Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2455/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-05-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Skarżony organ: Rada Adwokacka
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Sędziowie Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) Protokolant ref. staż. Monika Piotrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2012 r. sprawy ze skargi A. M. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów oddala skargę Do orzeczenia zgłoszono zdanie odrębne


UZASADNIENIE

Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uchwałą z dnia [...] września 2011 r.,

[...], po rozpoznaniu odwołania A. M. (nazywanego dalej "skarżącym") utrzymało w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w W. z dnia [...] sierpnia 2011 r. Jako podstawę rozstrzygnięcia powołało art. 58 pkt 8 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188 z późn. zm.), dalej: "p.o.a.".

Do wydania uchwały doszło w oparciu o następujące ustalenia:

Okręgowa Rada Adwokacka (dalej: ORA) w W. uchwałą z dnia [...] marca 2006 r., na podstawie art. 68 ust. 2-7 w zw. z art. 65, 66 ust. 1 pkt 2 oraz art. 67 p.o.a. postanowiła o wpisaniu skarżącego na listę adwokatów Izby Adwokackiej w W.

Okręgowa Rada Adwokacka w W. uchwałą z dnia [...] czerwca 2011 r. postanowiła o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie skreślenia skarżącego z listy adwokatów Izby Adwokackiej w W. Uznała, że podstawę daje art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a., zgodnie z którym osoba, która piastuje stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub wykonuje zawód notariusza nie może być jednocześnie adwokatem. W uzasadnieniu uchwały podano, że w dniu [...] maja 2011 r. wpłynęła do Biura ORA w W. ankieta, w której skarżący oświadczył, że jest zatrudniony w W. w W. na stanowisku asystenta sędziego.

Skarżący pismem z dnia [...] lipca 2011 r. złożył wniosek o umorzenie postępowania w sprawie skreślenia z listy adwokatów. Zauważył, że przed wpisem na listę w 2006 r., podczas rozmowy w siedzibie ORA w W. wskazał, że jest asystentem sędziego w W. w W. Podczas rozmowy pytano skarżącego, czy planuje podjąć wykonywanie zawodu adwokata. Skarżący wyjaśnił, że swoje plany zawodowe w związku ze złożeniem egzaminu sędziowskiego wiąże raczej z sądownictwem, o czym świadczył fakt, że razem z wnioskiem o wpis na listę wniósł o zawieszenie prawa do wykonywania zawodu. Zatem, ORA w W. już w 2006 r. wiedziała, że skarżący pracuje jako asystent sędziego i nie widziała przeszkód w dokonaniu wpisu. W chwili wpisu na listę stan prawny był taki sam, jak w dniu wydania kwestionowanej uchwały,

tzn. art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. miał takie same brzmienie. Ponadto, skarżący zauważył, że jest zawieszony w prawie do wykonywania zawodu, stąd nie ma jakiegokolwiek niebezpieczeństwa konfliktu interesów, a tylko to jest ratio legis

art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a.

Powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 stycznia 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 1994/09, skarżący uznał, że w uchwale nieprawidłowo przytoczono i zinterpretowano art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a.

Okręgowa Rada Adwokacka w W. uchwałą z dnia [...] sierpnia 2011 r., na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. postanowiła skreślić skarżącego z listy adwokatów Izby Adwokackiej w W., stwierdzając, że ratio legis tego przepisu jest oczywiste – dotyczy osób zajmujących stanowiska w wymiarze sprawiedliwości: Sądzie Najwyższym, sądach powszechnych, sądach administracyjnych i sądach wojskowych zgodnie z ustawami regulującymi ich ustrój i właściwość (art. 175 ust. 1 i art. 176 ust. 2 Konstytucji) - sędziowie, referendarze sądowi, asystenci sędziów, nie mogą jednocześnie posiadać uprawnienia do korzystania z tytułu zawodowego "adwokata" (art. 1 ust. 4 p.o.a.). Nie można mieć jednocześnie legitymacji sędziego (referendarza, asystenta sędziego ) i legitymacji adwokackiej. W ocenie organu, pomijając względy jurydyczne, byłaby to niewątpliwie w odczuciu powszechnym niedopuszczalna deprecjacja zarówno organów wymiaru sprawiedliwości, jak też instytucji i organizacji pomocy prawnej.

W dniu wydawania uchwały skarżący (adwokat) był zatrudniony na stanowisku asystenta sędziego w W. w W. i nie złożył żadnej deklaracji rozwiązania stosunku pracy. Tym samym zasadne było powołanie się na art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2011 r. skarżący wniósł odwołanie od uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w W. z dnia [...] sierpnia 2011 r., wnosząc o jej uchylenie i umorzenie postępowania w sprawie skreslenia z listy adwokatów Izby Adwokackiej w W.

Skarżący uznał, że uchwała jest niezgodna z przepisami prawa, w tym art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a., art. 175 ust. 1 Konstytucji RP, art. 1 i art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych.

Skarżący zarzucił organowi zniekształcenie przepisu art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a., poprzez podanie go w brzmieniu: "Osoba, która piastuje stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości (...) nie może być jednocześnie adwokatem". W ocenie skarżącego, nawet tak zniekształcona treść tego przepisu nie uprawniała do wyciągnięcia wniosku, że asystent sędziego nie może być jednocześnie adwokatem, gdyż - wbrew stanowisku ORA - asystent sędziego nie piastuje stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości.

Zgodnie z art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a., aby skreślić adwokata z listy powinny nastąpić: uzyskanie wpisu na listę oraz objęcie stanowiska w organie wymiaru sprawiedliwości.

Istotna jest przy tym kolejność nastąpienia tych przesłanek: najpierw powinno nastąpić wpisanie na listę, a dopiero potem - objęcie stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości. Za takim rozumieniem art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a., w ocenie skarżącego, przemawia zarówno wykładnia językowa (przepis mówi o "objęciu" stanowiska, a nie o "pozostawaniu" na stanowisku, czy - jak wskazano w zaskarżonej uchwale - o "piastowaniu" stanowiska), jak i wykładnia systemowa (prawomocny wyrok WSA w Warszawie z dnia 28 stycznia 2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 1994/09).

W przypadku skarżącego kolejność była odwrotna. Najpierw zaczął pracować na podstawie umowy o pracę jako asystent sędziego w W. w W. (od dnia [...] lutego 2004 r.), a dopiero potem ukończył aplikację sądową i złożył egzamin sędziowski w 2005 r. i następnie - cały czas pracując w W. w W. na stanowisku asystenta sędziego, co było wiadome organom adwokatury wpisującym go na listę - w 2006 r. uzyskał wpis na listę adwokatów, jednocześnie zawieszając prawo do wykonywania zawodu. Będąc adwokatem nie objął więc stanowiska w organie wymiaru sprawiedliwości.

