Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 3307/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-03-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Budownictwa~Minister Insfrastruktury i Budownictwa~Minister Rozwoju, Pracy i Technologii
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Aneta Dąbrowska, Sędziowie sędzia WSA Joanna Borkowska (spr.), sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, Protokolant st. sekr. sąd. Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2018 r. sprawy ze skargi M. S., K. Z., E. S., M. B., B. S., J. N., M. S., A. M., Z. P., W. M., M. K., M. S., A. G. , T. G., P. G. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania orzeczenia z naruszeniem prawa oddala skargę.


UZASADNIENIE

Uzasadnienie.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2011r. znak [...] Minister Infrastruktury (dalej organ) po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzja Ministra Infrastruktury z dnia [...] kwietnia 2010r. nr [...] stwierdzającą, że orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w [...] Wydziału [...] z dnia [...] kwietnia 1953r. Nr [...] w części orzekającej o wywłaszczeniu na własność Państwa nieruchomości położonej w os. O., oznaczonej jako C., o pow. 52.173 m2, stanowiącej własność J. S. i innych, sprostowane orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] maja 1961r. nr [...], zostało wydana z naruszeniem prawa – utrzymał własną decyzję w mocy.

Stan sprawy był następujący:

Prezydium Rady Narodowej w [...], orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 1953 r., nr [...], wydanym w następstwie rozpatrzenia wniosku D. w [...] z dnia [...] maja 1949 r., dokonało wywłaszczenia na własność Państwa działek o łącznej powierzchni 63 ha 25 m2 z przeznaczeniem na cele użyteczności publicznej, w tym nieruchomości położonej w osiedlu M. w granicach [...] W., oznaczonej jako C. o powierzchni 5 ha – 2173 m², stanowiącej własność: J. S., K. S., J. S., M. S., H. M., B.S., J. D., Z. S. s. E., Z. S. s. B., W. S., S. H., J. P., W. H., M. S., M. Z., A. L., H. M., M. K..

Orzeczeniem z dnia [...] maja 1961 r. nr [...] Prezydium Rady Narodowej [...] dokonało sprostowania powyższego orzeczenia co do ogólnej powierzchni wywłaszczanych nieruchomości, stwierdzając, iż w miejsce 63 ha 625 m² powinno być 35 ha 135 m².

Pismem z dnia 23 sierpnia 2006 r. M. K. wystąpił do Wojewody [...] z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] kwietnia 1953 r., nr [...], wskazując, że zostało ono wydane przez organ niewłaściwy, gdyż zgodnie z art. 8 ust. 1 dekretu o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939–1945 r. do orzekania o wywłaszczeniu powołany był wojewoda, zaś stosownie do art. 27 dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, na wnioskodawcy wywłaszczenia ciążył obowiązek odszkodowawczy. Nadto podniósł, że w spisie wywłaszczonych nieruchomości przedmiotowa nieruchomość została bezpodstawnie przemianowana na "O." oraz podano jej nieprawidłową powierzchnię, z kolei w spisie nazwisk osób wywłaszczonych brakuje nazwiska Z. K., natomiast znajdują się tam osoby zmarłe, tj. J. S., B. S., Z. S. s. E., Z. S. s. B., W. S., S. H., J. P. i W. H., którzy zmarli przed uprawomocnieniem się orzeczenia, tj. przed dniem [...] marca 1962 r., a także że przedmiotowym orzeczeniem dokonano wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa udziału w części nieruchomości, którą nabył już wcześniej Skarb Państwa w spadku po S.H.. Wnioskodawca stwierdził również, iż orzeczenie nie było nigdy doręczone wywłaszczonym właścicielom, że przedmiotowa nieruchomość została zajęta na cel wywłaszczenia po 1945 r., a zatem nie było uprawnione powoływanie się na dekret o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939–1945 r. Następnie w piśmie z dnia 1 sierpnia 2007 r. sprecyzował wniosek wskazując, że dotyczy on stwierdzenia nieważności całości orzeczenia z [...] kwietnia 1953 r.

Wnioskiem z dnia 6 sierpnia 2007 r. o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia wywłaszczeniowego wystąpili także: M.S., H. Z., K. B., M. M., Z. P.oraz W. M..

O stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] kwietnia 1953 r. – w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości oznaczonej jako "C." – wnioskiem z dnia 25 maja 2009 r. wystąpiły także B. P.oraz A. S.

W wyniku rozpatrzenia ww. wniosków Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] stwierdził, że orzeczenie Prezydium Rady Narodowej [...], Wydziału [...] z dnia [...] kwietnia 1953 r. nr [...] w części dotyczącej nieruchomości C. zostało wydane z naruszeniem prawa. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, iż dotknięte jest wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., gdyż skierowano ją do osób nie będących stroną w sprawie. Minister ustalił, że wskazani w decyzji jako właściciele przedmiotowej nieruchomości J. S. zmarł [...] sierpnia 1944 r., Z. S. s. B. zmarł [...] lipca 1948 r., zaś po wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego zmarł W. S. [...] sierpnia 1949 r. oraz J. P. [...] października 1951 r.

Rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, złożony przez E. S., M. S. oraz M. B., Minister Infrastruktury, decyzją z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...], utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2010 r.

