Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2630/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par.1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Zabłocka, Asesor WSA Danuta Dopierała (spr.), Sędzia WSA Jolanta Bożek, , Protokolant Izabela Kucharczyk-Szczerba, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2008 r. sprawy ze skargi B.S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z 21 września 2007 r. (data wpływu do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w W. - 27 września 2007 r.), wniesionej przez panią B.S. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych reprezentującego Zakład Ubezpieczeń Społecznych z [...] września 2007 r., znak: [...], utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] kwietnia 2007 r., znak: [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Pani B.S., pismem z 12 lutego 2007 r., zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w W. o umorzenie zadłużenia na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.). Wniosek umotywowała trudną sytuacją materialną oraz brakiem możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem i jego matką. Zaznaczyła, że dochód, jaki osiągnęła w 2006 r. z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej wyniósł [...] zł brutto. Podniosła, iż jej mąż - W.S. - otrzymuje świadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w wysokości [...] zł, które w znacznej części ([...] zł miesięcznie) przeznaczane jest na pokrycie alimentów na rzecz syna - M.S. Wskazała również, że teściowa pobiera emeryturę w wysokości [...] zł.

Ponadto wyjaśniła, iż - po opłaceniu składki ubezpieczeniowej, alimentów oraz pokryciu kosztów utrzymania gospodarstwa domowego i zakupu leków - na jednego członka rodziny przypada dochód w wysokości [...] zł miesięcznie. Zobowiązana zaznaczyła, iż w ramach spłaty zaległości, co miesiąc uiszcza na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kwotę [...] zł. Jednakże obciążenie to doprowadziło do powstania zadłużenia u kontrahentów. Powyższa sytuacja - w ocenie Wnioskodawczyni - może skutkować koniecznością zwolnienia zatrudnianych przez nią pracowników oraz uniemożliwić zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych jej rodziny. Jednocześnie wskazała, iż do marca 2006 r. prowadziła działalność gospodarczą jako wspólnik spółki cywilnej "K.". Obecnie działalność prowadzi jako osoba indywidualna. Zaznaczyła, iż złożony przez nią wniosek o umorzenie zadłużenia z tytułu nieuiszczonych składek, stanowi jednocześnie wniosek o pomoc de minimis. Powołując się na treść art. 2 ust. 2 Rozporządzenia Komisji Wspólnoty Europejskiej nr 1998/2006 z 15 grudnia 2006 r. w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu Wspólnoty Europejskiej w odniesieniu do pomocy w ramach zasady de minimis (Dz. Urz. Wspólnot Europejskich L Nr 379 str. 5-10 z dnia 28 grudnia 2006 r.) wskazała, iż w okresie 6 lat poprzedzających złożenie przedmiotowego wniosku, nie otrzymała żadnej pomocy publicznej.

W odpowiedzi na pismo organu z 19 lutego 2007 r., informujące m.in. o prawie strony do czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym oraz wzywające do złożenia wymaganych dokumentów, pani B.S. złożyła do akt sprawy m.in. kwestionariusz o możliwościach płatniczych płatnika składek, oświadczenie o ruchomościach, nieruchomościach i prawach majątkowych, kserokopie faktur za energię elektryczną i usługi telekomunikacyjne.

W związku z zakończeniem postępowania wyjaśniającego, pismem z 9 marca 2007 r., działając na podstawie art. 10 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.), organ wyznaczył Wnioskodawczyni trzydniowy termin (od daty doręczenia pisma) do wypowiedzenia się w zakresie zebranego materiału dowodowego w rozpatrywanej sprawie. Strona nie skorzystała z przedmiotowego uprawnienia.

Decyzją z [...] kwietnia 2007 r. znak [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia własne, należne za płatnika, w łącznej kwocie [...] zł, oraz należności z tytułu składek należnych za pracowników w części finansowanej przez płatnika składek w łącznej kwocie [...] zł. Jednocześnie organ umorzył postępowanie w części dotyczącej zadłużenia z tytułu składek należnych za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie [...] zł. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia powołane zostały: art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, 2, 3 i ust. 3a oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.).

