Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 654/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2019-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję w zasakrzonej części
Powołane przepisy: article: art. 136-142
journal: Dz.U. 2018 poz 121
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity
article: art. 107 par. 1 i 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2019 r. sprawy ze skargi M. K., D. B., I. K. – B., T. B. na decyzję Wojewody z dnia [...] czerwca 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję w części uchylającej decyzję Starosty [...] z [...] lutego 2019r. znak [...] w punkcie I i IV i orzekającej o odmowie zwrotu w części działki nr [...] o pow. [...] m˛, II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżących solidarnie kwotę [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wojewoda (dalej jako Wojewoda) decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...]. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm. zwanej dalej k.p.a.), w zw. z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 poz. 2204, z późn. zm., zwanej dalej u.g.n.), po rozpatrzeniu odwołania Miasta [...] od decyzji Starosty [...] z [...] lutego 2019 r., znak [...], orzekającej o:

I. Zwrocie na rzecz p. M. K. w [...] części, p. D. B. w [...] części, p. I. K. w [...] części, p. T. B. w [...] części działki nr [...] o powierzchni [...] m2 z arkusza mapy [...], obręb [...], dla której Sąd Rejonowy [...] w [...] prowadzi księgę wieczystą KW nr [...] z wpisem prawa własności na rzecz Miasta [...],

II. Odmowie zwrotu p. M. K., p. D. B., p. I. K.- B., p. T. B. działek nr [...] i [...] (powstałych z podziału działki [...]) z arkusza mapy [...], obręb [...], dla których Sąd Rejonowy [...] w [...] prowadzi księgę wieczystą KW nr [...] z wpisem prawa własności na rzecz Miasta [...],

III. Odmowie zwrotu p. M. K., p. D. B., p. I. K.- B., p. T. B. działek: nr [...] z arkusza mapy [...], obręb [...], dla której Sąd Rejonowy [...] w [...] prowadzi księgę wieczystą KW nr [...] z wpisem prawa własności na rzecz Miasta [...], nr [...], z arkusza mapy [...], obręb [...], dla której Sąd Rejonowy [...] w [...] prowadzi księgę wieczystą KW nr [...] z wpisem prawa własności na rzecz Miasta [...], nr [...], z arkusza mapy [...], obręb [...], dla której Sąd Rejonowy [...] w [...] prowadzi księgę wieczystą KW nr [...] z wpisem prawa własności na rzecz Miasta [...], nr [...], z arkusza mapy [...], obręb [...], dla której Sąd Rejonowy [...] w [...] prowadzi księgę wieczystą KW nr [...] z wpisem prawa własności na rzecz Miasta [...], nr [...] z arkusza mapy [...], obręb [...], dla której Sąd Rejonowy [...] prowadzi księgę wieczystą KW nr [...], nr [...] z arkusza mapy [...], obręb [...], dla której Sąd Rejonowy [...] w [...] prowadzi księgę wieczystą KW nr [...], nr [...] z arkusza mapy [...], obręb [...], dla której Sąd Rejonowy [...] w [...] prowadzi księgę wieczystą KW nr [...], nr [...] z arkusza mapy [...], obręb [...], dla której Sąd Rejonowy [...] w [...] prowadzi księgę wieczystą KW nr [...],

IV. Nie zobowiązywaniu p. M. K., p. D. B., p. I. K., p. T. B. do zwrotu na rzecz Miasta [...] należności określonych w art. 140 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

uchylił zaskarżoną decyzję w pkt. I i IV i orzekł o:

I. Odmowie zwrotu na rzecz p. M. K. w [...] części, p. D. B. w [...] części, p. I. K. w [...] części, p. T. B. w [...] części, części działki nr [...], o pow. [...] m2, z arkusza mapy [...] obrębu [...], dla której Sąd Rejonowy [...] w [...] prowadzi księgę wieczystą KW nr [...] [...],

w pozostałym zakresie utrzymał decyzję Starosty [...] w mocy.

Jak wynika z akt sprawy wnioskiem z [...] marca 2016 r. zmodyfikowanym [...] kwietnia 2016 r. (karty: 31-32 akt organu I instancji) p. M. K., p. D. B., p. I. K., p. T. B., reprezentowani przez r.pr. P. W. wystąpili o zwrot nieruchomości położonej w [...], o powierzchni [...] ha, zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] na rzecz Z. K., wywłaszczonej aktem notarialnym z [...] grudnia 1977 r. rep. [...] w trybie ustawy z 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości.. Pismem z [...] marca 2017 r. żądanie zwrotu zostało doprecyzowane w części dot. działki [...], co do części tej działki, stanowiącą obecnie działkę [...] (karta 461 akt organu I instancji).

Aktem notarialnym z [...] grudnia 1977 r., Rep. [...], sporządzonym w Państwowym Biurze Notarialnym w [...], Skarb Państwa nabył od Z. K., zgodnie z art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64, dalej ustawa z 1958r.), nieruchomość położoną w [...], oznaczoną jako działka nr [...] z mapy [...] obrębu [...], o powierzchni [...] ha, objętą księgą wieczystą KW nr [...], z przeznaczeniem pod budownictwo mieszkaniowe wysokie.

Księgą wieczystą KW nr [...] objęto działki nr [...] i [...], o łącznej powierzchni [...] ha, przy czym ujawniona została jedynie działka nr [...], co wynika z dokumentów zgromadzonych w zbiorze dokumentów nr [...] (karty 1-10 akt organu I instancji).

Spadek po zmarłej Z. K., zgodnie z aktem poświadczenia dziedziczenia [...] maja 2017 r. nabyli: H. B. w [...] części, S. B. w [...] części, M. K. w [...] części, D. B. w [...] części, K. K. w [...] części (karty 481-485 akt organu I instancji).

Spadek po zmarłej K. K. nabył w całości M. K. (karty 486-489 akt organu I instancji).

Spadek po zmarłym S. B., zgodnie z aktem poświadczenia dziedziczenia z [...] lipca 2011 r., nabyli: U. B. - w [...] części, I. K. - w [...] części, T. B. - w [...] części (karty 442-445 akt organu I instancji).

Spadek po zmarłej U. B., zgodnie z aktem poświadczenia dziedziczenia nabył w całości T. B. (karty 490-493 akt organu I instancji).

Spadek po zmarłym H. B., zgodnie z aktem poświadczenia dziedziczenia [...] maja 2017 r., nabyła w całości M. B. (karty 494-498 akt organu I instancji).

W świetle powyższego uznano, że uprawnionymi do wystąpienia o zwrot nieruchomości przejętej przez Skarb Państwa, położonej w [...], stanowiącej dawniej działki nr [...] i [...], o łącznej powierzchni [...] ha są p. M. K. w [...] części, p. D. B. w [...] części, p. I. K. w [...] części, p. T. B. w [...] części.

Z akt sprawy wynika, że dawnej działce [...] odpowiadają obecnie działki położone w [...], obręb [...], arkusz mapy [...]: część działki nr [...], część działki nr [...], działka nr [...], działka nr [...] (powstała z podziału działki nr [...], położonej w [...], obr. [...] arkusz mapy [...] na działki nr: [...], [...] i [...], część działki nr [...], działka nr [...] i [...] ( powstałe z podziału działki [...]), część działki nr [...], i część działki nr [...] (karta 11 akt organu I instancji).