W uzasadnieniu Minister wskazał: Prawidłowo za stronę postępowania nadzorczego uznana została Z. J., gdyż akt darowizny z dnia [...] lutego 2000 r. dokonany na rzecz M. S. oraz notarialne oświadczenie M. S. z dnia [...] marca 2006 r. o przyjęciu darowizny, nie mogły skutkować przeniesieniem udziału spadkowego Z. J. po A. S. na rzecz M. S., z uwagi na fakt, iż akt darowizny dokonany został bez zachowania formy aktu notarialnego. Zaskarżone orzeczenie Prezydium Rady Narodowej z [...] kwietnia 1953 r., sprostowane orzeczeniem z [...] maja 1961 r., zostało wydane zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej ustawę z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. z 1952 r. Nr 4, poz. 25), dekretem z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939–1945 r. (Dz. U. z 1948 r. Nr 20, poz. 138 i z 1949 r. Nr 65, poz. 527) oraz Rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem (Dz.U. z 192r. Nr 36, poz. 341). Przedmiotowa nieruchomość spełniała przesłanki dopuszczalności wywłaszczenia, bowiem została ona zajęta na cele komunikacyjne przez władze [...] już przed datą 29 marca 1943 r., zaś w dniu wejścia w życie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. – 16 kwietnia 1948 r. – była ona we władaniu Polskich Kolei Państwowych i przeznaczona została na cele [...] pod rozbudowę [...] O.. Postępowanie zakończone orzeczeniem z dnia [...] kwietnia było przeprowadzone w sposób prawidłowy. We wniosku Dyrekcji [...] w W. z dnia 4 maja 1949 r. o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego, m.in. w stosunku do przedmiotowej nieruchomości, zawarto ogólne oznaczenie przewidzianych do wywłaszczenia nieruchomości, szczegółowo oznaczonych kolorem różowym na stanowiącym do niego załącznik szkicu sytuacyjnym, powołano podstawę prawną i cel wywłaszczenia – rozbudowa [...] O., podano ogólny opis nieruchomości oraz stwierdzenie, iż wywłaszczenie winno polegać na odjęciu prawa własności dotychczasowym właścicielom na rzecz Skarbu Państwa z dniem 9 maja 1945 r. Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 4 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. do wywłaszczenia na podstawie powyższego dekretu stosowano odpowiednio przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. prawo o postępowaniu wywłaszczeniom (Dz.U. R.P. Nr 86, poz. 776) w brzmieniu ustawy z dnia 30 marca 1939 r. (Dz.U. R.P. Nr 31, poz. 205) z tą zmianą, iż zawiadomienie i doręczenie do rąk właściciela lub posiadacza nieruchomości w toku czynności wstępnych postępowania przygotowawczego wywłaszczenia zastępowano ogłoszeniem w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym i przez wywieszenie odpisu tych ogłoszeń w siedzibie właściwego zarządu gminnego lub miejskiego, w sprawie dochowano tych wymogów. Ogłoszeniem z dnia [...] stycznia 1950 r. Nr [...] Wojewoda [...] poinformował strony postępowania o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego, m.in. w stosunku do przedmiotowej nieruchomości położonej w mieście – ., wymienił znanych mu właścicieli nieruchomości, dokonał ogólnego opisu nieruchomości, wskazał, iż wszczęcie postępowania nastąpiło na wniosek Dyrekcji [...] w W., zatwierdzony przez właściwego ministra, zaś wywłaszczenie polegać miało na odjęciu prawa na własność Państwa z dniem [...] maja 1945 r. Organ wywłaszczeniowy poinformował zainteresowanych o możliwości przeglądania akt sprawy w lokalu zarządu gminy B. i składania wniosków lub sprzeciwów, w terminie 14 dni od dnia obwieszczenia. Zawiadomienie o wszczęciu postępowania zostało wywieszone na tablicach ogłoszeń Starostwa Powiatowego W. w dniach 5 stycznia 1950 r. – 25 stycznia 1950 r. i Zarządu Gminy gminy B. w dniach 18 stycznia 1950 r. – 17 marca 1950 r. Ponadto powyższe zawiadomienie zostało również ogłoszone w [...] Dzienniku Urzędowym nr [...]. Z akt sprawy wynika, iż żadne wnioski lub sprzeciwy nie zostały złożone w ustawowym 14 dniowym terminie. Następnie obwieszczeniem z dnia [...] września 1951 r. nr [...] Prezydium Rady Narodowej w [...] poinformowało strony postępowania o wyznaczeniu na [...] października 1951 r. rozprawy wywłaszczeniowej w lokalu Prezydium Gminnej Rady Narodowej w [...]. Powyższe obwieszczenie zostało wywieszone na tablicy ogłoszeń Gminnej Rady Narodowej w [...][...] października 1951 r. i zdjęte w dniu 19 października 1951 r. W związku z brakiem znaków granicznych i niemożnością rozgraniczenia terenów należących do osób fizycznych rozprawa wywłaszczeniowa została odroczona (protokół z oględzin nieruchomości, spisany w dniu [...] października 1951 r.), a jej nowy termin został wyznaczony obwieszczeniem Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] października 1951 r., na [...] listopada 1951 r., a obwieszczenie to zostało wywieszone na tablicy ogłoszeń Gminnej Rady Narodowej w [...] 8 listopada 1951 r. i zdjęte 23 listopada 1951 r. Brak zatem podstaw do przyjęcia, iż nastąpiło w tym zakresie rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Protokół z rozprawy wywłaszczeniowej potwierdza, iż została ona przeprowadzona w wyznaczonym dniu, tj. [...] listopada 1951 r., z udziałem przedstawiciela Prezydium [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej, Prezydium [...] Powiatowej Rady Narodowej we W. oraz przedstawiciela wnioskodawcy wywłaszczenia – Dyrekcji [...], natomiast mimo obwieszczenia o jej terminie, nie stawili się właściciele przedmiotowej nieruchomości, zaś w toku rozprawy potwierdzono zaistnienie przesłanek dopuszczalności wywłaszczenia. Orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 1953 r., nr [...], Prezydium Rady Narodowej w [...] wywłaszczyło na własność Skarbu Państwa m.in. przedmiotową nieruchomość, wskazując, iż spełnione zostały przesłanki dopuszczalności wywłaszczenia określone w dekrecie z dnia 7 kwietnia 1948 r. Strony zostały pouczone o możliwości złożenia odwołania od orzeczenia do Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Rady Narodowej w [...]. Orzeczenie to zostało wywieszone na tablicy ogłoszeniowej w dniach 2 maja 1953 r. – 18 maja 1953 r., natomiast nieogłoszenie tego orzeczenia w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie stanowi rażącego naruszenia prawa, które skutkować powinno wyeliminowaniem go z obrotu prawnego, wystarczająca bowiem była publikacja w dzienniku urzędowym samego obwieszczenia o wszczęciu postępowania, ponieważ informowało ono właścicieli wywłaszczanej nieruchomości o wszczęciu procedury i umożliwiało stronom wzięcie czynnego udziału w postępowaniu. Brak ogłoszenia orzeczenia wywłaszczeniowego w dzienniku urzędowym – przy jednoczesnym obwieszczeniu o wywłaszczeniu w formie zwyczajowo przyjętej – nie spowodował negatywnych skutków dla stron postępowania. W dacie orzekania, jak również w dacie przejęcia własności nieruchomości (w dniu [...] maja 1945 r.) współwłaścicielem przedmiotowej nieruchomości była S. H., a nie Skarb Państwa. Zaś niewskazanie przez organ wywłaszczeniowy w orzeczeniu Z. K. jako współwłaścicielki przedmiotowej nieruchomości, nie stanowi przesłanki stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego, może natomiast stanowić podstawę do wznowienia postępowania. Granice wywłaszczonej nieruchomości zostały ujawnione na planie sytuacyjnym stanowiącym załącznik do wniosku z dnia 4 maja 1949 r. o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego m.in. w stosunku do przedmiotowej nieruchomości i wyłożonym do wglądu dla osób zainteresowanych w lokalu zarządu Gminy B. na okres 14 dni. Stosownie do art. 33. ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. wszczęcie postępowania odszkodowawczego następowało na wniosek strony złożony do prezydium wojewódzkiej rady narodowej po zgłoszeniu wniosku o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego. Zaskarżone orzeczenie dotknięte jest natomiast wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., gdyż skierowane zostało do podmiotów nie będących stronami postępowania: J. S., Z. S. s. B., W. S. i J. P., którzy zmarli przed jego wydaniem. Natomiast ani orzeczenie z dnia [...] kwietnia 1953 r., ani orzeczenie o jego sprostowaniu z dnia [...] maja 1961 r. nie były dotknięte którąkolwiek z pozostałych wad określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Jednak z uwagi na to, iż od wydania powyższych orzeczeń upłynęło ponad 10 lat, możliwe jest tylko stwierdzenie, że zostało wydane z naruszeniem prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 1 czerwca 2012 r., w sprawie sygn. akt I SA/Wa 1613/11, uchylił decyzje wydane w obu instancjach, stwierdzając, że zgodnie z przeważającym aktualnie orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i skierowanie do niej decyzji stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że przy ustalaniu wystąpienia przesłanek z art. 156 § 1 kpa organ winien badać nie tylko samą treść decyzji oraz zachowanie przepisów procedury administracyjnej przy jej wydawaniu, lecz także ustalić, czy weryfikowane rozstrzygnięcie nie narusza w sposób rażący przepisów prawa materialnego stanowiącego podstawę jego wydania.

Sąd wskazał, że w sprawie niewątpliwy jest fakt – nie kwestionowany przez żadną ze stron postępowania – że za strony postępowania wywłaszczeniowego zakończonego orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] kwietnia 1953 r., sprostowanym orzeczeniem tegoż organu z dnia [...] maja 1961r., zostały uznane (między innymi) następujące osoby: J. S. (który zmarł w dniu [...] sierpnia 1944 r.), Z. S. s. B. (który zmarł w dniu 1948 r.), W. S. (który zmarł w dniu [...] sierpnia 1949 r.) i J. P. (która zmarła w dniu [...] października 1951r.).

W związku z tym Sąd uznał, że istota niniejszej sprawy sprowadza się przede wszystkim do rozstrzygnięcia, czy pominięcie przez organ administracji faktu, iż strona tego postępowania zmarła i skierowanie do niej orzeczenia, stanowi naruszenie przepisu art. 156 § 1 pkt 2 kpa czy też art. 156 § 1 pkt 4 kpa.

Zgodnie z pierwszym z wyżej wymienionych przepisów organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Natomiast drugi przepis stanowi, że organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie.

Sąd orzekający stanął na stanowisku, że zgodnie z przeważającym aktualnie orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa (a nie jak stwierdza Minister Infrastruktury art. 156 § 1 pkt 4 kpa).

Zatem skierowanie orzeczenia do osoby, która na skutek śmierci utraciła swoją zdolność prawną, stanowi takie naruszenie prawa, które zawiera się w hipotezie przepisu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Natomiast przepis pkt 4 wskazanego art. 156 § 1 kpa nie mógł być zastosowany właśnie z tej przyczyny - gdyż dotyczy on sytuacji, kiedy osoba, do której skierowane jest orzeczenie żyje i ma zdolność prawną. Tylko osoba która żyje, ma uprawnienie do bycia stroną w sprawie i wyłącznie w stosunku do takiej osoby może zostać skierowana decyzja administracyjna. Zaś osoba zmarła nie posiada zdolności prawnej, nie można zatem błędnie skierować do niej decyzji.

Powyższe oznacza zdaniem Sądu, iż w toku postępowania administracyjnego organy prowadzące postępowanie wywłaszczeniowe naruszyły prawo w sposób wskazany w art. 156 § 1 pkt 2 kpa - zgodnie z którym organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa - a nie jak stwierdził organ administracji została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie (art. 156 § 1 pkt 4 kpa), a na okoliczność tę nie ma wpływu fakt publicznego ogłoszenia przez organ - w sposób wskazany w przepisach - wydanego aktu.

Skargą kasacyjną od powyższego wyroku wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego, Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Minister podniósł, że okoliczność, iż w orzeczeniu wywłaszczeniowym Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] kwietnia 1953 r., nr [...], jako współwłaściciele nieruchomości położonej w Os. O., oznaczonej jako C., zostali wskazani między innymi nieżyjący w dacie wydania orzeczenia J. S., Z. S., W. S. i J. P., nie może stanowić rażącego naruszenia prawa określonego w art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

Wskazał, że organ wywłaszczający ustalał właściciela nieruchomości jedynie na podstawie ksiąg wieczystych, o ile był w ich posiadaniu. Zatem wymienienie zmarłych J. S., Z. S., W. S. i J. P. było konsekwencją opisu nieruchomości zgodnie z danymi wynikającymi z rejestru pomiarowego posiadanego przez ubiegającego się o wywłaszczenie, a także z danymi w księdze wieczystej.

