Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 196/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-08-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rozwoju, Pracy i Technologii
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 156 par. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 33 ust. 2
journal: Dz.U. 1949 nr 27 poz 197
law: Dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Magdalena Durzyńska, Sędziowie: sędzia WSA Dorota Apostolidis, sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi J. T., A. B., J. T., S. M., P. M., W. M., E. T., B. Z., W. C., M. C., D. C., G. W., W. P., D. G., K. R., P. M., P. M., J. W. i W. W. na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Rozwoju, Pracy i Technologii (dalej jako "Minister/organ") decyzją z [...] listopada 2020 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku J. W., W. W., G. W., J. T., A. B., J. T., S. M., P. M., W. M., E. T., B. Z., W. C., M. C., D. C., W. P., D. G., K. R., P. M. oraz P. M. (dalej jako "Wnioskodawcy"), reprezentowanych przez adwokata J. F., odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] stycznia 1954 r., nr [...] przyznającego odszkodowanie na rzecz F. T. z M. z tytułu wywłaszczenia nieruchomości położonej w [...], gmina [...], objętą lwh [...] jako pgr. I.kat. [...] o pow. [...] m2, stanowiącej własność F. T.

Zaskarżona decyzja Ministra została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Kontrolowanym orzeczeniem z [...] stycznia 1954 r., nr [...], Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] przyznało F. T. odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia nieruchomości, położonej w [...], gmina [...], objętą lwh [...] jako pgr. I.kat. [...] o pow. [...] m2. Orzeczeniem z [...] marca 1954 r., nr [...], Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa opisaną powyżej nieruchomość, stanowiącą własność F. T. z M. (pkt 20 orzeczenia).

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] stycznia 1954 r., nr [...] przyznającego odszkodowanie wystąpili Wnioskodawcy jako spadkobiercy wywłaszczonej właścicielki nieruchomości. Jako przyczynę nieważności wskazano rażące naruszenie art. 33 ust. 2 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Dz. U. Nr 4, poz. 31, dalej jako "dekret") w zw. z art. 12 Konstytucji PRL z 1952 r. poprzez brak przeprowadzenia obligatoryjnej rozprawy oraz rażące naruszenie art. 30 ust. 1 i 3 dekretu poprzez przyznanie odszkodowania w gotówce, podczas gdy wywłaszczona nieruchomość miała charakter uprzywilejowany i dlatego organ powinien przyznać odszkodowanie w formie nieruchomości zamiennej.

Po rozpatrzeniu złożonego wniosku, decyzją z [...] listopada 2020 r., nr [...], Minister odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] stycznia 1954 r., nr [...] przyznającego odszkodowanie na rzecz F. T. z M. z tytułu wywłaszczenia nieruchomości położonej w [...], gmina [...], objętą lwh [...] jako pgr. I.kat. [...] o pow. [...] m2. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ wyjaśnił tryb i zasady stwierdzania nieważności decyzji administracyjnej wynikające z treści art. 156 § 2 k.p.a. Wskazał następnie, że kwestionowane orzeczenie z [...] stycznia 1954 r., nr [...] zostało wydane na podstawie przepisów dekretu i przywołał treść art. 27, art. 28, art. 30 ust. 1 oraz art. 33 ust. 1 i 2 dekretu oraz § 3, § 4 i § 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1952 r. w sprawie ustalenia norm szacunkowych dla nieruchomości nabywanych w celu realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. Nr 52, poz. 339, dalej jako "rozporządzenie"). Minister dokonał następnie szczegółowej analizy powołanych przepisów i ich zastosowania w kontrolowanej sprawie.