Dawnej działce nr [...] odpowiadają obecnie działki położone w [...], obręb [...], arkusz mapy [...]: część działki nr [...], część działki nr [...], część działki nr [...] (karta 11 i 633 akt organu I instancji).

Działka nr [...] położona w [...], obręb [...], arkusz mapy [...] powstała w wyniku podziału nieruchomości - działki nr [...] zatwierdzonego decyzją Starosty [...] z [...] lutego 2017 r., znak [...], która stała się prawomocna z dniem [...] marca 2017 r.

W planie ogólnym zagospodarowania przestrzennego miasta [...] zatwierdzonym przez Wojewodę [...] [...] sierpnia 1975 r., stanowiącym integralną część planu zagospodarowania przestrzennego Województwa [...], zatwierdzonego uchwałą nr [...] Wojewódzkiej Rady [...] z [...] października 1977 r. ([...]), większa część opisanego powyżej terenu znajdowała się na obszarze oznaczonym jako MW - mieszkalnictwo wysokiej intensywności; centralna i południowa część terenu znajdowały się w planowanym układzie komunikacyjnym: ulica i linia szybkiego tramwaju miejskiego. W szczegółowym planie zagospodarowania terenu przestrzennego osiedli mieszkaniowych [...] w dzielnicy [...] zatwierdzonym Zarządzeniem Prezydenta [...] nr [...] z [...] stycznia 1974 r. ([...] niniejszy teren oznaczony został symbolami ( karta 160 i 471 akt organu I instancji):

- KNI + 2KNIV (układ komunikacyjny północ-południe) oraz KN II (układ komunikacyjny wschód-zachód) - większość działki nr [...],

- G11KSp (garaż, parking dwupoziomowy dla 800 samochodów) - wschodni fragment działki nr [...] oraz zachodnia część działek nr [...] i [...], część działki [...],

- G1MW (mieszkalnictwo wielorodzinne o wysokiej intensywności) - wschodnia część działki nr [...], większość działki nr [...], wschodnia część działki nr [...], działki nr [...], [...], [...], [...] w całości,

- H7UOp (szkoła podstawowa trzyciągowa) centralna część działki nr [...] oraz północna część działki nr [...],

- H10UOp (przedszkole czterooddziałowe) południowy fragment działki [...],

- H1MN (mieszkalnictwo wielorodzinne o wysokiej intensywności) - wschodnia część działki nr [...].

Działki nr [...] i [...] (powstałe z podziału działki nr [...]) obręb [...], arkusz mapy [...] w całości znajdują się w pasie drogowym ulic [...] i [...] i stanowią drogę publiczną w rozumieniu ustawy z dnia [...] marca 1985 r. o drogach publicznych (karta 237 akt organu I instancji).

Dawna działka [...], z której podziału, jak wskazano powyżej, powstała działka [...], nie była objęta umowami najmu, dzierżawy czy też użyczenia oraz nie była przedmiotem bezumownego korzystania, nie stanowiła drogi w rozumieniu ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, na jej obszarze zlokalizowany jest:

1) wodociąg o średnicy 225 mm z rur PVC, którego inwestorem była [...] sp. z o.o. i którego odbiór techniczny miał miejsce [...] marca 2000 r. (karta 293 akt organu I instancji),

2) kanał deszczowy o średnicy 0,315 m z rur PVC (karta 299 akt organu I instancji oraz ustalenia Wojewody w ramach sprawy [...]),

3) kanał deszczowy o średnicy 0,30 m z rur wipro wybudowany w 2007 r., którego inwestorem był Zarząd Dróg Miejskich (karta 293 akt organu I instancji oraz ustalenia Wojewody w ramach sprawy [...]),

4) kanalizacja teletechniczna będąca własnością [...] S.A. wybudowana w 2005 r. (karta 341 akt organu I instancji).

Działka nr [...] z arkusza mapy [...] obrębu [...] znajduje się poza pasem drogowym ulicy i nie stanowi drogi publicznej w rozumieniu ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (karta 237 akt organu I instancji). Na działce znajduje się podwójna linia kablowa [...] kV, która została wybudowana w 2000 r. (karta 350 akt organu I instancji). Na działce nie znajdują się żadne elementy infrastruktury drogowej wchodzące w skład sieci oświetlenia drogowego (karta 299 akt organu I instancji), sieci, przyłącza i infrastruktura gazowa (karta 339 akt organu I instancji) oraz sieć cieplna (karta 479 akt organu I instancji).

W ramach oględzin, które odbyły się [...] września 2016 r., [...] października 2016 r. oraz [...] maja 2017 r. ustalono: "Działka [...] zajęta pod dwa budynki mieszkalne czterokondygnacyjne, trwale związana z gruntem - [...] nr [...] Od strony północnej utwardzone dojście do ww. budynków, w południowej części chodniki wzdłuż drogi wewnętrznej znajdującej się na działce sąsiadującej. Otoczenie budynków porośnięte zielenią urządzoną - trawnikiem, nasadzeniami drzew i krzewów. Wzdłuż ciągów komunikacyjnych lampy oświetleniowe. Działka nr [...] zajęta pod fragment budynku mieszkalnego XII - kondygnacyjnego, trwale związanego z gruntem [...] nr [...]. Od strony wschodniej znajduje się utwardzone dojście do budynku. W części zachodniej fragment placu zabaw. Otoczenie budynku zagospodarowane ponadto zielenią urządzoną (trawniki, krzewy i drzewa z nasadzeniami), wzdłuż ciągów komunikacyjnych lampy oświetleniowe, ławki i kosze na śmieci. Działka nr [...] stanowi w części środkowej fragment hali Centrum Handlowego [...] trwale związane z gruntem. Jej otoczenie od strony południowej stanowi utwardzony parking ze znajdującą się w tym miejscu myjnią samochodową oraz masztem reklamowym. Wzdłuż granic zachodniej i południowej przebiega wewnętrzna droga utwardzona. W części północnej place postojowe oraz dostawcze. Działka nr [...] stanowi fragment skrzyżowania ulic [...]. W części zachodniej znajduje się fragment stacji [...] (fragment wiaduktu nad torami), i utwardzone dojścia do niej. Po stronie zachodniej zejście do przejść (...). Cala działka zajęta pod infrastrukturę komunikacyjną". Działka [...] zajęta jest pod fragment ulicy wewnętrznej, utwardzonej kostką brukową, z miejscami postojowymi po obu stronach. W części wschodniej fragment placu porośniętego trawnikiem z alejką pieszą, w tym miejscu wjazd do parkingu podziemnego do budynku nr [...]. Wzdłuż ulicy chodniki. Działka [...] stanowi fragment zatok parkingowych, chodnika pieszego oraz zieleń urządzoną (trawnik, żywopłot i jedno drzewo). Działki [...], [...], [...] zajęte po czterokondygnacyjny stale związany z gruntem mieszkalny budynek wielorodzinny; jego otoczenie zagospodarowane zielenią urządzoną, ciągami komunikacyjnymi - dojście do budynku. W zachodniej części działki [...] znajduje się fragment utwardzonego kostką brukową (...). Wzdłuż ciągów komunikacyjnych lampy oświetleniowe. Działka [...] w części północnej zajęta pod fragment utwardzonej kostką brukową drogi wewnętrznej, w tym miejscu również fragment wjazdu do parkingu podziemnego oraz skrzyżowania z kolejną droga wewnętrzną. W północno- wschodniej części wiata na pojemniki z odpadami komunalnymi. Pozostała część działki nie jest zagospodarowana, porośnięta roślinnością spontaniczną". "Działka nr [...] stanowi teren niezabudowany, porośnięty spontanicznie (niepielęgnowana trawa, chwasty). W części południowej działkę przecina nieutwardzona ścieżka piesza".