Skarżący kasacyjnie podniósł, że mając na uwadze ogłoszeniowy tryb prowadzenia postępowania i brak kontaktu z zainteresowanym właścicielem jako osobą, którą dotknie wydane orzeczenie, przepisy nie wymagały dokładnego ustalenia właściciela, a wręcz zakładały, że orzeczenie może być błędnie skierowane, liczyło się bowiem wydanie orzeczenia i uregulowanie zajętej już wcześniej nieruchomości na określony cel na własność Państwa, a nie prawidłowe ustalenie wszystkich obecnie wymaganych cech nieruchomości i ich właścicieli. Podniesiono także, iż przepis art. 4 ust 1 pkt 4 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. stanowił, iż zawiadomienie i doręczenie do rąk właściciela lub posiadacza nieruchomości w toku czynności wstępnych postępowania przygotowawczego i wywłaszczenia (art. 6-25) zastępuje się przez ogłoszenie w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym i przez wywieszenie odpisu tych ogłoszeń w siedzibie właściwego zarządu gminnego lub miejskiego.

Wskazano, że dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 r. miał charakter nacjonalizacyjny, a w związku z tym orzeczenia wywłaszczeniowe wydawane na jego podstawie miały charakter deklaratoryjny. Samo zaś wydanie deklaratoryjnego orzeczenia wywłaszczeniowego miało na celu jedynie potwierdzenie faktu odebrania prawa własności, które następowało w dniu [...] maja 1945 r. Zatem wskazanie w orzeczeniu jedynych znanych danych współwłaścicieli, to jest ich imion i nazwisk figurujących w księdze wieczystej przedmiotowej nieruchomości, miało na celu bliższą identyfikację nieruchomości poprzez określenie między innymi jej hipotecznego właściciela.

Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z dnia 11 czerwca 2014 r. sygn. akt I OSK 2680/12, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, wskazując: Orzeczenie wydane na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. miało charakter deklaratoryjny, gdyż nieruchomość przechodziła z mocy prawa na własność Skarbu Państwa z dniem [...] maja 1945 r., przepisy te miały nacjonalizacyjny charakter, a akty administracyjne wydawane na podstawie tego dekretu były aktami rzeczowymi, które regulowały sytuację prawną rzeczy (nieruchomości). Regulatywne oddziaływanie takiego aktu rozciąga się na każdoczesnego właściciela, czy posiadacza nieruchomości. Przepisy powołanego wyżej dekretu stanowiły, iż zawiadomienie i doręczenie do rąk właściciela (lub posiadacza nieruchomości) w toku czynności wstępnych postępowania przygotowawczego i wywłaszczenia zastępuje się przez ogłoszenie w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym i przez wywieszenie odpisu tych ogłoszeń w siedzibie właściwego zarządu gminnego lub miejskiego. Z akt sprawy wynika, że takie ogłoszenia zostały dokonane. Zastosowanie się więc organu do ówcześnie obowiązujących przepisów wyklucza możliwość dokonania oceny, że nastąpiło rażące naruszenie prawa. Natomiast wymienienie w orzeczeniu wywłaszczeniowym zmarłych J. S., Z. S., W. S. i J. P. było konsekwencją opisu nieruchomości zgodnie z danymi wynikającymi z rejestru pomiarowego posiadanego przez ubiegającego się o wywłaszczenie, a także wynikało z danych z księgi wieczystej, zaś pozostali właściciele wymienieni w orzeczeniu wywłaszczeniowym i figurujący w księdze wieczystej, żyli w dacie jego i mieli możliwość podejmowania czynności w toku postępowania. Forma doręczeń przez obwieszczenie dawała im bowiem możliwość uzyskania informacji o toczącym się postępowaniu i podejmowanych czynnościach. Z uwagi na deklaratoryjny charakter orzeczenia w dacie odjęcia prawa własności nieruchomości, to jest w dniu [...] maja 1945 r., żył zarówno Z. S., W. S., jak i J. P., zaś w dacie odjęcia prawa własności nieruchomości nie żył J. S., który zmarł w dniu [...] sierpnia 1944 r., jednakże postępowanie spadkowe po nim przeprowadzone zostało dopiero w 1957 r., zatem po wydaniu orzeczenia wywłaszczeniowego. Natomiast z księgi wieczystej nie wynika, aby w dacie [...] kwietnia 1953 r., tj. w dacie wydania orzeczenia wywłaszczeniowego został z niej wykreślony zarówno J. S., jak i pozostali zmarli współwłaściciele nieruchomości, to jest Z. S., W. S. i J. P.. Ocena Sądu pierwszej instancji, czy zostało rażąco naruszone prawo w orzeczeniu z dnia [...] kwietnia 1953 r. winna uwzględniać te okoliczności prawne i faktyczne, a przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd ten winien mieć na uwadze art. 134 § 2 p.p.s.a. (zakaz reformationis in peius) gdyż na podstawie decyzji administracyjnej Ministra Infrastruktury z dnia [...] kwietnia 2010 r. i utrzymującej tę decyzję w mocy decyzji z dnia [...] lipca 2011 r. strony postępowania nabyły prawo do wystąpienia – zgodnie z art. 4171 k.c. – o odszkodowanie za wydanie orzeczenia z dnia [...] kwietnia 1953 r. z naruszeniem prawa.

W piśmie z dnia 30 marca 2015 r. pełnomocnik skarżących oraz uczestników postępowania – M. A. i M. O. – podtrzymał stanowisko przedstawione w skardze, a dodatkowo wskazał, że nieruchomość jeszcze przed wyzwoleniem przestała spełniać przesłankę zajęcia, nie pozostawała we władaniu Państwa, ani przedsiębiorców państwowych w dniu 16 kwietnia 1948 r., w tym dniu nie była w dalszym ciągu użytkowana na cele wskazane w art. 2 pkt 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. i podkreślił, że niemożliwym jest by nieruchomość objęta orzeczeniem jako położona pomiędzy działkami, na których nie było infrastruktury kolejowej, miała być zajęta pod taką infrastrukturę.

Ponownie rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 58/15 oddalił skargę. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wskazał: w sprawie Naczelny Sąd Administracyjny ostatecznie rozstrzygnął kwestię prawidłowości ustalenia stron postępowania podkreślając, że wymienienie w orzeczeniu wywłaszczeniowym zmarłych J.S., Z. S., W. S. i J. P. było konsekwencją opisu nieruchomości, zgodnie z danymi wynikającymi z rejestru pomiarowego posiadanego przez ubiegającego się o wywłaszczenie, a także wynikało z danych z księgi wieczystej. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest postępowaniem nadzwyczajnym i stanowi formę nadzoru, prowadzone jest na podstawie art. 156–158 k.p.a. i podlega takim samym regułom procesowym, jak postępowanie zwykłe z tym, że odmienny jest przedmiot obu postępowań. Podstawą orzeczenia Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] kwietnia 1953 r. w części orzekającej o wywłaszczeniu na własność Państwa nieruchomości położonej w os. O., oznaczonej jako C., o pow. 52.173 m², sprostowane orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] maja 1961 r., nr [...], był art. 1 ust. 1 powyższego dekretu, z niego zaś wynika, że wywłaszczenie nieruchomości przewidziane w tym przepisie było dopuszczalne tylko wówczas, gdy spełnione zostały łącznie następujące przesłanki: 1) nieruchomość podlegająca wywłaszczeniu została zajęta w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 pkt 1 dekretu; 2) nieruchomość jest nadal użytkowana na cele wymienione w pkt 1 lub w planach zagospodarowania przestrzennego bądź w wytycznych do tych planów jest przewidziana na cele wymienione w pkt 1 i została częściowo lub całkowicie zagospodarowana z funduszów publicznych bądź też zagospodarowanie jej jest przewidziane do realizacji w pierwszej kolejności planu; 3) w dniu wejścia w życie dekretu, tj. w dniu 16 kwietnia 1948 r., nieruchomość znajdowała się we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych. Dla oceny czy nieruchomość została zajęta na cele publiczne miarodajny jest stan prawny i faktyczny nieruchomości istniejący w okresie od dnia 1 września 1939 r. do dnia 9 maja 1945 r., zaś późniejszy stan prawny i faktyczny nieruchomości podlegającej wywłaszczeniu może mieć znaczenie jedynie dla ustalenia, czy nieruchomość ta w dniu 16 kwietnia 1948 r. "znajdowała się we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych" i jest "nadal użytkowana" w rozumieniu art. 2 pkt 2 dekretu. Przedmiotowa nieruchomość została zajęta na cele [...] przez władze [...] już przed datą [...] marca 1943 r. co wynika z oświadczeń członków Komisji Likwidacyjnej spółki "Z. Spółka Akcyjna w likwidacji", zawarte w akcie notarialnym repertorium nr [...] z dnia [...] marca 1943 r. oraz wniosku z dnia 4 maja 1949 r. o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego. Ponadto protokół z rozprawy wywłaszczeniowej, przeprowadzonej w dniu [...] listopada 1951 r. w siedzibie Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] oraz wniosek wywłaszczeniowy z dnia 4 maja 1949 r. potwierdzają również, iż w dniu wejścia w życie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r., tj. w dniu 16 kwietnia 1948 r., przedmiotowa nieruchomość była we władaniu P. i przeznaczona została pod rozbudowę [...]. Wskazane wyżej okoliczności świadczą o spełnieniu przesłanek z art. 1 i art. 2 dekretu, co z kolei oznacza, że nie zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej [...], Wydziału [...] z dnia [...] kwietnia 1953 r. Zarzuty skargi zmierzają w istocie do tego by organ nadzoru ponownie przeprowadził postępowanie wyjaśniające w przedmiocie zasadności dokonanego wywłaszczenia, do czego jednak uprawniony nie jest, bowiem organ badając, czy w sprawie zachodzą przesłanki wymienione w art. 156 § 1 k.p.a. nie gromadzi nowego materiału dowodowego, który prowadziłby do nowych ustaleń faktycznych w sprawie. Nie można podzielić argumentów skarżących, iż nieruchomość zajęta w okresie wojny na cele kolejowe przez okupanta jeszcze przed wyzwoleniem przestała spełniać przesłankę zajęcia na cele wskazane w art. 2, gdyż oparcie tej argumentacji na stanie faktycznym i prawnym odnoszącym się innych nieruchomości jest niezasadne. Jeżeli idzie o zarzut naruszenia art. 28 k.p.a. oraz art. 34 ustawy Prawo prywatne międzynarodowe to stwierdzić należy, że Z. J. nabyła spadek po A. S., który w chwili śmierci był obywatelem polskim, a stwierdzenie nabycia spadku po nim nastąpiło postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] marca 1999 r., sygn. akt [...]. W sprawie nie ma zastosowania art. 34 ustawy z dnia 12 listopada 1965 r., lecz art. 890 § 1 k.c. Pełnomocnik skarżących odnosi powyższy art. 34 do oświadczenia Z. J., podczas gdy M.S. nie jest spadkobiercą Z. J., która nieskutecznie próbowała nieodpłatnie przenieść na M. S. udział w spadku po A. S. bez zachowania formy aktu notarialnego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli: M. S., K. Z., K. B., B. S., J. N., M. S., M. M., Z. P., W. M., M. K., M. S., A. G., T. G., P. G., M. A. i M. O. domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania. Wyrokowi zarzucono:

