Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1755/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-03-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: § 2 ust.1, § 4 ust. 2 i 3 oraz załącznika nr 3 pkt. IV, § 4 ust. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 361
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 316 poz 65  art. 73 ust. 1 i 2
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady  (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów  wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007  w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia del. WSA Urszula Wilk (spr.) Protokolant Patrycja Kozłowska po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 17 marca 2015 r. sygn. akt III SA/Lu 1108/14 w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej 1. uchyla zaskarżony wyrok, 2. oddala skargę, 3. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

II GSK 1755/15

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 17 marca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił decyzję Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] października 2014 r. w części dotyczącej pakietu ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000 – wariant ochrona siedlisk lęgowych ptaków oraz zasądził od organu na rzecz E. S. kwotę 1460 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Wyrok ten wydano w następującym stanie sprawy:

Decyzją z dnia [...] września 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. przyznał E. S. płatność rolnośrodowiskową na rok 2013 w łącznej wysokości 9 064,60 zł, w tym z tytułu ochrony gleb i wód - kwotę 5 944,60 zł (wariant 8), z tytułu wariantu 8.2.1 (międzyplon ozimy) – kwotę 2 112,60 zł oraz z tytuł wariantu 8.3.1 (międzyplon ścierniskowy) - kwotę w wysokości 3 832,00 zł. Organ przyznał ponadto płatności w ramach wariantu 4 (ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych poza obszarami Natura 2000) w łącznej kwocie 3 120,00 zł obejmującą wariant 4.1 (ochrona siedlisk lęgowych ptaków). Odmówił natomiast stronie prawa do płatności w ramach ochrony zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000 (wariant 5.1 - ochrona siedlisk lęgowych ptaków - NATURA 2000). Uzasadniając rozstrzygnięcie w tym zakresie organ wyjaśnił między innymi, że działka nr [...] (działka rolna O) o pow. 4,43 ha nie była użytkowa zgodnie z wymaganiami, jakie wynikają z przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Łąka na działce rolnej O powinna być skoszona w terminie od 1 sierpnia do 30 września 2013 r. nie w całości, ale w części. Należało pozostawić 5 – 10 % powierzchni działki nieskoszonej. Według wyjaśnień E. S. z dnia [...] sierpnia 2013 r. skosił on w dniu [...] sierpnia 2013 r. część działki zgodnie zasadami określonym w w/w rozporządzeniu. W dniu [...] sierpnia 2013 r. wykoszone siano zostało zbelowane przez innego użytkownika działki, R. C., który tego samego dnia skosił pozostałą część łąki. W oświadczeniu z dnia [...] sierpnia 2014 r. E. S. podał, że wyrokiem Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] czerwca 2014 r. sygn. akt [...] przywrócono mu naruszone posiadanie działki nr [...]. Skarżący przedłożył ten wyrok. Dołączył również wyrok Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] czerwca 2014 r. sygn. akt [...] uniewinniający E. S. od popełnienia zarzucanego mu czynu polegającego na tym, że w sierpniu 2013 r. na nienależącym do niego gruncie rolnym (działce nr [...]) zniszczył zasiew trawy poprzez jej wykoszenie. Warunkiem przyznania płatności rolnośrodowiskowej było pozostawienie 5 – 10 % powierzchni nieskoszonej. Beneficjent nie spełnił tego warunku.

