Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, sygn. akt K 24/96
Trybunał Konstytucyjny
Data orzeczenia: 1997-06-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Hasła tematyczne: Powszechny obowiązek obrony
Żołnierze zawodowi
Powołane przepisy: article: art. 20a ust. 3 pkt 1
journal: Dz.U. 1997 nr 10 poz. 55
law: Obwieszczenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 31 grudnia 1996 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.
article: art. 8, art. 67 ust. 2, art. 92
journal: Dz.U. 1976 nr 7 poz. 36
law: Obwieszczenie Przewodniczącego Rady Państwa z dnia 16 lutego 1976 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej uchwalonej przez Sejm Ustawodawczy w dniu 22 lipca 1952 r.
Teza: Artykuł 20a ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych /t.j. Dz.U. 1997 nr 10 poz. 55/ w brzmieniu ustalonym przez art. 1 pkt 10 ustawy z dnia 9 listopada 1995 r. o zmianie ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz niektórych innych ustaw /Dz.U. 1996 nr 7 poz. 44/ jest zgodny z art. 8, art. 67 ust. 2 i art. 92 przepisów konstytucyjnych pozostawionych w mocy na podstawie art. 77 Ustawy Konstytucyjnej z dnia 17 października 1992 r. o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorządzie terytorialnym /Dz.U. nr 84 poz. 426 ze zm./.

TEZY

Artykuł 20a ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych /t.j. Dz.U. 1997 nr 10 poz. 55/ w brzmieniu ustalonym przez art. 1 pkt 10 ustawy z dnia 9 listopada 1995 r. o zmianie ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz niektórych innych ustaw /Dz.U. 1996 nr 7 poz. 44/ jest zgodny z art. 8, art. 67 ust. 2 i art. 92 przepisów konstytucyjnych pozostawionych w mocy na podstawie art. 77 Ustawy Konstytucyjnej z dnia 17 października 1992 r. o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorządzie terytorialnym /Dz.U. nr 84 poz. 426 ze zm./.


UZASADNIENIE

1. Wnioskodawca wskazuje, że jego wątpliwości co do zgodności z przepisami konstytucyjnymi budzi art. 20a ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, dodany na mocy art. 1 pkt 10 ustawy z dnia 9 listopada 1995 r. o zmianie ustawy o zawodowej służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz niektórych innych ustaw.

W ocenie Rzecznika Praw Obywatelskich art. 20a ust. 3 pkt 1 ustawy stawia żołnierzy zawodowych w sytuacji rażąco odmiennej od sytuacji żołnierzy zasadniczej służby wojskowej, kierowanych do służby w kontyngentach wojskowych poza granicami państwa tylko za zgodą żołnierza.

Zasada równości wobec prawa, tak jak ujmuje ją art. 67 ust. 2 przepisów konstytucyjnych pozostawionych w mocy, polega na tym, że wszystkie podmioty prawa /adresaci norm prawnych/, charakteryzujące się daną cechą istotną /relewantną/ w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednej miary, bez zróżnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Podstawowe, ale nie wyłączne cechy, ze względu na istnienie których nie wolno różnicować obywateli pod względem prawa, wymienia art. 67 ust. 2 przepisów konstytucyjnych pozostawionych w mocy /orzeczenie z dnia 9 marca 1988 r. U 7/87 - OTK 1988 poz.   i orzeczenia późniejsze/.

Z odstępstwem od zasady równości mamy do czynienia jeżeli kontrolowana norma traktuje odmiennie adresatów, którzy charakteryzują się wspólną istotną cechą. Nie zawsze jest to jednak równoznaczne z istnieniem dyskryminacji lub uprzywilejowania zakazanego przez art. 67 ust. 2 przepisów konstytucyjnych. W takim przypadku konieczna jest jeszcze ocena kryterium, na podstawie którego dokonano owego zróżnicowania. "Równość wobec prawa to także zasadność wybrania takiego a nie innego kryterium różnicowania podmiotów prawa. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie podkreślał związek zasady równości z zasadą sprawiedliwości, dopuszczając zróżnicowanie w prawie, o ile jest ono usprawiedliwione" /orzeczenie z dnia 28 listopada 1995 r. K 17/95 - OTK 1995 cz. II [pz.   /.

