Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 33/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2012-02-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 16
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 28 lutego 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Protokolant asystent sędziego Jarosław Moraczewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2012 roku sprawy ze skargi E. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. znak [...] Wójt Gminy P. na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 2, ust. 1a, art. 20 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. nr 139 z 2006 r., poz. 992 ze zm.), art. 104, art. 107, art. 129 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. nr 98 z 2000r., poz.1071 ze zm.), powoływanej dalej jako k.p.a., rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. nr 105, poz. 881 ze zm.) odmówił E.M. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawna ciotką S. S., argumentując, że wnioskodawczyni jest siostrzenicą S. S., a zatem nie jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny.

W odwołaniu od tej decyzji E. M. oświadczyła, że rezygnuje z prawa do zasiłku dla bezrobotnych i będzie sprawować opiekę nad swą ciotką, która posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymaga całodziennej opieki. Ciotka jest wdową i nigdy nie miała swoich dzieci.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało się w mocy decyzję organu I instancji.

W jej uzasadnieniu organ administracyjny wskazał, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń określa ustawa z dna 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. nr 139 z 2006 r., poz. 992 ze zm.). Ze względu na to, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wpłynął do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. w dniu 7 października 2011 r., a więc przed wejściem w życie art. 1 pkt 6 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. nr 205, poz. 1212) niniejsza sprawa w myśl art. 3 tej ustawy podlega rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych. Według organu, w świetle regulacji art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, o świadczenie pielęgnacyjne mogą ubiegać się osoby, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny (w szczególności rodzice), a także opiekun faktyczny dziecka, którym - zgodnie z art. 3 pkt 14 ustawy - jest osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka. Jednakże osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne tylko wtedy, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki nad osobą niepełnosprawną.

Zgodnie z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny, czyli obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania, obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Rodzice i dzieci są spokrewnieni w pierwszym stopniu linii prostej, dziadkowie i wnuki w drugim stopniu linii prostej itd., natomiast rodzeństwo jest spokrewnione w drugim stopniu linii bocznej.

Zatem zgodnie z przepisami ustawy każda inna osoba niż rodzic lub dziecko osoby wymagającej opieki albo opiekun faktyczny dziecka, na której ciąży obowiązek alimentacyjny (czyli np. dziadkowie, wnuki czy rodzeństwo tej osoby) będą musieli wykazać, że została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1a ustawy, tzn. będą musieli wykazać, że nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo że osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki nad osobą niepełnosprawną. W ocenie Kolegium wnioskodawczyni nie należy do kręgu osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, tzn. do osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny i dlatego też wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne nie mogło zostać jej przyznane.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi E.M. podkreśliła, że negatywna decyzja w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego jest dla niej bardzo krzywdząca i domaga się rozpoznania jej sprawy w świetle obowiązujących od października 2011 r. znowelizowanych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazała, że jest siostrzenicą S.S., której rodzeństwo jest bardzo schorowane i nie jest w stanie sprawować nad nią opieki. Skarżąca obecnie jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w PUP bez prawa do zasiłku. Opiekuje się niepełnosprawną ciocią, która jest u niej zameldowana na pobyt czasowy. Strona dodała przy tym, że skoro przyczyną wydania negatywnej decyzji jest fakt, iż nie jest ona osobą spokrewnioną w linii prostej ze S.S., to należy wyznaczyć osobę, która powinna zajmować się schorowaną ciocią.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zeprezentowane w motywach zakwestionowanej decyzji.

Na rozprawie w dniu 28 lutego 2012r. skarżąca podniosła, iż jej ciocia – S.S. zamieszkuje wraz z nią. Wymaga stałej pomocy, ponieważ nie jest w stanie sama choćby spożywać posiłków. Wskazała nadto, iż jej mama – T.G. zamieszkuje w innym domu, na terenie tej samej posesji. Z racji wieku i schorzeń, na które cierpi nie jest w stanie zapewnić opieki siostrze, ponieważ sama tejże opieki wymaga.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie bowiem z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25.lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2).

Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach - stwierdza nieważność orzeczenia w całości lub części. Stwierdzenie wydania rozstrzygnięcia z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w kpa lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm./, zwanej w dalszej części rozważań p.p.s.a.). Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.) .

Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia decyzji, Sąd stwierdził, że zaskarżone orzeczenie narusza przepisy prawa materialnego w stopniu określonym w cytowanym przepisie.

Z naruszeniem prawa materialnego mamy do czynienia wówczas, gdy w ustalonym stanie faktycznym została zastosowana błędna subsumcja prawa tj. organ

nie zastosował przepisu, który winien był zastosować lub też dokonał wadliwej wykładni zastosowanego prawa.

W rozpoznawanej sprawie stan faktyczny jest pomiędzy stronami niesporny. Skarżąca jest siostrzenicą (córką siostry) niepełnosprawnej w stopniu znacznym S.S.. Opiekuje się ciocią, która wymaga stałej pomocy przy podstawowych czynnościach życiowych.

Kluczowym dla rozstrzygnięcia sprawy zagadnieniem jest wykładnia zastosowanego prawa materialnego. Przy czym, wbrew zarzutom skargi, to nie kwestia brzmienia przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przed czy też po nowelizacji, dokonanej ustawą z dnia 19 sierpnia 2011r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ma w sprawie znaczenie rozstrzygające. Nowelizacja wyłączała bowiem z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności, w pozostałym zakresie pozostawiając przepis niezmienionym. Istotą stanowiska organów obu instancji było natomiast to, że uznały one, iż z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jednoznacznie wynika, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie matce lub ojcu dziecka, innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25.lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny albo opiekunowi faktycznemu dziecka jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednoznaczne sformułowanie art. 17 ust. 1 powołanej ustawy wyklucza możliwość uznaniowego rozszerzenia przez organ kręgu osób wymienionych w tym przepisie. Ponieważ zaś E. M. nie należy do kręgu osób, wymienionych w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie może skutecznie ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. Stanowisko to nie jest trafne.

Obowiązek wykładni prokonstytucyjnej ustaw spoczywa zarówno na sądach, jak i na organach administracji publicznej (art. 8 ust. 1 Konstytucji; K.Gonera, E. Łętowska, Wieloaspektowość następstw stwierdzania niekonstytucyjności PiP 5/08/23,26).

Art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych był przedmiotem dwu wyroków Trybunału Konstytucyjnego. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 18 lipca 2008 r., w sprawie o sygn.akt P 27/07 (OTK-A 2008/6/107) orzekł, że art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. nr 139 z 2006, poz. 992 ze zm.) w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał Konstytucyjny wskazał, że w sprawie miał do czynienia z pominięciem ustawodawczym, upoważniającym do kontroli konstytucyjności obowiązującego aktu normatywnego z punktu widzenia tego, czy w jego przepisach nie brakuje unormowań, bez których może on budzić wątpliwości natury konstytucyjnej.

Wyrokiem z dnia 22 lipca 2008 r. w sprawie o sygn.akt P 41/07 (OTK-A 2008/6/109) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że: 1. art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 tej ustawy, nad innym niż jej dziecko, niepełnosprawnym, niepełnoletnim członkiem rodziny, dla której stanowi rodzinę zastępczą spokrewnioną i wobec którego osobę tę obciąża obowiązek alimentacyjny, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 20 i art. 23 Konwencji o prawach dziecka, przyjętych przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz.U. nr 120 z 1991 poz. 526 z zm.); 2. Art. 58 ust. 1 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie przyznaje prawa do świadczenia pielęgnacyjnego po dniu 31.sierpnia 2005 r. osobie ustanowionej rodziną zastępczą spokrewnioną i otrzymującą do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. powołanej w punkcie 1 zasiłek stały, jest niezgodny z art. 2 i art. 18 Konstytucji.