Aktem notarialnym z [...] października 1993 r. Nr Rep. [...] ustanowiono prawo użytkowania wieczystego m.in. działki [...], z podziału której powstały obecne działki nr: [...], [...], [...], [...], [...], na rzecz [...] Spółdzielni Mieszkaniowej (k. 149-152 akt organu I instancji). Wnioski o wpis prawa użytkowania wieczystego na rzecz, [...] Spółdzielni Mieszkaniowej do księgi wieczystej złożone zostały:

- działka nr [...] - [...] lutego 2007 r. (wpisu dokonano [...] lutego 2007 r.),

- działka nr [...] - [...] lutego 2008 r. (wpisu dokonano [...] marca 2008 r.),

- działki nr: [...], [...], [...] - [...] marca 2006 r. (wpisu dokonano [...] marca 2006 r.).

Wniosek o wpis do księgi wieczystej prawa użytkowania wieczystego działki [...] na rzecz [...]) sp. z o.o. złożono [...] listopada 1995 r. Wpisu użytkowania wieczystego dokonano [...] grudnia 1995 r. Podstawę wpisu stanowił akt notarialny z [...] listopada 1995 r. Nr Rep. [...]

Aktem notarialnym z [...] kwietnia 1999 r. Nr Rep. [...] ustanowiono prawo użytkowania wieczystego m.in. działki [...], z podziału której powstały obecne działki nr: [...] i [...], na rzecz [...] Spółdzielni Mieszkaniowej (karty 124-128 akt organu I instancji). Wniosek o wpis do księgi wieczystej prawa użytkowania wieczystego działek [...] i [...] na rzecz [...] Spółdzielni Mieszkaniowej złożono [...] maja 2006 r. Wpisu prawa użytkowania wieczystego dokonano [...] maja 2006 r.

Biegły rzeczoznawca majątkowy - p. B. W. - [...] czerwca 2017 r. sporządziła, w trybie art. 140 u.g.n., operat szacunkowy określający wartości działki nr [...], arkusz mapy [...], obręb [...]. Dnia [...] września 2018 r. rzeczoznawca majątkowy potwierdziła aktualność sporządzonego operatu szacunkowego ww. nieruchomości. Ważność operatu szacunkowego upływa z dniem [...] czerwca 2019 r.

Starosta [...] wydał w dniu [...] lutego 2019 r. opisaną we wstępie decyzję.

W jej uzasadnieniu wskazał, że stan faktyczny sprawy pozwala twierdzić, że wśród działek objętych wnioskiem - na działce nr [...] nie zrealizowano celu wywłaszczenia. Starosta wskazał, że własność nieruchomości położonej w [...], obręb [...], stanowiącej: działkę nr [...], z mapy [...] o łącznej powierzchni [...] ha, wpisanej w księdze wieczystej kw nr [...], na rzecz p. Z. K. została zbyta dnia [...].12.1977 r. aktem notarialnym rep. [...], w trybie art. 6 ustawy z dnia 12.03.1985 r. (Dz.U nr 10/74, poz. 74) na rzecz Skarbu Państwa. Nieruchomość nabyto z przeznaczeniem pod budownictwo mieszkaniowe wysokie i inwestycje towarzyszące w dzielnicy [...], zgodnie ze szczegółowym planem zagospodarowania przestrzennego tej dzielnicy zatwierdzonym Zarządzeniem Prezydenta [...] nr [...] z dnia [...].01.1974 r. Cena wywłaszczonych nieruchomości z kw nr [...], stanowiących działki nr [...] i [...] o łącznej powierzchni [...] ha wyniosła [...] zł.

W planie szczegółowym zagospodarowania przestrzennego zespołu osiedli mieszkaniowych [...] w dzielnicy [...] zatwierdzonym Zarządzeniem Prezydenta [...] nr [...] z dnia [...].01.1974 r. działka nr [...] znajdowała się terenie oznaczonym symbolem [...] garaż - parking dwupoziomowy dla 800 samochodów. Z przeprowadzonych oględzin wynika, iż działka nr [...] iż, stanowi teren niezabudowany, porośnięty spontanicznie roślinnością (niepielęgnowana trawa, chwasty). W części południowej działkę przecina nieutwardzona ścieżka piesza.

W ocenie organu pierwszej instancji można jednoznacznie stwierdzić, że prace polegające na zagospodarowaniu zarówno budownictwa mieszkaniowego wysokiego jak i garażu - parkingu dwupoziomowego na 800 samochodów na ww. gruncie nie zostały rozpoczęte w okresie 7 lat ani zrealizowane w ciągu 10 lat.

Wobec powyższego organ stwierdził, iż w stosunku do przedmiotowej części nieruchomości tj. działki nr [...] arkusz mapy [...], obręb [...], cel wywłaszczenia w postaci zagospodarowania na cel zarówno budownictwa mieszkaniowego wysokiego jak i garażu - parkingu dwupoziomowego na 800 samochodów nie został zrealizowany, zatem spełnione zostały obie przesłanki zbędności określone w art. 137 ust. 1 u.g.n., bowiem w terminach przewidzianych w ww. przepisie nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia ani celu tego nie zrealizowano.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 139 u.g.n. nieruchomość podlega zwrotowi w stanie, w jakim się znajduje w dniu jej zwrotu. Przepis art. 140 ust. 1 u.g.n. stanowi, iż w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu, ustalone w decyzji odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania. Jeżeli zwrotowi podlega część wywłaszczonej nieruchomości, zwracaną kwotę odszkodowania ustala się proporcjonalnie do powierzchni tej części nieruchomości. Odszkodowanie pieniężne podlega waloryzacji, z tym że jego wysokość po waloryzacji, nie może być wyższa niż wartość rynkowa nieruchomości w dniu zwrotu, a jeżeli ze względu na rodzaj nieruchomości nie można określić jej wartości rynkowej, nie może być wyższa niż jej wartość odtworzeniowa. Jednocześnie zgodnie z art. 217 ust. 2 ww. ustawy osoby, które zostały pozbawione własności nieruchomości w wyniku wywłaszczenia dokonanego przed dniem [...] grudnia 1990r., w razie zwrotu tych nieruchomości, zwracają odszkodowanie zwaloryzowane, w wysokości nie większej niż 50% aktualnej wartości tych nieruchomości.

Organ wskazał, że w celu ustalenia czy wartość zwracanej nieruchomości uległa zmianie stosownie do art. 140 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami zlecono wykonanie operatu szacunkowego. Wartość wywłaszczonej nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] ustalono na podstawie opinii biegłego rzeczoznawcy na kwotę [...]zł. Ponadto rzeczoznawca majątkowy uznał, że nastąpiło zmniejszenie wartości nieruchomości.

