Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 415/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-06-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 690
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych - tekst  jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Sękowska, Sędziowie sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska, asesor WSA Anna Sidorowska-Ciesielska (spr.), Protokolant sekr. sąd. Wioletta Matuszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] grudnia 2018 r. nr [...] Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu odmówił potwierdzenia, że J. S. (dalej: "skarżący") spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2018 r., poz. 690, dalej: "ustawa o działaczach opozycji").

W uzasadnieniu organ przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy:

Wnioskiem z 11 czerwca 2018 r. J. S. zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

W protokole udostępnienia dokumentów z 4 grudnia 2018 r. skarżący stwierdził, że w dokumentacji sprawy znajdują się podpisane przez niego tylko dwa dokumenty: potwierdzenie współpracy i zobowiązanie o zachowaniu tajemnicy wobec osób bliskich.

Zaskarżoną decyzją z [...] grudnia 2018 r. Prezes IPN stwierdził, że skarżący nie spełnia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Organ zaznaczył, że w wyniku kwerendy przeprowadzonej w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono teczkę personalną tajnego współpracownika pseudonim "[...]" dotyczącą J. S. s. J. ur. [...] sierpnia 1946 r., (sygn. [...]), w której znajdują się między innymi dwa napisane odręcznie zobowiązania. Pierwsze zobowiązanie podpisane nazwiskiem i imieniem wnioskodawcy, o następującej treści: "Zobowiązuję się do zachowania w tajemnicy faktu oraz treści rozmowy przeprowadzonej z funkcjonariuszem Służby Bezpieczeństwa. Treść tych rozmów zachowam w ścisłej tajemnicy nawet przed osobami najbliższymi". Drugie zobowiązanie podpisane pseudonimem "[...]" wraz z podaniem nazwiska, imienia i adresu wnioskodawcy o następującej treści: "Zobowiązuje się do udzielania pomocy Służbie Bezpieczeństwa w [...] w zakresie przekazania informacji o osobach z podziemia [...], które dostarczyły mi matrycę do produkcji nielegalnych ulotek (2 szt.). Powyższe informacje w tej sprawie przekaże funkcjonariuszowi SB. Powyższe zobowiązanie napisałem dobrowolnie i własnoręcznie. W kontaktach z funkcjonariuszem SB będę używał pseudonimu "[...]". Dokumenty te zawierają wszystkie elementy zobowiązania do współpracy z organami bezpieczeństwa państwa. Zestawienie treści tych dokumentów z informacjami pochodzącymi z teczki personalnej TW ps. "[...]" oraz zapisami ewidencyjnymi wskazuje na wytworzenie tych dokumentów w ramach działań operacyjnych związanych ze zdobywaniem informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. W części III teczki personalnej TW ps. "[...]" znajduje się informacja z [...] września 1984 r. sporządzona przez funkcjonariusza organów bezpieczeństwa państwa z rozmowy werbunkowej ze skarżącym, podczas której przekazał on informacje dotyczące figuranta [...] krypt. "[...]" numer rejestracyjny [...] prowadzonej przez tutejszy Wydział [...] oraz figuranta [...] krypt. "[...]" numer rejestracyjny [...] prowadzonej przez [...] w [...]. Odnaleziono także teczkę pracy tajnego współpracownika ps. "[...]" (t. 2), w której znajdują się notatki służbowe sporządzone przez funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa z odbytych spotkań z TW ps. "[...]" z [...] października 1984 r., [...] listopada 1984 r., [...] grudnia 1984 r., [...] stycznia 1985 r. Z tych notatek służbowych wynika, że tajny współpracownik ps. "[...]" przekazywał informacje dotyczące S. S., osób go odwiedzających. Informował także o dyskusjach, które odbywały się w mieszkaniu S. S. na tematy polityczne oraz o zachowaniu S. podczas takich spotkań. Jak przekazał wnioskodawca z osób, które odwiedzały S. S. rozpoznał K., S. R. oraz S. S.

