Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 233/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2013-06-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 138 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 83 ust. 4, art. 28 ust. 1-3, ust. 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Randak, Sędziowie WSA Beata Kozicka (spr.), Wojciech Organiściak, Protokolant st. sekretarz sądowy Halina Modliszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Odział w Z., działając na podstawie art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. z 2000 r. Dz.U. nr 98, poz. 1071 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. z 2009 r. Dz. nr 205, poz. 1585, z późn. zm., dalej: "u.o.s.u.s.") w zw. z jej art. 32 ponownie rozpoznając sprawę utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] r., nr [...] odmawiającą A. K. umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych w części finansowanej przez płatnika, w tym:

1) należności w części finansowanej przez płatnika za zatrudnionych pracowników, wraz z odsetkami od całości zadłużenia, na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.o.s.u.s, tj.

a) ubezpieczenia społeczne za okres od 06/2010 do 11/2010- należność główna w kwocie 492,86 zł;

b) FP i FGŚP za okres od 06/2010 do 11/2010 – należność główna w kwocie 90,77 zł;

c) odsetki za zwłokę liczone od wszystkich należności za zatrudnionych pracowników na dzień 29 sierpnia 2012 r. – w kwocie 290 zł;

2) należności z tytułu składek ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem składek (składki za osobę prowadzącą działalność gospodarczą), na podstawie art. 28 ust. 1-3 oraz art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, tj.

a) ubezpieczenia społeczne za okres od 06/2010 do 12/2010, 01/2011, 01/2012- należność główna w kwocie 932,79 zł;

b) ubezpieczenie zdrowotne za okres od 06/2010 do 12/2010, 01/2011, 01/2012- należność główna w kwocie 2 124,56 zł;

c) Fundusz Pracy za okres 01/2012- należność główna w kwocie 11,70 zł;

d) odsetki za zwłokę liczone od powyższych należności wskazanych w pkt 2, na dzień 29 sierpnia 2012 r.-w kwocie 689 zł.

W uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia wskazano, że wnioskiem z dnia 29 sierpnia 2012 r. zobowiązana zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych. We wniosku strona powołała się na trudną sytuację życiową i finansową wynikającą z faktu, że działalność gospodarcza z tytułu, której powstało zadłużenie, była faktycznie prowadzona przez jej konkubenta. Problemy prawne z kontrahentami doprowadziły do powstania licznych zobowiązań. w sierpniu 2012 r. konkubent zobowiązanej zginął w tragicznie w wypadku. Zaakcentowała, że obecnie sama wychowuje córkę, utrzymując się ze środków uzyskiwanych z pomocy społecznej oraz pomocy finansowej matki. Z kolei ze względy na ciążę i inne problemy związane ze stanem zdrowia nie podejmuje zatrudnienia.

Ustosunkowując się do wniosku strony Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję o odmowie umorzenia zaległości. Rozstrzygniecie podjęto w oparciu o art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z jego treścią – należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części pod warunkiem całkowitej ich nieściągalności. Wyczerpujący katalog okoliczności, w których całkowita nieściągalność zachodzi zawiera art. 28 ust. 3 u.o.s.u.s., tj. gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jedn. z 2003 r. Dz.U. nr 60, poz. 535 z późn. zm.),

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. z 2005 r. Dz. U. nr 8, poz. 60 z późn. zm., dalej: "Ordynacja" lub "O.p."),

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Organ stwierdził, że analizując sytuację wnioskodawczyni w świetle art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w celu stwierdzenia, czy zachodzi całkowita nieściągalność zadłużenia wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, rozważył okoliczności wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 3,5 i 6 tej ustawy, to jest czy:

a) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja Podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm., dalej: "Ordynacja" lub "O.p."),

b) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

c) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających egzekucyjne.

W dalszej kolejności wyraził pogląd, że stwierdzenie całkowitej nieściągalności związane jest m.in. z pojęciem bezskuteczności przymusowego dochodzenia należności. Podkreślił, że tylko organy egzekucyjne (naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy) posiadają kompetencje do potwierdzenia takiej sytuacji. Postępowanie egzekucyjne – jak wskazał – nie było wobec wnioskodawczyni prowadzone ani przez właściwego miejscowo naczelnika urzędu skarbowego, ani przez komornika sądowego. Tym samym na obecnym etapie żaden organ egzekucyjny nie przyjął za słuszne umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na jego nieskuteczność lub brak majątku, a wobec tego nie stwierdził, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Jednocześnie wyraził pogląd, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły okoliczności dostatecznie uzasadniające przeniesienie odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej.