Różnica między wartością nieruchomości wg stanu z dnia wywłaszczenia i cen na dzień wyceny - [...] zł, a wartością nieruchomości wg stanu z dnia zwrotu i na dzień [...] zł wynosi - [...] zł.

Po dokonaniu analizy formalno-prawnej operatu szacunkowego organ stwierdził, iż jest on zgodny z przepisami prawa. Operat jest kompletny, a także przydatny dla celu, w jakim został sporządzony - dokonania rozliczenia związanego ze zwrotem wywłaszczonej nieruchomości.

Wypłacone odszkodowanie podlega waloryzacji przy zastosowaniu wskaźnika za okres od 1977 r. do stycznia 2019 r. - 3491,734122993 x proporcjonalnie obliczona kwota odszkodowania za nieruchomość i wynosi [...] po denominacji [...] po odjęciu kwoty wynikającej ze zmniejszenia wartości nieruchomości [...] zł, zatem osoby, na rzecz których następuje zwrot nieruchomości, nie są zobowiązane do zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania. Wartość wywłaszczonej nieruchomości ustalono na podstawie opinii biegłego rzeczoznawcy na kwotę [...]zł. Wobec powyższego zwaloryzowana kwota odszkodowania nie jest większa niż 50% aktualnej wartości.

W toku prowadzonego postępowania stwierdzono istnienie na nieruchomości urządzeń sieci przesyłowych linii elektroenergetycznej wysokich napięć oraz linii telekomunikacyjnej Zgodnie z art. 49 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, ze zmianami) urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz inne urządzenia podobne nie należą do części składowych nieruchomości jeśli wchodzą w skład przedsiębiorstwa. W tej sytuacji zgodnie z art. 3051 i art. 3052 kc nieruchomość może być obciążona służebnością przesyłu.

Nieruchomość oznaczona w ewidencji gruntów jako działki nr [...] i [...] (powstałe z podziału działki nr [...]), obręb [...], arkusz mapy [...] stanowią drogę publiczną, a ulice [...] wybudowane zostały na podstawie decyzji z dnia [...].03.1979 roku, [...] zatwierdzającej plan realizacyjny trasy [...] Obiekt ten jest bardzo zróżnicowany pod względem ukształtowania terenu i wyposażony w wiele koniecznych z tego powodu urządzeń inżynierskich. Z uwagi na to, że trasa szybkiego tramwaju biegnie w głębokim wykopie, towarzyszące jej skarpy z przyczyn technicznych są rozległe i wielostopniowe, Również oddzielenie pasa drogowego od torowiska pasem zieleni o określonej szerokości wymuszone zostało potrzebą ustawowych normatywów obowiązujących w projektowaniu dróg o określonej kategorii technicznej. W pasie rozdziału biegną sieci infrastruktury komunalnej tj. wodociąg oraz kanał deszczowy. Wszystkie te elementy służą drodze. W pasie drogowym urządzenia, jak i wał ziemny z nasadzeniami służą prawidłowemu administrowaniu drogą oraz zabezpieczeniu i obsłudze ruchu [...], a także [...]. Opisana sytuacja jest zgodna z definicją pasa drogowego zamieszczoną w art. 4 ustawy o drogach publicznych (pismo z dnia [...].09.2016 r. Zarządu Dróg Miejskich).

Powyższe potwierdzają przeprowadzone dnia [...].09.2017 r. oględziny działki nr [...], z których wynika, iż stanowi ona fragment skrzyżowania ulicy [...] i [...]. W części zachodniej znajduje się fragment stacji [...] (fragment wiaduktu nad torami tramwajowymi) i utwardzone dojścia do niej. Po stronie zachodniej znajduje się zejście do przejść podziemnych. Cała działka zajęta jest pod infrastrukturę komunikacyjną.

Organ wskazał, że art. 2a ustawy o drogach publicznych stanowi, iż drogi publiczne - krajowe stanowią własność Skarbu Państwa, natomiast wojewódzkie, powiatowe i gminne własność właściwego samorządu tj. województwa, powiatu lub gminy. Zwrot nieruchomości wywłaszczonej, a zajętej obecnie pod drogę publiczną prowadziłby do skutku sprzecznego z prawem, polegającym na nabyciu przez osobę fizyczną nieruchomości stanowiącej część drogi publicznej, co odnosi się do działki nr [...].

Natomiast w odniesieniu do objętych postępowaniem działek nr [...], [...], [...], [...], [...] znajdujących się w użytkowaniu wieczystym [...] Spółdzielni Mieszkaniowej i działek nr [...] i [...] (powstałych z działki nr [...] wobec których również ustanowiono prawo użytkowania wieczystego na rzecz [...] Spółdzielni Mieszkaniowej do dnia [...].04.2098 r.) i działki nr [...] znajdującej się w użytkowaniu wieczystym, [...] Sp. z o.o. (na podstawie badania księgi wieczystej nr [...], prowadzonej dla działki nr [...] ustalono iż, data wpisu użytkowania wieczystego to [...].12.1995 r.) organ I instancji orzekł o odmowie zwrotu albowiem Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5.12.2017 I OSK 1153/17 stwierdził, że jeżeli nieruchomość wywłaszczona nie stanowi już własności jednostki samorządu terytorialnego lub Skarbu Państwa (ewentualnie jest przedmiotem użytkowania wieczystego osoby trzeciej), to roszczenie nie może być zrealizowane w drodze restytucji własności na podstawie aktu administracyjnego. W takiej sytuacji sądy powszechne oceniają zadysponowanie wywłaszczoną nieruchomością w kategorii deliktu uzasadniającego odpowiedzialność odszkodowawczą. Z punktu widzenia racjonalności nie sposób stawiać przed organami administracji obowiązku prowadzenia postępowania dowodowego i czynienia ustaleń faktycznych odnośnie okoliczności pozbawionych znaczenia dla rozstrzygnięcia, które nie stanowią jednocześnie prejudykatu dla rozstrzygnięć podejmowanych przez sądy powszechne w postępowaniu odszkodowawczym. To sąd powszechny nie Starosta [...] lub Wojewoda, ma ustalić co by było (tj. czy doszłoby do zwrotu nieruchomości wywłaszczonej), gdyby nie fakt oddania nieruchomości wywłaszczonej w użytkowanie wieczyste. Rozstrzygnięcie sprawy o zwrot nieruchomości wywłaszczonej przez odmowę jej zwrotu z przyczyny pozostawienia nieruchomości w użytkowaniu wieczystym osoby trzeciej, jest usprawiedliwione. Nie jest bowiem możliwe rozstrzygnięcie tej sprawy w inny sposób, aniżeli poprzez odmowę jej zwrotu. Tym samym w odniesieniu do działek nr [...],[...],[...],[...],[...], arkusz mapy [...], obręb [...] oraz działki nr [...] i [...], arkusz mapy [...] obręb [...] nie ma konieczności dokonywania ustaleń w zakresie zrealizowania na tych działkach celu wywłaszczenia i zbadania przesłanek zbędności.