W wyniku dokonanej analizy organ stanął na stanowisku, że podmiotem zobowiązanym do wypłaty odszkodowania w przedmiotowej sprawie był Skarb Państwa – wnioskodawca wywłaszczenia czyli Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...]. Z kolei wnioskodawcą ustalenia odszkodowania była F. T. (T. z M.), która w trakcie rozprawy w dniu [...] sierpnia 1953 r. zażądała przyznania odszkodowania w postaci nieruchomości zamiennej, ewentualnie odszkodowania pieniężnego. Dalej Minister stwierdził, że wywłaszczona nieruchomość o pow. [...] m2 nie miała charakteru uprzywilejowanego w rozumieniu art. 30 ust. 1 dekretu, albowiem przedmiotem wywłaszczenia był grunt niezabudowany stanowiący jedynie część większej nieruchomości rolnej o pow. [...] m2, dla której była prowadzona księga wieczysta lwh [...], a zatem nie wywłaszczono całości gospodarstwa rolnego. Organ nie potwierdził także zarzutów dotyczących braku rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej, która jak już wskazano powyżej, odbyła się [...] sierpnia 1953 r., o czym zainteresowani zostali powiadomieni poprzez obwieszczenie z [...] lipca 1953 r., które zostało wywieszone w okresie od 7 sierpnia 1953 r. do 21 sierpnia 1953 r. na tablicy ogłoszeń Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej w [...]. Organ podniósł także, że jak wynika z protokołu przedmiotowej rozprawy, F. T. wzięła udział w rozprawie, jak też podpisała własnoręcznie protokół. Minister uznał także, że wywłaszczona nieruchomość stanowiła grunt rolny I klasy, którego wartość wynosiła 1680 zł za 1 ha gruntu. Organ stwierdził, że prawidłowo ustalono zatem wartość szacunkową wywłaszczanego gruntu na [...] zł (wartość wywłaszczonego gruntu = powierzchnia wywłaszczanego gruntu [...] m2 x 0,1680 zł/ha [stawka za 1 ha gruntu rolnego I klasy]). Również wartość tzw. mnożnika (2,2) oraz sumy wyrównawczej, wyliczone w oparciu o przepisy rozporządzenia, są w ocenie organu prawidłowe. Zdaniem organu, wydanie orzeczenia odszkodowawczego przed wydaniem orzeczenia wywłaszczeniowego nie stanowi rażącego naruszenia prawa, ponieważ szkoda za odjęte właścicielowi prawo własności niewątpliwie została naprawiona w całości.

Podsumowując, organ stanął na stanowisku, że orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] stycznia 1954 r., nr [...] nie zostało wydane w warunkach nieważności (art. 156 § 1 pkt 1-7 kpa), w szczególności z rażącym naruszeniem prawa.

Skargę na powyższa decyzję Ministra z [...] listopada 2020 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli J. W., W. W., G. W., J. T., A. B., J. T., S. M., P. M., W. M., E. T., B. Z., W. C., M. C., D. C., W. P., D. G., K. R., P. M. oraz P. M. (dalej jako "Skarżący"), reprezentowani przez adwokata J. F., zarzucając zaskarżonej decyzji Ministra naruszenie następujących przepisów prawa, tj.:

1) rażące naruszenie art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 11 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez:

- oparcie się przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, i ocenie wskazywanych we wniosku naruszeń prawa na arbitralnych ocenach, niepopartych stosowną argumentacją faktyczną i prawną,

- wyrażanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji poglądów contra legem, niewynikających w żaden sposób z cytowanych przez organ przepisów prawa administracyjnego,

- bezpodstawne, i z pominięciem jakiegokolwiek uzasadnienia w tym zakresie uznanie, że odszkodowanie w formie przyznania nieruchomości zamiennej nie przysługuje w przypadku wywłaszczenia części gospodarstwa rolnego, mimo że taki pogląd nie znajduje oparcia w dekrecie,

- niezbadanie, z jakiego powodu doszło do ustalenia odszkodowania w formie pieniężnej, zamiast przyznania nieruchomości zamiennej, mimo iż ta okoliczność ma kluczowe znaczenie dla oceny prawidłowości orzeczenia,

- formułowanie dowolnych ocen co do stanu faktycznego, mimo braku ich potwierdzenia w materiale dowodowym, w tym dokumentacji archiwalnej, i nieuprawnione domniemywanie okoliczności faktycznych celem ich "dopasowania" do z góry przyjętego stanowiska organu,

