynności procesowych, które w rzeczywistości nie miały miejsca.

Końcowo spółka stwierdziła, że dopełniła warunku skutecznego wniesienia skarg na bezczynności i przewlekłe prowadzenie postępowań, wnosząc uprzednio ponaglenia do właściwego do ich rozpatrzenia organu. W tym zakresie wskazała, że żaden przepis prawa nie wskazuje terminu jaki winien upłynąć pomiędzy datą złożenia ponaglenia, a wniesieniem skargi.

Naczelnik Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu w odpowiedziach na skargi wniósł o ich odrzucenie, w przypadku zaś nieuwzględnienia tego wniosku, o ich oddalenie.

W zakresie wniosków o odrzucenie skarg organ stwierdził, że skarga na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania może być wniesiona po uprzednim wniesieniu ponaglenia. W niniejszych przypadkach ponaglenia i skargi wpłynęły do właściwych organów tego samego dnia, wobec czego skargi uznać należy za niedopuszczalne.

Argumentując za oddaleniem skarg organ podkreślił konieczność analizy okoliczności spraw, zwłaszcza w kontekście dochowania przez skarżącą należytej staranności w relacjach z jej dostawcami. Przytoczył obszernie treść przepisów dotyczących podatku od towarów i usług, a także orzecznictwo dotyczące tej problematyki.

Oprócz tego w odpowiedziach na skargi podkreślono konieczność zapoznania się z zarzutami odwołań, zawierających zresztą szereg wniosków dowodowych.

Naczelnik Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu podkreślił, że rację ma skarżąca wskazując, iż w aktach sprawy nie ma dokumentów świadczących o podejmowanych przez niego czynnościach, jednakże zaznaczył, że nie oznacza to tego, że czynności nie były faktycznie realizowane. Na okoliczność analizy poszczególnych okoliczności sprawy sporządzane były notatki. O udokumentowanych w ten sposób czynnościach nie był zaś uprawniony informować strony.

Organ podkreślił ponadto, że uwzględniając wniosek spółki, wystąpił do prokuratury o informacje dotyczące prowadzonego śledztwa, mogące mieć wpływ na kwestię oceny upływu terminów przedawnień poszczególnych zobowiązań podatkowych skarżącej.

W odpowiedziach na skargi znalazło się również stwierdzenie, że postępowanie podatkowe nie składa się z etapów, kończących się określonym wynikiem. Poza tym organ nie ma obowiązku zaznajamiania strony z projektem decyzji. Rozpatrywanie sprawy jest procesem myślowym, który nie musi być oparty na konkretnych czynnościach dowodowych. W tej sytuacji nie sposób jest uznać, że proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i zakładanego jego zakończenia, jest miarodajne dla uznania, że miała miejsce bezczynność organu.

Naczelnik Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu zwrócił uwagę, że każdorazowo przedłużając termin załatwienia sprawy, podawano przyczynę tego. Nie można więc zgodzić się ze skarżącą, że wydawanie tego rodzaju postanowień służyło wyłącznie kamuflowaniu bezczynności.

Tak samo za niezasadny uznał organ wniosek o zasądzenie od niego na rzecz spółki odpowiedniej sumy pieniężnej. Ta ma bowiem charakter kompensacyjny, a wobec tego jej przyznanie winno mieć na celu zrekompensowanie krzywdy doznanej bezczynnością czy też przewlekłym prowadzeniem postępowania. Skarżąca nie zawarła w swoim wniosku żadnych argumentów, które wskazywałyby na potrzebę zrekompensowania jej krzywdy.

Niezależnie od powyższego Naczelnik Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu stwierdził, że okoliczności spraw nie dają podstaw do stwierdzenia, że prawdziwym celem jego działań było uniknięcie wydania decyzji. Nie pozostawał on bowiem w bezczynności, choć nie podejmował czynności procesowych.

Końcowo, w odpowiedziach na skargi podkreślono, że oceniając fakt pozostawania przez organ w zwłoce nie można abstrahować od charakteru prowadzonej przez niego sprawy czy też stopnia jej skomplikowania.

