Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 675/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-08-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Miron (spr.), Sędziowie asesor WSA Marta Laskowska, asesor WSA Marian Wolanin, Protokolant Dorota Kozub, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2007 r. sprawy ze skargi M. T., S. T., Z. T., Z. R., D. T., H. T., A. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia [...] września 2006 r. nr [...], II. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżących M. T., S. T., Z. T., Z. R., D. T., H. T., A. B. solidarnie kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Sygnatura akt IV SA/Wa 675/07

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lutego 2007r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] września 2006r. odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] czerwca 1958r. utrzymującego w mocy orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] listopada 1957r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano na następujące ustalenia faktyczne i prawne:

Orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] listopada 1957r. przejęto na cele reformy rolnej nieruchomość ziemską położoną we wsi K. i osadzie L. w pow. D. o łącznym obszarze [...] ha. W uzasadnieniu podano, że powierzchnia nieruchomości położonej we wsi K. wynosi [...]ha w tym: grunty orne [...] ha, łąki [...] ha, las [...] ha. Natomiast powierzchnia nieruchomości położonej we wsi L. wynosi [...]ha w tym grunty orne [...]ha, łąki [...]ha, las [...]ha, wody[...]ha, drogi [...] ha. Ponadto podano, "iż brak jest jakichkolwiek dowodów, że [...] ha gruntów zostało sprzedanych oraz że całe gospodarstwo znajduje się w posiadaniu Ob. B. T.".

Orzeczeniem z dnia [...] czerwca 1958 r. Minister Rolnictwa utrzymał w mocy orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. W uzasadnieniu wskazał, że dział [...] ha nieruchomości położonej we wsi K. pomiędzy troje dzieci nastąpił po 1 września 1939 r. a zatem zgodnie z art. 2 ust. 2 dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej dział ten jest nieważny. Ponadto wskazało, że umowy przyrzeczenia sprzedaży zawarte w latach 1930 - 1939 nie przenosiły prawa własności na użytkowników gruntów.

M. T. - jeden ze spadkobierców b. właściciela majątku wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] września 2006r. odmówił stwierdzenia nieważności w/w orzeczenia.

Rozpoznając sprawę ponownie - na skutek złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ wskazał, że stwierdzenie nieważności jest instytucją,

która stanowi wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji, o której mowa w art. 16 kpa toteż może mieć miejsce jedynie w wypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy jedną z wad wymienionych w art. 156§1 kpa. Obowiązkiem organu w postępowaniu nieważnościowym jest dokonanie oceny czy w świetle zaistniałego stanu faktycznego w sposób prawidłowy znalazły zastosowanie obowiązujące normy prawne, czy też wydanie decyzji nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa. Jednakże przepis art. 156§2 zastrzega, że nie stwierdza się nieważności decyzji, jeśli w sprawie wystąpią przesłanki negatywne wskazane w tym przepisie.

Przesłanką stwierdzenia nieważności określoną w przepisie art. 156§1 pkt. 2 kpa jest wydanie decyzji bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Z brzmienia tego przepisu wynika, że nie każde naruszenie prawa pociąga za sobą nieważność decyzji, ale tylko przypadki oczywistego i ciężkiego naruszenia prawa.

Rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość decyzji skutkiem naruszenia norm prawnych regulujących działania administracji publicznej w indywidualnych sprawach w szczególności przepisów prawa materialnego i procesowego o szczególnym ciężarze gatunkowym. Sytuacja taka zachodzi, gdy czynności zmierzające do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy.

Podstawą prawną rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy stanowią przepisy art. 2 ust. 1 lit.e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r nr 3, poz. 13 ze zm), zgodnie, z którym na cele reformy rolnej przeznaczono nieruchomości ziemskie stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich łączny rozmiar przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości powierzchni użytków rolnych. Nieruchomości te przechodziły na rzecz Skarbu Państwa z mocy prawa bez odszkodowania - z datą wejścia w życie w/w dekretu.

Zgodnie z § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu z dnia 6 września 1944r. przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz.U. nr 10, poz. 51) do użytków rolnych wliczane były: grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe.

