Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2395/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-05-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 1 pkt 5;
journal: Dz.U. 2017 poz 1870
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Lemiesz Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka (spr.) Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Protokolant st. sekr. sąd. Katarzyna Zielińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2019 r. sprawy ze skargi J. N. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie wpisu na listę radców prawnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymane nią w mocy uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] sierpnia 2018 r. i uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z dnia [...] maja 2018 r.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Minister Sprawiedliwości (dalej "Minister") utrzymał w mocy uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych (dalej "Prezydium") z [...] sierpnia 2018 r., którą utrzymano w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w T. (dalej "Rada") z 22 maja 2018 r. w sprawie odmowy wpisu J. N. ( dalej "Skarżący") na listę radców prawnych.

Jako podstawę materialnoprawną skarżonej decyzji wskazano art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, z późn. zm. dalej k.p.a.) w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935) w związku z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1870, z późn. zm.- dalej u.r.p.).

Stan sprawy przedstawia się następująco:

I.

Skarżący w dniu 30 stycznia 2017 r. złożył do Rady wniosek o wpis na listę radców prawnych, powołując jako podstawę wpisu art. 25 ust. 1 pkt 3 u.r.p.

Do wniosku o wpis załączył m.in.

- oświadczenie w sprawie postępowań karnych i dyscyplinarnych, korzystaniu z pełni praw publicznych, zdolności do czynności prawnych oraz składaniu wniosków o wpis na listę radców prawnych,

- informację Krajowego Rejestru Karnego z dnia 26 stycznia 2017 r. , że nie figuruje w kartotece karnej,

- dyplom ukończenia studiów magisterskich Uniwersytetu [...] w K. na kierunku prawo,

- życiorys,

- oświadczenie lustracyjne,

- świadectwo egzaminu prokuratorskiego, świadectwo pracy z Prokuratury Wojewódzkiej w K. o zajmowaniu stanowiska aplikanta w okresie od 12 listopada 1984 r. do 30 listopada 1986 r., asesora w okresie od 1 grudnia 1986 r. do 30 listopada 1987 r., wiceprokuratora w okresie od 1 grudnia 1987 r. do 31 grudnia 1988 r. oraz prokuratora prokuratury rejonowej w okresie od 1 stycznia 1989 r. do dnia 30 września 1990 r.,

- zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej z 5 lutego 2008 r., niedatowaną opinię pełnomocnika spółki I. Sp. z o.o. z siedzibą w W. oraz opinię Zarządu Spółki T. Sp. z o.o. z siedzibą w D. z 13 lipca 2017 r. na potwierdzenie wykonywania zawodu prawniczego od czasu kiedy przestał pełnić obowiązki prokuratora.

II.

Uchwałą z [...] sierpnia 2017 r. Rada odmówiła wpisu na listę radców prawnych, uznając, że Skarżący nie spełnia wymogu dawania rękojmi prawidłowego wykonywania w przyszłości zawodu radcy prawnego. Wpływ na ocenę miał fakt ustania zatrudnienia w strukturach Prokuratury we wrześniu 1990 r., co spowodowało, że Skarżący posiada ponad 25 lat przerwy w wykonywaniu zawodu związanego ze stosowaniem prawa.

III.

Na skutek odwołania Prezydium uchwałą z [...] października 2017 r. uchyliło zaskarżoną uchwałę i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Wskazano, że wymaga wyjaśnienia - z uwzględnieniem wszystkich dowodów zgromadzonych w sprawie - zakres i rodzaj styczności pana J. N. z praktycznym stosowaniem prawa przez cały okres od zaprzestania zajmowania stanowiska prokuratora do złożenia wniosku o wpis na listę radców prawnych oraz przeprowadzenia oceny tych okoliczności w zakresie rozumienia pojęcia rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Na wezwanie Rady Skarżący złożył kolejne dokumenty związane z wykonywanymi przez niego usługami obejmującymi obsługę prawną, to jest różnego rodzaju pisma, umowy, wezwania, z których większość to kserokopie oraz dotyczące współpracy niedatowane oświadczenie pana R. K. z P.. "[...]" Agencja Reklamy, niedatowaną opinię W. T., niedatowaną opinię prokurenta w spółce T. Sp. z o.o. z siedzibą w S. oraz opinię pana T. Z. z Przedsiębiorstwa Wielobranżowego "T."' z dnia 17 listopada 2017 r.