E. S. wniósł odwołanie od w/w decyzji.

Dyrektor Lubelskiego Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją z dnia [...] października 2014 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z argumentacją, że wystąpienie o płatności nie jest obowiązkiem lecz uprawnieniem rolnika, zaś przyznawane środki mają charakter publiczny i służą wsparciu prowadzenia działalności rolniczej na gruntach, w posiadaniu których producent się znajduje. Beneficjent tych środków winien dołożyć należytej staranności ubiegając się o środki publiczne oraz spełniać przesłanki, określone w przepisach prawa. Beneficjent realizujący wariant 5.1 ochrona siedlisk lęgowych ptaków na obszarze Natura 2000, zobowiązany jest do przestrzegania, zgodnie z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r., określonych wymogów zawartych w załączniku nr 3 pkt. IV do rozporządzenia. Wymogiem przyznania płatności jest, nie tylko koszenie w odpowiednim terminie, ale również pozostawienie 5-10 % powierzchni działki nieskoszonej, a także usunięcie lub złożenie w stogi ściętej biomasy. Oświadczenie strony z dnia [...] sierpnia 2013 r., o dokonaniu koszenia na spornej działce ewidencyjnej nr [...] (działka rolna O) w wymaganym terminie wynikającym z realizowanego zobowiązania rolno środowiskowego w ramach PROW 2007- 2013 było niewystarczające w ramach wariantu 5.1 - Ochrona siedlisk lęgowych ptaków - Natura 2000 do przyznania płatności w tym zakresie. Cel programu rolnośrodowiskowego nie został osiągnięty w sytuacji, kiedy skoszone przez stronę siano zostało zbelowane przez R. C., który również skosił pozostawioną część łąki.

E. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na tą decyzję.

Opisanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił zaskarżoną decyzję.

Sąd I instancji wskazał, że zasady i tryb udzielania pomocy finansowej w ramach działania dotyczącego programu rolnośrodowiskowego unormowane zostały w ustawie z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich (...) oraz rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013. Zgodnie z § 2 ust. 1 cyt. rozporządzenia, płatność rolnośrodowiskową przyznaje się na wniosek osoby będącej rolnikiem w rozumieniu art. 2 lit. a/ rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników. Posiadanie przez rolnika działek rolnych jest przesłanką uprawniająca do płatności (§ 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 13 marca 2013r.).

W ocenie WSA E. S. skutecznie zarzucił, że bezpodstawnie i z naruszeniem prawa odmówiono mu przyznania płatności w ramach ochrony zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000 (wariant 5.1 - ochrona siedlisk lęgowych ptaków - NATURA 2000). Z akt sprawy wynika bowiem, że wyrokiem Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] czerwca 2014 r. sygn. akt [...] przywrócono E. S. naruszone posiadanie działki ewidencyjnej nr [...] (działki rolnej O). Zgodnie z art. 345 Kodeksu cywilnego, posiadanie przywrócone poczytuje się za nie przerwane.

Zadaniem Sądu I instancji odmowa przyznania płatności w tej sytuacji narusza nie tylko powyższy przepis, ale również dyspozycję § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 13 marca 2013 r.

Odwołując się do orzecznictwa NSA, Sąd I instancji wskazał, w państwie prawnym nie może mieć miejsca sytuacja, w której osoba broniąca w sposób legalny swoich praw nie otrzymuje należytej ochrony z tego tylko powodu, iż kto inny dokonał faktycznie skutecznych, lecz prawnie nielegalnych aktów naruszenia przysługujących jej uprawnień.

Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznał, że zaskarżoną decyzję wydano z naruszeniem prawa materialnego - § 2 ust. 1 pkt 2 cyt. rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r.

Sąd I instancji wskazał, że wniosek E. S. o przyznanie płatności z tytułu realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego został przez orzekające organy błędnie rozpoznany skoro skarżący zrealizował zobowiązanie rolnośrodowiskowe w świetle § 4 ust. 2 i 3 rozporządzenia z dnia 13 marca 2013 r. i zachował trwałe użytki zielone (skosił w dniu [...] sierpnia 2013 r. tylko część działki zgodnie zasadami określonym w w/w rozporządzeniu) i posiadał sporną działkę nr [...] (działkę rolną O). Skarżący nie może ponosić odpowiedzialności za to, że w dniu [...] sierpnia 2013 r. wykoszone siano zostało zbelowane przez R. C., który tego samego dnia skosił pozostałą część łąki. Organ przyznaje, że skarżący nie miał wpływu na to, że nie zachowano wymogu pozostawienia 5 – 10 % powierzchni nieskoszonej, ale nie wyciągnął z tego prawidłowych wniosków, co do prawnej oceny możliwości przyznania wnioskowanej płatności.