I. naruszenie prawa materialnego, tj.:

1) art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939–1945 r. (Dz.U. z 1948 r. Nr 20, poz. 138 ze zm.) w zw. z art. 2 pkt 1 i 2 dekretu, przez jego niezastosowanie, polegające na tym, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, dokonując kontroli decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2011 r., znak sprawy: [...], o utrzymaniu w mocy decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] kwietnia 2010 r., znak sprawy: [...], w przedmiocie stwierdzenia wydania z naruszeniem prawa orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] kwietnia 1953 r., nr: [...], w części dotyczącej nieruchomości "C.", w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości na podstawie art. 1 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 1 i 2 dekretu, pominął okoliczność, iż orzeczenie, w części dotyczącej nieruchomości, jest obarczone wadą nieważności, ponieważ:

a) nieruchomość nie została objęta wnioskiem o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego z dnia 4 maja 1949 r., wobec czego nie było podstaw do objęcia jej orzeczeniem o wywłaszczeniu, a objęcie nieruchomości orzeczeniem stanowi rażące naruszenie art. 3 ust. 1 w zw. z art. 4 ust. 1 pkt 3 dekretu,

b) nieruchomość nie spełniała przesłanek wywłaszczenia wymienionych w dekrecie, wobec czego wywłaszczenie nieruchomości stanowi rażące naruszenie art. 1 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 1 i 2 dekretu,

c) w toku postępowania wywłaszczeniowego obwieszczenia o rozprawach co do wywłaszczenia z dnia 24 października 1951 r. i z dnia 29 listopada 1951 r. ani orzeczenie nie zostały ogłoszone w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym, co stanowi rażące naruszenie art. 4 ust. 1 pkt 4 dekretu w zw. z art. 21 § 1 i 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. "prawo o postępowaniu wywłaszczniowem" (Dz.U. z 1934 r. Nr 86, poz. 776 ze zm.) w zw. z art. 25 § 1 tego rozporządzenia,

d) wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego nie zostało poprzedzone podjęciem pertraktacji z właścicielami nieruchomości w celu dobrowolnego nabycia prawa własności, co stanowi rażące naruszenie art. 4 dekretu w zw. z art. 10 § 2 pkt 5 rozporządzenia,

e) w obwieszczeniu o wywłaszczeniu z dnia 3 stycznia 1950 r. zamiast w orzeczeniu został szczegółowo określony cel wywłaszczenia, co stanowi rażące naruszenie art. 4 ust. 1 dekretu w zw. z art. 14 § 1 pkt 1 rozporządzenia w zw. z art. 22 § 2 pkt 2 rozporządzenia,

2) art. 28 k.p.a. w zw. z art. 890 k.c., przez jego niewłaściwe zastosowanie do oceny ważności oświadczenia Z. J. z dnia [...] listopada 2000 r. skierowanego do skarżącej M. S., zawierającego ofertę darowizny udziału w spadku po A. S..

II. naruszenie przepisów postępowania, tj.:

1) art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a., poprzez wykorzystanie w procesie oceny zgodności z prawem decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2011 r., znak sprawy: [...], dowodów, które nie zostały zgromadzone w postępowaniu administracyjnym, pomimo braku wydania postanowienia o przeprowadzeniu dowodu uzupełniającego, a także dowodów, które w istocie mają charakter opinii biegłego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ skutkowało dokonaniem nieprawidłowej oceny zgodności z prawem decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2011 r., znak sprawy: [...],

2) art. 190 zd. pierwsze p.p.s.a., poprzez uznanie, iż sąd administracyjny, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, jest związany ustaleniami faktycznymi, dokonanymi w danej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ skutkowało dokonaniem nieprawidłowej oceny zgodności z prawem decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2011 r., znak sprawy: [...],

3) art. 141 § 4 zd. pierwsze p.p.s.a., poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do większości zarzutów skargi na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2011 r., znak sprawy: [...], co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ uniemożliwia kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 26 września 2017r. sygn.. akt I OSK 2511/15 uchylił zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

Oceniając zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał je za usprawiedliwione. Wskazał, ze w sprawie orzekał już Naczelny Sąd Administracyjny, wydając wyrok z 11 czerwca 2014 r. sygn. akt I OSK 2680/12, występuje w niej zatem związanie oceną w nim wyrażoną, na mocy art. 190 p.p.s.a. W wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny związał w dalszym orzekaniu oceną w trzech kwestiach: co do skierowania orzeczenia wywłaszczeniowego z [...] kwietnia 1953 r. do osób zmarłych – wymienienie ich w orzeczeniu było następstwem opisu nieruchomości wynikającego z rejestru pomiarowego i z danych z księgi wieczystej, co do zastąpienia przez ogłoszenia w Dziennikach Urzędowych i wywieszenia odpisu tych ogłoszeń w siedzibach tych zarządów gminnych i miejskich zawiadomień i doręczeń do rąk właściciela pism w toku czynności wstępnych i przygotowawczych. Ogłoszenia zostały dokonane, co do zakresu orzekania na niekorzyść skarżących – nabycie uprawnienia do odszkodowania za wydanie orzeczenia z [...] kwietnia 1953 r. z naruszeniem prawa. Będąc związany oceną w tym zakresie, Wojewódzki Sąd Administracyjny miał dokonać ponownego zbadania, czy orzeczenie z [...] kwietnia 1953 r. rażąco naruszało prawo.

Mając na uwadze wskazany przez Naczelny Sąd Administracyjny art. 134 p.p.s.a. – zakaz reformationis in peius – w przypadku, gdyby okazało się, że ocena z [...] kwietnia 1953 r. narusza rażąco prawo decyzje nadzorcze Ministra powinny być uchylone celem stwierdzenia nieważności orzeczenia, natomiast w przeciwnym wypadku skarga oddalona. W sytuacji bowiem pierwszej uchylenie nie jest dla stron niekorzystne, natomiast w drugiej byłoby niekorzystne.