Przedmiotową nieruchomość ziemską B. i S. T. nabyli od D. D. w 1928r. na podstawie aktu notarialnego. W skład tej nieruchomości wchodziły grunty położone we wsi K. i osadzie L. o łącznej powierzchni [...]ha. Na mocy postanowienia Sądu Powiatowego w S. z dnia [...] maja 1955r. sygnatura akt s. [...] A. C. nabyła przez zasiedzenie własność nieruchomości o pow. [...] ha położonej w osadzie L. Natomiast z nieruchomości położonej we wsi K. B. T. zbył umowami nieformalnymi w latach 1930 - 1939 ok. [...] ha na rzecz indywidualnych rolników.

Umowy nieformalne nie przenosiły jednak własności na nabywców.

Ustosunkowując się do zarzutów skarżących, iż Ministerstwo Rolnictwa w piśmie z dnia 18 lutego 1959 r. skierowanym do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. wskazało, iż osoby, które nabyły grunty na podstawie nieformalnych umów od B.T. można uznać za właścicieli na podstawie art. 5 ust, 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym ( Dz.U. nr 18 poz. 17) organ wskazał, że stosownie do tego przepisu rolników gospodarujących na nieruchomościach państwowych można było uznać za właścicieli, jeżeli spełniali warunki określone w tym przepisie, lecz przepisy powyższego dekretu nie zawierały regulacji przenoszącej uwłaszczenie gruntów z mocy prawa, lecz przewidywały wydawanie określonych aktów przyznających własność. W tej sytuacji osoby te mogły w tym trybie uzyskać tytuły własności, lecz uzyskanie takiego tytułu nie działało z mocą wsteczną.

W aktach sprawy znajduje się rejestr pomiarowy sporządzony w 1958r. przez mierniczego przysięgłego M. P. dla gruntów położonych we wsi K. i osadzie L. W stosunków do gruntów zbytych umowami nieformalnymi w rejestrze tym podano jedynie, jakie działki wchodziły w skład tej nieruchomości.

Porównując rejestr pomiarowy z 1957r. stwierdzić należy, że w skład gruntów określonych w rejestrze pomiarowym jako "grunty sprzedane we wsi K." wchodziły: działka nr [...] o pow. [...]ha - grunty orne, działka nr [...] o pow. [...] ha -grunty orne, działka nr[...] o pow. [...] ha - lasy i łąki, działka nr [...] o pow. [...] ha -grunty orne, działka nr [...] o pow. [...] ha - grunty orne, działka nr [...] o pow. [...] ha -grunty orne, działka nr[...] o pow. [...]ha - grunty orne oraz działka nr [...] o pow. [...]ha-grunty orne.

W związku z tym organ stwierdził, że większa część z gruntów sprzedanych umowami nieformalnymi stanowiła użytki rolne.

Z w/w rejestru pomiarowego wynika również, iż pozostała część nieruchomości położonej we wsi K. stanowiącej własność B. T. wynosiła [...] ha, w skład jej wchodziły: grunty orne - [...] ha, ogrody- [...]ha, łąki [...]ha, pastwiska-[...]ha, użytki leśne - [...]ha, drogi - [...] ha, tereny zabudowane - [...] ha, rowy -[...]ha.

Łączny rozmiar użytków rolnych wchodzących w skład nieruchomości położonej we wsi K. wynosił zatem [...] ha. Oznacza to, że gdyby wymienione transakcje z lat 1930 - 1939 były dokonane w drodze notarialnej to należałoby stwierdzić, że przejęcie nieruchomości na cele reformy rolnej byłoby bezprawne. Ponieważ jednak sprzedaż gruntów nastąpiła umowami nieformalnymi, w większości były to umowy przyrzeczenia sprzedaży, to nie można stwierdzić, że umowy te przenosiły prawo własności a zatem ogólna powierzchnia użytków rolnych przejętej na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości przekraczała 50ha. Zgromadzone akta sprawy wskazują, że taki stan istniał w dniu wejścia w życie dekretu.