W ocenie Sądu I instancji organ pominął istotną kwestię, że zgodnie z art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności (...), zmniejszeń i wykluczeń, przewidzianych w rozdziałach I i II, nie stosuje się w przypadku gdy rolnik złożył wniosek zgodny ze stanem faktycznym lub gdy może wykazać, że nieprawidłowości nie wynikają z jego winy. Ponadto z ust. 2 cytowanego przepisu wynika, że zmniejszeń i wykluczeń przewidzianych w rozdziałach I i II nie stosuje się w odniesieniu do tych części wniosku o przyznanie pomocy, co do których rolnik informował właściwy organ na piśmie, że wniosek o przyznanie pomocy jest nieprawidłowy lub zdezaktualizował się od czasu złożenia, pod warunkiem że rolnik nie został powiadomiony o zamiarze właściwego organu przeprowadzenia kontroli na miejscu, oraz że organ ten nie poinformował rolnika o jakichkolwiek nieprawidłowościach we wniosku.

Zdaniem Sądu I instancji w świetle powołanych wyżej przepisów mogą wystąpić nieprawidłowości za, które rolnik nie ponosi odpowiedzialności. W rozpoznawanej sprawie skarżący jednoznacznie wykazał, że nie można przypisać mu winy za to, że nie zachowano wymogu pozostawienia 5 – 10 % powierzchni nieskoszonej. W sytuacji, kiedy w wyniku ingerencji innej osoby doszło do naruszenia tego wymogu i wnioskodawca prawidłowo wykonał prace na spornej działce rolnej (tu - zachował trwałe użytki zielone na wymaganej przez prawo powierzchni) odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej z tego powodu, że cel programu nie został osiągnięty, nie można zaakceptować. Skarżący z własnej inicjatywy powiadomił organ o ingerencji R. C. i nie ukrywał faktu skoszenia całej działki i wystąpienia tego rodzaju nieprawidłowości. W tych okolicznościach – z naruszeniem art. 73 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 1122/2009 - organ niewłaściwie zinterpretował zarówno zachowanie się skarżącego, jego pisemne wyjaśnienia, jak i treść wyroku Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] czerwca 2014 r. przywracającego skarżącemu posiadanie działki ewidencyjnej nr [...].

Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł Dyrektor Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Na podstawie art 174 pkt. 2 w związku z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i art. 174 pkt. 2 w związku z art. 145 § 1pkt. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zaskarżył wyrok w całości wnosząc o jego zmianę poprzez oddalenie skargi E. S. oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Zarzuty skargi obejmowały:

1) naruszenie przepisów postępowania:

- art. 77 § 1 i 80 k.p.a. polegające na nieprawidłowym ustaleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie stanu faktycznego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez uznanie, że skarżący spełnił wszystkie warunki i zrealizował zobowiązanie rolnośrodowiskowe zgodnie z postanowieniami § 4 ust. 2 i 3 oraz załącznika nr 3 pkt. IV rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r. poz. 361 ze zm.) tj. zachował trwałe użytki zielone - zachowano wymóg pozostawienia 5-10 % powierzchni nieskoszonej oraz pozostawienie ściętej biomasy w stogach lub całkowite jej usunięcie, w sytuacji gdy stan faktyczny sprawy wskazuje, że w wyniku ingerencji osoby trzeciej warunki te nie zostały spełnione, bowiem nastąpiło skoszenie całej łąki (nie pozostawiono nie skoszonej powierzchni 5-10%) i zbelowanie siana, co było niezgodne z wymogami przyznania płatności w ramach wariantu 5.1 - ochrona siedlisk lęgowych ptaków - Natura 2000;

