Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 282/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2017-10-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 i 1 b
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Serwiniowska (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia NSA Henryk Ożóg Sędzia NSA Julia Szczygielska Protokolant Aleksandra Markiewicz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 24 października 2017 r. sprawy ze skargi L. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.0


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 21 lutego 2017 r. L. Z. (zwana dalej stroną, wnioskodawczynią lub skarżącą) wystąpiła do Wójta Gminy J. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką – Z. Z. (ur. [...] legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] nr [...] wydanym na stałe, w którym stwierdzono brak możliwości ustalenia daty powstania niepełnosprawności (pkt. IV) oraz ustalono istnienie znacznego stopnia niepełnosprawności od dnia 19 marca 2015 r. (pkt V).

Uzasadniając swoje żądanie strona wskazała, że od 2012 r. sama opiekuje się niepełnosprawną matką, mając ograniczone środki finansowe na bieżące potrzeby życiowe oraz leczenie i rehabilitację. Powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 skarżąca podkreśliła, że pomimo uchylenia art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm., zwanej dalej u.ś.r.), ustawodawca nie wprowadził koniecznych zmian w prawie. Przepis uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją nie może być zatem dłużej stosowany w kształcie sprzed wydania orzeczenia.

Decyzją z dnia [...], nr [...] Wójt Gminy J., działając na podstawie art. 17 u.ś.r. oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., zwanej dalej k.p.a.), odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką.

Organ pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

W niniejszej sprawie świadczenie pielęgnacyjne nie mogło zostać przyznane, gdyż strona nie spełnia powyższych przesłanek ustawowych. Matka skarżącej jest bowiem osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym od dnia 19 marca 2015 r., zaś daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić.

Jednocześnie organ zauważył, że powołany przez wnioskodawczynię wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie spowodował pozbawienia mocy obowiązującej przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w związku z czym data postania niepełnosprawności nadal stanowi przesłankę uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zmiana stanu prawnego w tym zakresie należy zaś wyłącznie do ustawodawcy.

W odwołaniu od tej decyzji skarżąca podkreśliła, że stosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r. w jego pełnym brzmieniu po wydaniu wyroku przez Trybunał Konstytucyjny jest sprzeczne z obowiązkami organów administracji publicznej wynikającymi z art. 6 i art. 7 k.p.a. Orzeczenia Trybunał Konstytucyjnego są ostateczne i mają moc powszechnie obowiązujących, co oznacza, że organy władzy publicznej mają obowiązek uwzględniać je w procesie stosowania prawa.

Decyzją z dnia [...], nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

Kolegium nie podzieliło zarzutów odwołania i stwierdziło, że warunkiem uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest spełnienie m.in. przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy. Przepis ten uzależnia prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności. I tak świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Ponieważ znaczny stopień niepełnosprawność matki skarżącej został orzeczony po ukończeniu przez nią 71. roku życia, zaś daty powstania samej niepełnosprawności nie można było ustalić, Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, że strona nie spełnia warunków uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wynikających z przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu, Kolegium zauważyło, że istotnie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. był przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 orzekł o niezgodności art. 17 ust. 1b u.ś.r. z art. 32 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Jednakże w ocenie Kolegium, wyrok ten nie spowodował pozbawienia mocy obowiązującej przepisu art. 17 ust. 1b ustawy. W wyroku tym Trybunał odniósł się bowiem wyłącznie do interpretacji wskazanego przepisu (jednej z możliwych, stanowiącej treść w przepisie tym nie wyrażoną), a jego intencją było stwierdzenie, że "skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa".

Dalej Kolegium podało, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają różny charakter i nie wszystkie polegają na bezwzględnym stwierdzeniu zgodności bądź też niezgodności całego badanego przepisu z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą.

