Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 11/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2020-08-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 64, art. 61 ust. 1,
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.
article: art. 153, art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj Sędziowie Sędzia WSA Maria Mysiak, Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi E. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwolnienia z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Burmistrz G. decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 2, art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r., poz. 1508 ze zm. – "ustawa") oraz art. 104 § 1 ustawy

z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. Z 2018 r., poz. 2096 ze zm. – "kpa"), po rozpatrzeniu wniosku E. F., odmówił całkowitego zwolnienia oraz częściowego zwolnienia E. F. z odpłatności za pobyt matki B. P. w Domu Pomocy Społecznej.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że postanowieniem Sądu Rejonowego w G. sygn. akt [...] z dnia [...] r. zezwolono Z. P. opiekunowi prawnemu małżonki B. P. na umieszczenie podopiecznej w Domu Pomocy Społecznej bez jej zgody. Decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r. B. P. została skierowana do Domu Pomocy Społecznej i w dniu [...] października 2017 r. umieszczona w Domu Pomocy Społecznej w G. (DPS). W dniu [...] marca 2018 r. decyzją nr [...] E. F. została zobowiązana do ponoszenia opłaty za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej w wysokości [...] zł, aktualnie [...] zł. Decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. odmówiono E. F. zwolnienia z opłaty za pobyt matki w DPS. E. F. wniosła odwołanie. Decyzją z dnia [...] października 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. Na skutek skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wydał w dniu 21 marca 2019 r. wyrok o sygn. akt II SA/Sz 1312/18, w którym uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza G..

W związku z powyższym ponownie zostało wszczęte postępowanie administracyjne w sprawie wniosku E. F. o zwolnienie jej z opłaty za pobyt matki w DPS. W toku postępowania, w dniu [...] lipca 2019 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w G. wpłynęło prawomocne orzeczenie separacji małżeńskiej. W dniu [...] lipca 2019 r. Ośrodek Pomocy Społecznej w G. otrzymał wywiad środowiskowy, z którego wynika, że E. F. w dalszym ciągu zamieszkuje wspólnie z mężem D. F.. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Dokłada się do opłat mieszkaniowych w części. Utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę. Podczas wywiadu środowiskowego oświadczyła pod odpowiedzialnością karną, że w miesiącu październiku 2018 r. wpłaciła [...] zł z tytułu zaległej opłaty za pobyt matki w DPS. Środki te pochodziły z własnych oszczędności w kwocie [...] zł, a pozostałą kwotę pożyczyli przyjaciele.

Organ I instancji podkreślił, że w pierwszej części podania E. F. argumentowała, że opłata za pobyt matki w DPS stanowić będzie dla jej rodziny zbyt duże obciążenie finansowe. Podała, że prowadzi gospodarstwo domowe z mężem. Oboje pracują zawodowo (praca fizyczna). Wskazała, że ich sytuacja materialna jest skutkiem zaangażowania we własne kształcenie, podnoszenie kwalifikacji, ukończone kursy. Odniosła się także do trudnej sytuacji zdrowotnej małżonka (przepuklina kręgosłupa oraz wskazania do przeprowadzenia operacji). W przypadku poddania się operacji nie mógłby wykonywać pracy, leczy się doraźnie i zmuszony jest korzystać z prywatnych zabiegów rehabilitacyjnych, które są kosztowne. Córka D. F. ukończyła studnia wyższe, nadal dokształca się zawodowo. Pomimo że córka nie zamieszkuje już z nimi, nadal jako rodzice wspierają ją finansowo.