W uzasadnieniu organ wskazał, iż decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. znak [...] orzeczono odpowiedzialność pani B.S. jako byłego wspólnika spółki cywilnej "K." za zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek za okres [...] r. Podkreślono, iż oceniając zgromadzony w sprawie materiał dowodowy ZUS wziął po uwagę, iż Zainteresowana prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem - panem W.S., który pobiera rentę w wysokości [...] zł oraz teściową otrzymującą emeryturę w wysokości [...] zł. Zauważono, iż Zobowiązana prowadzi aktualnie indywidualną działalność gospodarczą, z której dochód za 2006 r., według PIT-36 - z pozarolniczej działalności gospodarczej oraz z innych źródeł - wyniósł [...] zł (w tym z działalności gospodarczej [...] zł, tj. średnio ok. [...] zł miesięcznie). Organ zaznaczył, iż po uwzględnieniu wszystkich wykazanych wydatków i bieżących kosztów utrzymania na trzy osoby pozostaje kwota ok. [...] zł miesięcznie. Podniesiono, iż pani B.S. nie posiada zadłużenia względem innych instytucji. Zaznaczono również, iż zadłużenie Skarżącej zostało zabezpieczone poprzez wpis hipoteki przymusowej na nieruchomościach, a prowadzone wobec Zobowiązanej postępowanie egzekucyjne nie wykazało stanu całkowitej nieściągalności. Podsumowując organ zaznaczył, iż ww. okoliczności przemawiają za odmową umorzenia zaległości składkowych, bowiem w przypadku Zainteresowanej nie zachodzą przesłanki uzasadniające podjęcie decyzji pozytywnej.

Jednocześnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił, iż zgodnie z treścią art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych składki za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych nie podlegają umorzeniu. W świetle powyższego, mając na względzie treść art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego postępowanie w zakresie umorzenia zadłużenia z tytułu składek należnych za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych należało umorzyć jako bezprzedmiotowe.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z 19 kwietnia 2007 r. pani B.S., powołując treść art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zakwestionowała stanowisko organu wskazując, iż niezrozumiałe jest, według jakich kryteriów oceniono złożony przez nią wniosek o umorzenie należności z tytułu składek szczególnie, iż - jak wskazano w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] kwietnia 2007 r. - "po odliczeniu wszystkich wykazanych wydatków pozostaje ok. [...] zł na trzy osoby".

Pismem z 30 kwietnia 2007 r., powołując treść art. 10 Kodeksu postępowania administracyjnego, organ wyznaczył Wnioskodawczyni trzydniowy termin (od daty doręczenia pisma) do wypowiedzenia się w zakresie zebranego materiału dowodowego w sprawie dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek. Strona nie skorzystała z przedmiotowego uprawnienia.

W dniu 14 maja 2007 r. Wydział Realizacji Dochodów ZUS skierował do Wydziału Kontroli Płatników Składek ZUS wniosek o przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w zakresie ustalenia przeznaczenia i wykorzystania nieruchomości położonej w J. przy ul. [...], której współwłaścicielem jest Pani B.S. W toku postępowania, przeprowadzonego w dniach [...] 2007 r., ustalono, iż przedmiotowa nieruchomość - składająca się z biura, korytarza, pomieszczeń gospodarczych użytkowanych w okresie działalności firmy "K." jako chłodnia, wędzarnia, pomieszczenie produkcyjne - jest lokalem niemieszkalnym, od wielu lat nieużytkowanym, zaniedbanym. W pomieszczeniach byłej s.c. "K." od wielu lat nie prowadzono działalności gospodarczej. Według oświadczenia Zobowiązanej, nieruchomość ta nie była wynajmowana osobom trzecim, a więc nie uzyskiwała ona dochodu z jej wynajmu.

Decyzją z [...] września 2007 r. znak L.dz. [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych reprezentujący Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 83 ust. 4 oraz art. 28 ust. 1 - 3 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] kwietnia 2007 r. znak [...] (organ omyłkowo wskazał znak: [...]).