Z dotychczasowego orzecznictwa Trybunału wynika jednoznacznie, że zakazane jest nierówne traktowanie podmiotów podobnych, co jednak nie wyklucza nierównego traktowania podmiotów, które podobne nie są ze względu na daną cechę istotną, relewantną /vide m.in. orzeczenia w sprawach: U 7/87, K 3/89, K 6/89, K 5/91, K 10/93, P 1/94, K 10/95, K 17/95, K 30/95/.

W orzecznictwie TK podkreśla się, że realizacja konstytucyjnych zasad równości oraz sprawiedliwości społecznej nie oznacza konieczności przyznawania wszystkim kategoriom obywateli /grupom podmiotów/ jednakowych praw i jednakowych obowiązków. Niejednokrotnie prawidłowa realizacja tych zasad wymaga, w pewnych sytuacjach, kształtowania w sposób zróżnicowany praw i obowiązków poszczególnych grup obywateli. W zależności od podmiotowego i przedmiotowego zakresu poszczególnych regulacji ustawowych, sfera praw i obowiązków obywateli może zatem, a czasami wręcz powinna być kształtowana w sposób zróżnicowany, warunkujący osiągnięcie przez poszczególne kategorie podmiotów faktycznej równości. Istnieje zatem prawo ustawodawcy do odmiennego kształtowania sfery praw i obowiązków określonej kategorii podmiotów pod warunkiem, że te odmienne /niejednakowe dla wszystkich/ zasady oparte będą na istniejących pomiędzy poszczególnym kategoriami podmiotów odmiennościach w ich sytuacji faktycznej /U 7/87 - OTK 1988 poz. , K 8/94 - OTK 1994 poz.   , K 22/95 - OTK ZU 1996 nr 3 poz.  ; Kazimierz Działocha, Równość wobec prawa w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego w Polsce (w:) Zasada równości w orzecznictwie trybunałów konstytucyjnych, Acta Universistatis Wratislaviensis, Wrocław 1990/.

2. Ocena regulacji zawartej w art. 20a ust. 3 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych z punktu widzenia art. 67 ust. 2 przepisów konstytucyjnych wymaga więc ustalenia, czy możliwe jest wskazanie istnienia cechy faktycznej lub prawnej uzasadniającej różne traktowanie żołnierzy zawodowych i żołnierzy zasadniczej służby wojskowej w sytuacji określonej w kwestionowanym przepisie.

Słusznie zwraca uwagę Prokurator Generalny i Minister Obrony Narodowej, że sytuacja prawna żołnierzy zawodowych i żołnierzy zasadniczej służby wojskowej nie jest relewantna w zakresie ich statusu w siłach zbrojnych. Żołnierze zasadniczej służby wojskowej odbywają służbę na zasadach określonych w ustawie z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej /t.j. Dz.U. 1992 nr 4 poz. 16 ze zm./. Zgodnie z art. 60 ustawy żołnierze powoływani są do zasadniczej służby wojskowej na podstawie kart powołania, które w istocie są decyzją administracyjną. Sposób odbywania służby zasadniczej oraz obowiązki i uprawnienia żołnierzy określa ustawa oraz wydane na jej podstawie rozporządzenia i zarządzenia, a także regulaminy i rozkazy wydane przez Ministra Obrony Narodowej /art. 63 ustawy/. Karta powołania jest aktem administracyjnym /aktem administracyjnym indywidualnym/, a więc jednostronnym /władczym/ działaniem prawnym /czynnością prawną/ organu administracji państwowej lub innego administrującego organu państwa, opartym na obowiązujących przepisach prawa, a skierowanym do imiennie oznaczonego adresata w celu wywołania określonych skutków prawnych. W razie niestawienia się do służby bez uzasadnionej przyczyny, zarządza się przymusowe doprowadzenie przez Policję do oznaczonej jednostki, w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Zasadom przewidzianym w ustawie o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej nie podlegają osoby pełniące służbę wojskową z mocy szczególnego obowiązku określonego w ustawie o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych /art. 246 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej/. Taka regulacja wskazuje jednoznacznie na zróżnicowanie prawne statusu żołnierzy służby zasadniczej i żołnierzy zawodowych. Szczególny charakter służby pełnionej przez żołnierzy zawodowych potwierdza także sama forma nawiązania stosunku służbowego na podstawie aktu administracyjno-prawnego, wydanego jednak nie z urzędu, ale na wniosek.

