Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 819/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2016-01-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 - ust. 4, art. 38 ust. 1 pkt 1, art. 38 ust. 2 pkt 1, art.  38 ust. 3 pkt 1, art. 38 ust. 4, art. 107 ust. 1 i ust. 4
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity
article: art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 77 par. 1, art. 80, art. 81
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Serwiniowska (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Julia Szczygielska, Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków, Protokolant st. asystent sędziego Aleksandra Dobosiewicz-Sass, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi G. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przyznania pomocy w formie zasiłku okresowego I. oddala skargę w całości; II. przyznaje adw. K. W. kwotę 295,20 zł (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych i dwadzieścia groszy) w tym 23 % VAT od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu w postępowaniu sądowym.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 6 czerwca 2014 r. G. M. (zwany dalej stroną, wnioskodawcą lub skarżącym) wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. o przyznanie zasiłku okresowego z przeznaczeniem na częściowe zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych.

W wyniku przeprowadzonej w dniu 12 czerwca 2014 r. aktualizacji wywiadu środowiskowego ustalono, że dotychczasowa sytuacja wnioskodawcy nie uległa zmianie. W dalszym ciągu prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą niepełnosprawną (trwale orzeczony lekki stopień niepełnosprawności) oraz bezrobotną bez prawa do zasiłku. Na jego dochody składają się przyznany mu do końca czerwca 2014 r. dodatek mieszkaniowy (150,46 złotych) wraz z dodatkiem energetycznym (11,36 złotych). Skarżący posiada również zadłużenie z tytułu opłat za energię (39,12 złotych), gaz (255,56 złotych) oraz mieszkanie (574,30 złotych).

W toku przeprowadzanego wywiadu, a także w późniejszych oświadczeniach, skarżący wyjaśnił, że jego oczekiwania dotyczące wnioskowanej pomocy – poza realizacją potrzeb związanych z zakupem żywności, środków higienicznych i sanitarnych – obejmują również inne potrzeby życiowe np. przejazdy do sądów na trasie J. i W. Jednocześnie wnioskodawca wskazał, że liczy na przyznanie zasiłku na okres od czerwca do grudnia 2014 r. w maksymalnej wysokości.

Decyzją z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...], Burmistrz Miasta L., działając na podstawie art. 3 ust. 3 i 4, art. 8, art. 38 oraz art. 106 ust. 1, 3 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm., zwanej dalej u.p.s.) w zw. z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823) oraz art. 104 i art. 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 23, zwanej dalej k.p.a.):

1) przyznał zasiłek okresowy od dnia 1 czerwca do dnia 31 lipca 2014 r. w wysokości 190,09 złotych miesięcznie z przeznaczeniem na zakup żywności oraz środków higienicznych i sanitarnych;

2) odmówił przyznania zasiłku okresowego od dnia 1 czerwca do dnia 31 grudnia 2014 r. z przeznaczeniem na przejazdy do sądów na trasie J. i W.;

3) nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał, że stronie przysługuje prawo do otrzymania zasiłku okresowego, gdyż wysokość jego miesięcznych dochodów wynosi 161,82 złotych i nie przekracza kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej wynoszącego 542 złotych. Wysokość świadczenia ustalonego na poziomie 190,09 złotych stanowi 50 % różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, o którym mowa powyżej, a dochodem wnioskodawcy.

Organ wyjaśnił, że zarówno wysokość zasiłku okresowego jak i okres na jaki jest on przyznawany są uzależnione od okoliczności danej sprawy i zakresu niezbędnej pomocy. Przy czym kwota zasiłku jest co do zasady ustalana do wysokości różnicy między kryterium dochodowym, a uzyskanym dochodem, lecz nie może być niższa niż 50 % różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby i wynosić mniej niż 20 złotych. Maksymalnie zaś zasiłek okresowy może wynieść 418 złotych.