- arbitralne stwierdzenie co do braku wystąpienia innych wad orzeczenia, wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., mimo iż jednocześnie organ nie przedstawił w tym zakresie nawet symbolicznego uzasadnienia, i wbrew swemu obowiązkowi nie poczynił w tym zakresie żadnych ustaleń faktycznych i prawnych,

podczas gdy Minister, jako organ administracji publicznej nie był uprawniony do pomijania przy rozpatrywaniu sprawy i wydawaniu decyzji podstawowych zasad procesowych, wynikających z art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 11 k.p.a., a także do niedopuszczalnej i uproszczonej oceny stanu faktycznego sprawy wbrew art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., lecz miał obowiązek przeprowadzić postępowanie nadzorcze zgodnie z tymi zasadami;

2) rażące naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 11 k.p.a., art. 8 k.p.a., a także w związku z art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a., poprzez:

- sformułowanie uzasadnienia zaskarżonej decyzji w sposób tylko pozorny, tj. nieprzedstawienie w nim argumentacji faktycznej i prawnej na poparcie sformułowanych w nim, w związku z tym całkowicie arbitralnych (dowolnych) wniosków,

- wewnętrzną sprzeczność uzasadnienia, poprzez zawarcie w nim stanowisk wzajemnie się wykluczających jak np. co do charakteru wywłaszczonej nieruchomości w kontekście formy ustalonego odszkodowania, przy jednoczesnym zaakceptowaniu jej rolnego charakteru w odniesieniu do innego aspektu sprawy,

- pomijanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji istotnych okoliczności faktycznych sprawy, i wyciąganie przez organ niezrozumiałych dla stron wniosków, wyłącznie luźno powiązanych z poprzedzającymi je w treści uzasadnienia okolicznościami faktycznymi,

- arbitralność stanowisk przedstawionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, skutkująca niemożnością prześledzenia przez Skarżących toku rozumowania organu, a tym samym utrudniająca ocenę ich logiczności i prawidłowości,

podczas gdy uzasadnienie decyzji administracyjnej powinno być weryfikowalne w trybie środków zaskarżenia i w związku z tym odzwierciedlać dokładny tok rozumowania organu, i zawierać wyczerpujące przedstawienie stanu faktycznego i prawnego sprawy, jak i argumentacji prawnej, jest bowiem dla strony jedynym źródłem wiedzy o powodach wydania określonej treści rozstrzygnięcia, zgodnie z zasadą przekonywania i w myśl zasady swobodnej oceny dowodów;

3) art. 30 ust. 1 i ust. 3 dekretu w związku z art. 12 Konstytucji PRL z 1952 r. poprzez bezpodstawne uznanie, iż nie stanowi rażącego naruszenia prawa ustalenie w orzeczeniu odszkodowania w formie pieniężnej, zamiast przyznania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości zamiennej, podczas gdy jednocześnie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzono wyraźnie, że F. T. zażądała przyznania w ramach odszkodowania nieruchomości zamiennej, jako że wywłaszczenie dotyczyło nieruchomości, mającej w światle obowiązującego w dacie wydania orzeczenia status tzw. uprzywilejowanego (nieruchomości rolnej);

4) art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez błędne uznanie, że kontrolowane w postępowaniu nadzorczym orzeczenie nie jest obarczone wadą rażącego naruszenia prawa, i wydanie decyzji o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia, podczas gdy organ winien był wyeliminować z obrotu przedmiotowe orzeczenie, jak rażąco naruszające prawo.

Mając na uwadze powyższe zarzuty, Skarżący wnieśli o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji Ministra z [...] listopada 2020 r. i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi Skarżący przedstawili argumenty na poparcie zasadności postawionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 1 lipca 2021 r. sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, o czym strony zostały powiadomione.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w związku art. 3 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonej decyzji niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze. Sąd stosuje przy tym przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Ministra z [...] listopada 2020 r. nie narusza obowiązującego prawa. Zdaniem Sądu stanowisko organu w tej sprawie jest prawidłowe.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że instytucja stwierdzenia nieważności z art. 156 k.p.a., stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji administracyjnych, dlatego też przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji muszą być interpretowane w sposób ścisły czy wręcz ścieśniająco, ich zaistnienie powinno być bezsporne i mieć oczywisty charakter (wyrok NSA z 22 września 1999 r., IV SA 1380/97, LEX nr 47894; wyrok NSA z 10 listopada 1998 r., IV SA 912/97, LEX nr 45693; zob. także wyrok NSA z 29 czerwca 1999 r., IV SA 1889/97, LEX nr 47887; wyrok NSA z 29 czerwca 1999 r., IV SA 1066/97, LEX nr 48675). Zgodnie z normą przepisu 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a., organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która: wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości; wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa; dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco; została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie; była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały; w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą; zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.

