Postanowienie WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1025/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2013-08-26 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Kwarcińska po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 20 lipca 2012 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2007 r. postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

I SA/Gd 1025/12

UZASADNIENIE

Wnioskiem dołączonym do skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 12 marca 2013 r., skarżący R. K. zwrócił się o zwolnienie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 5.422 zł.

W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że utrzymuje się sam, mimo że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, która obecnie mieszka w Warszawie, jedynym jego dochodem jest wynagrodzenie z tytułu pełnienia funkcji prezesa zarządu w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w wysokości 500 zł miesięcznie, nie posiada jakiegokolwiek majątku, natomiast jego żona jest właścicielką mieszkania o powierzchni 64 m2, które stanowi jej majątek odrębny.

Postanowieniem z 9 lipca 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, że skarżący, przedstawił swoją sytuację finansową w sposób wybiórczy poprzez wskazanie jedynie tych okoliczności, które przemawiałyby za uznaniem, że znajduje się on w trudnej sytuacji finansowej, która nie pozwala mu na pokrycie kosztów sądowych. Skarżący udokumentował niskie dochody (500 zł) oraz znaczny stan egzekwowanych zobowiązań podatkowych (34.315.212,05 zł), jednocześnie uchylił się od przedłożenia dokumentów, które pozwalałyby przyjąć, że aktualnie nie osiąga on dochodów (przychodów) z działalności gospodarczej oraz nie posiada środków pieniężnych na rachunkach bankowych. Nie nadesłał również dowodów, które potwierdzałyby powoływaną przez niego okoliczność samodzielnego prowadzenia gospodarstwa domowego, tj. dokumentów obrazujących miesięczną kwotę wydatków ponoszonych przez skarżącego w związku z bieżącymi, niezbędnymi kosztami jego utrzymania. Nadto, skarżący odmówił przedstawienia dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej swojej żony, z którą pozostaje w związku małżeńskim, a pomiędzy małżonkami istnieje jedynie ustrój rozdzielności majątkowej.

Z tych względów uznano, że sytuacja majątkowa skarżącego pozostaje nadal niejasna i budzi uzasadnione wątpliwości.

Od powyższego orzeczenia pełnomocnik skarżącego wniósł sprzeciw. Z treści uzasadnienia wynika, że na obecnym etapie skarżący wnosi o zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej w ½ części. Środki na ten cel, jak również na sfinansowanie części wpisów sądowych w pozostałych sprawach toczących się przed tut. Sądem, skarżący pozyskał jednorazowo, stąd nie mogły one zostać ujęte w złożonym formularzu PPF.

Pełnomocnik wyjaśnił, że w związku z prowadzoną egzekucją, skarżący nie może dysponować swoim majątkiem; w ramach egzekucji zajęte zostały jego rachunki bankowe.

W ocenie pełnomocnika sam brak nadesłania przez skarżącego dokumentów nie może stanowić o odmowie przyznania prawa pomocy, co potwierdza powołane przez niego postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 listopada 2012 r., I FZ 421/12 (LEX nr 1247068). W takim wypadku ocenić należało, czy skarżący we wniosku wystarczająco wykazał, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. Pełnomocnik odniósł się do kwestii istniejącego w małżeństwie skarżącego ustroju rozdzielności majątkowej, która to okoliczność, wraz z faktem pozostawania przez małżonków w separacji faktycznej, zwalnia skarżącego z obowiązku przedstawienia dokumentów obrazujących sytuację majątkową żony. Takie też stanowisko zaprezentowane zostało w postanowieniach NSA z 18 maja 2010 r., II GZ 93/10 (LEX nr 673853), z 14 września 2011 r., II FZ 349/11 (LEX nr 898989) i z 15 marca 2012 r., I OZ 150/12 (LEX nr 1136754). Nadmienił przy tym, że małżonkowie nie wystąpili o rozwód ze względów religijnych.

Pełnomocnik nie zgodził się z poglądem, że przy ocenie możliwości płatniczych skarżącego brana jest pod uwagę wysokość przychodów, a nie dochodów z wykonywanej działalności gospodarczej. Zwrócił uwagę, że przedmiotem działalności skarżącego jest pośrednictwo handlowe w obrocie paliwami, które charakteryzuje się bardzo niską marżą, stąd właściwą jest kategoria dochodu a nie przychodu.

