Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 860/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2023-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 i 1a; art. 23 ust. 4aa
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal, Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha (sprawozdawca) Protokolant Specjalista Agnieszka Wojtas po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2023 r. sprawy ze skargi S. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białej Podlaskiej z dnia 29 września 2022 r. nr SKO.4004.ŚW/510/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białej Podlaskiej decyzją z dnia 29 września 2022 r. nr SKO.4004.ŚW/510/22 – po rozpatrzeniu odwołania S. D. (dalej także jako "wnioskodawca" lub "skarżący") od decyzji Burmistrza Międzyrzeca Podlaskiego z dnia 24 marca 2022 r. nr MOPS.5211.000196.440F25.2022.EF, odmawiającej przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad bratem G. D. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

Rozstrzygnięcie powyższe zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Wnioskiem z dnia 25 lutego 2022 r. S. D. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Miedzyrzecu Podlaskim o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad bratem G. D., całkowicie ubezwłasnowolnionym i bezdzietnym kawalerem, urodzonym w dniu 22 lipca [...] r., legitymującym się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Białej Podlaskiej z dnia 10 lutego 2020 r. Nr [...] o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym na pięć lat, tj. do 28 lutego 2025 r.

Po rozpatrzeniu wniosku, wydaną z upoważnienia Burmistrza Międzyrzeca Podlaskiego decyzją z dnia 24 marca 2022 r. odmówiono przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego, z powodu niespełnienia przesłanki rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia, zawartej w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (aktualny t.j. - Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej jako "u.ś.r."). Organ pierwszej instancji wyjaśnił, że przepis ten należy stosować do stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. W przypadku wnioskodawcy organ nie doszukał się takiej zależności. W oparciu o ustalenia przeprowadzonego wywiadu środowiskowego organ stwierdził, że opiekę sprawowaną przez wnioskodawcę nad bratem można połączyć z zatrudnieniem i wykonywaniem pracy zawodowej. Zdaniem organu, nie można bowiem przyjąć, że czynności wykonywane przez wnioskodawcę względem brata wypełniają cały dzień w stopniu uniemożliwiającym podjęcie pracy. Organ podkreślił, że G. D. nie jest osobą leżącą, porusza się i ubiera samodzielnie oraz sam zjada przygotowane posiłki, a ogromnym wsparciem w opiece nad bratem jest dla wnioskodawcy jego żona [...]. W ocenie organu pierwszej instancji, zaangażowanie żony wnioskodawcy w opiekę nad szwagrem pozwala S. D. na podejmowanie prac dorywczych, czego dodatkowym potwierdzeniem jest informacja wnioskodawcy o perspektywie podjęcia pracy w marcu 2022 r.

Organ pierwszej instancji wskazał ponadto, że G. D., poza wnioskodawcą, posiada jeszcze pięcioro rodzeństwa. Postępowanie administracyjne nie wykazało natomiast, by rodzeństwo to występowało do sądu o zniesienie obowiązku alimentacyjnego.

W konsekwencji - nie kwestionując, że G. D. wymaga wsparcia - organ pierwszej instancji przyjął, że nie tylko wnioskodawca zajmuje się osobą wymagającą opieki oraz, że pomoc z jego strony nie jest na tyle angażująca, aby stanowiła główną przyczynę uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia.

W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji S. D. zarzucił błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., wynikającą z zaniechania wykładni systemowej i celowościowej tego przepisu, a skutkującą niewłaściwym przyjęciem, że zakres świadczonej przez wnioskodawcę opieki nie wypełnia dyspozycji tego przepisu, podczas gdy zgodnie z jego prawidłową wykładnią, jeżeli osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej, to uprawnia to opiekuna do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący zarzucił również naruszenie art. 6, art. 7, art, 8, art. 9, art. 77 §1 i art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie wyczerpującego ustalenia okoliczności faktycznych sprawy i oparcie się na powierzchownym i ogólnikowym opisie zakresu opieki wykonywanej nad bratem, co doprowadziło do zanegowania sprawowania przez niego opieki nad bratem w zakresie uzasadniającym ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie konkretyzując na czym polega naruszenie przepisów postępowania administracyjnego i jaki miałoby wpływ na ocenę sprawy.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący domagał się uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białej Podlaskiej nie znalazło podstaw do jego uwzględnienia i powołaną na wstępie decyzją ostateczną z dnia 29 września 2022 r. (zaskarżoną do Sądu), utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Kolegium wskazało, że z informacji odnotowanych przez pracownika socjalnego w formularzu wywiadu środowiskowego przeprowadzonego ze skarżącym w dniu 8 marca 2022 r. wynika, iż jego brat G. jest upośledzony umysłowo w stopniu znacznym i choruje na schizofrenię paranoidalną, z powodu której od 2019 r. przyjmuje zalecone leki, dlatego też jego stan zdrowia nie pogarsza się. Skarżący w grudniu 2021 r. zabrał brata do siebie od swojej siostry M., mieszkającej w S. , która z kolei zajęła się bratem G. po śmierci matki.