Organ wskazał, że wysokość przyznanego skarżącemu w niniejszej sprawie wsparcia wynika z ograniczonych możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej, który na realizację różnych form wsparcia w 2014 r. dysponuje kwotą 455.653,88 złotych, z czego 300.000,00 złotych zabezpiecza na zakup opału dla podopiecznych zaś 100.000,00 złotych na pokrycie kosztów schronienia osób bezdomnych. Resztę środków finansowych (ok. 55.000,00 złotych) organ zmuszony jest przeznaczyć na pozostałe formy wsparcia, co przy szacowanej liczbie 290 osób i rodzin wymagających pomocy sprawia, że świadczenia muszą być przyznawane w minimalnej wysokości wynikającej z przepisów ustawy o pomocy społecznej. Oceniając sytuację wnioskodawcy organ stwierdził, że nie jest ona wyjątkowa na tle innych osób korzystających ze wsparcia, natomiast kwota przyznanego zasiłku zabezpiecza częściowo jego potrzeby. Jednocześnie organ zauważył, że od lipca 2014 r. wysokość dochodów strony może ulec zmianie w związku z tym przyznana pomoc obejmuje okres tylko dwóch miesięcy tj. czerwca i lipca 2014 r.

Odmawiając przyznania zasiłku okresowego na przejazdy do sądów, organ kierował się zasadą, że zasiłek może być przyznany na niezbędną potrzebę życiową, czyli taką bez której dana osoba nie może egzystować bądź nie możne się obejść w warunkach codziennego bytowania. Zdaniem organu potrzeba przejazdów do sądów nie mieści się w powyższej kategorii, gdyż nie zaburza stronie codziennego funkcjonowania i może ona bez tego egzystować. Ponadto koszty związane z prowadzeniem postępowań sądowych, istotnych z punktu widzenia osobistych interesów skarżącego, winny zostać stronie zwrócone po pozytywnym dla niej zakończeniu tych postępowań. Nie bez znaczenia było również, że skarżący ma możliwość ustanowienia pełnomocnika z urzędu, który będzie mógł go zastępować podczas przeprowadzania czynności procesowych.

Odwołując się od powyższego rozstrzygnięcia skarżący podniósł, że organ naruszył przepisy art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., a także art. 225 § 1 k.p.a. Zarzucił również, że decyzja została wydana w toku nieprawidłowego działania kierownika jednostki pomocy społecznej oraz z naruszeniem jego dóbr osobistych, o których mowa w art. 100 u.p.s., zaznaczając jednocześnie, że w świetle art. 136 k.p.a. obowiązek przeprowadzenia rzetelnego postępowania dowodowego spoczywa również na organie drugiej instancji.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 3 ust. 3 i 4, art. 8 ust. 1 i 3, art. 38 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1, ust. 3 pkt 1, ust. 5 – 6, oraz art. 106 u.p.s., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że skarżący jako osoba dotknięta bezrobociem i dysponująca małymi dochodami kwalifikuje się do otrzymania pomocy w formie zasiłku okresowego. Następnie po dokonaniu stosownego wyliczenia, organ drugiej instancji doszedł do przekonania, że zarówno wysokość zasiłku jak i okres na jaki został on przyznany były zasadne i mieściły się w granicach ustawowego związania co do kwoty jak i uznania co do okresu przyznania. Jednocześnie Kolegium podkreśliło, że strona może swobodnie dysponować przyznanym zasiłkiem, gdyż jego istotą nie jest realizacja konkretnych celów. Stąd też jedynie od woli skarżącego zależy na jaki cel przeznaczy otrzymane środki finansowe. Nieścisłość ta – zdaniem organu – nie może jednak stanowić samoistnej podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, w odniesieniu do wydanej decyzji, strona zarzuciła organowi drugiej instancji naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w związku z art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 – 4, art. 38 ust. 2 pkt 1 u.p.s., poprzez przyjęcie i stosowanie jednolitej dla wszystkich beneficjentów zasady przyznawania 50 % wyliczonego zasiłku, podczas gdy skarżący wnioskował o przyznanie świadczenia w pełnej wysokości tj. 100 % różnicy pomiędzy kryterium dochodowym a dochodem na okres do 31 grudnia 2014 r.

Ponadto skarżący oświadczył, że w toku postępowania doszło do rażącego naruszenia prawa z powodu przedstawienia przez skarżącego kierownikowi ośrodka pomocy społecznej dowodów na nieprawidłowości mające znamiona czynów zabronionych.

Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zakwestionowanej decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, względnie o jej uchylenie.

W odpowiedzi Kolegium podtrzymało swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wnosząc o oddalenie skargi.

W toku postępowania ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego, uzupełniając wniesioną skargę, zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie:

- art. 6 – 9, art. 77 § 1 i 4 oraz art. 80 k.p.a., polegające na nie wyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego, przez co doszło do błędnej oceny całokształtu materiału dowodowego i niepełnych ustaleń faktycznych, mających wpływ na ustalenie wysokości zasiłku okresowego;

- art. 3 ust. 1, ust. 3 i 4 oraz art. 38 ust. 1, ust. 2 pkt 2 i ust. 5 u.p.s., przez ich niewłaściwe zastosowanie i brak uwzględnienia właściwych kryteriów przy rozstrzyganiu o przyznaniu zasiłku okresowego;

- art. 147 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s., poprzez rozstrzyganie o kwocie zasiłku okresowego jedynie na podstawie środków własnych, z pominięciem dotacji otrzymywanych na ten cel z budżetu państwa;

- art. 10 § 1 w zw. z art. 81 k.p.a., poprzez nie zapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu i nie pouczenie o przysługującym jej prawie zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań;

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji wydanej z istotnym naruszeniem wskazanych przepisów.

Uzasadniając powołane zarzuty pełnomocnik skarżącego wskazał, że kontrola uznania administracyjnego, którego przejawem jest zaskarżona decyzja, sprowadza się nie tylko do zbadania zachowania granic uznania, ale także na dokładnej analizie postępowania dowodowego poprzedzającego decyzję i realizacji zasad ogólnych postępowania administracyjnego.

Zdaniem skarżącego, przyznanie zasiłku okresowego w niepełnej wysokości nie znajdowało uzasadnienia w świetle możliwości płatniczych ośrodka pomocy społecznej, gdyż wykazane dane pozostawały w sprzeczności ze sprawozdaniem z działalności tej jednostki za 2014 r. oraz przyjmowanym corocznie planem wydatków. Dowód ze wskazanych dokumentów winien – w ocenie strony – zostać przeprowadzony w toku postępowania sądowego, gdyż przedstawione wyjaśnienia mają wybiórczy i dowolny charakter oraz nie rozwiewają wątpliwości co do wiarygodności tych danych. W szczególności, że gminy od 2008 r. otrzymują dotację celową na pokrycie wydatków na zasiłki okresowe w części obejmującej pokrycie ustawowego minimum (50 % różnicy pomiędzy kryterium dochodowym a dochodem uprawionego). Dostrzeżone uchybienia w zakresie postępowania dowodowego prowadzą do wniosku, że rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie zapadły w oparciu o niepełne ustalenia faktyczne i bez wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego. Potwierdzeniem tego stanowiska jest również nieprawidłowe ustalenie wysokości dochodu wnioskodawcy, a także nienależyte rozważenie przez organ pomocowy sytuacji życiowej skarżącego, jego potrzeb, niepełnosprawności i kosztów utrzymania a nade wszystko stanu zdrowia, który ma istotny wpływ na powiększenie się niezbędnych potrzeb związanych z koniecznością leczenie przewlekłego schorzenia kardiologicznego.

Dalej skarżący podkreślił, że w aktach sprawy brak jest pierwotnego wywiadu środowiskowego, co do którego zgłoszone zostały zastrzeżenia, stwierdzając również, że charakter zasiłku okresowego wyklucza możliwość odmowy jego przyznania na określony cel, zaś organ nie dochował zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, gdyż nie zawiadomił jej o prawie do zapoznania się z aktami sprawy i wyrażenia swojego stanowiska. Przy czym zauważył jednocześnie, że z obowiązku tego nie zwalnia brak nowych dowodów na etapie postępowania odwoławczego.