W drugiej części wniosku E. F. przytacza argumenty, które dotyczą relacji rodzinnych łączących zobowiązaną i jej rodzinę z matką. Opisuje, że przez całe swoje dorosłe życie nie doświadczyła ze strony matki żadnej pomocy i wsparcia. Zachowanie B. P. doprowadziło do całkowitego zaniku pozytywnych więzi. Postawa matki wobec jej rodziny była agresywna i wroga. Zachowania matki miały na celu doprowadzenie do rozpadu związku małżeńskiego zobowiązanej. Na początku małżeństwa, po narodzinach córki, matka doprowadziła do sytuacji, kiedy małżonkowie musieli zamieszkać osobno. Po podjętych działaniach o lokal mieszkalny przez małżonka zobowiązanej wraz z córką wyprowadziła się do męża. E. F. opisuje trudności finansowe spowodowane brakiem możliwości zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad małym dzieckiem. Podaje, że nie utrzymywała ze swoją matką żadnych kontaktów z uwagi na brak jakiegokolwiek zainteresowania jej rodziną ze strony matki. Zarzuca, że rodzice nie interesowali się jak sobie radzi, godząc pracę zawodową z opieką nad małym dzieckiem.

Trzecim podnoszonym we wniosku aspektem jest sam stosunek B. P. do małżonka zobowiązanej. E. F. opisuje, że przez cały okres małżeństwa matka nie zaakceptowała osoby męża, nie traktowała go jak członka rodziny, nie zapraszała na rodzinne uroczystości i wrogo nastawiała rodzinę przeciwko niemu. Uznaje, że fakt ten jest na tyle istotny, ponieważ opłata za pobyt matki w DPS została naliczona w większości z dochodów męża. W jej ocenie jest to bardzo krzywdzące i niesprawiedliwe.

E. F. podała też, że odwiedzała matkę podczas jej choroby w miejscu zamieszkania. Opiekowała się nią podczas nieobecności ojca. W roku 2016 przeznaczyła cały urlop na opiekę nad matką, podczas gdy pozostałe rodzeństwo nie zaangażowało się w żaden sposób. Owa sytuacja doprowadziła do konfliktu

z rodzeństwem.

Organ wskazał następnie, że ustalono, iż strona mieszka z mężem, z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Źródłem utrzymania rodziny jest wynagrodzenie za pracę E. F. oraz dochód z pracy zarobkowej D. F.. Łączny dochód rodziny w miesiącu styczniu 2018 r. wyniósł [...] zł, co na jedną osobę stanowiło kwotę w wysokości [...] zł. Comiesięczne koszty związane

z utrzymaniem mieszkania to opłata czynszu w wysokości [...] zł, oplata rachunku za energię - [...] zł, internet - [...] zł, telefon - [...] zł, telewizja - [...] zł. E. F. wskazała także, że wspólnie z mężem ponoszą jego koszty leczenia i rehabilitacji, jednakże nie określiła kwoty, jaką na ten cel przeznacza. Podczas wywiadu środowiskowego oświadczyła także, że udziela pomocy finansowej córce w wysokości [...] zł miesięcznie, ponieważ córka kupiła mieszkanie na kredyt i jest w trudnej sytuacji materialnej. Oświadczyła także, że wspólnie z mężem zakupili córce niezbędny sprzęt i wyposażenie mieszkania.

Z analizy budżetu domowego wynika, że po uiszczeniu opłat mieszkaniowych rodzinie do dyspozycji pozostaje kwota [...] zł. Po wniesionej opłacie za pobyt B. P. w DPS w G. w wysokości [...] zł rodzinie do dyspozycji pozostawałaby kwota w wysokości [...] zł, co na osobę daje

[...] zł. Nawet po odjęciu stałych, comiesięcznych wydatków rodzinie i tak pozostaje wyższa kwota na osobę w rodzinie niż 300% kryterium ustawowego na osobę w rodzinie, tj. [...] zł. Nadmienić należy, że po uwzględnieniu stałych opłat mieszkaniowych, opłacie za DPS oraz pomocy na rzecz córki Państwo F. dysponowaliby kwotą [...] zł, co w skali miesiąca daje [...] zł na osobę

w rodzinie.

Zdaniem organu I instancji, z powyższej analizy nie wynika jakoby zobowiązana znajdowała się w trudnej sytuacji finansowej, czy zdrowotnej.

