Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 879/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2017-01-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 2016 poz 169
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów
article: art. 138 par. 1 pkt 1 kpa, art. 107 par. 3 kpa, art. 76 par. 1, art. 77 par. 1 i art. 80 kpa
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
journal: Dz.U. 2011 nr 127 poz 721
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych - tekst jednolity.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 P.p.s.a., art. 250 par. 1 P.p.s.a.
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Makowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj,, Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi Z. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] nr [...]. II. Przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adw. Ł. S. kwotę [...] ([...]) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu.


UZASADNIENIE

Ostatecznymi decyzjami z dnia [...] r. i z dnia [...]r. Prezydent Miasta orzekł wobec Z.D. o zwrocie należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną M.D. świadczeń z funduszu alimentacyjnego, odpowiednio za okres od [...] r. w kwocie [...] zł i za okres od [...] r. w kwocie [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę w zapłacie.

W dniu 5 stycznia 2015 r. Z.D. złożył podanie o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz córki M.D.

Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23) w związku z art. 27 i art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2016 r., poz. 169), po ponownym rozpoznaniu wniosku Z.D., orzekł o odmowie umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconego świadczenia z funduszu alimentacyjnego w Gminie Miasto za okres od [...]r. oraz od [...] r. w kwocie głównej [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami na dzień wystawienia decyzji w kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że decyzją z dnia [...] r. orzekł o odmowie umorzenia należności głównej wraz z ustawowymi odsetkami z tytułu wypłaconego świadczenia z funduszu alimentacyjnego przez Gminę Miasto za ww. okres, w podanych wyżej kwotach. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w wyniku rozpoznania odwołania strony, decyzją nr [...] z dnia [...] r. orzekło o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji stwierdził, że zebrany w sprawie materiał dowodowy jest wyczerpujący i nie ma potrzeby przeprowadzania ponownej analizy wniosku strony. Z materiału dowodowego wynika, że Z.D. ma ukończone [...] lata, mieszka przy, posiada zadłużenie z tytułu czynszu mieszkaniowego na kwotę około [...]zł z orzeczonym nakazem opuszczenia i wydania zajmowanego lokalu, do czasu przydziału przez Gminę Miasto prawa do lokalu socjalnego. Z.D. korzysta z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego dla osoby samotnie gospodarującej od dnia [...] r. w wysokości [...] zł przyznanego decyzją z dnia [...] r. oraz otrzymuje pomoc w postaci zasiłków celowych na dofinansowanie do opłat za prąd oraz na wykup leków po dostarczeniu wymaganych rachunków oraz faktur. Z.D. nie posiada innych źródeł dochodowych, nie posiada żadnych nieruchomości, ruchomości czy rzeczy wartościowych, jak również nie posiada żadnych zasobów finansowych. Dłużnik legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, wydanym do dnia [...] r. przez Powiatowy Zespół Orzekania o Niepełnosprawności. Umiarkowany stopień niepełnosprawności, określa osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy, zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej lub wymagającą czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych. Jak wynika z uzasadnienia orzeczenia, skład orzekający stwierdził, że Z.D. ma naruszoną sprawność organizmu, który ze względu na rodzaj schorzenia i stan zdrowia nie jest zdolny do podjęcia zatrudnienia, że schorzenia powodują ograniczenia oraz okresowe utrudnienia w codziennym funkcjonowaniu. W dniu 23 lipca 2015 r. zobowiązany naraził się na potencjalny ubytek zdrowia, ryzykując wspinaczkę na drabinę, która jak sam podkreślił stała na miękkim podłożu (trawa), w skutek czego stracił równowagę i doznał urazu pleców, co później obszernie dokumentował przedstawionymi dowodami badań oraz kopiami recept. Według organu I instancji nie budzi wątpliwości, że Z.D. jest osobą chorą, ale samo istnienie schorzeń nie może być kwalifikowane jako szczególnie uzasadniony przypadek do umorzenia należności, skoro schorzenia te nie czynią zobowiązanego całkowicie niezdolnym do pracy, tym bardziej, że zgodnie z art. 4 ust. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 127, poz. 721), zaliczenie osoby do znacznego albo umiarkowanego stopnia niepełnosprawności nie wyklucza możliwości zatrudnienia tej osoby u pracodawcy niezapewniającego warunków pracy chronionej, w przypadkach: przystosowania przez pracodawcę stanowiska pracy do potrzeb osoby niepełnosprawnej lub zatrudnienia w formie telepracy.