W dniu 16 kwietnia 2018 r. Komisja Wykonywania Zawodu przeprowadziła rozmowę ze Skarżącym celem zbadania przesłanek z w art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p.

IV.

Rada w dniu [...] maja 2018 r. ponownie podjęła uchwałę o odmowie wpisu uznając, że Skarżący nie wykazał faktu uzupełnienia wiedzy i praktyki zawodowej w stosunku do wiedzy i praktyki zdobytej w zawodzie prokuratora. Zdaniem organu złożone dokumenty w toku postępowania nie dowodzą samokształcenia oraz dłuższej praktyki zawodowej przy świadczeniu pomocy prawnej oraz mogą potwierdzać fakt wykonywania czynności związanych ze stosowaniem prawa, ale nie świadczą o tym, że Skarżący posiada wystarczającą wiedzę teoretyczną i praktyczną do wykonywania tak rozległych przedmiotowo czynności zawodowych, jakich wymaga ustawa korporacyjna oraz inne ustawy systemowe. W zdecydowanej części złożone kserokopie dokumentów, z których nie wynika jego udział w ich tworzeniu, a znaczna ich część dotyczy rutynowych działań podejmowanych w ramach prowadzonych działalności gospodarczych. Wnioskodawca nie przedstawił żadnych opinii i referencji osób prowadzących kancelarie radcowskie lub adwokackie, a w trakcie przeprowadzonej w dniu 16 kwietnia 2018 r. rozmowy z Komisją Wykonywania Zawodu wskazał, że nigdy nie świadczył pomocy prawnej w ramach kancelarii prawnej.

Od tej uchwały Rady Skarżący wniósł odwołanie zarzucając, "zdeprecjonowanie dokumentacji, która będąc dołączoną do wniosku potwierdziła faktu wieloletniego wykonywania zawodu prawnika przez odwołującego"

V.

Uchwałą z [...] sierpnia 2018 r. Prezydium utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę Rady uznając, że Skarżący nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Zdaniem Prezydium do wniosku tego prowadzi:

- znaczny upływ czasu pomiędzy zaprzestaniem zajmowania przez niego stanowiska prokuratora a dniem obecnym,

- wykonywanie w tym okresie działalności prawniczej jako jednej z kilku równorzędnie podejmowanych aktywności,

- wykonywanie w tym okresie działalności prawniczej o małym stopniu intensywności i poprzez świadczenie przede wszystkim czynności rutynowych, prostych,

- nieuzupełnianie wiedzy i praktyki prawnej w stosunku do wiedzy i praktyki prawnej zdobytej w zawodzie prokuratora.

W uchwale wskazano, że od czasu kiedy Skarżący przestał zajmować stanowisko prokuratora do dnia złożenia wniosku o wpis upłynęło około 27 lat. W tym czasie Skarżący przez pierwszych dziesięć lat po 1990 roku przebywał na rencie inwalidzkiej i w tym okresie - jak sam wskazał - jedynie sporadycznie zajmował się pisaniem pism, próśb, pośrednictwem w obrocie nieruchomościami. Po drugie w całym powołanym okresie 27 lat Skarżący prowadził działalność gospodarczą pod firmą: J. Działalność ta była bardzo szeroka i obejmowała: działalność prawniczą (wskazaną jako działalność przeważająca), a dalej; rozbiórka i burzenie obiektów budowlanych, przygotowywanie terenu pod budowę, działalność agentów zajmujących się sprzedażą paliw, rud, metali i chemikaliów przemysłowych, sprzedaż hurtowa paliw i produktów pochodnych, sprzedaż hurtowa odpadów i złomu, pozostałe pośrednictwo pieniężne, leasing finansowy, pozostałe formy udzielania kredytów, pozostała działalność wspomagająca usługi finansowe z wyłączeniem ubezpieczeń i funduszy emerytalnych, działalność związana z szacowaniem ryzyka i szacowaniem poniesionych strat, działalność agentów i brokerów ubezpieczeniowych, kupno i sprzedaż nieruchomości na własny rachunek, wynajem i zarządzanie nieruchomościami, pośrednictwo w obrocie nieruchomościami, działalność rachunkowo-księgowa i doradztwo podatkowe, pozostałe doradztwo w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej i zarządzania, pozostała działalność profesjonalna, naukowa i techniczna, gdzie indziej niesfalsyfikowana, działalność usługowa związana z zagospodarowaniem terenów zieleni, działalność usługowa związana z obsługą biura, działalność świadczona przez agencje inkasa i biura kredytowe.