Pełnomocnik wskazał, że z uwagi na aktualną wysokość dochodów skarżącego nie ma on możliwości zabezpieczenia środków pieniężnych w wysokości pozwalającej mu ponieść pełne koszty sądowe toczących się postępowań. Nadto skarżący nie mógł poczynić oszczędności na poczet toczących się postępowań wcześniej, gdyż nie mógł się spodziewać ich wystąpienia. Zwrócił uwagę, że postępowania podatkowe są wszczynane niezależnie od podatnika, co różni je od postępowań w sprawach cywilnych. Z tej przyczyny skarżący nie miał wpływu na ich ilość i wysokość powstałych kosztów. Wyjaśnił również, że skarżący może je ponieść jedynie w łącznej kwocie 35.000 zł. Jednocześnie podniósł, że wpis sądowy od skargi w niniejszej sprawie został poniesiony przez skarżącego ze środków uzyskanych ze sprzedaży samochodu.

Reasumując, pełnomocnik stwierdził, że celem zwolnienia od kosztów jest umożliwienie podmiotom słabszym ekonomicznie realizację konstytucyjnego prawa do sądu. Oddalenie przedmiotowego wniosku pozbawi zaś skarżącego ochrony prawnej.

Do sprzeciwu nie dołączono żadnych dokumentów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako P.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

Zgodnie z brzmieniem art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3 cyt. przepisu).

W myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Przewidziana w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi instytucja prawa pomocy wywodzi swą genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów tego postępowania, nie sprowadza się jednak do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet Państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od generalnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 lutego 2012 r.,

I FZ 549/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Wobec powyższego – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.

Na podstawie art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

W niniejszej sprawie wobec stwierdzenia, że złożone przez skarżącego oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach jest niewystarczające, a także budziło uzasadnione wątpliwości (skarżący podał, że utrzymuje się z kwoty 500 zł miesięcznie, prowadzi sam gospodarstwo domowe, pomimo że pozostaje w związku małżeńskim, nie posiada oszczędności, a jednocześnie z akt spraw o sygn. I SA/Gd 699/13, I SA/Gd 700/13 i I SA/Gd 701/13 oraz I SA/Gd 536/13 wynika, że jest w stanie ponieść część kosztów sądowych w łącznej wysokości 35.000 zł) – na podstawie art. 255 P.p.s.a. – zażądano przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: (1) odpisów imiennych informacji o wysokości uzyskanych przez skarżącego i jego małżonkę dochodów w 2012 r. oraz odpisów wszystkich złożonych przez małżonków zeznań podatkowych za rok 2012 (tj. PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), bądź też stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wszystkich dochodach uzyskanych przez małżonków za ten rok; (2) odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za 2012 r. z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej; (3) odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej oraz odpisów złożonych za ww. okres deklaracji VAT-7 i ewidencji środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz ewidencji wyposażenia, a w przypadku zawieszenia/wyrejestrowania działalności gospodarczej stosownego dowodu na tę okoliczność; (4) odpisów złożonego przez skarżącego zgłoszenia identyfikacyjnego (NIP-1 z załącznikiem NIP-B) wraz z jego aktualizacjami; (5) dokumentów potwierdzających aktualną wysokość dochodów (w kwotach brutto i netto) uzyskiwanych przez skarżącego z tytułu wynagrodzenia za pełnienie funkcji prezesa zarządu spółki za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z informacją o wysokości dokonywanych potrąceń egzekucyjnych; (6) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, a także rachunków prowadzonych dla potrzeb wykonywanej przez skarżącego działalności gospodarczej, obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, bądź też oświadczenia złożonego przez każdego z małżonków o ich nieposiadaniu; (7) oświadczenia małżonki skarżącego w przedmiocie źródeł jej przychodów i wysokości osiąganych z nich dochodów za okres ostatnich trzech miesięcy oraz stosownych dokumentów je potwierdzających (np. zaświadczenia od pracodawcy o wysokości wynagrodzenia, umów zlecenia i umów o dzieło, a w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu i dochodu lub poniesionej straty za ww. okres); (8) oświadczenia małżonki skarżącego w przedmiocie jej majątku – wskazania nieruchomości, których jest ona właścicielem, posiadanych oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro; (9) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na skarżącego, jego małżonkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); (10) dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z majątku wnioskodawcy lub jego małżonki; (11) zaświadczeń wystawionych przez banki o wysokości aktualnego zadłużenia i wysokości spłacanych przez skarżącego lub jego małżonkę miesięcznych rat kredytowych oraz dokumentów obrazujących aktualną wysokość innych zobowiązań finansowych małżonków (wobec ZUS, urzędu skarbowego, kontrahentów, dostawców mediów i innych podmiotów); (12) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez skarżącego lub jego małżonkę kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę, ogrzewanie, itp.). Skarżący został poinformowany, że nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki tylko w sytuacji, gdy została orzeczona separacja i przedłoży on stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. Wskazano również, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty.