Skarżący zwrócił uwagę także na okoliczność, że wywiązuje się on ze wszelkich obowiązków wynikających ze współpracy z organem pomocy społecznej, czyniąc wszelkie kroki w celu poprawy swojej trudnej sytuacji życiowej, co nie jest łatwe z uwagi na niepełnosprawność i chorobę.

Mając powyższe na uwadze, strona wniosła na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

W toku rozprawy przeprowadzonej w dniu 29 grudnia 2015 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał wniesioną skargę oraz wnioski w niej zawarte, żądając jednocześnie zwrotu kosztów dojazdu skarżącego do Sądu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również pamiętać, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Podstawą materialną wydanego rozstrzygnięcia były przepisy ustawy o pomocy społecznej, która w art. 2 ust. 1 wskazuje, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.

Zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a także zapobieganie wskazanym w art. 2 ust. 1 przywołanej ustawy trudnym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s.). Przy czym rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, zaś potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s.).

Jedną z form pomocy społecznej jest zasiłek okresowy, który – zgodnie z art. 38 ust. 1 u.p.s. – jest przyznawany w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego:

1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej;

2) rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny.

Podkreślić należy, że zasiłek okresowy jest świadczeniem związanym, określanym również czasami jako świadczenie względnie uznaniowe, co oznacza, że organ orzekający w konkretnej sprawie musi – co do zasady – przyznać wnioskowaną pomoc, jeśli zostaną przez stronę spełnione ustawowe przesłanki. Uznanie administracyjne ograniczone jest zaś do kwestii ustalenia wysokości zasiłku, która nie może być mniejsza od poziomu minimalnego ustanowionego w ustawie oraz okresu na jaki zasiłek zostanie przyznany (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 listopada 2012 r., sygn. akt I OSK 1222/12, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SA/Sz 1268/13).

Orzekając w tak zakreślonych ramach prawnych należy stwierdzić, że rozstrzygnięcia organów administracji publicznej zostały wydane na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego oraz przy zastosowaniu właściwych przepisów prawa.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że skarżący spełnia kryteria podmiotowe i dochodowe do przyznania mu wnioskowanego świadczenia. Jest on bowiem dotknięty długotrwałym bezrobociem, z czego wynika również jego trudna sytuacja materialna. Nie można również nie zauważyć, że skarżący legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności oraz – jak sam twierdzi – ma przewlekłe schorzenie kardiologiczne. Jedynym źródłem jego bieżącego utrzymania jest pomoc społeczna. W dacie wnioskowania o udzielenie wsparcia strona dysponowała dochodem w kwocie 161,82 złotych pochodzącym z przyznanego jej dodatku mieszkaniowego oraz dodatku energetycznego na okres od dnia 1 stycznia do dnia 30 czerwca 2014 r., który należy zakwalifikować jako dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s. Wysokość dochodu skarżącego była zatem mniejsza od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, które wynosiło na dzień wydania rozstrzygnięcia 542 złotych (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.).

W tym miejscu należy podkreślić, że podstawowym źródłem informacji o sytuacji wnioskodawcy jest rodzinny wywiad środowiskowy, który – jak stanowi art. 107 ust. 1 u.p.s. – przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej oraz u osób, o których mowa w art. 103. Natomiast w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych (art. 107 ust. 4 u.p.s.). Stosownie przy tym do treści art. 106 ust. 4 u.p.s., decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego.

Również w niniejszej sprawie podstawą do ustalenia sytuacji osobistej skarżącego był kwestionariusz aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego, którego oryginał – wbrew twierdzeniu skarżącego – znajduje się w aktach sprawy. Należy bowiem zwrócić uwagę, że formularz ten składa się z kilku części, a kolejność ich wypełnienia nie jest przypadkowa. Zatem podniesione przez stronę zastrzeżenia, zawarte w adnotacji urzędowej z dnia 27 czerwca 2014 r., nie odnosiły się do ustaleń dokonanych w toku określania stanu faktycznego i oczekiwań wnioskodawcy, co miało miejsce w dniu 12 czerwca 2014 r., lecz do oceny jego sytuacji i planu pomocy sporządzonych w dniu 24 czerwca 2014 r.