W ocenie organu I instancji, dłużnik nie spełnia podstawowej, materialnoprawnej przesłanki wskazanej w ustawie o pomocy uprawnionym do alimentów do umorzenia zaległości alimentacyjnych. Prezydent Miasta jako organ właściwy zarówno wierzyciela, jak i dłużnika na podstawie art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów może w drodze decyzji uznaniowej umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt. 1, 2 i 4 tej ustawy w łącznej wysokości 30%, 50% lub 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres odpowiednio 3, 5 i 7 lat w wysokości miesięcznej, nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Przesłanka ta w rozpatrywanym przypadku nie została spełniona. Na poczet zadłużenia nie wpłynęła żadna wpłata. W oparciu o art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy uprawnionym do alimentów, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub części. Treść przytoczonego przepisu wskazuje, że jedynymi kryteriami, które organ bierze pod uwagę, są sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy. Podkreślić trzeba też, że poprzez użycie sformułowania "może umorzyć" ustawodawca przesądził o uznaniowym charakterze decyzji organu w tym zakresie. O tym, czy kwota zadłużenia powinna być umorzona w całości, w części, czy też nie, rozstrzyga organ ramach uznania administracyjnego, ma więc możliwość, ale nie obowiązek umorzenia należności, co jednak nie może oznaczać dowolności ze strony organu. Oczywistym jest bowiem, że rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu nie tylko poczynienia ustaleń na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 7 kpa), który to materiał dowodowy powinien być zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 kpa). Organ I instancji podkreślił, że dłużnik poza sobą, nie ma nikogo na utrzymaniu, a więc sytuacja rodzinna wnioskodawcy nie może być uznana nawet za uzasadnioną, a tym bardziej za szczególnie uzasadnioną. Również i sytuacja zdrowotna wnioskodawcy nie zmienia powyższego wniosku. W konsekwencji swoich schorzeń, zdaniem organu, jest on tylko częściowo niezdolny do pracy. Dalej organ wskazał, że Z.D. dołączył do dokumentów kserokopie wyroków Sądu Rejonowego dotyczące zasądzonych alimentów od byłej żony T. Ż. wyrokiem z dnia [...] r. w kwocie [...] zł oraz dwójki dzieci: M.D. wyrokiem z dnia [...] r. w kwocie [...] zł oraz R. Ż. wyrokiem z dnia [...] r. w kwocie [...]zł. Łączna suma zasądzonych alimentów wynosi [...] zł. Alimenty zaległe na rzecz wierzyciela Z.D. na dzień [..] r. wynoszą [...] zł. Egzekucja komornicza prowadzona na rzecz strony tytułem zasądzonych alimentów jest bezskuteczna.

