Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1097/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2013-12-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7 art. 77 par. 1 art. 80
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 16a
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 12 grudnia 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka Sędzia WSA Jolanta Rosińska Protokolant Sekretarz sądowy Anna Łyżwa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2013 roku przy udziale --- sprawy ze skargi T. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy R. nr [...] z dnia [...]. LS


UZASADNIENIE

Wójt Gminy R., decyzją z dnia [...] nr [...], na podstawie art. 16a ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r., nr 139, poz. 992 ze zm. ), § 7 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2013r., poz. 3), a także art. 104, art. 107 i art. 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013r., poz. 267), odmówił T. S. przyznania prawa do świadczenia w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad żoną L. S.

W uzasadnieniu podjętej decyzji organ pierwszej instancji wyjaśnił, że L. S. i T. S. są bezdzietnym małżeństwem od 1992r. L. S. legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 15 października 2010r., z którego wynika, że jest całkowicie niezdolna do pracy oraz całkowicie niezdolna do samodzielnej egzystencji do 31 października 2013r., co w świetle art. 3 pkt 21 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest równoznaczne z posiadaniem orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dodano, że nie da się ustalić daty powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji. Nadto orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia 22 lipca 2011r., wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, L. S. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Ponadto, z przeprowadzonego w dniu 28 czerwca 2013r. rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że L. S. gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z mężem T. S.. Otrzymuje z ZUS rentę wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym. T. S. nie pracuje zawodowo, nie podejmuje prac dorywczych. Nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Poza tym organ przypomniał, iż decyzją z dnia [...] przyznano T. S. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad żoną L. S. w kwocie 520 zł miesięcznie na okres od dnia 1 maja 2012r. do dnia 31 października 2013r. dodano, że T. S. nadal sprawuje opiekę nad żoną w związku z czym nie może podjąć zatrudnienia, która jest osobą chorą na schizofrenię, a w okresie od dnia 31 grudnia 2011r. do dnia 25 stycznia 2012r. przebywała na leczeniu zamkniętym w Niepublicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej na oddziale psychiatrycznym. Z oddziału wypisana została w stanie poprawy z zaleceniem kontynuacji leczenia farmakologicznego i kontynuacji wizyt w Poradni Zdrowia Psychicznego. Organ dodał, że T. S. zajmuje się wykonywaniem wszystkich podstawowych czynności związanych z prowadzeniem domu (zakupy, sprzątanie, pranie, przygotowywanie posiłków, podaje żonie leki i pilnuje by je faktycznie zażyła). L. S. nie jest w stanie samodzielnie zrobić sobie sama herbaty ani podgrzać posiłku, potrzebuje pomocy by wyjść z domu na podwórze.

Dalej organ podkreślił, iż podstawową przesłanką nabycia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego jest przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która to rezygnacja ma pozostawać w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W aktach sprawy znajduje się natomiast zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w R. z dnia 14 czerwca 2013r. stwierdzające, że T. S. nie figuruje w rejestrze osób bezrobotnych tego Urzędu. Nadto T. S. przedłożył świadectwo pracy z Zakładów Mięsnych w R. z dnia 30 lipca 1994r., gdzie pracował w okresie od dnia 14 listopada 1989r. do dnia 31 lipca 1994r. Dodatkowo z tego zaświadczenia wynika, że w okresie od dnia 5 sierpnia 1994r. do dnia 14 września 2006r. był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w R.. Rezygnacja z ostatniego zatrudnienia w Zakładach Mięsnych nastąpiła zatem w okresie, gdy L.S. nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W tej sytuacji, zdaniem organu, T. S. nie zrezygnował z zatrudnienia, ponieważ nie zrezygnował z wykonywania pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywania pracy lub świadczenia usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. W konsekwencji w ocenie organu w realiach rozpoznawanej sprawy nie doszło do spełnienia podstawowych przesłanek warunkujących przyznanie prawa do wnioskowanego świadczenia.