Skarżący zauważył, że nawet gdyby - wbrew wykładni językowej i systemowej art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. - uznać, że kolejność wpisu i objęcia stanowiska w organie wymiaru sprawiedliwości nie ma znaczenia, to podkreślić należało, że objęciem stanowiska w wymiarze sprawiedliwości nie jest podjęcie ani kontynuowanie pracy na stanowisku asystenta sędziego w sądzie [...].

Stosownie do art. 27a § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych na stanowisku asystenta sędziego, do samodzielnego wykonywania czynności administracji sądowej oraz czynności przygotowania spraw sądowych do ich rozpoznania, może być zatrudniony ten, kto spełnia wymagania określone w art. 6 § 1 pkt 1 - 3 tej ustawy. Mowa jest więc wyraźnie nie o sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości, lecz jedynie o wykonywaniu czynności administracji sądowej oraz czynności przygotowania spraw sądowych do ich rozpoznania. Asystent sędziego jest więc pracownikiem "merytorycznym" w zakresie, w jakim samodzielnie przygotowuje projekty uzasadnień orzeczeń czy projekty zarządzeń dla sędziego, z którym współpracuje. Jednakże to sędzia sprawuje wymiar sprawiedliwości i to on podejmuje decyzje w ramach swojej niezawisłości sędziowskiej. Ze współpracy asystenta sędziego z sędzią nie można wywodzić, że asystent sędziego sprawuje wymiar sprawiedliwości.

Ponadto, w odróżnieniu od sędziego, osoba zatrudniona na stanowisku asystenta sędziego nie wykonuje tego zawodu z tytułu powołania, lecz w oparciu o umowę o pracę [por. art. 27a § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, który stanowi, że "na stanowisku asystenta sędziego (...) może być zatrudniony (...)"], stąd jest to dodatkowy argument za tym, że w strukturze sądu rozumianego jako urzędu asystent sędziego jest jedynie pracownikiem niesprawującym wymiaru sprawiedliwości.

Skarżacy podkreślił, że niewykonywanie zawodu jest prawem adwokata pozostającego w stosunku pracy.

Adwokat nie może wykonywać zawodu, jeżeli pozostaje w stosunku pracy

(art. 4b ust. 1 pkt 1 p.o.a.). Dla osoby pozostającej w stosunku pracy wpis na listę adwokatów nie rodzi więc obowiązku wykonywania zawodu adwokata. Ustawa Prawo o adwokaturze nie zawiera w tej mierze w ogóle jakichkolwiek przepisów, z których można by wywieść taki wymóg. Sprawę wykonywania bądź niewykonywania zawodu adwokata ustawodawca pozostawił wyłącznie woli adwokata, nie wiążąc żadnych negatywnych skutków z faktem niepodjęcia w ogóle wykonywania tego zawodu. Natomiast ustawodawca przewiduje sytuacje, w których adwokat nie wykonuje zawodu, zwalniając takie osoby z obowiązku ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej (art. 8a ust. 2 p.o.a.). Przepis art. 4b ust. 1 pkt 1 p.o.a. wprowadza więc jedynie zakaz jednoczesnego wykonywania zawodu adwokata z pozostawaniem w stosunku pracy.

Odróżnia się bowiem prawo do bycia adwokatem (do wyboru zawodu adwokata) od prawa do wykonywania zawodu adwokata (por. uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2008 r., sygn. akt II GSK 594/08). Sam wpis na listę adwokatów nie jest wystarczający do wykonywania zawodu adwokata. Przed rozpoczęciem wykonywania czynności zawodowych adwokat zobligowany jest złożyć ślubowanie, a ponadto - wyznaczyć siedzibę zawodową i zawiadomić o tym właściwą radę adwokacką.

Będąc asystentem sędziego od 2004 r. skarżący został wpisany w 2006 r. na listę adwokatów i złożył ślubowanie, jednakże nie wyznaczył siedziby zawodowej i nie zawiadomił o tym fakcie właściwej rady adwokackiej, co powoduje, że nie podjął wykonywania zawodu adwokata, stąd mógł pozostawać w stosunku pracy jako asystent sędziego.

Biorąc pod uwagę stanowisko skarżącego przedstawione w odwołaniu od uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w W. z dnia [...] sierpnia 2011 r. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej powołaną uchwałą z dnia [...] września 2011r. utrzymało ww. uchwałę w mocy.

Odnosząc się do powołanego w odwołaniu naruszenia

art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a., Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej wyjaśniło, że nie można traktować poszczególnych sformułowań przepisu ustawy w oderwaniu od istoty regulowanej tym przepisem materii. W czasie, gdy uchwalano ustawę - Prawo o adwokaturze, nie do pomyślenia wydawała się sytuacja, żeby sędzia, prokurator, notariusz łub inna osoba zatrudniona w organach wymiaru sprawiedliwości lub w organach ścigania mogła ubiegać się o wpis na listę adwokatów, zdarzały się natomiast przypadki objęcia takich stanowisk przez adwokatów i stąd konieczność skreślenia z listy adwokatów uregulowana w przepisie art. 72 ust. 1 pkt. 4 p.o.a. Niewątpliwie ratio legis uchwalenia przepisu w powyższym brzmieniu stanowiło niedopuszczenie do sytuacji, aby osoby zatrudnione w szeroko rozumianym wymiarze sprawiedliwości lub w organach ścigania mogły równocześnie znajdować się na liście adwokatów. I tak też należy rozumieć sens tego przepisu, bez konieczności stosowania rozważań natury semantycznej.

Zdaniem Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej jest również rzeczą oczywistą, iż gdyby w czasie uchwalania ustawy - Prawo o adwokaturze dopuszczano możliwości zaistnienia takiej sytuacji, aby o wpis na listę adwokatów mogła ubiegać się osoba zajmująca stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości lub w organach ścigania, niewątpliwie wprowadzono by wyraźny zakaz. Za takim stanowiskiem przemawia fakt, iż uchwalona niecałe dwa miesiące później ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, zawiera przepis art. 26 o treści: "Osoby, które wykonują zawód sędziego, prokuratora, notariusza, komornika, asesora sądowego, prokuratorskiego i notarialnego bądź odbywają aplikację sądową, prokuratorską lub notarialną, nie mogą jednocześnie zostać wpisane na listę radców prawnych cmi wykonywać zawodu radcy prawnego". Skoro więc wprowadzono wyraźny zakaz wpisania określonych wyżej osób na listę radców prawnych, taki sam zakaz znalazłby się niewątpliwie w ustawie – Prawo o adwokaturze, gdyby twórcy tej ustawy dopuszczali możliwość zaistnienia sytuacji, które w ustawie o radcach prawnych uzasadniały wprowadzenie art. 26.

Logika powyższego stanowiska, zdaniem Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, nie pozwala zatem uwzględnić odwołania, gdy zarzuca ono naruszenie art. 72 ust. 1 pkt. 4 p.o.a. w stosunku do osoby piastującej stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości już w chwili wpisu na listę adwokatów.

Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej odwołało się do rozmowy przeprowadzonej przez członków Prezydium ORA w W. ze skarżącym w dniu [...] marca 2006 r., w trakcie której oświadczył, iż uzależnia praktykę adwokacką od uzyskania etatu w sądzie i dotychczas, pomimo nieuzyskania etatu przez ponad 5 lat od powyższej rozmowy, praktyki adwokackiej nie podjął, co podważa sens pozostawania na liście adwokatów.

Odnośnie poglądu skarżącego, że zajmowanie stanowiska asystenta sędziego nie może być traktowane jako zajmowanie stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej podzieliło opinię ORA w W., zgodnie z którą stanowisko asystenta sędziego należy do stanowisk w organach wymiaru sprawiedliwości. Zauważyło, że trudno wyobrazić sobie sytuację, aby ta sama osoba mogła zajmować stanowisko w wymiarze sprawiedliwości i jednocześnie korzystać z tytułu zawodowego "adwokata", który to tytuł zawodowy podlega ochronie prawnej (art. 1 ust. 4 p.o.a.).

Organ zaznaczył, że art. 73 p.o.a. umożliwia adwokatowi skreślonemu z listy adwokatów z przyczyn wymienionych m.in. w art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a., złożenie ponownie wniosku o wpis na listę, chyba że przestał odpowiadać warunkom przewidzianym w art. 65 pkt 1 i 2 p.o.a. Jeżeli zatem skarżący nie zamierza obecnie zrezygnować z zajmowanego stanowiska, aby wykonywać zawód adwokata, będzie mógł w przyszłości bez przeszkód zostać ponownie wpisany na wniosek na listę adwokatów.

Pismem z dnia [...] listopada 2011 r. skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] września 2011 r. , wnosząc o jej uchylenie wraz z utrzymaną nią w mocy uchwałą Okregowej Rady Adwokackiej w W. z dnia [...] sierpnia 2011 r. z uwagi na naruszenie prawa mającego wpływ na wynik sprawy.

Zaskarżonej uchwale skarżący zarzucił naruszenie:

1) art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. w związku z:

a) art. 175 ust. 1 i art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78, poz. 483 ze zm.), zwanej dalej "Konstytucją",

b) art. 1, art. 4, art. 5 § 1 i art. 27a § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm., dalej "p.u.s.a.") poprzez błędne przyjęcie, że asystent sędziego jest stanowiskiem w organach wymiaru sprawiedliwości,

2). art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 z późn. zm., dalej: "k. p. a."), poprzez niepowołanie i niewyjaśnienie w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały przepisów regulujących ustrój sądów, a uzasadniających przyjęcie, że asystent sędziego jest stanowiskiem w organach wymiaru sprawiedliwości.

Skarżący zarzucił organowi odwoławczemu brak szerszego uzasadnienia stanowiska, zgodnie z którym przesłanka z art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. rzeczywiście została spełniona. Uchwały znamionuje lakoniczność, brak pogłębionej argumentacji prawnej, w tym brak odniesienia się do argumentacji przedstawionej w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 stycznia 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 1994/09. Organy nie przeprowadziły wykładni przepisów prawa odnoszących się do ustroju sądownictwa i pozycji asystenta sędziego, w tym art. 175 ust. 1 i art. 184 Konstytucji, art. 1, art. 4, art. 5 § 1 i art. 27a § 1 u. s. a.

Odwołując się do treści art. 72 ust, 1 pkt 4 p.o.a. oraz do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 stycznia 2010 r., sygn. akt VI Sa/Wa 1994/09, skarżący wyjaśnił, że ani podjęcie pracy na stanowisku asystenta sędziego w [...] w 2004 r. ani jej kontynuowanie w 2011 r. (tj. w chwili podjęcia zaskarżonej uchwały) nie jest "objęciem stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości" w rozumieniu wskazanego przepisu.

W związku z konstytucyjną zasadą sędziowskiego wymiaru sprawiedliwości organy wymiaru sprawiedliwości są to organy, które wymierzają sprawiedliwość. Asystent sędziego nie wymierzając sprawiedliwości nie jest takim organem, stąd nie obejmuje stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, a więc nie jest spełniona przesłanka art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. uzasadniająca skreślenie asystenta sędziego z listy adwokatów.

W świetle art. 175 ust. 1 oraz art. 184 Konstytucji RP, jak również art. 1 i art. 4 p.u.s.a., to sędziowie, a nie asystenci sędziów sprawują wymiar sprawiedliwości.

Na poparcie swojego stanowiska, skarżący wskazał na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 maja 2011 r., sygn. VI SA/Wa 143/11, uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 16 marca 2010 r., sygn. akt I PZP 3/10.

Asystent sędziego nie rozstrzyga konfliktów (sposrów) o prawo, nie przysługuje mu również przymiot niezawisłości. Stosownie do art. 27a § 1 p.u.s.a. na stanowisku asystenta sędziego, do samodzielnego wykonywania czynności administracji sądowej oraz czynności przygotowania spraw sądowych do ich rozpoznania, może być zatrudniony ten, kto spełnia wymagania określone w art. 6 § 1 pkt 1-3 p.u.s.a. Już sam art. 27a § 1 p.u.s.a. przesądza o tym, że asystent sędziego nie sprawuje wymiaru sprawiedliwości, stąd nie można uznać, że "obejmuje stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości".

Jak wskazano powyżej asystent sędziego nie jest niezawisły jak sędzia ani nawet niezależny w takim znaczeniu, jak referendarz sądowy. Wynika to przede wszystkim z celu, jakiemu instytucja asystenta sędziego ma służyć, tj. udzielanie sędziom pomocy w wykonywaniu powierzonych im obowiązków. Asystent sędziego, zgodnie z założeniami ustawodawcy (por. uzasadnienie do projektu u. s. p.), ma stanowić wysoko wykwalifikowaną pomoc dla sędziego, a jej zakres określa

art. 27a § 1 p.u.s.a. Nie polega jego praca na sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości.

Tym samym nie zachodzi nawet potrzeba istnienia nie tylko niezawisłości, ale i niezależności asystenta sędziego, gdyż de facto wykonuje on swoje obowiązki "na rzecz" sędziego jako że sporządzane projekty orzeczeń i zarządzeń opatrywane są następnie imieniem i nazwiskiem sędziego i podpisywane przez sędziego, a nie asystenta sędziego. Odpowiedzialność asystenta sędziego za wykonywaną pracę sprowadza się jedynie do odpowiedzialności przed sędzią, z którym współpracuje, a jedyną konsekwencją dla asystenta sędziego może być co najwyżej negatywny wpływ, jaki błąd ten może mieć przy dokonywaniu oceny pracowniczej. Zakres obowiązków wykonywanych przez asystenta sędziego sprowadza się do sporządzania projektów orzeczeń i zarządzeń dla sędziego, z którym współpracuje.