W piśmie z dnia 27 maja 2013 r. pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że pomiędzy małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej ustanowiony umową małżeńską majątkową z dnia 25 kwietnia 2006 r.; żona wnioskodawcy od lutego br. na stałe przebywa w Warszawie; małżonkowie pozostają w faktycznej separacji. Skarżący aktualnie zajmuje mieszkanie żony, które nabyła ona w roku 2006 i którego zakup sfinansowała środkami z kredytu bankowego udzielonego w wysokości 470.000 zł. Zarówno skarżący, jak i jego żona nie posiadają pojazdów mechanicznych. Pełnomocnik oświadczył, że wobec skarżącego prowadzonych jest szereg postępowań podatkowych dotyczących podatku akcyzowego i podatku od towarów i usług; łączna kwota zobowiązań wnioskodawcy z ww. tytułów wynosi 59.442.719 zł. Wszczęte zostały również postępowania egzekucyjne. Do pisma dołączono odpisy zawiadomień o zajęciu wynagrodzenia z dnia 15 czerwca i 6 września 2012 r. do łącznej kwoty 34.315.212,05 zł oraz odpis umowy majątkowej małżeńskiej.

Jednocześnie pełnomocnik wniósł o przedłużenie terminu do przedłożenia pozostałych wymaganych dokumentów o 7 dni, który to wniosek referendarz sądowy, zarządzeniem z dnia 29 maja 2013 r. (doręczonym w dniu 4 czerwca 2013 r.), uwzględnił.

Dnia 11 czerwca 2013 r. (data stempla pocztowego) pełnomocnik skarżącego nadesłał: (1) odpis zeznania podatkowego za rok 2012 r. (PIT-36L), w którym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej prowadzonej w zakresie hurtowej i detalicznej sprzedaży paliw stałych, ciekłych i gazowych wykazał dochód w kwocie 38.021 zł, deklarując przychód w wysokości 50.469.214,31 zł i koszty jego uzyskania w wysokości 50.431.193,31 zł; (2) odpis umowy o pracę zawartej na czas określony od 1 września do 30 listopada 2012 r. w wymiarze 1/10 czasu pracy z wynagrodzeniem w kwocie 150 zł miesięcznie oraz (3) odpis uchwały Zgromadzenia Wspólników "A" Sp. z o.o. w S. z dnia 15 maja 2012 r., na mocy której od czerwca 2012 r. przyznano wnioskodawcy wynagrodzenie w wysokości 500 zł netto w związku z pełnieniem funkcji Prezesa Zarządu.

Wbrew twierdzeniu pełnomocnika, Sąd stwierdza, że sytuacja majątkowa skarżącego pozostaje nadal niejasna. Istotnym jest, że skarżący nie nadesłał wszystkich wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na weryfikację zawartych we wniosku kluczowych danych dotyczących jego aktualnej sytuacji majątkowej oraz dokonanie jej pełnej oceny, w szczególności danych dotyczących źródeł i miesięcznych dochodów małżonków, posiadanych przez nich składników majątku, w tym środków pieniężnych oraz kwoty ponoszonych niezbędnych wydatków związanych z ich bieżącymi kosztami utrzymania. Tego rodzaju oceny nie sposób było dokonać – jak sugeruje pełnomocnik – wyłącznie na podstawie danych zawartych w złożonym przez skarżącego wniosku z tych przyczyn, że – jak już wskazano powyżej – skarżący podał, że utrzymuje się z kwoty 500 zł miesięcznie, prowadzi sam gospodarstwo domowe, pomimo że pozostaje w związku małżeńskim, nie posiada oszczędności, a jednocześnie z akt spraw o sygn. I SA/Gd 699/13, I SA/Gd 700/13 i I SA/Gd 701/13 oraz I SA/Gd 536/13 wynika, że jest w stanie uiścić część wpisów sądowych w łącznej wysokości 35.000 zł.