Od powyższej decyzji odwołanie wniósł T. S., wnosząc o przyznanie przedmiotowego specjalnego zasiłku opiekuńczego, bowiem jego żona jest ciężko chora, zaś on rezygnuje z zatrudnienia ze względu na konieczność sprawowania stałej opieki nad żoną .

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., decyzją z dnia [...], nr SKO [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., w związku z art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, utrzymało w mocy wskazaną na wstępie decyzję Wójta Gminy R. z dnia [...].

W uzasadnieniu podjętej decyzji Kolegium wyjaśniło, iż T. S. złożył wniosek o ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad żoną L. S., która legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 15 października 2010r., z którego wynika , że jest całkowicie niezdolna do pracy oraz całkowicie niezdolna do samodzielnej egzystencji do dnia 31 października 2013r. oraz orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia 22 lipca 2011r., wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności o zaliczeniu na stałe do znacznego stopnia niepełnosprawności. Dodano, że wnioskodawca sprawuje w sposób trwały i właściwy opiekę nad niepełnosprawną żoną, dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych tj. kwoty 623 zł. jednakże w ocenie Kolegium pomimo spełnienia tych przesłanek wnioskodawca nie kwalifikuje się do przyznania mu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z uwagi na to, że nie jest osobą rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu przepisu art. 16a ust. 1 ustawy.

Organ podkreślił, że stan zdrowia L. S. wymaga ciągłej stałej opieki, którą T. S. sprawuje, lecz nie w ocenie Kolegium nie została spełniona druga z określonych w art. 16a ust. 1 ustawy przesłanka, tj. rezygnacja przez T. S. z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad żoną legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wskazano, że zatrudnienie T.S. w Zakładach Mięsnych w R. miało miejsce w okresie od dnia 14 listopada 1989r. do dnia 31 lipca 1994r. natomiast, jak wynika z zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy w R.z dnia 14 czerwca 2013r., T. S. w okresie od dnia 5 sierpnia 1994r. do dnia 14 września 2006r. był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, a obecnie nie figuruje w rejestrze osób bezrobotnych tego Urzędu. Kolegium podkreśliło, że niezależnie od powodów z jakich nastąpiło rozwiązanie umowy o pracę, nie można uznać, że rozwiązanie umowy stanowi rezygnację z zatrudnienia przez pracownika w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorą żoną, gdyż w chwili rozwiązania umowy o pracę, tj. w dniu 31 lipca 1994r. żona zainteresowanego nie legitymowała się jeszcze orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż orzeczenie jest z dnia 15 stycznia 2007r. (orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności) zaś z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 15 października 2010r. wynika , że L. S. jest całkowicie niezdolna do pracy i samodzielnej egzystencji do dnia 31 października 2013r.

Powyższą decyzję T. S. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, podtrzymując zarzuty podniesione w odwołaniu.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie, argumentując jak w treści zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola działalności organów administracyjnych, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz 270, powoływanej dalej jako p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla je w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).

Podstawą materialno prawną kontrolowanej w niniejszej sprawie decyzji jest art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r., nr 139, poz. 992 ze zm.) zwanej dalej ustawą, zgodnie z którym specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012r. poz. 788 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji - art. 16 ust. 1.ustawy. Jednocześnie ustawa wskazuje, iż zasiłek ów nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego,

b) podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów,

c) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego,

d) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, w rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;

3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;

4) członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego;

5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub prawo do świadczenia pielęgnacyjnego;

6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Powyższy zasiłek jest świadczeniem wprowadzonym do ustawy o świadczeniach rodzinnych, przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 7 grudnia 2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012r. poz. 1548), zmieniającej tę ustawę z dniem 1 stycznia 2013r. Powyższa nowelizacja wiąże się z ustawową rekonstrukcją świadczeń opiekuńczych w ramach systemu świadczeń rodzinnych. Do dotychczasowego katalogu tych świadczeń, wymienionych enumeratywnie w art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, obejmującego zasiłek pielęgnacyjny oraz świadczenie pielęgnacyjne, ustawodawca z dniem 1 stycznia 2013r. dodał nowe świadczenie nazwane specjalnym zasiłkiem opiekuńczym uregulowane szczegółowo w art. 16a ustawy.