W obu wypadkach rozstrzygniecie Wojewódzkiego Sądu, jego motywy powinny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wyroku, skonstruowanym i odpowiadającym wymogom art. 141 § 4 p.p.s.a. Od organów administracji wymaga się, aby motywy wydawanych przez nie orzeczeń zostały klarownie wyjaśnione w uzasadnieniu decyzji i wynikały z zebranego materiału dowodowego, w tym celu, aby w razie kontroli sądowej orzeczeń nie było wątpliwości co do prawidłowości rozstrzygnięcia. To samo dotyczy orzeczeń wojewódzkich sądów – uzasadnienie ma zawierać, w części rozważań, podstawę prawną i jej uzasadnienie, a to z tego względu, żeby w razie skargi kasacyjnej, nie było żadnej wątpliwości co do zasadności rozstrzygnięcia. Zaskarżony wyrok takim wymaganiom nie czyni zadość, stąd część zarzutów skargi kasacyjnej, którymi Naczelny Sąd Administracyjny jest związany, okazało się trafne, bowiem do szeregu kwestii w sprawie Wojewódzki Sąd się nie odniósł.

W skardze kasacyjnej podnosi się, co już było czynione i na wcześniejszych etapach postępowania, że nieruchomość oznaczona jako C.– co do której dokonywana była ocena orzeczenia wywłaszczeniowego z [...] kwietnia 1953 r., nie była objęta wnioskiem o wywłaszczenie. Dotyczył on nieruchomości M., w stosunku do której to nieruchomości toczyło się postępowanie wywłaszczeniowe, a dopiero w orzeczeniu wywłaszczeniowym znalazła się nieruchomość C.. Kwestia ta powinna zostać wyjaśniona, bowiem należy ona do zakresu wywłaszczenia, zatem do tego czy wywłaszczeniem miała być taka nieruchomość objęta.

Z tą kwestią wiąże się następna – czy nieruchomość spełniała przesłanki wywłaszczenia w świetle przepisów stanowiących podstawę wydania orzeczenia. Organ nadzoru wyjaśnił, że z zebranego materiału dowodowego pochodzącego sprzed daty obwieszczenia wywłaszczeniowego – oświadczenie członków Komisji Likwidacyjnej spółki pod firmą "Z.– spółka akcyjna w likwidacji" zawarte w akcie notarialnym z [...] marca 1943 r., wniosek o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego [...] maja 1949 r. protokół z rozprawy wywłaszczeniowej z [...] listopada 1951 r. wynika spełnienie przesłanek wywłaszczenia. Do tej dokumentacji odwołał się Naczelny Sąd Administracyjny w wiążącym w sprawie wyroku z 11 czerwca 2014 r. I OSK 2680/12, opisując ją za organem nadzoru. Natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku powołał, obok ww. dokumentów również zdjęcia lotnicze z 1945 r. i z 1953 r. określające położenie nieruchomości "C.", szkic gruntów projektowanych do wywłaszczenia pod [...], rejestr pomiarowy z 1949 r. stwierdzając, iż taki bogaty materiał dowodowy zgromadził organ administracji – nie wyjaśniając czy uczynił to organ wywłaszczeniowy, czy organ nadzoru. W skardze kasacyjnej zarzuca się, że są to dokumenty, których nie było w postępowaniu nadzorczym. Z akt sądowych wynika, iż przy piśmie z 9 marca 2012 r. Minister Infrastruktury złożył te dowody, z których część – zdjęcia lotnicze – otrzymał 16 września 2011 r., a które zostały opracowane na użytek postępowania nadzorczego 21 lutego 2012 r., zatem już po jego załatwieniu (decyzja II instancji z [...] lipca 2011 r.), a które Wojewódzki Sąd włączył do akt administracyjnych. Zgodzić należy się ze skargą kasacyjną, że nie były to dowody zgromadzone w postępowaniu nadzorczym, które przesądzałyby o objęciu nieruchomości C. wnioskiem wywłaszczeniowym i spełnianiu przesłanek wywłaszczenia. Co do zasady sądy administracyjne orzekają na podstawie akt sprawy art. 133 § 1 p.p.s.a., tj. zgromadzonych w postępowaniu zakończonym wydaniem zaskarżonego orzeczenia organu administracji. Dopuszczalne jest jednak przeprowadzenie przez Sąd dowodów uzupełniających w celu wyjaśnienia istotnych wątpliwości – art. 106 § 3 p.p.s.a., jednak jest to możliwe przy zachowaniu zasad wynikających z art. 106 § 5 p.p.s.a. Jeżeli zatem w sprawie są wątpliwości co do tego czy nieruchomość "C." od początku objęta była postępowaniem wywłaszczeniowym i spełniała przesłanki wywłaszczenia, a dowody zgromadzone w postępowaniu nadzorczym nie są do końca przekonujące, to mogą być przeprowadzone dodatkowe, uzupełniające dowody obrazujące stan istniejący w trakcie postępowania wywłaszczeniowego i spełniania przesłanek wywłaszczenia, jako wyjaśniające istotne wątpliwości, ale przy zachowaniu wymogów art. 106 § 5 p.p.s.a.

W skardze kasacyjnej postawiony został zarzut, iż wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego nie zostało poprzedzone podjęciem pertraktacji z właścicielami nieruchomości. Dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939–1945 r. (Dz.U. Nr 20, poz. 138 ze zm.) "dekret", odsyłał do przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. – Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym, które przewidywało pertraktacje w celu dobrowolnego nabycia nieruchomości, bowiem we wniosku o wywłaszczenie w trakcie pertraktacji (art. 10 § 2 pkt 5), a zmiany tego rozporządzenia dekretem wskazane w jego art. 4 ust. 1 – kwestii pertraktacji nie dotyczyły. Zarzut ten został postawiony już w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, jednak w zaskarżonym wyroku Wojewódzki Sąd odniósł się do wymienienia w orzeczeniu z [...] kwietnia 1953 r. zmarłych właścicieli nieruchomości, do ogłoszeń o czynnościach w toku postępowania wywłaszczeniowego – dwie kwestie za Naczelnym Sądem z wyroku z 11 czerwca 2014 r., spełnieniem przesłanek wywłaszczenia, do kwestii statusu M. S. w postępowaniu, stwierdzając, że pozostałe zarzuty skargi są niezasadne. Zupełnie nieodniesienie się do zarzutu skargi dot. nieprzeprowadzenia pertraktacji z właścicielami przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego nie jest zgodne – art. 141 § 4 p.p.s.a., który nakazuje wyjaśnienie stanowiska sądu. Brak tego wyjaśnienia nie pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu na ocenę prawidłowości rozstrzygnięcia w tym zakresie, gdyż musiałby zastąpić Wojewódzki Sąd przeprowadzając rozważania, do których zobowiązany był ten Sąd.

W skardze kasacyjnej podniesiony jest też zarzut naruszenia prawa strony M. S. przez odmowę przyznania jej tego statusu. Swoje prawa bycia stroną w postępowaniu nadzorczym wywodzi ona z faktu darowania jej przez Z. J. udziału w spadku po A. S. i przyjęcia przez nią tej darowizny. Oświadczenie o darowiźnie udziału w spardku zostało dokonane przed notariuszem w [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że zgodnie z art. 890 § 1 k.c., który ma w sprawie zastosowanie, oświadczenie darowizny powinno być złożone w formie aktu notarialnego, zaś w skardze kasacyjnej podnosi się, że powinien mieć zastosowanie art. 12 Prawa międzynarodowego prywatnego, który stanowi, że forma czynności prawnej podlega prawu właściwemu dla tej czynności, wystarczy jednak zachowanie formy przewidzianej przez prawo państwa, w którym czynność zostaje dokonana. Przychylić się należy do tego stanowiska. Czynność nie została dokonana na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zatem zastosować należy Prawo międzynarodowe prywatne i w jego świetle ocenić oświadczenie o darowiźnie.

Na rozprawie w dniu 6 marca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny – na podstawie art. 106 § 3 ppsa – dopuścił dowód uzupełniający z dokumentów dołączonych do pisma organu z dnia 9 marca 2012r. na okoliczność przeznaczenia w dniu [...] maja 1945r. nieruchomości oznaczonych jako C.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest bezzasadna i podlega oddaleniu (art. 151 p.p.s.a.).

W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że sprawa niniejsza jest rozpoznawana w wyniku uchylenia poprzedniego wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zgodnie z art. 190 zd. 1 p.p.s.a., sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. W orzecznictwie przyjmuje się, że przez ocenę prawną, o której mowa w tym przepisie, należy rozumieć osąd odnośnie do prawnej wartości sprawy, a ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa, tak materialnego, jak i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak też kwestii zastosowania określonego przepisu prawa, jako podstawy do wydania takiej, a nie innej decyzji (por. np. wyrok NSA z 21 stycznia 2015 r., I GSK 1498/13, CBOSA). W orzecznictwie jest również utrwalony pogląd, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy wojewódzki sąd administracyjny nie może stosować postanowień art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a. bez uwzględnienia brzmienia przepisów art. 168 § 3, art. 183 § 1 oraz art. 190 p.p.s.a. (por. np. wyrok NSA z 20 listopada 2014 r., I OSK 2214/14 oraz cyt. tam wyrok NSA z 20 września 2006 r., II OSK 1117/05, CBOSA). Należy z całą mocą podkreślić, że wojewódzki sąd administracyjny rozpoznając sprawę nie może pominąć wykładni prawa dokonanej w wyroku Sądu drugiej instancji, nie jest również uprawniony do podejmowania próby jej podważania i kontestowania (por. np. wyrok NSA z dnia 15 czerwca 2016 r., II GSK 38/15, CBOSA). W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, z art. 190 p.p.s.a. (interpretowanego z uwzględnieniem zasady zaufania oraz pewności prawa – art. 2 Konstytucji RP) wynika dla sądu I instancji w szczególności obowiązek ponownego rozstrzygnięcia sprawy w kwestiach, które nie zostały przesądzone wprost w wyroku NSA, w taki sposób, aby wyrok WSA nie godził również pośrednio w oceny prawne sformułowane przez Naczelny Sąd Administracyjny. Reasumując, ratio legis art. 190 p.p.s.a. sprowadza się do przyspieszenia postępowania sądowoadministracyjnego, poprzez uznanie, że pomimo uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, pewne kwestie sporne zostały już ostatecznie przesądzone. Powoduje to w konsekwencji zawężenie granic ponownego rozpoznania sprawy (por. np. wyrok NSA z 2 grudnia 2014 r., I FSK 1448/13, CBOSA).