Z tego też względu stosunek pracy asystentów sędziów jest uregulowany inaczej nie tylko niż status sędziów powoływanych przez Prezydenta RP (sędziowie "obejmują" stanowisko), ale także status referendarzy sądowych, których zatrudnia się na podstawie aktu mianowania, podczas gdy podstawą nawiązania stosunku pracy z asystentem sędziego jest tylko umowa o pracę. Jest to dodatkowy argument za tym, że w strukturze sądu rozumianego jako urzędu asystent sędziego jest jedynie pracownikiem niesprawującym wymiaru sprawiedliwości. Jedynie sędzia sprawuje wymiar sprawiedliwości, tylko jego stosunek służbowy zawiązuje się po doręczeniu mu aktu powołania i tylko on "obejmuje" stanowisko (por. 29 u. s. a. w zw. z art. 65 § 1 u. s. p.).

Za mylne skarżący uznał stanowisko Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, że ochrona tytułu zawodowego adwokata przewidziana w art. 1 ust. 4 p.o.a. polega na niemożności posiadania tego tytułu przez asystentów sędziego. Ochrona ta polega na tym, aby osoba nie będąca adwokatem (nie będąca wpisana na listę adwokatów i która nie złożyła ślubowania) nie mogła używać tytułu adwokata.

Skarżący podkreślił, że nie wykonuje zawodu adwokata, a ma jedynie uprawnienie do jego wykonywania. Niewykonywanie zawodu jest prawem adwokata pozostającego w stosunku pracy. Taka sytuacja nie grozi jakimkolwiek konfliktem interesów. Dla osoby pozostającej w stosunku pracy wpis na listę adwokatów nie rodzi więc obowiązku wykonywania zawodu adwokata. Prawo o adwokaturze nie zawiera w tej mierze w ogóle jakichkolwiek przepisów, z których można by wywieść taki wymóg. Sprawę wykonywania bądź niewykonywania zawodu adwokata ustawodawca pozostawił wyłącznie woli adwokata, nie wiążąc żadnych negatywnych skutków z faktem nie podjęcia w ogóle wykonywania tego zawodu. Natomiast ustawodawca przewiduje sytuacje, w których adwokat nie wykonuje zawodu, zwalniając takie osoby z obowiązku ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej (art. 8a ust. 2 p.o.a.). Przepis art. 4b ust. 1 pkt 1 p.o.a. wprowadza więc jedynie zakaz jednoczesnego wykonywania zawodu adwokata z pozostawaniem w stosunku pracy. Odróżnia się bowiem prawo do bycia adwokatem (do wyboru zawodu adwokata) od prawa do wykonywania zawodu adwokata (por. uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2008 r. sygn. akt II GSK 594/08). Sam wpis na listę adwokatów nie jest wystarczający do wykonywania zawodu adwokata. Przed rozpoczęciem wykonywania czynności zawodowych adwokat zobligowany jest złożyć ślubowanie, a ponadto nadto - wyznaczyć siedzibę zawodową i zawiadomić o tym właściwą radę adwokacką. Skarżący będąc asystentem sędziego od 2004 r. został wpisany w 2006 r. na listę adwokatów i złożył ślubowanie, jednakże nie wyznaczył siedziby zawodowej i nie zawiadomił o tym fakcie właściwej rady adwokackiej, co powoduje, że nie podjął wykonywania zawodu adwokata.

Nie jest przy tym rolą organu stwierdzanie, że jeżeli przez 5 lat skarżący nie podjął wykonywania zawodu, to podważa to sens istnienia wpisu na listę adwokatów. W świetle przepisów Prawa o adwokaturze brak jest podstawy do żądania od skarżącego rozwiązania stosunku pracy, a tym bardziej - w jakimś konkretnie określonym terminie. Skarżący sam organizuje swoje życie zawodowe i plany skarżącego powinny pozostawać poza sferą zainteresowania organu. To, czy osoba wpisana na listę adwokatów podejmie dalsze kroki w celu rozpoczęcia wykonywania zawodu adwokata (wyznaczy siedzibę wykonywania zawodu i zawiadomi o tym właściwą okręgową radę adwokacką) w świetle Prawa o adwokaturze zależy wyłącznie od jej woli.

Skarżący podważył zasadność powołania się przez organy na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 1950/10, gdyż wyrok ten w ogóle nie dotyczy rozpatrywanej sprawy, dotycząc organów ścigania. Skarżący w sprawie powołanej przez organ nie był asystentem sędziego, lecz ekspertem Wydziału [...] w A., czyli rzeczywiście zajmował stanowisko w organach ścigania, co było powodem jego skreślenia z listy adwokatów. Skarżący nie zajmuje stanowiska w organach ścigania (jak skarżący w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 1950/10) ani - jak wskazano wyżej - w organach wymiaru sprawiedliwości.

Odnoszac się do podanej przez organ możliwości ponownego wpisu na listę, na co pozwala treść art. 73 p.o.a., skarżący wskazał na zmianność przepisów i brak pewności, iż przepis w tej formie będzie utrzymany. Skutkiem niekorzystnej zmiany, skarżący utraciłby prawo ubiegania się o ponowny wpis na listę adwokatów.

Reasumując skarżący podał, że w sprawie decydujące jest to, że wykładnia przepisów ustrojowych oraz orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje, że asystent sędziego nie pełni funkcji związanej z wymiarem sprawiedliwości, lecz jest tylko pracownikiem pomocniczym oraz że objęcie stanowiska w organie wymiaru sprawiedliwości musi być związane "bezpośrednio" z wykonywaniem wymiaru sprawiedliwości, co nie ma miejsca w przypadku skarżącego. "Bezpośredni" związek z wykonywaniem wymiaru sprawiedliwości oznacza bowiem rozstrzyganie sporów o prawo, czego asystent sędziego nie czyni.

Skarżący powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2011 r., sygn. akt P 38/08, w którym stwierdzono, że referendarze sądowi są urzędnikami sądowymi, którzy zostali upoważnieni do wykonywania oznaczonych czynności w postępowaniu sądowym - innych niż sprawowanie wymiaru sprawiedliwości. Chociaż ustawodawca ani nie określił kompetencji referendarzy sądowych w sposób generalny, ani też nie wskazał na czym polega realizacja zadań z zakresu ochrony prawnej, to z zastosowania językowych i systematycznych reguł wykładni norm konstytucyjnych oraz prawa o ustroju sądów powszechnych wynika, że ich działalność nie jest sprawowaniem wymiaru sprawiedliwości.

Tym samym, art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. nie ma wobec skarżącego zastosowania, ponieważ nie objął on stanowiska w organie wymiaru sprawiedliwości.