W jego ocenie nie zostały spełnione warunki określone w pkt 3, 5 i 6 art. 28 u.o.s.u.s. i nie zachodzi sytuacja całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek na ubezpieczenie.

W uzasadnieniu Zakład wskazał, iż wzięto pod uwagę również przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365, dalej: "rozporządzenie"). Zaznaczył, iż stosownie do jego postanowień Zakład może umorzyć należności z tytułu składek jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

a) gdy opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

b) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności mogłoby pozbawić zobowiązanego dalszego prowadzenia działalności, albo

c) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zakład zaznaczył, iż w wyniku analizy zgromadzonej w aktach dokumentacji nie wystąpiły okoliczności, które pozwalałyby podjąć decyzję zgodnie z żądaniem strony. Zaakcentował, że w przedmiotowym przypadku nie wystąpiły żadne okoliczności wymienione w przywoływanych powyżej regulacjach prawnych – w szczególności, że strona posiadała prawo użytkowania wieczystego gruntu, które w dniu 16 stycznia 2012 r. zostało przeniesione za cenę 130.000 zł. Zaznaczono, że strona nie dostarczyła dokumentacji wskazującej na przeznaczenie środków pochodzących z powyższej umowy. W jego ocenie zasadnym jest przyjęcie, że strona posiada środki na spłatę zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek ZUS. Ustosunkowując się do oświadczenia strony, że nie posiada składników majątku ruchomego – podał, że nie wyjaśniona została kwestia posiadania przez nią samochodu osobowego marki Opel [...], czy ewentualnie środków pochodzących z jego zbycia.

Organ zaznaczył, że biorąc pod uwagę powołane okoliczności nie mógł podjąć innej decyzji jak tylko o odmowie zadłużenia. Podkreślił, że przedłożone dokumenty nie wykazały również okoliczności uzasadniających umorzenie zadłużenia w oparciu o § 3 rozporządzenia, gdyż w oparciu o przedłożoną dokumentację oraz w związku z faktem uzyskiwania dochodów ze stosunku pracy, zdaniem Zakładu brak było podstaw do stwierdzenia, że opłacenie należności pozbawi stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Tym bardziej, że – jak zaznaczył – strona nie wyjaśniła dochodu, z którego zaspokajane są niezbędne potrzeby życiowe, dysponowania majątkiem ze zbycia prawa użytkowania wieczystego, czy też nie udowodniła faktycznej kwoty zadłużenia wobec innych wierzycieli. W opinii organu "ewentualne umorzenie w tym wypadku byłoby przedwczesną rezygnacją z przysługujących Zakładowi należności".

Nadto zaakcentował, iż strona nie poniosła żadnych strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, gdyż żadna z tych okoliczności nie została wskazana we wniosku.

W oparciu o całość zgromadzonej w sprawie dokumentacji stwierdził, że nie zaistniały okoliczności uzasadniające umorzenie zaległości. W sprawie – jak zaznaczył Zakład – nie udowodniono, że opłacenie należności wobec ZUS pozbawi stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zakład wyjaśnił, że zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej istnieje możliwość umorzenia należności w przypadku wystąpienia okoliczności, o których mowa w tym rozporządzeniu, a wymienionych we wcześniejszej części przedmiotowej decyzji i dotyczy składek od ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek. Okoliczność przemawiającą za umorzeniem może stanowić sytuacja, gdy opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Mając powyższe na uwadze organ zaznaczył, że wzięto pod uwagę wszystkie informacje zawarte we wnioskach, w których opisano aktualną sytuację finansową i rodzinną.

Jednocześnie Zakład zwrócił także uwagę na brzmienie § 3 ust. 1 przytoczonego już powyżej rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., z którego wynika, że umorzenie należności jest możliwe "jeżeli zobowiązany wykaże", że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić.