Wskazać należy przy tym, że aby można było mówić o rażącym naruszeniu prawa skutkującym stwierdzeniem nieważności decyzji należy ustalić, że treść decyzji pozostaje w takiej sprzeczności z treścią przepisu obowiązującego w dniu jej wydania, która nie może być do zaakceptowana z punktu widzenia praworządności i dlatego decyzja taka powinna być wyeliminowana z obrotu prawnego. Sprzeczność, o której mowa powinna być oczywista. Wstępnym warunkiem uznania, że wystąpiło rażące naruszenie prawa jest zatem stwierdzenie, że w zakresie objętym konkretnym orzeczeniem, obowiązywał niewątpliwy stan prawny. Co więcej, stan ten powinien być możliwy do ustalenia na podstawie treści przepisów prawnych bez rozbieżności wykładni. W sposób rażący może bowiem zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, a więc taki, który nie wymaga stosowania wykładni prawa. Jeżeli w przedmiocie oceny możliwości stosowania i wykładni określonej regulacji prawnej mają miejsca kontrowersje, wątpliwości interpretacyjne, nie można w takim wypadku zasadnie mówić o rażącym naruszeniu prawa. Taki pogląd wyraził NSA m.in. w wyrokach z 8 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 3435/15, z 27 października 2017 r., sygn. akt II OSK 336/16). Stanowisko to zaś Sąd w składzie orzekającym w pełni aprobuje. Podkreślić należy także, że stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie przesłanki rażącego naruszenia prawa mogą uzasadniać jedynie kwalifikowane przypadki naruszeń. Zasada ta ma szczególne znaczenie w sytuacjach, kiedy od wydania decyzji upłynął znaczny okres czasu (w tym przypadku prawie 70 lat – vide: stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w wyroku z 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13). Ostrożności w ocenie zachowania standardów procesowych wymaga także kontrola postępowania, w wyniku którego zostało wydane kwestionowane orzeczenie.

W ocenie Sądu, orzekający w sprawie organ przeprowadził postępowania zgodnie z wymogami wynikającymi z brzmienia art. 156 k.p.a. Działanie w trybie nadzoru na podstawie art. 156 k.p.a. wymaga od organu innego podejścia do sprawy niż w zwykłym postępowaniu administracyjnym. Organ staje tu wobec kwestii czysto prawnych. W doktrynie stwierdza się bowiem, iż art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a. zawierający pozytywne przesłanki stwierdzenia nieważności dotyczy dwóch rodzajów wadliwości decyzji, a mianowicie wadliwości polegającej na rażącym naruszeniu prawa oraz wadliwości polegającej na wydaniu decyzji bez podstawy prawnej. Skoro zaś stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych zawartej w art. 16 § 1 kpa, dlatego też może mieć ono miejsce tylko wtedy, gdy decyzja w sposób niewątpliwy dotknięta jest przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa. Taka zaś sytuacja nie wystąpiła w rozpatrywanej sprawie.