Orzeczenie dotyczące konstytucyjności art. 17 ust.1b u.ś.r. ma właśnie taki wyjątkowy charakter, gdyż nie eliminując w całości wskazanego przepisu z obrotu prawnego Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części wynikającej z niego normy prawnej. W związku z tym – zdaniem organu odwoławczego – uznać należy, że wyrok ten nie skutkuje pozbawieniem mocy obowiązującej przepisu, który stanowił podstawę wydania zaskarżonej decyzji.

Trybunał zakwestionował zróżnicowanie w obrębie opiekunów osób dorosłych, nie mniej jednak opowiedział się jednocześnie za utrzymaniem istniejącego już w ustawie preferencyjnego traktowania opiekunów niepełnosprawnych dzieci. Jak podkreśliło Kolegium, Trybunał Konstytucyjny wskazał ponadto, że "wykonanie niniejszego wyroku wymaga podjęcia działań ustawodawczych, które doprowadzą do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Trybunał nie przesądza, jaki model ustalenia świadczeń dla tych opiekunów należy przyjąć. Ustawodawca ma w tej kwestii pewien margines swobody. Powinien wszakże uwzględnić zarówno możliwości finansowania świadczeń z budżetu państwa, jak i uszanować poprawnie nabyte prawa osób, które korzystają obecnie ze świadczeń w zaufaniu do państwa (...). Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki".

Organ drugiej instancji zaznaczył także, że stanowisko o niepozbawieniu mocy prawnej art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani też o normatywnej zmianie jego treści zostało wyrażone w orzecznictwie sądów administracyjnych. Wynika z niego również, że wyrok TK z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 rodzi obowiązek przeprowadzenia wykładni prokonstytucyjnej zakwestionowanej regulacji prawnej, tak aby rezultat tej wykładni nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wydanym orzeczeniu.

Zdaniem Kolegium, zarówno z treści sentencji, jak i uzasadnienia tego wyroku wynika po pierwsze, że dopuszczalne jest różnicowanie sytuacji prawnej w zakresie uprawnienia do świadczeń opiekuńczych opiekunów osób niepełnosprawnych, np. ze względu na kryterium wieku osoby niepełnosprawnej w momencie sprawowania opieki, po drugie, że osiągnięcie pełnego skutku prawnego wyroku Trybunału wymaga zmiany legislacyjnej.

Podsumowując, organ drugiej instancji stwierdził, że w analizowanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego przyjęto stanowisko o zasadności odmiennego potraktowania opiekunów młodszych osób niepełnosprawnych (dzieci i młodzieży) oraz opiekunów osób starszych. Może ono bowiem znajdować uzasadnienie w formule sprawiedliwości wyrównawczej, jeśli przyjmie się, że udzielone wsparcie umożliwi osobom niepełnosprawnym (dzieciom czy młodzieży) i ich opiekunom przełamanie barier w dostępie do dóbr i usług, tym samym może przynieść odroczoną w czasie korzyść społeczeństwu. Tak rozumiana sprawiedliwość społeczna – sprawiedliwość wyrównawcza – powinna kształtować systemy świadczeń nastawione na rozwój potencjału jednostek oraz jego wsparcie, wyrównujące różne niedostatki, np. system zasiłków rodzinnych, stypendiów, świadczeń opieki zdrowotnej w postaci profilaktyki (np. szczepienia dzieci i młodzieży) czy świadczeń dla podmiotów (grup), które doświadczają - z powodu dysfunkcji organizmu – ograniczeń w dostępie do określonych dóbr lub usług.