Żołnierzem zawodowym jest żołnierz pełniący służbę stałą lub kontraktową zawodową służbę wojskową /art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy/.

W doktrynie prawa pracy oraz prawa administracyjnego powszechnie przyjmuje się, że stosunki służbowe służb zmilitaryzowanych czy mundurowych, nie są stosunkami pracy w rozumieniu prawa pracy, są natomiast stosunkami prawnymi o charakterze administracyjnoprawnym. W praktyce legislacyjnej, jak i przy stosowaniu prawa brak jest ostrej granicy między poszczególnym formami nawiązywania stosunków służbowych. Niejednokrotnie "powołanie" używane jest dla oznaczenia aktu będącego w swej treści w istocie mianowaniem bądź też stosowane są tzw. powołania pozorne, które są równoznaczne z mianowaniem.

Powołanie, o którym mowa w art. 8 ustawy jest w istocie mianowaniem. W świetle doktryny i orzecznictwa jest przy tym również oczywiste, że akt nominacji jest decyzją administracyjną. Zasadniczo odmienny charakter prawny "powołania" w ustawie o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych i powołania z kodeksu pracy, prowadzi do wniosku, iż termin ten został w tej ustawie użyty w sposób niewłaściwy, gdyż w gruncie rzeczy nawiązanie stosunku służbowego z żołnierzem zawodowym następuje w drodze mianowania. Niezależnie jednakże od tego, jak ostatecznie nazwie się akt prawny rodzący stosunek służbowy żołnierza zawodowego, nie ma podstaw, by kwestionować to, iż należy on do kategorii decyzji administracyjnych w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego /postanowienie SN z dnia 9 kwietnia 1992 r. III ARN 17/92 - OSP 1993 z. 2 poz. 44/.

Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy stosunek służbowy żołnierza zawodowego w służbie stałej powstaje w drodze powołania, na podstawie dobrowolnego zgłoszenia się do tej służby. Stosunek służbowy żołnierza zawodowego w służbie kontraktowej powstaje w drodze powołania, na podstawie umowy /kontraktu/, zawartej pomiędzy osobą, która dobrowolnie zgłosiła się do służby a właściwym organem wojskowym. W konsekwencji tej świadomej decyzji żołnierz zawodowy poddaje się regułom wynikającym ze służby, a charakteryzującym się szczególnymi obowiązkami i uprawnieniami. Zostały one określone w rozdziale 4 ustawy. Z art. 43 ustawy wynika, że żołnierz zawodowy ma szczególny obowiązek obrony Rzeczypospolitej Polskiej i poświecenia się służbie, Narodowi i Ojczyźnie. Jest obowiązany wykonywać rozkazy przełożonych i odpowiada za realizację powierzonych mu zadań. Okoliczności te wskazują na szeroko pojętą dyspozycyjność żołnierza zawodowego.

Wyjątkowy charakter zawodowej służby wojskowej podkreślono przede wszystkim w art. 2 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, zgodnie z którym żołnierze zawodowi pełnią służbę wojskową w interesie Rzeczypospolitej Polskiej. Służba ta wymaga w każdych okolicznościach zdyscyplinowania, lojalności i poświęcenia. Z drugiej jednak strony państwo zapewnia żołnierzom zawodowym warunki umożliwiające pełne oddanie się służbie, Narodowi i Ojczyźnie oraz zapewniające godziwe życie, rekompensując odpowiednio trud i wyrzeczenia związane z pełnieniem zawodowej służby wojskowej /art. 2 ust. 2 ustawy/. Konkretyzacją tego postanowienia jest m.in. art. 58 ustawy, gwarantujący żołnierzom zawodowym uposażenie zapewniające im warunki oddania się wyłącznie powierzonym im zadaniom służbowym oraz zapewniające warunki godziwego życia. Jako przykład szczególnych uprawnień przysługujących żołnierzom zawodowym można wskazać uprawnienia urlopowe /art. 53 ustawy/. Oprócz corocznego urlopu wypoczynkowego, w wymiarze 30 dni kalendarzowych, żołnierzom zajmującym określone stanowiska służbowe przysługują coroczne urlopy dodatkowe /art. 54 ustawy/. Żołnierzowi zawodowemu może być także udzielony urlop zdrowotny lub okolicznościowy. Szczególne uprawnienia przysługują nie tylko żołnierzom zawodowym, ale i członkom ich rodzin na mocy art. 60-62 ustawy. Ponadto odrębne przepisy regulują zasady przyznawania świadczeń emerytalnych oraz świadczeń z tytułu wypadków w związku z wykonywaniem obowiązków służbowych. Szczególny charakter zawodowej służby wojskowej potwierdza również tryb zwolnienia żołnierza zawodowego, określony w rozdziale 6 ustawy. Taka regulacja świadczy niewątpliwie o wyjątkowych warunkach zawodowej służby wojskowej, charakteryzującej się nie tylko szczególnymi obowiązkami, ale i szczególnymi uprawnieniami.