Natomiast w aspekcie relacji rodzinnych, przytoczone we wniosku argumenty nie pokrywają się z rzeczywistym przebiegiem zdarzeń. Z. P. zeznał, że relacje rodzinne były zaburzone z uwagi na postawę małżonki wobec dzieci oraz niego samego. Jako ojciec przejął wszelkie obowiązki rodzicielskie względem małoletnich dzieci.

Zdaniem organu opinia Z. P. jest niemożliwa do zweryfikowania, gdyż B. P. z uwagi na stan zdrowia została całkowicie ubezwłasnowolniona, od wielu lat choruje na chorobę Alzheimera, co uniemożliwia nawiązanie z nią logicznego kontaktu. Ponadto strona podała, że nie otrzymywała od matki żadnej formy wsparcia, nie utrzymywała z nią pozytywnych kontaktów.

W protokole z zeznań ojca znajduje się informacja, że początkowo odwiedzali córkę

w miejscu zamieszkania przez około pół roku, w późniejszym okresie kontakty

z zobowiązaną utrzymywał tylko on. Poza tym Z. P. w zeznaniach odnosi się do okresu dzieciństwa swoich dzieci, surowej postawy matki wobec nich, natomiast E. F. odwołuje się tylko do okresu wczesnej młodości, kiedy to już osiągnęła wiek pełnoletni, kiedy to władza rodzicielska już ustała i dyskusyjną sprawą jest oczekiwać od rodzica dalszego zaopiekowania. Ponadto, B. P. w okresie wczesnej młodości córki była osobą aktywną zawodowo, aż do wieku emerytalnego była pracownikiem publicznego przedszkola. Jej sytuacja zawodowa również ograniczała możliwość świadczenia pomocy usługowej w przypadku opieki nad wnuczką. Ograniczeniem było też odległe miejsce zamieszkania córki.

Organ I instancji podkreślił, że ustawodawca nie uzależnił obowiązku ponoszenia opłat przez krewnych (wstępnych, zstępnych) od okoliczności subiektywnych, takich jak wzajemne stosunki w rodzinie. Dlatego stosowanie zwolnień odwołujących się do tych relacji wymaga dużej rozwagi i ostrożności.

Ponadto, w wywiadzie z dnia [...] maja 2014 r. E. F. podała,

że ma pozytywny stosunek do matki, świadczy na jej rzecz pomoc rzeczową

i usługową, wraz z mężem, często ją odwiedza. Informacje te powielają się także

w oświadczeniach złożonych pod odpowiedzialnością karną z dnia [...].12.2016 r., [...].07.2017 r., [...].02.2018 r., [...].11.2018 r. i [...].07.2019 r.

W ocenie organu relacje rodzinne B. P. i męża zobowiązanej nie mają wpływu na istnienie samego obowiązku ponoszenia kosztów opłaty za pobyt w DPS. Pozostałe przesłanki przywołane przez E. F. we wniosku o całkowite zwolnienie z obowiązku opłaty również nie stanowią podstaw do zwolnienia na podstawie art. 64 ustawy.

W związku z nowymi okolicznościami tj. dostarczenie orzeczenia o separacji, od miesiąca października 2018 r. strona nie będzie już zobowiązana do ponoszenia odpłatności za pobyt matki w DPS.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła E. F.. W odwołaniu podkreśliła, że rażące zaniedbania obowiązków rodzinnych przez matkę doprowadziło do zerwania wiele lat wstecz jakichkolwiek więzi łączących najbliższych członków rodziny. Biorąc pod uwagę fakt, iż winę za ten stan rzeczy ponosi wyłącznie matka, wniosek o zwolnienie jej od odpłatności za pobyt matki w DPS zasługuje na uwzględnienie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją

nr [...] z dnia [...] listopada 2019 r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 58 ust. 1, art. 61 ust. 1 i 2, art. 64 ustawy o pomocy społecznej ("ustawa"), po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że zasady zwalniania od opłat za pobyt w domu pomocy społecznej określa art. 64 ustawy. Zgodnie zaś z art. 64a ustawy, osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem, że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona albo prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu za umyślne przestępstwo popełnione z użyciem przemocy na szkodę osoby zobowiązanej do wnoszenia opłat, jej małoletniego rodzeństwa lub rodzica. Zwolnienie to obejmuje zstępnych osoby zwolnionej z opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej.

