Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 973/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2021-02-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 31zt, art. 31zo,
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
article: art. 8, art. 11, art. 7, art. 9, art. art. 79a , art. 107 par. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sokołowska Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska (spr.) Sędzia WSA Joanna Wojciechowska po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 lutego 2021 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2020 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] lipca 2020 r. znak [...] odmawiającą M. R. prowadzącej [...] (dalej: "Strona", "Skarżąca") prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za marzec- maj 2020 r.

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Zakład wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2020. 256 j.t. ze zm.; dalej: "k.p.a.") oraz art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm.; dalej: "ustawa o przeciwdziałaniu COVID-19").

Jak wynika z akt sprawy Strona złożyła wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. jako płatnik składek za osoby zgłoszone do ubezpieczeń społecznych.

Wymienioną decyzją z [...] lipca 2020 r. Zakład odmówił Stronie prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz Fundusz Emerytur Pomostowych za okres od marca do maja 2020 r.

W uzasadnieniu powyższej decyzji Zakład wskazał, że w wyniku analizy konta, przeprowadzonej na dzień [...] lutego 2020 r., nie potwierdzono, aby Strona zgłosiła osoby do ubezpieczeń społecznych. W związku z czym zgodnie z art. 31 zo ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu COVID-19 brak jest podstaw do przyznania Stronie wnioskowanego zwolnienia za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r.

Strona złożyła wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy wskazując, że w okresie od 2019 do 13 marca 2020 r. zatrudniała osoby w ramach zlecenia, które zgłaszała do ubezpieczenia zdrowotnego. Dodatkowo od 14 marca 2020 r. płatnik zgłosił do ubezpieczenia społecznego jeszcze jednego zleceniobiorcę. Powołując się na treść wniosku i jego objaśnienia wskazała, że w ramach tarczy antykryzysowej 1.0 można było złożyć wniosek za osoby zgłoszone do ubezpieczeń społecznych lub ubezpieczeń zdrowotnych przy czym dotyczyło to mniej niż 10 osób. Ponadto wskazała, że zgłosiła siebie jako osobę ubezpieczoną stąd nie można zgodzić się ze stwierdzeniem zawartym w decyzji, że nie stwierdzono osób zgłoszonych do ubezpieczenia społecznego.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy ZUS ww. decyzją z dnia [...] października 2020 r. znak jw. utrzymał w mocy ww. decyzję z [...] lipca 2020 r. o odmowie prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek należnych za okres od marca do maja 2020 r.

Organ uznał, że brak jest ustawowych podstaw do zwolnienia Strony z obowiązku opłacenia składek za ww. okres na podstawie art. 31 zo ustawy o przeciwdziałaniu COVID-19. Organ przytoczył treść powyższego przepisu oraz 31 zo ust. 2 a i ust. 4 ww. ustawy, wskazał, że analizując sprawę ustalił, że na dzień 29 lutego 2020 r. brak zgłoszonych przez Stronę - jako płatnika składek - osób do ubezpieczeń społecznych w zakresie zwolnienia z opłacenia składek.

Jak dalej wskazał ZUS, osobą zgłoszona do ubezpieczenia społecznego jest wyłącznie Skarżąca prowadząca działalność gospodarczą, w związku z powyższym powinna złożyć wniosek za siebie i wykazać osiągnięty przychód w pierwszym miesiącu za który składany był wniosek tj. za marzec 2020 r. W związku z błędnie złożonym wnioskiem ZUS uznał odmowę zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za zasadną.

Strona zaskarżyła ww. decyzję skargą wniesioną do tutejszego Sądu wnosząc o ponowne rozpoznanie sprawy i uznanie skargi za zasadną. Podkreśliła, że złożyła wniosek dnia 10 kwietnia 2020 r. tj. w dacie obowiązywania tarczy antykryzysowej 1.0 gdzie można było ubiegać się o zwolnienie od opłacania należności z tytułu ubezpieczenia społecznego lub zdrowotnego, stąd ZUS winien stosować przepisy obowiązujące w dacie wprowadzenia tej tarczy a nie w brzmieniu obowiązującym od 18 kwietnia 2020 r. Ponowiła argumentację uzasadniającą przyznanie zwolnienia zawartą we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy tj. zgłoszenie do ubezpieczenia społecznego swoją osobę oraz zatrudniania w okresie od 2019 do 14 marca 2020 r. w ramach zlecenia mniej niż 10 osób.