Mając na względzie powyższe okoliczności Kolegium stwierdziło, że powołany przez stronę wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie spowodował pozbawienia mocy obowiązującej przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. Organy obu instancji nie mogły więc w tym przypadku nie zastosować się do jego treści.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu złożyła wnioskodawczyni, zarzucając jej mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie:

← art. 6 k.p.a., poprzez arbitralną odmowę przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności bez uwzględnienia sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/14;

← art. 7 i art. 8 k.p.a., poprzez ich niezastosowanie i wydanie decyzji bez uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli oraz w całkowitej sprzeczności z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów administracyjnych Państwa;

← art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które to normy prawa obligują organ administracji do zebrania i oceny całokształtu materiału dowodowego;

← art. 107 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., poprzez wskazanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nieaktualnego brzmienia art. 17 ust. 1b u.ś.r.;

← art. 2, art. 7, art. 8 ust. 1, art. 32 ust. 1 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji RP w związku z sentencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/14 poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wskazanego wyroku doszło do uznania niekonstytucyjności części tej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na datę postania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a zatem usuniętej z obrotu prawnego z dniem 24 października 2014 r.

Strona skarżąca, odwołując się do stanowiska Rzecznika Praw Obywatelskich, a także do poglądów wyrażonych w orzecznictwie sądowoadministracyjnym stwierdziła, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w swoim dotychczasowym brzmieniu został wyeliminowany z obrotu prawnego wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/14. Przepis ten nie może zatem znajdować dalszego zastosowania w takim zakresie, w jakim miało miejsce przed wydaniem powyższego orzeczenia.

Skarżąca podkreśliła, że organy administracji publicznej zobowiązane są do stosowania aktualnego prawa. Dlatego też jest dla niej całkowicie niezrozumiałe stanowisko osób odpowiedzialnych za wydawanie decyzji tak w organie pierwszej instancji, jak i organie odwoławczym. Rozstrzygnięcia wydawane przez te podmioty są rażąco niesprawiedliwe i sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, a ich działania stoją w konflikcie z celem do jakiego zostały powołane, tj. działać na podstawie przepisów prawa i strzec praworządności.

Strona zauważyła także, że powołane przez Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych zostały uchylone przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie (stwierdzenie nieważności) zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, a także zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Ponadto – w razie uwzględnienia skargi – strona wystąpiła również o zobowiązanie organu do wydania decyzji lub postanowienia w określonym czasie, wskazując sposób załatwienia sprawy albo nakazanie organom wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego od dnia złożenia wniosku o stwierdzenie prawa do świadczenia.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również pamiętać, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Na wstępie należy wyjaśnić, że powyższy zakres kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne nie może prowadzić – co do zasady – do przyznania uprawnienia bądź też nałożenia obowiązku wynikającego z przepisów prawa materialnego. Sąd bowiem nie jest kolejną instancją administracyjną i nie decyduje wprost o prawie do danego świadczenia. Jego rola sprowadza się jedynie do dokonania analizy wydanego rozstrzygnięcia z treścią obowiązującego stanu prawnego i stwierdzenia, czy działanie organu administracji publicznej było zgodne z prawem, czy też nie. W realiach niniejszej sprawy oznacza to, że Sąd – niezależnie od wyniku postępowania – nie był uprawniony do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania przez skarżącą opieki nad matką, ani do nakazania organom wypłaty tego świadczenia od dnia złożenia wniosku o jego przyznanie.

Przechodząc do istoty sprawy należy stwierdzić, że tak zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 pkt.1 lit. a) i b) p.p.s.a., co skutkowało koniecznością usunięciu ich z obrotu prawnego. Trzeba jednak dodać, że nie wszystkie zarzuty skarżącej okazały się zasadne.

Niesporne jest w niniejszej sprawie, że materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, a przede wszystkim jej art. 17 ust. 1b, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Z akt sprawy niewątpliwie wynika, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymując w mocy decyzję odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad matką, przyjęło za organem pierwszej instancji, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż przedłożone przez stronę orzeczenie o stopniu niepełnosprawności matki nie wskazuje daty powstania niepełnosprawności, stwierdzając jedynie, że znaczny stopień niepełnosprawności istnieje od dnia 19 marca 2015 r.

Jednocześnie w obu wydanych decyzjach powołano się na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym – jak zaznaczył organ odwoławczy – stwierdzono wprawdzie, że " (...) art. 17 ust. 1b (...) w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji", jednak przepis ten jest nadal obowiązujący, a z uzasadnienia tego wyroku wynika, że poprawienie stanu prawnego w kwestionowanym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy.

