Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 208/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2022-03-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 7,  art. 77,  art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 134,  art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Dnia 29 marca 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk sędzia WSA Piotr Chybicki (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 marca 2022 roku sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (Kolegium), działając na podstawie 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej: k.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania A. K. (skarżąca) od decyzji z dnia [...] wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta [...] przez Kierownika Wydziału Świadczeń Rodzinnych Wychowawczych i Funduszu Alimentacyjnego w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną matką Z. D. - utrzymało zaskarżoną decyzję w całości w mocy.

Zakwestionowana decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych sprawy.

W dniu 14 czerwca 2021 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wpłynął wniosek skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką Z. D.

Decyzją z dnia [...] organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia wskazując, że brak jest w przedmiotowej sprawie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Organ jako kolejną przyczynę podał niespełnienie przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej: u.ś.r.), wskazującej na moment powstania niepełnosprawności (nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki szkole lub szkole wyższej, nie później niż do ukończenia 25. roku życia).

W złożonym odwołaniu skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, zarzuciła decyzji organu I instancji naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. Przedstawiła sytuację swojej rodziny oraz zakres sprawowanej opieki nad matką. Stwierdziła, że powołana regulacja prawna nie uzależnia przyznania świadczenia od sprawowania opieki przez całą dobę. Jej matka jest osobą schorowana. Ma ataki padaczki, nigdy nie wiadomo kiedy będzie musiała zostać w domu. Żaden pracodawca nie zaakceptuje pracownika, którego nieobecności w pracy będą nieprzewidywalne. Wniosła o przyznanie świadczenia.

W uzasadnieniu własnej decyzji, przytaczając treść art. 17 u.ś.r., Kolegium podniosło, że przyczyną odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia w rozpatrywanej sprawie było m.in. zaistnienie przesłanki negatywnej określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., tj. powstanie niepełnosprawności po 18, jak również po 25 roku życia. Odnosząc się do powyższego wskazało, że przy wykładni przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy uwzględnić fakt, iż wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Mimo że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie została w tym zakresie zmieniona, to jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych, w tym NSA prezentowane jest jednolite stanowisko co do tego, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Dalej wskazało, że z akt sprawy wynika, że Z D., legitymuje się orzeczeniem orzecznika ZUS z dnia 23 sierpnia 2018 r. o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji wydanym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z dokumentacją załączoną do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od 7 maja 2021 r. skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia, ponieważ matka – Z. D. wymaga stałej całodobowej opieki. Z oświadczenia z dnia 12 sierpnia 2021 r. wynika, że skarżąca posiada dwoje rodzeństwa i żadne z nich nie może zająć się matką, ponieważ brat R. P. jest osobą niepełnosprawną i przebywa w Ośrodku [...], natomiast siostra U. G. mieszka w innej miejscowości i wykonuje pracę zmianową. Z przeprowadzonego w dniu 21 czerwca 2021 r. rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że strona sprawuje całodobową opiekę nad niepełnosprawną matką i wykonuje wszystkie niezbędne czynności z tym związane: robienie zakupów, pranie, gotowanie, przedłużanie i realizacja recept, umawianie wizyt lekarskich, dbanie o higienę osobistą matki, podawanie leków, pomoc w ubieraniu się. Z. D. porusza się przy chodziku, ale nie jest osobą leżącą. Podczas nieobecności strony w domu, Z. D. zajmuje się wnuk M. Jednocześnie z wywiadu środowiskowego wynika, że Z. D. uczestniczy w zajęciach prowadzonych przez Środowiskowy Dom Samopomocy [...]. Jak wynika z akt sprawy zgodnie z decyzją z dnia [...] Z. D. została skierowana do w/w Środowiskowego Domu Samopomocy od dnia 18 grudnia 2020 r. do dnia 17 grudnia 2021 r. Akta sprawy wskazują, że organ I instancji w dniu 14 lipca 2021 r. wystąpił z wnioskiem do Środowiskowego Domu Samopomocy [...] o udzielenie informacji na jakich zasadach Z. D. uczestniczy w zajęciach, w jakich dniach i ile godzin dziennie. Pismem z dnia 21 lipca 2021 r. Dyrektor w/w ośrodka poinformował, że Z. D. ma opracowany indywidualny plan postępowania wspierająco - aktywizującego, jednak nie uczestniczy regularnie w zajęciach jakie zapewnia jej [...]. Ponadto z przekazanej informacji jednoznacznie wynika, że Z. D. może przebywać w Ośrodku 5 dni w tygodniu. Kolegium podniosło, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Podkreślenia przy tym wymaga to, że zakres opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny nie może ograniczać się do wykonywania podstawowych czynności domowych, które mogą być w całości wykonywane poza godzinami pracy niezależnie od systemu czasu pracy. Jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest zatem stała (permanentna) i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Tym samym związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. W sprawie taki związek nie zachodzi. Na podstawie zebranego materiału dowodowego należy stwierdzić, że Z. D. potrzebuje wsparcia w codziennym funkcjonowaniu. Nie można jednak przyjąć, że strona nie podejmuje zatrudnienia lub jakiejkolwiek pracy zarobkowej ze względu na konieczność całodobowej opieki nad matką, ponieważ taka potrzeba nie zachodzi. Nie można też przyjąć, że Strona nie podejmuje zatrudnienia lub jakiejkolwiek pracy zarobkowej ze względu na ewentualność choroby Z. D. i konieczność pozostania w tym dniu w domu. Czynności opiekuńcze nie muszą kolidować z ewentualnym podjęciem pracy przez stronę przynajmniej w niepełnym wymiarze czasu pracy. Choroby, o których wspomina w odwołaniu pełnomocnik i związana z nimi nieobecność w pracy, nie są żadną nadzwyczajną sytuacją. Nie eliminują automatycznie pracownika z rynku pracy. Strona może zatem np. w czasie kiedy Z. D. przebywa w Środowiskowym Domu Samopomocy, gdzie ma zapewnioną opiekę przez 5 dni w tygodniu przez co najmniej 6 godzin dziennie, podjąć pracę zarobkową.

