Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1172/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-12-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 138 par. 1 pkt 1,
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 86 ust. 1 pkt 1-3, art. 93 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 85
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce - t.j,

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk, Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Asesor WSA Karolina Kisielewicz (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi P. L. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] Uniwersytetu [...] z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję w części w jakiej utrzymuje w mocy decyzję Komisji Stypendialnej [...] Uniwersytetu [...] z dnia [...] kwietnia 2020 r. o odmowie przyznania stypendium socjalnego za pierwszy semestr 2019/2020; 2. oddala skargę w pozostałym zakresie; 3. zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] Uniwersytetu [...] na rzecz skarżącego P. L. kwotę 200 (słownie: dwieście) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez P. L. decyzją z [...] maja 2020 r. (nr [...]) Odwoławcza Komisja Stypendialna [...] Uniwersytetu Medycznego, utrzymała w mocy decyzję Komisji Stypendialnej [...]UM z [...] kwietnia 2020 r. o przyznaniu skarżącemu stypendium socjalnego w wysokości 800 zł. w drugim semestrze roku akademickiego 2019/2020 (tj. od [...] lutego do [...] czerwca 2020 r.) oraz odmowie przyznania stypendium za pierwszy semestr.

Z okoliczności faktycznych sprawy wynika, że P. L. - student II roku studiów stacjonarnych jednolitych magisterskich na Wydziale Lekarskim [...] Uniwersytetu Medycznego, wnioskiem z [...] października 2019 r. (sprecyzowanym w piśmie z 23 marca 2020 r.) zwrócił się do Komisji Stypendialnej [...] Uniwersytetu Medycznego o przyznanie stypendium socjalnego na podstawie art. 86 ust. 1 pkt 1 ustawy z 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2020 r. poz. 85 ze zm.).

Komisja Stypendialna [...] Uniwersytetu Medycznego decyzją z [...] kwietnia 2020 r. wydaną na podstawie art. 86 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 2 i ust. 3 ustawy z 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2020 r. poz. 85 ze zm.) i art. 79 ust. 5 ustawy z dnia 16 kwietnia 2020 r. o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U. z 2020 r. poz. 695) oraz § 2 ust. 1 pkt 1 i § 7 ust. 1 Regulaminu świadczeń dla studentów [...]UP (zarządzenie nr [...] Rektora [...] UM z [...] września 2019 r.) przyznała skarżącemu stypendium socjalne w wysokości 800 zł. miesięcznie w drugim semestrze roku akademickiego 2019/2020 (tj. od [...] lutego do [...] czerwca 2020 r.)

W uzasadnieniu decyzji Komisja Stypendialna podała, że w świetle art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, świadczenie socjalne przysługuje na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Zdaniem organu, do tego okresu wlicza się także okresy przed dniem wejścia w życie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (1 października 2018 r.). Poza tym, nie jest istotne, czy w tym okresie (6 lat) student pobierał takie świadczenie. W powołanym przepisie jest mowa o przysługującym prawie do stypendium, a nie o rzeczywistym jego pobieraniu. Okres sześciu lat biegnie więc od dnia daty podjęcia studiów i nabycia praw studenta przez osobę wnioskującą o przyznanie stypendium (w tym prawa do stypendium socjalnego). To czasowe ograniczenie nie ma jednak zastosowania w drugim semestrze roku akademickiego 2019/2020, stosownie do art. 79 ust. 5 ustawy o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2.

Mimo więc, że skarżący posiada status studenta przez okres ponad 6 lat (97 miesięcy - ponad 8 lat), należy mu przyznać stypendium socjalne z uwagi na jego trudną sytuację materialną, na za drugi semestr roku akademickiego 2019/2020 (1 lutego - 30 czerwca 2020 r.).

P. L. w odwołaniu od tej decyzji, zarzucił Komisji Stypendialnej [...] Uniwersytetu Medycznego nieprawidłową wykładnię art. 93 ust. 1 pkt 1 ustawy i w konsekwencji nieuzasadnione przyjęcie, że okres 6 lat o którym mowa w tym przepisie należy liczyć od dnia uzyskania statusu studenta, nie zaś że jest to okres rzeczywistego pobierania stypendium. Odwołujący się dodał, że nie jest również prawidłowe stanowisko Komisji Stypendialnej, zgodnie z którym do 6 - letniego okresu przysługiwania świadczenia wlicza się także okresy studiowania przed wejściem w życie ustawy (1 października 2018r.)

Odwoławcza Komisja Stypendialna [...] Uniwersytetu Medycznego decyzją z [...] maja 2020 r. utrzymała w mocy decyzję Komisji Stypendialnej [...]UM z [...] kwietnia 2020 r. o przyznaniu skarżącemu stypendium socjalnego w wysokości 800 zł. w drugim semestrze roku akademickiego 2019/2020 (tj. od [...] lutego do [...] czerwca 2020 r.) oraz odmowie przyznania stypendium za pierwszy semestr.

Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji podzielił zapatrywanie organu I instancji co do tego, że okres 6 lat, o którym mowa w powołanym przepisie należy odnieść od okresu posiadania statusu studenta przez osobę wnioskującą o pomoc socjalną. Skoro skarżący w chwili złożenia wniosku o przyznanie stypendium, posiada status studenta łącznie ponad okres 8 lat (w latach 2011 - 2018 r. studiował na UW ponad 7 lat), to w związku z art. 79 ust. 5 ustawy o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV 2, organ I instancji prawidłowo przyznał mu stypendium tylko za okres, o którym mowa w ostatnio z powołanych przepisów.

Odwoławcza Komisja Stypendialna dodała, że nie jest prawidłowe zapatrywanie skarżącego, że okres 6 lat powinien być liczony od dnia wejścia w życie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce tj. od dnia 1 października 2019r. Taka interpretacja nie wynika bowiem z przepisów przejściowych do tej ustawy ani z wyjaśnień przedstawionych przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

P. L. w skardze wniesionej do Sądu na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] Uniwersytetu Medycznego z [...] maja 2020 r. zarzucił, że została wydana z naruszeniem art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce przez jego błędną wykładnię oraz art. 6, art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. przez nieustalenie okoliczności sprawy mających znaczenie dla przyznania stypendium i wniósł o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł m. in., w przepisie art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy jest mowa o tym, że świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 (a więc m. in. stypendium socjalne) "przysługują na studiach (...), jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat".

Z tego wynika, po pierwsze, że nie jest dopuszczalne utożsamianie "przysługiwania" świadczeń stypendialnych z samym faktem odbywania studiów. "Przysługiwać" to inaczej "należeć się komuś". Dlatego przez "świadczenie przysługujące" należy rozumieć świadczenie, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu wszystkich kryteriów (trudna sytuacja materialna). Taką wykładnię przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 potwierdza uzasadnienie do projektu ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, zgodnie z którym "(...) w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendium i zapomóg (...) nie dłużej niż przez 6 lat".

Po drugie, zdaniem skarżącego, okres o którym mowa w powołanym przepisie należy liczyć od dnia wejścia w życie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Znajduje to potwierdzenie w art. 1 ust. 1 ustawy z 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2018 r. poz. 1669) w myśl którego przepis ten obowiązuje od 1 października 2019 r. Skarżący odwołał się także do Zasad techniki prawodawczej (§ 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 i pkt 4), wskazał na niedopuszczalność wykładni rozszerzającej.

Po trzecie - w świetle art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, każde studia należy traktować osobno. Znajduje to potwierdzenie w art. 209 ust. 2 tej ustawy, w którym, w przeciwieństwie do art. 93 ust. 2 pkt 1 wskazano, że stypendia doktoranckie przysługują przez łączny czas 4 lat we wszystkich szkołach doktorskich. Analogiczne zastrzeżenie nie zostało zawarte w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, co prowadzi do wniosku, że okres ten należy liczyć od nowa, w przypadku podjęcia nowych studiów.

Odwoławcza Komisja Stypendialna [...] Uniwersytetu Medycznego w odpowiedzi na skargę wniosła o jej oddalenie. Komisja podała, że wykładnia językowa przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce "jest jednoznaczna". Nie budzi wątpliwości, że intencją ustawodawcy było "ustalenie granicy czasowej 6 - ciu lat, który liczony jest łącznie na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich. Nie można zgodzić się ze stwierdzeniem skarżącego, że okres 6 lat powinien być liczony osobno dla każdego rodzaju studiów wymienionych w art. 93 ust. 2 pkt 1, ponieważ taka interpretacja nie wynika z literalnego brzmienia tego przepisu.

P. L. w pismach z 20 lipca i 1 października 2020 r. podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. Skarżący powołując się na orzecznictwo, podniósł, że wykładnia art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy nie wymaga szczególnych zabiegów interpretacyjnych, wystarczająca jest wykładnia językowa, która prowadzi do oczywistych wniosków, że nie ma podstaw do utożsamiania pojęcia "przysługiwania świadczenia " z pojęciem "przysługiwania statusu studenta". Nadmiernie długi okres studiów może być spowodowany nie tylko nie przykładaniem się do nauki, ale np. sytuacją zdrowotną, ekonomiczną czy losową. Okres sześciu lat należy odnieść do okresu pobierania świadczenia (wyroki....).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, lecz z innych powodów, niż w niej podniesione.