Przede wszystkim należy wskazać, że w sprawie orzekał Naczelny Sąd Administracyjny, wydając wyrok z 11 czerwca 2014 r. sygn. akt I OSK 2680/12, występuje w niej zatem związanie oceną w nim wyrażoną, na mocy art. 190 p.p.s.a. W wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny związał w dalszym orzekaniu oceną w trzech kwestiach:

1. co do skierowania orzeczenia wywłaszczeniowego z [...] kwietnia 1953 r. do osób zmarłych – wymienienie ich w orzeczeniu było następstwem opisu nieruchomości wynikającego z rejestru pomiarowego i z danych z księgi wieczystej,

2. co do zastąpienia przez ogłoszenia w Dziennikach Urzędowych i wywieszenia odpisu tych ogłoszeń w siedzibach tych zarządów gminnych i miejskich zawiadomień i doręczeń do rąk właściciela pism w toku czynności wstępnych i przygotowawczych.

3. co do zakresu orzekania na niekorzyść skarżących – nabycie uprawnienia do odszkodowania za wydanie orzeczenia z [...] kwietnia 1953 r. z naruszeniem prawa.

Będąc związany oceną w tym zakresie, Wojewódzki Sąd Administracyjny miał dokonać ponownego zbadania, czy orzeczenie z [...] kwietnia 1953 r. rażąco naruszało prawo. Mając na uwadze wskazany przez Naczelny Sąd Administracyjny art. 134 p.p.s.a. – zakaz reformationis in peius – w przypadku, gdyby okazało się, że ocena z [...] kwietnia 1953 r. narusza rażąco prawo decyzje nadzorcze Ministra powinny być uchylone celem stwierdzenia nieważności orzeczenia, natomiast w przeciwnym wypadku skarga oddalona. W sytuacji bowiem pierwszej uchylenie nie jest dla stron niekorzystne, natomiast w drugiej byłoby niekorzystne.

Przede wszystkim wskazać należy, że postępowanie w niniejszej sprawie prowadzone jest w trybie nadzwyczajnej weryfikacji decyzji ostatecznej, to jest z wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego z dnia [...] kwietnia 1953 r. - zatem oceny, czy wystąpiły przesłanki z art. 156 § 1 K.p.a., należy dokonać na podstawie zgodności tego orzeczenia z przepisami obowiązującymi w dacie jego wydania.

Podstawę wydania orzeczenia z dnia [...] kwietnia 1953 r. stanowiły przepisy art. 6 ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej ustawę dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r., Nr 4, poz. 25), przepisy dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków ziemskich na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 – 1945 r. (Dz. U. z 1948 r., Nr 20, poz. 138 i z 1949 r., Nr 65, poz. 527) oraz przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem (Dz. U. z 1928 r., Nr 36, poz. 341). Zgodnie z treścią art. 6 ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. postępowanie wywłaszczeniowe, prowadzone na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r., miało być prowadzone dalej na tej samej podstawie, aż do wydania ostatecznego orzeczenia o wywłaszczeniu, z tym, że odwołania miałyby rozpatrywane przez odwoławcze komisje wywłaszczeniowe.

W myśl art. 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r., dopuszczalne było wywłaszczenie nieruchomości, które zostały zajęte w okresie od dnia 1 września 1939 r. do dnia 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 pkt 1 dekretu i które znajdowały się w dniu wejścia w życie tego dekretu we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych. Zgodnie z art. 1 ust. 2 powołanego dekretu, dopuszczalne było także wywłaszczenie nieruchomości zajętych w okresie od dnia 1 września 1939 r. do dnia 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 pkt 1 i przewidzianych w dniu wejścia w życie powołanego dekretu na budowę, rozbudowę i przebudowę przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność Państwa.

Przepis art. 1 ust. 3 tego dekretu stanowił, że wywłaszczenie polega na odjęciu prawa własności z dniem 9 maja 1945 r. Natomiast z treści art. 2 pkt 1 wynikało, że wywłaszczenie dotyczyć może tylko tych nieruchomości, które zajęte zostały:

a) na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej,

b) na cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność Państwa,

c) na cele wojskowe,

d) pod ulice i place publiczne, skwery, zieleńce, parki, place sportowe i cmentarze,

e) pod zalesienia lub na melioracje,

f) na cele użyteczności publicznej.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 4 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. do wywłaszczenia na podstawie tego dekretu stosuje się odpowiednio przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz. U. R.P. Nr 86, poz. 776) w brzmieniu ustawy z dnia 30 marca 1939 r. (Dz. U. R.P. Nr 31, poz. 205) z takimi zmianami, iż: wniosek o wywłaszczenie może obejmować poszczególne nieruchomości bądź łącznie nieruchomości położone na terenie jednej gminy lub na terenie jednej gromady, jeżeli gmina wiejska obejmuje więcej niż jedną miejscowość; do wniosku załącza się tylko ogólny plan sytuacyjny, przewidziany w art. 11 § 1 pkt 1, natomiast dane przewidziane w pkt 2 i 3 tegoż § 1 i art. 17 § 2 ubiegający się o wywłaszczenie przedstawi tylko o tyle, o ile jest w ich posiadaniu; zawiadomienie i doręczenie do rąk właściciela lub posiadacza nieruchomości w toku czynności wstępnych postępowania przygotowawczego i wywłaszczenia zastępowano ogłoszeniem w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym i przez wywieszenie odpisu tych ogłoszeń w siedzibie właściwego zarządu gminnego lub miejskiego.

W ocenie Sądu, wniosek z dnia 4 września 1949r. spełniał wymagania określone w art. 10 i 11 powołanego wyżej rozporządzenia w zw. ar. 4 ust. 1 pkt 2) dekretu.

Zgodnie z art. 10 rozporządzenia z dnia 24 września 1934 r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym, celem wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego ubiegający się o wywłaszczenie powinien złożyć wojewodzie uzasadniony wniosek wraz z odpowiedniemi załącznikami. We wniosku należy (§2):

1) wymienić i opisać rodzaj i cel zamierzonych robót, wymagających wywłaszczenia;

2) uzasadnić potrzebę wywłaszczenia ze wskazaniem przepisu prawnego, przewidującego dopuszczalność wywłaszczenia na dany cel;

3) wskazać w przybliżeniu ogólną powierzchnię terenu, przeznaczonego do wywłaszczenia, z powołaniem się na plan sytuacyjny, oraz opisać ogólnie to, co się na nieruchomości znajduje;

4) wskazać, na czym ma polegać wywłaszczenie;

5) wymienić cenę żądaną przez właściciela i ofiarowaną mu w wyniku pertraktacji, prowadzonych w celu dobrowolnego nabycia nieruchomości;

6) oznaczyć termin rozpoczęcia zamierzonych robót.

Z punktu widzenia dokonywanej przez Sąd oceny, istotna jest treść § 4 omawianego art. 10 rozporządzenia, który wprowadza wyjątki od wymogów jakie winien spełniać wniosek. I tak:

1) jeżeli wywłaszczenie jest zamierzone na cele obrony Państwa, ubiegający się o wywłaszczenie może wymienić i opisać rodzaj i cel zamierzonych robót w sposób ogólny oraz pominąć dane, wymienione w pkt. 6) § 2; te ostatnie dane można również pominąć, gdy wywłaszczenie jest zamierzone na cele kolei żelaznych użytku publicznego.

2) W przypadku, gdy wywłaszczenie dotyczy większej liczby osób, można pominąć dane, wymienione w pkt. 5) § 2.

Ten ostatni zapis czyni zatem niezasadny zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 4 ust. 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 w związku z art. 10 § 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym, poprzez nieustalenie, że nie został spełniony konieczny do wywłaszczenia wymóg poprzedzenia złożenia wniosku o wywłaszczenie przeprowadzeniem pertraktacji z właścicielem nieruchomości prowadzonych w celu dobrowolnego nabycia nieruchomości.