W skardze wywiedzionej do tut. Sadu na decyzję Kolegium pełnomocnik skarżącej zarzucił jej naruszenie:

- art. 17 ust. 1 u. ś. r. poprzez jego błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że zakres i wymiar opieki jaką sprawuje skarżąca nad matką nie wyczerpuje znamion stałej opieki i umożliwia podjęcie przez nią zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, podczas gdy skarżąca pełni stałą i długotrwałą opiekę nad matką i z tego względu zrezygnowała z zatrudnienia i nie ma możliwości pracy zarobkowej nawet w ograniczonym zakresie,

- art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieustalenie prawidłowego stanu faktycznego, tj. błędne przyjęcie, że zakres i wymiar opieki jaką sprawuje skarżąca oraz okresowe uczestnictwo osoby wymagającej opieki w zajęciach realizowanych w Środowiskowym Domu Samopomocy umożliwia podjęcie przez skarżącą zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, a w konsekwencji brak przeprowadzenia wnikliwego postępowania dowodowego zmierzającego do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu skarżącej; brak uwzględnienia przy rozstrzyganiu interesu społecznego i słusznego interesu skarżącej, który wyraża się w szczególności pominięciem celu w jakim ustawodawca przewidział istnienie świadczenia pielęgnacyjnego.

Wskazując na powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz przeprowadzenie sprawy w trybie uproszczonym.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie oraz przeprowadzenie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Skarga podlegała oddaleniu.

W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2022 r., poz. 329, dalej: p.p.s.a.), stanowiącym, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z taką sytuacją mieliśmy do czynienia na gruncie rozpatrywanej sprawy.

Sądy administracyjne stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie), jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

W rozpatrywanej sprawie przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką. Zdaniem organu odwoławczego, głównym powodem odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia był brak związku przyczyno-skutkowego pomiędzy rezygnacją, niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (aktywności) przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Problematyka rozważanego na gruncie rozpatrywanej sprawy świadczenia została unormowana przez ustawodawcę w przepisach u.ś.r. Świadczenie pielęgnacyjne jest obok zasiłku pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego jednym ze świadczeń opiekuńczych, zaliczanym do świadczeń rodzinnych (art. 2 pkt 2 u.ś.r.). Przesłanki materialnoprawne przyznania świadczenia zostały uregulowane w art. 17 u.ś.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: pkt 1 - matce albo ojcu, pkt 2 - opiekunowi faktycznemu dziecka, pkt 3 - osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, pkt 4 - innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 17 ust. 1 u.ś.r.).