Z przepisu art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w skardze podstawą prawną. Oznacza to, że w ramach kontroli zaskarżonego aktu, Sąd jest obowiązany do badania jego zgodności z prawem w pełnym zakresie i nie ogranicza się do zarzutów skargi. Uwzględnia więc z urzędu naruszenia prawa, których nie podnosi strona wnosząca skargę. Z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi wątpliwości stanowisko, że sentencja (osnowa) decyzji powinna być sformułowana jasno i precyzyjnie, a rozstrzygnięcie zamieszczone w decyzji, stanowiąc wiążące ustalenie konsekwencji stosowanego przepisu prawa administracyjnego, powinno być na tyle zrozumiałe dla stron, aby nie było wątpliwości, czego ono dotyczy i jakie konkretne obowiązki zostały na stronę nałożone. Rozstrzygnięcia nie można ani domniemywać, ani wyprowadzać z treści uzasadnienia. Winno ono być wyrażone expressis verbis w osnowie decyzji (zob. wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 1999 r. sygn. akt IV SA 1886/96). Uzasadnienie decyzji nie może zastąpić rozstrzygnięcia, a w razie rozbieżności pomiędzy osnową decyzji, a jej uzasadnieniem o sposobie rozstrzygnięcia sprawy decyduje sentencja. Uzasadnienie decyzji ma natomiast na celu wyjaśnienie rozstrzygnięcia. Ma ono objaśniać tok myślenia prowadzący do zastosowania przepisu prawnego w sprawie, czyli ma na celu wyjaśnienie rozstrzygnięcia (zob. wyrok NSA z dnia 2 lipca 2018 r. sygn. I OSK 873/18). Sformułowanie osnowy decyzji w taki sposób, że strona musi domyślać się jej treści narusza zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów do władzy publicznej (zob. wyrok NSA z dnia 10 września 2008 r. sygn. akt I OSK 1440/07, z 10 stycznia 2017 r. sygn. akt II OSK 910/15 i z 22 sierpnia 2018 r. sygn. akt II OSK 2095/16 oraz M. Dyl (w:) Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, wydanie 4, Warszawa 2017 r. str. 804).

Zaskarżoną decyzją Odwoławcza Komisja Stypendialna [...] Uniwersytetu Medycznego na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymała w mocy decyzję Komisji Stypendialnej [...] Uniwersytetu Medycznego z [...] kwietnia 2020 r. o przyznaniu skarżącemu stypendium socjalnego w drugim semestrze roku akademickiego 2019/2020 tj. od [...] lutego do [...] czerwca 2020 r. oraz odmowie przyznania stypendium socjalnego za pierwszy semestr 2019/2020 roku akademickiego. Tymczasem, organ I instancji, w decyzji objętej odwołaniem skarżącego (z [...] kwietnia 2020 r.) nie rozstrzygnął w sprawie jego prawa do stypendium socjalnego w pierwszym semestrze roku akademickiego 2019/2020 r. Co prawda, z uzasadnienia decyzji organu I instancji można wnioskować, że jego intencją była odmowa przyznania skarżącemu stypendium socjalnego za pierwszy semestr, jednakże rozstrzygnięcia w tym zakresie nie zawiera wydany akt administracyjny. Jak już bowiem powiedziano, rozstrzygnięcia nie można ani domniemywać, ani wyprowadzać z treści uzasadnienia. Winno ono być wyrażone expressis verbis w osnowie decyzji.

To prowadzi do wniosku, że organ odwoławczy rozpoznał sprawę w zakresie przyznania skarżącemu prawa do stypendium socjalnego za pierwszy semestr roku akademickiego 2019/20120, mimo że organ I instancji nie orzekł w tym zakresie. To zaś obligowało Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] Uniwersytetu Medycznego z [...] maja 2020 r. w części, w jakiej utrzymuje w mocy decyzję Komisji Stypendialnej [...]UM z [...] kwietnia 2020 r. o odmowie przyznania skarżącemu stypendium socjalnego w pierwszym semestrze roku akademickiego 2019/2020.

Z niekwestionowanych okoliczności faktycznych sprawy wynika, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej (art. 87 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce) i spełnia pozytywne przesłanki do otrzymania wnioskowanego świadczenia, wymienione w art. 88 powołanej ustawy.

W ocenie Sądu organy prawidłowo zastosowały art. 79 ust. 5 ustawy z dnia 16 kwietnia 2020 r. o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2, który stanowi, że w drugim semestrze roku akademickiego 2019/2020 do przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, nie stosuje się ograniczenia, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 tej ustawy, a więc wymogu "przysługiwania" stypendium, przez maksymalny okres 6 lat.

Z przedstawionych powodów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w pkt 1 wyroku. Orzeczenie zawarte w pkt 2 wyroku zostało wydane na podstawie art. 151 powołanej ustawy. O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł w pkt 3 wyroku, na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 ustawy. Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na zgodny wniosek stron (art. 119 pkt 2 ustawy).