W myśl art. 11 § 1 rozporządzenia do wniosku należy dołączyć:

1) ogólny plan sytuacyjny z oznaczeniem granic terenu, który ma ulec wywłaszczeniu;

2) wyciągi z ksiąg hipotecznych wywłaszczanych nieruchomości, jeżeli nieruchomości te posiadają hipotekę;

3) wykaz właścicieli wywłaszczanych gruntów, możliwie z podaniem ich adresów.

Dokonując oceny w tym zakresie, Sąd ma na względzie również brzmienie art. 4 ust.1 pkt 2) dekretu, który stanowi, że dane, o których mowa w pkt 3 ubiegający się o wywłaszczenie przedstawi tylko o tyle, o ile jest w ich posiadaniu.

Stosownie do art. 13 i 14 § 1 powołanego rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 września 1934 r. wniosek wywłaszczeniowy podlega obwieszczeniu w gminach, w których obrębie znajduje się wywłaszczana nieruchomość. Stosownie do treści art. 14 § 2 rozporządzenia w obwieszczeniu należało podać do wiadomości, że plan sytuacyjny i inne załączniki zostały wyłożone w lokalu zarządu gminy do przejrzenie w okresie 14 dni oraz ogłosić, iż w powyższym terminie każdy zainteresowany mógł zgłosić wnioski lub sprzeciwy.

Zgodnie z art. 25 § 1 tego rozporządzenia, orzeczenie wywłaszczeniowe doręcza się wywłaszczającemu i wywłaszczonemu na piśmie. W przypadku, gdy orzeczenie dotyczy większej liczby osób, treść jego może być podana do wiadomości interesowanych za pomocą obwieszczeń publicznych we właściwych gminach.

Z treści przytoczonych przepisów wynikają następujące konkluzje:

1) orzeczenie wydane na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. miało charakter deklaratoryjny, gdyż nieruchomość przechodziła z mocy prawa na własność Skarbu Państwa z dniem 9 maja 1945 r.,

2) przepisy te miały nacjonalizacyjny charakter, a akty administracyjne wydawane na podstawie tego dekretu były aktami rzeczowymi, które regulowały sytuację prawną rzeczy (nieruchomości). Regulatywne oddziaływanie takiego aktu rozciąga się na każdoczesnego właściciela, czy posiadacza nieruchomości.

Taki charakter miało orzeczenie z [...] kwietnia 1953 r., które wskazywało ujawnionych w księdze wieczystej właścicieli nieruchomości lub ich sukcesorów, a także nieruchomości, których właścicieli nie dało się ustalić.

Jak ustalił organ administracji, zebrany materiał dowodowy wskazuje, iż przedmiotowa nieruchomość została zajęta na cele komunikacyjne przez [...] już przed datą 29 marca 1943r., co potwierdzają oświadczenia członków Komisji Likwidacyjnej spółki pod firmą "Z. Spółka Akcyjna w likwidacji" zawarte w akcie notarialnym repertorium nr [...] z dnia [...] marca 1943 r. Również we wniosku z dnia 4 maja 1949 r. o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego między innymi w stosunku do przedmiotowej nieruchomości D.– w W. wskazała, że nieruchomość oznaczona jako C. została zajęta w okresie okupacji na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej.

Zgodnie z wiążącą w niniejszej sprawie oceną dokonaną przez Naczelny Sąd administracyjny w wyroku z dnia 11 czerwca 2014r. sygn.. akt I OSK 2680/12, w podzielaną przez skład orzekający, niewątpliwie przedmiotowa nieruchomość została zajęta w okresie od dnia 1 września 1939 r. do dnia 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 pkt 1 lit. a dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r.

Protokół rozprawy wywłaszczeniowej przeprowadzonej w drugim terminie w dniu [...] listopada 1951 r. w siedzibie [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] oraz wniosek wywłaszczeniowy z dnia 4 maja 1949 r. potwierdzają również, że w dniu wejścia w życie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r., to jest w dniu 16 kwietnia 1948 r., przedmiotowa nieruchomość była we władaniu [...] i przeznaczona została pod rozbudowę [...]. Ta okoliczność, zdaniem Sądu, wypełnia więc przesłankę dopuszczalności wywłaszczenia wskazaną w art. 2 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r., który stwierdzał, iż wywłaszczenie nieruchomości w trybie przepisów dekretu dopuszczalne było na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej, cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność Państwa, cele wojskowe, pod ulice i place publiczne, skwery, zieleńce, parki, place sportowe i cmentarze, pod zalesienia lub na melioracje oraz cele użyteczności publicznej, jeżeli ponadto nieruchomość ta była nadal użytkowana na cele wymienione w pkt 1 lub w planach zagospodarowania przestrzennego, bądź w wytycznych do tych planów była przewidziana na wyżej wymienione cele i została częściowo lub całkowicie zagospodarowana z funduszów publicznych, bądź też zagospodarowanie jej było przewidziane do realizacji w pierwszej kolejności planu.

Organ wskazał, że stosownie do treści art. 3 ust. 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r., ubiegający się o wywłaszczenie zobowiązany był zgłosić wniosek o wywłaszczenie nieruchomości do właściwego wojewody do dnia 31 grudnia 1950 r., przy czym wnioski urzędów, instytucji i przedsiębiorstw państwowych powinny być zatwierdzone przez właściwego ministra.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 3 dekretu wniosek wywłaszczeniowy jest wiążący dla wojewody, o ile dotyczy potrzeby, przedmiotu i rozmiaru wywłaszczenia. Ten przepis – szczególnie w część mówiącej o faktycznej potrzebie wywłaszczenia - służy ocenie zasadności zarzutu, że dokonane orzeczeniem z dnia z [...] kwietnia 1953 r. wywłaszczenie, miało szerszy zakres od wnioskowanego. W tym kontekście należy ocenić kwestię, że nieruchomość oznaczona jako C.– co do której dokonywana była ocena orzeczenia wywłaszczeniowego z dnia [...] kwietnia 1953r, nie była objęta wnioskiem o wywłaszczenie. Wniosek dotyczył nieruchomości M. i, w stosunku do której to nieruchomości toczyło się postępowanie wywłaszczeniowe, a dopiero w orzeczeniu wywłaszczeniowym znalazła się nieruchomość C.

Zebrany w sprawie materiał dowodowy, świadczy o objęciu orzeczeniem całej istniejącej w dacie złożenia wniosku, infrastruktury kolejowej. W szczególności kwestię tę wyjaśniają oświadczenia członków Komisji Likwidacyjnej spółki pod firmą "Z.– spółka akcyjna w likwidacji" zawarte w akcie notarialnym z [...] marca 1943 r. W takiej sytuacji dopuszczenie na rozprawie w dniu 6 marca 2018 r. – na podstawie art. 106 § 3 ppsa – dopuścił dowodu uzupełniającego z dokumentów dołączonych do pisma organu z dnia 9 marca 2012r. na okoliczność przeznaczenia w dniu 9 maja 1945r. nieruchomości oznaczonych jako C. miało charakter porządkowy.

W ocenie organu, którą Sąd aprobuje, z wniosku D. w W. z dnia 4 maja 1949 r. o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego między innymi w stosunku do przedmiotowej nieruchomości wynika, że wniosek zawierał ogólne oznaczenie przewidzianych do wywłaszczenia nieruchomości, szczegółowo oznaczonych kolorem różowym na stanowiącym jego załącznik szkicu sytuacyjnym, wskazywał podstawę prawną i cel wywłaszczenia – rozbudowa [...], ogólny opis nieruchomości oraz stwierdzenie, iż wywłaszczenie winno polegać na odjęciu prawa własności dotychczasowym właścicielom na rzecz Skarbu Państwa z dniem 9 maja 1945 r. W uzasadnieniu tego wniosku D. w W. wskazała, że nieruchomość oznaczona jako C. została zajęta w okresie okupacji na cle budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej, a w dniu 16 kwietnia 1948 r., to jest w dniu wejścia w życie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r., pozostawała w użytkowaniu [...]. Zgodnie z postanowieniami art. 3 ust. 2 dekretu wniosek D. w W. z dnia 4 maja 1949 r. został zatwierdzony przez Ministra Komunikacji w dniu 19 lipca 1949 r. Powyższe okoliczności potwierdzają także, iż wniosek wywłaszczeniowy został złożony z zachowaniem terminu określonego w art. 3 ust. 1 tego dekretu.