Niezależnie od powyższego organ zaznaczył również, że na czas trwania postępowań wpływ miała długotrwała absencja chorobowa osoby prowadzącej sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Przedmiotem rozpoznania w obu sprawach, połączonych do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia były złożone przez spółkę skargi na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowań.

Jak stanowi art. 53 § 2 b P.p.s.a. skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu.

Z zacytowanego wyżej przepisu wynika, że uprzednie wniesienie ponaglenia jest warunkiem skutecznego wniesienia obu wymienionych w nim skarg, wobec czego jego niedopełnienie musi skutkować uznaniem niedopuszczalności skarg, a w efekcie ich odrzuceniem, czego w niniejszym przypadku domaga się organ.

Skarżąca spółka występując do Sądu ze skargami na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowań bez wątpienia dopełniła ustawowego warunku skuteczności ich wniesienia. W dniu 9 września 2022 r. złożyła do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] stosowne ponaglenia, a dopiero 13 września 2022 r. złożyła skargi. We wskazanych wyżej datach nadała bowiem przesyłki zawierające ponaglenia i skargi na adres właściwych organów.

W omawianym zakresie nie sposób zgodzić się z Naczelnikiem Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu, że powodem odrzucenia skarg w niniejszym przypadku powinno być to, że zarówno ponaglenia, jak i skargi wpłynęły do właściwych organów tego samego dnia, albowiem ustawodawca nie wiąże oceny skuteczności wniesienia skarg na bezczynność czy przewlekle prowadzenie postępowania z tym zdarzeniem, jakim jest data ich wpływu do organów – tj. data ich otrzymania. Istotna w tym wypadku jest wyłącznie data złożenia pism procesowych w siedzibie organu lub data ich nadania na adresy właściwych organów w placówkach pocztowych.

Daty nadania ponagleń w obu sprawach spółki bez wątpienia poprzedzały daty nadania skarg na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowań przez Naczelnika Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu.

Również okolicznością niemającą wpływu na ocenę dopuszczalności wniesienia skarg jest wskazywany przez organ faktyczny brak możliwości ustosunkowania się do ponaglenia przed wniesieniem skargi. Z woli ustawodawcy bowiem obie procedury funkcjonują niezależnie od siebie, a ich wzajemne zależności, zwłaszcza w ujęciu faktycznym, są prawnie nieistotne z punktu widzenia dopuszczalności wniesienia skarg na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowań.

Przechodząc do oceny zasadności wniesionych skarg stwierdzić należy, że skarżąca sformułowała na gruncie obu swoich spraw podatkowych dwa rodzaje skarg, żądając w nich zarówno stwierdzenia bezczynności Naczelnika Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu, jak również stwierdzenie przewlekłego prowadzenia przez niego postępowań. Oba żądania odnoszą się do znacząco odmiennych sposobów procedowania przez organ, jako że z bezczynnością organu mamy do czynienia w sytuacji, w której organ nie podejmuje żadnych czynności w danej sprawie, w przewidzianych na to terminach, bądź też zwleka z wydaniem rozstrzygnięcia, po upływie terminu załatwienia sprawy. Przewlekłość prowadzenia postępowania ma miejsce zaś wówczas, kiedy postępowanie, od strony formalnej, jest prowadzone, tj. organ nie pozostaje "w zwłoce", niemniej jednak samo postępowanie jest prowadzone w nieefektywny sposób, tj. opieszale. Szczególnie czytelną formą przewlekłości jest podejmowanie w ramach postępowania jedynie formalnych czynności, będących w efekcie przejawem pozorowania przez organ swojej aktywności.

W niniejszym przypadku brak jest podstaw do przypisania Naczelnikowi Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu bezczynności w zakresie prowadzonych przez niego postępowań odwoławczych. Wprawdzie na organie spoczywał obowiązek załatwienia obu spraw w postępowaniu odwoławczym w terminach wynikających z art. 139 § 3 Ordynacji, wynoszących co do zasady dwa miesiące, jednakże każdorazowo organ korzystał z możliwości przewidzianych w art. 140 Ordynacji, tj. przed upływem terminów załatwienia spraw, wydawał postanowienia o wyznaczeniu nowych terminów, zawiadamiając o tym stronę.