Podkreślić trzeba, że pomimo wyznaczenia skarżącemu dodatkowego terminu do przedstawienia wszystkich wymaganych dokumentów, wskazał on (i udokumentował) jedynie te okoliczności, które przemawiałyby za uznaniem, że znajduje się on w trudnej sytuacji finansowej, która nie pozwala mu na pokrycie kosztów sądowych. Przedłożone dokumenty w konfrontacji ze złożonymi przez skarżącego i jego pełnomocnika oświadczeniami okazały się być bowiem niewystarczające; nie odzwierciedlały one wszystkich istotnych aktualnych danych dotyczących stanu majątkowego skarżącego, które należy wziąć pod uwagę dokonując oceny jego kondycji finansowej w świetle przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji nie sposób stwierdzić, czy w ogóle, a jeśli tak, to w jakiej części jest on w stanie ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie. Zwrócić przy tym uwagę należy, że na etapie sprzeciwu, pełnomocnik wskazał, że skarżący posiada środki na poniesienie połowy należnego wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Jednocześnie źródła tych środków (którymi rzekomo dysponuje skarżący) pełnomocnik nie podał.

W pierwszej kolejności podkreślić należy, że wnioskodawca już z samego faktu nałożenia na niego zobowiązania w trybie art. 255 P.p.s.a., tj. przedłożenia dodatkowych dokumentów celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy jego możliwości płatniczych oraz wskazaniu, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty mógł wywieść, że złożone przez niego we wniosku oświadczenie uznano za niewystarczające oraz że zostanie obciążony negatywnymi skutkami związanymi z nieprzedłożeniem wymaganych dokumentów. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 P.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 P.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 P.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05, niepubl.).

Dokonana przez Sąd analiza danych wynikających ze złożonego przez skarżącego wniosku oraz przedłożonych przez jego pełnomocnika dokumentów, pozwala przyjąć, że skarżący przedstawił swoją sytuację majątkową i możliwości płatnicze selektywnie, powołując i dokumentując jedynie te okoliczności, które potwierdzają trudną sytuację finansową, w jakiej się aktualnie znajduje, tj. dokumentując bardzo niskie dochody (500 zł) oraz znaczny stan egzekwowanych zobowiązań podatkowych (34.315.212,05 zł).

Zauważyć należy, że skarżący dokumentując źródła i wysokość osiąganych przez siebie dochodów całkowicie pominął tę część wezwania, która dotyczyła prowadzonej przez niego działalności gospodarczej (punkty od 2 do 4 i 6). Wprawdzie nadesłał odpis zeznania podatkowego za rok 2012, w którym wykazał uzyskany z tego tytułu przychód i dochód, to jednak – pomimo wyraźnego zobowiązania w tym zakresie – w żaden sposób nie odniósł się do kwestii przychodów (dochodów) z tego tytułu osiąganych aktualnie. Podkreślić przy tym trzeba, że zgodnie z danymi ujawnionymi w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej RP (CEIDG) wnioskodawca nadal prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą "A" R. K. Brak jest natomiast dowodu przeciwnego, z którego wynikałoby, że zwiesił jej wykonywanie, bądź też ją wyrejestrował.

