Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 619/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2014-04-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi B. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta D. z dnia [...] r. nr [...]; 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta D. decyzją z dnia [...] nr [...], po rozpatrzeniu wniosku B.C. z dnia [...], przyznał stronie świadczenie z funduszu alimentacyjnego w okresie od [...] do [...] na rzecz osób uprawnionych K.C. w kwocie [...] zł miesięcznie oraz B.C. i A.C. w kwocie [...] zł miesięcznie.

Kolejną decyzją, z dnia [...] nr [...], zmieniono ww. decyzję z dnia [...] przyznającą prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego w części dotyczącej wysokości przyznanego świadczenia. Na rzecz K.C. przyznano w miejsce dotychczasowych świadczeń kwotę [...] zł w okresie od [...] do [...] oraz kwotę [...] zł w okresie od [...] do [...]. Ponadto zmieniono wysokość świadczenia na rzecz B.C. i A.C. z kwoty [...] zł do kwoty [...] zł w okresie od [...] do [...] oraz z kwoty [...] zł do kwoty [...] zł w okresie od [...] do [...]. W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił argumenty przemawiające za podjętym rozstrzygnięciem.

Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] nr [...] na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że Prezydent nie ustalił w sposób niebudzący wątpliwości, że przekazywane przez dłużnika alimentacyjnego kwoty stanowiły faktycznie alimenty, co dawałoby podstawę do zmiany decyzji przyznającej stronie świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Z wyjaśnień zawartych w odwołaniu wynika bowiem, że dłużnik alimentacyjny posiada wobec niej inne zobowiązania finansowe i pieniądze przekazywane przez B.C. zostały uznane przez B.C. jako spłata tych właśnie zadłużeń. Zdaniem organu odwoławczego powyższa kwestia wymaga wyjaśnienia, bowiem ma podstawowe znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Jednocześnie wobec sprzecznych oświadczeń strony oraz braku jakichkolwiek wyjaśnień dłużnika alimentacyjnego organ pierwszej instancji powinien rozważyć możliwość przeprowadzenia rozprawy administracyjnej.

Po przekazaniu akt sprawy, Prezydent Miasta D. decyzją z dnia [...] zmienił swoją decyzję z dnia [...] przyznającą prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego w części dotyczącej wysokości przyznanego świadczenia w ten sposób, że:

- na rzecz K.C. zmienił wysokość świadczenia z kwoty [...] zł do kwoty [...] zł w okresie od [...] do [...], z kwoty [...] zł do kwoty [...] zł w okresie od [...] do [...], z kwoty [...] zł do kwoty [...] zł w okresie od [...] do [...], od [...] do [...] oraz od [...] do [...], z kwoty [...] zł do kwoty [...] zł w okresie od [...] do [...] oraz z kwoty [...] zł do kwoty [...] zł w okresie od [...] do [...].

- na rzecz B.C. i A.C. z kwoty [...] zł do kwoty [...] zł w okresie od [...] do [...], z kwoty [...] zł do kwoty [...] zł w okresie od [...] do [...], z kwoty [...] zł do kwoty [...] zł w okresie od [...] do [...] oraz od [...] do [...] i od [...] do [...], z kwoty [...] zł do kwoty [...] zł w okresie od [...] do [...] oraz z kwoty [...] zł do kwoty [...] zł w okresie od [...] do [...].

Powyższa decyzja została wydana na podstawie art. 2 pkt 7d, art. 23, art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009r. Nr 1 poz. 7 ze zm.), rozporządzenia Ministra Pracy Polityki Społecznej z dnia 27 grudnia 2011r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz.U. z 2011r. Nr 298, poz. 1770), art. 104 i art. 163 K.p.a.

Organ obszernie przedstawił poczynione ustalenia faktyczne. Stwierdzono, że w dniu [...] organ właściwy dłużnika, tj. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w R. poinformował Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w D., o złożeniu w trakcie wywiadu alimentacyjnego przez dłużnika alimentacyjnego B.C. oświadczenia. Wynikało z niego, że B.C. płaci regularnie około [...] zł miesięcznie. Na potwierdzenie powyższego faktu przesłano bankowe dowody wpłaty dokonane przez B.C. na rzecz dzieci: B., K. i A. w [...] w wysokości [...] zł, w [...] [...] zł i w [...] [...] zł. Wobec powyższego wezwano stronę do złożenia wyjaśnień. B.C. w dniu [...] podała, że dłużnik alimentacyjny zobowiązał się pokryć wszelkie zadłużenia względem jej oraz dzieci. Zwrócono się do B.C. o sprecyzowanie, od kiedy przekazywał powyższe wpłaty oraz na poczet jakich zaległości są one dokonywane, jednakże korespondencja została zwrócona z adnotacją "nie podjęto w terminie". Jednocześnie Komornik Sądowy w R. poinformował organ, że nie odnotował od B.C. informacji o otrzymywanych wpłatach. Po wszczęciu postępowania w sprawie zmiany decyzji z dnia [...] przyznającej świadczenia, strona w dniu [...] złożyła oświadczenie, że alimenty otrzymane od dłużnika alimentacyjnego podzieliła równo pomiędzy dzieci, tzn. w grudniu po [...] zł na każdą z osób uprawnionych i w [...] po [...] zł na każdą z osób uprawnionych.