W odpowiedzi na skargę Prezydium Naczelenej Rady Adwokackiej wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedsatawione w zaskarżonej uchwale.

Pismem z dnia [...] marca 2012 r., stanowiacym odpowiedź na odpowiedź na skargę, skarżący podtrzymał w całości argumenty zawarte w skardze.

W nawiązaniu do obawy organu wyrażonej w odpowiedzi na skargę o potencjalnym zagrożeniu jakie może wywołać "podwójne zatrudnienie" danej osoby: na etacie asystenta sędziego i jednocześnie adwokata wykonującego zawód (sporządzającego pozew, występującego przed sądem lub po prostu będącego zatrudnionym w kancelarii prawniczej) skarżący uznał taką sytuację za niedopuszczalną. Zaznaczył jednocześnie, że nie występuje ona w jego przypadku, gdyż skarżący jest zatrudniony wyłącznie w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie i nie planuje podejmować w najbliższym czasie wykonywania zawodu adwokata, jak również podejmować zatrudnienia w kancelarii adwokackiej. Jest to jego prawo i do podjęcia wykonywania zawodu nie zmusza go żaden przepis prawa.

Organ posiadał wiedzę o planach skarżącego już w czasie wpisywania go na listę w 2006 r., co wynika z akt osobowych: z protokołu z rozmowy w siedzibie ORA z dnia [...] marca 2006 r. wynika, że skarżący chce dalej pracować jako asystent sędziego, a być tylko wpisany na listę, bez wykonywania zawodu. Na protokole tym umieszczono dopisek ręczny: "Chciałby pracować dalej jako asystent sędziego nie wykonując zawodu adwokata, a jedynie być wpisany na listę. Uzależnia praktykę od uzyskania etatu w Sądzie, co może być trudne ze względu na notę jaką otrzymał na egzaminie – ocenę dostateczną."

W ocenie skarżącego, powyższe wskazuje, że zagrożenia opisane przez organ nie istnieją w chwili obecnej ani nie istniały w chwili podejmowania zaskarżonej uchwały.

W piśmie z dnia [...] maja 2012 r. A. M. podtrzymał dotychczasową argumentację, a nadto dodatkowo na jej poparcie powołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2012 r., sygn. akt P 39/10.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), dalej: "p.u.s.a." sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu. Sąd administracyjny nie ocenia rozstrzygnięcia organu administracji pod kątem jego słuszności, czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co wynika z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), dalej: "p.p.s.a.".

Skargę A. M. w tej sprawie należało oddalić, gdyż - w ocenie Sądu – zaskarżona uchwała i poprzedzająca ją uchwała ORA w W. z dnia [...] sierpnia 2011 r. nie naruszają prawa.

Stanowiący materialnoprawną podstawę ich podjęcia art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. nakazuje okręgowej radzie adwokackiej skreślić adwokata z listy w wypadku objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub rozpoczęcia wykonywania zawodu notariusza.

W niniejszej sprawie kwestia sporna sprowadza się do ustalenia, czy zatrudnienie w charakterze asystenta sędziego oznacza objęcie stanowiska w wymiarze sprawiedliwości (organach tego wymiaru).

Zgodnie z art. 175 ust. 1 Konstytucji RP, wymiar sprawiedliwości w Rzeczypospolitej Polskiej sprawują Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sądy administracyjne oraz sądy wojskowe. Zakres działalności sądów administracyjnych doprecyzowuje art. 184 Konstytucji RP, wskazujący, że sądy te sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta obejmuje również orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów normatywnych terenowych organów administracji rządowej.

Ustrój i właściwość sądów oraz postępowanie przed sądami określają ustawy, co wynika z art. 176 ust. 2 Konstytucji RP.

Zasadę przewidzianą w art. 175 w zw. z art. 184 powtarza art. 1 § 1 p.u.s.a. Przepis ten mówi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej.

Z powołanych przepisów wynika, że sądy posiadają monopol w zakresie zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości, co należy rozumieć jako sądzenie czyli wiążące rozstrzyganie sporów o prawo, w których przynajmniej jedną ze stron jest jednostka lub inny podmiot podobny. Monopol sądów w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości rodzi konieczność zagwarantowania sądowego rozstrzygnięcia każdej sprawy, której przedmiotem jest spór o prawo, zaś stroną sporu jest jednostka lub inny podmiot podobny. Jednakże sądowy wymiar sprawiedliwości nie oznacza, że wszystkie sprawy i spory dotyczące sytuacji prawnej jednostki muszą być rozstrzygane wyłącznie przez sądy. Wystarczy, by sądom została zagwarantowana kompetencja do ostatecznej weryfikacji rozstrzygnięcia organu niesądowego czyli aby ostateczne i wiążące rozstrzygnięcie sprawy należało do sądu sprawującego wymiar sprawiedliwości. Nie budzi więc wątpliwości, że prawo do sądu jest zachowane na gruncie takich regulacji, które - dopuszczając możliwość uruchomienia postępowania przed sądem powszechnym lub sądem administracyjnym - zapewniają kontrolę sądową rozstrzygnięcia, decyzji czy innego aktu indywidualnego kształtującego sytuację prawną jednostki lub innego podmiotu podobnego.

Na "prawo do sądu" w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji składają się bowiem dwa prawa: prawo do sądowego wymiaru sprawiedliwości oraz prawo do sądowej ochrony jednostki przed arbitralnością władzy. Z tak rozumianym prawem do sądu skorelowane są jednocześnie dwie funkcje sądów: funkcja wymiaru sprawiedliwości, w ramach której sądy merytorycznie rozstrzygają sprawę oraz funkcja ochrony prawnej jednostki, w ramach której sądy kontrolują akty organów władzy publicznej godzące w konstytucyjnie gwarantowane prawa i wolności (zob. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia: 1 grudnia 2008 r., sygn. akt P 54/07, opubl. OTK-A z 2010 r. z. 10, poz. 171, 12 maja 2011 r., sygn. akt P 38/08, opubl. OTK-A z 2011 r. z. 4, poz. 33, 13 marca 2012 r., sygn. akt P 39/10, opubl. trybunal.gov.pl).

Na organy sądów są także nakładane ustawą inne zadania, np. z zakresu administracji, jak dotyczące ustanawiania biegłych sądowych.