Zakład podkreślił, że nie neguje ciężkiej sytuacji wnioskodawczyni, i – jak zaznaczył – pomimo aktualnie trudnej sytuacji finansowej i ograniczonych zdolności płatniczych, nadal realną pozostaje możliwość uzyskania przez skarżącą zatrudnienia, a tym samym dysponowaniem środkami finansowymi, pozwalającymi na podjęcie spłaty przedmiotowego zadłużenia. Wyraził przy tym pogląd, że "oczywistym pozostaje fakt, iż dokonanie spłaty należności względem ZUS nie jest możliwe w sposób jednorazowy, czy nawet krótkoterminowy".

Na zakończenie stwierdził, że nadal nie wyjaśnioną pozostaje kwestia rozdysponowania środków pieniężnych w kwocie 130.000 zł uzyskanych z tytułu sprzedaży prawa użytkowania wieczystego. Wskazał także, że toku prowadzonego postępowania wysłano wezwanie pod wskazany przez stronę adres zamieszkania, które – jak wynika z potwierdzenia odbioru – zostało odebrane przez dorosłego domownika "M. C.", który podpisał się jako "narzeczony". W tym stanie Zakład wyraził stanowisko, że przedstawiony przez stronę obraz gospodarstwa domowego, w którym przebywa jest niekompletny.

Jego zdaniem "ewentualne umorzenie w tym wypadku stałoby w sprzeczności z zasadą równego traktowania wszystkich ubezpieczonych, wyrażoną w art. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z jego ust. 1 "ustawa stoi na gruncie równego traktowania wszystkich ubezpieczonych bez względu na płeć, rasę, pochodzenie etniczne, narodowość, stan cywilny oraz stan rodzinny". Z kolei z art. 2a ust. 2 pkt 2 tej ustawy wynika, że zasada równego traktowania wszystkich ubezpieczonych dotyczy w szczególności obowiązku opłacania i obliczania wysokości składek na ubezpieczenie społeczne.

Tym samym w opinii ZUS w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.o.s.u.s. interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu w którym dopuszcza się nie wywiązywanie się przez płatnika z ustawowego obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób, naruszając scharakteryzowaną powyżej zasadę równego traktowania ubezpieczonych.

W skardze na powyższą decyzję, skierowaną do WSA w Gliwicach, A.K. podniosła zarzut naruszenia art. 28 ust. 2 i 3 pkt 3 i 5 u.o.s.u.s., art. 28 ust. 3a u.o.s.u.s. oraz § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W uzasadnieniu skargi strona, co do meritum, powtórzyła argumenty zawarte tak we wniosku o umorzenie, jak i w wywiedzionym środku odwoławczym. Wskazała, że "nieuprawnione i nie związane ze sprawą należy uznać kwestię potwierdzenia odbioru pisma przez narzeczonego Skarżącej". Nie był on w tym czasie "dorosłym domownikiem skarżącej, nie miał wpływu na sytuację majątkową Skarżącej. Organ poprzestał ponadto jedynie na wskazaniu tej okoliczności, nie badając tej okoliczności".

Zdaniem autora skargi ZUS winien uwzględnić to, że sytuacja strony jest bardzo ciężka i uzasadnia umorzenie zaległości.

W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał dotychczasową argumentację i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności zaskarżonych decyzji z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania – art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: "P.p.s.a.").

Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi. Jego wykładnia wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony granicą praw i obowiązków Sądu wyznaczoną w art. 134 § 1 P.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami mianowicie: legalnością działań organu podatkowego oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Powyższe oznacza, że Sąd naruszyłby ten przepis jedynie wówczas, gdyby przekroczył określone wyżej granice danej sprawy albo gdyby ograniczył się w ocenie legalności tylko zarzutów i wniosków skargi.

O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji, co w niniejszym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia przedmiotowych należności należy do kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, tj. dokonania umorzenia należności

Przytoczona powyżej regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom podatkowym można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Tak rozumiejąc swoją rolę Sąd uznał, że w ustalonym stanie faktycznym i prawnym skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W tym miejscu wskazać należy, iż stan faktyczny sprawy jest w zasadniczej części bezsporny i został zaprezentowany przy okazji omawiania dotychczasowego przebiegu postępowania. W ocenie Sądu brak jest zatem uzasadnionych podstaw do jego ponownego przedstawiania w tej części uzasadniania.