W ocenie organu I instancji strona żyje powyżej granicy ustawowego pojęcia minimum socjalnego. Nadto organ I instancji podał, że Z.D. zadłużył się w na kwotę [...] zł, którą to wierzytelność przekazano do odzyskania UNSFZ z saldem na dzień [...] zł. Złożone przez stronę dodatkowe wnioski dowodowe nie wpłynęły w istotnym stopniu na wydaną decyzję. W ocenie organu, sytuacja strony nie jest wyjątkowa, co kilka miesięcy opłaca on koszty zamieszkania (ostatnia wpłata w kwocie [...]zł w [...] r.), wspomagając się zasiłkiem stałym, nie żyje w ubóstwie, pozyskuje środki własnym staraniem i ma możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Z.D. funkcjonuje w środowisku, nie zachodzą więc okoliczności powodujące całkowitą bezradność w prowadzeniu gospodarstwa domowego. Niezaprzeczalnym faktem jest, iż dłużnik zaniechał obowiązku alimentacji. Okolicznością uzasadniającą umorzenie zadłużenia nie może być sytuacja materialna wynikająca z faktu wieloletniego obciążenia zobowiązaniami alimentacyjnymi. Stan taki powinien być efektem czynników obiektywnych, na które strona nie miałaby wpływu. Świadczenie z funduszu alimentacyjnego jest świadczeniem mającym na celu skredytowanie podstawowych potrzeb uprawnionego do alimentów w sytuacji braku możliwości ich wyegzekwowania od dłużnika i nie może być, raz jeszcze należy podkreślić, bezzwrotną pomocą społeczną dla dłużnika. Organ I instancji ma świadomość, że systematyczne regulowanie zobowiązań może wiązać się dla zobowiązanego z wyrzeczeniami, nie mniej jednak nie doprowadza to strony do ubóstwa i nie stwarza sytuacji niebezpiecznej dla jej funkcjonowania. Organ I instancji proponuje rozłożenie zadłużenia chociaż w minimalnych ratach (nawet po [...] zł miesięcznie).

Z.D. wniósł odwołanie od powyższej decyzji, wskazując że decyzja ta jest bardzo tendencyjna, nie uwzględnia zupełnie Jego stanu zdrowia, dopuszczając się przy tym nieuprawnionych insynuacji. Odnosząc się do zdarzenia z dnia 23 lipca 2015 r. wyjaśnił, że do upadku na plecy doszło na skutek zapadnięcia się drabiny w miękkie podłoże przy zbiorze wiśni i to należy uznać za nieszczęśliwy wypadek a nie ryzykowną wspinaczkę, gdyż był wtedy na pierwszym stopniu drabiny. Odwołujący się zarzucił organowi nieuwzględnienie zaświadczenia lekarskiego z [...] r. z którego wynika, że może funkcjonować w pozycji pionowej tylko 2 godziny dziennie na dobę. Zdaniem odwołującego się, organ z uporem maniaka powtarza, że żyje on powyżej granicy ustawowego ubóstwa, nie dając na twierdzenie to żadnego dowodu, do którego można by się odnieść. Organ nieustannie przytacza fałszywą tezę, że ma możliwość zatrudnienia w warunkach pracy chronionej. Skarżący oświadczył, że nie jest w stanie spłacać nawet w minimalnej kwoty [...] zł miesięcznie, bo to w bardzo dużym stopniu naraziłoby go na niedostatek. Zdaniem strony, organ nie wziął zupełnie pod uwagę kosztów zakupu środków tzw. chemii gospodarczej, płynów do prania, mydła, kremu do golenia, maszynki do golenia, płynu do mycia naczyń.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ II instancji podał ustalenia organu I instancji przedstawione w kwestionowanej decyzji z dnia [..] z odniesieniem do materiału dowodowego oraz przytoczył motywy rozstrzygnięcia podjętego przez ten organ. Organ odwoławczy podkreślił, że rozstrzygnięcie organu w przedmiocie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego ma charakter uznaniowy. Jakkolwiek uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w przedmiocie umorzenia należności oznacza, że organ orzekający może, ale nie musi umorzyć należności, to jednak decyzje wydane w tym trybie nie mogą być dowolne. Wymagają uzasadnienia odpowiadającego dyspozycji art. 107 § 3 kpa. Uzasadnienie realizować winno też wyrażoną w art. 11 kpa zasadę przekonywania. Organ ograniczony jest w niniejszej sprawie treścią ww. przepisu wyraźnie wskazującego, że orzekając na jego podstawie powinno się uwzględnić sytuację dochodową i rodzinną strony. Nadto wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego mają charakter wyjątkowy i jako takie zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający. W ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów mowa jest o tym, że konstytucyjna zasada pomocniczości nakłada na państwo obowiązek wspierania jedynie tych osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych do alimentacji. Strona powinna zatem liczyć się z koniecznością spłaty tych należności, zgodnie z art. 27 ust. 1 - 4 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Następnie organ II instancji wskazał, że podziela stanowisko organu I instancji zaprezentowane w uzasadnieniu decyzji z dnia , wydanej w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy. W decyzji z dnia [...] orzekającej o uchyleniu decyzji z dnia [...] o odmowie umorzenia należności głównej z tytułu wypłaconego świadczenia z funduszu alimentacyjnego i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia organ odwoławczy wskazał, że Prezydent Miasta nie przeanalizował wnikliwie aktualnej sytuacji życiowej, zdrowotnej i dochodowej skarżącego. W szczególności organ nie wyjaśnił i nie odniósł się do aktualnej sytuacji zdrowotnej strony. Kolegium zwróciło uwagę, że Z.D. ma poważne problemy zdrowotne i z tego powodu nie kwalifikuje się do uzyskania dodatkowego zatrudnienia, ze względu na zasady ogólne strona kwalifikuje się do objęcia Go świadczeniami z pomocy społecznej, z których korzysta.

