Wyrok NSA oz. w Poznaniu, sygn. akt SA/Po 1246/88
NSA oz. w Poznaniu
Data orzeczenia: 1989-05-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Powołane przepisy: article: art. 74 ust. 1
journal: Dz.U. 1985 nr 22 poz. 99
law: Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
article: ze zm.
journal: Dz.U. 1948 nr 20 poz. 138
law: Dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r.
article: art. 49 ust. 1
journal: Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64
law: Obwieszczenie Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 21 lutego 1974 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.
article: poz. 170
journal: Dz.U. 1988 nr 2 poz. 4
Teza: Przepis art. 74 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 22 poz. 99/ w brzmieniu ustawy z dnia 13 lipca 1988 r. o zmianie tej ustawy /Dz.U. nr 24 poz. 170/ ma zastosowanie także w sprawie o zwrot nieruchomości wywłaszczonej na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 /Dz.U. nr 20 poz. 138 ze zm./, jeśli nieruchomość ta należy do kategorii nieruchomości objętych przepisem art. 49 ust. 1 z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64 ze zm./.

TEZY

Przepis art. 74 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 22 poz. 99/ w brzmieniu ustawy z dnia 13 lipca 1988 r. o zmianie tej ustawy /Dz.U. nr 24 poz. 170/ ma zastosowanie także w sprawie o zwrot nieruchomości wywłaszczonej na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 /Dz.U. nr 20 poz. 138 ze zm./, jeśli nieruchomość ta należy do kategorii nieruchomości objętych przepisem art. 49 ust. 1 z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64 ze zm./.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Gertrudy K. na decyzję Dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 11 sierpnia 1988 r. w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 i 3 Kpa uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w P., a także - zgodnie z art. 208 Kpa - zasądził od Dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w Poznaniu kwotę dwa tysiące złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżącej.


UZASADNIENIE

Kierownik Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w P. decyzją z dnia 9 czerwca 1988 r., wydaną na podstawie art. 74 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 22 poz. 99/, odmówił Gertrudzie K. zwrotu nieruchomości położonej w P. przy ul. K. nr 6, zapisanej w księdze wieczystej pod nr 9588. W uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, że nieruchomość ta została w dniu 19 grudnia 1953 r. wywłaszczona na cele użyteczności publicznej, a Skarb Państwa został w dniu 23 marca 1957 r. wpisany do księgi wieczystej jako właściciel wspomnianej nieruchomości. Orzeczenie o wywłaszczeniu zostało wydane na podstawie art. 1 i 4 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 /Dz.U. nr 20 poz. 138 ze zm./. Artykuł 4 tego dekretu stanowi, że do wywłaszczenia na podstawie dekretu stosuje się odpowiednio przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. - Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym /Dz.U. R.P. nr 86 poz. 776/ w brzmieniu ustawy z dnia 30 marca 1939 r. /Dz.U. R.P. nr 31 poz. 205/. Przepisy te nie przewidują obowiązku zwrotu nieruchomości wywłaszczonej. Taka możliwość została wprowadzona w art. 34 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64 ze zm./. Zgodnie z zasadą lex retro non agit przepis ten obowiązywał od dnia wejścia w życie tej ustawy. Wprawdzie jej art. 49 ust. 1 stanowił, że art. 34 ma odpowiednie zastosowanie do wywłaszczonych po dniu 9 maja 1945 r. nieruchomości rolnych położonych na terenach wiejskich oraz do nieruchomości zabudowanych domami mieszkalnymi lub jednorodzinnymi bez względu na miejsce ich położenia, ale ustawa z dnia 12 marca 1958 r. została uchylona. Obowiązująca obecnie ustawa z dnia 25 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 22 poz. 99/ nie zawiera analogicznego rozwiązania do przewidzianego w art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. W tym stanie organ administracji przyjął, że nie jest możliwy zwrot nieruchomości wywłaszczonej pod rządami dekretu z dnia 7 kwietnia 1948.

Dyrektor Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w Poznaniu decyzją nr G.GT-M-8620/28/88 z dnia 11 sierpnia 1988 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, w całości podtrzymał stanowisko organu I instancji i wyjaśnił, że skoro grunt jest faktycznie nieprzerwanie użytkowany przez Gertrudę K., to należałoby rozważyć możliwość przekazania jej gruntu w dzierżawę.

Gertruda K. wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na decyzję organu odwoławczego z dnia 11 sierpnia 1988 r. z wnioskiem o jej uchylenie. Skarżąca podniosła, że sporna nieruchomość, mimo orzeczenia z dnia 19 grudnia 1953 r. o jej wywłaszczeniu, nieprzerwanie do dnia dzisiejszego pozostaje w jej posiadaniu. Nieruchomość więc nie została użyta na cele uzasadniające wywłaszczenie. Stosownie do art. 74 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 22 poz. 99/ nieruchomość wywłaszczona, która nie została użyta na cel uzasadniający wywłaszczenie, powinna być zwrócona.