Organ wskazał także, że nie można również uznać za ważne dokonanie przez B. T. po 1939roku darowizny na rzecz dzieci. Zgodnie bowiem z art. 2 ust.2 dekretu z dnia 6 września 1944r. "nieważne są wszystkie fizyczne lub prawne podziały nieruchomości ziemskich wymienione w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu dokonane po 1 września 1939r."

Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2007r. wnieśli: M. T., S. T., Z. T., Z. R., D. T., H. T. i A. B. wnosząc o jej uchylenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania w sprawie.

Decyzji zarzucili naruszenie:

1. art. 138§1 pkt. 1 kpa poprzez utrzymanie w mocy decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi pomimo istnienia przesłanek do stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] czerwca 1958r. utrzymującego w mocy orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] listopada 1957r. uznające, że nieruchomość ziemska położona we wsi K. i osadzie L. podlegała pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej pomimo rażącego naruszenia prawa materialnego tj.

a. art. 2 ust 1 pkt. e - poprzez przeznaczenie omaw. nieruchomości na cele

reformy rolnej, pomimo że powierzchnia użytków rolnych nie przekraczała ustawowo wymaganego ooszaru 50ha, albowiem [...] ha zostało nieformalnymi umowami sprzedane, które przed dniem wejścia w życie ustawy w wyniku zasiedzenia zostały prawnymi właścicielami nieformalnie nabytych działek;

ewentualnie

z [...] ha przejętych na cele reformy rolnej ponad [...] ha stanowiło własność A. C. a ponad [...] ha nieużytki rolne i lasy.

b. §4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez uznanie za użytki rolne bagna oraz lasy w sytuacji gdy rozporządzenie uważało za użytki rolne wyłącznie grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe.

2. art. 107§3 kpa poprzez niewskazanie w uzasadnieniu faktycznym decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej poprzez:

a. niewskazanie w uzasadnieniu postanowienia rozbieżności materiału

dowodowego tj. okoliczności, które dowodzą, że przed przejęciem grunty nie były

należycie zmierzone, że przyczyną przejęcia nieruchomości były cele polityczne a

obszar użytków został celowo zawyżony poprzez uznanie za użytki, bagna i lasy

celem uzyskania areału przekraczającego 50 ha;

b. nie ustosunkowanie się do zarzutów i twierdzeń strony a zwłaszcza

niewskazanie, z jakich powodów uznano, że grunty, które w rzeczywistości zostały

zasiedziane stanowiły własność dotychczasowego właściciela a nie osób trzecich

oraz nie ustosunkowanie się do twierdzeń w przedmiocie uznania za użytki rolne

bagien i lasów, zwolnienia B. T. z podlegania reformie rolnej, niedokonanie

pomiarów działek przed przejęciem nieruchomości.

3. art. 8, 77§1 i 80 kpa poprzez niewyczerpujące zebranie całego materiału dowodowego poprzez całkowite pominięcie dowodów świadczących o tym, że reformą rolną objęto nieruchomość nieprzekraczającą 50 ha użytków rolnych

- z pominięciem części materiału dowodowego a zwłaszcza protokołu z dnia [...] października 1957r., w którym komisja zaznaczyła, że użytki rolne "skrajnie" przekraczają powierzchnię 50 ha nie podając jednak obszaru, co dowodzi, że pomimo takiego obowiązku nie dokonano pomiaru gruntów;

* oświadczenia Z. P. z dnia [...] sierpnia 2004r.

* donosu do Prezydium Rady Narodowej w D..

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.) sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Jednocześnie w art. 134 §1 P.p.s.a. ustawodawca wskazał, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Mając na względzie powyższe unormowanie Sąd uznał, że skarga jest uzasadniona albowiem zaskarżona decyzja została podjęta z naruszeniem prawa jednakże nie wszystkie podniesione w niej zarzuty są słuszne. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji traktowane jest jako nowe postępowanie w sprawie i toczy się wg przepisów art. 157 kpa.