Skarżący rozumie organ wymiaru sprawiedliwości, o którym mówi art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. jako sąd sprawujący wymiar sprawiedliwości czyli tylko sędziów. Przyjęcie takiego pojmowania "organu wymiaru sprawiedliwości" powodowałoby, że poza zakresem stosowania art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. byłaby pozostała działalność sądów, szczególnie ta związana z ochroną prawną oraz ta związana z rozstrzyganiem sporów (czynności referendarza sądowego w elektronicznym postępowaniu upominawczym, łącznie z wydaniem nakazu zapłaty,

zgodnie z art. 50530 k.p.c.) i wykonywaniem innych czynności sędziowskich

(art. 27 p.u.s.a.) przez referendarzy. Sam art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. mówi o "stanowisku w organach wymiaru sprawiedliwości", a nie - o stanowisku, którego piastowanie uprawnia do sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Wobec tego pojęcie z art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. należy rozumieć szerzej aniżeli wskazuje to skarżący. Nie chodzi w art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. tylko o stanowiska, z którymi powiązane jest bezpośrednie sprawowanie wymiaru sprawiedliwości, ale o stanowiska w sądach jako organach wymiaru sprawiedliwości. W ocenie Sądu stanowiskami takimi, oprócz stanowiska sędziego i referendarza sądowego jest także stanowisko asystenta sędziego.

Skarżący A. M. jest starszym asystentem sędziego w W. w W.

W pierwotnym brzmieniu Prawa o ustroju sądów administracyjnych kwestia asystentów sędziego była uregulowana w art. 29 tej ustawy, który stanowił, iż w sprawach nieuregulowanych w ustawie do wojewódzkich sądów administracyjnych oraz sędziów, asesorów sądowych, urzędników i pracowników tych sądów stosuje się odpowiednio przepisy o ustroju sądów powszechnych. Na mocy

art. 1 pkt 5 ustawy z dnia 12 lutego 2010 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 36, poz. 196, dalej: "ustawa nowelizacyjna"), który wszedł w życie w dniu 10 kwietnia 2010 r., został dodany art. 27a p.u.s.a., który w § 1 mówi, że na stanowisku asystenta sędziego, do samodzielnego wykonywania czynności administracji sądowej oraz czynności przygotowania spraw sądowych do ich rozpoznania, może być zatrudniony ten, kto spełnia wymagania określone w

art. 6 § 1 pkt 1 - 3. Wymagania przewidziane przez art. 6 § 1 pkt 1 – 3 p.u.s.a. to posiadanie obywatelstwa polskiego i korzystanie z pełni praw cywilnych i obywatelskich, legitymowanie się cechą nieskazitelnego charakteru oraz ukończenie wyższych studiów prawniczych w Polsce i uzyskanie tytułu magistra lub zagranicznych uznanych w Polsce.

Z przepisu art. 27a p.u.s.a. wynika więc jednoznacznie, że asystent jest zatrudniany na stanowisko.

Na mocy art. 1 pkt 6 tej samej ustawy nowelizacyjnej zostały zmienione art. 28 i art. 29 p.u.s.a. Przepis art. 28 p.u.s.a. dotyczy jedynie zasad wynagradzania m.in. asystentów sędziego. Natomiast zdaniu pierwszemu art. 29 p.u.s.a. nadano brzmienie: "W sprawach nieuregulowanych w ustawie do wojewódzkich sądów administracyjnych oraz sędziów, asesorów sądowych, starszych referendarzy sądowych, referendarzy sądowych, starszych asystentów sędziów, asystentów sędziów, urzędników i innych pracowników tych sądów stosuje się odpowiednio przepisy o ustroju sądów powszechnych.".

W brzmieniu obowiązującym w dacie podjęcia zaskarżonych uchwał

art. 155 § 1 u.s.p. określający zakres obowiązków asystenta sędziego, stanowił, iż asystent sędziego wykonuje samodzielnie czynności administracji sądowej oraz czynności przygotowania spraw sądowych do ich rozpoznania. Doprecyzowanie obowiązków asystenta sędziego nastąpiło w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 listopada 2002 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobu wykonywania czynności przez asystentów sędziów

(Dz. U. Nr 192, poz. 1613 z późn. zm.). Należą do obowiązków asystenta sędziego m.in. sporządzanie projektów orzeczeń i projektów uzasadnień orzeczeń, a także gromadzenie orzecznictwa i literatury przydatnych do rozpoznawania spraw sądowych oraz wykonywanie innych czynności związanych z działalnością orzeczniczą sędziów, z którymi asystent współpracuje, wynikających ze specyfiki danego wydziału sądu (por. § 3 ust. 2 pkt 1, 2 i 12 ww. rozporządzenia). Stanowisko asystenta sędziego obsadzane jest w drodze konkursu, który ma na celu sprawdzenie wiedzy, umiejętności, predyspozycji oraz zdolności ogólnych kandydatów, niezbędnych do wykonywania obowiązków na tym stanowisku

art. 155 § 2a u.s.p., a wcześniej - art. 155a § 1 i 4 u.s.p. Zarówno charakter czynności wykonywanych przez asystenta sędziego (a także wymagania kwalifikacyjne – por. art. 27a w zw. z art. 6 § 1 pkt 1 – 3 p.u.s.a.), jak i konkursowy tryb naboru na to stanowisko świadczą o szczególnej pozycji asystenta sędziego na tle innych pracowników sądu. Praca na stanowisku asystenta sędziego jest pracą stricte merytoryczną, wymagającą określonych kompetencji. Co więcej, asystent sędziego, tak jak i sędzia, ma obowiązek stale podnosić kwalifikacje zawodowe, w tym uczestniczyć w szkoleniach i innych formach doskonalenia zawodowego

(art. 155 § 8 u.s.p. w związku z art. 82a u.s.p.).

Ponadto praca na stanowisku asystenta sędziego (właśnie dzięki wymaganiom kwalifikacyjnym i rodzajowi czynności, jakie wykonuje asystent sędziego) stwarza duże możliwości rozwoju zawodowego. Przede wszystkim asystent sędziego może ubiegać się o urząd sędziego po spełnieniu przesłanek wyszczególnionych przez art. 6 § 1 p.u.s.a. lub o stanowisko referendarza sądowego, po spełnieniu kryteriów przewidzianych przez art. 27 p.u.s.a. Może również - bez odbycia aplikacji - przystąpić do egzaminu adwokackiego (art. 66 ust. 2 pkt 2 p.o.a.), radcowskiego (art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych – Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 z późn. zm.), notarialnego (art. 12 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie – Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 z późn. zm.) czy komorniczego (art. 10 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji – Dz. U. z 2011 r. Nr 231, poz. 1376).

Zatem w przypadku pretendowania do wykonywania niektórych z powyższych zawodów stanowisko asystenta sędziego jest na tyle samodzielnym stanowiskiem wymienianym w jednym przepisie łącznie ze stanowiskiem sędziego, prokuratora, referendarza sądowego aplikanta bądź w przypadku ubiegania się o stanowisko sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego - stanowiskiem związanym ze stosowaniem prawa (art.6 § 1 pkt 6 i 7 p.u.s.a.) czyli posiadającym charakter merytoryczny. Natomiast w przypadku skreślenia z listy adwokatów, podzielając argumentację skarżącego, stanowisku asystenta nie powinno przypisywać się powyższych przymiotów (vide glosa E. Łętowskiej opubl. w Europejskim Przeglądzie Sądowym z 2011 r. Nr 5, s. 41 -44, choć dotycząca odmowy wpisu na listę radców prawnych osoby wykonującej obowiązki asystenta sędziego, to zawierająca rozważania co do pozycji asystenta sędziego).