Organ odwoławczy wskazał, że z informacji podanych przez skarżącego wynika, iż jego brat jest w stanie sam zjeść tylko przygotowane posiłki i ubrać się, nie potrafi natomiast ugotować, przygotować kanapek, czy odgrzać posiłku. Sam z siebie nie zadba o higienę osobistą i wymaga w tym zakresie stałego i codziennego ukierunkowywania. G. D. sam przyjmie leki w formie tabletek na schizofrenię. Leki przyjmuje cztery razy dziennie, o godzinie 7.00, 13.00, 18.00 i 21.00. O konieczności zażycia leków o określonej godzinie należy każdorazowo mu przypominać i nie można tego zrobić przez telefon, gdyż G. D. nie potrafi obsługiwać telefonu. Z wywiadu wynika, że codziennymi zajęciami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego, którego członkiem, poza żoną skarżącego i ich trzema nastoletnimi córkami, jest również brat skarżącego, zajmuje się żona skarżącego, która nie pracuje, zajmuje się prowadzeniem domu i opiekuje się córkami, a przy okazji swoim szwagrem. Pod nieobecność skarżącego, który jest murarzem, pracuje dorywczo bez urnowy i szuka pracy skoro - jak poinformował podczas wywiadu - "ma nagraną pracę dorywczą, która będzie wykonywana w marcu 2022 r.", G. D. nadzoruje żona skarżącego i jeżeli musi wyjść z domu, zabiera go ze sobą.

Kolegium podkreśliło, że powyższe okoliczności, które pracownik socjalny ustalił podczas wywiadu środowiskowego, pozostają w zgodzie z tym, co kurator zawodowy G. D. ustalił w trakcie wywiadu kontrolnego dotyczącego warunków bytowych i życiowych ubezwłasnowolnionego oraz sposobu sprawowania opieki przez skarżącego, który jest opiekunem brata G. , i utrwalił w sprawozdaniu datowanym na 13 maja 2022 r. W sprawozdaniu tym odnotowano, że G. D. samodzielnie zjada posiłki, wykonuje czynności fizjologiczne, potrafi ubrać się i umyć, jednak w tym ostatnim zakresie wymaga pomocy i przypomnienia. Nie ujawnia zachowań agresywnych wobec otoczenia i spokojnie przesypia noce. Jego ulubionym zajęciem jest oglądanie programów muzycznych i spacerowanie w pobliżu miejsca zamieszkania. Z tego, co przekazał kuratorowi skarżący wynika, że z wykształcenia jest murarzem i przez ostatnie lata pracował zarobkowo w [...] w branży budowlanej. Od stycznia 2021 r. zrezygnował z wykonywania pracy w [...] na rzecz opieki na ubezwłasnowolnionym bratem, ale nie z pracy w kraju. Skarżący wyjaśnił bowiem kuratorowi, że podejmuje dorywczą pracę zarobkową w branży budowlanej, jednak codziennie po pracy jest w domu. Żona skarżącego poinformowała, że podczas nieobecności męża pomaga w opiece nad szwagrem.