Organ podniósł, że zgodnie z postanowieniami art. 14 powołanego rozporządzenia z dnia 24 września 1934 r., ogłoszeniem z dnia 3 stycznia 1950 r. Wojewoda [...] (a od dnia 13 kwietnia 1950 r., kiedy weszły w życie przepisy ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. z 1950 r., nr 14, poz. 130) właściwa rada narodowa) poinformował strony postępowania o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego, między innymi w stosunku do przedmiotowej nieruchomości położonej w mieście O., wymienił znanych mu właścicieli, dokonał ogólnego opisu nieruchomości, wskazał, iż wszczęcie postępowania nastąpiło na wniosek D. w W., zatwierdzony przez właściwego ministra, zaś wywłaszczenie polegać miało na odjęciu prawa na własność Państwa z dniem 9 maja 1945 r. Organ wywłaszczeniowy poinformował zainteresowanych o możliwości przeglądania akt sprawy w lokalu Zarządu gminy B. i składania wniosków lub sprzeciwów, w terminie 14 dni od dnia obwieszczenia. Stosownie do powołanego art. 4 ust. 1 pkt 4 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r., zawiadomienie o wszczęciu postępowania zostało wywieszone na tablicach ogłoszeń Starostwa Powiatowego W. w dniach 5 stycznia 1950 r. – 25 stycznia 1950 r. i Zarządu Gminy w J. gmina B. w dniach 18 stycznia 1950 r. – 17 marca 1950 r. Powyższe zawiadomienie z dnia 3 stycznia 1950 r. zostało również ogłoszone w [...] Dzienniku Urzędowym nr [...]. Z akt sprawy wynika, iż żadne wnioski lub sprzeciwy nie zostały złożone w ustawowym – 14 dniowym terminie. Nadto, obwieszczeniem z dnia 20 września 1951 r. Prezydium Rady Narodowej w [...] poinformowało strony postępowania o wyznaczeniu na dzień [...] października 1951 r. rozprawy wywłaszczeniowej w lokalu Prezydium Gminnej Rady Narodowej w J.. Obwieszczenie to zostało wywieszone na tablicy ogłoszeń Gminnej Rady Narodowej w J. w dniu 2 października 1951 r. i zdjęte w dniu 19 października 1951 r. W związku z brakiem znaków granicznych i niemożnością rozgraniczenia terenów należących do osób fizycznych rozprawa w przedmiocie wywłaszczenia została odroczona, a jej nowy termin został wyznaczony obwieszczeniem z dnia [...] października 1951 r. Prezydium Rady Narodowej w [...], na dzień [...] listopada 1951 r. Obwieszczenie z dnia 30 października 1951 r. zostało wywieszone na tablicy ogłoszeń Gminnej Rady Narodowej w J. w dniu 8 listopada 1951 r. i zdjęte w dniu 23 listopada 1951r.

Znajdujący się w aktach sprawy protokół z rozprawy wywłaszczeniowej potwierdza, że została ona przeprowadzona w wyznaczonym dniu, to jest w dniu [...] listopada 1951 r. z udziałem przedstawiciela Prezydium [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej, Prezydium [...] Powiatowej Rady Narodowej [...] oraz przedstawiciela wnioskodawcy wywłaszczenia – D.. Na rozprawę, mimo obwieszczenia o jej terminie, nie stawili się natomiast właściciele przedmiotowej nieruchomości. Z protokołu rozprawy wynika, iż w jej toku potwierdzone zostało zaistnienie przesłanek dopuszczalności wywłaszczenia określonych w art. 1 i 2 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r.

W niniejszej sprawie organ administracyjny wydając decyzję z dnia [...] lipca 2011 r. szczegółowo uzasadnił, że orzeczenie z dnia [...] kwietnia 1953 r. nie narusza rażąco prawa. Organ przyjął jednak, że orzeczenie z dnia [...] kwietnia 1953 r. dotknięte jest wadą, gdyż skierowane jest do podmiotu niebędącego stroną postępowania, uzasadniając, że kilka osób zmarło przed wydaniem orzeczenia i powołuje się na orzecznictwo w tej kwestii.

Jak już wspomniano we wcześniejszej części uzasadnienia, art. 4 ust. 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. zmienił art. 17 § 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 września 1934 r. – Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym w ten sposób, że na wnioskującego o wywłaszczenie nałożony został obowiązek dostarczenia dokumentów potwierdzających określone dane o nieruchomości, między innymi wskazanie imion, nazwisk i adresów właścicieli oraz tych osób trzecich, którym służą prawa rzeczowe na danej nieruchomości, z wymienieniem tych praw, zgodnie z księgą hipoteczną, a w jej braku na zasadzie innych odpowiednich dokumentów, przy czym wnioskujący o wywłaszczenie przedstawi te dokumenty tylko o tyle, o ile jest w ich posiadaniu. Oznacza to, że organ określając właściciela nieruchomości kierował się zapisami w księgach wieczystych lub innych wskazanych dokumentach. Także przepisy dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo o księgach wieczystych – ówcześnie regulującego prowadzenie ksiąg wieczystych – nakładały na właściciela nieruchomości obowiązek ujawnienia swego prawa własności w księdze wieczystej. Wskazać także należy, że przepisy powołanego wyżej dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. stanowiły, iż zawiadomienie i doręczenie do rąk właściciela (lub posiadacza nieruchomości) w toku czynności wstępnych postępowania przygotowawczego i wywłaszczenia zastępuje się przez ogłoszenie w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym i przez wywieszenie odpisu tych ogłoszeń w siedzibie właściwego zarządu gminnego lub miejskiego. Z akt sprawy wynika, że takie ogłoszenia zostały dokonane. Zastosowanie się więc organu do ówcześnie obowiązujących przepisów wyklucza możliwość dokonania oceny, że nastąpiło rażące naruszenie prawa.

Wobec tego uznać należy, że w niniejszej sprawie wymienienie w orzeczeniu wywłaszczeniowym zmarłych J. S., Z. S., W. S. i J. P. było konsekwencją opisu nieruchomości – zgodnie z danymi wynikającymi z rejestru pomiarowego posiadanego przez ubiegającego się o wywłaszczenie, a także wynikało z danych z księgi wieczystej. Wskazać także należy, iż pozostali właściciele nieruchomości wymienieni w orzeczeniu wywłaszczeniowym i figurujący w księdze wieczystej, żyli w dacie wydawania tego orzeczenia i mieli możliwość podejmowania czynności w toku postępowania. Forma doręczeń przez obwieszczenie dawała im bowiem możliwość uzyskania informacji o toczącym się postępowaniu i podejmowanych czynnościach.

Z uwagi na deklaratoryjny charakter orzeczenia podnieść trzeba, że w dacie odjęcia prawa własności nieruchomości, to jest w dniu 9 maja 1945 r., żył zarówno Z. S. (zmarł w daniu [...] lipca 1948 r.), W. S. (zmarł w dniu [...] sierpnia 1949 r.), jak i J. P. (zmarła w dniu [...] października 1951 r.). Co prawda – jak z akt sprawy wynika – w dacie odjęcia prawa własności nieruchomości nie żył J. S., który zmarł w dniu [...] sierpnia 1944 r., jednakże postępowanie spadkowe po nim przeprowadzone zostało dopiero w 1957 r., a więc po wydaniu orzeczenia wywłaszczeniowego. Natomiast z księgi wieczystej nie wynika, aby w dacie [...] kwietnia 1953 r., to jest w dacie wydania orzeczenia wywłaszczeniowego został z niej wykreślony zarówno J. S., jak i pozostali zmarli współwłaściciele nieruchomości, to jest Z. S., W. S. i J. P.

Ostatnią kwestią, którą należało ocenić było naruszenie prawa strony M. S. przez odmowę przyznania jej tego statusu. Swoje prawa bycia stroną w postępowaniu nadzorczym wywodzi ona z faktu darowania jej przez Z. J. udziału w spadku po A. S. i przyjęcia przez nią tej darowizny. Oświadczenie o darowiźnie udziału w spardku zostało dokonane przed notariuszem w [...]

Sąd podziela stanowisko organu, że skoro spadkodawca – A. S. – był obywatelem polskim w chwili śmierci, to zgodnie z art. 34 ustawy z dnia 12 listopada 1965r. Prawo prywatne międzynarodowe ( Dz. U. z 1965r. nr 46, poz. 290 ze zm.), w sprawach spadkowych właściwe jest prawo polskie. W związku z tym - zgodnie z art. 890 § 1 k.c., który ma w sprawie zastosowanie, umowa darowizny udziału spadkowego powinna być zawarta w formie aktu notarialnego. Organy właściwie oceniły, że dokument z dnia 29 lutego 2000r. zatytułowany "Oświadczenie – oferta darowizny" nie jest sporządzony w wymaganej w/w przepisem formie i z mocy prawa ( art. 73§2 kc) jest nieważny.

Mając na uwadze wskazany przez składy orzekające Naczelnego Sądu Administracyjnego art. 134 p.p.s.a. – zakaz reformationis in peius – w przypadku, gdyby okazało się, że ocena z [...] kwietnia 1953 r. narusza rażąco prawo decyzje nadzorcze Ministra powinny być uchylone celem stwierdzenia nieważności orzeczenia, natomiast w przeciwnym wypadku skarga oddalona. W sytuacji bowiem pierwszej uchylenie nie jest dla stron niekorzystne, natomiast w drugiej byłoby niekorzystne.

W konkluzji należy uznać, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. bowiem orzeczenie z [...] kwietnia 1953r. nie zostało wydane ani bez podstawy prawnej, ani z rażącym naruszeniem prawa.

Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w sentencji.