W odpowiedzi na skargę ZUS wskazał, że Skarżąca była zgłoszona jako płatnik składek przed dniem 1 lutego 2020 r. oraz na dzień 29 lutego 2020 r. nie miała zgłoszonych innych osób do ubezpieczenia społecznego, zgłoszeni byli jedynie zleceniobiorcy do ubezpieczenia zdrowotnego. W związku z powyższym, zdaniem ZUS, winna złożyć wniosek jako osoba opłacająca składki wyłącznie za siebie i wykazać przychód w pierwszym miesiącu, za który składa wniosek, tj. za marzec 2020 r.

W związku ze złożonym błędnie wnioskiem dotyczącym zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za siebie oraz inne osoby ubezpieczone oraz brakiem wykazanego przychodu za pierwszy wnioskowany miesiąc, tj. marzec 2020 r. ZUS uznał, iż Skarżącej nie przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za okres od marca do maja 2020 r.

Zakład wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje.

Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, na podstawie § 1 ust. 1 i 2 zarządzenia Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 26 października 2020 r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 w związku z objęciem terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obszarem, na którym wystąpił stan epidemii oraz art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o przeciwdziałaniu COVID-19, który stanowi, że przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W niniejszej sprawie stosowne zarządzenie Przewodniczącego Wydziału zostało wydane [...] stycznia 2021 r. i znajduje się w aktach sprawy.

Wyjaśnić przy tym także należy, że zgodnie z art. 31zt ustawy o przeciwdziałaniu COVID-19, obsługa przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwolnienia z obowiązku opłacania składek, o których mowa w art. 31zo, realizowana jest w trybie umorzenia składek. Tym samym, z uwagi na fakt, że Skarżąca zamieszkuje na obszarze działania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, tutejszy Sąd uznał się za właściwy do rozpoznania sprawy na podstawie § 1 pkt 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lutego 2017 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym spraw z zakresu działania Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. z 2020 r., poz. 1773), zgodnie z którym rozpoznawanie spraw z zakresu działania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczących umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty należności z tytułu składek, o których mowa w art. 28 i art. 29 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, 321, 568, 695, 875 i 1291, dalej: "ustawy systemowej") przekazuje się wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę.

Jak stanowi zaś art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem, tj. prawidłowości zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a)-c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 - dalej "P.p.s.a.") lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). W myśl natomiast art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając wniesioną skargę w granicach tak zakreślonych kompetencji, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi, a tym samym przedmiotem kontroli Sądu, jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2020 r., którą Organ ten utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lipca 2020 r., odmawiającą Skarżącej zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych , Fundusz Emerytur Pomostowych za marzec. kwiecień, maj 2020 r.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, odwołując się do brzmienia art. 31zo ustawy o przeciwdziałaniu COVID-19, Organ stwierdził, że według danych Kompleksowego Systemu Informatycznego brak jest zgłoszonych osób do ubezpieczenia społecznego stąd nie ma Skarżąca prawa do wnioskowanego zwolnienia.

Wymaga przede wszystkim zauważenia, że do postępowań, w których wydawana jest tego rodzaju decyzja, zastosowanie znajdują przepisy ustawy k.p.a.

Organ stosownie do art. 8 k.p.a. winien prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie strony do organów administracji publicznej. Z regułą tą koresponduje, sformułowana w art. 11 k.p.a. zasada przekonywania. Organ winien przedstawić w sposób wyczerpujący motywy – tak, faktyczne jak i prawne – swojego rozstrzygnięcia. Uzasadnienie decyzji nie może mieć przy tym charakteru wyłącznie formalnego i ograniczać się do przytoczenia podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Pamiętać należy, że szczególnie w przypadku rozstrzygnięcia negatywnego dla strony, organ winien w sposób wyczerpujący przedstawić powody które uniemożliwiły realizację jej żądań. Natomiast w niniejszej sprawie Organ rozpoznając wniosek poza lakonicznym stwierdzeniem, że "według danych Kompleksowego Systemu Informatycznego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zaewidencjonowanych na Pani koncie Zakład Ubezpieczeń Społecznych na dzień 29 lutego 2020r. nie stwierdził osób zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych." w żaden sposób nie umotywował swojego rozstrzygnięcia. Brak jest w aktach administracyjnych wydruku z konta Skarżącej.