Kolegium wskazało, że w kontekście powyższego, za przekonujące uznało obecnie wywody organu I instancji, że samo istnienie schorzeń nie może być kwalifikowane jako szczególnie uzasadniony przypadek do umorzenia należności, skoro schorzenia te nie czynią zobowiązanego całkowicie niezdolnym do pracy, tym bardziej, że zgodnie z art. 4 ust 5 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, zaliczenie osoby do znacznego albo umiarkowanego stopnia niepełnosprawności nie wyklucza możliwości zatrudnienia tej osoby u pracodawcy niezapewniającego warunków pracy chronionej, w przypadkach: przystosowania przez pracodawcę stanowiska pracy do potrzeb osoby niepełnosprawnej lub zatrudnienia w formie telepracy.

Zdaniem organu odwoławczego, w kontekście ustalonego stanu faktycznego, należy podkreślić, że sama trudna sytuacja materialna danej osoby nie uzasadnia konieczności umorzenia kwoty zaległych zobowiązań. Jest to możliwe dopiero wówczas gdy sytuacja taka będzie szczególna i to na tle innych osób zobowiązanych do zwrotu należności dłużników alimentacyjnych. Nadto przy ustalaniu możliwości zarobkowych i majątkowych należy brać pod uwagę nie tylko zarobki i dochody rzeczywiście uzyskiwane, lecz i te, które osoba zobowiązana do alimentacji może i powinna uzyskiwać przy dołożeniu należytej staranności oraz stosownie do swoich sił umysłowych i fizycznych. Zobowiązany ma ukończone [...] lata, jednak Jego stan zdrowia nie kwalifikuje go do uzyskania dowolnego dodatkowego zatrudnienia (jest osobą zaliczoną do osób niepełnosprawnych), co nie jest jednak równoznaczne z całkowitym wyeliminowaniem strony z rynku pracy. Przewidziana w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów możliwość udzielenia ulgi w spłacie należności wypłaconych tytułem świadczeń alimentacyjnych, stanowi wyjątek od zasady zawartej w art. 27 ust. 1 ustawy. Kolegium podkreśliło, że obok uprawnienia do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, przepis art. 30 ust. 2 ustawy i pomocy osobom uprawnionym do alimentów ma możliwość zastosowania innych form ulg. W zaskarżonej decyzji Prezydent Miasta zaproponował stronie rozłożenie zadłużenia chociaż w minimalnych ratach (nawet po [...] zł miesięcznie).