Po wtóre, ustalenia odnoszące się do oceny ogólnej sytuacji wnioskodawcy obejmowały również jego sytuację majątkową, która wykazywała po stronie dochodów kwotę 161,82 złotych. W takiej też wysokości – co poświadczyła swoim podpisem strona – wykazany dochód został przyjęty do obliczenia wysokości należnego świadczenia. Przy czym dochód ten obejmował nie tylko dodatek mieszkaniowy w kwocie 150,46 złotych, ale także dodatek energetyczny wynoszący 11,36 złotych.

Stosownie do treści art. 38 ust. 2 pkt 1 u.p.s., w przypadku osoby samotnie gospodarującej zasiłek okresowy ustala się do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 złotych miesięcznie.

W myśl natomiast art. 38 ust. 3 pkt 1 przywołanej ustawy, kwota zasiłku okresowego ustalonego zgodnie z ust. 2 nie może być niższa niż 50 % różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby i jednocześnie wynosić mniej niż 20 złotych miesięcznie (art. 38 ust. 4 u.p.s.).

Zasiłek okresowy przyznany w niniejszej sprawie spełniał zatem powyższe wskazania, gdyż wyliczona różnica pomiędzy kryterium dochodowym a dochodem skarżącego wyniosła 380,18 złotych (542,00 złotych – 161,82 złotych), a więc 50 % tej kwoty kształtowało się na poziomie 190,09 złotych. W takiej też wysokości świadczenie zostało stronie ustalone.

Ze skargi sporządzonej osobiście przez skarżącego jak i z jej uzupełnienia przez ustanowionego dla strony pełnomocnika wynika, że istotą problemu jest dokonana przez organ ocena sytuacji skarżącego w odniesieniu do posiadanych przez gminę środków finansowych uniemożliwiająca przyznanie zasiłku okresowego w maksymalnej wysokości.

Wysokość zasiłku okresowego przyznawanego przez organy pomocy społecznej mieści się w granicach uznania administracyjnego, obejmującego również prawo do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. Wpływ na taką ocenę będą zatem miały zarówno okoliczności leżące po stronie osób ubiegających się o wsparcie a związane z ich sytuacją osobistą (rodzinną, majątkową, zdrowotną, mieszkaniową), jak i możliwości realizacji potrzeb podopiecznych wynikające w głównej mierze z posiadanych środków finansowych.

W zakresie pierwszej kategorii przesłanek należy mieć przede wszystkim na uwadze, że sytuacja skarżącego jest na tyle trudna, że zasługuje on na wsparcie w postaci zasiłku okresowego. Jednakże podstawową przesłanką do jego przyznania jest status skarżącego na rynku pracy. Wprawdzie strona stara się wykazać, że podejmuje działania konieczne do znalezienia zatrudnienia, jednakże dotychczas okazały się one nieefektywne. Zauważyć również należy, że sytuacja skarżącego od dłuższego czasu nie ulega poprawie i w zasadzie wszystkie jego potrzeby zaspokajane są przez instrumenty pomocy społecznej. Skarżący winien jednak zdawać sobie sprawę, że celem pomocy społecznej nie jest i nie może być trwałe subsydiowanie jego potrzeb, zwalniające go z odpowiedzialności za przezwyciężenie trudnej, ale przejściowej sytuacji, w której się znalazł. Również posiadany lekki stopień niepełnosprawności nie jest przeszkodą do polepszenia sytuacji, zwłaszcza że nie stanowi on przeszkody w mobilności skarżącego. Sygnalizowane problemy zdrowotne związane z chorobą serca nie mogły stanowić podstawy do otrzymania szczególnego statusu, gdyż skarżący nie wykazał jakoby miały one wpływ na jego zdolność do pracy oraz uniemożliwiałyby mu podjęcie starań o znalezienie stałego lub okazjonalnego zatrudnienia pozwalającego zapewnić zaspokojenie chociażby części potrzeb.