Decyzja Starosty [...] z [...] lutego 2019 r., znak [...] została zaskarżona w pkt. I, III i IV przez Miasto [...] Zaskarżonej decyzji zarzucono:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n.,

2) naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Odwołujący wniósł o uchylenie pkt. I, III i IV decyzji Starosty [...] oraz orzeczenie o odmowie zwrotu nieruchomości, ewentualnie o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. W odwołaniu Miasto [...] wskazało m.in., iż w odniesieniu do działki nr [...] nie ma podstaw do zwrotu, gdyż cel wywłaszczenia został zrealizowany. poszczególnych części terenu. Odnosząc się do uzasadnienia odmowy zwrotu działek nr [...], [...], [...], [...], [...],[...],[...] odwołujący podał, że nie zgadza się z twierdzeniem, że zwrot nie jest możliwy z uwagi na ustanowienie użytkowania wieczystego, choć co do braku podstaw zwrotu się zgadza.

Wojewoda wydał decyzję nr [...], którą co do zasady utrzymał rozstrzygnięcie Starosty w mocy z tym, ze uchylił zaskarżoną decyzję w pkt I i IV i orzekł o odmowie zwrotu na rzecz p. M. K. w [...] części, p. D. B. w [...] części, p. I. K. w [...] części, p. T. B. w [...] części, części działki nr [...], o pow. [...] m2, z arkusza mapy [...] obrębu [...], dla której Sąd Rejonowy [...] prowadzi księgę wieczystą KW nr [...]

W ocenie Wojewody organ I instancji prawidłowo ustalił, iż w odniesieniu do działek nr [...], [...], [...], [...], [...], arkusz mapy [...], obręb [...] oraz [...], [...], arkusz mapy [...], obręb [...] zwrot nie jest możliwy. Wymienione działki są przedmiotem użytkowania wieczystego podmiotu trzeciego, tj. [...] Spółdzielni Mieszkaniowej. W związku z tym, iż przedmiotem postępowania jest zwrot nieruchomości wywłaszczonej to nie ma znaczenia, iż wnioski o wpis tego prawa złożone zostały po [...] stycznia 1998 r. Jeżeli bowiem niemożliwy jest zwrot nieruchomości z przyczyn obiektywnych i trwałych - tj. fakt pozostawania nieruchomości w użytkowaniu wieczystym osoby trzeciej - to brak podstaw i powodów dla badania, czy nieruchomość wywłaszczona jest zbędna w rozumieniu art, 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n. Przeciwne rozumowanie oznaczałoby, iż organ administracji publicznej ma prowadzić karkołomne postępowanie wyjaśniające, określać cel wywłaszczenia, wskazywać na zbędność nieruchomości, po to tylko by finalnie zwrotu nieruchomości i tak odmówić. Takie działanie byłoby sprzeczne z zasadą szybkości i wnikliwości postępowania, o jakiej stanowi art. 12 k.p.a. Niezależnie od tego, jakie postępowanie dowodowe przeprowadziłby Starosta [...], czy też Wojewoda, to i tak wyda decyzję o odmowie zwrotu nieruchomości. W rezultacie organy administracji publicznej zwolnione są - z pozbawionego jakiegokolwiek znaczenia - obowiązku wypowiedzenia się co do realizacji celu wywłaszczenia (tak WSA w [...] w wyroku z [...] czerwca 2016 r., sygn. akt 11 SA/Po [...]). Jeżeli nieruchomość wywłaszczona nie stanowi już własności jednostki samorządu terytorialnego lub Skarbu Państwa (ewentualnie jest przedmiotem użytkowania wieczystego osoby trzeciej) to roszczenie to nie może być zrealizowane w drodze restytucji własności na podstawie aktu administracyjnego. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 11 sierpnia 2011 r. (sygn. akt I CSK 573/2010 [...] nr 3873652) - "Jeżeli na skutek utraty przez Gminę tytułu do wywłaszczonej nieruchomości orzekanie o zwrocie tej nieruchomości w postępowaniu administracyjnym stało się bezprzedmiotowe, to do ustalania istnienia podstaw tego zwrotu w momencie dokonywanej przez Gminę zamiany nieruchomości, jako przesłanki odpowie dział noś ci odszkodowawczej, uprawnionym jest sąd (powszechny)". Innymi słowy, w takiej sytuacji sądy powszechne oceniają zadysponowanie wywłaszczoną nieruchomością w kategorii deliktu uzasadniającego odpowiedzialność odszkodowawczą. Elementem (składnikiem) tej odpowiedzialności odszkodowawczej jest ustalenie, że gdyby nie np. oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste, zwrot nieruchomości by nastąpił. Potwierdza to teza zawarta w wyroku Sądu Najwyższego z 29 maja 2014 r. sygn. akt V CSK 384/13 - "przekazanie działki na cele niezgodne ze wskazanymi w decyzji wywłaszczeniowej jest czynem niedozwolonym. Byłym właścicielom przysługuje wtedy roszczenie o odszkodowanie. Bieg terminu jego przedawnienia rozpoczyna się z dniem wydania ostatecznej decyzji gminy odmawiającej zwrotu nieruchomości." W związku z powyższym, w ocenie Wojewody zarzut odwołania w tym zakresie należy uznać za nieuzasadniony.

W odniesieniu do działki nr [...], z arkusza mapy [...], obręb [...], Starosta [...] ustalił, iż jej zwrot nie jest możliwy. Działka ta stanowi przedmiot użytkowania wieczystego przez [...] Sp. z o.o., z tym że w tym przypadku wpis ww. prawa do księgi wieczystej miał miejsce [...] grudnia 1995 r. W tym przypadku zachodzi więc okoliczność, o której mowa w art. 229 u.g.n., zgodnie z którym "roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 1, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej". Wyłączenie w art. 229 u.g.n. roszczenia o zwrot nieruchomości stanowi samodzielną, negatywną przesłankę zwrotu, wyłączającą konieczność badania merytorycznych przesłanek określonych w art. 136 i 137 u.g.n. (tak: A. Prusaczyk w: J. Jaworski, A. Prusaczyk, A. Tułodziecki, M. Wolanin, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, Warszawa 2013, s. 1727).

W odniesieniu do działek nr [...] i [...], arkusz mapy [...], obręb [...] zwrot jest niemożliwy z uwagi, iż stanowią one drogę publiczną w rozumieniu ustawy o drogach publicznych. Niedopuszczalne jest orzeczenie o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej lub nabytej na podstawie przepisów wymienionych w art. 216 u.g.n., jeśli nieruchomość objęta żądaniem jest wprawdzie zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (lub w umowie sprzedaży nieruchomości) lecz w chwili orzekania stanowi część drogi publicznej w rozumieniu przepisów ustawy o drogach publicznych.

Natomiast w ocenie Wojewody, na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz uwzględniając utrwalone orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym, przy ocenie realizacji celu publicznego, jakim jest budowa osiedla mieszkaniowego należy uwzględnić nie tylko budowę bloków mieszkalnych ale również wszystkich innych obiektów urządzeń technicznych składających się na infrastrukturę tego osiedla niezbędną dla prawidłowego funkcjonowania osiedla i jej mieszkańców, w odniesieniu do działki [...], arkusz mapy [...], obręb [...], o powierzchni [...] m2, nie wystąpiły przesłanki zwrotu. Z oględzin działki nr [...] wynika, że stanowi ona teren niezabudowany, porośnięty spontanicznie trawą. W części południowej działkę przecina nieutwardzona ścieżka piesza. Przez działkę przebiegają sieć infrastruktury technicznej - linia energetyczna i infrastruktura telekomunikacyjna. Działka ma powierzchnię jedynie [...] m2.