Zadaniem organu prowadzącego postępowanie o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji jest zatem ocena takiej decyzji pod kątem kwalifikowanej niezgodności z prawem, tj. czy wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), lub spełnienia innych przesłanek określonych w art. 156§1 kpa. Postępowanie takie - o stwierdzenie nieważności decyzji - ma zatem odrębną podstawę prawną i nie może być traktowane tak, jakby chodziło o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją ostateczną, rozstrzygającą c zastosowaniu przepisów prawa materialnego do danego stosunku administracyjno-prawnego. Takie stanowisko zajął także Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 7.03.1996 r. (IIIARN 70\95 OSNP 1996\18\258), w którym stwierdził, że postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności

decyzji ostatecznej ma na celu wyjaśnienie jej kwalifikowanej niezgodności z prawem, a nie ponowne rozpoznanie zakończonej sprawy.

Zagadnienie rażącego naruszenia prawa było również wielokrotnie przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ostatecznie utrwalił się pogląd, że o rażącym naruszeniu prawa decydują 3 przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze -skutki, które wywołuje decyzja.( m.in. orzeczenie NSA z 0.02.2005 r. OSK 1134\04 Lex 165717,).

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał przy tym, że oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. W sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to znaczy taki, który nie wymaga stosowania wykładni prawa. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności -skutki gospodarcze lub społeczne naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa.

W innym miejscu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, natomiast, że cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą (wyrok z 30.03.2004 r. IVSA 3763\03 Lex 156952).

Postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji jest wyjątkiem od obowiązującej w postępowaniu administracyjnym, wyrażonej w art. 16 kpa zasady trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej. A zatem nie jest dopuszczalne "podciąganie" wypadków zwykłego naruszenia prawa pod naruszenie kwalifikowane, rażące, ani - tym bardziej - uznawanie za naruszające prawo sytuacji -gdzie nie jest wyjaśnione, czy do naruszenia prawa w ogóle doszło.

Ustawodawca w art. 7 kpa nałożył na organy administracji publicznej obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Dodatkowo art. 77 kpa wskazuje, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Decyzja administracyjna - w myśli art. 107 §1 i 3 kpa winna zawierać

m.in. uzasadnienie faktyczne i prawne, które wskazuje fakty, które organ uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Uzasadnienie prawne wyjaśnia podstawę prawną decyzji z przytoczeniem przepisów prawa.

Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy wskazać należy, że zaskarżona decyzja została podjęta z naruszeniem w/w reguł postępowania.

Kontrolowane w postępowaniu nadzorczym orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. zostało wydane na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z. dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz.U. z 1945 r. nr 3, poz. 13, ze zm.). oraz §5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r o przeprowadzeniu reformy rolnej zwanego dalej: rozporządzeniem wykonawczym. §6 w/w rozporządzenia wskazuje, że strona, ubiegająca się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. (1) pkt e), winna przedłożyć wojewódzkiemu urzędowi ziemskiemu dowody, stwierdzające dokładny obszar tej nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju, a w braku takich dowodów zwrócić się do wojewódzkiego urzędu ziemskiego o sporządzenie dowodów pomiarowych na swój koszt.

A zatem z brzmienia tego przepisu jednoznacznie wynika, że postępowanie w przedmiocie stwierdzenia czy dana nieruchomość spełnia normy obszarowe warunkujące jej przejście na rzecz Skarbu Państwa może się toczyć na wniosek uprawnionego podmiotu - strony postępowania to jest właściciela nieruchomości lub innej uprawnionej osoby.

Tymczasem w aktach niniejszej sprawy brak jest wniosku B. T. o wydanie stosownego orzeczenia na podstawie przepisów omaw. rozporządzenia a ze zgromadzonych dokumentów wynika, że postępowanie to toczyło się " z urzędu" na podstawie "donosów" złożonych przez "członków [...] i [...]" (podpisanych z imienia i nazwiska, pismo - k. 45 akt postępowania administracyjnego).

W aktach sprawy znajduje się wprawdzie pismo B. T. o powołanie na jego koszt komisji pomiarowo - kwalifikacyjnej celem zbadania i dokonania na miejscu dokładnego pomiaru" jednakże pismo to wpłynęło do organu 8 sierpnia 1958r. a z jego treści ewidentnie wynika, że stanowi ono uzupełnienie odwołania od decyzji z dnia [...] listopada 1957r.