Opisane okoliczności, w ocenie Kolegium, dają podstawę do uznania, że niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez S. D. nie jest bezpośrednim wynikiem konieczności sprawowania opieki nad bratem. Kolegium stwierdziło, że w opiece nad bratem skarżący może liczyć i faktycznie otrzymuje pomoc od żony. Żona wyręcza go z zajęć domowych, w tym z gotowania i przygotowywania pozostałych posiłków. Żona skarżącego - jak ustalili pracownik socjalny i kurator - nie pracuje, zajmuje się prowadzeniem domu i opiekuje się swoimi córkami, a jednocześnie swoim szwagrem. Ma pieczę nad szwagrem gdy skarżącego nie ma w domu. Skarżący może zatem i faktycznie realizuje się zawodowo, a także pyta o pracę, co potwierdził podczas wywiadu przeprowadzonego w dniu 8 marca 2022 r. W ocenie organu odwoławczego, jedyną czynnością skarżącego nakierunkowaną na bezpośrednią opiekę nad bratem, której nie można tak zorganizować, że nie będzie to kolidowało z potencjalnym zatrudnieniem, jest osobisty nadzór nad przyjmowaniem przez niego leków. W tym zakresie skarżącemu pomaga jednak jego żona [...], która jest w domu i wystarczy, że przypomni szwagrowi o porze zażycia leków, gdyż ten już sam wie, które leki ma przyjąć.

Kolegium stwierdziło, że opisany stan faktyczny jest należycie udokumentowany w aktach sprawy, natomiast zarzut odwołania o niewyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności sprawy i naruszeniu art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 §1 i art. 80 k.p.a., jest gołosłowny. Ani bowiem w odwołaniu, ani też w odpowiedzi na wezwanie Kolegium zawarte w piśmie z dnia 21 lipca 2022 r., skarżący nie wykazał, które konkretnie okoliczności nie zostały wyjaśnione w postępowaniu pierwszoistnacyjnym i jakie jest ich znaczenie dla wyniku sprawy.

Reasumując organ drugiej instancji stwierdził, że S. D. nie spełnia warunku ścisłego i bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a opieką nad niepełnosprawnym bratem.

S. D., reprezentowany przez [...] M. M. , wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na opisaną wyżej decyzję organu odwoławczego. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tj.:

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaną przez niego opieką nad bratem, podczas gdy taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje;

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że zakres opieki świadczony przez skarżącego nie wypełnia dyspozycji ww. przepisu, podczas gdy w jego rozumieniu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej.

Skarżący ponadto podtrzymał podniesiony w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącego nad bratem, co skutkowało brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Wskazując na powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, a także o zobowiązanie organów obu instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu sądu wydanym w niniejszej sprawie. Ponadto skarżący zwrócił się o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W skardze zawarł także wniosek o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu:

- z zeznań S. D., na okoliczność rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki na niepełnosprawnym bratem oraz zakresu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną i niemożności podjęcia zatrudnienia z uwagi na sprawowanie ww. opieki,

- z dokumentu w postaci załączonego do skargi oświadczenia S. D., na okoliczność rezygnacji z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki na niepełnosprawnym bratem.

W uzasadnieniu skargi jej autor podkreślił, że zasadniczym zarzutem stawianym skargą jest naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wyrażające się w błędnym stwierdzeniu, że "niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez S. D. nie jest bezpośrednim wynikiem konieczności sprawowania opieki nad bratem." W ocenie skarżącego, powyższe ustalenia organ poczynił w oderwaniu od stanu faktycznego sprawy. Z okoliczności sprawy wynika bowiem, że opieka nad bratem skarżącemu zajmuje całą dobę, co zresztą organ sam przyznał wskazując, że G. D. nie potrafi obsługiwać telefonu, a tym samym nie może pozostawać sam i wymaga całodobowego wsparcia. Skarżący stwierdził, że brak pełnej opieki, a tym samym rzekomą możliwość podejmowania zatrudnienia przez skarżącego, organ drugiej instancji wywiódł z błędnego wniosku wywiadu środowiskowego, wskazującego, że skarżący podejmuje dorywczą pracę zarobkową w branży budowlanej. Skarżący podkreślił, że w toku postępowania oświadczał, iż zrezygnował z wszelkich aktywności zawodowych w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem. Z uwagi na powyższe rozbieżności, zdaniem autora skargi, konieczne jest przeprowadzenie dowodu z przesłuchania skarżącego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białej Podlaskiej wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Jednocześnie organ odwoławczy wniósł o oddalenie zawartego w skardze wniosku dowodowego.