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że matka odwołującej się nie została pozbawiona władzy rodzicielskiej nad swoją córką, ani nie została skazana za umyślne przestępstwo popełnione z użyciem przemocy na szkodę osoby zobowiązanej do wnoszenia opłat, jej małoletniego rodzeństwa lub rodzica. Nie ma zatem podstaw do całkowitego zwolnienia strony z opłaty w oparciu o powołany wyżej przepis art. 64a ustawy.

Natomiast twierdzenia E. F. w zakresie relacji z matką, przedstawione we wniosku i odwołaniu, w ocenie Kolegium, nie potwierdzają podnoszonego w odwołaniu argumentu rażącego zaniedbywania obowiązków rodzicielskich przez matkę strony, ponieważ obowiązki te ustały wraz z osiągnięciem pełnoletności córki oraz założeniem własnej rodziny. Okoliczności podane przez ojca strony podczas przesłuchania świadczą o trudnym dla wszystkich członków rodziny okresie w jej funkcjonowaniu, wynikającym z bardzo wrażliwych kwestii, które nie sposób analizować na gruncie decyzji administracyjnej. Jednakże z oświadczenia tego wynika, że konflikt dotyczył bardziej relacji matki strony z jej mężem, niż z odwołującą się. Poza tym żadne okoliczności nie wskazują na to, że młode małżeństwo z dzieckiem zostało przez matkę wyrzucone z domu, skarżąca wraz z półrocznym dzieckiem pojechała do męża, który pracował w [...], a matka jej wraz z ojcem jeszcze przez pół roku odwiedzała córkę i wnuczkę. Później te odwiedziny ze strony matki ustały. Pomoc dorosłym dzieciom niebędącym w szczególnie trudnej sytuacji wymagającej pomocy ze strony innych osób wykracza poza pojęcie obowiązków rodzicielskich. Taka pomoc i jej przyjęcie powinna wynikać z nieprzymuszonej woli obu stron.

Zdaniem Kolegium, sytuacja, w jakiej w pierwszych latach małżeństwa znalazła się skarżąca, brak pomocy matki w opiece nad wnuczką, nieudzielanie jej pomocy finansowej oraz trwanie w konflikcie z zięciem nie jest sytuacją wyjątkową, czy nadzwyczajną, o jakiej mowa w wyroku WSA w Gorzowie II SA/Go 390/19 z dnia

16 października 2019 r. Swoim zachowaniem matka skarżącej nie doprowadziła jednak do rozbicia własnej rodziny, nie porzuciła dzieci, wychowywała je, kształciła, pracowała zawodowo, a zatem przyczyniała się do ich utrzymania. Mimo złego traktowania zięcia jej zachowanie nie spowodowało rozpadu związku małżeńskiego córki. Dopiero obowiązek skarżącej łożenia na utrzymanie w DPS, z którym jak wynika z odwołania, nie godził się mąż, doprowadził do konfliktu i w konsekwencji do separacji małżonków orzeczonej w postanowieniu z dnia [...] kwietnia 2019 r.

Pozostałe okoliczności, istniejące przed orzeczeniem separacji, takie jak dochód rodziny, również nie stanowią podstawy do zwolnienia strony z opłaty. Z analizy dochodów i wydatków wynika, że po uiszczeniu comiesięcznych wydatków mieszkaniowych rodzinie pozostaje kwota [...] zł. W sytuacji wniesienia opłaty

w wysokości [...] zł za pobyt matki w DPS małżonkom pozostawałaby kwota [...] zł, na osobę [...] zł, czyli wyższa niż kryterium dochodowe warunkujące obowiązek opłaty, czyli [...] zł. Z zebranego materiału dowodowego nie wynikało, że rodzina ponosi konkretne, udokumentowane wydatki na leki, czy leczenie. Sytuacja finansowa rodziny pozwalała zatem małżonkom na partycypowanie w kosztach utrzymania matki wnioskodawczyni.