Biorąc pod uwagę zakres obowiązków i możliwości ubiegania się o samodzielne stanowiska w organach ochrony prawnej oraz okoliczność, że asystent sędziego piastuje stanowisko, to jego pozycja może być porównywana do pozycji aplikanta odbywającego aplikacje ogólną, sędziowską czy prokuratorską według ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (Dz. U. Nr 26, poz. 157 z późn. zm.). Zakaz, zarówno wpisu na listę radców prawnych, jak i wykonywania zawodu radcy prawnego aplikantów odbywających aplikację sądową bądź prokuratorską przewiduje art. 26 ustawy o radcach prawnych, do którego odwołuje się skarżący na poparcie przeciwnego stanowiska. Uregulowania dotyczące przesłanek wpisu na listę adwokatów i radców prawnych zaś są w zasadzie tożsame.

Jednocześnie nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której asystent sędziego, jako osoba zatrudniona w organie wymiaru sprawiedliwości, posługuje się tytułem adwokata (wynikającym z wpisu na listę adwokatów), przynależy do samorządu zawodowego adwokatów i opłaca składki jako członek tego samorządu. Nie ma przy tym znaczenia, że wysokość miesięcznych składek na rzecz samorządu adwokackiego jest zróżnicowana w następstwie wyodrębnienia - zgodnie z przedłożoną przez skarżącego przy piśmie z dnia [...] marca2012 r. uchwałą Zgromadzenia Izby Adwokackiej w W. z dnia [...] czerwca 2011 r. (k – 75 – 76 akt sądowych) – szeregu kategorii adwokatów w zależności od formuły organizacyjnej i wykonywanych czynności, w tym (m.in.) kategorii adwokatów pozostających wyłącznie w stosunku pracy, adwokatów zawieszonych w czynnościach zawodowych oraz pozostałych adwokatów wpisanych na listę, lecz nieświadczących pomocy prawnej, których obciąża składka w kwocie 115 zł. Chodzi tu bowiem o sam fakt przynależności do samorządu zawodowego adwokatów, skutkujący uzyskaniem przez asystenta sędziego (tu skarżącego) statusu adwokata. Status adwokata łączy się z wpisem danej osoby na listę adwokatów (wynika z tego wpisu). Aczkolwiek sam wpis nie uprawnia jeszcze do wykonywania czynności adwokackich – niezbędne jest jeszcze do tego złożenie ślubowania (art. 5 p.o.a.) oraz wyznaczenie siedziby zawodowej (art. 70 p.o.a.). Jednakże to wpis decyduje o tym statusie, gdyż na etapie ubiegania się o wpis badane są przesłanki jego uzyskania (art. 65 i nast. p.o.a.). Ponadto przepis art. 2 p.o.a. mówi, że adwokaturę stanowi ogół adwokatów i aplikantów adwokackich. Nie rozróżnia adwokatów wpisanych na listę od adwokatów wykonujących zawód. Ochronie prawnej podlega tytuł zawodowy "adwokat", w myśl art. 1 ust. 4 p.o.a. Działania polegające na złożeniu ślubowania i wyznaczeniu siedziby zawodowej są więc następstwem wpisu – umożliwiają podjęcie wykonywania zawodu adwokackiego, ale pozostają bez wpływu na status adwokata, który wynika z wpisu na listę.

Według aktualnych uregulowań Prawa o adwokaturze złożenie ślubowania (art. 5 p.o.a.) i wyznaczenie siedziby zawodowej (art. 70 p.o.a.) czyli podjęcie czynności umożliwiających wykonywanie czynności zawodowych zależy tylko od adwokata. Dziekan nie może odmówić przyjęcia ślubowania (art. 5 p.o.a.), a o wyznaczeniu siedziby zawodowej i wszelkich zmianach w tym zakresie adwokat powiadamia właściwą okręgową radę adwokacką (art. 70, art. 71 i art. 71a p.o.a.). W ocenie Sądu zamiana uregulowań Prawa o adwokaturze zmierza do tego, że ubieganie się o uzyskanie prawa do wykonywania zawodu (uzyskaniu wpisu) dokonywane jest po to, aby móc wykonywać czynności zawodowe adwokata czyli rozpocząć i prowadzić działalność gospodarczą. Potwierdzają to zmiany w ustawie – Prawo o adwokaturze: odebranie okręgowym radom adwokackim kompetencji do wyznaczania siedziby, co powinno było następować łącznie z dokonaniem wpisu

(art. 68 ust. 3 p.o.a. w pierwotnym brzmieniu), odejście od wymogu uzyskania zgody okręgowych rad adwokackich przy przenoszeniu siedziby (art. 70 i 71 p.o.a. w pierwotnym brzmieniu), czy uzyskania zgody Ministra Sprawiedliwości, na wniosek okręgowej rady adwokackiej, na wykonywanie działalności w formie kancelarii indywidualnej albo wspólnie z innym adwokatem (art. 4 ust. 3 p.o.a. w pierwotnym brzmieniu) na rzecz uprawnienia adwokata do decydowania o formie wykonywania zawodu, przewidzianej przez art. 4a p.o.a. i o siedzibie zawodowej.

W tej sytuacji wpis na listę adwokatów nie wykonujących zawodu, przewidzianą przez art. 4b ust. 1 p.o.a. powinien być wyjątkiem, ściśle interpretowanym w połączeniu z pozostałymi uregulowaniami Prawa o adwokaturze, szczególnie tymi, które dotyczą przyczyn skreślenia z listy adwokatów, a nie tylko warunków wykonywania zawodu.

Ponadto art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. nie uzależnia rygoru skreślenia z listy adwokatów od wykonywania bądź niewykonywania zawodu adwokackiego przez adwokata, który objął stanowisko w organach przewidzianych w tym przepisie, bądź już je obejmując (jak w niniejszej sprawie) uzyskał w tym samym czasie wpis na listę adwokatów i mimo tego pozostał na tym stanowisku. W obu przypadkach chodzi o osobę, która legitymując się statusem adwokata jednocześnie objęła/dalej obejmuje stanowisko w tych organach. Przepis art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. łączy z taką sytuacją sankcję skreślenia adwokata z listy adwokatów. Inaczej niż przepisy ustawy radcach prawnych (por. art. 28 ust. 1 pkt 2), Prawo o adwokaturze nie przewiduje zawieszenia prawa do wykonywania zawodu adwokata w wypadku objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości (ustawa o radcach prawnych posługuje się sformułowaniem "podjęcia pracy" w tych organach).