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Fakt, że przepisy rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 września 1934 r. - Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym /Dz.U. R.P. nr 86 poz. 776/ w brzmieniu ustawy z dnia dnia 30 marca 1939 r. o zmianie prawa o postępowaniu wywłaszczeniowym /Dz.U. R.P. nr 31 poz. 205/ i dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 /Dz.U. nr 20 poz. 138 ze zm./ nie przewidywały zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na rzecz wywłaszczonego właściciela, jeśli nieruchomość ta nie została użyta i okazała się zbędna na cele, dla których orzeczono wywłaszczenie, nie może mieć decydującego znaczenia w sprawie.

Możliwość zwrotu wywłaszczonej nieruchomości przewidywały przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64 ze zm../, także w stosunku do niektórych nieruchomości wywłaszczonych po dniu 9 maja 1945 r. /art. 34 ust. 1 i art. 49 ust. 1/. Wprawdzie ustawa ta została uchylona przez ustawę z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 22 poz. 99 ze zm../, ale nie oznacza to, że nie jest możliwy w obecnym stanie prawnym zwrot nieruchomości wywłaszczonej w 1953 r. Przepis art. 74 ust. 1 tej ostatniej ustawy, w brzmieniu ustawy z dnia 13 lipca 1988 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 24 poz. 170/, stanowi, że nieruchomość wywłaszczona lub jej część podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego na jego wniosek, jeżeli stała się zbędna na cel uzasadniający wywłaszczenie. Nieruchomość ta nie podlega zwrotowi jedynie wówczas, gdy miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego przewiduje jej przeznaczenie na cele uspołecznionego budownictwa mieszkaniowego, skoncentrowanego budownictwa jednorodzinnego oraz infrastruktury społecznej i technicznej. Z przepisu tego nie wynika, by zwrotowi podlegały jedynie te nieruchomości, które zostały wywłaszczone w trybie i na zasadach określonych w cytowanej ustawie z dnia 29 kwietnia 1985 r. Umieszczenie wyżej omawianego przepisu w rozdziale 6 - wywłaszczenie nieruchomości - tej ustawy nie może prowadzić do wniosku, że nieruchomość wywłaszczona przed dniem 1 sierpnia 1985 r. nie podlega zwrotowi. Przy wykładni tego przepisu dokonanej przez organ administracji nie byłoby możliwe wydanie decyzji o zwrocie nieruchomości nawet w sytuacji, gdyby postępowanie w tego rodzaju sprawie zostało wszczęte w okresie obowiązywania ustawy z dnia 12 marca 1958 r. i nie zostało zakończone przed dniem 1 sierpnia 1985 r. Takie stanowisko byłoby sprzeczne z intencją ustawodawcy. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2 września 1986 r. /OSN CAP z 1987 nr 9 poz. 130/ także nie wyłącza stosowania przepisu art. 74 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. do rozstrzygania spraw o zwrot nieruchomości wywłaszczonej przed 1 sierpnia 1985 r. Uchwała ta stanowi jedynie, że omawiany przepis nie daje podstawy do wydania decyzji o zwrocie nieruchomości, która została objęta zarządzeniem o ustaleniu terenu budowlanego oraz o jego podziale na działki budowlane, wydanym stosownie do art. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach /Dz.U. nr 27 poz. 192 ze zm../, i przeszła z mocy prawa na własność Państwa.

W świetle powyższych wywodów należy stwierdzić, że przepis art. 74 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 22 poz. 99/ w brzmieniu ustawy z dnia 13 lipca 1988 r. o zmianie tej ustawy /Dz.U. nr 24 poz. 170/ ma zastosowanie także w sprawie o zwrot nieruchomości wywłaszczonej na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 /Dz.U. nr 20 poz. 138 ze zm../, jeśli nieruchomość ta należy do kategorii nieruchomości objętych przepisem art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64 ze zm../.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ administracji, stosownie do art. 209 Kpa, obowiązany jest zastosować się do wyżej wskazanej oceny prawnej i wyjaśnić sprawę pod kątem omówionych przepisów prawa materialnego. Zachodzić będzie także potrzeba wyjaśnienia o wznowienie postępowania wywłaszczeniowego. W razie uchylenia decyzji o wywłaszczeniu na skutek wznowienia postępowania bezprzedmiotowe stałoby się postępowanie o zwrot nieruchomości.

Z tych względów na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 i 3 Kpa orzeczono jak w sentencji.

O kosztach postanowiono zgodnie z art. 208 Kpa.