Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 241/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Kobylecka Sędzia WSA Wojciech Mazur (spr.) Asesor WSA Anna Szymańska Protokolant Andrzej Malinowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2004 r. sprawy ze skargi M. K., B. S., P. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2004 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2004 r. 2. Zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz M. K. i B.S. kwotę 200 (dwieście) złotych i na rzecz P. S. kwoty 515 (pięćset piętnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

IV S.A./Wa 241/04

U Z A S A D N I E N I E

Decyzją z dnia [...] stycznia 2004 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 i art. 158 § 1 k.p.a. odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] grudnia 1948 r., utrzymującego w mocy orzeczenie Urzędu Wojewódzkiego W. z dnia [...] października 1948 r., którym uznano, że nieruchomość ziemska "G." i "M." o pow. 54.0364 ha, położona w Gminie G., podpada pod działanie dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej / Dz.U. z 1945 r. nr 3,poz. 13 /. W uzasadnieniu decyzji podano, iż przedmiotowa nieruchomość spełniała warunki przewidziane w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, gdyż obejmowała ponad 50 ha użytków rolnych, znajduje to potwierdzenie w protokole z dnia [...] września 1948 r. w sprawie badania zasadności wniosku o wyłączenie nieruchomości ziemskiej położonej na terenie wsi G. i M. spod działania dekretu wg, którego nieruchomość miała 54.0364 ha pow. ogólnej a w tym 50.2845 ha użytków rolnych jak i również w protokołach z dnia [...] stycznia 1949 r., załącznika A do protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] kwietnia 1949 r. oraz w protokole z dnia [...] maja 1950 r. sporządzonego przez Komisję Powiatową po dokonaniu oględzin przedmiotowego majątku. Natomiast przedstawione przez stronę dowody nie potwierdziły faktu dokonania darowizny przed dniem [...] września 1939 r. przez W. G. na rzecz J. G. części nieruchomości opow. 10.08 ha. Zeznania świadków T. U. i A. W. z dnia [...] maja 1999 r. nie mają mocy dowodowej, ponieważ osoby te nie zostały pouczone o odpowiedzialności karnej a protokół z dnia [...] września 1947 r. zawiera jedynie oświadczenie W. G. o zaginięciu aktu notarialnego z 1936 r. w czasie działań wojennych. Przeprowadzone postępowanie dowodowe nie wykazało, więc faktu podziału tej nieruchomości przed dniem [...] września 1939 r., który prowadziłby do przeniesienia prawa własności potwierdzonego stosownym wpisem do księgi wieczystej.

Decyzją z dnia [...] marca 2004 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpatrzeniu wniosku P. S. i B. R. o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 127 § 3 k.p.a. utrzymał w mocy w/w decyzję. W uzasadnieniu decyzji podtrzymano argumentację przedstawioną w decyzji z dnia [...] stycznia 2004 r. i wskazano, że dokumenty pośrednio świadczące, iż podział nieruchomości w 1936 r. mógł mieć miejsce tj. wykaz gospodarstw rolnych do 50 ha na terenie gminy G. z dnia [...] czerwca 1945 r. sporządzony przez wójta gminy W., zeznania świadków czy też decyzja z dnia [...] października 1948 r. mogą stanowić jedynie podstawę do wystąpienia przed sądem powszechnym o ustalenie treści księgi wieczystej.

Skargę na powyższą decyzję do sądu administracyjnego złożyli M. K., B. S. i P. S. W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż przedmiotowa nieruchomość nie przekraczała 100 ha powierzchni ogólnej, ani 50 ha użytków rolnych i związku z powyższym nie podlegał działaniom przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, gdyż została ona podzielona w 1936 r. na dwa odrębne gospodarstwa W. i T. G. o pow. 41.44 ha i J. G. o pow. 12.2027 ha. Znajduje to potwierdzenie w następujących dowodach: protokole z dnia [...] września 1948 r., mapach urzędowych sporządzonych przez mierniczego przysięgłego C. J., zeznaniach świadków A. W. oraz T. U. z dnia [...] maja 1999 r., decyzji Urzędu Wojewódzkiego W. dnia [...] października 1948 r., wykazu gospodarstw rolnych do 50 ha na terenie gminy G. z [...] czerwca 1945 r. oraz aktu notarialnego darowizny z dnia [...] lutego 1946 r. Niemożliwe jest przedstawienie aktu notarialnego potwierdzającego akt darowizny z 1936 r. oraz wypisu z księgi wieczystej, gdyż zostały one zniszczone podczas działań wojennych. Mając powyższe na uwadze wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji, poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] stycznia 2004 r. oraz orzeczeń Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] grudnia 1948 r. i Urzędu Wojewódzkiego W. z dnia [...] października 1948 r. i zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podtrzymał swoją dotychczasową argumentacje i wniósł o oddalenie skarg.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do regulacji art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz.U. Nr 153, poz. 1271/ sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwy sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz.U. Nr 153, poz. 1270 /.

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm./ aktualnie zaś z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. nr 153, poz. 1270 / ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Sądu wiąże w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia. Ocena prawna, o jakiej mowa w powołanym przepisie dotyczyć może zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego.