Odnosząc się do decyzji kasacyjnej Kolegium zauważono, że ze względu na złożone w trakcie wywiadu oświadczenie dłużnika o bezdomności i podanie przez niego jako adresu do korespondencji adresu adwokata A.M. w S., przeprowadzenie rozprawy administracyjnej byłoby utrudnione ze względu na duże koszty finansowe związane z przejazdem oraz ze względu na odległość pomiędzy siedzibą przedstawiciela dłużnika alimentacyjnego, a siedzibą Ośrodka. Z tych względów w celu uzyskania wyjaśnień od dłużnika alimentacyjnego pismem z dnia [...] zwrócono się z prośbą do adwokata A.M. o przekazanie ww. dłużnikowi pisma organu nr [...]. Dopiero w dniu [...] do organu wpłynęło pismo dłużnika alimentacyjnego B.C. wraz z dowodami wpłat przekazywanych B.C. tytułem alimentów. Dłużnik alimentacyjny oświadczył w nim, że nie ma względem B.C. innych zobowiązań finansowych niż alimenty na rzecz dzieci. Strona w dniu [...] złożyła pismo, w którym oświadczyła, że dłużnik ma wobec niej zobowiązania finansowe z tytułu zaciągniętych kredytów. Stwierdziła także, że w Sądzie Okręgowym w K. toczy się sprawa sądowa o wyłudzenie (sygn. akt. [...]).

Prezydent Miasta D. zauważył, że B.C. w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, tj. od [...] otrzymała od dłużnika alimentacyjnego łączną kwotę w wysokości [...] zł. Jednakże w związku z brakiem wskazania na niektórych dowodach wpłat, na poczet jakich zobowiązań zostały one dokonane, organ nie zaliczył kwoty [...] zł na poczet alimentów. Prezydent wydając decyzję wziął pod uwagę tylko potwierdzenia dotyczące środków pieniężnych przekazanych tytułem alimentów i przekazanych na rzecz dzieci tj. K., B. i A. rodzeństwa C. w łącznej wysokości [...] zł. Organ powołał treść art. 451 K.c. i podkreślił, że B.C. złożył w przedmiotowej sprawie oświadczenie o zaliczeniu zapłaty wskazując na przelewach i przekazach pocztowych w tytule: alimenty na rzecz ww. osób uprawnionych. Z uwagi jednak na fakt, że dłużnik alimentacyjny w okresie zasiłkowym [...] był zobowiązany do płacenia alimentów na rzecz K.C. w kwocie [...] zł i na rzecz B. i A.C. w kwocie po [...] zł, kwoty przekazane przez dłużnika zostały rozliczone proporcjonalnie do wysokości zasądzonych alimentów na każde z dzieci. W dalszej kolejności organ przedstawił sposób obliczenia wysokości otrzymanych przez uprawnionych alimentów. Jednocześnie stwierdzono, że ustawodawca definiując świadczenia nienależnie pobrane nie wskazał, czy chodzi o alimenty bieżące, czy też zaległe. Należy zatem uznać, że otrzymanie jakichkolwiek kwot tytułem alimentów daje podstawy do uznania, że strona nienależnie pobrała świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

W odwołaniu od powyższej decyzji B.C. nie zgodziła się z jej treścią. Podkreśliła, że w aktach Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej znajduje się kserokopia umowy cywilnoprawnej, zawarta pomiędzy nią a dłużnikiem alimentacyjnym, o zapłatę alimentów na rzecz dzieci. Po jej zawarciu B.C. zobowiązał się do podjęcia zatrudnienia i uregulowania wobec niej zobowiązań z [...]. Jednakże ze względu na brak dokonania spłaty należności, strona "założyła sprawę o wyłudzenie". Postępowanie toczy się w sądzie i każda dokonywana przez dłużnika alimentacyjnego zapłata jest zaliczana przez stronę na poczet spłaty "zobowiązania z tytułu wyłudzenia" Jej zdaniem wpisy w tytule dowodu wpłaty "alimenty" stanowią sposób dłużnika na uniknięcie odpowiedzialności karnej za uchylanie się od alimentów.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] nr [...] na podstawie art. 138 § 1 K.p.a. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ wskazał, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009r. Nr 1, poz. 7 ze zm.). Zgodnie z art. 24 ust.1 tej ustawy organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia.