W ocenie Wojewody w przypadku realizacji inwestycji, na którą składa się kompleks obiektów i urządzeń ocena przesłanek zwrotowych nie może być dokonywana w odniesieniu do każdego z elementów zorganizowanej całości. Ocena ta powinna być natomiast odniesiona do realizacji całego zamierzenia inwestycyjnego. Tylko bowiem taka ocena pozwala na podjęcie właściwego rozstrzygnięcia w zakresie ewentualnego spełnienia przesłanek zwrotowych w stosunku do danej nieruchomości. Realizacja takiego celu, ze swej istoty, obejmuje swoim zakresem wykonanie określonych naniesień (budynków, budowli i innych urządzeń), jak i odpowiedniego zagospodarowania terenu otaczającego, tak by można było mówić o właściwym spełnianiu funkcji mieszkalnej, sportowej, czy też rekreacyjnej przez wskazane tereny i zlokalizowane na nich obiekty.

Wywłaszczenie nieruchomości o powierzchni [...] m2, której obecnie w niewielkiej powierzchniowo części - [...] m2, odpowiada działka [...], nastąpiło w celu przeznaczenia nieruchomości pod budownictwo mieszkaniowe wysokie i inwestycje towarzyszące w dzielnicy [...]. Z wyrysu planu zagospodarowania przestrzennego osiedli mieszkaniowych [...] w dzielnicy [...] - [...] zatwierdzony zarządzeniem nr [...] Prezydenta Miasta [...] z [...] stycznia 1974 r., wynika, że symbolem GllKsp, oznaczającym garaż - parking dwupoziomowy dla 800 samochodów oznaczona była działka [...], której obecnie, w niewielkiej części - [...] m2, odpowiada działka [...]. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że na wywłaszczonej nieruchomości powstały: utwardzony parking ze znajdującą się w tym miejscu myjnią samochodową, place postojowe oraz dostawcze, miejsca postojowe, wjazdy do parkingów podziemnych.

W ocenie Wojewody, w przypadku realizacji dużej inwestycji, jaką niewątpliwie jest budowa osiedla mieszkaniowego, na poszczególnych etapach budowy może dochodzić do zmiany w projektach zagospodarowania poszczególnych części terenu, w związku z czym oceniając realizację celu wywłaszczenia należy odnieść się do realizacji całego zamierzenia inwestycyjnego.

W ocenie Wojewody realizacja celu wywłaszczenia w postaci zapewnienia miejsc postojowych/parkingowych/garaży podziemnych dla samochodów na terenie objętym wywłaszczeniem nastąpiła. Ocena realizacji celu wywłaszczenia oderwana od oceny realizacji całego zamierzenia inwestycyjnego i dokonywana jedynie w odniesieniu do każdego z elementów zorganizowanej całości prowadziłaby do nieuzasadnionego "wykrawania" w celu zwrotu, niewielkich części wywłaszczonych nieruchomości.

W powyższym względzie Wojewoda uznał zarzut odwołania za uzasadniony.

W świetle powyższego organ uznał za zbędne badanie prawidłowości sporządzonego przez biegłego rzeczoznawcę majątkowego operatu szacunkowego z [...] czerwca 2017 r., którego celem było określenie wartości nieruchomości w celu dokonania rozliczenia związanego ze zwrotem osobom uprawnionym nieruchomości na podstawie art. 140 u.g.n.

W skardze do WSA M. K., D. B., I. K., T. B. zaskarżyli decyzję w części tj. odmowy zwrotu na rzecz skarżących działki nr [...] obr[...] ark. Mapy [...] i zarzucili jej w tym zakresie naruszenie:

I. Art. 6, art. 136 i art. 137 u.g.n. poprzez:

- bezpodstawne przyjęcie, że zwrot ww. nieruchomości nie jest dopuszczalny mimo ziszczenia się przesłanek oraz upływu terminów wskazanych w art. 137 ust. 1 u.g.n. poprzez niesłuszne przyjęcie iż cel wywłaszczenia został zrealizowany, co bezsprzecznie doprowadziło do usankcjonowania stanu sprzecznego z prawem w tym zwłaszcza normą wyrażoną w art. 136 i 137 ust. 1 u.g.n.

- bezpodstawne przyjęcie, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany pomimo tego, iż ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika to, by w przedmiotowym gruncie powstała jakakolwiek infrastruktura, która mogła świadczyć o realizacji celu wywłaszczenia,

- bezpodstawne przyjęcie, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany pomimo tego, iż organ II instancji nie wskazał w jakim czasookresie miało dojść do rzekomej realizacji celu wywłaszczenia;

- niezastosowanie art. 137 ust, 1 u.g.n. pomimo ziszczenia się przesłanek nakazujących zwrot skarżącym przedmiotowej nieruchomości;

- bezpodstawne przyjęcie iż zwrot działki o nr [...] nie jest możliwy z uwagi na to, że nieruchomość ta zajęta jest pod utwardzony parking ze znajdującą się tam myjnią samochodową, place postojowe oraz dostawcze miejsca postojowe, wjazd do parkingów w sytuacji w której na przedmiotowej działce nie powstała żadna infrastruktura, zaś działka porośnięta jest spontaniczną nieuporządkowaną zielenią

II. art. 6, 7, 8, 77 § 1, 80, 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez:

- wydanie rozstrzygnięcia sprzecznego z zebranym w sprawie materiałem dowodowym,

- wybiórczym, powierzchownym i subiektywnym podejściu do zgromadzonego materiału dowodowego, co w konsekwencji skutkowało błędnym ustaleniem stanu faktycznego mającego niewątpliwie wpływ na wydanie wadliwego rozstrzygnięcia

- wydaniu rozstrzygnięcia w oparciu o błędnie zrekonstruowany stan faktyczny;

- pominięciu w toku procedowania niebudzących wątpliwości okoliczności faktycznych, z których jednoznacznie wynikało, iż cel wywłaszczenia na przedmiotowej działce nie został zrealizowany

- wydaniu rozstrzygnięcia ex officio z jednoczesnym przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów oraz bez należytego zbadania stanu faktycznego i wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, co w konsekwencji świadczy o poczynieniu dowolnych ustaleń w zakresie ustalenia celu na jaki miała zostać wywłaszczona przedmiotowa nieruchomość oraz braku podstaw do jej zwrotu.

Skarżący wnieśli o uchylenie decyzji Wojewody w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Obecny na rozprawie przed tutejszym sądem w dniu [...] listopada 2019 r. pełnomocnik strony skarżącej podtrzymał skargę, jej argumentację oraz argumentację przytoczoną w piśmie procesowym z [...] listopada 2019r. Wskazał, że decyzja Wojewody przeczy ustaleniom co do stanu działki nr [...]. Decyzja ta jest również niespójna z decyzją Wojewody dotyczącą działki [...], którą Wojewoda zwrócił skarżącym.