Powyższą decyzję Z.D. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc w skardze o umorzenie zaległości alimentacyjnych. Skarżący podkreślił w skardze, że przedmiotowe postępowanie było rozpatrywane aż trzykrotnie, a dwukrotnie decyzjami z dnia [...] SKO uchylało decyzje organu I instancji w całości i przekazywało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W decyzji z dnia [...]. Przewodnicząca Kolegium, uzasadniając wniosek skarżącego o przywrócenie terminu, stwierdziła, że Z.D. od wielu lat cierpi na chorobę psychiczną (schizofrenia paranoidalna i rezydualna), a w ostatnim czasie przyjmuje lek o nazwie [...], który leczy umiarkowanych lub ciężkich epizodów maniakalnych w przebiegu choroby maniakalno- depresyjnej. Potwierdzeniem tych okoliczności są znajdujące się w aktach sprawy zaświadczenia lekarskie oraz kopia recepty na ww. lek. Jednakże w decyzji z dnia [...] r. Przewodnicząca A.P. nie wspomniała już o tej chorobie. W uzasadnieniu decyzji z dnia czytamy, że organ I instancji nie przeanalizował wnikliwie aktualnej sytuacji życiowej, zdrowotnej, dochodowej skarżącego. W wyroku z dnia 30 czerwca 2011 r., sygn. akt I OSK 371/11 Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skoro ustawodawca nie wskazał w powołanym przepisie jaki okres ma obejmować ocena sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego, to badaniu powinna podlegać aktualna sytuacja dochodowa i rodzinna. Zdaniem skarżącego, takiej oceny nie dokonał ani organ I instancji, ani SKO. Obie instytucje zgodnie stwierdziły, że nie mogą podjąć decyzji o całkowitym umorzeniu zaległości alimentacyjnych stojąc na stanowisku całkowicie błędnym, że sama trudna sytuacja materialna danej osoby nie uzasadnia konieczności umorzenia całej kwoty z odsetkami. Następnie skarżący podkreślił, że w decyzji z dnia organ uzasadnił, że w toku postępowania administracyjnego organ winien również respektować zasadę uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Jak podkreśla się w orzecznictwie, nie jest dopuszczalne wyjście z założenia, że interes społeczny przewyższa swą rangą interes prywatny. Sytuacja w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym. Ponadto pokrywanie zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ze świadczeń pomocy społecznej, która znajduje się na końcu łańcucha pomocowego jest niedopuszczalna, a taki aspekt sprawy winien być również brany pod uwagę przez organ I instancji.

Zdaniem skarżącego pomijano dowody, że ze względu na katastrofalny stan jego zdrowia nie jest w stanie podjąć żadnych kroków do podjęcia pracy np. t. Skarżący powołał się na wyrok Sądu Rejonowego z dnia [...], w którym Sąd wyraził pogląd, że z przedłożonej w toku niniejszego postępowania dokumentacji medycznej pozwanego bezsprzecznie wynika, iż choroba, na którą cierpi oraz zaostrzenie procesów psychotycznych, pomimo wprowadzenia leków, nie rokuje poprawy. Nadto Sąd stwierdził, że "w dołączonej do akt sprawy opinii biegłego lekarza psychiatry wskazano, iż objawy procesu psychotycznego, polegające m.in. na urojeniowej interpretacji rzeczywistości, halucynacjach słuchowych, niestabilności emocjonalnej oraz obniżeniu wartości intelektualnej, naruszają w stopniu istotnym sprawność organizmu pozwanego".

Według skarżącego, skarga jest w pełni zasadna.

W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje stanowisko w sprawie.

W piśmie procesowym będącym uzupełnieniem skargi ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego, zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania, w stopniu mającym istotny wpływ na prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy, tj.:

- art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, w konsekwencji uznanie, iż sytuacja osobista, materialna i zdrowotna skarżącego nie uzasadnia umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, podczas gdy analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku przeciwnego, w tym w szczególności w zakresie twierdzenia organu, iż stan zdrowia skarżącego pozwala mu na podjęcie zatrudnienia, podczas gdy z dokumentu w postaci orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wynika, iż nie jest on zdolny do podjęcia zatrudnienia, a schorzenia powodują ograniczenia oraz okresowe utrudnienia w codziennym funkcjonowaniu,

- art. 8 kpa poprzez brak pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej poprzez wydawanie odmiennych decyzji przy istnieniu tożsamych stanów faktycznych i prawnych,

- art. 138 § 1 w zw. z art. 144 kpa, poprzez utrzymanie w mocy wadliwego postanowienia organu I instancji, w sytuacji gdy jak wynika z treści jego uzasadnienia, organ ten utrzymał decyzję bez przeprowadzenia ponownej analizy wniosku strony, mimo iż z treści decyzji pierwotnie uchylającej decyzję organu I instancji wynikało, iż powinien on wyjaśnić i odnieść się do aktualnej sytuacji zdrowotnej strony.