Organ odwoławczy, powołując treść art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wskazał, iż umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek jest możliwe w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności. Zaznaczył, iż w rozpatrywanej sprawie zadłużenie za okres do 31 grudnia 1998 r. jest dochodzone trybie egzekucji administracyjnej, natomiast należności za okres od grudnia 2000 r. mogą zostać skierowane do dochodzenia w trybie egzekucyjnym. W rozpatrywanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 cyt. ustawy.

Analizując zgromadzony materiał dowodowy z perspektywy art. 28 ust. 3a ww. ustawy oraz przesłanek umorzenia wynikających z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) organ orzekający stwierdził, że w sprawie nie wykazano okoliczności, które pozwalałyby na umorzenie należności pomimo braku całkowitej nieściągalności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. Utrzymując w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie wzięto pod uwagę fakt, iż sytuacja finansowa pani B.S., będącej w wieku aktywności zawodowej, posiadającej wraz z małżonkiem źródła dochodów, zezwala na stopniową spłatę zadłużenia z tytułu składek. Podkreślono nadto, iż Zainteresowana, prowadząc działalność gospodarczą, ma potencjalną możliwość uzyskiwania dochodów, których wysokość ma z pewnością zróżnicowany charakter i w każdej chwili może ulec zwiększeniu, o czym świadczy wysokość przychodów oraz poprawa osiąganych wyników finansowych. O korzystnej sytuacji materialnej Wnioskodawczyni świadczy również fakt posiadania nieruchomości. Ponadto zaznaczono, iż zadłużenie nie powstało wskutek nadzwyczajnych okoliczności (klęska żywiołowa, zdarzenia losowe), a zatem ewentualne umorzenie należności byłoby nieracjonalne i niezgodne z zasadą, że ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej obciąża przedsiębiorcę.

Organ wskazał również, iż decyzja w przedmiocie umorzenia należności jest oparta na tzw. uznaniu administracyjnym, co oznacza, że nawet wystąpienie przesłanki określonej ustawą nie stanowi automatycznie podstawy do umorzenia, ponieważ decyzja w tym zakresie podejmowana jest po rozważeniu wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, również w kontekście stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Zatem nawet w obiektywnie trudnej sytuacji finansowej wnioskodawcy ZUS nie jest zobligowany do umorzenia należności. Podejmując decyzję w sprawie o umorzenie należności ZUS musi postępować z największą ostrożnością ważąc z jednej strony interes zobowiązanego, a z drugiej interes finansów ubezpieczeń społecznych.

W konkluzji Prezes Zakładu stwierdził, iż dokonana w pierwszej instancji ocena materiału dowodowego oraz brak wystąpienia nowych przesłanek przemawiających za umorzeniem należności w pełni uzasadniają podjęte rozstrzygnięcie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 września 2007 r. (data wpływu do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w W.) na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] września 2007 r. znak: [...], pani B.S. podniosła, iż zasadniczą motywacją wystąpienia z wnioskiem o umorzenie należności wobec ZUS jest jej trudna sytuacja materialna oraz brak możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Wyjaśniła, iż świadczenie rentowe jej męża (w kwocie [...]) jest w całości przeznaczane na pokrycie alimentów na rzecz małoletniego M.S. Zaznaczyła, iż na skutek śmierci teściowej uległa zmianie jej sytuacja rodzinna i materialna, jednak ta okoliczność nie została wzięta pod uwagę przez organ orzekający. Do skargi załączone zostały kserokopie m.in.: odpisu skróconego aktu zgonu K.S. zmarłej [...] marca 2007 r., zestawienia należnego podatku dochodowego obliczonego progresywnie za miesiąc sierpień 2007 r. oraz faktur za usługi telekomunikacyjne i energię elektryczną.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie. Podniósł, iż biorąc pod uwagę dochody osiągane przez Skarżącą, wysokość świadczenia rentowego pobieranego przez jej męża oraz świadczenia emerytalnego pobieranego przez teściową, nie można przyjąć, iż w rozpatrywanej sprawie zachodzi całkowita nieściągalność należności. Organ podkreślił nadto, iż ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej spoczywa na przedsiębiorcy, a nierentowność przedsiębiorstwa nie może stanowić podstawy umorzenia zaległych składek.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Zgodnie natomiast z unormowaniem art. 134 p.p.s.a. sąd, dokonując oceny zaskarżonego aktu, rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, iż Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie niewskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Stosownie zaś do § 2 wymienionego przepisu, sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Kierując się powyższym, Sąd orzekając w niniejszej sprawie uznał, iż skarga jest zasadna, aczkolwiek z powodów innych niż w niej podniesione. Zdaniem Sądu skarżona decyzja narusza bowiem przepisy postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, co czyniło zasadnym jej uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i tym samym wyeliminowanie skarżonego orzeczenia z obrotu prawnego.