Zdaniem Prezydium działalność prawnicza stanowiła jedną z kilku kategorii spraw, którymi równocześnie Skarżący się zajmował.

Ponadto, pomimo stosownych wezwań przez Radę złożył do akt sprawy jedynie 29 dokumentów, w stosunku do których wskazał, że zostały sporządzone przez niego. Wyjaśnił, że nie prowadził nigdy żadnego archiwum z projektami dokumentów które sporządzał, część sporządzonych przez niego dokumentów została przedłożona do sądu, a część znajduje się w wewnętrznych archiwach podmiotów, z którymi współpracował.

Opierając się na ilości złożonych dokumentów Prezydium uznało, że intensywność świadczenia przez Skarżącego usług prawnych w powołanym okresie nie była duża, zaś sporządzane dokumenty obejmują czynności proste, do których wykonania nie potrzeba wykształcenia prawniczego (wniosek o wydanie warunków zabudowy, wniosek o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach realizacji przedsięwzięcia, korespondencja z urzędem w powołanych postępowaniach, wniosek o wydanie zezwolenia na zbierania odpadów, wniosek o wydanie zezwolenia na zbieranie i transport odpadów, pełnomocnictwa, protokół zgromadzenia wspólników sp. z o.o.) albo powszechnie dostępne (umowa sp. z o.o., umowa przelewu wierzytelności, umowa na prowadzenie księgi przychodów i rozchodów, umowa sprzedaży).

Mając powyższe na względzie Prezydium uznało, że co prawda kandydat dysponuje wiedzą prawną tym niemniej nie jest to wiedza teoretyczna i praktyczna na poziomie wymaganym od radcy prawnego. Ponadto w okresie powołanych 27 lat nie uzupełniał wiedzy i praktyki prawnej w stosunku do wiedzy i praktyki prawnej zdobytej w zawodzie prokuratora. W owym okresie - jak sam wskazał - ukończył w 1991 r. studium marketingu i zarządzania prowadzonego przez I. sp. z o.o., w 2003 r. studia podyplomowe w zakresie funduszy europejskich prowadzone przez [...] oraz studia podyplomowe w zakresie pośrednictwa w obrocie nieruchomościami w 2009 r. Powyższe prowadzi zatem do wniosku, że w owym okresie nie odbył on żadnego szkolenia z zakresu prawa.

Od powyższej uchwały Skarżący złożył odwołanie do Ministra Sprawiedliwości, załączając zaświadczenia z 27 marca 1991 r. oraz 13 marca 1995 r. o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej, uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z 14 czerwca 1991 r. o wpisie na listę aplikantów radcowskich w cyklu szkoleniowym od 1991 r. do 1994 r., zaświadczenie Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z dnia 12 września 2018 r., kserokopię dokumentacji przekazanej przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w [...] związaną z odbywaną aplikacją radcowską.

VI.

Minister w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdził, że treść odwołania w istocie sprowadza się do polemiki ze stanowiskiem organów samorządowych, które w jego ocenie, zostało wyczerpująco uzasadnione. Organ przywołał art. 65 Konstytucji RP oraz art. 24 ust. 1 u.r.p. i art. 25 ust. 1 pkt 3 u.r.p. Ten ostatni przepis stanowi, że wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego nie stosuje się do osób, które zajmowały stanowisko sędziego, prokuratora lub wykonywały zawód adwokata albo notariusza.

Minister przypomniał, że stosunek pracy Skarżącego wygasł wobec niepowołania przez Prokuratora Generalnego na stanowisko prokuratora zgodnie z art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o zmianie ustawy o Prokuraturze Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia oraz ustawy o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 20, poz. 121). Skarżący był również wpisany na listę aplikantów radcowskich w cyklu szkoleniowym od 1991 r. do 1994 r. ale nie ma dowodu świadczącego o przystąpieniu do egzaminu radcowskiego.