Organ odwoławczy stwierdził, że decyzją z dnia z dnia [...] nr [...] przyznano stronie świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] zł miesięcznie na rzecz K.C. oraz w wysokości po [...] zł miesięcznie na rzecz B.C. i A.C. Powyższa decyzja zawierała jednocześnie pouczenie, w którym wskazano, że w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu są obowiązani do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia. Z akt administracyjnych wynika również, iż B.C. w okresie od [...] do [...] otrzymywała alimenty bezpośrednio od dłużnika.

Kolegium podkreśliło, że zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2011r. Nr 205, poz. 1212), sprawy o świadczenia z funduszu alimentacyjnego, do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie tej ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i trybie określonym w przepisach dotychczasowych. Stosownie do art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2012r., nienależnie pobranym świadczeniem jest świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone w przypadku, gdy osobna uprawniona w okresie jego pobierania otrzymała alimenty. Podkreślono, że ustawodawca nie wyszczególnił, czy w sytuacji pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego otrzymane alimenty mają dotyczyć zaległości alimentacyjnych, czy też alimentów bieżących. Zatem jeśli komornik sądowy wyegzekwuje różne kwoty pieniędzy tytułem alimentów i przekaże je osobie uprawnionej lub dłużnik przekaże alimenty do rąk własnych wierzycielki, to wypłacone w tym okresie świadczenie z Funduszu jest świadczeniem nienależnie pobranym, bez względu na to, czy dotyczy zaległości alimentacyjnych, czy też alimentów bieżących.

W ocenie organu odwoławczego bezsporne jest to, że B.C. otrzymywała alimenty od dłużnika na rzecz trójki dzieci: w [...] [...] zł, w [...] [...] zł, w [...] [...] zł, w [...] [...] zł, w [...] [...] zł, w [...] [...] zł i we [...] [...] zł. Wskazano, że zgodnie z regułami zarachowania, które przewiduje art. 451 k.c. na wypadek gdy dłużnik ma względem tego samego wierzyciela kilka długów tego samego rodzaju, wynikających z różnych tytułów w sytuacji, gdy spełniane świadczenie nie wystarcza na zaspokojenie wierzyciela w całości, a strony nie umówiły się inaczej, to o zaliczeniu go na określony dług decyduje wola dłużnika wyrażona przy spełnieniu świadczenia, nie później jednak niż przy przyjęciu pokwitowania, w którym wierzyciel zaliczył świadczenie na jeden z długów. Jeżeli dłużnik nie wskazał, który z kilku długów chce zaspokoić o zaliczeniu zapłaty na poczet określonego długu decyduje wierzyciel przez dokonanie zarachowania w pokwitowaniu. Przyjęcie przez dłużnika pokwitowania wierzyciela co do kolejności zaliczenia długu, pozbawia dłużnika prawa decydowania o tym. Dłużnik, jak wynika z akt złożył w sprawie oświadczenie o zaliczeniu zapłaty wskazując na przelewach i przekazach pocztowych w tytule: alimenty na rzecz uprawnionych dzieci. W tej sytuacji wpłacone kwoty należało rozliczyć proporcjonalnie w stosunku do orzeczonych kwot alimentów.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach B.C. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając sprzeczność ustaleń z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, mającą wpływ na rozstrzygnięcie, poprzez brak uznania wierzytelności należnych skarżącej zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w K. w sprawie o sygn. [...] oraz poprzez brak uznania zaległych i nie zapłaconych przez dłużnika alimentów za rok [...] i brak uznania wpłat dokonanych przez niego na poczet zaległości alimentacyjnych.