Organ II instancji wyjaśnił, że obowiązek pomocy najbliższym wynika z przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Obowiązek ten dotyczy najbliższych krewnych, ale także małżonków względem siebie. Z tego powodu powoływanie się na niechęć męża strony do partycypowania w opłatach za DPS z zarobionych przez niego pieniędzy, nie może być okolicznością zwalniającą stronę z obowiązku ponoszenia tych kosztów. Obowiązek ten jest regulowany prawnie, i tylko w okolicznościach prawnie dopuszczalnych możliwe jest zwolnienie z tego obowiązku. Podobnie bez istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy jest dobrowolna pomoc finansowa strony udzielana córce, przy równoczesnym uchylaniu się skarżącej z obowiązków wobec matki.

W ocenie Kolegium skarżąca miała obowiązek i możliwości pokrywania należności za pobyt matki w DPS, nie zaistniały żadne szczególne, wyjątkowe

i obiektywne okoliczności uzasadniające zwolnienie skarżącej z tego obowiązku.

Na powyższą decyzję E. F., reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę, zaskarżonej decyzji zarzucając naruszenie przepisu art. 64 ustawy przez jego niezastosowanie i odmówienie zwolnienia z odpłatności za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej w G., pomimo tego, że zachodzą okoliczności przemawiające za całkowitym lub częściowym zwolnieniem jej, ze wskazanej wyżej odpłatności.

W uzasadnieniu skargi strona podkreśliła, że przedmiotowe postępowanie prowadzone jest po uchyleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 21 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 1312/18 decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] października 2018 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza G.. Sąd stwierdził, że organy wadliwie zinterpretowały normę wynikającą z art. 64 ustawy, gdyż nie wzięły pod uwagę okoliczności faktycznych podnoszonych przez nią, które w świetle treści powołanego wyżej przepisu mogą uzasadniać zwolnienie jej w całości lub w części z opłat za pobyt matki w DPS. Sąd uznał, że okoliczności dotyczące obecnej sytuacji rodzinnej, majątkowej, a także wzajemne relacje z matką mogą stanowić podstawę do wydania przez organ decyzji o zwolnieniu z ponoszenia w całości bądź w części ustalonej opłaty, gdyż użyty w art. 64 ustawy zwrot "w szczególności" oznacza, że określona tym przepisem lista przesłanek uzasadniających zwolnienie z ponoszenia ustalonej opłaty jest listą przykładową. Sąd zwrócił przy tym uwagę, że organy nie uwzględniły faktu, że wysokość naliczonej opłaty pokrywa się w zasadzie z całością dochodu, jaki osiąga skarżąca, co skutkuje przerzuceniem ciężaru utrzymania rodziny w całości na męża, który wobec konfliktu z B. P. może mieć uzasadnione zastrzeżenia do partycypowania w kosztach jej utrzymania w DPS.

Zdaniem skarżącej, organy winny były podjąć rozstrzygnięcie, mając na względzie przedstawioną w wyroku wykładnię art. 64 ustawy. Stanowisko organu,

iż przebieg relacji rodzinnych opisany przez nią nie pokrywa się z rzeczywistym przebiegiem zdarzeń, nie ma żadnego oparcia w dowodach i stanowi rażące naruszenie art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa. Przedstawione przez nią okoliczności są prawdziwe, nie zostały podważone żadnym dowodem i brak jest podstaw, aby okoliczności te uznać za nieudowodnione. Za zupełnie niezrozumiałe uznać należy stanowisko organów, że ze względu na aktualny stan zdrowia matki nie można uznać za wiarygodne jej zeznań, a także zeznań Z. P., gdyż nie można ich skonfrontować. Takie stanowisko organu prowadzi do wniosku, że żadnej okoliczności dotyczącej zachowania, czy postępowania B. P. względem rodziny nie można ustalić z uwagi na jej aktualny stan zdrowia. Poza tym za chybione uznać należy stanowisko organów, iż fakt odwiedzania matki w DPS prowadzi do wniosku o niewiarygodności jej zeznań w zakresie dotyczącym wcześniejszego zachowania matki i braku pozytywnych więzi, w szczególności z jej mężem. Okoliczność, iż obecnie odwiedza chorą matkę w DPS w żaden sposób nie stoi w sprzeczności z podawanymi faktami i nie może stanowić argumentu, który miałby przemawiać przeciwko uwzględnieniu takiego wniosku.