Wyrokiem z dnia 15 listopada 2006 r.- P 23/05 (OTK-A 2006/10/151), Trybunał Konstytucyjny orzekł natomiast, że: art. 27 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz.U. nr 64 z 1998r., poz. 414 ze zm.) w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do zasiłku stałego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Wraz z wejściem w życie ustawy o świadczeniach rodzinnych, prawo do zasiłku stałego, po 1 maja 2004 r. zostało przekształcone w uprawnienie do zasiłku pielęgnacyjnego na podstawie art. 58 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Argumenty prawne przy dekodowaniu przez Trybunał Konstytucyjny normy prawnej na podstawie art. 27 ust. 1- 3 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej, pomimo jej uchylenia, pozostają w pełni przydatne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

W uzasadnieniu wyroku z dnia 18 lipca 2008 r. Trybunał Konstytucyjny podtrzymał linię orzecznictwa, zaprezentowaną w wyroku z dnia 15 listopada 2006 r.- oba przepisy (art. 27 ust. 1-3 ustawy o pomocy społecznej i art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych) dotyczą tej samej materii; w obu występują te same relewantne kryteria zgodności zaskarżonych przepisów z wyrażoną w art. 32 ust. 1 zasadą równości (cz. III pkt 3 uzasadnienia wyroku TK z dnia 18 lipca 2008 r.).

Zgodnie z art. 193 Konstytucji każdy sąd, w tym Wojewódzki Sąd Administracyjny, może przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne. Biorąc wszakże pod uwagę, iż obowiązek podejmowania czynności zmierzających do szybkiego załatwienia sprawy spoczywa na sądzie (art. 7 p.p.s.a.), nie powinno się uciekać do korzystania z instytucji pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego w sytuacji, gdy na podstawie posiadanej wiedzy, w ramach przyznanych kompetencji, istnieje możliwość samodzielnego rozstrzygnięcia kwestii będącej przedmiotem skargi.

Kluczowym problemem dla prawidłowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest odpowiedź na pytanie czy prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwala uznać, że ustawa o świadczeniach rodzinnych przyznaje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego także osobie, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko pełnoletnim członkiem rodziny legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i wobec którego osoby tej nie obciąża obowiązek alimentacyjny a jednocześnie osoba ta jest jedynym członkiem rodziny osoby, którą osoba rezygnująca z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, się opiekuje.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że dokonując prokonstytucyjnej wykładni powołanych wyżej przepisów, przy uwzględnieniu przywołanych wyroków TK, może prawidłowo dekodować normę prawa materialnego, pozwalającą na rozstrzygnięcie sprawy i nie zachodzi potrzeba przedstawienia Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego na podstawie art. 193 Konstytucji.

Mając świadomość, że problem wyczerpującego określenia kręgu osób będących adresatami świadczenia pielęgnacyjnego (wcześniej zasiłku stałego w związku z pielęgnacją dziecka legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności) był problemem spornym w orzecznictwie (Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 marca 2002 r. w sprawie o sygn.akt II RN 141/01, OSNP 24/02/584 uznał sądowe uzupełnienie ustawowego katalogu uprawnionych za niedopuszczalne, zaś wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 listopada 2006 r. rozstrzygnął to zagadnienie odmiennie), podzielić należy stanowisko, że skoro członek najbliższej rodziny (brat/siostra, siostrzenica, bratanek/stryj, dziadek/babka czy też syn/córka) wywiązuje się ze swych obowiązków - moralnych i prawnych - wobec ciężko chorego krewnego i wymaga to odeń rezygnacji z zarobkowania, to winien on w tych działaniach otrzymać odpowiednie wsparcie państwa. Wybranie z kręgu osób jedynie niektórych i przyznanie wyłącznie im prawa do świadczenia, narusza konstytucyjną zasadę równości, a także zasadę sprawiedliwości społecznej (pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym, lecz odnoszoną również do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie prawnym nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane (art. 2 Konstytucji), godzi też w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną w ogólności (art. 18 Konstytucji) oraz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 Konstytucji). Niewątpliwie z konstytucyjnej zasady równości wynika nakaz jednakowego traktowania podmiotów prawa, należących do określonej kategorii. Relewantnymi cechami wspólnymi opiekunów, których dotyczy art. 17 ust. 1 i opiekunów tym przepisem nieobjętych są po pierwsze - sprawowanie opieki nad członkiem rodziny (także dorosłym) wymagającym stałej pielęgnacji, po wtóre - niepodejmowanie z tego powodu pracy. Na tym tle odmowa wsparcia osobom bliskim – jak w niniejszej sprawie córce siostry osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym - podważa racjonalność ustawodawcy.