3. Rozdział ósmy konstytucji określający "Podstawowe prawa i obowiązki obywateli" w żadnym z artykułów nie zawiera ograniczeń praw i wolności w stosunku do członków sił zbrojnych. Korzystanie z praw może być jednak poddane dwojakim ograniczeniom: przedmiotowym i podmiotowym. W pierwszym przypadku musi być dokonane wyłącznie w drodze ustawy i dotyczyć sytuacji, które są konieczne w społeczeństwie demokratycznym dla zapewnienia bezpieczeństwa narodowego, porządku publicznego lub też ochrony praw i wolności innych osób. W drugim przypadku dopuszcza się możliwość wprowadzenia w stosunku do niektórych grup zawodowych pewnych ograniczeń w wykonywaniu praw i wolności. Generalne ograniczenia podmiotowe dotyczą członków sił zbrojnych, policji i funkcjonariuszy państwowych /Wiesław Śmiałek, Prawa i wolności żołnierzy w czynnej służbie wojskowej, regulacje prawne (w:) Prawa i wolności człowieka w warunkach służby wojskowej, Warszawa 1994, AON, str. 203-205/. Ustawodawca wielokrotnie skorzystał z możliwości dopuszczalnych ograniczeń praw i wolności w stosunku do żołnierzy w czynnej służbie wojskowej, w zgodzie z ratyfikowanymi przez Rzeczpospolitą Polską paktami.

Artykuł 22 ust. 2 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych wymienia między innymi dwie grupy zawodów, wobec których dopuszczalne jest stosowanie ustawowych ograniczeń w zakresie wolności zrzeszania się. Są to członkowie sił zbrojnych i Policji. Ustawa o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych precyzuje te ograniczenia w art. 68 i art. 69. Zgodnie z art. 68, w czasie pełnienia zawodowej służby wojskowej żołnierzowi nie wolno być członkiem partii politycznej ani stowarzyszenia lub innej organizacji o charakterze politycznym, brać udziału w działalności ruchów obywatelskich i innych ugrupowań obywateli o charakterze politycznym, brać udziału w zgromadzeniach o charakterze politycznym, prowadzić działalności politycznej, w tym rozpowszechniać publikacji dotyczących zagadnień politycznych. Z chwilą powołania żołnierza do zawodowej służby wojskowej ustaje jego dotychczasowe członkostwo w partii politycznej albo w stowarzyszeniu lub innej organizacji o charakterze politycznym, a także w związkach zawodowych.

Artykuł 8 Międzynarodowego Paktu Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych dopuszcza możliwość ograniczeń w korzystaniu z prawa tworzenia i przystępowania do związków zawodowych w stosunku do członków sił zbrojnych. Ograniczenie to w ustawie o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych wyraża art. 70, na mocy którego żołnierzom zawodowym nie wolno tworzyć i zrzeszać się w związkach zawodowych. Jednocześnie w art. 70 jeszcze raz podkreślono, iż obowiązkiem państwa jest  zagwarantowanie żołnierzowi zawodowemu godziwych warunków służby i uposażenia. Przykład ograniczenia wolności przemieszczania się, na podstawie art. 12 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, stanowi art. 51 ustawy. Żołnierz zawodowy jest obowiązany uzyskać na wyjazd i pobyt za granicą zezwolenie Ministra Obrony Narodowej lub organu wojskowego przez niego określonego. Podane przykłady dowodzą, że ograniczenia praw żołnierzy zawodowych mogą być większe niż innych obywateli. Żołnierze zawodowi wstępując w szeregi wojska dobrowolnie, świadomie godzą się na ograniczenie swych praw.