Świadczenie to oczywiście uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego i przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy. Ponieważ kwestie związane z dochodem nie były problematyczne w toku postępowania administracyjnego, to nie ma powodu aby się do nich bliżej odnosić w niniejszym uzasadnieniu.

Istota sporu w przedmiotowej sprawie, sprowadza się do niespełnienia przez skarżącego przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zdaniem organów skarżący, ubiegając o przyznanie wnioskowanego świadczenia, nie pozostawał w zatrudnieniu i nie wykonywał innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 16a wskazanej ustawy.

Z ustalonych przez organ okoliczności niniejszej sprawy wynika, że skarżący był zatrudniony w Zakładach Mięsnych w R. w okresie od dnia 14 listopada 1989r. do dnia 31 lipca 1994r. Rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło za porozumieniem stron, co potwierdza świadectwo pracy z dnia 30 lipca 1994r., po czym od dnia 5 sierpnia 1994r. do dnia 14 września 2006r. wnioskodawca był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w R.. W dalszej kolejności decyzją z dnia [...] przyznano T.S. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad żoną L. S. w kwocie 520 zł miesięcznie na okres od dnia 1 maja 2012r. do dnia 31 października 2013r.

Zdaniem sądu, zastosowana przez organy wykładnia różnicuje w sposób całkowicie niezrozumiały i niezasadny potencjalnych beneficjentów specjalnego zasiłku opiekuńczego na tych, którzy podejmują się sprawowania opieki i w związku z tym zaprzestają wykonywania dotychczasowej pracy oraz na tych, którzy tak samo jak poprzedni, podejmują się i sprawują stałą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jednakże nie pozostając w zatrudnieniu powstrzymują się od podejmowania określonej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania tej opieki (tzn. rezygnują z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej).

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, w pełni podziela poglądy wyrażone w orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych, że rezygnacja z zatrudnienia w rozumieniu art. 16a ust. 1 ustawy obejmuje również jej niepodejmowanie przez osobę zdolną do pracy, o ile zasadniczą przeszkodą do podjęcia zatrudnienia czy innej pracy zarobkowej jest konieczność sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W toku postępowania administracyjnego o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego organ powinien ustalić, czy strona występująca z żądaniem przyznania jej świadczenia znajduje się w takiej sytuacji życiowej i rodzinnej, że gdyby nie sprawowała opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a zostałaby jej zaoferowana praca, to byłaby gotowa do jej podjęcia. Faktyczne sprawowanie opieki, niemożliwe do pogodzenia z pracą zarobkową, daje podstawy do ustalenia, iż została spełniona przesłanka wymagana na podstawie art. 16a ust. 1 ustawy do uznania, że strona zrezygnowała z zatrudnienia (tak : WSA w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z dnia 8 sierpnia 2013r., w sprawie o sygn. akt II SA/Go 516/13, Lex nr 1360596, WSA w Bydgoszczy w wyroku z dnia 11 czerwca 2013r., w sprawie o sygn. akt II SA/Bd 436/13, Lex nr 1343998).

Podkreślić należy, iż specjalny zasiłek opiekuńczy ma na celu rekompensatę finansową dla osób, które rezygnują z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania z uwagi na niepełnosprawność, zaś przyznanie tej rekompensaty jest wsparciem przez Państwo osób opiekujących się członkami rodziny. Osoby te zobowiązane są do sprawowania pieczy nad bliskimi, czy też alimentacji z mocy unormowań kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ale przejmując na siebie cały ciężar opieki, zwalniają w tym zakresie Państwo z obowiązku pieczy nad niepełnosprawnym członkiem społeczeństwa.