Za nieprawidłową, według skarżącej, uznać należy także ocenę Kolegium,

że twierdzenia dotyczące rażącego zaniedbywania przez jej matkę obowiązków rodzicielskich nie potwierdzają się z uwagi na to, że obowiązki B. P.

w tym zakresie ustały wraz z uzyskaniem pełnoletności przez nią oraz założeniem własnej rodziny. Taka argumentacja organu II Instancji potwierdza nieprawidłową wykładnię art. 64 ustawy. Nie chodzi bowiem w tym zakresie o obowiązki wynikające

z władzy rodzicielskiej, ale o szeroko rozumiane obowiązki członków najbliższej rodziny względem siebie w zakresie utrzymywania bliskich więzi rodzinnych, wzajemnej pomocy, troski, opieki i szacunku.

W ocenie strony zebrany w sprawie materiał dowodowy w sposób jednoznaczny potwierdza, że to B. P. swoim nagannym zachowaniem doprowadziła do osłabienia, a następnie do faktycznego zerwania relacji pomiędzy matką i córką i jej rodziną. Nie można zgodzić się z dokonaną przez organ II Instancji oceną dowodu z zeznań Z. P., który w sposób jednoznaczny, konsekwentny, wiarygodny i logiczny opisuje zachowania matki względem córki. Ocena dokonana przez organ, że zeznania Z. P. miałyby świadczyć jedynie o trudnym dla wszystkich członków rodzinie okresie w jej funkcjonowaniu, w najmniejszym stopniu nie odnosi się do istoty sprawy, to jest oceny zachowania B. P., które w konsekwencji doprowadziło do zaniku relacji rodzinnych. Stąd też bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy są wskazywane przez organy obu instancji argumenty, iż B. P. nie miała ograniczonej ani odebranej władzy rodzicielskiej.

Zdaniem skarżącej, organ odwoławczy, a wcześniej organ I Instancji,

w tym zakresie nie uwzględnił wytycznych zawartych w powołanym wyżej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Wywody organu odwoławczego jednoznacznie wskazują, że organ nie wycofał się z błędnej wykładni art. 64 ustawy, uznając, że opisane wyżej okoliczności, nie dają podstawy do uwzględnienia wniosku.

Organ ponadto pominął istotny argument powołany przez Sąd w uzasadnieniu wyroku, iż wysokość naliczonej opłaty w zasadzie pokrywa się z całością dochodu,

jaki osiąga skarżąca, co z kolei powoduje przerzucenie ciężaru utrzymania rodziny

w całości na męża, który ma prawo do uzasadnionych zastrzeżeń do partycypowania

w kosztach utrzymania B. P. w DPS.

Skarżąca podała, że aktualnie jej sytuacja faktyczna i prawna uległa pogorszeniu, gdyż na tle niniejszej sprawy doszło do konfliktu z mężem, który doprowadził do separacji, orzeczonej przez Sąd. Stanowi to niewątpliwie dodatkowy argument przemawiający a zasadnością wniosku o zwolnienie skarżącej z odpłatności za pobyt matki w DPS.

W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, iż zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 – j.t.), kontrola zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 – j.t.), dalej jako "p.p.s.a.", sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Dokonana przez sąd ocena zaskarżonej decyzji, według wskazanej wyżej kryterium zgodności z prawem wykazała, że akt ten nie narusza prawa.