Ponadto nie powinno budzić wątpliwości, że podstawą służby wojskowej jest dyspozycyjność żołnierza zawodowego. Z uwagi na szczególny charakter służby i specyfikę armii opartej na hierarchicznym podporządkowaniu, rozkazodawstwie oraz jednoosobowym dowodzeniu konieczne jest wprowadzenie szeregu ograniczeń. W praktyce oznacza to konieczność zastosowania rozwiązań umacniających spójność i sprawność armii. Żołnierz służby zawodowej, decydując się świadomie na jej pełnienie, powinien zdawać sobie sprawę z istniejących ograniczeń.

W świetle przedstawionych argumentów nie znajduje uzasadnienia zarzut o niezgodności art. 20a ust. 3 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych z art. 67 ust. 2 pozostawionych w mocy przepisów konstytucyjnych, gdyż sytuacja faktyczna i prawna żołnierzy służby zasadniczej i zawodowej nie jest jednorodna. Różnice w sytuacji faktycznej i prawnej między tymi żołnierzami uzasadniają odmienne traktowanie adresatów przez kontrolowaną normę prawną.

4. Nie można także zgodzić się z zarzutem, że art. 20a ust. 3 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych jest sprzeczny z art. 8 pozostawionych w mocy przepisów konstytucyjnych. Przepis ten stwierdza: "Siły Zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej stoją na straży suwerenności i niepodległości Narodu Polskiego, jego bezpieczeństwa i pokoju". Zdaniem Rzecznika Praw Obywatelskich z przepisów konstytucyjnych wynika prawo do żądania od żołnierza wykonującego obowiązek obrony Ojczyzny w szczególnej formie służby zawodowej większych poświęceń, z narażeniem zdrowia i życia włącznie, o ile zagrożony jest byt Narodu oraz wartości powołane w art. 8 przepisów konstytucyjnych. Nie sposób jednak uznać - stwierdza Rzecznik Praw Obywatelskich, że prawo to rozciąga się także na sytuację kierowania poza granice państwa wydzielonych jednostek wojskowych, gdy byt narodowy nie jest bezpośrednio zagrożony. Brak jest więc podstaw konstytucyjnych do kierowania żołnierza zawodowego bez jego zgody do służby w kontyngentach wojskowych, wykonujących misje specjalne najczęściej w rejonach działań wojennych, a więc w sytuacji szczególnego zagrożenia dla życia i zdrowia.

Wobec stanowiska Rzecznika Praw Obywatelskich należy zbadać czy powierzenie żołnierzom zawodowym zadań określonych w kwestionowanym przepisie jest sprzeczne z art. 8 przepisów konstytucyjnych. Niewątpliwie art. 8 określa jedynie w sposób bardzo ogólny zadania stawiane przed Siłami Zbrojnymi RP, pozostawiając szczegółowe uregulowania Radzie Ministrów, uprawnionej do kreowania zasad polityki bezpieczeństwa, zgodnie z art. 52 ust. 2 pkt 8 Ustawy Konstytucyjnej z dnia 17 października 1992 roku.

Podstawowym obowiązkiem Sił Zbrojnych RP, według obowiązującego ustawodawstwa jest strzeżenie suwerenności i niepodległości Narodu Polskiego, jego bezpieczeństwa i pokoju. Armia polska może być użyta przeciwko innemu państwu w przypadkach podjęcia przez Sejm uchwały o stanie wojny. Podobne postanowienie może podjąć także Prezydent, ale tylko wtedy gdy Sejm nie obraduje. Jednakże nawet Sejm jest ograniczony w podejmowaniu tej decyzji. Może ją podjąć tylko w dwóch przypadkach: w razie zbrojnego napadu na Polskę lub gdy z umów zawartych z innymi państwami wynika obowiązek wspólnej obrony przeciw agresji /art. 24 ust. 1 Małej Konstytucji/. Takie rozwiązania prawne w zestawieniu z aktualną doktryną wojenną RP, która zakłada utrzymanie potencjału wojskowego o wyraźnie obronnym charakterze, dowodzą, że Siły Zbrojne RP mają być gwarancją utrzymania pokoju, nie zaś narzędziem agresji /Zenon Trejnis, Siły Zbrojne w transformacji ustrojowej w Polsce (w:) Transformacja ustrojowa Państw Europy Środkowej i Wschodniej, Warszawa 1996, UW INP, praca zbiorowa pod red. Eugeniusza Zielińskiego; P. Winczorek, J. Majchrowski, Ustrój państwowy RP, Warszawa 1993/.