Przechodząc do wskazania przyczyn uchylenia zaskarżonej decyzji, konieczne jest zaznaczenie, iż wobec treści wniosku pani B.S. z [...] lutego 2007 r. (data wpływu do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w W.) "o umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczeniowych", wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miały przepisy ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.), dalej powoływanej jako u.s.u.s. Zgodnie natomiast z treścią art. 123 u.s.u.s., w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się przepisy ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej powoływanej jako k.p.a., chyba że ustawa stanowi inaczej. Analogiczne unormowanie zawiera także art. 180 § 1 k.p.a. stanowiący, iż w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Z kolei art. 83 ust. 4 stanowi, iż do wniosku do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.

Zatem, postępowanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wszczęte wnioskiem Strony o umorzenie należności składkowych, o których mowa w art. 28 u.s.u.s., jak również wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, winno być prowadzone zgodnie z regułami zawartymi w ustawie - Kodeks postępowania administracyjnego, a więc z poszanowaniem podstawowych zasad postępowania administracyjnego, m.in. z poszanowaniem zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, wrażonej w art. 10 k.p.a.

Przedmiotowa zasada nakłada na organ administracji publicznej obowiązek zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz obowiązek umożliwienia stronom wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Prawo czynnego udziału strony w postępowaniu, jako korelat obowiązku organu, obejmuje prawo do podejmowania czynności procesowych mających wpływ na ustalenie stanu faktycznego i prawnego sprawy administracyjnej. W zakresie prawa do czynnego udziału w postępowaniu strona może realizować szereg uprawnień procesowych określonych wyraźnie przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego (np. art. 78 § 1, art. 79), natomiast w zakresie prawa do obrony ma uprawnienie do wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (por. art. 81). Obowiązki organu administracji wynikające z tej zasady obejmują wszystkie fazy postępowania z wyjątkiem obowiązku umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego, który dotyczy tylko etapu po zakończeniu postępowania wyjaśniającego, a jeszcze przed wydaniem decyzji. Obowiązek zapoznania strony z wynikami postępowania wyjaśniającego, "jeżeli ma spełnić swą rolę, pociąga za sobą dalszy obowiązek organów administracji, jakim jest konieczność wzięcia pod rozwagę wypowiedzi strony i ustosunkowanie się do tych wypowiedzi. Takie ustosunkowanie się jest szczególnie potrzebne wówczas, gdy dla poparcia swych wypowiedzi strona powołuje określone dowody". Organ administracji może odstąpić od omawianej zasady tylko wówczas, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (art. 10 § 2), a przyczyny odstąpienia od tej zasady organ powinien utrwalić w formie adnotacji w aktach sprawy (art. 10 § 3); (v. Komentarz do art. 10 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U.00.98.1071), [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze, 2005, wyd. II).