Postanowieniem wydanym w dniu 21 lutego 2023 r. na rozprawie sądowej Sąd dopuścił dowód z dokumentu w postaci oświadczenia skarżącego stanowiącego załącznik do skargi oraz oddalił wniosek dowodowy w pozostałym zakresie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna. Zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają bowiem prawa. Organy orzekające w sprawie prawidłowo zinterpretowały przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i zasadnie – w oparciu o niewadliwie ustalony stan faktyczny - uznały, że skarżący nie spełnia określonej tym przepisem przesłanki konieczności rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, co przesądza o odmowie przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżący należy do wskazanej w pkt 4 powyższego artykułu kategorii osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem jako brat niepełnosprawnego G. D., stosownie do art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jest wobec niego zobowiązany do alimentacji. W sprawie spełnione są przy tym łącznie zawarte w art. 17 ust. 1a u.ś.r. warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innemu krewnemu, niż spokrewniony w pierwszym stopniu z osobą wymagająca opieki. Z niekwestionowanych ustaleń organów wynika wszakże, że G. D. jest bezdzietnym kawalerem, zaś jego rodzice nie żyją. Nie jest nadto kwestionowane, że obecnie G. D. pozostaje pod opieką skarżącego.

Powyższe ustalenia, jak słusznie przyjęły organy obu instancji, nie przesądzają jednak o uprawnieniu skarżącego do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem konieczne ku temu jest dodatkowo spełnienie określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki.

Należy zauważyć, że literalne brzmienie art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do uznania, iż z założenia świadczenie pielęgnacyjne miało stanowić pomoc ze strony państwa dla osoby zdolnej do pracy, lecz niezatrudnionej i niewykonującej innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (vide: wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., P 27/07, opubl. OTK-A 2008/6/107). Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje zatem osobom, których brak aktywności zawodowej wynika bezpośrednio i wyłącznie z konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20, pomimo, że u.ś.r. nie zawiera definicji pojęcia "sprawowanie opieki", to jednak z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu tego przepisu, musi ona mieć charakter stały i lub długoterminowy. Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki całkowicie wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Wszak świadczenie pielęgnacyjne jest formą rekompensaty braku dochodu jedynie w takiej sytuacji.

Omawiane świadczenie nie jest więc przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub za rezygnację z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki. Przedmiotowe świadczenie nie może być bowiem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Dal jego przyznania musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką. W sytuacji zaś, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej (ciągłej) lub długotrwałej, nie można uznać, że taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje.

Z powyższych względów, w postępowaniu w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obowiązkiem organu administracji jest ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia), a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Ocena istnienia takiego związku winna zaś bazować na ustaleniu wymiaru faktycznie sprawowanej opieki, w kontekście jej kolidowania w możliwością podjęcia pracy. Podzielając ten pogląd Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 czerwca 2021 r., sygn. akt I OSK 351/21, podkreślił, że takich ustaleń nie można utożsamiać z oceną wskazań dotyczących osoby niepełnosprawnej, wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Poza sporem jest bowiem, że w przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.s.r., nie podlega badaniu w toku innego postępowania administracyjnego, niż zmierzające do uzyskania takiego orzeczenia, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w sposób określony w stosownych przepisach. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza nadto zakwestionowania stanu jej zdrowia. O ile jednak toku postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie podlegają ocenie wynikające z orzeczenia o niepełnosprawności wskazania dotyczące osoby niepełnosprawnej, o tyle w świetle przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. konieczne jest ustalenie charakteru i wymiaru sprawowanej opieki, czego nie należy utożsamiać z przeprowadzeniem przeciwdowodu przeciw treści orzeczenia o niepełnosprawności. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może bowiem wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy opieką na brakiem aktywności zawodowej, ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki (por. także wyrok NSA z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21, opubl. w CBOSA). Możliwość weryfikacji wątpliwości w tym zakresie została zresztą przez ustawodawcę przewidziana wprost w art. 23 ust. 4aa u.ś.r., a w świetle tego przepisu środkiem umożliwiającym taka weryfikację ma być rodzinny wywiad środowiskowy.