W rozpatrywanej sprawie organ I instancji odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matka podnosząc, że niepełnosprawność powstała po 18 roku życia, przywołując przy tym treść art. 17 ust. 1b u.ś.r.

W zakresie powyższej przyczyny odmowy, Kolegium rozpoznając odwołanie skarżącej, słusznie zwróciło uwagę organowi I instancji, że przyczyna odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego nie może zostać oparta na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 grudnia 2017 r., sygn. I OSK 1079/17, jeżeli Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie przywołane orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, powołany art. 17 ust. 1b nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny. Organ odwoławczy słusznie zatem zwrócił uwagę na powyższe. Niedokonanie przez ustawodawcę zmiany treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. zgodnie ze stanowiskiem TK powoduje, że w tak ukształtowanym stanie prawnym, przy rozpatrywaniu od daty wejścia w życie wyroku TK wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego składanych przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej - wobec wynikającego z tego wyroku wymogu ich równego traktowania bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki - organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 u.ś.r., która z tym dniem została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Przepis art. 17 ust. 5 u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne, nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;

3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;

4) (uchylony);

5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Z przywołanych unormowań, jasno wynika, że jednym z podstawowych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by opiekun osoby niepełnosprawnej (którym z woli ustawodawcy mogą być podmioty wymienione expressis verbis w art. 17 ust. 1 pkt 1-4) odpowiednio: nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przy czym na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy, jeżeli niepodejmowanie aktualnie zatrudnienia jest spowodowane właśnie koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Istotą świadczenia jest przyznanie wsparcia finansowego osobie, która zamiast świadczyć pracę, pozostaje w domu w celu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zgodnie z założeniami ustawodawcy celem świadczeń opiekuńczych, do których należy świadczenie pielęgnacyjne, jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnemu dziecku lub niepełnosprawnej osobie dorosłej. Świadczenie pielęgnacyjne ma charakter świadczenia zasiłkowego, które miało zastąpić instytucję zasiłku stałego z ustawy o pomocy społecznej. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej (naukowej/przygotowania do zawodu), by opiekować się osobą niepełnosprawną. A zatem, zaprzestanie aktywności zawodowej czy naukowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (tak: wyrok NSA z dnia 7 listopada 2019 r., w sprawie I OSK 1549/19).

Z uwagi na to, iż fakt niepełnosprawności podopiecznej i sprawowania opieki przez wnioskodawczynię nad tą osobą, nie był w sprawie kwestionowany, należało przejść do omówienia definicji opieki w rozumieniu przepisów u.ś.r.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece, w jej rozumieniu, musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (tak: wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., w sprawie I OSK 2201/15 ). Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (tak: wyroki NSA: z dnia 5 czerwca 2012 r., w sprawie I OSK 2454/11 i z dnia 23 października 2020 r. w sprawie I OSK 1148/20). Podkreśla się także, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku (tak: wyrok NSA z dnia 18 maja 2020 r. w sprawie I OSK 691/19).

Zatem świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Zarówno charakter omawianego świadczenia, jak i jego cel pozwalają na stwierdzenie, iż stanowi ono pewną formę rekompensaty strat finansowych opiekuna wynikających z rezygnacji z aktywności zawodowej, a co za tym idzie nie może stanowić alternatywnego źródła dochodu. Podkreślenia również wymaga, że zakres sprawowania opieki nad osobami niepełnosprawnymi w stopniu znacznym może się różnić w zależności od stopnia samodzielności tych osób oraz ich potrzeb. Sprawowana opieka musi zatem w sposób oczywisty uniemożliwiać wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobie ubiegającej się oświadczenie pielęgnacyjne. Innymi słowy o rezygnacji z zatrudnienia czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia, a składające się na nią szczególne czynności zajmują tyle czasu, że podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia jest niemożliwe. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (niepodejmowania przez niego pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 u.ś.r.