Skarżąca ponownie wskazała, że zawarła z dłużnikiem alimentacyjnym B.C. umowę cywilnoprawną. Jednocześnie dłużnik zawierał umowy pożyczki i do niej zgłaszali się jego wierzyciele domagając się zwrotu należności. W związku z tym, że B.C. nie brał udziału w utrzymaniu rodziny poprzez podjęcie zatrudnienia, skarżąca rozstała się z nim. B.C. w związku z brakiem zainteresowania ze strony dłużnika dziećmi oraz spłatą pożyczki z [...], złożyła w Sądzie w W. pozew o zasądzenie alimentów, które zostały zasądzone wyrokiem tego Sądu w dniu [...] na kwotę [...] zł, a następnie złożyła w MOPS wniosek o przyznanie zaliczki alimentacyjnej. Następnie B.C. poinformował skarżącą, że będzie spłacać w pierwszej kolejności pożyczkę, jednak spłacił ją tylko częściowo. Jednocześnie Sąd Okręgowy w K. po rozpoznaniu pozwu skarżącej o zwrot należności zasądził na jej rzecz stosowną kwotę. Pomimo tego organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji nie uznał zobowiązań dłużnika, zasądzonych postanowieniem Sądu Okręgowego w G. w sprawie [...]. Skarżąca podniosła, że przedstawione przez dłużnika przelewy nie są żadnym pokwitowaniem przyjęcia przez nią pieniędzy na podany przez dłużnika cel, bowiem nie miała wpływu na wpisane w przelewach tytuły dokonanych wpłat. Do skargi strona dołączyła między innymi kserokopię wyroku zaocznego Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] sygn. akt [...], zasądzającego na jej rzecz od B.C. kwotę [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Dokonując kontroli legalności działania organów administracji, w świetle brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz.270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sądy administracyjne mogą w razie uznania kontrolowanego aktu za nielegalny w rozumieniu przywołanych przepisów, uchylić ten akt lub stwierdzić jego nieważność. Zgodnie zaś z art.134 § 1 tej ustawy, rozstrzygają w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanymi zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zatem oceniają legalność decyzji również z urzędu.

W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych, niż wskazane w skardze przyczyn.

Zaskarżona decyzja wydana została na gruncie ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009r., Nr 1, poz. 7 ze zm.). Ma ona charakter reformatoryjny bowiem uchylono nią decyzję organu I instancji i w to miejsce orzeczono merytorycznie. Brak jest jednakże wskazania na jakiej podstawie prawnomaterialnej organ odwoławczy uznał za prawnie dopuszczalne zastosowane w swoim rozstrzygnięciu rozwiązanie.

Oceniając zapisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów pod kątem możliwości zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej, na mocy której osoba uprawniona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego stwierdzić należy, że taką podstawę stanowi art. 24 ust. 1 tego aktu. Jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia organ jest legitymowany do dokonania uchylenia lub zmian w decyzji, mimo nabycia przez nią cech ostateczności. W ocenie Sądu przytoczony przepis nie stanowi jednak podstawy do orzekania o uprawnieniach strony, na jej niekorzyść, z mocą wsteczną. Kwestie ta była wielokrotnie wyjaśniana w orzeczeniach sądów administracyjnych i tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia z dnia 14 grudnia 2012 r. w sprawie I OSK 1099/12 podkreślił, że "ze względu na powszechnie obowiązującą w prawie polskim zasadę lex retro non agit, po to, aby możliwe było wydanie w danej, konkretnej sytuacji decyzji, która by regulowała na nowo i odmiennie sytuację strony z mocą wsteczną, musiałby takie upoważnienie przepis prawa wyraźnie przewidywać. Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów takiego uregulowania nie zawiera. Nie jest nim cytowany powyżej art. 24 ust. 1 działający w powiązaniu z art. 163 k.p.a., umożliwiający zmianę sytuacji prawnej strony, określonej wcześniej inną decyzją, ale jedynie ze skutkiem teraźniejszym (ex nunc)"

Jak zauważa się w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 lutego 2012 r., sygn. akt I OSK 1662/11; LEX nr 1120615 "przewidziana w przepisie art. 24 ust. 1 weryfikacja świadczenia z funduszu alimentacyjnego może odnosić skutek jedynie na przyszłość. Nie ulega wątpliwości, że charakter takiego aktu zmieniającego lub uchylającego jest konstytutywny, bo wpływa na uprawnienia określonego indywidualnego podmiotu. Nie istnieje podstawa prawna, by w oparciu o omawiany przepis usunąć konsekwencje prawne wywołane przez weryfikowane rozstrzygnięcie, na podstawie którego wypłacono już świadczenia".

Powtórzyć tu też można za Wojewódzkim Sąd Administracyjny w Krakowie, że przewidziana w przepisie art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów weryfikacja świadczenia z funduszu alimentacyjnego może odnosić skutek jedynie na przyszłość. Charakter takiego aktu zmieniającego lub uchylającego jest konstytutywny, bo wpływa na uprawnienia określonego indywidualnego podmiotu. Nie istnieje podstawa prawna, by w oparciu o tę normą prawną usunąć konsekwencje prawne wywołane przez weryfikowane rozstrzygnięcie, na podstawie którego wypłacono już świadczenia. W takiej sytuacji znaleźć natomiast może zastosowanie materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia , o której mowa w art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 lutego 2013 r. sygn. III SA/Kr 241/12 publ. CBOSA).