W okolicznościach niniejszej sprawy nie jest kwestionowany fakt, że brat skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem, iż wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Białej Podlaskiej z dnia 10 lutego 2020 r. nr [...] – k. 3 akt adm.). Stan zdrowia G. D. ujawnia ponadto przeprowadzony w dniu 8 marca 2022 r. wywiad środowiskowy, podczas którego ustalono, że jest on od urodzenia osobą upośledzoną umysłowo, a nadto choruje na schizofrenię paranoidalną. Brak jest zatem podstaw by kwestionować, że stan zdrowia G. D. przekłada się na konieczność zapewnienia mu opieki.

Nie oznacza to jednak, że wnioskowane świadczenie przysługuje skarżącemu tylko z powodu stanu zdrowia jego brata i sprawowania nad nim opieki. Przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie bowiem spełniona, jeżeli w okolicznościach danej sprawy opieka wnioskodawcy nad osobą niepełnosprawną świadczona jest w takim zakresie, że całkowicie wyklucza możliwość podjęcia pracy, choćby w niepełnym wymiarze. W przypadku skarżącego, zgromadzony w sprawie materiał dowodowym nie daje podstaw do takiego stwierdzenia.

Z zawartego w aktach sprawy kwestionariusza wywiadu środowiskowego z dnia 8 marca 2022 r. wynika, że G. D., pomimo swojej niepełnosprawności, nie wymaga nieprzerwanej, całodobowej i bezpośrednio sprawowanej opieki. Samodzielnie się porusza, ubiera, spożywa posiłki i zażywa leki. Nie wymaga również pomocy w czynnościach higienicznych. Konieczne jest jedynie przypominanie mu o konieczności zażycia leków o określonej porze oraz o kąpieli.

Wbrew zarzutowi skargi, powyższym wnioskom, powziętym na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, nie można zarzucić dowolności, albowiem znajdują one potwierdzenie w załączonym do akt sprawozdaniu z dnia 13 maja 2022 r. sporządzonym przez kuratora zawodowego na podstawie wywiadu kontrolnego dotyczącego warunków bytowych i życiowych ubezwłasnowolnionego G. D. oraz sposobu sprawowania nad nim opieki przez skarżącego. W sprawozdaniu tym stwierdzono, że G. D. samodzielnie zjada posiłki, wykonuje czynności fizjologiczne oraz się ubiera. Wymaga jedynie przypomnienia o konieczności mycia się, ewentualnie pomocy przy tej czynności. Nie ujawnia natomiast zachowań agresywnych wobec otoczenia i spokojnie przesypia noce. Jego ulubionym zajęciem jest oglądanie programów muzycznych i spacerowanie w pobliżu miejsca zamieszkania.

Jak słusznie wskazało Kolegium w zaskarżonej decyzji, z powyższych ustaleń wynika, że jedyną czynnością realizowaną w ramach opieki nad G. D., która koliduje z możliwością wykonywania pracy, jest nadzór nad przyjmowaniem przez niego leków, które zmuszony jest on przyjmować cztery raz na dobę (pomoc w myciu się może być mu wszakże zapewniana poza godzinami pracy). Nadzoru nad terminowym przyjmowaniem przez G. D. leków trudno byłoby bowiem pogodzić z zatrudnieniem, skoro nie potrafi on obsługiwać telefonu i konieczne jest osobiste przypominanie mu o zażyciu leków o stosownych porach – w tym przypadających na standardowe godziny pracy. Należy jednak zgodzić się z organem, że skoro – co wynika zarówno z ustaleń wywiadu środowiskowego, jak i ustaleń zawartych w sprawozdaniu kuratora zawodowego – w zakresie tych czynności nadzór nad G. D. może sprawować i też realnie sprawuje żona skarżącego, która nie pracuje, lecz zajmuje się w domu dziećmi, również ten zakres opieki nad bratem, w ustalonym stanie faktycznym, nie stanowi przeszkody dla podjęcia przez skarżącego pracy.

W świetle powyższych ustaleń brak jest podstaw do przyjęcia, że to w związku ze sprawowaną opieką nad bratem skarżący zrezygnował, czy też nie podejmuje w żadnym zakresie (choćby w wymiarze częściowym) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Co więcej, ustalenia wywiadu środowiskowego oraz ustalenia zawarte w sprawozdaniu kuratora zawodowego poddają w wątpliwość, czy skarżący rzeczywiści całkowicie zaprzestał aktywności zawodowej. Z obu tych dokumentów wynika bowiem, że skarżący nadal podejmuje prace dorywcze i ich poszukuje. Biorąc zaś pod uwagę kwalifikacje skarżącego i charakter podejmowanej pracy (jak ustalono, jest on murarzem, który podejmuje prace dorywcze w branży budowlanej bez zawierania umów o pracę), nie sposób nie zauważyć, że to, czy całkowicie zaprzestał aktywności zawodowej, jest okolicznością trudna do zweryfikowania.