W konsekwencji zatem nie można przyjąć, że w piśmie tym zawarte było żądanie wszczęcia jakiegokolwiek postępowania skoro postępowanie odwoławcze zostało wcześniej wszczęte odwołaniem z dnia 26 listopada 1957r. Tym bardziej zatem nie mogło ono wszczynać postępowania w trybie przepisów rozporządzenia wykonawczego do dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Obowiązujące w dacie wydania kontrolowanych w postępowaniu nadzorczym orzeczeń rozporządzenie Prezydenta z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym ( Dz.U. nr 36, poz. 341) nie zawierało (analogicznie do art. 61 §1 kpa) żadnego rozstrzygnięcia co do inicjatywy wszczęcia postępowania administracyjnego. W tej sytuacji organy musiały odnosić się do właściwych przepisów prawa materialnego, które winny takie kwestie regulować. W niniejszej sprawie wolą ustawodawcy było aby postępowanie to toczyło się na wniosek uprawnionego podmiotu.

Brak stosownego wniosku i przeprowadzenie takiego postępowania "z urzędu" stanowi o wydaniu decyzji z naruszeniem przepisów prawa materialnego i procesowego. Należy podkreślić, że w/w uchybienie uszło uwadze organu nadzoru. Winien on - rozpoznając sprawę ocenić, czy wskazana okoliczność stanowi jedynie "zwykłe" naruszenie prawa czy też ma ono cechy naruszenia rażącego co skutkować powinno stwierdzeniem nieważności kontrolowanego orzeczenia.

Niezależnie od wskazanego wyżej uchybienia organ nieprawidłowo ocenił okoliczność związaną z nabyciem w drodze zasiedzenia przez A. C. części nieruchomości położonej w osadzie L.

Z treści orzeczenia z dnia [...] listopada 1957r. wynika, że na mocy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej przeszła na własność Państwa również nieruchomość położona w osadzie L. Postanowieniem Sądu Powiatowego w S. z dnia [...] maja 1959 r. stwierdzono, że A. C. nabyła w drodze zasiedzenia nieruchomość o powierzchni [...] ha stanowiącą poprzednio własność B. T. - położoną w osadzie L.

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2005r. dokonano wykładni postanowienia z dnia [...] maja 1959 r. w ten sposób, że stwierdzono, iż nabycie prawa własności nieruchomości nastąpiło z dniem [...] listopada 1937r.

W doktrynie prawa cywilnego (a wcześniej prawa rzeczowego) reprezentowany jest jednolity pogląd co do tego, że orzeczenie w przedmiocie nabycia własności w drodze zasiedzenia ma charakter deklaratywny a zatem, że wywołuje skutki ex tunc.

W konsekwencji w dacie wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej B. T. nie był właścicielem omawianej nieruchomości. Co za tym idzie nie mogła ona -- razem z pozostałą częścią jego majątku zostać przejęta na rzecz Skarbu Państwa. Okoliczność ta uszła uwadze organu. O ile bowiem - w czasie wydawania orzeczenia w trybie "zwykłym" organ orzekający ocenił, że fakt przekazania tej części majątku A. C. pozostaje bez wpływu na treść rozstrzygnięcia, o tyle organ nadzoru winien uwzględnić okoliczność stwierdzoną postanowieniem Sądu z dnia [...] maja 1959r. stwierdzając nieważność orzeczenia w tej części.

I wreszcie wskazać należy, że stwierdzające przejście nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa orzeczenie określa - w swej treści, że nieruchomość ta ma powierzchni [...]ha i odnosi się do "protokołu komisyjnego badania na gruncie w dniu [...] października 1957r". Tymczasem z treści tego protokołu - znajdującego się w aktach sprawy wynika, że grunty orne pomierzono prowizorycznie natomiast "łąk i pastwisk nie pomierzono ponieważ były mokre(...) i brak było czasu". Dodatkowo z protokołu spisanego dnia [...].10.1957r. wynika, że obszar łąk przy gospodarstwie komisja szacunkowo ustaliła "na nie mniej niż [...] ha". Brak jest jednocześnie jakichkolwiek dokumentów, które potwierdzałyby prawdziwość tego twierdzenia.