Tak więc Naczelnik Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego każdorazowo dopełniał formalnych obowiązków, warunkujących przedłużenie terminów do załatwienia spraw. Nie można więc skutecznie zarzucić mu bezczynności.

Z tego więc w względu Sąd oddalił skargi na bezczynność spółki.

Odmienna sytuacja zachodzi natomiast w przypadku skarg na przewlekłe prowadzenie postępowań. W obu bowiem sprawach podatkowych postępowania odwoławcze prowadzone były w nieefektywny i opieszały sposób. W dodatku na podstawie lektury uzasadnień postanowień o wyznaczeniu nowych terminów załatwienia spraw oraz złożonych przez organ odpowiedzi na skargi nie sposób jednoznacznie ustalić co było rzeczywistą przyczyną takiego sposobu procedowania przez niego.

Przedłużając sukcesywnie terminy do załatwienia spraw organ konsekwentnie powoływał się na skomplikowany charakter obu spraw, konieczność dokonania pogłębionej analizy materiału dowodowego czy też "korelacji materiału dowodowego z zarzutami odwołań. Stwierdzenie to znalazło się w większości postanowień. Oprócz tego w niektórych z nich organ wskazywała na takie okoliczności powodujące przedłużenie terminów załatwienia spraw jak: konieczność dokonania pogłębionej analizy orzecznictwa dotyczącego rozpatrywanych zagadnień, związanych przede wszystkim z kwestią przedawnienia zobowiązań podatkowych i mającą z tym związek problematyką ewentualnego instrumentalnego wszczęcia postępowań karnych.

Organ wskazał również na konieczność przeprowadzenia czynności związanych ze złożonymi przez skarżącą wnioskami dowodowymi.

Odnosząc się do tych przytaczanych przez Naczelnika Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego okoliczności stwierdzić należy, że nie wyjaśniają one w jakikolwiek sposób tak znacznego wydłużenia czasu prowadzenia postępowań w obu sprawach. Stwierdzić bowiem należy, że konieczność przeprowadzenia analizy stanów faktycznych spraw, jak również prawnych uregulowań znajdujących w tych przypadkach zastosowanie, nie stanowi żadnej nadzwyczajnej okoliczności w procesie rozstrzygania spraw. Oczywiście w sytuacjach wyjątkowych, wyłonienie się konkretnego zagadnienia, odosobnionych, precedensowych przypadkach mogłoby uzasadniać potrzebę dania organowi więcej czasu do namysłu, jednakże musiałoby to być racjonalnie i przekonująco wykazane.

W niniejszych sprawach organ powołując się na potrzebę wydłużenia terminów do załatwienia spraw jedynie enigmatycznie wskazał na konieczność dokonania pogłębionej analizy okoliczności spraw. Jedynym konkretem w tym względzie była podnoszona przez organ potrzeba rozważenia kwestii ewentualnej instrumentalności wszczęcia postępowania karnego, którego zainicjowanie spowodowało zawieszenie biegu terminu przedawnień zobowiązań podatkowych skarżącej w podatku od towarów i usług. Organ powołał się tu na motywy przytoczone w uchwale NSA z 24 maja 2021 r., sygn. I FPS 1/21.

Przedmiotowa uchwała zapadła jeszcze przed wydaniem zaskarżonych odwołaniami spółki decyzji, a więc organ miał wiedzę o jej treści jeszcze przed wszczęciem postępowań odwoławczych. W tej więc sytuacji wydłużenie terminu załatwienia spraw z ustawowych dwóch miesięcy do co najmniej roku i czterech miesięcy nie znajduje jakiegokolwiek uzasadnienia, z punktu widzenia potrzeby rozważenia zawartych w tej uchwale stwierdzeń.

Potrzeby tak znacznego przedłużenia postępowań odwoławczych nie tłumaczy także konieczność ustosunkowania się do wniosków dowodowych spółki. Te bowiem, dotyczące fazy i etapu prowadzenia postępowania karnego, zawarte w pismach z 27 kwietnia 2022 r., trafiły do Naczelnika Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu już 2 maja 2022 r., natomiast do właściwych organów prokuratury zwrócił się on dopiero 21 września 2022 r., a więc dopiero po kilku miesiącach.

Podobnie stwierdzić należy, że w aktach odwoławczych obu spraw brak jest jakichkolwiek śladów świadczących o zajęciu się przez organ wnioskami dowodowymi sformułowanymi przez spółkę w treści odwołań. To zaś potwierdza, iż konieczność rozstrzygania o przedmiotowych wnioskach, jak również potrzeba poszerzania materiału dowodowego w obu sprawach, nie były rzeczywistymi powodami przedłużania postępowań.

Osobnego odniesienia wymagają również okoliczności, na które powołał się organ w odpowiedziach na skargi. W tych pismach procesowych organ stwierdził, że brak w aktach postępowań odwoławczych śladów podejmowanych w ich ramach czynności (z czym potwierdził spostrzeżenia skarżącej) wcale nie świadczy o tym, że nie były one realizowane. Jak zaznaczył nie ma on bowiem obowiązku sporządzania i ujawniania notatek dotyczących załatwienia konkretnej sprawy, a także udostępniania projektów decyzji.

O ile nie sposób zaprzeczyć stwierdzeniom o braku obowiązku udostępniania stronom przez organ jego wewnętrznych i nieformalnych dokumentów czy notatek, to jednak nie zmienia to faktu, że rozpoznając skargę na przewlekłość postępowania Sąd ocenia efektywność podejmowanych przez organ czynności procesowych, a także zasadność wydłużania terminów załatwienia konkretnych spraw. Korzystanie przez organ z odpowiednich instytucji na to pozwalających musi mieć odpowiednie uzasadnienie, prawne bądź faktyczne.

W okolicznościach przedmiotowych spraw nie można tego stwierdzić. Organ procedował w nich w sposób jednoznacznie opieszały, starając się ukryć ten fakt, podając wymijające i nierzeczywiste tego powody.

W tym ostatnim aspekcie na podkreślenie zasługuje w szczególności stwierdzenie jakie znalazło się w końcowych fragmentach odpowiedzi na skargi. W nich to, oprócz przyczyn powtarzanych wielokrotnie w uzasadnieniach wydawanych w sprawach postanowień o wydłużeniu terminów do załatwienia spraw, organ wskazał na nową i diametralnie odmienną przyczynę niewydania decyzji, tj. długotrwałą absencję chorobową osoby zajmującej się obiema sprawami w imieniu organu – tj. osoby prowadzącej obie sprawy.

Odnosząc się do tej kwestii na wstępie stwierdzić należy, że wprawdzie odpowiedź na skargę stanowi jedynie pismo procesowe złożone przez stronę w postępowaniu sądowym, niestanowiące uzupełnienia jakiegokolwiek aktów lub czynności podejmowanych w konkretnych sprawach, to jednak wskazywane w nim okoliczności nie pozostają bez znaczenia, zwłaszcza na gruncie spraw dotyczących skarg na przewlekłość postępowania.

W niniejszym przypadku treść odpowiedzi potwierdza jedynie stanowisko skarżącej odnośnie braku podstaw do przedłużania terminów prowadzenia postępowań w obu sprawach i wskazywaniu nierzeczywistych tego powodów w kierowanych do strony postanowieniach o wyznaczeniu nowych terminów załatwienia spraw.

W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 P.p.s.a. (ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.) uwzględnił skargi na przewlekłe prowadzenie postępowań w obu sprawach stwierdzając, że organ dopuścił się tej przewlekłości w obu przypadkach.

Jednocześnie stwierdzając przewlekłe prowadzenie postępowań Sąd, działając na podstawie art. 149 § 1 a P.p.s.a., stwierdził, że przewlekłe prowadzenie postępowań w obu sprawach nie miało miejsca z rażącym naruszeniem prawa.

W przypadku uwzględnienia skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania ten element stanowi obligatoryjny składnik wyroku, w ramach którego Sąd ocenia wagę przyczyn, jakie legły u podstaw stwierdzonej nieprawidłowości.

W okolicznościach niniejszej sprawy, pomimo wskazywania nierzeczywistych i enigmatycznych przyczyn przedłużania terminów załatwienia spraw brak jest podstaw do stwierdzenia, że Naczelnik Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu dopuścił się bezczynności z rażącym naruszeniem prawa. Choć uchybienie przez organ jego obowiązkom procesowym było istotne, to jednak nie przybrało rozmiaru, którym pociągałaby za sobą konieczność zakwalifikowania tych uchybień w kategoriach rażącego naruszenia prawa.

I tak orzekając w tym względzie są wziął pod uwagę przede wszystkim dwie okoliczności, a mianowicie przedmiot obu spraw, dotyczących możliwych nieprawidłowości w zakresie rozliczania podatku od towarów i usług, w których udział brało wiele podmiotów. Niewątpliwie wymagało to analizy spraw, z punktu widzenia ich indywidualnych cech, a także tylko im właściwych okoliczności. Poza tym termin wydłużenia załatwiania spraw nie przybrał szczególnie drastycznych rozmiarów.

Sposób procedowania organu należy więc przede wszystkim oceniać z punktu widzenia sprawności prowadzenia obu spraw, w zakresie którego uchybienia są niewątpliwe, niemniej jednak brak jest podstaw do przyjęcia celowego działania organu w tym zakresie, od początku zmierzającego do odwlekania wydania decyzji. Opieszałość organu wynikała bowiem z przyjętego przez niego nieefektywnego sposobu procedowania. W związku z tym stwierdzić należy, że całokształt okoliczności spraw nie pozwala na zakwalifikowanie stwierdzonych uchybień, jako będących wynikiem rażącego naruszenia prawa.

Zgodnie z art. 149 § 2 P.p.s.a. sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6.

Skarżąca w niniejszych sprawach wystąpiła o przyznanie jej sumy pieniężnej w wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że grzywnę, o której mowa w § 1, wymierza się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów.

Żądanie skarżącej odpowiada wysokości sumy pieniężnej możliwej do przyznania na rzecz strony, w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 154 § 7 P.p.s.a., który stanowi, że uwzględniając skargę sąd może przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6.

Odnosząc się do przedmiotowej kwestii na wstępie stwierdzić należy, że przyznanie skarżącemu odpowiedniej sumy pieniężnej, w związku z dopuszczeniem się przez organ bezczynności, nie jest rozstrzygnięciem, które może znaleźć się w wyroku uwzględniającym skargę na bezczynność, wyłącznie na żądanie strony. Sąd może o tym orzec z urzędu, realizując w ten sposób nie tylko dyscyplinującą funkcję tego rodzaju środka prawnego, ale również funkcję kompensacyjną wobec strony dotkniętej skutkami bezczynności organu. W tym wypadku chodzi zaś nie tyle o naprawienie szkody materialnej, gdyż kwoty przyznanej na podstawie art. 149 § 2 P.p.s.a. nie można utożsamiać z odszkodowaniem, w znaczeniu jakie temu pojęciu nadają przepisy prawa cywilnego, ale raczej uczynienie swoistego rodzaju zadośćuczynienia na rzecz strony, za nieuprawnione jej potraktowanie w trakcie postępowania. Przyznana kwota choć pełni częściowo obie te funkcje, nie wyczerpuje jednak roszczeń strony z tych tytułów.