Zgodnie z art. 18 Konstytucji rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej. Osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji. Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych (art. 71 ust. 1 Konstytucji). Praw określonych w szczególności w art. 69 i 71 Konstytucji można dochodzić w granicach określonych w ustawie (art. 81 Konstytucji).

Wykładni ustawy o świadczeniach rodzinnych należy dokonywać z uwzględnieniem norm konstytucyjnych i obowiązującego Rzeczypospolitą Polską prawa międzynarodowego (art. 87 ust. 1, art. 91 ust. 1 i 2 Konstytucji).

Opieka rozumiana jako troszczenie się, dbanie o kogoś, doglądanie, pilnowanie kogoś, strzeżenie, dozór ("Słownik języka polskiego" pod red. W. Doroszewskiego- PWN 1963 t. V s. 1025 znaczenie 1; "Słownik języka polskiego" pod red. M. Szymczaka PWN 1992 t. 2 s. 526; znaczenie 1; S. Skorupka "Słownik frazeologiczny języka polskiego" WP 2002 t. 1 s. 605) jest pojęciem obejmującym znacznie dalej idące obowiązki, niźli utrzymanie. Uwzględniwszy cel ustawy brak jest podstaw, by rodzina nie mogła uzyskać świadczenia pielęgnacyjnego, gdy spełnione są wszystkie przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie ulega wątpliwości, że osobiste starania o utrzymanie, stanowi realizację obowiązku alimentacji nie tylko dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie (art. 135 § 2 k.r. i o.), lecz i osoby dorosłej, nieporadnej z uwagi na wiek bądź niepełnosprawność, w sprawach codziennych. Alimentacja nie może być postrzegana jedynie jako realizacja ustawowego obowiązku alimentacji.

W uzasadnieniu wyroku z dnia 15 listopada 2006 r. Trybunał Konstytucyjny nie warunkował prawa do zasiłku stałego od tego, czy osoby ubiegające się o to świadczenie były obciążone ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym. Trybunał Konstytucyjny wskazał jedynie, że "wątpliwości [co do możliwości nabycia prawa do zasiłku stałego] wzmaga fakt, że rodzeństwo oraz krewni w linii prostej (zstępni i wstępni) byli i są obciążeni obowiązkiem alimentacyjnym" (cz. III pkt 4 uzasadnienia wyroku z dnia 15.listopada 2006 r.). W tych kategoriach Trybunał Konstytucyjny nie podzielił zatem wątpliwości, które mogłyby przemawiać za odmową prawa do zasiłku stałego na rzecz osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. W uzasadnieniu wyroku z dnia 22 lipca 2008 r., Trybunał Konstytucyjny nie wskazał na obowiązek alimentacji jako cechę relewantną (cz. III pkt 4. 3 akapit przedostatni). W uzasadnieniu wyroku TK z 18 lipca 2008 r., Trybunał Konstytucyjny- omawiając wyrok z dnia 15 listopada 2006 r.- nie wskazał obowiązku alimentacji jako relewantnej cechy wspólnej opiekunom, a w dalszej części rozważań - po podtrzymaniu owej linii orzecznictwa - wśród relewantnych kryteriów oceny zgodności zaskarżonych przepisów z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji zasadą równości, wymienił obowiązek alimentacyjny spoczywający na osobie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem (cz. III pkt 3 uzasadnienia). W istocie wynika to z zakresu pytań obu Sądów w sprawie P 27/07, bowiem obowiązek alimentacyjny nie stanowił ani przesłanki pozytywnej, ani negatywnej, nabycia prawa do zasiłku stałego (bądź obecnie -świadczenia pielęgnacyjnego).