2) naruszenie przepisów prawa materialnego:

a) art. 73 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 11-22/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiająca szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz.U. L 316/65 z 2.12..2009) poprzez błędne zastosowanie, polegającą na uznaniu, że wobec złożenia przez rolnika wniosku zgodnego ze stanem faktycznym lub gdy może on wykazać, że nieprawidłowości nie wynikają z jego winy, nie stosuje się obniżeń i wykluczeni a organ winien przyznać płatności w ramach wariantu 5.1 - ochrona siedlisk lęgowych ptaków - Matura 2000, w sytuacji gdy przepisy te nie miały zastosowania w niniejszej sprawie, bowiem nie możliwe jest zastosowanie sankcji zmniejszeń i wykluczeń, gdy odmówiono przyznania całej płatności w ramach tęgo wariantu, wobec nie spełnienia przez beneficjenta warunków wynikających z § 4 ust. 2 i ,3 oraz załącznika nr 3 pkt. IV rozporządzenia z dnia 13 marca 2013 r.,

b) przepisów § 4 ust. 2 i 3 oraz załącznika nr 3 pkt. IV rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r. poz. 361 ze zm.) polegające na błędnej interpretacji i uznaniu, że skarżący spełnił wszystkie warunki konieczne do otrzymania płatności wynikające z powołanych norm prawnych tj. zachował trwałe użytki zielone - zachowano wymóg pozostawienia 5-10 % powierzchni nieskoszonej oraz pozostawienie ściętej biomasy w stogach lub całkowitej jej usunięcie, w sytuacji gdy stan faktyczny sprawy wskazuje, że w warunki te nie zostały spełnione przez E. S.

W uzasadnieniu skarżący kasacyjnie podnosił, że w odniesieniu do działki skarżącego cel programu w ramach Wariantu 5.1 " Ochrona siedlisk lęgowych ptaków - Natura 2000 tj. pozostawienie 5-10 % powierzchni działki Skoszone oraz pozostawienie ściętej biomasy w stogach lub całkowitej jej usunięcie, nie został w ogóle osiągnięty, co wiąże się z kolei z odmową przyznania płatności do w/w działki.

Organ wskazywał, że w sprawie rolnośrodowiskowej (odmiennie niż w przypadku płatności bezpośrednich oraz płatności ON W) organ nie bada czynnika winy wnioskodawcy lub jej braku. Brak winy E. S. w zakresie niespełnienia przesłanek do przyznania płatności rolnośrodowiskowej, ze względu na specyfikę programu rolnośrodowiskowego oraz charakter spornej działki, nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Istotnym jest bowiem sam fakt, iż rolnik (sam czy też bez własnego udziału) nie dopełnił warunków wynikających z załącznika nr 3 pkt. IV do rozporządzenia z dnia 13 marca 2013 r. Zdaniem organu bez znaczenia jest dla przyznania płatności w jakich okolicznościach doszło do niewykonania nakazanych zabiegów agrotechnicznych, istotny jest fakt, iż zbiegi te zostały wykonane niezgodnie z treścią załącznika nr 3 pkt. IV rozporządzania z dnia 13 marca 2013 r., bowiem na gruntach w odniesieniu do których wnioskowano o przyznanie płatności, winien zostać utrzymany stan faktyczny tj. nie skoszone 5-10 % powierzchni łąki i biomasa pozostawiona w stogach lub całkowicie usunięta.

Skarżący kasacyjnie organ podnosił też, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie błędnie zarzucił organowi naruszenie, poprzez jego niezastosowanie art. 73 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. Zdaniem organu należy mieć na uwadze, iż rozdział I i II rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r, dotyczy sankcji powierzchniowych z tytułu przedeklarowania powierzchni oraz sankcji wynikających z niespełnienia norm w zakresie wzajemnej zgodności. W przedmiotowej sprawie mamy jednak do czynienia z niepełnieniem przesłanek do przyznania płatności , a nie z przedeklarowaniem powierzchni. Z tych też względów w okolicznościach niniejszej sprawy nie będą miały zastosowania przepisy art. 73 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r.