Przy rozważaniu przesłanek warunkujących uzyskanie specjalnego zasiłku opiekuńczego i kwestii związanych z rezygnacją z zatrudnienia, co wiąże się z niewykonywaniem pracy (biernością zawodową), nie można pominąć definicji osoby bezrobotnej zawartej w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2013 r. poz. 674), zgodnie z którą osobą posiadającą taki status jest osoba zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy. Zatem osoba taka w sytuacji powstania konieczności sprawowania opieki na niepełnosprawnym członkiem rodziny rezygnuje z gotowości do pracy, a zatem również z potencjalnej pracy, którą mogłaby wykonywać w sytuacji zaproponowania jej zatrudnienia przez organ zatrudnienia jeżeli dysponuje on ofertami pracy. Ta potencjalna możliwość zatrudnienia nie jest tożsama z trwającym zatrudnieniem, z którego zdaniem organu, w myśl art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba ubiegająca się o specjalny zasiłek opiekuńczy musiałaby zrezygnować. Niemniej nie można uznać a priori, iż w przypadku osoby bezrobotnej nie jest spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia o jakiej mowa w powołanym przepisie. Rezygnacja obejmuje dwie kategorie zachowań: zaprzestanie uczestniczenia w jakimś działaniu, jak i niepodejmowanie tego działania. Innymi słowy przesądzające znaczenia ma pozostawanie bez zatrudnienia bez względu na to, czy oznacza ono rezygnację z trwającego stosunku prawnego czy też niepodejmowanie pracy (tak też WSA w Gdańsku w wyroku z dnia 26 września 2013r., w sprawie o sygn. akt III SA/Gd 630/13, WSA w Łodzi w wyroku z dnia 13 września 2013r. w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 599/13. Oczywiście każda z tych kategorii rezygnacji musi być związana z koniecznością sprawowania opieki, nie zaś przyczynami leżącymi po stronie osoby, która tę opiekę ma sprawować.

Należy też zwrócić uwagę na przepis art. 16a ust. 8 ustawy, który enumeratywnie wylicza podmioty, którym specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje. Wśród tych podmiotów niewątpliwie nie wymienia się osób bezrobotnych. Gdyby wolą ustawodawcy był zamiar pozbawienia takich osób możliwości ubiegania się o to świadczenie, to z pewnością zastrzeżenie takie zostałoby uczynione w powyższym przepisie. Jest to ważna konstatacja, bowiem w orzecznictwie sądów administracyjnych, na tle problematyki dotyczącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w stanie prawnym obowiązującym do dnia 1 stycznia 2013r., ugruntowało się stanowisko, dopuszczające możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego również osobie bezrobotnej (zob. chociażby: wyrok NSA z dnia 24 października 2008r., w sprawie sygn. akt I OSK 1758/07, Lex 501328). Powyższe uwagi, zdaniem sądu, zachowują swą aktualność także w odniesieniu do przepisu art. 16a omawianej ustawy.

Reasumując, sam fakt niepozostawania w zatrudnieniu, spowodowany koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny winien być decydujący dla ustalenia prawa do omawianego świadczenia, bez względu na to, czy jest to rezygnacja z wykonywanej pracy czy też rezygnacja z podjęcia zatrudnienia. Faktyczne sprawowanie opieki, niemożliwe do pogodzenia z pracą zarobkową daje podstawy do ustalenia, iż została spełniona przesłanka wymagana na podstawie art. 16a ust. 1 ustawy do uznania, że skarżący zrezygnował z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zauważyć przy tym należy, że ustawodawca w przepisie art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych, w jego aktualnym brzmieniu wiąże okoliczność rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z faktem konieczności sprawowania opieki, nie wprowadzając pojęcia "aktualnej", czy też "obecnej" rezygnacji z zatrudnienia.