Kolegium jednocześnie akcentowało, że zarówno sentencja wskazanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, jak i jego uzasadnienie prowadzą są ze sobą spójne i prowadzą do wniosku, że dopuszczalne jest różnicowanie sytuacji prawnej w zakresie uprawnienia do świadczeń opiekunów osób niepełnosprawnych m.in. ze względu na wiek osoby niepełnosprawnej w momencie sprawowania opieki.

Stanowisko to zakwestionowała skarżąca, podnosząc, że zastosowany w sprawie przepis jest niekonstytucyjny, a orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.

Wobec powyższego należało stwierdzić, że organy, wbrew zarzutom naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., należycie ustaliły okoliczności faktyczne sprawy w zakresie dotyczącym przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Odnotowały również fakt wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku orzekającego o niezgodności tego przepisu z art. 32 ust. 1 Konstytucji w określonym w nim zakresie. Przytoczyły także jego pełną treść w uzasadnieniu wydanych decyzji. Nie można było tym samym uznać, że został naruszony art. 107 § 1 i 3 k.p.a.

Przedmiotem sporu nie pozostawały jednak okoliczności faktyczne, lecz ocena skutków prawnych, jakie w niniejszej sprawie wywołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13.

Rozważania w tym zakresie należy rozpocząć od art. 190 ust. 1 Konstytucji, który stanowi, że wszystkie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, zaś art. 190 ust. 3 Konstytucji stanowi, że wchodzą one w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Powszechnie obowiązująca moc orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego oznacza związanie nimi wszystkich sądów, także Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. J. Trzciński, Orzeczenia interpretacyjne Trybunału Konstytucyjnego, "Państwo i Prawo" 2002, z. 1, s. 6).

Według poglądów prezentowanych w nauce prawa, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego dzielą się na afirmatywne – stwierdzające konstytucyjność oraz negatywne – stwierdzające niekonstytucyjność zakwestionowanego aktu prawnego. Orzeczenie afirmatywne nie ma wpływu na byt badanego aktu prawnego, natomiast orzeczenie negatywne powoduje utratę mocy prawej danego aktu lub normy, bądź potrzebę wprowadzenia takich zmian ustawowych, które doprowadzą do stanu zgodnego z Konstytucją (J. Trzciński, Orzeczenia...; Z. Czeszejko –Sochacki, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego: pojęcie, klasyfikacja i skutki prawne, PiP 2000, z.12. s.20),

Z kolei zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego wydano prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczną decyzję administracyjną lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonym w innych przepisach właściwych dla danego postępowania.

Zważyć należy, że w sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 (wyrok opublikowany 23 października 2014 r. w Dz.U. z 2014, poz.1443), Trybunał Konstytucyjny jednoznacznie stwierdził, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. – w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

W świetle powyższego Sąd nie podzielił dokonanej przez Kolegium interpretacji powyższego orzeczenia. Istotne jest bowiem, że z sentencji tego wyroku wynika, że we wskazanym zakresie Trybunał stwierdził niekonstytucyjność omawianego przepisu. Oznacza to, że jego dalsze stosowanie wraz z normą prawną uznaną za niekonstytucyjną prowadzi do niedopuszczalnego – z punktu widzenia zasady równości – ukształtowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnoprawnych. Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. odnośnie treści w nim ujętej, ponieważ zakwestionowana norma została ostatecznie wyeliminowana z systemu prawnego. Co istotne, komentowany przepis – zmodyfikowany orzeczeniem TK – w dopełnieniu z ust. 1 art. 17 ustawy może być stosowany.

Zasadnie zatem zarzuciła skarżąca, że w jej konkretnej sprawie orzekające organy działały wadliwie, bo wydając decyzję na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r., nie uwzględniły zmiany stanu prawnego, czyli wyeliminowania z porządku prawnego niekonstytucyjnego fragmentu tego przepisu.