Ustalając stan prawny relewantny dla orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] stycznia 1954 r., nr [...] przyznającego odszkodowanie na rzecz F. T. (T. z M.) z tytułu wywłaszczenia nieruchomości położonej w [...], gmina [...], objętą lwh [...] jako pgr. I.kat. [...] o pow. [...] m2, wskazać wypada na przepisy przywołanego już dekretu. Dekret ten zawierał przepisy regulujące tryb i zasady nabywania i przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Zgodnie z treścią art. 1 dekretu nieruchomości lub ich części niezbędne dla realizacji narodowych planów gospodarczych mogą być przejmowane, nabywane, zbywane i przekazywane zgodnie z przepisami niniejszego dekretu. Obowiązek wypłaty odszkodowania ciążył na tym, na czyj wniosek orzeczono wywłaszczenie (art. 27 dekretu). Zgodnie z treścią art. 30 ust. 1-3 dekretu, jeżeli wywłaszczona nieruchomość stanowiła gospodarstwo rolne lub ogrodnicze, warsztat rzemieślniczy bądź jedyną działkę wywłaszczonego z domem jednorodzinnym lub dwurodzinnym, bądź też przeznaczoną pod budowę takiego domu, wywłaszczający obowiązany był zaofiarować tytułem odszkodowania nieruchomość zamienną, położoną, o ile możności, w tej samej miejscowości i o tym samym lub zbliżonym charakterze. W innych przypadkach dostarczenie nieruchomości zamiennej wymagało zezwolenia władzy naczelnej wykonawcy narodowych planów gospodarczych, udzielonego za zgodą Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego. Wartość nieruchomości zamiennej powinna była odpowiadać możliwie wartości nieruchomości wywłaszczanej. Wyrównanie do pełnej wartości odszkodowania, przypadającego wywłaszczonemu, nastąpić miało na zasadach przewidzianych w art. 31 dekretu. Zasady wyrównania do pełnej wartości nieruchomości zamiennej, gdy przekracza ona wartość odszkodowania, określić miało rozporządzenie Rady Ministrów. Wypłata odszkodowania w pieniądzach (art. 31), w przypadkach przewidzianych w ust. 1, mogła nastąpić tylko na wniosek wywłaszczonego, złożony prezydium wojewódzkiej rady narodowej, lub gdy wywłaszczony odmówił przyjęcia nieruchomości zamiennej, uznanej przez prezydium wojewódzkiej rady narodowej za odpowiadającą wymogom ust. 2 tego artykułu. Zgodnie zaś z treścią art. 31 ust. 1 dekretu odszkodowanie, ustalone w pieniądzach, wypłaca się w gotówce. Celem powyższej regulacji było zatem zapewnienie wywłaszczonemu miejsca zamieszkania i źródła utrzymania, w sytuacji gdy nieruchomość, której został pozbawiony, zabezpieczała byt właściciela i jego rodziny.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny prawidłowości przyjętej przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] oceny, że wywłaszczona cześć nieruchomości o pow. [...] m2 (z ogólnej powierzchni nieruchomości wynoszącej 20 000 m2) nie stanowiła gospodarstwa rolnego lub ogrodniczego, skutkiem czego niezaoferowano tytułem odszkodowania F. T. nieruchomości zamiennej, która w ocenie jej następców prawnych (Skarżących), była jej obligatoryjnie należna.

Dla porządku Sąd stwierdza, co zresztą nie jest obecnie kwestionowane, że jak wynika z akt sprawy, odszkodowanie dla F. T. zostało ustalone po przeprowadzeniu w dniu [...] sierpnia 1953 r. rozprawy, jak tego wymagał przepis art. 33 dekretu. Natomiast wysokość przyznanego odszkodowania wyliczona została zgodnie z przepisami rozporządzenia, co prawidłowo skontrolował organ. Ustalenia organu w powyższym zakresie znajdują, zdaniem Sądu, pełne oparcie w zebranym w sprawie materiale dowodowym sprawy.