W odpowiedzi na pytanie sądu pełnomocnik podał, że działka [...] została zwrócona skarżącemu K. ., co zostało odnotowane w księdze wieczystej i nadto działka ta została już zbyta przez niego spółdzielni mieszkaniowej. Wojewoda wcześniej uważał, że do działki [...] istnieją przesłanki zwrotu a później zmienił zdanie. W trakcie postępowania nic się nie zmieniło. Nadal na działce rosną chwasty. Kwestionowane jest tylko rozstrzygnięcie Wojewody w przedmiocie działki [...].

Pełnomocnik Miasta [...] wniósł o oddalenie skargi. Wskazał, że sytuacja dotycząca działki [...] jest inna aniżeli działki sąsiedniej. To było inne wywłaszczenie i być może inny cel, a co istotne miasto stoi na stanowisku, że wywłaszczenie było związane z budową osiedla mieszkaniowego. Osiedle zostało zrealizowane, a działka znajduje się w granicach osiedla.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga okazała się uzasadniona.

Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz. U. 2019.2325), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych – o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. treść wydanej decyzji lub postanowienia. Przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tak więc sąd administracyjny, nie będąc związany granicami skargi, ocenia legalność decyzji administracyjnej w szerokim zakresie niezależnie od trafności zarzutów sformułowanych w skardze jak i ponad te zarzuty – w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego bądź postępowania mającego wpływ na wynik postępowania.

Przedmiotem sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody z dnia [...] czerwca 2019r. w części uchylającej decyzję Starosty [...] z [...] lutego 2019r. w pkt I i II i orzekającej odmowy zwrotu skarżącej części działki [...] o pow. [...]m2 z arkusza mapy [...], obrębu [...] dla której Sąd Rejonowy [...] w [...] prowadzi księgę wieczystą KW nr [...]

Z uwagi na zakres zaskarżenia biorący udział w postępowaniu administracyjnym Zarząd Dróg Miejskich nie jest uczestnikiem postępowania sądowoadministracyjnego, gdyż wynik postępowania nie dotyczy jego interesu prawnego. Działka nr [...] nie jest drogą publiczną, ZDM nie prowadził na w/w działce inwestycji drogowej a nadto ZDM jest jednostką organizacyjną Miasta [...] będącego uczestnikiem niniejszego postępowania.

Należy zauważyć, że w sprawie dotyczącej działki nr [...], z której podziału powstała działka [...] toczyło się postępowania zakończone wyrokiem tut sądu z dnia [...] czerwca 2016r. ( sygn.. II SA/Po [...]) uchylającym zaskarżone decyzje Wojewody z [...] marca 2016r. i Starosty [...] z [...] lipca 2015r. Ocena prawna i wskazania co do dalszego toku postępowania dotyczyły jednak w istocie działki [...], co do działki [...] postępowanie przez organy nie było zakończone merytorycznie, umorzono bowiem postępowanie a w tym zakresie skarga nie była wniesiona. Nie stało to na przeszkodzie złożenia kolejnego wniosku o zwrot przedmiotowej nieruchomości z [...] marca 2016r., doprecyzowanym co do działki [...] [...] marca 2017r.

Rozpoczynając rozważania prawne wyjaśnić należy, że zasady i tryb zwrotu wywłaszczonych nieruchomości uregulowane zostały przepisami art. 136 - 142 zawartymi w rozdziale 6 działu III ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2018, poz. 121.; dalej: "u.g.n.") i miały one zastosowanie w niniejszej sprawie, gdyż, jak wynika z treści art. 216 ust. 1 tej ustawy, przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio m. in. do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 oraz z 1982 r. Nr 11, poz. 79).

W niniejszej sprawie bezsporne było, że

-Aktami notarialnymi z [...].12.1977r. Z. K. sprzedała Skarbowi Państwa w imieniu, którego występował Prezydent Miasta [...] nieruchomość stanowiącą działkę nr [...] o pow. [...] ha i K. K. dz. [...] o pow. [...] ha i [...] o pow. [...] ha w związku z planowanym budownictwem mieszkaniowym wysokim i inwestycjami towarzyszącymi w myśl zatwierdzonego planu zagospodarowania przestrzennego tego rejonu na podstawie art. 6 ustawy z dnia [...] marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. nr 10 z 1974r.). – k. 323 -328,

- przedmiotowa część działki nr [...] odpowiada części wywłaszczonych parceli

- spadkobiercami wywłaszczonych są: M. K. w ˝ części, D. B. w [...] części, I. K. – Bekas w [...] części i T. B. w [...] części,

- z planów wynikało, że działka [...] znajdowała się na terenie oznaczonym w planie szczegółowym symbolami G11Ksp – garaż, parking dwupoziomowy dla 800 samochodów i G 1 MW - mieszkalnictwo wielorodzinne o wysokiej intensywności (wzdłuż wschodniej granicy). W związku z nieczytelnością planów ustalenia granic terenów mogą być nieprecyzyjne (k. 471),

- z oględzin wynika, że działka [...] stanowi teren niezabudowany, porośnięty spontanicznie ( niepielęgnowana trawa, chwast), w części południowej działkę przecina nieutwardzona ścieżka piesza,

- przez działkę przebiega sieć infrastruktury technicznej – linia energetyczna i infrastruktura telekomunikacyjna.

Zgodnie z treścią art. 136 ust. 3 u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Stosownie zaś do treści art. 137 tej ustawy, nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (ust. 1). Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (ust. 2).

Jak wynika z wyroku TK z 13 marca 2014r. P 38/11 a także orzecznictwa sądów administracyjnych dodanie art. 137 ust. 1 i 2 w aktualnym brzmieniu w dniu wejścia w życie ustawy (1998r. pkt 1) i w 2004r. (pkt 2) wskazuje, że nie należy ich stosować do spraw nieruchomości wywłaszczonych przed 1.01.1998r. (pkt 1) oraz przed 22.09.2004r. (pkt 2), co miało miejsce w niniejszej sprawie. ( por. wyrok NSA z 26.09.2019r., sygn.. I OSK 2984/17)

Badając realizację celu wywłaszczenia na tej działce Wojewoda słusznie zauważył, że przeznaczenie terenów na budowę osiedla mieszkaniowego dotyczy nie tylko zabudowy stricte mieszkaniowej ale całej infrastruktury osiedla, takiej jak m.in. parkingi, miejsca postojowe, wjazdy do parkingów podziemnych. Słusznie zauważył również, że należy brać pod uwagę całe zamierzenie inwestycyjne a nie dokonywać oceny w odniesieniu do fragmentów wywłaszczonej nieruchomości.

Jak przyjmuje się w orzecznictwie określenie celu wywłaszczenia następuje na datę wywłaszczenia. Jeżeli cel ten był określony ogólnie, badane są szczegółowe uregulowania tej kwestii, z dopuszczeniem możliwości doprecyzowania celu w planach szczegółowych wydanych również w okresie późniejszym o ile nie są sprzeczne z celem ogólnym z daty wywłaszczenia. I tak – w przypadku gdy w dacie wywłaszczenia wywłaszczenie następowało na cel budowy osiedla mieszkaniowego, bez konkretyzacji poszczególnych jego składowych, to badanie celu szczegółowego może nastąpić w oparciu o wydane później plany szczegółowe. Interpretacja celu wywłaszczenia musi uwzględniać fakt, że w dacie dokonania wywłaszczenia, i co wynika z ówcześnie obowiązujących przepisów i praktyki cel wywłaszczenia nie musiał być precyzyjnie określony a podmioty przejmujące własność nieruchomości nie były ograniczone czasowo w realizacji niniejszego celu. Często kwestie – co konkretnie miało być realizowane na danym obszarze wywłaszczonym, określane były już po wywłaszczeniu w planach realizacyjnych, które zresztą także legalnie były zmieniane bądź korygowane.