Minister stwierdził, że wobec spełnienia przez przesłanek z art. 24 ust. 1 pkt 1, 3, 4 i 6 u.r.p., istotnym było ustalenie czy kandydat daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Minister podkreślił, że organ samorządu musi mieć pewność, że kandydat daje gwarancję właściwego wykonywania zawodu. "Bez tej pewności wpisywać nie powinien, bo obowiązany jest sprawować pieczę nad należytym wykonywaniem zawodu zaufania publicznego dla ochrony i w granicach interesu publicznego (art. 17 Konstytucji), a (...) także mieć na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli" (por. Z. Klatka, Ustawa o radach prawnych. Komentarz, C.H. Beck, 1999, s. 202). Stawianie kandydatom do wykonywania zawodu radcy prawnego wysokich wymagań, nie tylko fachowych, uzasadnione jest więc charakterem tego zawodu. Osobom tym bowiem powierzane są zadania szczególnym charakterze lub szczególnej doniosłości z punktu widzenia zadań państwa czy gwarancji wolności i praw jednostki (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 maja 2002 r., sygn. akt SK 20/00).

W ocenie Ministra Sprawiedliwości w niniejszej sprawie organy samorządu radcowskiego prawidłowo wykazały, że Skarżący nie spełnia wymaganej przesłanki rękojmi do wpisu na listę radców prawnych wymaganej przez art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p.

Minister zaznaczył, że organ I instancji dwukrotnie wysłuchał kandydata, jak również wskazał jakie dokumenty należy dodatkowo złożyć celem wykazania przesłanek do wpisu związane z czynnościami obejmującymi świadczenie pomocy prawnej, m.in. projekty umów, wnioski do organów administracji i sądów, pisma sporządzone w związku z obsługą sporów wraz z dowodami potwierdzającymi ich sporządzenie przez kandydata. Ponadto kandydat wyjaśnił, że po zakończeniu pełnienia obowiązków prokuratora przez okres 10 lat był na rencie inwalidzkiej.

Zdaniem Ministra przez ponad ostatnich 25 lat aktywność zawodowa kandydata była jedynie w niewielkim zakresie zawiązana ze stosowaniem prawa bowiem od wielu lat nie wykonuje praktycznie żadnego zawodu prawniczego. Natomiast prowadzenie przez Skarżącego od 1991 r. działalności gospodarczej obejmującej prowadzenie biura prawnego, pośrednictwa ubezpieczeniowego, działalności handlowej, obrotu nieruchomościami, cesji i wykupu wierzytelności, wyceny nieruchomości, rzeczoznawstwa majątkowego i usług w zakresie poligrafii było niewystarczające , aby uznać, że spełnia on przesłankę rękojmi. Kandydat nie przedstawił też dowodów potwierdzających fakt sporządzenia przez niego dokumentów związanych z czynnościami obejmującymi świadczenie pomocy prawnej, które zostały przedłożone w toku postępowania. W zdecydowanej większość są to kserokopie dokumentów niepodpisanych albo podpisanych przez inne podmioty.

W tym kontekście Minister przywołał wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 26 marca 2012 r., sygn. akt VI SA/Wa 162/12, który stanął na stanowisku, że długi okres dzielący zakończenie kariery zawodowej jako prokuratora od daty złożenia wniosku o wpis uzasadnia, że nie można domniemywać rękojmi dla uzyskania tegoż wpisu.

Zdaniem Ministra ochrona interesu publicznego nakłada na organy samorządowe obowiązek odmowy wpisu na listę radców prawnych osobie, która nie spełnia wymogów określonych w ustawie.

VII.

Na decyzję Ministra Skarżąca złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, w której zarzucił naruszenie:

1. prawa materialnego przez brak wykładni - art. 24 ust. 2c w zw. z art. 24 ust. 1 pkt 5 oraz art. 25 ust. 1 pkt 2 u.r.p. poprzez brak jej interpretacji w zw. z art. 2 i 7 Konstytucji RP;

2. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak w uzasadnieniu decyzji przyczyn dla których organ odmówił wiarygodności i mocy dowodowej dołączonych do wniosku opinii;

3. art. 7 k.p.a. poprzez przekroczenie granic "uznania administracyjnego" w tym nieuwzględnienie w decyzji "słusznego interesu obywatela".

Mając powyższe na względzie wniósł o zmianę skarżonej decyzji, a w konsekwencji wcześniejszych decyzji organów samorządu zawodowego radców prawnych i wpisanie na listę radców prawnych.

W uzasadnieniu skargi podkreślił, że:

- ukończył studia prawnicze w roku 1984;

- odbył aplikację prokuratorską;

- zdał egzamin prokuratorski;

- wykonywał zawód prokuratora;

- odbył aplikację radcowską, nie przystępując do samego egzaminu;

- ukończył studia podyplomowe;

Skarżący zaznaczył, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza nie przeszkodziła mu w podnoszeniu kwalifikacji poprzez studia podyplomowe w zakresie funduszów europejskich, zatem jego kwalifikacje są wysokie.

Powołał się na pogląd prawny wyrażony w wyroku WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 530/08, z którego wynika, że przepis art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p. nie daje podstaw do sprawdzania przez organy zawodowego samorządu radcowskiego znajomości prawa przez osoby ubiegające sie o wpis na listę radców prawnych czy też oceny kandydata z punktu widzenia wykonywania w przeszłości (po zdanym egzaminie prokuratorskim) zawodu prawniczego.

VIII.

Minister w odpowiedzi na skargę, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu skarżonej decyzji, wniósł o oddalenie skargi.

Prezydium, jako uczestnik postępowania wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę zaskarżonej decyzji administracyjnej pod względem zgodności z prawem obowiązującym w dacie jej wydania, tj. z punktu widzenia jej zgodności zarówno z prawem materialnym, jak i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.

Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Ministra, utrzymująca w mocy uchwały Prezydium i Rady o odmowie wpisu Skarżącego na listę radców prawnych, jak i te uchwały, naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

W rozpoznawanej sprawie Minister w zaskarżonej do Sądu decyzji podzielił stanowisko prezentowane przez organy samorządu radcowskiego (Prezydium i Radę), uznając, że odmowa wpisu na listę radców prawnych jest uzasadniona bowiem Skarżący nie daje rękojmi należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Brak dawania rękojmi organy orzekające w sprawie wywiodły z faktu, że działalność gospodarcza Skarżącego czyli prowadzenie biura prawnego, pośrednictwa ubezpieczeniowego, działalności handlowej, obrotu nieruchomościami, cesji i wykupu wierzytelności, wyceny nieruchomości, rzeczoznawstwa majątkowego i usług w zakresie poligrafii było niewystarczające, aby uznać, że spełnia on przesłankę rękojmi. Zdaniem organów orzekających w sprawie Skarżący nie przedstawił też dowodów potwierdzających fakt sporządzenia przez niego dokumentów związanych z czynnościami obejmującymi świadczenie pomocy prawnej, a ponadto nie podnosił kwalifikacji zawodowych oraz nie złożył żadnych opinii i referencji osób prowadzących kancelarie radcowskie lub adwokackie, a w trakcie przeprowadzonej w dniu 16 kwietnia 2018 r. rozmowy z Komisją Wykonywania Zawodu potwierdził, że nigdy nie świadczył pomocy prawnej w ramach kancelarii prawnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że - mając na uwadze przebieg kariery zawodowej Skarżącego - stanowisko organów zajęte w kwestii braku dawania przez Skarżącego rękojmi nie zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p. rękojmia oznacza, że kandydat daje swym dotychczasowym zachowaniem rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Pojęcie rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego/adwokata zdefiniowane zostało bowiem w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego jako zespół cech osobistych charakteru i zachowań składających się na wizerunek osoby zaufania publicznego, na której nie ciążą żadne zarzuty podważające jej wiarygodność. A zatem na rękojmię należytego wykonywania zawodu radcy prawnego w rozumieniu art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p. składają się dwa elementy, tj. cechy charakteru i dotychczasowe zachowanie osoby pragnącej zostać radcą prawnym.

O nieskazitelności charakteru świadczą takie przymioty osobiste jak uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, uczynność, pracowitość, poczucie odpowiedzialności za własne słowa i czyny, stanowczość, odwaga cywilna, samokrytycyzm, umiejętność zgodnego współżycia z otoczeniem. Wyrażenie ustawowe "dotychczasowe zachowanie" oznacza zaś zachowanie - postępowanie osoby ubiegającej się o wpis na listę radców prawnych - do czasu wpisania na tę listę i to takie zachowanie, postępowanie, odpowiadające ocenom moralnym i etycznym, gwarantujące właściwe wykonywanie zawodu radcy prawnego (por. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2001 r., sygn. akt II SA 725/00). Pojęcie rękojmi to uroczyste poręczenie, zagwarantowanie, zapewnienie, że z racji posiadanych cech zawód zaufania publicznego, w tym wypadku radcy prawnego, będzie wykonywany prawidłowo.

Brak rękojmi należytego wykonywania zawodu radcy prawnego jest więc implikacją braku nieskazitelnego charakteru i dotychczasowego zachowania odpowiadającego ocenom moralnym i etycznym. Są to pojęcia jednolite i niepodzielne.

Istota sprawy sprowadza się zatem do odpowiedzi na pytanie, czy w zakres pojęcia rękojmi może wchodzić badanie i ocena umiejętności zawodowych kandydata, który przez pewien czas wykonywał zawód prokuratora, a następnie prowadził działalność gospodarczą polegającą na świadczeniu doradztwa prawnego dla przedsiębiorców.

Sąd zauważa, że w orzecznictwie funkcjonują dwa przeciwne stanowiska co do interpretacji zakresu pojęcia rękojmi, jeśli chodzi o zbliżony stan faktyczny.

I tak z jednej strony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ukształtował się pogląd, zgodnie z którym na pojęcie rękojmi w rozumieniu art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych składają się dwa elementy – cechy charakteru i dotychczasowe zachowanie osoby ubiegającej się o wykonywanie zawodu radcy prawnego (por. wyrok NSA z 5 kwietnia 2001 r. sygn. akt II SA 725/00). Z kolei Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 8 listopada 2006 r. sygn. akt K 30/06 (OTK - A 2006, Nr 10, poz. 149) wyjaśnił, że jednym z elementów rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego jest odpowiednia praktyka w zawodzie prawniczym. Również w orzecznictwie sądów administracyjnych w nawiązaniu do powołanego wyroku formułowano stanowisko, że miernikiem rękojmi powinny być także umiejętności praktyczne i doświadczenie zawodowe kandydata ubiegającego się o wpis na listę radców prawnych (por. NSA z 16 stycznia 2014 r. , sygn. akt II GSK 1581/12 , wyrok WSA w Warszawie z 17 stycznia 2008 r. sygn. akt VI SA/Wa 1656/07, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Orzeczenia te przywołały organy.

Natomiast Skarżący wskazywał na wyrok WSA z 3 czerwca 2008 r. sygn. akt VI SA/Wa 530/08, w który wyrażono pogląd, że "przesłanka ocenna odnosząca się do rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, czy – szerzej – zawodu zaufania publicznego, nie daje natomiast podstaw do badania i oceny kwalifikacji i dotychczasowej praktyki zawodowej kandydata". W tej sprawie WSA był związany poglądem prawnym wyrażonym w wyroku NSA z 7 lutego 2008 r. sygn. akt II GSK 354/07. W tym wyroku NSA stwierdził, że:

" W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego błędne jest stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. wskazujące, iż w stosunku do osób, które zdały egzamin prokuratorski i złożyły wniosek o wpis na listę radców prawnych, organy korporacyjne są uprawnione do badania, w ramach oceny przesłanek z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych, dotychczasowej praktyki zawodowej osoby wnioskującej o wpis. Z woli ustawodawcy osoba, która zdała egzamin prokuratorski miała być traktowana tak samo jak osoba po odbyciu aplikacji radcowskiej i zdaniu egzaminu radcowskiego. W stosunku do pierwszej z wymienionych wyżej osób bezpodstawne byłoby zatem przyjmowanie możliwości prowadzenia dodatkowego postępowania badającego profesjonalne przygotowanie do zawodu radcy prawnego oraz brak podstaw do przyjęcia, iż w stosunku do wskazanej osoby, dopuszczalne byłoby badanie jej dotychczasowej praktyki zawodowej. Konsekwencją przyjęcia odmiennego poglądu (przedstawionego przez Sąd I instancji) byłoby uznanie dopuszczalności badania przez organy rozstrzygające wniosek o wpis, praktycznego doświadczenia także doktorów habilitowanych i profesorów. Zdaniem NSA; "Wskazując na normatywne, ocenne przesłanki, ustawodawca pozostawił pewien margines swobody organom samorządu radcowskiego w zakresie oceny stanu faktycznego i konkluzji wynikającej z tej oceny, ale nie może to w żadnej mierze oznaczać dowolności w zakresie takiej oceny. Pamiętać bowiem należy, że im bardziej niedookreślone są przesłanki podjęcia określonej decyzji, tym bardziej szczegółowe, przekonywujące i pełne musi być uzasadnienie powodów przyjęcia przez organ takiego rozumienia danego pojęcia. W orzecznictwie został utrwalony pogląd, że przez rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu zaufania publicznego - radcy prawnego, należy rozumieć taki zespół cech osobistych charakteru i zachowań składających się na wizerunek osoby wykonującej ten zawód, które gwarantują właściwe wykonywanie zawodu radcy prawnego. Jednocześnie wskazuje się, że przepis art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych nie daje podstaw do sprawdzania znajomości prawa przez osobę ubiegającą się o wpis na listę radców prawnych. W tym miejscu stwierdzić należy, że stawianie zarzutu osobie ubiegającej się o wpis na listę radców prawnych, iż w przeszłości (po zdanym egzaminie prokuratorskim) nie wykonywała zawodu prawniczego, nie podjęła pracy w zawodzie prokuratora jest niczym nie uzasadnione, zwłaszcza jeśli zważy się, że żaden z przepisów obowiązujących w omawianym stanie prawnym, nie nakładał na kandydata obowiązku uprawdopodobnienia, iż przed złożeniem wniosku zajmował się praktycznym wykorzystywaniem wiedzy prawniczej w ramach wykonywania zawodu prawniczego. W szczególności pominięcie przez ustawodawcę wymogu wykazania się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym przez osoby, które zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, adwokacki lub notarialny, nie daje organom korporacyjnym uprawnień do sprawdzania poziomu umiejętności prawniczych w ramach ustalania przesłanki, o której mowa w art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie orzekającym opowiada się za stanowiskiem NSA zawartym w wyroku sygn. akt II GSK 354/07.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że Skarżący złożył szereg dokumentów potwierdzających prowadzenie przez niego obsługi prawnej podmiotów gospodarczych w ramach prowadzonej przez siebie biura prawnego oraz dowody ukończenia trzech szkoleń. Organy tych dokumentów skutecznie nie zakwestionowały jako niewiarygodnych, a świadczą one o wykonywaniu doradztwa prawnego w szerokim zakresie pomocnym dla przedsiębiorców w ich codziennej działalności gospodarczej. Po drugie, Sąd nie znalazł żadnych podstaw prawnych nakazujących kandydatowi na radcę prawnego, a będącemu byłym prokuratorem składania dowodów świadczenia pomocy prawnej w ramach kancelarii prawnej oraz składania opinii pochodzących od profesjonalnych pełnomocników. Dodatkowo Skarżący odbywał też aplikację radcowską w latach 1991 -1994, co wykazał stosownym zaświadczeniem.

Ponadto, "z art. 65 ust. 1 Konstytucji wynika także zakaz stanowienia ograniczeń polegających na ustanawianiu norm, które chociaż nie mają charakteru formalnego zakazu, to uniemożliwiają lub znacznie utrudniają korzystanie z wolności pracy przez wyodrębnioną kategorię osób". Regulacje tego rodzaju podlegać muszą także ocenie z punktu widzenia zasady proporcjonalności oraz aksjologii konstytucji (wyrok SK 30/99, pkt III.4 czy późniejsze SK 15/09, pkt III.5 oraz z 6 listopada 2012 r., SK 29/11, pkt III.5.1).

Tym samym nie można uwzględnić stanowiska organów, że Skarżący nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Reasumując, Sąd doszedł do przekonania, że Minister, podzielając stanowiska organów samorządu adwokackiego (Prezydium i Rady), a w konsekwencji utrzymując w mocy ich nieprawidłowe rozstrzygnięcia uchybił tym samym art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p. Dlatego też Sąd zdecydował o uchyleniu zarówno zaskarżonej decyzji Ministra, jak i utrzymanych nią w mocy obu uchwał organów samorządu radcowskiego.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy obowiązkiem organów jest wzięcie pod uwagę przedstawionego wyżej poglądu Sądu.

Uznając skargę za uzasadnioną, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.