Zawarte w treści omawianej regulacji sformułowanie "przed wydaniem decyzji" jednoznacznie wskazuje, że chodzi tu o ten moment postępowania, w którym organ administracji publicznej, po zakończeniu postępowania dowodowego, przechodzi do fazy podjęcia rozstrzygnięcia, a dotyczy to zarówno postępowania przed organem pierwszej, jak i drugiej instancji. Możliwość wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji, jest więc dla strony niejako ostatnią szansą na przedstawienie i uzasadnienie swojego stanowiska. Natomiast wyznaczenie stronie terminu na wypowiedzenie się jest uzasadnione koniecznością określenia czasu, w jakim organ administracji publicznej, oczekiwać powinien na jej stanowisko w sprawie. To, czy strona skorzysta z przysługującego jej prawa pozostawiono wyłącznie jej uznaniu. Rzeczą organu jest jej to umożliwić, czego organ odwoławczy w niniejszej sprawie - jak wynika z akt postępowania administracyjnego - nie uczynił.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt sprawy niniejszej Sąd zauważa, iż Prezes ZUS - po zakończeniu uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w rozpatrywanej sprawie, a przed wydaniem zaskarżonej decyzji z [...] września 2007 r., nie umożliwił Skarżącej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. W aktach sprawy brak jest bowiem potwierdzenia dokonania przez organ odnośnej czynności procesowej. Zauważyć należy również, iż jakkolwiek w niniejszej sprawie nie zachodziła żadna z przesłanek zawartych w § 2 art. 10 k.p.a., to jednak organ nie wywiązał się z obowiązku nałożonego nań przepisem art. 10 § 1 k.p.a. Wprawdzie w piśmie z 30 kwietnia 2007 r. nr [...] organ wezwał panią B.S. w trybie art. 10 § 1 k.p.a. do wypowiedzenia się w zakresie materiału dowodowego zebranego w rozpatrywanej sprawie w terminie trzech dni od daty doręczenia pisma (k. 652 akt admin.), jednak następnie - na wniosek Wydziału Realizacji Dochodów ZUS z [...] maja 2007 r. (k. 656 akt admin.) - przeprowadził postępowanie wyjaśniające w zakresie ustalenia przeznaczenia i wykorzystania nieruchomości położonej w J. przy ul. [...], które zostało zakończone [...] sierpnia 2007 r., bowiem w tej dacie dokonano aprobującej analizy Sprawozdania z postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego w dniach [...] 2007 r. (akta admin.). Powyższe świadczy o tym, iż na dzień 30 kwietnia 2007 r. postępowanie dowodowe przed organem odwoławczym nie zostało zakończone. W tym miejscu należy zaznaczyć, iż stosownie do treści art. 81 k.p.a. okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2. Przeprowadzenie dowodu dopiero wtedy czyni więc wiarygodną okoliczność faktyczną, gdy strona mogła się wypowiedzieć co do tego dowodu (por. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2001 r., sygn. akt II SA 1095/00, LEX nr 53441).

Zatem, obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest pouczenie strony o prawie zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia, czego w sprawie - jak wywiedziono - zabrakło, co tym samym uzasadnia wniosek, że organ prowadzący postępowanie naruszył obowiązek ustalony w art. 10 § 1 k.p.a. Jak bowiem wskazano powyżej obowiązek ten pismem z 30 kwietnia 2007 r. nie został wypełniony przez organ odwoławczy.