E. S., przed wykryciem przez organ nieprawidłowości dotyczących działki ewidencyjnej nr [...], poinformował Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P. składając stosowne oświadczenie z dnia [...].08.2013 r. w związku z czym organ odstąpił od nałożenia sankcji wynikających ze stwierdzonych nieprawidłowości, uwzględniając przy tym zapisy zawarte w § 45 pkt. 8 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r, poprzez uznanie, że zaistniały wyjątkowe okoliczności, których nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, mające wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego i będące wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika. Ponadto organ uznał, że beneficjent zachowuje prawo do kontynuacji zobowiązań rolnośrodowiskowych i nie jest zobowiązany do zwrotu przyznanej pomocy. Nietrafne jest zatem stanowisko wyrażone przez WSA, że organ nie uwzględnił wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną E. S. wnosił o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy, chociaż nie wszystkie podniesione w niej zarzuty zasługują na uwzględnienie.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zw. dalej p.p.s.a. – Dz.U.2016.718 j.t.) rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd I instancji.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu (pkt 1) albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).

Skarga kasacyjna Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oparta została na obu podstawach kasacyjnych z art. 174 p.p.s.a. W takiej sytuacji Sąd II instancji zasadniczo w pierwszej kolejności odnosi się do sformułowanych w niej zarzutów procesowych. Zachowanie takiej kolejności rozpoznawania zarzutów wynika z tego, że prawidłowa ocena sposobu stosowania prawa materialnego w postępowaniu przed organami oraz ocena tego procesu w postępowaniu przed Sądem I instancji jest możliwa tylko wtedy, gdy w postępowaniu kasacyjnym zostanie ustalone, że stan faktyczny sprawy jest bezsporny albo że nie został skutecznie zakwestionowany skargą kasacyjną.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nietrafne są zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów procesowych. Chybiony, jest zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 77§ 1 i art. 80 k.p.a.

Wbrew temu zarzutowi skargi kasacyjnej Sąd I instancji nie dokonywał samodzielnego ustalenia stanu faktycznego w rozpatrywanej sprawie, nie zarzucał też organom braku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego lecz w sposób odmienny od orzekających w prawie organów dokonał subsumcji przepisów prawa materialnego do istotnych w sprawie okoliczności faktycznych, które nie były kwestionowane przez żadną ze stron. W sprawie bowiem bezsporne było, że na działce nr [...] zgłoszonej przez E. S. do programu rolnośrodowiskowego w dniu [...] sierpnia 2013 r. dokonał on skoszenia części działki pozostawiając 5 – 10 % powierzchni działki nieskoszonej, zaś w dniu [...] sierpnia 2013 r. wykoszone siano zostało zbelowane przez innego użytkownika działki – R. C., który tego samego dnia skosił pozostałą część łąki, oraz że wyrokiem Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] czerwca 2014 r. sygn. akt [...] E. S. przywrócono naruszone posiadanie działki nr [...]. Sąd I instancji nie negował tych ustaleń faktycznych lecz stwierdził, że w tych okolicznościach niezasadna była odmowa przyznania skarżącemu płatności rolnośrodowiskowej z tytułu wariantu 5.1 – ochrona siedlisk lęgowych ptaków – Natura 2000.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadne są natomiast podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego

Zgodnie § 2 ust.1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U.2013.361) płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009, zwanemu dalej "rolnikiem", jeżeli:

1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym";

2) łączna powierzchnia posiadanych przez niego działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009, zwanych dalej "działkami rolnymi", wynosi co najmniej 1 ha;

3) realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.), zwane dalej "zobowiązaniem rolnośrodowiskowym", obejmujące wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej;

4) spełnia warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu.