Sąd jako prawidłowe przyjmuje ustalenia, jakie w tym zakresie zostały poczynione przez ZUS.

Rozstrzygnięcie sporu w niniejszej sprawie sprowadza się zatem do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy w ustalonym stanie faktycznym Zakład Ubezpieczeń Społecznych zobowiązany był do uwzględnienia wniosku skarżącej o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych wraz z odsetkami.

Przystępując do oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności wskazać należy, iż poddanym kontroli Sądu rozstrzygnięciem Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił A. K. umorzenia zaległości z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych wraz z odsetkami.

Wniosek strony inicjujący postępowanie w niniejszej sprawie podlegał rozpatrzeniu w oparciu o art. 28 ust. 1-3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a także Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Warunek ten nie musi być spełniony jedynie w odniesieniu do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, w odniesieniu do których ustawodawca dopuszcza w uzasadnionych przypadkach możliwość umorzenia także pomimo braku całkowitej nieściągalności.

Przesłanki stwierdzenia całkowitej nieściągalności wymienione są enumeratywnie w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Stanowi je m.in.: sytuacja, gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, a także stan, w którym oczywiste jest, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Skoro skarżąca jest stosunkowo młodą osobą (urodzoną w 1981 roku), posiada majątek z przeniesienia w dniu 16 stycznia 2012 r. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, to całkowita nieściągalność należności nie może zostać stwierdzona, co zasadnie wskazano w zaskarżonej decyzji. Nadto – w okolicznościach przedmiotowej sprawy – przyznać należy rację organowi, że strona nie wyjaśniła w sposób klarowny i przejrzysty posiadanych dochodów i wydatkowania kwoty 130.000 zł uzyskanej z przytoczonej powyżej umowy.

Stany faktyczne uzasadniające umorzenie należności, mimo niestwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, wskazane są przykładowo w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Stanowi on, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przytoczona regulacja nie pozostawia wątpliwości, że zastosowanie uznania administracyjnego, w ramach którego organ może (ale nie jest zobowiązany, co oznacza "nie musi") umorzyć zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne poprzedzone być musi szczegółowym przeanalizowaniem ujawnionych przez stronę danych dotyczących jej sytuacji materialnej, osobistej i rodzinnej.

Zaznaczyć w tym miejscu trzeba, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek udokumentowania i wykazania ponad wszelką wątpliwość, że zachodzą przesłanki przemawiające za umorzeniem zadłużenia. Tymczasem strona – o czym szerzej powyżej – nie wykazała poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, jak również nie przedłożyła dokumentacji medycznej świadczącej o złym stanie zdrowia swoim lub pozostałych członków rodziny, uniemożliwiającym wykonanie czynności zawodowych i uzyskiwanie dochodów pozwalających na spłatę należności, czy rozdysponowania środkami ze sprzedaży składników majątkowych ruchomych i nieruchomości. Wprost przeciwnie – jak ustalił Zakład – brak było podstaw do przyjęcia, że opłacenie należności pozbawi stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Tym bardziej, iż – co wynika z przedłożonej dokumentacji – wnioskodawczyni dysponuje środkami pozwalającymi jej na regulowanie innych należności.

Reasumując podkreślenia wymaga, że – na co także zwrócił uwagę organ – umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek.

Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, właściwy organ dostrzega możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne, nie może jednak być wewnętrzne sprzeczne. Stanowisko zbieżne z powyższym wyraził WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 6 lutego 2009 r., sygn. akt III SA/Gl 1421/08, a także WSA w Bydgoszczy w wyroku z dnia 10 maja 2011 r. sygn. akt I SA/Bd 171/11.

Uznaniowość rozstrzygnięcia w przedmiocie udzielania jakichkolwiek ulg i umorzeń świadczeń publicznoprawnych nakłada na organy działające w imieniu Państwa obowiązek ustalenia w konkretnej sprawie istnienia bądź nie istnienia przesłanek ich udzielania, a następnie rozstrzygnięcia – w ramach uznania administracyjnego – o przyznaniu pomocy poprzez udzielenie ulgi, (umorzenia) bądź też odmowy jej udzielenia. Najbardziej jednak istotnym jest fakt, że samo uznanie, a więc zasadność czy to przyznania, czy też odmowy udzielenia ulgi nie stanowi naruszenia prawa, skoro ustawodawca wskazuje, że "organ może". Użycie sformułowania "może" przesądza o tym, że nawet stwierdzenie istnienia przesłanek w nich wskazanych nie obliguje organu do udzielenia zwolnienia z obowiązku uregulowania zaległości.