Kwestia ta jest o tyle istotna dla rozpatrywanej sprawy, iż właśnie wobec nie dopełnienia przez Prezesa ZUS obowiązku, o którym mowa w art. 10 k.p.a., Skarżąca została pozbawiona ostatniej szansy na przedstawienie i uzasadnienie swojego stanowiska w sprawie oraz ewentualne złożenie dokumentów potwierdzających zmianę okoliczności dotyczących jej sytuacji rodzinnej i materialnej, która - jak wynika z treści skargi skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Prezesa ZUS z [...] września 2007 r. - nie pozostaje bez wpływu na ocenę stanu faktycznego niniejszej sprawy z perspektywy mających zastosowanie przepisów prawa materialnego. Wskazać bowiem należy, iż na potwierdzenie okoliczności podniesionych w skardze, pani B.S. złożyła do akt sądowych m.in. kserokopię odpisu skróconego aktu zgonu K.S. zmarłej [...] marca 2007 r., oraz kserokopię zestawienia należnego podatku dochodowego obliczonego progresywnie za miesiąc sierpień 2007 r. (k. 3 i 7 akt sądowych). Kserokopie wskazanych dokumentów dotyczą okoliczności sprzed wydania decyzji w postępowaniu przed organem drugiej instancji i wobec naruszenia przez Prezesa ZUS obowiązku, o którym mowa w art. 10 § 1 k.p.a. nie pozostają bez znaczenia dla oceny okoliczności faktycznych przedmiotowej sprawy. Stanowisko to jest uzasadnione tym bardziej, że Prezes ZUS argumentując negatywne rozstrzygnięcie wskazał, iż "pani B.S. nie udokumentowała wysokości aktualnego dochodu osiąganego z prowadzonej działalności gospodarczej", a nadto uwzględnił dochody zmarłej pani K.S. jako prowadzącej wspólne gospodarstwo domowe ze Skarżącą i jej mężem przy zestawieniu dochodów przypadających na jednego członka rodziny Skarżącej (k. 668 verte akt admin.). Na marginesie Sąd zauważa, iż nawet pomimo treści skargi organ nie uwzględnił zmiany okoliczności faktycznych sprawy w powyższym zakresie i tę samą argumentację odnośnie dochodów Skarżącej, jej męża oraz zmarłej teściowej osiąganych w ramach wspólnego gospodarstwa domowego przytacza w odpowiedzi na skargę z 12 października 2007 r. (k. 11 akt sądowych).

Mając na względzie powyższe, Sąd w składzie orzekającym stwierdza, iż uchybienie proceduralne organu odwoławczego polegające na zaniechaniu dopełnienia obowiązku określonego w art. 10 k.p.a. mogło mieć wpływ na wynik przedmiotowej sprawy, a zatem zasadne było uchylenie zaskarżonej decyzji. Nie oznacza to jednak, że wniosek Skarżącej o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek ZUS uznano za zasadny. Kwestia ta stanie się przedmiotem ponownej, kompleksowej oceny organu w postępowaniu administracyjnym, które winno być przeprowadzone przez Prezesa ZUS z pełnym poszanowaniem podstawowych zasad postępowania administracyjnego, w tym w szczególności zasady czynnego udziału strony w postępowaniu - art. 10 k.p.a.

W ponownie prowadzonym postępowaniu Zakład, przy uwzględnieniu przedstawionej wyżej oceny prawnej Sądu, zobowiązany będzie do przeprowadzenia ustaleń faktycznych właściwych i niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy umorzenia wnioskowanych należności i oceny zasadności ich umorzenia w ramach przepisów art. 28 u.s.u.s., opartych na tzw. uznaniu administracyjnym. Uznanie administracyjne to przyznana organom administracji możliwość wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie, rozwiązań, zgodnie z celami w ustawie określonymi (Z. Janowicz: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1995, s. 270-271). Jakkolwiek uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w przedmiocie umorzenia należności oznacza, że organ orzekający może, ale nie musi umorzyć należności z tytułu składek, to jednak decyzje wydane w tym trybie nie mogą być dowolne. Wymagają uzasadnienia odpowiadającego rygorom art. 107 § 3 k.p.a. Przepis ten stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W szczególności zaś decyzje odmowne (negatywne) dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, iż organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Uzasadnienie realizować winno wyrażoną w art. 11 k.p.a. zasadę przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu.

Rozpatrując sprawę ponownie organ winien zatem poddać wnikliwej analizie aktualną sytuację materialną i rodzinną pani B.S. ze szczególnym uwzględnieniem wysokości dochodów osiąganych przez Skarżącą z prowadzonej działalności gospodarczej. Wyjaśnienia wymaga także kwestia zabezpieczenia zadłużenia Skarżącej poprzez wpis hipoteki przymusowej na nieruchomościach, bowiem zarówno z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, jak i akt administracyjnych sprawy nie wynika jednoznacznie, z jaką datą i na jakich nieruchomościach przedmiotowe zabezpieczenie zostało dokonane.

Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.