Z drugiej strony, organ winien wziąć pod uwagę także swoje możliwości finansowe, które są ograniczone, gdyż środki jakie pozostawały do dyspozycji organu w połowie 2014 r. z przeznaczeniem na różne formy wsparcia obejmowały kwotę 455.653,88 złotych, z czego ok. 400.000,00 złotych zabezpieczono na zakup opału i pokrycie kosztów schronienia osób bezdomnych. Pozostała zaś kwota winna zostać spożytkowana na potrzeby licznej grupy osób i rodzin wymagających wsparcia w stopniu co najmniej równym skarżącemu. Stąd też rolą organu było oszczędne gospodarowanie dysponowanymi środkami, które umożliwiły przyznanie stronie świadczenia jedynie w minimalnej wysokości.

Stanowiska organu w tym zakresie nie mogła podważyć przedłożona i zawnioskowana przez skarżącego dokumentacja obejmująca sprawozdanie z działalności Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Lubaniu za 2014 r. i plany wydatków na 2014 r. Sąd bowiem nie jest władny do oceny sprawozdań finansowych, które – jako dokument szczególny – wymagają specjalnej wiedzy w zakresie oceny danych statystycznych jak i odpowiednich działań rachunkowych. Stąd też Sąd nie dopuścił zawnioskowanych przez stronę dowodów w powyższym przedmiocie.

Nie wnikając w przytoczoną materię a jednocześnie odnosząc się do treści podniesionych zarzutów (zwłaszcza naruszenia art. 147 ust. 7 w zw. z art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s.) należy stwierdzić, że działania obejmujące przyznawanie i wypłacanie zasiłków okresowych stanowi zadanie własne gminy, co wprost wynika z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.p.s. Pozostałe formy wsparcia, o którym mowa w sprawozdaniu ośrodka pomocy społecznej przy pozycji obejmującej wydatki w kwocie 568.873,88 złotych, ujęte generalnie jako zasiłki i pomoc w naturze oraz składki na ubezpieczenie społeczne, również stanowią zadania własne gminy. Wobec tego twierdzenie organu wyrażone w połowie 2014 r., że właśnie na te formy dysponuje kwotą ok. 450.000,00 złotych nie pozostaje w sprzeczności z pozycją zawartą w sprawozdaniu za cały 2014 r., że na świadczenia te wydatkowano ok. 550.000,00 złotych. Stanowi to także potwierdzenie tezy, że potrzeby podopiecznych wykraczają poza zaplanowane środki przeznaczone na tę pomoc, co z kolei wiązać się musi ze zwiększeniem tych środków w momencie ich wyczerpania.

Przepis art. 147 ust. 7 u.p.s. stanowi, że od 2008 r. gminy otrzymują dotację celową z budżetu państwa na pokrycie wydatków na zasiłki okresowe w części określonej w art. 38 ust. 3, a więc w sytuacji, gdy zabraknie środków na realizację zasiłków okresowych nawet w minimalnym zakresie. W ocenie Sądu nie można dokonywać takiej interpretacji tego przepisu, która prowadziłaby do uznania, że część zasiłku byłaby finansowana najpierw ze środków budżetu państwa, następnie zaś podwyższana ponad 50 % minimum ze środków budżetu gminy. Niedopuszczalne jest również oczekiwanie, że organy gminy winny poprzez nieracjonalną politykę przyznawania maksymalnych świadczeń wyczerpać swój budżet na ten cel, a następnie realizować minimalne świadczenia tylko ze środków budżetu państwa.

Mając powyższe okoliczności na uwadze nie można uznać, że organ naruszył normy procesowe (art. 6 – 9, art. 77 § 1 i 4, art. 80 k.p.a.) oraz normy materialne (art. 3 ust. 1, ust. 3 – 4, art. 38 ust. 1, ust. 2 pkt 1 u.p.s.) poprzez niewyczerpujące zebranie, a następnie rozpatrzenie materiału dowodowego, czym przekroczył granice uznania administracyjnego. W ocenie Sądu zarówno organ pierwszej instancji jak i organ odwoławczy miały prawo ustalić świadczenie skarżącego na minimalnym, ale dopuszczalnym poziomie mając za podstawę całokształt okoliczności sprawy, w tym w szczególności sytuację osobistą skarżącego jak i własne możliwości finansowe.