W niniejszym przypadku Sąd, kierując się art. 149 § 2 P.p.s.a. przyznał skarżącej od Naczelnika Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu sumy pieniężne, wynoszące po [...] zł, w każdej ze spraw, w związku z dopuszczeniem się przez organ przewlekłości w prowadzeniu każdego z postępowań. Taki wymiar przyznanej sumy pieniężnej mieści się w dolnych granicach kwoty możliwej do przyznania, na podstawie art. 149 § 2 P.p.s.a., a kształtującej się maksymalnie do połowy równowartości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów. Przeciętne wynagrodzenie w gospodarce narodowej, zgodnie z Komunikatem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 9 lutego 2022 r. w sprawie przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w 2021 r. wyniosło [...] zł.

Sąd nie uwzględnił wniosku skarżącej o przyznanie jej sum pieniężnych, na podstawie art. 149 § 2 P.p.s.a. w maksymalnych wysokościach uznając, że przyznanie kwot wynoszących po [...] zł, spełni w sposób należyty funkcję kompensacyjną, rekompensując skarżącej, przynajmniej częściowo, krzywdę niematerialną, związaną z nieefektywnym prowadzeniem postępowań w jej sprawach. Poza tym przyznanie od organu na rzecz skarżącej wskazanej wyżej sum pieniężnych spełni także funkcję prewencyjną i dyscyplinującą wobec organu, skutecznie odwodząc go od stosowania w przyszłości tego rodzaju nieprawidłowych praktyk, jakie miały miejsce na gruncie rozpoznawanych spraw.

W omawiaj kwestii dodać jedynie należy, że nie zasługuje na uwzględnienie stanowisko organu, że w sprawach brak jest podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanych przez nią kwot, jako że nie wykazała ona w sposób dostateczny faktu doznania szkody. Jak to już bowiem wynika z wyżej przytoczonych względów, celem tego rodzaju środka nie jest kompensowanie szkód materialnych, w pełnym ich zakresie. Tak więc brak ścisłego i jednoznacznego wykazania szkody nie jest przeszkodą w podjęciu przez Sąd tego rodzaju rozstrzygnięcia.

Kierując się art. art. 200 i art. 205 § 2 i art. 206 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 z późn. zm.) Sąd zasądził od Naczelnika Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu na rzecz skarżącej kwotę [...] zł, tytułem zwrotu poniesionych przez nią kosztów postępowania. Kwota ta obejmuje zwrot uiszczonych przez nią kwot tytułem wpisów od skarg, wynoszących łącznie 200 zł, zwrot kosztów opłat skarbowych od pełnomocnictw, wynoszących po 17 zł w każdej ze spraw, a także zwrot kosztów zastępstwa procesowego przez adwokata, wynoszących dwa razy po 480 zł.

Sąd stwierdził, że w istocie skarżąca, w okolicznościach przedmiotowych spraw, wniosła dwie skargi na bezczynności i dwie skargi na przewlekłość, oparte na tożsamej argumentacji zawartej w jednobrzmiących uzasadniać. Ze względów ekonomiki procesowej niecelowym było ich rozdzielanie, dlatego procedowane były łącznie, pod dwiema sygnaturami, jako odrębne sprawy.

Mając na względzie tożsame zarzuty i argumentację jaka została przywołana przez skarżącą na uzasadnienia zarówno skarg na bezczynności i przewlekłe prowadzenie postępowania, korzystając z możliwości przewidzianej w art. 206 P.p.s.a. Sąd dokonał miarkowania należnych spółce od organu kwot, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, przyznając jej z tego tytułu w obu sprawach, połączonych do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia, po 480 zł.

Ze względu na to, że Sąd stwierdził, iż w rzeczywistości skarżąca wniosła nie dwie, a cztery skargi, dwie na bezczynność organu, a także dwie na przewlekłe prowadzenie postępowania, zgodnie z wyrażoną w art. 200 P.p.s.a. zasadą odpowiedzialności organu za wynik postepowania, a także art. 223 P.p.s.a., nakazującym ściągnięcie brakującej opłaty od strony, której odpowiedzialność za koszty postepowania wynika z zapadłego orzeczenia, nakazał ściągnięcie od organu kwoty 200 zł, tytułem brakujących wpisów od skarg.