Sąd podziela pogląd wyrażony w postanowieniu NSA z 7 lutego 2012 r., sygn. I FZ 549/11 (publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl), że miarodajną dla oceny zdolności płatniczych osób prowadzących działalność gospodarczą nie jest kategoria dochodu a przychodu. Za rok ubiegły wnioskodawca z tytułu hurtowej i detalicznej sprzedaży paliw stałych, ciekłych i gazowych zadeklarował przychód w wysokości 50.469.214,31 zł, co pozwala przyjąć, że dysponował on znacznymi środkami pieniężnymi; średni miesięczny przychód z tytułu wykonywanej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej w roku 2012 wyniósł bowiem 4.205.767,59 zł. Brak jest natomiast podstaw, aby przyjąć – jak chce pełnomocnik – że skarżący wykonując działalność ww. zakresie stosował niskie marże; na tę okoliczność nie przedłożono bowiem żadnych dowodów.

W ocenie Sądu skarżący nadal dysponuje środkami pieniężnymi o znacznej wartości. Za takim stanowiskiem przemawia fakt, że w sprawach o sygn. akt I SA/Gd 699/13, I SA/Gd 700/13 i I SA/Gd 701/13 oraz I SA/Gd 536/13 skarżący zwracając się o zwolnienie od kosztów sądowych wskazał, że jego aktualne możliwości płatnicze pozwalają mu na uiszczenie wpisu sądowego od skarg jedynie w części, tj. w kwotach po 10.000 zł w każdej z trzech pierwszych ww. spraw oraz 5.000 zł w sprawie zarejestrowanej pod sygn. I SA/Gd 536/13. Co więcej, w niniejszej sprawie jest on w stanie uiścić połowę należnego wpisu od skargi kasacyjnej (2.711 zł). Bez wątpienia nie mógł on zgromadzić środków w takiej wysokości wyłącznie z dochodów udokumentowanych w niniejszej sprawie, które wynoszą 500 zł miesięcznie. Zdaniem Sądu kwota ta nie pozwala na zaspokojenie nawet podstawowych, bieżących i powszechnie uznawanych za konieczne kosztów utrzymania dorosłej osoby, jak chociażby uiszczenie opłat związanych z eksploatacją mieszkania (skarżący zajmuje lokal o powierzchni 64 m2), zakupem wyżywienia i środków czystości. Warto przy tym nadmienić, że skarżący nie podnosi, że ww. zakresie korzysta z pomocy członków najbliższej rodziny, czy też z pomocy społecznej, mimo że kwota osiąganego przez niego dochodu uprawnia go do korzystania ze świadczeń z pomocy społecznej; zgodnie z § 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r. poz. 823) od 1 października 2012 r. kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi bowiem 542 zł.

Skarżący nie przedłożył również wymienionych w wezwaniu dokumentów obrazujących wysokość wydatków związanych z kosztami utrzymania, które winny być w jego posiadaniu, gdyby jak twierdzi, prowadził sam gospodarstwo domowe. Z tych względów uzasadnione wątpliwości budzi oświadczenie skarżącego o samodzielnym prowadzeniu tego gospodarstwa, zwłaszcza w kontekście jego oświadczenia o wysokości miesięcznych dochodów oraz nieposiadaniu żadnego majątku (w tym oszczędności).

Znamiennym jest, że skarżący uchylił się także od przedstawienia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, w tym z konta o numerze 34 1560 0013 9403 1000 0004 3955, z którego w dniu 23 stycznia 2013 r. uiścił wpis sądowy od skargi w niniejszej sprawie w kwocie 10.844 zł. Tym samym uniemożliwił weryfikację swojego oświadczenia w części dotyczącej braku zasobów pieniężnych, które – jak wskazywać mogą przywołane okoliczności – może posiadać.

Odnosząc się zaś do podniesionej przez pełnomocnika okoliczności nieprzedstawienia wyciągów z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych, z uwagi na to, że podlegają one zajęciu egzekucyjnemu, Sąd wyjaśnia, że fakt zajęcia rachunków bankowych w toku prowadzonej egzekucji w żaden sposób nie wpływa na niemożność uzyskania wyciągów z kont, których skarżący wciąż jest posiadaczem. Nadto, w przypadku posiadania rachunków internetowych (a tego rodzaju rachunki obecnie prowadzą dla swoich klientów w zasadzie wszystkie banki) wydruk z takiego rachunku zastępuje wyciąg sporządzony przez bank; brak jest podstaw do przyjęcia, że bank odmówiłby skarżącemu sporządzenia wymaganych wyciągów z kont, gdyby z takim wnioskiem wystąpił.