§ 4 ust. 2 tego rozporządzenia stanowi, że rolnik realizujący zobowiązanie rolnośrodowiskowe:

1) zachowuje występujące w gospodarstwie rolnym i określone w planie działalności rolnośrodowiskowej trwałe użytki zielone w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia Komisji (WE) nr 1120/2009 z dnia 29 października 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania systemu płatności jednolitej przewidzianego w tytule III rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników (Dz. Urz. UE L 316 z 02.12.2009, str. 1, z późn. zm.), zwane dalej "trwałymi użytkami zielonymi", oraz elementy krajobrazu rolniczego nieużytkowane rolniczo, tworzące ostoje dzikiej przyrody;

2) prowadzi na formularzu udostępnionym przez Agencję rejestr działalności rolnośrodowiskowej zawierający wykaz wypasów zwierząt oraz działań agrotechnicznych, w tym zastosowania nawozów i wykonania zabiegów przy użyciu środków ochrony roślin, przy czym rejestr ten w zakresie zastosowania nawozów prowadzi się dla całego gospodarstwa rolnego;

3) przestrzega innych wymogów określonych dla danego pakietu lub wariantu.

Zgodnie z § 4 ust. 3 cytowanego rozporządzenia wymogi dla poszczególnych pakietów i ich wariantów są określone w załączniku nr 3 do rozporządzenia.

W załączniku nr 3 wskazano wymogi dla poszczególnych pakietów. W dziale IV określono wymogi dla Pakietu 4. Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych poza obszarami Natura 2000 i Pakietu 5. Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000. Punkt 2 ust. 4) lit. a) określa wymogi dodatkowe dla wariantu 5.1. Ochrona siedlisk lęgowych ptaków w przypadku użytkowania kośnego trwałych użytków zielonych:

- koszenie w terminie od dnia 1 sierpnia do dnia 30 września; wysokość koszenia 5-15 cm,

- pozostawienie 5-10% powierzchni działki rolnej nieskoszonej, a w przypadku występowania wodniczki Acrocephalus paludicola - 30-50%, przy czym w każdym roku powinno to dotyczyć innej części tej działki,

- usunięcie lub złożenie w stogi ściętej biomasy w terminie 2 tygodni po pokosie, a w uzasadnionych przypadkach w dłuższym terminie, niezwłocznie po ustaniu przyczyn ze względu, na które termin ten nie był przestrzegany,

- zakaz koszenia okrężnego od zewnątrz do środka koszonej powierzchni trwałych użytków zielonych.

Wbrew stanowisku Sądu I instancji, organy odmawiając E. S. przyznania płatności rolnośrodowiskowej z tytułu: Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000, Wariant 5.1. siedlisk lęgowych ptaków nie zarzuciły mu braku posiadania działki na której tan pakiet miał być realizowany (tym samym respektując treść przywracającego posiadanie wyroku Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] czerwca 2014 r. sygn. akt [...]) lecz wskazały, że na nieruchomości tej nie zostały spełnione warunki przyznania płatności bowiem niezgodnie z przytoczonymi wyżej wymogami zawartymi w punkcie 2 ust. 4) lit. a) załącznika nr 3 do rozporządzenia z dnia 13 marca 2013 r. działka została skoszona w całości, zaś ścięta biomasa została zbelowana. Okoliczności te nigdy nie były przez skarżącego kwestionowane. Tym samym nie został zrealizowany cel programu, którym jest ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000. Zatem zasadne było stanowisko orzekających w sprawie organów o odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowej z tego tytułu.