Skoro zatem, w myśl cytowanego wyżej art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a., skreśla się adwokata z listy w wypadku objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, to tym bardziej podlega skreśleniu z listy adwokat, który uzyskał wpis na listę zajmując już w nich stanowisko i z tego stanowiska (tu asystenta sędziego) nie zrezygnował. W obu przypadkach chodzi bowiem o ten sam, jednakowy status – status adwokata, który przysługuje osobom wpisanym na listę adwokatów, niezależnie od okoliczności, w jakich do tego wpisu doszło. W świetle dyspozycji art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. oraz na potrzeby stosowania tego przepisu, należy przyjąć, że nie ma różnicy między adwokatem, który objął stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości i nie skreślił się z listy adwokatów (wówczas bezdyskusyjnie podlega skreśleniu) i adwokatem, który będąc wcześniej (tak jak w sprawie niniejszej) asystentem sędziego, czyli zajmując, w myśl powyższego, stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości, został wpisany na listę adwokatów i nadal pozostaje na tym stanowisku. Obaj bowiem – mimo że wpisani na listę adwokatów, a więc legitymujący się statusem adwokata, obejmują (zajmują) stanowisko w tych organach, w rozumieniu przepisu art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. Nie ma więc powodów, żeby różnicować względem tych osób konsekwencje prawne tego stanu rzeczy (w postaci skreślenia z listy adwokatów). Bez znaczenia jest zatem, czy do objęcia wskazanego stanowiska doszło przed czy po wpisie na listę adwokatów, gdyż w obu sytuacjach w konsekwencji ma się do czynienia z adwokatem "obejmującym" stanowisko w organach, o których mowa w omawianym art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. (tu w sądzie administracyjnym). Inny sposób rozumienia powołanego przepisu prowadziłby do nierównego traktowania osób, które legitymują się tymi samymi cechami (są równocześnie adwokatem i asystentem sędziego), jedynie w zależności od tego, który z zawodów zaczął być wykonywany wcześniej przez porównywane osoby. Przyjęcie argumentacji skarżącego oznaczałoby, że adwokat po objęciu stanowiska asystenta sędziego, w następstwie skreślenia, przestaje być adwokatem i następuje to obligatoryjnie, natomiast asystent sędziego, który wpisał się na listę adwokatów i nie zrezygnował następnie ze stanowiska asystenta sędziego, nie tylko uzyskuje status adwokata, ale nadal jest asystentem sędziego.

Wprawdzie bazując wyłącznie na językowej (literalnej) wykładni

art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. można byłoby dojść do wniosku, że przepis ten dotyczy tylko przypadków, w których wpis na listę adwokatów został dokonany wcześniej niż objęcie stanowiska, o którym mowa w tym przepisie i nie ma zastosowania do sytuacji odwrotnej, to jest w której osoba pełniąca to stanowisko uzyskała wpis na listę adwokatów. Jednakże w świetle wcześniejszych wywodów, poprzestanie na tej wykładni prowadziłoby do stosowania tego przepisu w sposób sprzeczny z jego ratio legis. Ratio legis tego przepisu wydaje się być oczywiste – cel normy prawnej zawartej w tym przepisie sprowadza się do przeciwdziałania sytuacji, w której osoby zatrudnione – a ściślej obejmujące stanowiska – w szeroko rozumianym wymiarze sprawiedliwości mogłyby równocześnie znajdować się na liście adwokatów. Dlatego odwoływanie się tylko do wykładni językowej art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. nie jest dla stosowania tego przepisu wystarczające; nie uwzględnia ona bowiem jego ratio legis. Czyni to natomiast wykładnia celowościowo-funkcjonalna i systemowa, prowadząc do wniosku, że intencją ustawodawcy nie było różnicowanie w tym przepisie sytuacji adwokata, który po wpisaniu na listę adwokatów obejmuje stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości i sytuacji adwokata, który przed wpisaniem takie stanowisko zajmował, jednak po uzyskaniu wpisu, nie zrezygnował z tego stanowiska (tj. jak w niniejszej sprawie dalej zajmuje stanowisko asystenta sędziego i nie podejmuje się wykonywania zawodu adwokata). Z punktu widzenia prawidłowego pojmowania i działania organów wymiaru sprawiedliwości (sądów) i adwokatury taka sytuacja jest niedopuszczalna, gdyż w praktyce skutkuje tym, że współpracujący z sędzią/ sędziami asystent sędziego uzyskuje niejako równolegle prawo posługiwania się tytułem zawodowym "adwokat". Wykładnia celowościowo-funkcjonalna omawianego przepisu – użyta pomocniczo, pozwala uniknąć tych niewątpliwie trudnych do zaakceptowania konsekwencji jego stosowania, determinowanych wyłącznie wykładnią językową.

Opisane pojmowanie art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. nie jest sprzeczne z

art. 65 Konstytucji RP. Stronom jest zagwarantowane prawo wyboru zawodu poprzez możliwość uzyskania wpisu na listę adwokatów w trakcie zajmowania stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości. Jednakże uzyskanie wpisu powoduje, że zainteresowany musi dokonać dalszego wyboru co do wykonywanego zawodu, z jednoczesną rezygnacją z drugiego zawodu, albowiem z uregulowań systemowych wynika, że istnieje konflikt między tymi zawodami, gdy uprawnienia do ich wykonywania posiada ta sama osoba.

Zadaniem zaś samorządu adwokackiego, w myśl art. 17 ust. 1 Konstytucji RP jest m.in. sprawowanie pieczy nad należytym wykonywaniem tego zawodu w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. "Wolność wykonywania zawodu" należy rozumieć nie tylko jako samo wykonywanie zawodu, ale też jako status osób zawód ten wykonujących (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 grudnia 2009 r., sygn. akt K 4/08, opubl. OTK-A z 2009 r. Nr 11, poz. 162). Piecza wykonywana jest na trzech płaszczyznach: kontrolnej, uchwałodawczej i dyscyplinarnej. Przepis art. 17 ust. 1 Konstytucji RP zakreśla granice tej pieczy.

W niniejszej sprawie podjęcie uchwały o skreśleniu skarżącego z listy adwokatów w oparciu o art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. nie nastąpiło z przekroczeniem uprawnień przewidzianych w art. 17 ust. 1 Konstytucji RP.

Jednocześnie podkreślić należy, iż zgodnie z treścią art. 73 p.o.a. adwokat skreślony z listy adwokatów z przyczyn wymienionych w art. 72 ust. 1 pkt 2 i 4-5 podlega na swój wniosek ponownemu wpisowi na listę, chyba że przestał odpowiadać warunkom przewidzianym w art. 65 pkt 1 i 2. Zatem w sytuacji, gdy odpadną przyczyny skreślenia, skarżący będzie miał otwartą drogę do ponownego wpisu na listę adwokatów.

Z tych wszystkich względów, uznając bezzasadność zarzutów i argumentacji skargi, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.