Zdaniem Sądu, w świetle zebranego materiału dowodowego, uprawnione jest stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej decyzji, że skarżąca nie wykazała, iż zachodzą okoliczności o których mowa w § 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wypada podzielić stanowisko ZUS, iż w rozpatrywanym przypadku organ nie mógł kierować się tylko i wyłącznie interesem zobowiązanej, która jest osobą w wieku tzw. produkcyjnym i reguluje inne zobowiązania. Przede wszystkim te o charakterze cywilnoprawnym.

Organ analizując sytuację strony musiał przeciwstawić interesowi strony interes społeczny w postaci zasady równości i powszechności wypełniania obowiązków płatnika składek. Sąd podziela stanowisko organu, iż w okolicznościach sprawy zgodnym z prawem było skorzystanie z instytucji uznania administracyjnego, a odmowa umorzenia przedmiotowych składek w chwili wydawania decyzji była zgodna z prawem.

Oceniając legalność tej części rozstrzygnięcia należy jeszcze raz podkreślić, iż nawet w przypadku wystąpienia przesłanki umorzenia należności, organ nie ma obowiązku udzielenia ulgi. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie odmowa ta nie ma charakteru dowolnego. W decyzji bowiem organ podał przesłanki, które zdecydowały o odmowie uwzględnienia wniosku. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności.

Końcowo Sąd stwierdza, iż w jego ocenie organ prawidłowo przeanalizował sytuację strony skarżącej i wskazał na okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek. Ustalenia organu, jak również wywiedzione wnioski w sprawie odmowy udzielenia ulgi nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego.

Nadmienić w tym miejscu warto, że strona może w każdym czasie, a szczególnie w razie niekorzystniej zmiany swojej sytuacji materialnej czy osobistej, czy ziszczenia się którejkolwiek z ustawowych przesłanek umorzenia, ponawiać wniosek o umorzenie zaległości.

Nawiązując do argumentacji skargi wskazać także trzeba, że instytucja umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne obwarowana została przez ustawodawcę szczególnymi wymogami, a Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych – zobowiązanemu do ściągania należnych składek na ubezpieczenie społeczne, zarządzania nimi oraz wypłaty świadczeń z ubezpieczenia społecznego – przyznano w tym zakresie szerokie (władcze) kompetencje.

W tym miejscu należy powtórzyć, iż – mające wpływ na decyzje organu – przesłanki, które uzasadniałyby umorzenie zaległości w razie braku ich całkowitej nieściągalności nie zostały przez ustawodawcę jednoznacznie określone. W odniesieniu do tych ostatnich nie istnieje zatem "szablon" sytuacji, w których umorzenie byłoby obligatoryjne. Istotne jest nadto, że nawet, gdy organ stwierdzi, iż zaistniał wspomniany uzasadniony przypadek umorzenia, to i tak organ nie jest zobligowany do uwzględniania wniosku strony. Skonstatować zatem należy, iż nawet skrajnie trudna sytuacja materialna czy zdrowotna nie stanowi przesłanki, która bezwzględnie obligowałaby ZUS do umorzenia zaległości.

Mając na uwadze powyższe, podkreślenia wymaga, iż dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez ZUS, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w oparciu o akta sprawy, Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji, która w sprawach skarg na decyzje uznaniowe obejmuje wyłącznie procedowanie organu poprzedzające rozstrzygnięcie o umorzeniu należności lub odmowie uwzględniania żądania strony, wykazała legalność działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w niniejszej sprawie. Organ ten rozważył sytuację zobowiązanej oraz wskazane przez nią okoliczności przemawiające, jej zdaniem, za umorzeniem należności i umotywował przyczyny odmowy uwzględnienia rozpatrywanego wniosku. Stronie zapewniono czynny udział w postępowaniu, (co potwierdza m.in. prawidłowe doręczenie zawiadomienia o możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji organu I i II instancji).

Powyższa konstatacja nakazuje oddalić skargę w oparciu o art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.