Organ nie odniósł się – szczególnie na etapie powtórnego badania sprawy – do twierdzeń Skarżącej zgodnie z którymi zatrudniała ona pracowników na umowę zlecenie, zgłosiła do ubezpieczenia zdrowotnego pracowników. Pomimo kwestionowania stanowiska Organu w decyzji co do braku zgłoszenia pracowników, przy ponownym rozpoznaniu sprawy Organ nie tylko nie odnosi się do przeciwstawnych twierdzeń Skarżącej ale nie załącza do akt sprawy wydruku z konta Skarżącej. Brak jest zatem nie tylko ustaleń faktycznych w zakresie wypełnienia obowiązku zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego – które to okoliczności Organ przyznał w odpowiedzi na skargę, ale także dlaczego Organ uznaje stanowisko Skarżącej co do podstawy przyznania zwolnienia za niedopuszczalną.

Podkreślenia wymaga przy tym, że lakoniczne uzasadnienie zarówno decyzji wydanej zarówno w I jak i II instancji nie pozwala na ewentualne usunięcie wątpliwości co do treści rozstrzygnięcia i argumentacji stojącej u jego podstaw w sytuacji, gdy Skarżąca domagała się zwolnienia z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za osoby ubezpieczone, zgłoszone do ubezpieczenia. Organ w ogóle nie odniósł się do wskazywanej przez Skarżącą zmiany dnia 18 kwietnia 2020 r. stanu prawnego - art. 31 zo ustawy o przeciwdziałaniu COVID i ewentualnego wpływu na prawa Skarżącej w sytuacji złożenia wniosku o zwolnienie przed 18 kwietnia 2020 r. Organ również nie odniósł się do zarzutu pominięcia zapisów objaśnienia do wniosku o zastosowanie zwolnienia, zgodnie z którym wnioskodawca miał prawo do alternatywnego żądania zwolnienia ze składek na ubezpieczenie społeczne lub zdrowotne.

Organ nie przedstawił żadnych ustaleń w zakresie wykładni mających zastosowanie w sprawie przepisów, dających odpowiedz na pytanie dlaczego nie uznano prawa Skarżącej do wnioskowanego zwolnienia.

Przedstawiona przez Organ argumentacja zawarta w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia praktycznie uniemożliwiała jego merytoryczną kontrolę. Daleko idące wady procesowe zaskarżonej decyzji prowadzą do sytuacji w której materialnoprawna ocena rozstrzygnięcia wiązała by się z domniemywaniem przez Sąd intencji Organu.

Nie budzi zdaniem Sądu wątpliwości, że w przedmiotowej sprawie Organy w sposób oczywisty naruszyły zarówno wynikający z art. 7 k.p.a. obowiązek wszechstronnego i wyczerpującego zbadania okoliczności sprawy jak i zasadę zaufania obywatela do państwa (art. 8) oraz zasadę przekonywania (art. 11).

Przypomnieć należy, że zgodnie zaś z art. 9 k.p.a., "organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek". Tymczasem w kontrolowanej sprawie, Organ wbrew obowiązkom wynikającym z cytowanego przepisu, w toku postępowania przed organami obu instancji nie poinformował Skarżącą o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej prawa będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Nie udzielił także Skarżącej żadnych czytelnych wyjaśnień i wskazówek.

Jakkolwiek zarzut braku odniesienia się do zarzutów wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy można stawiać decyzji z dnia [...] października 2020 r., to pozostałe wskazane naruszenia dotyczące prowadzenia postępowania i uzasadnienia samego rozstrzygnięcia dotyczy decyzji z dnia [...] lipca 2020 r.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy Organ uwzględni ocenę prawną zawartą w niniejszym uzasadnieniu. Wobec ujawnionych naruszeń, organ rozważy zasadność stanowiska Skarżącej, konieczność skierowania do Skarżącej wezwania, o którym mowa w art. 79a k.p.a. W przypadku zaś wydania decyzji sporządzi jej uzasadnienie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Stosownie do art. 3 p.p.s.a Sąd kontroluje legalność działania organów w tym rozstrzygnięcia, stąd wszelka argumentacja organu winna znaleźć się w decyzji. Niedopuszczalne jest uzupełnianie stanowiska organu w odpowiedzi na skargę, które stanowi jedynie pismo procesowe będące odpowiedzią na skargę a nie rozstrzygnięcie w sprawie.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c

w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.