Przed przystąpieniem do merytorycznej oceny zasadności skargi należy przywołać art. 153 p.p.s.a., jako że niniejsza sprawa była już przedmiotem badania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Przepis ten stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W pierwszej kolejności zatem rzeczą sądu w badanej sprawie było zbadanie, czy organ zadośćuczynił wskazaniom sądu co do dalszego postępowania, zawartym w wyroku z dnia 21 marca 2019 r., sygn. akt II SA/SZ 1312/18. W sprawie tej sąd, dokonując oceny decyzji w przedmiocie odmowy zwolnienia skarżącej z odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej, wskazał na konieczność uwzględnienia przez organ, że wysokość naliczonej opłaty w zasadzie pokrywa się z całością dochodu, jaki osiąga skarżąca, co z kolei powoduje przerzucenie ciężaru utrzymania rodziny w całości na męża, który w obliczu konfliktu z pensjonariuszką DPS może mieć uzasadnione zastrzeżenia do partycypowania w kosztach jej utrzymania w DPS tym bardziej, że nie utrzymuje z nią żadnego kontaktu, a z jej powodu wraz z rodziną zmuszony był do przeprowadzki do innego miasta. Sąd wyjaśnił, że "uzasadnione okoliczności", na które wskazuje ustawodawca w art. 64 u.p.s., i które mogą stanowić podstawę zwolnienia z kosztów mają takimi być dla wnioskodawcy, obowiązkiem zaś organu jest ich analiza i ocena.

Organ dokonał zatem ponownej analizy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i uzupełnionego o aktualny rodzinny wywiad środowiskowy oraz zeznania ojca skarżącej, dotyczące jej relacji z matką i doszedł do przekonania, że w badanej sprawie nie zachodzą przesłanki do zwolnienia skarżącej z odpłatności matki za pobyt w domu pomocy społecznej.

Tym samym organ wywiązał się z nałożonego przez sąd obowiązku ponownego zbadania, czy w sprawie zachodzą okoliczności uzasadniające zastosowanie art. 64 u.p.s.

Przechodząc do merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji wyjaśnić należy,

że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. W art. 61 ust. 1 u.p.s. wymieniono osoby zobowiązane do wnoszenia opłat z tego tytułu, a także kolejność, w jakiej osoby te są zobowiązane do wnoszenia opłat. W ust. 2 tego przepisu wskazano na zasady ustalania wysokości wnoszonych przez te osoby opłat. Z kolei w art. 64 u.p.s. uregulowano zasady całkowitego bądź częściowego zwalniania z opłaty. Przepis ten stanowi, że osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności, jeżeli:

1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;

2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;

3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;

4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;

5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;

6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu.

Lektura przytoczonego przepisu i użycie w tekście sformułowania

"w szczególności", prowadzą do przekonania, że wymieniony w jego treści katalog sytuacji, w których może dojść do zastosowania całkowitego bądź częściowego zwolnienia z odpłatności ma charakter otwarty, co oznacza, że zastosowanie ulgi może nastąpić również w innych, nieprzewidzianych w art. 64 ust. 1 u.p.s. sytuacjach. Wniosek, w którym strona domaga się zastosowania zwolnienia, powołując się na inne aniżeli wymienione w art. 64 ust. 1 u.p.s. przesłanki, powinien wskazywać na te szczególne okoliczności, które powodują, że obowiązek poniesienia kosztów pobytu osoby, w stosunku do której zobowiązany ma wynikające z pokrewieństwa powinności, zostanie przerzucony na wszystkich podatników.

Zastosowanie zwolnienia ma charakter uznaniowy, o czym z kolei świadczy użyte w treści przepisu sformułowanie "można zwolnić", co obliguje organ do wnikliwego zbadania sytuacji osoby ubiegającej się o zwolnienie z odpłatności

i szczegółowe uzasadnienie decyzji w tym zakresie.