Uchwała Komitetu Obrony Kraju z dnia 21 lutego 1990 r. w sprawie doktryny obronnej Rzeczypospolitej Polskiej /M.P. nr 9 poz. 66/ stanowi, że Siły Zbrojne RP nie będą podejmować żadnych działań, które budziłyby uzasadniony niepokój innych państw o swoje bezpieczeństwo. Jednak Wojsko Polskie, wcielając w życie pokojową politykę państwa, uczestniczy w działaniach sił Organizacji Narodów Zjednoczonych i innych podobnych przedsięwzięciach, mających na celu zapewnienie pokoju w różnych regionach świata, zgodnie z prawem międzynarodowym. Szeroki udział żołnierzy polskich w międzynarodowych misjach pokojowych jest świadectwem wysokiego prestiżu Wojska Polskiego.

Z art. 8 przepisów konstytucyjnych i powołanych wyżej artykułów Małej Konstytucji nie wynika jednak dla ustawodawcy zakaz regulowania sytuacji prawnej żołnierza zawodowego przez nałożenie nań obowiązków, które są konsekwencją obowiązków Rzeczypospolitej Polskiej jako członka społeczności międzynarodowej. Przyznaje to pośrednio sam wnioskodawca, nie kwestionując konstytucyjności art. 20a ust. 3 pkt 2 i 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, mimo że udział wydzielonych z sił zbrojnych pododdziałów w ćwiczeniach, akcjach ratowniczych, poszukiwawczych lub humanitarnych poza granicami państwa też mógłby być poddawany w wątpliwość jako wykraczający poza wąsko wykładaną formułę stania na straży suwerenności i niepodległości Narodu Polskiego, jego bezpieczeństwa i pokoju. Przytoczone przez wnioskodawcę argumenty odnoszą się do mniejszego - według niego - stopnia zagrożenia dla zdrowia i życia żołnierza biorącego udział w misjach specjalnych organizacji międzynarodowych w porównaniu z zagrożeniami, jakie niosą sytuacje przewidziane w art. 20a ust. 3 pkt 2 i 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Argumenty te nawiązują do hipotetycznych sytuacji faktycznych i nie są w stanie skutecznie podważyć domniemania konstytucyjności zaskarżonego przepisu ustawy.

Minister Obrony Narodowej trafnie zwraca uwagę na konstytucyjne uprawnienia organów państwa do podejmowania decyzji politycznych zgodnych z polską racją stanu, służących włączeniu Polski do międzynarodowych działań służących utrzymaniu bezpieczeństwa i pokoju. Utrzymanie bezpieczeństwa i pokoju we współczesnym świecie wymaga aktywnego współuczestnictwa poszczególnych państw w tym i Polski. Nie można a priori zakładać, że kierowanie poza granice państwa jednostek wydzielonych z sił zbrojnych jest niezgodne z konstytucją. Zauważyć trzeba jednak, że ten ważny problem winien zostać kompleksowo uregulowany w drodze ustawowej.

W odniesieniu do żołnierzy pełniących służbę wojskową skierowanie ich pododdziału poza granice państwa istotnie modyfikuje treść składających się na tę służbę obowiązków. Sytuacje, w których taka modyfikacja byłaby możliwa bez zgody żołnierza, niewątpliwie wymagają regulacji ustawowej. Ten formalny postulat spełnia zakwestionowany przez wnioskodawcę przepis. Wątpliwości wnioskodawcy dotyczą meritum. Należy więc przypomnieć, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego, że punktem wyjścia do rozważań o konstytucyjności przepisu winno być domniemanie jego zgodności z konstytucją, które w wyniku postępowania przed Trybunałem może zostać uchylone, a obowiązek wykazania okoliczności przemawiających za uchyleniem tego domniemania spoczywa na wnioskodawcy.