Pełnomocnik wniósł o zasądzenie od Skarbu Państwa, kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, oświadczając jednocześnie, że nie zostały one pokryte w jakiejkolwiek części.

Zdaniem pełnomocnika, sytuacja zdrowotna, dochodowa i rodzinna zobowiązanego nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Niewątpliwie stan ten jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, a związanych głównie ze stanem jego zdrowia, konsekwencją którego jest również brak możliwości podjęcia pracy i uzyskania dochodu pozwalającego na spłatę dążących na nim licznych zobowiązań. Sytuacja ta z pewnością powinna być oceniona jako szczególna, nawet na tle innych osób zobowiązanych do zwrotu należności alimentacyjnych, co skutkować powinno wydaniem decyzji o umorzeniu zaległości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje :

Skarga w niniejszej sprawie podlega uwzględnieniu, bowiem zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji uchybiają przepisom prawa.

Z uwagi na zawarte w złożonej do Sądu skardze żądanie umorzenia skarżącemu należności, celowe jest wyjaśnienie, że sądy administracyjne nie są uprawnione do merytorycznego orzekania o przyznaniu albo umorzeniu jakichkolwiek należności i zastępowania w tym zakresie organów administracji publicznej z powierzonych im zadań. Rolą sądów administracyjnych jest kontrola działań organów administracji pod kątem ich zgodności z prawem, a więc zgodności wydanych rozstrzygnięć z obowiązującymi przepisami prawa materialnego i procesowego.

Przedmiotem skargi stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta o odmowie umorzenia skarżącemu zadłużenia powstałego z tytułu wypłaconego świadczenia z funduszu alimentacyjnego w Gminie Miasto za okres od [...] do [...] r. oraz od [...] r. w kwocie głównej [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami w kwocie [...] zł.

Materialnoprawną podstawą orzekania organów w niniejszej sprawie był art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2016 r., poz. 169).

Stosownie do jego treści organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Podkreślić należy, że ustawodawca używając zwrotu "może umorzyć" przesądził, że decyzja organu w tym zakresie ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ma możliwość pewnego luzu decyzyjnego, polegającego na możliwości wyboru sposobu rozstrzygnięcia danej sprawy administracyjnej. Istotne jest, iż działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza jakiejkolwiek dowolności. Wręcz przeciwnie, działanie organu doznaje ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie poprzez wyznaczenie ram w konkretnej kategorii spraw, a także postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, jak również zasadami i celami określonymi w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Innymi słowy przesłanką zastosowania ulgi w postaci umorzenia powyższych należności jest każdorazowo ustalenie sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego i wnikliwa ocena tej sytuacji.

Kontrola sądowa jest więc ograniczona i sprowadza się do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów - zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy administracji w przepisach art. 7, 77 § 1 i 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Powszechnie przyjmuje się, że jako dowolne traktować należy ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym i należycie ocenionym. Przy czym decyzja o odmowie umorzenia będących przedmiotem sprawy należności wypłaconych w zastępstwie dłużnika przez organ z funduszu alimentacyjnego, powinna być przekonująco i jasno uzasadniona, zarówno co do faktów jak i co do prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały wszechstronnie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją.

Zdaniem Sądu, organy obu instancji, będąc w posiadaniu kompletnego materiału dowodowego do podjęcia rozstrzygnięcia w oparciu o art. 30 ust. 2 cyt. ustawy, nie przeprowadziły wyczerpującej i prawidłowej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów, w kontekście przesłanek wynikających z podanego przepisu i z uwzględnieniem celu tego rodzaju ulgi w spłacie zobowiązań wobec Skarbu Państwa. Nie rozważyły również w sposób należyty i wszechstronny wszystkich okoliczności sprawy, związanych z sytuacją materialną, bytową, zdrowotną i rodzinną skarżącego, zgodnie z zaleceniem organu II instancji zawartym w poprzedniej decyzji z dnia orzekającej o uchyleniu decyzji z dnia [...] o odmowie umorzenia należności głównej z tytułu wypłaconego świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