W tym miejscu wskazać należy również na pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny, który podziela także Sąd orzekający w niniejszej sprawie (vide: wyrok z 11 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 2661/18, LEX nr 3106638), zgodnie z którym sama klasyfikacja danego terenu jako roli nie jest wystarczająca dla zakwalifikowania wywłaszczonej nieruchomości jako gospodarstwa rolnego, w rozumieniu art. 30 ust. 1 dekretu, w sytuacji gdy przejęta w tym trybie nieruchomość stanowiła jedynie część gospodarstwa rolnego osoby wywłaszczonej. Ustalenie odszkodowania pieniężnego, zamiast nieruchomości zamiennej, nie stanowiła zdaniem NSA, o rażącym naruszeniu art. 8 ust. 2 w zw. z art. 30 dekretu z powodu braku zakwalifikowania nieruchomości jako uprzywilejowanej. W takiej sytuacji wywłaszczony właściciel mógł otrzymać jedynie odszkodowanie pieniężne, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie. Zdaniem Sądu w składzie orzekającym, norma przepisu art. 30 ust. 1 dekretu dotyczy wprost wywłaszczenia całego gospodarstwa, a nie jego części. Jeżeli więc wywłaszczona F. T. została pozbawiona własności jedynie części gruntów rolnych o pow. [...] m2, co stanowiło ok. 17 % całości powierzchni gospodarstwa, to przyjąć należy, że wywłaszczona cześć gruntu nie generowała obowiązku zaoferowania działki zamiennej. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy wywłaszczeniu podlegała bowiem jedynie znikoma, niezabudowana, część gospodarstwa rolnego, przy czym grunt pozostały po wywłaszczeniu nadal bowiem nadawał się do prowadzenia działalności rolniczej lub ogrodniczej. W tej sytuacji nie sposób zatem uznać, że wywłaszczona działka należała do kategorii nieruchomości uprzywilejowanych, za którą należało obligatoryjnie zaoferować nieruchomość zamienną. Dlatego też nie można uznać, aby w tym zakresie doszło do rażącego naruszenia przepisów dekretu (art. 30 ust. 1 i ust. 3 dekretu), co zasadnie podniósł organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Dodatkowo wyjaśnić należy, że nie można skutecznie postawić Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] zarzutu rażącego naruszenia art. 30 ust. 1 i ust. 3 dekretu również dlatego, że pojęcie rażącego naruszenie prawa można odnieść jedynie do przepisu, który ma jednoznaczną treść i nie wymaga stosowania reguł wykładni. Tymczasem kwestia dopuszczalności zastosowania powyższego przepisu dekretu w przypadku wywłaszczenia części gospodarstwa rolnego budzi rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z 27 października 2000 r., sygn. akt IV SA 1770/98, wyroki WSA w Warszawie: z 8 stycznia 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 1721/07, z 8 lipca 2009 r., I SA/Wa 540/09 oraz wyroki WSA w Warszawie wydane w sprawach: I SA/WA 120/05 i I SA/Wa 294/05), a na trudności w wykładni tego przepisu zwraca też uwagę Naczelny Sąd Administracyjny (w wyrokach z 27 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 1146/06 oraz z 26 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1382/19). Wobec tego, skoro w orzecznictwie sądowym nie ma jednolitości co do wykładni tego przepisu, i możliwe są dwie alternatywne jego interpretacje, to nie można organowi odszkodowawczemu zarzucić rażącego naruszenia prawa z tego powodu, że uznał, iż przepis ten ma zastosowanie tylko w sytuacji wywłaszczenia całego gospodarstwa rolnego, a kontrolowane w postępowaniu nadzwyczajnym orzeczenie mieści się w zakresie jednego z powyższych rozumień przepisu art. 30 ust. 1 dekretu.

Organ prawidłowo również uznał, że brak jest podstaw do przyjęcia, że doszło do zaistnienia innej podstawy nieważnościowej z art. 156 § 1 k.p.a., która przemawiałaby za stwierdzeniem nieważności kontrolowanego orzeczenia z 1954 r. Zwięzłe uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie przekreśla słuszności stanowiska organu w tym zakresie, które Sąd orzekający także podziela.

Sąd nie stwierdził również zarzuconych w skardze naruszeń przepisów postępowania, tj. art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 11 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a., mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub tym bardziej charakter rażący. Organ przeprowadził bowiem wyczerpujące postępowanie dowodowe i prawidłowo ustalił i ocenił stan faktyczny sprawy, co znalazło swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji sporządzonym zgodnie wymogami wynikającym z art. 107 § 3 k.p.a. Tym bardziej więc nie sposób zrzucić organowi rażącego naruszenia prawa, jak to podnieśli Skarżący.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.

Stosownie do brzmienia art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym – por. uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 1/20 (CBOSA).