Niemniej jednak, nie kwestionując prawdziwości oświadczenia skarżącego załączonego do skargi, z którego dowód uzupełniający Sąd przeprowadził na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), a w którego treści skarżący wskazał, że nie pracuje dorywczo ponieważ opiekuje się bratem, nadal uznać trzeba, że skarżący nie spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Ponownie podkreślić należy, że w świetle tego przepisu, dla przyznania świadczenia konieczne jest istnienie związku przyczynowego pomiędzy sprawowaną opieką a rezygnacją z aktywności zawodowej, co oznacza, że konieczne jest potwierdzenie, iż to opieką nad osoba niepełnosprawna jest jedyną i bezpośrednią przyczyną braku takiej aktywności. Nie sposób zatem uznać, że osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i nieaktywna zawodowo spełnia opisaną w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłankę uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli zakres sprawowanej przez nią opieki w rzeczywistości nie wyklucza możliwości wykonywania pracy, a zatem to nie realizowana opieka jest przyczyną braku po jej stronie aktywności zawodowej. Taka zaś sytuacja – jak wykazało prawidłowo przeprowadzone postępowania dowodowe – zachodzi w przypadku skarżącego.

Oświadczenie skarżącego załączone do skargi nie podważa zatem prawidłowości oceny dokonanej przez organy w niniejszej sprawie, wedle której opieka nad bratem w zakresie realizowanym przez skarżącego nie wyklucza możliwości pozostawania przez skarżącego aktywnym zawodowo - przynajmniej poprzez podejmowanie prac dorywczych. To zaś determinowało negatywną ocenę podstawowej przesłanki uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wynikającej w art. 17 ust. 1 u.ś.r., przesądzając o odmowie przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Zdaniem Sadu, w świetle całokształtu materiału dowodowego ocenie tej nie można zarzucić dowolności.

Podkreślić przy tym należy, że przepis art. 7 k.p.a., wyrażający zasadę prawdy obiektywnej, nakazuje uwzględnienie przy załatwianiu sprawy nie tylko słusznego interesu obywatela (skarżącego), ale także interesu społecznego. W interesie społecznym leży zaś to, by orzekając w przedmiocie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organy miały na uwadze cel tego świadczenia, jakim jest z jednej strony, zapewnienie choćby częściowej rekompensaty osobom niemającym żadnych szans na podjęcie zatrudnienia z uwagi na przyjęcie na siebie obowiązku intensywnej, stałej i długotrwałej opieki nad bliskim niepełnosprawnym w stopniu znacznym, co wiąże się z ograniczeniem własnej swobody w wyborze zatrudnienia, a z drugiej, odmienne potraktowanie osób, które w takiej sytuacji z przyczyn obiektywnych się nie znajdują (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 15 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Bk 159/21, opubl. w CBOSA). Do tej drugiej grupy, zdaniem organów orzekających w sprawie, należy skarżący, zaś Sąd tę ocenę podziela.

Końcowo wyjaśnić należy, że nie mógł zostać uwzględniony zawarty w skardze wniosek dowodowy w zakresie dotyczącym dopuszczania i przeprowadzenia uzupełniającego dowodu z zeznań S. D.. Zgodnie bowiem z art. 106 § 3 p.p.s.a., sąd może przeprowadzić wyłącznie dowody uzupełniające z dokumentów i to tylko wówczas, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i dodatkowo nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Skarżący natomiast - jako strona postępowania - mógł uczestniczyć w rozprawie przed Sądem i przedstawić na rozprawie swoje stanowisko. Pomimo jednak prawidłowego zawiadomienia profesjonalnego pełnomocnika skarżącego o terminie rozprawy (potwierdzenie odbioru zawiadomienia – k. 26 akt sądowych), ani skarżący, ani też ustanowiony przez niego pełnomocnik, z uprawnienia uczestnictwa w rozprawie nie skorzystali.

W tym stanie rzeczy, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.