Tożsamy, a podzielany przez skład orzekający pogląd wyrażony został w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lutego 2013 r. IV SA/Po 1179/12 publ. CBOSA. Wskazano tam, że uchylenie lub zmiana decyzji administracyjnej w trybie art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, na mocy której strona nabyła prawo następuje w określonym celu. Celem tym jest zmiana ukształtowanego decyzją przyznającą świadczenie, stanu prawnego. Zmiana lub uchylenie decyzji prowadzą zatem do pozbawienia strony nabytego prawa do świadczeń. Pozbawienie strony przyznanego jej decyzją prawa z mocą wsteczną nastąpić może wyjątkowo, jedynie w sytuacji, gdy wyraźnie przewiduje to przepis prawa, a art. 24 ust. 1 ustawy takiej sytuacji nie reguluje.

Podzielając przytoczone stanowisko judykatury stwierdzić należy, że postępowanie administracyjne w sprawie zmiany lub uchylenia decyzji administracyjnej przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego może dotyczyć jedynie aktu administracyjnego, który nadal reguluje sytuację prawną osoby otrzymującej bieżące świadczenia z funduszu, a rozstrzygnięcie wydane w tym postępowaniu może dotyczyć jedynie prawa strony do świadczeń dotąd przez nią nie otrzymanych. Celem takiego postępowania jest bowiem wyeliminowanie decyzji (lub jej części), wywołującej określone skutki prawne (tworzącej określony stan prawny). Nie chodzi tu o usunięcie konsekwencji prawnych wywołanych przez rozstrzygnięcie, na podstawie którego wypłacono już świadczenia. Przewidziana w powołanym przepisie decyzja weryfikująca jest bowiem aktem administracyjnym, którego cechą jest to, że wywołuje skutek prawny od momentu wydania. W sytuacji zatem gdy przyznane uprawnienie zostało już zrealizowane, brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych do uchylenia lub zmiany w trybie art. 24 ust. 1 ustawy decyzji przyznającej to świadczenie.

W stanie faktycznym znaleźć natomiast może ewentualnie zastosowanie materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ). W wyroku tut. Sądu z dnia 3 grudnia 2013r. sygn. akt IV SA/Gl 378/13 podkreślono, że tryb ten służy wyłącznie dostosowaniu wymiaru świadczeń do sytuacji osoby uprawnionej w granicach okresu zasiłkowego, na jaki zostało przyznane świadczenie, a pogląd ten skład orzekający w pełni podziela. Po jego upływie decyzja przyznająca świadczenie nie może już stanowić źródła dalszych uprawnień, w związku z tym odpada możliwość jej modyfikowania tym bardziej, że do odzyskania nienależnie pobranych świadczeń zastosowanie znajduje materialnoprawna instytucja ich zwrotu, w ramach której wydaje się odrębną decyzję. Skład orzekający podziela stanowisko wyrażone w wyroku WSA Gliwicach (z dnia 9 lipca 2013r. sygn. IV SA/Gl 999/12) co do tego, że strony często nie zdają sobie sprawy ze skutków prawnych decyzji w przedmiocie uchylenia uprawnień do zrealizowanego już uprawnienia nie wnosząc od nich odwołania, co może wydawać się im niezasadne wobec pobrania świadczeń. Dopiero w postępowaniu o zwrot świadczeń dowiadują się o następstwach ostatecznej decyzji o uchyleniu uprawnień, jednakże nie mają już możliwości podjęcia polemiki ze stanowiskiem organu. Argumentacja ta służyć może jako dodatkowe, racjonalne uzasadnienie stanowiska judykatury, zgodnie z którym brak jest podstaw prawnych do uchylenia ze skutkiem ex tunc decyzji "skonsumowanych".

Ponownie rozpoznając sprawę organ powinien rozważyć zasadność wszczęcia postępowania w sprawie zmiany decyzji dnia [...] nr [...], przyznającej skarżącej uprawnienie do świadczeń z funduszu alimentacyjnego uwzględniając przedstawione przez Wojewódzki Sąd Administracyjny stanowisko, co do interpretacji przesłanek wymienionych w art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Umarzając postępowanie prowadzące do uchylenia ze skutkiem wstecznym decyzji Prezydenta D. z dnia [...] nr [...] organ I instancji może ewentualnie uruchomić postępowanie zmierzające do ustalenia, czy w sprawie doszło do uzyskania nienależnie pobranych świadczeń i wtedy zażądać ich zwrotu.

Z powyżej przedstawionych przyczyn orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a.

O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na mocy art. 152 p.p.s.a.