Również ustalenie okresu na jaki przyznano świadczenia mieścił się w granicach uznania administracyjnego i wynikało z okoliczności, że jedyny dochód skarżącego – dodatek mieszkaniowy oraz dodatek energetyczny – wygasały z końcem czerwca 2014 r. Przewidywana zaś ewentualna zmiana sytuacji dochodowej skarżącego w miesiącu lipcu 2014 r., a co za tym idzie również zmiana wysokości ewentualnego zasiłku okresowego, stanowiła wystarczającą podstawę do ustalenia świadczenia na okres dwóch miesięcy (czerwiec – lipiec 2014 r.). Stąd też zarzut naruszenia art. 38 ust. 5 u.p.s. okazał się nieuzasadniony.

Także i zarzut naruszenia art. 10 § 1 w zw. z art. 81 k.p.a. nie zasługiwał na uwzględnienie. Chociaż z akt sprawy wynika, że w istocie organ odwoławczy pominął zawiadomienie strony o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (czemu – co warto podkreślić – nie uchybił organ pierwszej instancji) to jednakże skarżący nie wykazał, że podniesione naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy. Warunkiem bowiem skuteczności zarzutu naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. jest wykazanie, że uchybienie uniemożliwiło stronie dokonanie konkretnych czynności procesowych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 listopada 2014 r., sygn. akt II OSK 1098/13).

W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał związku przyczynowego między naruszeniem a brakiem możliwości zajęcia przez stronę stanowiska przed wydaniem decyzji odwoławczej, zwłaszcza że podstawowe dowody zostały przeprowadzone z jej udziałem i wiedza o nich wynikała z aktywności strony przed organem pierwszej instancji, zaś zakres żądania nie budził wątpliwości, zawłaszcza że skarżący – będący jedyną stroną tego postępowania – żądanie to sformułował.

Podobny charakter – zdaniem Sądu – miało również uchybienie organu polegające na wskazaniu przeznaczenia zasiłku okresowego na konkretne cele oraz orzeczenie w związku z tym o odmowie przyznania tego świadczenia na okres od dnia 1 czerwca 2014 r. do dnia 31 grudnia 2014 r.

Zasiłek okresowy jako świadczenie z zakresu pomocy społecznej skierowane jest bowiem wprost do osoby wnioskodawcy, a nie w celu realizacji jego konkretnej potrzeby bytowej. Stąd też warunkiem przyznania tego świadczenia, obok spełnienia kryterium dochodowego, jest szczególna sytuacja osobista strony. Słusznie zatem organ odwoławczy stwierdził, że przeznaczenie tego świadczenia wynika jedynie z woli osoby je otrzymującej. Z punktu widzenia zasadności żądania obojętnym pozostaje zatem, czy skarżący ma zamiar przeznaczyć zasiłek okresowy na żywność, środki higieniczne, czy też na przejazdy. Niemniej jednak działanie organu pierwszej instancji, wiążące się ze staraniem pełnego rozpoznania żądania strony, także w części nie znajdującej uzasadnienia co do okresu świadczenia, nie można uznać za mające istotny wpływ na wynik sprawy, która – co należy podkreślić – została rozpoznana prawidłowo.

Reasumując powyższe rozważania należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja Kolegium oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszały przepisów prawa w stopniu uzasadniających ich uchylenie, a tym bardziej – jak oczekiwała tego strona – stwierdzenie ich nieważności, co jednocześnie oznacza, że zarzut naruszenia przez Kolegium art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. okazał się nieuprawniony. Świadczenie zostało bowiem przyznane zgodnie z obowiązującymi regułami i w wysokości wynikającej z uwzględnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Mając zatem na uwadze, że wniesiona skarga okazała się nieuzasadniona, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. zobowiązany był do oddalenia skargi, o czym orzeczono w punkcie I sentencji.

Podstawę prawną wydania rozstrzygnięcia w punkcie II sentencji stanowił natomiast art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 461 ze zm.) w zw. z § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2015 r., poz. 1801).

Wobec oddalenia skargi rozpatrzenie wniosku o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów jego stawiennictwa w Sądzie w dniu 11 czerwca 2015 r. okazało się bezprzedmiotowe.