Okoliczności w jakich doszło do skoszenia całej działki oraz zbelowania biomasy w tym ustalenie braku winy E. S. w niedochowaniu wymogów dla przedmiotowego pakietu słusznie uznane zostały przez organ za pozostające bez wpływu na przyznanie przedmiotowej płatności. Jak zasadnie wskazywał kasator, w sprawie płatności rolnośrodowiskowej (odmiennie niż w przypadku płatności bezpośrednich oraz płatności ONW) organ nie bada czynnika winy wnioskodawcy lub jej braku. Brak winy E. S. w zakresie niespełnienia przesłanek do przyznania płatności rolnośrodowiskowej, ze względu na specyfikę programu rolnośrodowiskowego oraz charakter spornej działki, nie miał więc znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Istotnym było natomiast ustalenie, iż warunki określone w załączniku nr 3 do rozporządzenia nie zostały spełnione wobec czego przedmiotowa płatność nie została skarżącemu przyznana.

Tym samym, Sąd I instancji stając na stanowisku, iż organ niezasadnie odmówił przyznania przedmiotowej płatności rolnośrodowiskowej naruszył przepisy § 4 ust. 2 i 3 oraz załącznika nr 3 dział IV punkt 2 ust. 4) lit. a) rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.

Nietrafne jest też stanowisko Sądu I instancji, co do naruszenia przez organ art. 73 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 11-22/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiająca szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina poprzez jego niezastosowanie.

Artykuł ten stanowi, że:

1. Zmniejszeń i wykluczeń, przewidzianych w rozdziałach I i II, nie stosuje się w przypadku gdy rolnik złożył wniosek zgodny ze stanem faktycznym lub gdy może wykazać, że nieprawidłowości nie wynikają z jego winy.

2. Zmniejszeń i wykluczeń przewidzianych w rozdziałach I i II nie stosuje się w odniesieniu do tych części wniosku o przyznanie pomocy, co do których rolnik informował właściwy organ na piśmie, że wniosek o przyznanie pomocy jest nieprawidłowy lub zdezaktualizował się od czasu złożenia, pod warunkiem że rolnik nie został powiadomiony o zamiarze właściwego organu przeprowadzenia kontroli na miejscu, oraz że organ ten nie poinformował rolnika o jakichkolwiek nieprawidłowościach we wniosku.

Podane przez rolnika informacje, o których mowa w akapicie pierwszym, powodują dostosowanie wniosku o przyznanie pomocy do faktycznej sytuacji.

Jak trafnie wskazywał kasator rozdział I i II rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r., dotyczy sankcji powierzchniowych z tytułu przedeklarowania powierzchni oraz sankcji wynikających z niespełnienia norm w zakresie wzajemnej zgodności. W niniejszej sprawie odmowa przyznania płatności rolnośrodowiskowej związana była natomiast z niespełnieniem wymogów dla przyznania przedmiotowej płatności określonych w punkcie 2 ust. 4) lit. a) załącznika nr 3 do rozporządzenia z dnia 13 marca 2013 r., a nie z przedeklarowaniem powierzchni. Z tych też względów w okolicznościach niniejszej sprawy, wbrew stanowisku wyrażonemu w zaskarżonym orzeczeniu, nie miały zastosowania przepisy art. 73 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. E. S., przed wykryciem przez organ nieprawidłowości dotyczących działki ewidencyjnej nr [...], poinformował Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P. składając stosowne oświadczenie z dnia [...] sierpnia 2013 r., w związku z tym organ odstąpił od nałożenia sankcji wynikających ze stwierdzonych nieprawidłowości uwzględniając przy tym zapisy zawarte w § 45 pkt. 8 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r, poprzez uznanie, że zaistniały wyjątkowe okoliczności, których nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, mające wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego i będące wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika. Ponadto organ uznał, że beneficjent zachowuje Prawo do kontynuacji zobowiązań rolnośrodowiskowych i nie jest zobowiązany do zwrotu przyznanej pomocy.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, co pozwoliło na merytoryczne rozpoznanie sprawy. Z uwagi na materialnoprawny charakter stwierdzonych naruszeń, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

W przedmiocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. uznając , iż jest to przypadek szczególnie uzasadniony ze względu na całokształt okoliczności niniejszej sprawy.