Wyrokiem z dnia 19 września 2002 r. sygn. akt IV S.A. 1765/00 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2000 r. i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] kwietnia 2000 r. z uwagi na brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Z uzasadnienia wyroku w szczególności wynika, że gołosłowne jest twierdzenie, że darowana część nieruchomości nie została fizycznie wydzielona, gdyż takie wydzielenie mogło bowiem nastąpić już w akcie notarialnym poprzez określenie granic darowanej nieruchomości w sposób umożliwiający jej ustalenie w terenie i na urzędowych mapach.

W rozpatrywanej sprawie organ administracyjny pomimo wyraźnych zaleceń wynikających z treści uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego ponownie naruszył zasady postępowania administracyjnego wynikające z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Organ administracji ponownie przyjmuje, iż zgromadzone dowody nie potwierdziły faktu podziału nieruchomości przed [...] września 1939 r., jednakże jest to w dalszym ciągu twierdzenie nieuprawnione i w jakikolwiek sposób nieuzasadnione. Zebrany w sprawie materiał dowodowy

/ protokołu z dnia [...] września 1948 r., na który powołują się zarówno skarżący jak i organ brak jest w aktach / nie został rozpatrzony w sposób, jaki przewiduje to art. 77§ 1 k.p.a. Za kuriozalne należy uznać stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] stycznia 2003 r. o treści:, "co zaś się tyczy oświadczeń dwóch świadków – T. U. oraz A. W. – z dnia [...] maja 1999 r., nie mają one mocy dowodowej, ponieważ osoby te nie zostały pouczone o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań". Jeżeli organ odmawia wyżej przytoczonym oświadczeniom wiarygodności, to, dlaczego nie przesłuchano tych osób w charakterze świadków, tak ażeby wyeliminować wątpliwości. Natomiast w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] marca 2004 r. odmawia się dokumentom oraz zeznaniom świadków uznania za dowody świadczące o podziale nieruchomości w 1936 r. odsyłając skarżących do ich przedstawienia przed sądem powszechnym w sprawie o ustalenie treści księgi wieczystej. Z art. 75 § 1 k.p.a. wynika, iż dowodem może być wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy i nie jest sprzeczne z prawem. Trudno uznać za dowód sprzeczny z prawem decyzje Urzędu W. Wojewódzkiego z dnia [...] października 1948 r., która jest objęta badaniem organu nieważności przedmiocie stwierdzenia nieważności, tym bardziej, że w dalszej części uzasadnienia decyzja ta zostaje uznana za dokument urzędowy. Takim samym dokumentem urzędowym są rejestr pomiarowy oraz plany sporządzone przez mierniczego przysięgłego C. J. z 24 marca 1948 r. oraz akt notarialny z [...] lutego 1946 r. Zgodzić się należy ze stanowiskiem, że gdy akt notarialny dotyczyłby nieruchomości ziemskiej spełniającej warunki przewidziane w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu to z uwagi na treść art. 2 ust. 2 taki dział byłby nieważny, ale można go również oceniać jako dokument urzędowy potwierdzający wobec zniszczenia ksiąg wieczystych powierzchnię nieruchomości W. i T. małżonków G. a pośrednio powierzchnię przedmiotowej nieruchomości, która miałaby podlegać przepisom dekretu. Ponadto organ nie zapoznał się z dokumentami zgromadzonymi przez Sąd Grodzki w C., który przeprowadzał postępowanie o umorzenie aktu notarialnego z marca 1936 r., o którym był poinformowany przez strony.

Należy mieć na uwadze, iż wobec zniszczenia ksiąg wieczystych w czasie działań wojennych a więc braku dokumentów, z których bezpośrednio wynikałyby ustalenia w przedmiocie prawa własności z istotną wagą należy ocenić wszelkie dowody pośrednie, które by pozwoliły na ustalenie czy faktycznie nastąpił fizyczny podział przedmiotowej nieruchomości w marcu 1936 r. czy też nie. Nie można natomiast odsyłać strony na drogę postępowania sądowego do oceny dowodów, do której na podstawie art. 77 § 1 k.p.a. zobowiązany jest organ. Zdaniem składu orzekającego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w niniejszej sprawie mając na uwadze zgromadzone dokumenty, przesłuchania świadków przed Sądem Grodzkim w C. niezwykle trudna argumentacją a wręcz niemożliwą byłoby przyjęcie, iż w 1936 r. nie nastąpił fizyczny podział przedmiotowej nieruchomości. Należy mieć również na uwadze, ze poprzednicy prawni skarżących jeszcze przed wydaniem decyzji kontrolowanych w trybie nadzoru przez Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych podejmowali działania celem wykazania, iż nieruchomość nie podpadała pod przepisy dekretu z 6 września 1944 r. Należy zwrócić również uwagę na fakt gdy w sprawie występuje pełnomocnik to należy najpierw wskazać stronę postępowania, którą pełnomocnik reprezentuje lub więcej stron tak jak to ma miejsce w przedmiotowym postępowaniu, gdzie organ ograniczył się do wskazania trzech osób fizycznych a skarżący wskazali pełny krąg spadkobierców i załączyli odpowiednie pełnomocnictwa.

Dlatego też mając powyższe na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] stycznia 2003 r. na podstawie, art. 145 § 1 pkt 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz.U. Nr 153, poz.1270/. Na podstawie art. 153 w/w ustawy przedstawiona ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wiążą organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 209 w/w ustawy.