Prezes IPN podkreślił, że informacja z [...] września 1984 r. pochodząca z części III teczki personalnej TW ps. "[...]" oraz notatki służbowe znajdujące się w teczce pracy tajnego współpracownika ps. "[...]" (t. 2) to dokumenty wytworzone przy udziale wnioskodawcy jako tajnego współpracownika organów bezpieczeństwa państwa, czym wypełniają dyspozycje art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Organ uznał zatem, że zestawienie treści ww. dokumentów z informacjami pochodzącymi z teczki personalnej TW ps. "[...]" oraz zapisami ewidencyjnymi wskazuje na wytworzenie tych dokumentów w ramach działań operacyjnych związanych ze zdobywaniem informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Dokumenty te spełniają więc kryteria, o których mowa w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Przedstawione dokumenty zostały wytworzone przy wykorzystaniu informacji przekazanych przez wnioskodawcę w ramach czynności tajnego informatora przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Odnaleziono również inne dokumenty ewidencyjne dotyczące skarżącego w tym. m.in.: kartę [...] z kartoteki ogólnoinformacyjnej Wydział "[...]" [...], z której wynika, że J. S. został zarejestrowany przez Wydział [...] jako tajny współpracownik ps. "[...]" do numeru [...]; sprawę zakończono w dniu[...]grudnia 1986 r.; materiały zdjęto z ewidencji z powodu odmowy współpracy i złożono w archiwum Wydział "[...]" [...] do numeru [...]; zapis z dziennika rejestracyjnego [...], z którego wynika, że w dniu [...] września 1984 r. został zarejestrowany przez Wydział [...] tajny współpracownik ps. "[...]" do numeru [...]; w dniu [...] grudnia 1986 r. zdjęty z ewidencji i przekazany do archiwum do numeru [...]; zapis z inwentarza akt działu [...][...], z którego wynika, że materiały dotyczące J. S. ps. "[...]" numer rejestracyjny [...] zostały przekazane przez Wydział [...] do archiwum do numeru [...]; w rubryce "ilość tomów" widnieje zapis: "[...]".

Skargę na powyższą decyzję wniósł J. S. Wskazał on, że znajdujące się w aktach dokumenty, tj. potwierdzenie współpracy i zobowiązanie o zachowaniu tajemnicy wobec osób bliskich, zostały podpisane przez niego tylko i wyłącznie w obawie przed utratą zdrowia lub życia i pomimo ich podpisania nigdy nie podjął współpracy. Wszelkie próby nawiązania z nim stałego kontaktu jako ze współpracownikiem służb były ignorowane czego konsekwencją, było po wielu nieudanych próbach zdjęcie go z ewidencji jako współpracownika w dniu [...] grudnia 1986 r. z powodu odmowy współpracy, co zostało udokumentowane w aktach, które złożono w Wydziale "[...]" [...] w [...] pod nr. [...]. Skarżący zaznaczył, że był pierwszy raz zatrzymany i aresztowany jako działacz w nielegalnych wówczas strukturach "[...]" w dniu [...] sierpnia 1983 r. Przesiedział wraz z dwoma innymi osobami w pomieszczeniu piwnicznym [...] w [...] do [...] września 1983 r., gdzie byłem przesłuchiwany codziennie. Przez kolejne 6 lat był nękany i nachodzony w pracy, domu i nawet z ulic miasta. Próbowano go namawiać na współpracę, obiecując wyjście na wolność i spokój. W końcu dla własnego dobra, ulżenia w cierpieniach i w obawie o własne zdrowie i życie podpisał te dwa dokumenty. Skarżący stwierdził, że dokumenty zgromadzone przez pracownika SB w żaden sposób nie mogą i nie powinny być uznane jako tworzone przez niego. Wobec powyższego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Prezes IPN wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Na rozprawie w dniu 27 czerwca 2019 r. Sąd oddalił wnioski dowodowe zawarte w piśmie procesowym z 26 czerwca 2019 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Istota sporu w tej sprawie sprowadza się do tego, czy dokumenty znajdujące się w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu i dotyczące skarżącego, mogły być uznane za dokumenty wytworzone przez niego lub przy jego udziale, w ramach czynności, o których stanowi art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji.

Działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Zgodnie z art. 5 ustawy o działaczach opozycji, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, że osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie, co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa (art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji).

W ocenie Sądu, treść odnalezionych dokumentów opisanych w uzasadnieniu decyzji (w szczególności zobowiązanie do współpracy z organami bezpieczeństwa, notatki służbowe sporządzone przez funkcjonariuszy SB z obytych ze skarżącym spotkań z [...] października 1984 r., [...] listopada 1984 r., [...] grudnia 1984 r. oraz [...] stycznia 1985 r.) wykazuje na związek pomiędzy wytworzeniem dokumentu, udziałem skarżącego w jego wytworzeniu i kwalifikacją tej czynności jako wykonywanej w ramach jego działania w charakterze tajnego informatora. Dokumenty te wskazują niewątpliwie, że skarżący był traktowany przez służbę bezpieczeństwa jako tajny współpracownik (ps. [...]"). W aktach Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono bowiem dokumenty dotyczące pozyskania skarżącego do współpracy przez służbę bezpieczeństwa w dniu [...] września 1984 r. (rezultat pozyskania k. 27 akt administracyjnych, podpisane przez skarżącego zobowiązanie do współpracy oraz zobowiązanie do zachowania w tajemnicy) oraz dokumenty potwierdzające czynną współpracę ze służbą bezpieczeństwa (notatki służbowe sporządzone przez funkcjonariuszy SB z obytych ze skarżącym spotkań). Organ na podstawie tych dokumentów był uprawniony przyjąć, że zostały one wytworzone przy udziale skarżącego w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Dokumenty te pozwalały na przyjęcie, że skarżący brał czynny udział w tej rejestracji i po jej dokonaniu wykonywał czynności jako tajny informator lub pomocnik przy zdobywaniu informacji. Okoliczność, że notatki służbowe ze spotkań ze skarżącym zostały sporządzone przez funkcjonariusza służby bezpieczeństwa i nie ma na nich podpisu skarżącego, nie wpływa na zmianę stanowiska w tej sprawie. W świetle art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, nie ma znaczenia, że skarżący nie podpisał tych dokumentów, albowiem wystarczające jest to, że zostały one wytworzone przy jego udziale. Znajdujące się w zasobach IPN notatki z rozmów są dokumentami organów bezpieczeństwa państwa, wytworzonymi przy udziale skarżącego, bowiem powstały w oparciu o rozmowy przeprowadzone ze skarżącym. Notatki te zawierają informacje przekazywane przez skarżącego (jako tajnego informatora), podczas cyklicznie organizowanych spotkań z oficerem prowadzącym, tym samym zachodziły podstawy do przyjęcie, że skarżący brał udział w wytwarzaniu dokumentów, służących operacyjnemu zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa. Skarżący w istocie nie kwestionuje faktu spotkań z funkcjonariuszem SB B. M. ani tego, że podpisał zobowiązanie do współpracy z tą służbą.