Także w ocenie Sądu, świadczy to o naruszeniu przez organ pierwszej i drugiej instancji prawa materialnego, przy czym naruszenie to ma istotne znaczenie dla treści podjętych decyzji. Jednocześnie dostrzec należy, że zarówno w zaskarżonej decyzji, jak i w decyzji organu pierwszej instancji nie rozważano, czy skarżący spełnia pozostałe, obowiązujące go warunki przyznania świadczenia, o jakich mowa w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Uzasadniając stanowisko o braku wpływu omawianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego na sytuację skarżącego, Kolegium powołało się przede wszystkim na przedstawiony wyżej fragment jego uzasadnienia, dotyczący skutków wyroku. Jednak zdaniem Sądu, treść uzasadnienia wyroku nie może modyfikować jednoznacznej treści sentencji wyroku, ani też zmieniać wynikających z przepisów prawa skutków orzeczeń wydawanych przez Trybunał Konstytucyjny.

Za trafnością powyższego stanowiska Sądu, przemawia także orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, który choćby w uzasadnieniu wyroku z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 223/16 stwierdził, że "(...) odwoływanie się do treści uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2014 r. nie ma znaczenia prawnego, ponieważ uzasadnienie to zawiera jedynie argumentację mającą przemawiać za wydanym rozstrzygnięciem, nie zastępuje jednak tego rozstrzygnięcia, jak również brak jest podstaw prawnych do uznania, aby stanowiło w jakimkolwiek zakresie uzupełnienie rozstrzygnięcia."

Również w wyroku z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16 oraz w wyroku z dnia 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 755/16 – Naczelny Sąd Administracyjny wyraził podobny pogląd.

Nie jest zatem dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 223/16, z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16, z dnia 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 755/16, z dnia 21 października 2016 r. sygn. akt I OSK 1853/16, z dnia 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16 i z dnia 10 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1512/16).

Organ zarówno pierwszej, jak i drugiej instancji, odmawiając skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r., dokonały błędnej wykładni tego przepisu.

Nie budzi bowiem wątpliwości, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium (zob. też wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 2593/16 oraz z dnia 2 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 2407/16).

Podkreślić przy tym należy, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i b) p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a także jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.

Wykazano powyżej, że organy obu instancji – w świetle treści komentowanego orzeczenia TK – wadliwie zastosowały wobec skarżącej przepis prawa materialnego, zaś naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy. Natomiast podstawy do wznowienia postępowania administracyjnego określone są w przepisach art. 145 § 1, art. 145a § 1 oraz art. 145b § 1 k.p.a. Pośród okoliczności wymienionych w tych przepisach należy zwrócić uwagę na art. 145a § 1 k.p.a. wedle którego można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją RP, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, ponieważ wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych, który w zakresie zakwestionowanym przez Trybunał stanowił podstawę orzekania przez organy obu instancji.

W tym stanie rzeczy Sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i b) w zw. z art. 135 p.p.s.a.

Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie nie wystąpiły okoliczności przemawiające za zobowiązaniem organu do wydania w określonym terminie decyzji przy wskazaniu sposobu załatwienia sprawy (art. 145a § 1 p.p.s.a.). Postępowanie administracyjne będzie bowiem prowadzone dopiero po raz drugi, zaś w przypadku nieuzasadnionej zwłoki w załatwieniu sprawy, stronie przysługiwać będą zwyczajne środki do zwalczania bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia przez niego postępowania.

Wskazania co do dalszych czynności wynikają wprost z treści uzasadnienia niniejszego wyroku i sprowadzają się do uwzględnienia przy ponownym rozpatrywaniu sprawy omawianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego oraz przedstawionej przez Sąd oceny prawnej, a następnie rozważenia, czy skarżącej przysługuje wnioskowane świadczenie, mając na względzie przepis art.17 ust.1 u.ś.r.