Rację ma pełnomocnik skarżącego, że organy obu instancji naruszyły art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, poprzez brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego jego dowolną ocenię, a w konsekwencji tych uchybień poprzez uznanie w sposób dowolny, iż sytuacja osobista, materialna i zdrowotna skarżącego nie uzasadnia umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Sąd podziela stanowisko strony, że właściwa analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do odmiennych wniosków niż uznały organy orzekające w sprawie, w szczególności w zakresie stwierdzenia, iż skarżący nie pozostaje poniżej granicy tzw. ubóstwa, a jego stan zdrowia pozwala mu na podjęcie zatrudnienia w ramach pracy chronionej.

Poza sporem pozostaje fakt, że skarżący utrzymuje się jedynie z zasiłku stałego w wysokości [...] zł i ewentualnie pobiera zasiłki celowe na pokrycie bieżących rachunków. Ustalono również, że skarżący nie posiada żadnego majątku. Natomiast jest obciążony długami zarówno wobec instytucji finansowej typu Provident, jak też z tytułu czynszu mieszkaniowego na kwotę około [...] zł z orzeczonym nakazem opuszczenia i wydania zajmowanego lokalu, do czasu przydziału przez Gminę Miasto prawa do lokalu socjalnego. Okoliczności istnienia znacznych zadłużeń, w kontekście posiadanego przez skarżącego dochodu, organy w ogóle nie rozważyły i nie uwzględniły. Pominięto również w rozważaniach obu decyzji kwestię bieżących, codziennych wydatków na życie i utrzymanie siebie, a także konieczność, w stanie zdrowia skarżącego, zakupu leków. Z dokumentacji medycznej wynika, że skarżący wymaga stosowania leków na stałe celem podtrzymania życia i zdrowia oraz systematycznej rehabilitacji i wsparcia środowiskowego (vide: zaświadczenia lekarskie z dnia [...] r., z dnia [...] r., przedłożone do akt recepty). Powszechnie znanym faktem jest, że tego rodzaju koszty są znaczne, a nie zawsze organ pomocy społecznej ma możliwość finansową refundowania wszystkich wydatków osób ubiegających się o pomoc społeczną.

Ponadto, zdaniem Sądu, istotne znaczenie dla oceny sytuacji bytowej skarżącego ma okoliczność, że Sąd Rejonowy zasądził na rzecz skarżącego alimenty od byłej żony i dwójki dzieci. Zgodnie z treścią art. 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymaniu. Poza tym wypadkiem, uprawnionym do świadczeń alimentacyjnych jest tylko ten, kto znajduje się w niedostatku (art. 133 § 2 k.r.o.).Tak więc ogólną przesłanką powstania obowiązku alimentacyjnego jest pozostawanie w niedostatku. Wyjątek dotyczy obowiązku świadczeń rodziców wobec dzieci. Przy czym niedostatek występuje nie tylko wtedy, gdy uprawniony do alimentacji nie posiada żadnych środków utrzymania, lecz określa także i taką sytuację materialną osoby uprawnionej, gdy nie może ona w pełni zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb (vide: wyrok SN z dnia 6 stycznia 2000 r., I CKN 1077/99, LEX nr 51637). W świetle powyższego oczywiste jest, że skoro skarżącemu, na mocy wyroku, przyznano alimenty od rodziny to znaczy, że Sąd ustalił fakt pozostawania skarżącego w niedostatku. Przy czy należy tu mieć na uwadze kolejną okoliczność, mianowicie fakt orzeczonych alimentów nie poprawił sytuacji materialnej skarżącego, albowiem egzekucja świadczeń alimentacyjnych jest bezskuteczna, o czym napisał organ II instancji, jednakże bez głębszego rozważenia powyższych okoliczności.

W ocenie Sądu, udokumentowana sytuacja finansowa i bytowa skarżącego (w powiazaniu z jego stanem zdrowia) z całą pewnością uprawnia do wniosku, że skarżący pozostaje w gronie osób żyjących poniżej granicy ubóstwa, dla których Państwo przewiduje różne formy pomocy, w tym ulgi z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Skoro strona utrzymuje się wyłącznie ze środków pomocy społecznej, to nie ma realnych szans na spłatę zadłużenia obecnie lub w przyszłości. Bezcelowe jest również przeznaczanie środków pomocy społecznej na spłatę zadłużenia alimentacyjnego, ze względu na ich pochodzenie i przeznaczenie.