Wymaga w tym miejscu podkreślenia, że - jak zostało wskazane na wstępie niniejszych rozważań - o ile co do zasady organ nadzoru nie rozpoznaje ponownie zakończonej sprawy, o tyle w postępowaniu o ustalenie czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów dekretu z dnia 6 września 1944r. kwestia właściwego ustalenia faktycznej powierzchni nieruchomości ma priorytetowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Ta okoliczność również nie została wyjaśniona w niniejszej sprawie biorąc dodatkowo pod uwagę, że rejestr pomiarowy sporządzony przez geodetę M. P. w 1958r. inaczej określa powierzchnię posiadanych przez B. T. gruntów.

Reasumując - zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja tego organu z dnia [...] września 2005r. została wydana z naruszeniem art. 7, 77§1 i 107§3 kpa oraz przepisów prawa materialnego - art. 2 ust.1 lit.e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, §5 i 6 rozporządzenia wykonawczego do dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej i uchybienia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygnięcia te zatem należało wyeliminować z obrotu prawnego.

Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę wskazaną wyżej ocenę prawną. Odniesie się również do zarzutów skarżących co do powierzchni majątku, którego - w dacie wejścia w życie dekretu był właścicielem B. T. wyjaśniając przy tym rozbieżność pomiędzy powierzchnią wskazaną w protokole, o którym mowa kontrolowanym orzeczeniu oraz z rejestrze pomiarowym M. P. (o ile stwierdzone wcześniej uchybienia nie będą stanowiły samodzielnej podstawy do stwierdzenia nieważności orzeczeń).

Natomiast nie zasługuje na uwzględnienie zarzut skarżących co do tego, że organ nieprawidłowo ocenił skutki sprzedania nieformalnymi umowami działek o łącznej powierzchni ok. [...] ha .

Prawidłowo organ ustalił, iż umowy nieformalne nie przenosiły własności gruntów na nabywców a zatem pomimo przeniesienia ich posiadania stanowiły w dalszym ciągu własność B. T. Nie negując faktu, że mogło dojść do zasiedzenia tych nieruchomości wskazać należy, że bieg terminu zasiedzenia dla najwcześniej sprzedanej działki kończył się najwcześniej w 1940 roku (brak dokładnej daty zawarcia nieformalnej umowy). Z treści art. 2 ust. 2 dekretu wynika natomiast, że nieważne są wszystkie fizyczne i prawe działy nieruchomości ziemskich wymienione w art. 2 ust. 1 lit. e dokonane po dniu 1 września 1939 r."

Skoro zatem nabycie własności mogło nastąpić najwcześniej w 1940r. fakt sprzedaży tych nieruchomości nieformalnymi umowami pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

I wreszcie Sąd nie podzielił również zarzutu skarżących co do naruszenia §4 rozporządzenia wykonawczego wskazującego jakiego rodzaju grunty uznawane są za grunty rolne. Należy wszak zwrócić uwagę - co było wielokrotnie podkreślane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że przejęciu na rzecz Skarbu Państwa podlegały nie "nieruchomości rolne" lecz "nieruchomości ziemskie", co było pojęciem zdecydowanie szerszym. A zatem sam fakt uznania bagien i lasów (poniżej [...]ha) za grunty rolne pozostaje bez wpływu na treść rozstrzygnięcia, o ile grunty te stanowiły cześć nieruchomości ziemskiej.

Z tych wszystkich względów - na mocy art. 145 §1 pkt. 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy -P.p.s.a Sąd orzekł jak w sentencji. Rozstrzygnięcie o kosztach zostało oparte o treść art. 200 tej ustawy.

Jednocześnie - na wniosek skarżącego M. T. Sąd nie wzywał M. G. do usunięcia braków formalnych skargi poprzez jej osobiste podpisanie lub

udzielenie prawidłowego pełnomocnictwa mając na uwadze ekonomię procesową oraz, że prawa jej nie zostaną w żaden sposób naruszone. Natomiast skarga nie mogła zostać wniesiona przez W. T. w jej imieniu albowiem jako jej siostrzeniec nie spełnia wymogów określonych w art. 35 P.p.s.a..