Siostrzenica jest zstępną siostry (rodzeństwa w rozumieniu art. 128 i art. 129 § 1 kro). Na córce siostry nie ciąży ustawowy obowiązek alimentacyjny, co nie oznacza wszakże, że przez prawo nie jest postrzegana jako członek rodziny. Zstępna rodzeństwa jest członkiem rodziny, należącym nadto do kręgu spadkobierców ustawowych (art. 934, art. 935 § 1 k.c).

Wykładnią prawa jest operacja myślowa nieograniczająca się do wykładni jednego przepisu (zwłaszcza ograniczona jedynie do wykładni językowej),

lecz operacja, w toku której dokonuje się przekładu zbioru przepisów ogłoszonych

w aktach prawodawczych na zbiór norm postępowania równoznaczny jako całość

z danym zbiorem przepisów (M. Zieliński, Wykładnia prawa. Zasady. Reguły. Wskazówki, Warszawa 2002 r. s. 47 i n.; Z. Ziembiński, Logika praktyczna, Warszawa 2002 r., s. 230). Normę prawną rekonstruuje się zawsze z całokształtu obowiązujących przepisów prawnych (uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 grudnia 2002 r., w sprawie o sygn.akt P 6/02, OTK-A 2002/7/91, pkt V ppkt 9). Koniecznym jest więc sięgnięcie do zasad wykładni, zgodnie z którymi znaczenie przepisu zależy nie tylko od jego językowego sformułowania (kontekst językowy), ale także od treści innych przepisów (kontekst systemowy) oraz całego szeregu wyznaczników pozajęzykowych takich jak cele, funkcje regulacji prawnej i przekonania moralne (L. Morawski, Wykładnia w orzecznictwie sądów - komentarz, Toruń 2002 r., s. 77). Sądy winny stosować Konstytucję wprost - kierując się podstawową dyrektywą wykładni, mającej znaczenie systemowe - wykładni przepisu w zgodzie z Konstytucją; w pierwszym rzędzie, spośród kilku możliwych znaczeń przepisu za pośrednictwem reguł wykładni, poszukiwany winien być zawsze taki sens normatywny, który pozwala na uzgodnienie przepisu z Konstytucją - zgodnie z domniemaniem zgodności normy ustawowej z Konstytucją (uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2000 r. w sprawie o sygn.akt SK 18/99, OTK 7/00, s.1273).

Zgodnie z art. 7 Konstytucji i art. 6 k.p.a., organy administracji publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Nie tylko sądy, lecz i organy administracji publicznej, winny stosować Konstytucję wprost (art. 8 ust. 2 Konstytucji) - mają obowiązek dokonywać wykładni ustaw i przepisów podustawowych, kierując się podstawową dyrektywą wykładni, mającej znaczenie systemowe - wykładni przepisu w zgodzie z Konstytucją. Tak też postąpił Sąd w rozpatrywanej sprawie - dekodując normę zawartą w art. 17 ust. 1 i art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych przy pomocy wyroków Trybunału Konstytucyjnego z dnia: 15 listopada 2006 r., 18 lipca 2008 r. i 22 lipca 2008 r. Na aspekt prawotwórczy orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego oraz Sądów- w tym administracyjnych- trafnie zwraca uwagę doktryna (R. Hauser, J. Trzciński "Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego" LexisNexis 2008 s. 41-43; A. Gomułowicz "Aspekt prawotwórczy sądownictwa administracyjnego" Wolters Kluwer 2008- zwłaszcza s. 121 i n.).

Decyzje organów obu instancji zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, bowiem zasadzały się na błędnej wykładni art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez przyjęcie, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie matce lub ojcu dziecka, innym osobom na których ciąży obowiązek alimentacyjny albo opiekunowi faktycznemu dziecka przy spełnieniu dalszych kryteriów określonych w art. 17 ustawy a jednoznaczne sformułowanie powołanego przepisu wyłącza możliwość uznaniowego rozszerzenia przez organ orzekający kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Biorąc pod uwagę zaprezentowaną wyżej argumentację, mającą oparcie tak w orzecznictwie, jak i w doktrynie należy uznać, że nie ma uzasadnienia dla wskazanej przez organy interpretacji art. 17 ust. 1 ustawy. Dotyczy to zawężenia grupy osób legitymowanych do otrzymania świadczenia rodzinnego do osób, które opiekują się de facto jedynie osobami, wobec których ciąży obowiązek alimentacyjny. Powoduje to, że tracą gwarancję równego traktowania wobec prawa osoby, które poświęcając się opiece nad krewnymi lub powinowatymi, wobec których nie mają obowiązku alimentacyjnego, ale dla których są jedynymi członkami rodziny (art. 3 pkt 16 ustawy) i rezygnują dla nich ze swojej aktywności zawodowej i zarobkowej. Taka interpretacja nie jest trafna i nie jest zgodna z konstytucyjną zasadą równości, na co wskazał Trybunał Konstytucyjny w powołanych wyżej wyrokach. (por. również wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego 2010r., sygn.akt I OSK 1873/10, dostępny w Systemie Informacji Prawnej Lex nr 990201, wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w Łodzi z dnia 22 września 2010r., sygn.akt II SA/Łd 582/10, w Białymstoku z dnia 19 stycznia 2012r., sygn.akt II SA/Bk 856/11, w Poznaniu z dnia 27 listopada 2008r., sygn.akt IV SA/Po 210/08, w Lublinie z dnia 12 października 2010r., sygn.akt II SA/Lu 593/10, w Szczecinie z dnia 6 kwietnia 2011r., sygn.akt II SA/Sz 196/11, wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl) .

Biorąc to pod uwagę, koniecznym dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego są po pierwsze - sprawowanie rzeczywistej opieki nad osobą wymagającą stałej pielęgnacji, po drugie - niepodejmowanie z tego powodu pracy. Naruszenie zasady sprawiedliwości społecznej, stanowi niekonstytucyjną dyskryminację ( wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia: 3 września 1996 r. w sprawie o sygn.akt K 10/96, OTK 1996/4/33 z 16 grudnia 1997 r. w sprawie o sygn.akt K 8/97- OTK 1997/5-6//70; z dnia 13 kwietnia 1999 r. w sprawie o sygn.akt K 36/98 OTK 1999/3/40, akceptowane w uzasadnieniach wyroków Trybunału Konstytucyjnego – odpowiednio – z dnia: 18 lipca 2008 r.- cz. III pkt. 3; 22 lipca 2008 r.- cz.III pkt 4.1). Odmienna wykładnia byłaby niezgodna z konstytucyjnymi standardami ochrony rodziny (art. 18 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP). Z systemu prawa dekodowana winna być norma prawna, która umacnia więź rodzinną i wspiera osoby alimentujące bliskich (w tym poza ustawowym obowiązkiem alimentacji), dotkniętych niepełnosprawnością w stopniu znacznym, także przez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rodzeństwu bądź zstępnym rodzeństwa. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lutego 2009r., w sprawie o sygn.akt I OSK 533/08, dostępny w Systemie Informacji Prawnej Lex nr 518238)

Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a. orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji, uznając to za wystarczające dla końcowego załatwienia sprawy.

Rozpoznając sprawę ponownie organy administracji zobligowane są ustalić

i rozważyć zagadnienia podniesione w uzasadnieniu niniejszego wyroku, będąc związanymi oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania (art. 153 p.p.s.a.), biorąc pod uwagę to, że obowiązek wykładni prokonstytucyjnej ustaw spoczywa zarówno na sądach, jak i na organach administracji publicznej.

B.C.