Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1010/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-09-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Siegień (spr.) Asesor WSA Sławomir Antoniuk Protokolant Michał Samoraj po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 września 2006 r. sprawy ze skargi K. Z. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] marca 2005 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] marca 2005 r. utrzymał w mocy postanowienie Prezydenta Miasta W. z dnia [...] stycznia 2005 r., który na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, położonej w W. przy ul. [...], ozn. jako dawna działka nr [...]-cz z dawnego obrębu [...], stanowiąca obecnie działkę ewidencyjna nr [...]-cz z obrębu [...].

Nieruchomość położona w W. przy ul. [...] o powierzchni [...] m2, stanowiąca własność S. i L. Z., została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa na podstawie decyzji Naczelnika Wydziału Terenów Urzędu Dzielnicowego W. z dnia [...] marca 1976 r., z przeznaczeniem pod budowę poligonu doświadczalnego i bazy transportowo - magazynowej dla Politechniki [...] oraz pod inne inwestycje przewidziane przy realizowaniu budowy dzielnicy przemysłowej [...], zgodnie z decyzją lokalizacyjną z dnia [...] lutego 1973 r. nr [...] oraz z dnia [...] sierpnia 1973 r. nr [...].

Prawo własności S. i L. Z. do przedmiotowej nieruchomości ustalono na podstawie odpisu świadectwa Urzędu Hipotecznego przy Sądzie Grodzkim w W. z dnia [...] lutego 1943 r. nr [...] i odpisu z odpisu aktu notarialnego z dnia [...] września 1942 r. i z dnia [...] lipca 1937 r.

Postanowieniem Sądu Rejonowego dla Miasta W. [...] Wydział Cywilny z dnia [...] kwietnia 1984 r. sygn. akt [...] spadek po S. Z. nabyła żona L. Z. w całości. Pismem z dnia [...] lutego 1996 r. L. Z wystąpiła z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Starosta Powiatu W. decyzją z dnia [...] lutego 2001 r. umorzył postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], stanowiącej dawną działkę nr [...]. Po rozpoznaniu odwołania L. Z. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2002 r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji z zaleceniem wyjaśnienia stanu prawnego całości wywłaszczonej nieruchomości.

Decyzją z dnia [...] maja 2004 r. Prezydent Miasta W. odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda [...] uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Podczas prowadzonego postępowania ustalono (pismo pełnomocnika Politechniki [...] z dnia [...] marca 2004 r.), że przed Sądem Okręgowym w W. [...] Wydziałem [...] sygn. akt [...] jest prowadzone postępowanie w sprawie o ustalenie uwłaszczenia na przedmiotowej nieruchomości Politechniki [...], na podstawie przepisu art. 182 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym.

W świetle powyższych okoliczności Wojewoda [...] uznał, że rozstrzygnięcie sprawy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia przez inny organ, w tym przypadku przez Sąd Okręgowy w W., a zatem zawieszenie postępowania było zasadne.

Skargę na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] marca 2005 r. złożył K. Z., podnosząc, że organy orzekające w rozpatrywanej sprawie nie wzięły pod uwagę, że zgodnie z paragrafem 1 statutu Politechniki [...] jest ona państwową akademicką szkołą wyższą mającą osobowość prawną. Należy tym samym do kategorii podmiotów wymienionych w art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczeniu nieruchomości oraz art. 200 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Do stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego przez państwowe osoby prawne wyłącznie właściwym organem jest wojewoda lub rada gminy w ramach postępowania administracyjnego, a nie sąd powszechny. Wystąpienie skarżącego o zwrot wywłaszczonej nieruchomości pisemnym wnioskiem wyklucza możliwość nabycia wieczystego użytkowania z mocy samego prawa, na podstawie przepisu art. 182 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 65, poz. 385, z późn. zm.).

Ponadto skarżący podkreślił, że postanowieniem z dnia [...] lutego 1999 r. Sąd Rejonowy dla W. założył księgę wieczystą Nr [...] i dokonał wpisów zgodnie z wniesionym wnioskiem Politechniki [...]. Jednakże prawomocnym orzeczeniem z dnia [...] czerwca 2001 r. sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w W. uchylił postanowienie Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...] lutego 1999 r. o wpisie do księgi wieczystej.