Analiza zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że organ zadośćuczynił wszystkim tym obowiązkom. W ocenie sądu bowiem nie stanowią uzasadnionych przyczyn zwolnienia z odpłatności te okoliczności, które odnoszą się do wzajemnych relacji pomiędzy osobą przebywającą w domu pomocy społecznej i jej dzieckiem zobowiązanym do wnoszenia opłaty. Ustawodawca przewidział taką sytuację w art. 64a u.p.s. stanowiąc, że osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem, że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona albo prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu za umyślne przestępstwo popełnione z użyciem przemocy na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej małoletniego rodzeństwa lub jej rodzica. Zwolnienia te obejmują zstępnych osoby zwolnionej z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej.

Świadczy to, zdaniem sądu o tym, że zwolnienie z opłaty w takich przypadkach, gdy relacje pomiędzy rodzicem i dzieckiem są niewłaściwe, może mieć miejsce wyłącznie w sytuacjach wyjątkowych i przewidzianych ustawą. Nie może natomiast takiej podstawy stanowić okoliczność braku więzi pomiędzy rodzicem i dzieckiem, brak zainteresowania jego losami, czy niepoprawne stosunki z małżonkiem dziecka. Wynika to, zdaniem sądu, chociażby stąd, że na rodzicach ciąży wynikający z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek wychowania dzieci i dostarczania im środków utrzymania do momentu, kiedy dziecko nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie. Jeżeli więc rodzic wywiązuje się z tego obowiązku, to nie ma, zdaniem sądu, podstaw do tego, aby zstępny mógł się uwolnić od obowiązków wynikających z art. 61 ust. 1 u.p.s., powołując się wyłącznie na złe relacje z rodzicem.

Ustalenie takiej, a nie innej kolejności osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej jest urzeczywistnieniem zasad sprawiedliwości społecznej i stanowi realizację obowiązku alimentacyjnego dzieci wobec rodziców. Co prawda jego zakres jest węższy aniżeli w przypadku obowiązku alimentacyjnego rodziców wobec dzieci, niemniej jednak obowiązek taki istnieje i znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy rodzic znajduje się w niedostatku i nie może zaspokoić swoich potrzeb własnym staraniem, a taka sytuacja zachodzi w przypadku umieszczenia rodzica w domu pomocy społecznej, przy jednoczesnym braku możliwości pokrycia pełnej odpłatności przez niego i współmałżonka.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należało uznać,

że nie było podstaw do zwolnienia skarżącej z opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Organ dokonał trafnej oceny, iż przytaczane przez skarżącą powody natury osobistej nie mogą stanowić podstawy zwolnienia jej z opłaty. Na podobną ocenę, zdaniem sądu, zasługują argumenty odnoszące się do sytuacji materialnej skarżącej i tego, że w sytuacji, gdy ustalona opłata stanowi równowartość jej zarobków, to na jej mężu będzie spoczywał obowiązek utrzymania całej rodziny. Zważyć bowiem należy, że dokonując oceny możliwości płatniczych skarżącej, organ zobowiązany jest ustalić dochód rodziny osoby ubiegającej się o zwolnienie od opłaty. Jest to logicznym następstwem obowiązków, jakie w świetle przepisów ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy (art. 23 i 27), mają względem siebie osoby pozostające w związku małżeńskim.

Nie bez znaczenia pozostaje w realiach badanej sprawy również i to, że skarżąca utrzymuje kontakt z pozostającą w domu pomocy społecznej matką i regularnie ją odwiedza, co wynika wprost z informacji uzyskanych w toku postępowania. Przeczy to istnieniu przesłanek do tego, aby skarżącą zwolnić z obowiązków wynikających z ustawy tylko z powodu wcześniejszych złych relacji z matką i częściowo przerzucić ciężar opłaty na społeczeństwo, zwłaszcza – że jak wynika z akt postępowania, skarżąca dokonała wpłaty zaległości z tego tytułu.

Nie doszło zatem do naruszenia art. 64 ust. 1 u.p.s. w sposób wskazany

w skardze.

W tym stanie rzeczy, uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa sąd – na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.