Ustawodawca w sposób jednoznaczny uzależnił uzyskanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, od braku w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej dokumentów bezpośrednio świadczących o współpracy zainteresowanego z aparatem bezpieczeństwa. Organ prawidłowo ocenił, że dokumenty znajdujące się w archiwum mieszczą się w kategorii dokumentów, o których stanowi art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Należy podzielić stanowisko organu, że dokumenty te zostały wytworzone przy udziale skarżącego w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora, co było wystarczającą przesłanką do odmowy potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Zakres postępowania prowadzonego przez organ w tego rodzaju sprawach jest ograniczony, ponieważ opiera się na swojego rodzaju kwerendzie akt znajdujących się w archiwum Instytut Pamięci Narodowej. Z tego względu zarzut naruszenia art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji był nieuzasadniony. Nie doszło również do naruszenia art. 80 K.p.a. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego.

Istotą postępowania prowadzonego przez organ, jest wyłącznie ustalenie czy w zasobach IPN znajdują się dokumenty spełniające kryteria określone w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Organ prowadzący postępowanie nie był uprawniony do oceny powodów współpracy skarżącego ze służbami bezpieczeństwa, czy prowadzonych przez niego działań antykomunistycznych. Organ nie jest uprawniony do prowadzenia w tym zakresie postępowania dowodowego. Natomiast zasada prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), jak również obowiązek organu wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), nie mogą stanowić podstawy do wyjścia przez właściwy w sprawie organ poza granice wyznaczone przedmiotem postępowania, czyli dokonywania ustaleń, których nie przewiduje ustawodawca w danym postępowaniu. Oznacza to, że jeżeli przedmiotem postępowania jest stwierdzenie, czy w aktach Instytutu Pamięci Narodowej zachowały się określone dokumenty dotyczące zainteresowanego, to organ nie jest uprawniony do dokonywania ustaleń w zakresie tego, czy skarżący prowadził działalność opozycyjną i czy poniósł z tego tytułu jakąś szkodę. Nie ulega wątpliwości, że tego rodzaju żądanie wykracza poza przedmiot postępowania toczącego się przed Prezesem Instytutu Pamięci Narodowej na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji.

Sąd oddalił wnioski dowodowe skarżącego złożone na rozprawie. W myśl art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.),dalej P.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Zakres postępowania dowodowego jest wyznaczony przez funkcję sądowej kontroli administracji, jaką jest ocena legalności zaskarżonego aktu lub czynności. Oznacza to, że sąd administracyjny może w toku uzupełniającego postępowania dowodowego dokonywać wyłącznie tych ustaleń, które mają wpływ na jego ocenę legalności aktu czy czynności, a jednocześnie postępowanie takie nie może prowadzić do ustalenia stanu faktycznego sprawy administracyjnej.

Wnioski dowodowe skarżącego zmierzał do wykazania, że skarżący był działaczem opozycji antykomunistycznej i jakie z tego powodu poniósł konsekwencje. Okoliczności te nie mają znaczenia w rozpoznawanej sprawie, która dotyczy tego, czy w zasobach IPN znajdują się dokumenty spełniające kryteria określone w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Tym samym przeprowadzenie wnioskowanych przez skarżącego dowodów na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. nie było zasadne. Należy podkreślić, że celem decyzji wydawanej na podstawie art. 4 ustawy o działaczach opozycji jest stwierdzenie, czy w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej znajdują się dokumenty wytworzone przez stronę lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Stąd też co do zasady dowody składane przez stronę nie będą miały wpływu na rozstrzygnięcie Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej w tym przedmiocie, ponieważ w tym postępowaniu organ przeprowadza przede wszystkim kwerendę pozostających w jego dyspozycji materiałów archiwalnych.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.