Nie sposób również zgodzić z oceną stanu zdrowia skarżącego w kontekście możliwości podjęcia jakiegokolwiek zajęcia zarobkowego. W toku postępowania administracyjnego, skarżący złożył do akt obszerną dokumentację medyczną odzwierciedlającą jego faktyczną, ciężką sytuację zdrowotną. Zdaniem Sądu, z dokumentacji tej wynika, iż jest osobą dotkniętą wieloma schorzeniami, o charakterze przewlekłym, w zasadzie stałym z wymogiem przyjmowania stałych leków i pozostawania pod ciągłym nadzorem lekarzy. Należy mieć tu na uwadze w szczególności schorzenia o podłożu psychiatrycznym. Z dokumentów wynika, że już w roku [...] r. skarżący przebywał w klinice w związku z depresją w przebiegu (vide: zaświadczenie lekarskie z [...] r.) oraz że powinien systematycznie przyjmować leki (zaświadczenie z dnia [...] r.). Kolejne w latach zaświadczenia lekarskie oraz opinia psychologiczna z [...] r. ewidentnie wskazują na stwierdzoną u skarżącego o charakterze stałym. Z opinii psychologicznej wynika nadto, iż u skarżącego stwierdzono proces degradacji funkcji intelektualnych i istotne obniżenie funkcji prawidłowego postrzegania i rozumienia relacji i norm społecznych. Poza tym skarżący posiada orzeczenie o ograniczonym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika, iż nie jest on zdolny do podjęcia zatrudnienia, zaś schorzenia powodują ograniczenia oraz okresowe utrudnienia w codziennym funkcjonowaniu.

Zdaniem Sądu, organy nie rozpatrzyły wszystkich wymienionych dowodów, z wszechstronnym i rzetelnym rozważeniem ich faktycznego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 7 i 77 § 1 i 80 kpa) i dowolnie uznały, iż stan zdrowia skarżącego nie jest równoznaczny z całkowitym wyeliminowaniem i rynku pracy.

Ze wskazanych dokumentów wynika, że skarżący nie rokuje powrotu do zdrowia, a stwierdzone schorzenia w rzeczywistości uniemożliwiają mu podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, a w konsekwencji, jak słusznie zauważył pełnomocnik, determinują konieczność utrzymywania się przez skarżącego jedynie ze środków uzyskiwanych z pomocy społecznej. Zauważyć też trzeba, że organy orzekające nie wykazały, że na rynku pracy właściwym dla miejsca zamieszkania skarżącego istnieje realna możliwość podjęcia pracy chronionej przez osobę dotkniętą schorzeniami takimi, jakie rozpoznano u skarżącego.

Organ II instancji trafnie wskazał w uzasadnieniu decyzji, że w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów mowa jest o tym, że konstytucyjna zasada pomocniczości nakłada na państwo obowiązek wspierania jedynie tych osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych do alimentacji.

Zdaniem Sądu, wynikająca z dokumentów sytuacja skarżącego uzasadniała właśnie taką pomoc państwa wobec skarżącego, poprzez całkowite umorzenie zadłużenia. Sugerowane przez organ I instancji ewentualne rozłożenie na raty nie przyniosłoby oczekiwanego rezultatu.

Mając na względzie powyższe Sąd stwierdził, iż w konsekwencji uchybień procesowych, o których mowa powyżej, organy administracji wydając decyzje o odmowie umorzenia zaległości alimentacyjnych przekraczały granice uznania administracyjnego i w rezultacie dopuściły się naruszenia art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, które to ustalenie obligowało Sąd do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej.

Z podanych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w punkcie I wyroku. O kosztach pełnomocnika ustanowionego z urzędu Sąd orzekł w punkcie II na podstawie art. 250 § 1 ww. ustawy.