Warto nadmienić, że zgodnie z art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (Dz. U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665 ze zm.), środki pieniężne znajdujące się na rachunkach oszczędnościowych, rachunkach oszczędnościowo-rozliczeniowych oraz na rachunkach terminowych lokat oszczędnościowych jednej osoby, niezależnie od liczby zawartych umów, są wolne od zajęcia na podstawie sądowego lub administracyjnego tytułu wykonawczego do wysokości trzykrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw, bez wypłat nagród z zysku, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego za okres bezpośrednio poprzedzający dzień wystawienia tytułu wykonawczego. Do przepisu tego wyraźnie odwołuje się art. 8 § 1 pkt 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 1015). W powołanym przepisie ustawodawca wyznaczył granice tzw. przywileju egzekucyjnego, który może być wiązany jedynie z rachunkami oszczędnościowymi, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowymi i terminowymi lokatami oszczędnościowymi. Posiadaczowi rachunku oszczędnościowego przysługuje ochrona przed egzekucją, ale tylko w granicach określonych w art. 54 Prawa bankowego, bez względu na źródło, z którego pochodzą środki gromadzone na takim rachunku (zob. Z. Ofiarski, Komentarz do art. 54 ustawy – Prawo bankowe, Komentarz LEX 2013). Celem instytucji zawartej w art. 54 ust. 1 Prawa bankowego jest zapewnienie egzekwowanemu dłużnikowi pewnego minimum egzystencjalnego.

Sąd nie podziela stanowiska pełnomocnika, świetle którego istniejący w małżeństwie skarżącego ustrój rozdzielności majątkowej zwalnia z obowiązku przedłożenia dokumentów i podania informacji dotyczących sytuacji finansowej jego małżonki (skarżący podał jedynie, że żona jest właścicielka mieszkania o powierzchni 64 m2 oraz że nie posiada pojazdu mechanicznego).

W ocenie Sądu zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej nie skutkuje brakiem obowiązku przedstawienia informacji oraz dokumentów dotyczących majątku i dochodów małżonki, gdyż o zwolnieniu strony od kosztów sądowych nie decyduje tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka.

W świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa pomiędzy małżonkami odnosi się do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Przede wszystkim dotyczy zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także samodzielnego dysponowania swoim majątkiem (por. postanowienie NSA z 25 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ 441/11, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Względem siebie małżonkowie mają obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, publ. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8).

Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd uznał, że skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Zdaniem Sądu skarżący uniemożliwił dokonanie pełnej oceny swojej kondycji finansowej poprzez powoływanie okoliczności (i ich udokumentowanie) w taki sposób, by prowadziły one do wniosku, że aktualnie nie ma on realnych możliwości poniesienia kosztów sądowych. Takie zachowanie skarżącego, polegające na selektywnym podawaniu informacji i przedkładaniu dokumentów – wbrew temu, co podnosi pełnomocnik – skutkuje zaś niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Skarżący bowiem pomimo uzyskiwania niewielkich dochodów utrzymuje się sam, co prowadzi do wniosku, że sam ponosi bieżące, konieczne wydatki, których kwoty nie podał. Przyjąć zatem należy, że posiada na ten cel środki (przy czym nieznane ani źródło, ani też kwota posiadanych środków). Co więcej, posiada on także środki na poniesienie części kosztów sądowych, których w żadnej ze spraw o przyznanie prawa pomocy nie wykazał, choć taki obowiązek na nim ciążył.

Końcowo, Sąd wskazuje, że skarżący również w poprzednim wniosku o przyznanie prawa pomocy w sposób wybiórczy przedstawił stan posiadanego majątku. Skarżący ubiegał się o zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie na etapie wniesienia skargi na decyzję organu podatkowego. W złożonym wówczas oświadczeniu skarżący nie podał, że jest właścicielem samochodu. Jak zaś wynika z uzasadnienia sprzeciwu, po negatywnym rozpoznaniu żądania skarżącego postanowieniem Referendarza sądowego z 10 stycznia 2013 r., środki na uiszczenie należnego wpisu sądowego w kwocie 10.844 zł, uzyskał on właśnie ze sprzedaży samochodu.

Z tych wszystkich względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.