W ocenie sądu, jeżeli ustalono, iż celem wywłaszczenia miała być budowa osiedla mieszkaniowego organ nie musiał ustalać czy wywłaszczona działka miała podlegać jakiemuś szczególnemu, konkretnemu zagospodarowaniu. Konieczne było jednak ustalenie, iż wywłaszczony teren został zagospodarowany jako fragment tego osiedla czy to pod zabudowę, czy np pod tereny zielone. Jak wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 lipca 2016 r. ( I OSK 2600/14) w przypadku realizacji takiej inwestycji jak osiedle mieszkaniowe, o wykorzystaniu na cel wywłaszczenia świadczy nie tylko zabudowanie budynkami mieszkaniowymi, ale także wszelkimi innymi obiektami, które są potrzebne dla osiedla. O wykorzystaniu na cel wywłaszczenia może także świadczyć inne niż zabudowa zagospodarowanie, w tym np. parkingi. W przypadku realizacji dużej inwestycji na poszczególnych etapach może dochodzić do zmian w projektach zagospodarowania poszczególnych części terenu, stanowiących o realizacji osiedla (tak samo w wyroku NSA z dnia 21 kwietnia 2016 r. I OSK 1519/14). Poglądy wyżej przytoczonych orzeczeniach sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela.

Przedmiotowa działka została wywłaszczona pod budownictwo mieszkaniowe wysokie. Z planu ogólnego z 1975r. wynikało, że znajdowała się na terenie mieszkalnictwa wysokiej intensywności. W planie szczegółowym działka znajdowała się na terenie oznaczonym symbolem G11Ksp – garaż – parking dwupoziomowy dla 800 samochodów, G1MW – mieszkalnictwo wielorodzinne o wysokiej intensywności (wzdłuż wschodniej granicy).

Jak słusznie podali skarżący cel wywłaszczenia na działce nie został nigdy zrealizowany.

Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13.11.1998 r., IV SA 2053 wystarczającą przesłanką jest stwierdzenie istnienia na gruncie sytuacji faktycznej, która wskazuje na niezrealizowanie celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu w dacie złożenia przez byłego właściciela wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Podstawą oceny zbędności jest wyłącznie okoliczność faktyczna zrealizowania celu określonego w decyzji wywłaszczeniowej (wyrok NSA z 29.08.2009 r., sygn. akt I OSK 1138/09). Zbędność na cele określone w decyzji o wywłaszczeniu należy oceniać zatem przez pryzmat sposobu korzystania z wywłaszczonej nieruchomości, bowiem cel decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości powinien być identyczny ze sposobem dalszego korzystania z tej nieruchomości (wyrok NSA z dnia 21.10.1991 r., sygn. akt IV SA 914/91, niepubl.; wyrok NSA z dnia 22.10.1993 r.; sygn. akt SA/Kr477/93, niepubl.; wyrok SN z dnia 07.02.1995 r., sygn. akt III ARN 82/94, publ. OSNP 1995/15/183).

Okoliczności związane z brakiem realizacji celu wywłaszczenia na przedmiotowej działce zostały potwierdzone w toku postępowania w trakcie przeprowadzonych oględzin działki nr [...], z których wynika, że stanowi ona teren niezabudowany, porośnięty spontaniczną trawą, w części południowej działkę przecina nieutwardzona ścieżka, co również podał Wojewoda na str. 14 decyzji

Wbrew temu co podał Wojewoda na k. 15 decyzji na przedmiotowej działce nie powstał utwardzony parking z myjnią samochodową (znajdują się one na dz. [...] na ul. [...]), nie powstał również plac postojowy, dostawczy, miejsca postojowe czy wjazdy do parkingów podziemnych. Materiał zgromadzony w sprawie potwierdza fakt, że przedmiotowa działka nigdy nie została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia. Brak jest jakiejkolwiek informacji aby beneficjent wywłaszczenia zrealizował jakąkolwiek inwestycję na tej nieruchomości. Nawet istniejące fragmenty sieci wykonane były przez inne podmioty. Działka ta nie ma żadnego przestrzennego ani funkcjonalnego związku ze zrealizowanym celem wywłaszczenia jakim była budowa osiedla mieszkaniowego. Związek taki ma natomiast z działką nr [...], która została zwrócona skarżącemu M. K., tworzy z nią spójny obszar przecięty nieurządzoną ścieżką, która nie ma żadnego funkcjonalnego związku z drogą publiczną, czy osiedlem. Nie stanowi ona więc fragmentu osiedla, czy jego elementów takich jak parkingi, miejsca postojowe. Jest to działka stosunkowo niewielka ([...]m2), co samo w sobie nie przesądza o braku podstaw do jej zwrotu. Nie stanowi ona jednak niewielkiej, niezagospodarowanej przestrzeni zorganizowanego osiedla, jak twierdził Wojewoda a obszar funkcjonalnie związany ze zwróconą skarżącemu działką [...], znajdujący się poza strukturami osiedla i w żaden sposób nie wykorzystywany w ramach tego osiedla. Przeszkody do zwrotu, nie stanowiło istnienie na zwracanej części działki [...] fragmentu sieci telekomunikacyjnej i linii elektroenergetycznej, gdyż budowa infrastruktury nie koliduje ze zwrotem nieruchomości, jeżeli ta infrastruktura techniczna nie stanowi celu wywłaszczenia, a związana jest jedynie z realizacją innej inwestycji będącej celem wywłaszczenia. W niniejszej sprawie istniejąca infrastruktura techniczna nie stanowiła celu wywłaszczenia.

Przedmiotowa działka nie jest objęta umowami najmu, dzierżawy czy też użyczenia oraz nie jest przedmiotem bezumownego korzystania.

W okolicznościach sprawy wystąpiły więc, zdaniem Sądu przesłanki do orzeczenia o zwrocie przedmiotowej nieruchomości na rzecz skarżących na podstawie art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 u.g.n., bowiem cel wywłaszczenia nigdy nie został zrealizowany , zarzuty podniesione w skardze w tym zakresie są zasadne.

Podnoszone w skardze zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania znalazły częściowe uzasadnienie. Organ II instancji nie wskazał w decyzji na jakiej podstawie uznał, że na przedmiotowej działce został zrealizowany cel wywłaszczenia i wskazał na str. 14 i 15 decyzji inny opis zagospodarowania przedmiotowej działki, czym naruszył art. 107 § 1 i 3 k.p.a.

Ponownie rozpoznając sprawę organ II instancji uwzględni powyższe stanowisko i dokona rozstrzygnięcia w zakresie przedmiotowej części działki [...], oceniając operat i jego ważność.

W tym stanie rzeczy Sąd orzekł jak w pkt I wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c p.p.s.a.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. 2018.265) zasądzając od organu na rzecz skarżących solidarnie kwotę [...]zł na którą składają się: uiszczony wpis w kwocie [...]zł i wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie [...]zł.

.

.

.

.

.