W odniesieniu do zaskarżonego przepisu wnioskodawca nie sprostał temu obowiązkowi. Sam wnioskodawca dostarcza argumentów przemawiających za konstytucyjnością przepisów umożliwiających bez zgody żołnierza zawodowego modyfikacje jego obowiązków służbowych wówczas, gdy modyfikacja ta polega na skierowaniu do służby poza granicami państwa, w sytuacjach przewidzianych w punktach 2 i 3 art. 20a ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Nie wskazuje jednak argumentów różniących w sensie prawnym te sytuacje od sytuacji uregulowanej w zaskarżonym punkcie 1 powołanego artykułu i ustępu. Powoływane przez wnioskodawcę argumenty mające świadczyć o takiej różnicy, dotyczą przecież różnic faktycznych i politycznych. Taka argumentacja nie może okazać się skuteczna w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym. Poza zakresem rozważań Trybunału w sprawie niniejszej muszą pozostać także szczegółowe kwestie związane z wynagrodzeniem, uposażeniem i warunkami socjalnymi żołnierzy zawodowych kierowanych do służby za granicą.

Trafnie przy tym zauważa Minister Obrony Narodowej, że odmowa wyrażenia przez żołnierzy zawodowych zgody na służbę w polskich kontyngentach wojskowych w misjach specjalnych organizacji międzynarodowych, stanowiłaby w istocie wyraz negatywnego stanowiska politycznego wobec decyzji organów uprawnionych do kształtowania polityki zagranicznej państwa. Byłoby to sprzeczne z zasadą apolityczności Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej. Przypomnieć zaś trzeba, że zasada apolityczności wojska i rozwiązanie umożliwiające cywilną kontrolę sił zbrojnych należą do standardów demokratycznego państwa prawnego. Konstytucyjność zaskarżonego przepisu nie może być zatem rozpatrywana w oderwaniu od art. 1 przepisów konstytucyjnych.

Dodatkowo należy zaznaczyć, iż regulacja zawarta w art. 20a ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. dotyczy tylko służby wojskowej żołnierzy zawodowych. Uzasadnieniem dla odmiennego sposobu rozwiązania tej kwestii w przypadku służby zasadniczej, to znaczy dla wymogu uzyskania zgody żołnierza na pełnienie służby za granicą, jest odmienny charakter i cel służby zasadniczej. Ustawa o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej stanowi, iż obrona Ojczyzny jest sprawą i obowiązkiem wszystkich obywateli Rzeczypospolitej Polskiej. Głównym celem zasadniczej służby wojskowej jest przygotowanie do realizacji tego zadania. Ustawa o powszechnym obowiązku obrony RP nie przewiduje możliwości kierowania żołnierzy zasadniczej służby wojskowej za granicę bez ich zgody.

5. Konstytucyjny obowiązek obrony RP wynikający z art. 92 pozostawionych w mocy przepisów konstytucyjnych jest realizowany w okresie pokoju głównie przez służbę wojskową obywateli, zarówno zawodową jak i odbywaną na zasadzie corocznego poboru do wojska. Zadania stawiane w ramach tej służby konkretyzuje ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej /Dz.U. 1992 nr 4 poz. 16 ze zm./, ustawa z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych /Dz.U. 1997 nr 10 poz. 55/ oraz ustawa z dnia 3 października o 1992 r. o przysiędze wojskowej /Dz.U. nr 77 poz. 386/. Art. 92 przepisów konstytucyjnych, zamieszczony został w rozdziale dotyczącym praw i obowiązków obywateli, a więc odnosi się nie tylko do żołnierzy. Nie wynika ponadto z niego zakaz pełnienia służby przez żołnierza zawodowego poza granicami kraju. Przepis ten odwołuje się do każdego obywatela, jego patriotyzmu i woli obrony Ojczyzny. Obowiązek obrony Ojczyzny został sformułowany ogólnie, bez wskazania co należy rozumieć pod pojęciem "obrona Ojczyzny". Tylko szeroka interpretacja nadaje mu obecnie właściwy sens. Przez obronę Ojczyzny należy rozumieć całokształt działań mających na celu utrwalanie i ochronę różnych wartości takich jak niepodległość, pokój, kultura, gospodarka. Wnioskodawca nie wskazał w czym miałaby wyrażać się sprzeczność zaskarżonego przepisu z art. 92 przepisów konstytucyjnych, opierając swój zarzut o bardzo wąską anachroniczną wykładnię art. 92 przepisów konstytucyjnych. Interpretacji tej Trybunał Konstytucyjny nie uznaje za trafną. Tym samym bezzasadny okazać się musi oparty na niej zarzut wnioskodawcy.

Z tych względów Trybunał Konstytucyjny orzekł jak w sentencji.