W ocenie Sądu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy czyni zasadnym stwierdzenie, co do niewykazania istnienia przesłanki bezpośredniego związku przyczynowo skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej, a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad matką. Samorządowe Kolegium Odwoławcze słusznie bowiem zauważyło, że wykonywane przez skarżącą czynności opiekuńcze względem matki nie wypełniają przesłanki "stałej opieki", a co za tym idzie nie wykluczają całkowicie możliwości podjęcia przez stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Pomimo, co nie budzi wątpliwości Sądu, codziennego charakteru świadczonej opieki, zakres wykonywanych przez skarżącą czynności - robienie zakupów, pranie, gotowanie, przedłużanie i realizacja recept, umawianie wizyt lekarskich, dbanie o higienę osobistą matki, podawanie leków, pomoc w ubieraniu się - sprowadza się w istocie do prowadzenia gospodarstwa domowego. Czynności typu przygotowywanie i podawanie posiłków, sprzątanie, czy też robienie zakupów, należą do typowych czynności dnia codziennego, które są także wykonywane przez osoby aktywne zawodowo. Natomiast wskazywane przez skarżącą czynności stricte opiekuńcze nad matką, to jest pomoc w ubraniu się, umyciu, towarzyszenie w trakcie wizyt lekarskich, czy też zapewnienie transportu do i z wizyt lekarskich nie stanowią czynności, które uniemożliwiają podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej, nawet w niepełnym wymiarze czasu. Zasadności powyższego stwierdzenia nie przeczą w ocenie Sądu, wskazane przez stronę schorzenia, na które cierpi jej matka. Nie kwestionując, jak i nie bagatelizując stanu zdrowia Z. D. podkreślenia jednak wymaga, że z akt sprawy nie wynika, iż w/w jest osobą całkowicie niesamodzielną i niesprawną ruchowo. Z akt sprawy wynika bowiem, że Z. D. ma opracowany indywidualny plan postępowania wspierająco – aktywizującego i uczestniczy w zajęciach prowadzonych przez Środowiskowy Dom Samopomocy. Dla uznania sprawowanej opieki za stałą i długoterminową niezbędnym jest aby zakres niezbędnych czynności stricte opiekuńczych wykonywanych względem osoby wymagającej opieki był na tyle obszerny i wymagający tyle czasu, że uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej. W niniejszej sprawie zdaniem Sądu sytuacja taka nie występuje, gdyż podnoszona przez skarżącą konieczność sprawowania stałej opieki nad matką sprowadza się w zasadzie do prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. Powyższe, w ocenie Sądu, pozwala skarżącej na podjęcie aktywności zawodowej, choćby w częściowym wymiarze.

Rację ma więc organ II instancji, że brak jest w sprawie bezpośredniego i ścisłego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia, czy też zaprzestaniem pracy przez skarżącą, a sprawowaną przez nią opieką nad matką, a w konsekwencji należało uznać, że nie została w sprawie spełniona pozytywna przesłanka przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 u.ś.r.).

Nadto, Sąd stwierdził, że przeprowadzone przez organy obu instancji postępowanie wyjaśniające, odpowiadało wymogom art. 7, art. 77 k.p.a., których to naruszenie podnosiła skarżąca. Organy podjęły bowiem w sprawie wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego zgodnie z art. 7 k.p.a. oraz zebrały i rozpatrzyły w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy. Nadto, należało stwierdzić, że organ I instancji mimo zastosowania błędnej wykładni u.ś.r. finalnie prawidłowo odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, a organ odwoławczy, utrzymał to prawidłowe rozstrzygnięcie w mocy. Chybione stały się zatem zarzuty skargi dotyczące naruszenia norm prawa procesowego i prawa materialnego.

Reasumując, skoro zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzająca ją decyzja zostały wydane zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., w toku postępowania administracyjnego, poprzedzającego ich wydanie nie doszło do naruszenia norm prawa procesowego w stopniu istotnie rzutującym na wynik sprawy a zarzuty skargi okazały się niezasadne, skarga podlegała oddaleniu.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku