Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 853/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-11-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Kołtun – Kulik Sędziowie: WSA Jolanta Dargas WSA Agnieszka Jędrzejewska – Jaroszewicz (spr.) Protokolant Kinga Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2012 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz skarżącej M. S. kwotę 440 (czterysta czterdzieści 00/100) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. po rozpatrzeniu odwołania M. S oraz K. M., G. L., A. K., H. G., E. Z. od decyzji Prezydenta W. Nr [...] z dnia [...] września 2010 roku odmawiającej ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu położonego przy ul. [...], stanowiącego obecnie działkę ewidencyjną nr [...] oraz działkę nr [...], uchyliło zaskarżoną decyzję oraz umorzyło postępowanie o ustanowienie prawa wieczystej dzierżawy ww. gruntu.

Organy orzekające w niniejszej sprawie ustaliły następujący stan faktyczny i prawny sprawy:

Nieruchomość [...] położona przy ul. [...], zapisana w tabeli likwidacyjnej wsi [...] pod nr [...], znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279).

Z dniem 21 listopada 1945r. tj. z dniem wejścia w życie w/w dekretu, grunt przedmiotowej nieruchomości, na podstawie art. 1 dekretu, przeszedł na własność gminy W., a następnie Skarbu Państwa.

Następnie, grunt przedmiotowej nieruchomości z dniem 27 maja 1990r. stał się z mocy prawa własnością Dzielnicy Gminy [...], co potwierdził Wojewoda [...] decyzjami nr [...], nr [...] i nr [...] z dnia [...] lipca 1992r. Zgodnie z art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 25 marca 1994r. o ustroju Miasta Stołecznego Warszawy (Dz. U. Nr 48, poz. 195 ze zm.) grunt przedmiotowej nieruchomości stał się własnością Gminy [...]. Natomiast zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 15 marca 2000r. o ustroju Miasta Stołecznego Warszawy (Dz. U. Nr 41, poz. 361 ze zm.) grunt ten stał się własnością Miasta W.

Objęcie niniejszego gruntu przez Gminę W. nastąpiło w dniu [...] listopada 1948r., tj. z dniem ukazania się ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Nr [...] Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego W., w związku z czym termin składania wniosków mijał w dniu [...] maja 1949r.

W dniu [...] kwietnia 1949 r. J. i F. L. złożyli wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do przedmiotowej nieruchomości. Do wniosku dołączono wypis z aktu notarialnego z dnia [...] października 1930 r., którym W. i K. B. dzierżawcy dwóch działek wchodzących w skład osady [...], dokonali sprzedaży zabudowań mieszkalnych i gospodarczych oraz wszystkich praw jakie posiadali do tej nieruchomości na rzecz J. i F. małżonków L. oraz ich syna J. L.

Orzeczeniem z dnia [...] maja 1950 r., nr [...] Prezydium Rady Narodowej w W. odmówiono przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] wraz z przejęciem wszelkich budynków znajdujących się na gruncie położonym przy ul. [...].

Wnioskiem z dnia [...] października 1993 r. H. G. spadkobierczyni po J. i F. małżonkach L. zwróciła się do Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa o stwierdzenie nieważności powyższego orzeczenia.

W trakcie wszczętego przez Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa postępowania okazało się, że od powyższego orzeczenia złożone zostało w dniu [...] czerwca 1950 r. odwołanie, które nie zostało rozpatrzone.

W związku z powyższym Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa po rozpatrzeniu odwołania złożonego przez J. i F. L., decyzją z dnia [...] lipca 1998 r., nr [...] uchylił orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] maja 1950 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Następnie decyzją z dnia [...]sierpnia 2009 r., Prezydent W. odmówił spadkobiercom dawnych właścicieli przyznania prawa użytkowania wieczystego do gruntu pochodzącego z tabeli likwidacyjnej wsi [...] pod nr [...].

Decyzja powyższa została następnie uchylona orzeczeniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...].

W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania Prezydent W. decyzją Nr [...] z dnia [...] września 2010 r. odmówił H. G., M. S., Panu G. L., A. K., K. M., B. M., U. K. oraz E.Z. ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu położonego przy ul. [...], zapisanego w tabeli likwidacyjnej wsi [...] pod nr [...], stanowiącego obecnie działkę ewidencyjną nr [...]- część i 1/2 - część, stanowiące pas drogowy ul. [...], wszystkie z obrębu [...]. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wykazał, że J. i F. L. złożyli w terminie prawem przewidzianym wniosek w trybie art. 7 ust. 1 dekretu. Jednakże z treści znajdujących się w aktach sprawy dokumentów wynika, że nie byli oni właścicielami przedmiotowego gruntu oraz nie dysponowali pełnomocnictwem danym im przez dawnych właścicieli w celu reprezentowania ich interesów. Prezydent stwierdził, że z treści aktu notarialnego Rep. Nr [...] z dnia [...] października 1930 r. wynika, że W. i K. małżonkowie B. - dzierżawcy dwóch działek wchodzących w skład osady włościańskiej, położonej we wsi [...], zapisanej w tabeli likwidacyjnej pod nr [...], wydzierżawionych na mocy w/w aktu notarialnego oraz działki ziemi wydzierżawionej przez nich na mocy umowy prywatnej z 1907 roku od M. S., M. S. i K. G., sprzedali zabudowania mieszkalne, gospodarcze oraz wszelkie swoje prawa do wszelkich innych urządzeń na placu oraz wszelkie prawa z powyższych umów (notarialnej umowy dzierżawy oraz prywatnej umowy dzierżawy na rzecz J. syna S. i F. małżonków L. w jednej połowie i J. syna J. L. w drugiej połowie (...).

Od decyzji powyższej odwołanie do organu wyższego stopnia, złożyli: M. S., H. G. , A. K., G. L., B. M., K. M., E.Z.

Po rozpatrzeniu powyższego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] uchyliło decyzję Prezydenta W. z dnia [...] września 2010 r. i umorzyło postępowanie wszczęte wnioskiem z dnia [...] kwietnia 1949 r. o ustanowienie prawa wieczystej dzierżawy gruntu położonego przy ul. [...], zapisanego w tabeli likwidacyjnej wsi [...] pod nr [...] Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy stronami są osoby, którym przysługują określone prawa rzeczowe. Osobami tymi są: osoba bądź osoby zgłaszające roszczenia dekretowe bądź ich spadkobiercy (wnioskodawcy), właściciel gruntu, osoby będące użytkownikami wieczystymi gruntu, a w przypadku gruntu zabudowanego także właściciele lokali z którymi związane są odpowiednie udziały w użytkowaniu wieczystym gruntu.

Organ wskazał przy tym, że jak wynika z akt sprawy, aktem notarialnym z dnia [...] października 1930 r. Rep. Nr [...] W. i K. małż. B. jako dzierżawcy przedmiotowej nieruchomości sprzedali, a J. i F. małżonkowie L. i J. syn J. L. nabyli - wyłącznie zabudowania mieszkalne i gospodarcze na gruncie dzierżawionym przez małż. B. oraz wszelkie ich prawa do tej nieruchomości, jakie "sami posiadają i posiadać mają prawo", a więc prawo do dalszej dzierżawy. Akt ten nie dotyczy zatem, zdaniem Kolegium, sprzedaży własności gruntu ww. nieruchomości, co znajduje swój wyraz także w złożonym w dniu [...] kwietnia 1949 r. przez J. i F. L. w trybie art. 7 dekretu warszawskiego wniosku, w którym strony same wskazały, że są właścicielami "budynków na działce dzierżawionej od 1907 r. nie posiadającej hipoteki położonej przy ul. [...] ".

Organ podniósł ponadto, że w postępowaniu wywołanym wnioskiem dekretowym nie mają przymiotu strony osoby będące samoistnymi posiadaczami nieruchomości oraz korzystający z gruntu na podstawie umów o charakterze obligacyjnym (najemcy, dzierżawcy), choćby nawet pobudowali na tym gruncie budynki i wystąpili z roszczeniami o ustanowienie na ich rzecz użytkowania wieczystego gruntu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podkreśliło, że prawo dzierżawy jest prawem obligacyjnym, zaś aby mieć interes prawny trzeba posiadać tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości, tj. własność lub użytkowanie wieczyste.

Biorąc powyższe pod uwagę Kolegium uznało, że małżonkowie L. oraz J. L. na dzień wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy nie byli właścicielami gruntu przedmiotowej nieruchomości a co za tym idzie złożony przez nich wniosek o przyznanie prawa własności czasowej nie został złożony przez osoby uprawnione. Wobec czego postępowanie jako wszczęte na wniosek osoby niebędącej stroną należało, zdaniem organu odwoławczego, jako bezprzedmiotowe z przyczyn podmiotowych umorzyć.

Niezgadzając się z rozstrzygnięciem organu M. S. reprezentowana przez adwokata K. G. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając organowi naruszenie:

- art. 7, art. 77 oraz art. 107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego polegające na niezebraniu i nierozważeniu całego materiału dowodowego w sprawie;

- art. 10 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności poprzez uniemożliwienie wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych w sprawie dowodów;

- naruszenie art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy przez błędną wykładnię, polegająca na przyjęciu, że poprzednikom prawnym skarżącej nie przysługiwało uprawnienie do złożenia wniosku o przyznanie własności czasowej, podczas gdy małżonkowie L. byli uprawnieni do złożenia stosownego wniosku.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła ponadto, że niezrozumiałym jest dla niej zmiana stanowiska organu co do tytułu prawnego posiadanego przez małżonków L. do przedmiotowej nieruchomości. W decyzji z dnia [...] listopada 2009 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało bowiem, że byli oni właścicielami emfiteutycznymi, natomiast w zaskarżonej decyzji z dnia [...] lutego 2012 r. Kolegium przyznaje im już status "zwykłych dzierżawców".

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie oraz podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej "ppsa").

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. uchyliło decyzję Prezydenta W. i umorzyło postępowanie w przedmiocie wniosku poprzedników prawnych skarżącej o ustanowienie w trybie art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r., prawa wieczystej dzierżawy gruntu położonego przy ul. [...], zapisanego w tabeli likwidacyjnej wsi S. pod nr [...] wskazując, iż wnioskodawcy jako dzierżawcy przedmiotowej nieruchomości nie byli osobami uprawnionymi do złożenia takiego wniosku.

Jak wynika z akt sprawy i co nie budzi żadnych wątpliwości, poprzednicy prawni skarżącej, nabyli aktem notarialnym z dnia z dnia [...] października 1930 r., od W. i K. B., dzierżawców dwóch działek wchodzących w skład osady włościańskiej, zabudowania mieszkalne i gospodarcze oraz wszystkie prawa jakie posiadali do tej nieruchomości.

W tym miejscu wyjaśnić należy, że w latach trzydziestych dwudziestego wieku w polskim porządku prawnym obok dzierżawy zwykłej funkcjonowało również prawo dzierżawy wieczystej tzw. emfiteuzy, będące prawem rzeczowym o dużo szerszym zakresie aniżeli zwykła dzierżawa. Prawo to zostało zniesione dopiero dekretem z dnia 11 października 1946 r. – Przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych (Dz. U. z 1946 r. Nr 57 poz. 321), którego artykuł XXXVI § 1 wprost stanowił, że wszystkie grunty emfiteutyczne, wieczysto-czynszowe, lub wieczysto-dzierżawcze stają się z chwilą wejścia w życie prawa rzeczowego własnością dotychczasowych właścicieli użytkowych.

Prawo rzeczowe natomiast weszło w życie z dniem 1 stycznia 1947 r. (patrz: art. 317 dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe). A zatem dwa lata przed złożeniem przez J. i F. L. (poprzedników prawnych skarżącej) wniosku o przyznanie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości [...] położonej przy ul. [...], zapisanej w tabeli likwidacyjnej wsi S. pod nr [...].

Biorąc powyższe pod uwagę rację należy przyznać stronie skarżącej, że organy nie wyjaśniły w sposób wyczerpujący zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w tym m.in. poprzez brak dokładnej analizy jakie dokładnie prawo rzeczowe było przedmiotem umowy zawartej aktem notarialnym z dnia [...] października 1930 r. Dokładne ustalenie charakteru nabytego tym aktem notarialnym prawa jest w sprawie niniejszej, zdaniem Sądu, kwestią kluczową. Inne bowiem uprawnienia posiadają dzierżawcy nieruchomości a inne właściciele emfiteutyczni.

Ponadto wskazać należy, że w wydanej wcześniej w tej sprawie decyzji z dnia [...] listopada 2009 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. uznało, że wniosek dekretowy pochodzi od właścicieli emfiteutycznych, po czym ponownie rozpoznając sprawę zmieniło zdanie uznając, że byli oni jedynie dzierżawcami przedmiotowego gruntu. Przy czym organ nie wyjaśnił w żaden sposób zmiany swego stanowiska w tej kwestii i na jakiej podstawie doszedł do takiego przekonania.

Ponownie rozpoznając niniejszą sprawę, organ weźmie pod uwagę stanowisko Sądu wyrażone w niniejszym uzasadnieniu, zbada i wyjaśni dokładnie przysługujące poprzednikom prawnym skarżącej prawo do nieruchomości będącej przedmiotem wniosku dekretowego oraz ustali, czy i jaki ma to wpływ na skuteczność jego wniesienia.

Mając na względzie powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 li. a i c oraz na podstawie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) orzekł jak w sentencji wyroku.