Nie bez znaczenia jest także okoliczność, iż skarżący wcześniej pobierał na żonę świadczenie pielęgnacyjne, które wygasło z dniem 30 czerwca 2013r., na podstawie art. 11 ust 3 wskazanej ustawy zmieniającej. W toku postępowania skarżący podnosił także to, iż stan zdrowia niepełnosprawnej żony nie pozwala na pozostawienie jej bez opieki. W związku z powyższym nie ma możliwości podjęcia pracy zawodowej. Konieczność opieki nad niepełnosprawną żoną zmusiła go do wyrejestrowania się z urzędu pracy, gdzie będąc zarejestrowaną był osobą gotową do podjęcia pracy. Nadto oczywistym jest, że przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego na żonę na okres od dnia 1 maja 2012r. do dnia 31 października 2013r., skutkowało wyrejestrowaniem się przez skarżącego w tym okresie w Powiatowym Urzędzie Pracy i niewykonywaniem zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną. Trudno obecnie, wedle nowej regulacji art. 16a ustawy, wymagać od skarżącego spełnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia (w postaci odstąpienia od czynności zawodowych) w sytuacji, gdy na podstawie dotychczasowych przepisów miał przyznany zasiłek opiekuńczy, czego warunkiem była właśnie uprzednia rezygnacja z zatrudnienia ( art. 17 ustawy w dotychczasowym brzmieniu).

Powyższe okoliczności – istotne dla możliwości prawidłowego zastosowania art. 16a omawianej ustawy – nie zostały przez organy w ogóle zweryfikowane, a mogą one stanowić kluczowe elementy dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Pozwalają one bowiem ocenić powiązanie lub jego brak pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i opieką nad chorą żoną nie tylko obecnie, ale i dotychczas.

Wobec powyższego, jeśli w realiach niniejszej sprawy, skarżący podnosił okoliczności wskazujące na istnienie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy jego rezygnacją z dalszego zatrudnienia, a nawet z korzystania ze statusu osoby bezrobotnej tylko po to, aby sprawować opiekę nad chorą, a następnie również niepełnosprawną żoną, a w konsekwencji pobierać wnioskowane świadczenie, to rolą organów było wnikliwe zweryfikowania powyższych okoliczności. Dopiero ocena powyższych okoliczności w całokształcie okoliczności sprawy umożliwiała prawidłowe zastosowania art. 16a wskazanej ustawy.

W ocenie sądu, w toku kontrolowanego postępowania organy naruszyły przepisy regulujące zasady gromadzenia i oceny materiału dowodowego (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.). Ustalając istotne dla sprawy fakty z pominięciem wskazywanych przez skarżącego okoliczności naruszyły zasadę swobodnej oceny dowodów obowiązującą na gruncie procedury administracyjnej, która zapewnia organowi prowadzącemu postępowanie możliwości samodzielnego badania stanu faktycznego sprawy i swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Zasada ta nie oznacza jednak, że organ jest uprawniony do oceny dowodów według dowolnych kryteriów. Swoją ocenę w tej mierze obowiązany jest oprzeć na przekonywających podstawach i dać temu wyraz w uzasadnieniu decyzji. Ocena ta musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz zachowaniem określonych reguł tej oceny (zob. G. Łaszczyca, C. Martysz, A. Matan; Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Tom I; Lex 2010r., Wydanie 3, uwagi do art. 7 i art. 80). Powyższe naruszenia norm postępowania doprowadziło do niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego – art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Rozpatrując ponownie sprawę organy obowiązane będą ustalić stan faktyczny sprawy z uwzględnieniem okoliczności wskazywanych przez skarżącego, jako uzasadniające spełnienie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, rozumianej w sposób wskazany w niniejszym uzasadnieniu. Dopiero tak zgromadzony i wszechstronnie oceniony materiał dowodowy umożliwi prawidłowe zastosowanie normy art. 16a omawianej ustawy.

Końcowo już zwrócić należy uwagę, że w dniu 5 grudnia 2013r. Trybunał Konstytucyjny w sprawie o sygn. akt K 27/13 rozpoznał wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczący świadczenia pielęgnacyjnego orzekając, że art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw jest niezgodny z art. 2 konstytucji. Niewątpliwie rozpatrując sprawę ponownie organy zobowiązane będą do uwzględnienia sytuacji prawnej związanej z tymże wyrokiem.

Ujawnione uchybienia – stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a., obligowały Sąd do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

Z uwagi na charakter rozstrzygnięcia, za niecelowe uznano rozstrzyganie o niewykonywaniu decyzji do dnia uprawomocnienia się wyroku w myśl art. 152 p.p.s.a.

B.A.