W dniu [...] lutego 2002 r. pełnomocnik Politechniki [...] wniósł do Sądu Okręgowego w W. przeciwko Skarbowi Państwa pozew o ustalenie nabycia przez Politechnikę [...] prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, której częścią jest przedmiotowa nieruchomość nr ewid. [...]. W pozwie wykazano tą samą podstawę prawną jak przy próbie wpisu do ksiąg wieczystych w 1999 r., to jest art. 182 ustawy z 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym. O powyższym Prezydent Miasta W. poinformował skarżącego dopiero w postanowieniu z dnia [...] stycznia 2005 r. Wobec powyższego skarżący uważa, że postępowanie uwłaszczeniowe powinno być zawieszone na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. do zakończenia postępowania o zwrot nieruchomości, gdyż zostały złożone wnioski o zwrot wywłaszczonych nieruchomości wchodzących w skład obecnej działki nr ewid. [...]. Rozstrzygnięcie o zasadności zwrotu wywłaszczonej nieruchomości stanowi bowiem zagadnienie wstępne w postępowaniu uwłaszczeniowym, gdyż uwłaszczenie nie może być dokonywane z naruszeniem prawa osób trzecich.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga wniesiona w rozpoznawanej sprawie nie jest uzasadniona, bowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Kontrola sądowo- administracyjna aktów lub czynności organów administracji publicznej w zakresie ich zgodności z prawem sprowadza się do wyjaśnienia w toku rozpoznawania danej sprawy, czy organy administracji nie naruszyły prawa w stopniu mającym wpływ na wynik tej sprawy, według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania zaskarżonego aktu.

W rozpatrywanej sprawie jest bezsporne, że przed Sądem Okręgowym w W. [...] Wydziałem [...] sygn. akt [...] jest prowadzone postępowanie w sprawie o ustalenie uwłaszczenia Politechniki [...] na przedmiotowej nieruchomości, zgodnie z art. 182 ustawy z 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 65, poz. 385).

Państwowe uczelnie jako osoby prawne nabyły użytkowanie wieczyste zarządzanych przez siebie gruntów oraz własność budynków i urządzeń trwale z tym gruntem związanych na podstawie powołanego art. 182 ustawy z 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym. Jest to nabycie z mocy prawa z dniem 27 września 1990 r. (art. 210 powołanej ustawy) i dotyczy tylko gruntów stanowiących własność Skarbu Pańtwa. Jedynie grunty komunalne będące w zarządzie uczelni stały się przedmiotem użytkowania wieczystego, a budynki i urządzenia trwale z tym gruntem związanych – przedmiotem prawa własności – w dniu 5 grudnia 1990 r., na podstawie art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79 poz. 464, z późn. zm.).

W wyroku z dnia 8 października 2002 r. (III RN 181/01; Lex nr 77187), Sąd Najwyższy stwierdził, że wywłaszczona nieruchomość, która w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym pozostawała w zarządzie uczelni, nie stała się z mocy art. 182 ust. 1 tej ustawy przedmiotem użytkowania wieczystego tej uczelni, jeżeli przed tą datą spełniły się przesłanki zwrotu nieruchomości byłemu właścicielowi. Fakt nabycia powyższych praw na podstawie art. 182 powołanej ustawy może zatem stwierdzić tylko sąd w postępowaniu o ustalenie prawa, zgodnie z art. 189 k.p.c. (zob. E. Drozd, Z. Truszkiewicz Gospodarka gruntami i wywłaszczanie nieruchomości. Komentarz, Kraków 1995, str. 351). Organ administracyjny rozpatrujący sprawę zwrotu nieruchomości, która pozostawała w dniu wejścia w życie ustawy o szkolnictwie wyższym w zarządzie uczelni, nie może w sprawie dotyczącej zwrotu nieruchomości wyrażać poglądów czy uczelnia skutecznie nabyła prawo użytkowania wieczystego, czy też nie. Ustawa o szkolnictwie wyższym nie przewidziała bowiem obowiązku prowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie potwierdzenia przekształcenia prawa zarządu uczelni do gruntu w użytkowanie wieczyste, kończącego się wydaniem decyzji o charakterze deklaratoryjnym.

W orzecznictwie sądowym przyjęty został pogląd, że nie można orzec o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, która okazała się zbędna na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej, na której zostało ustanowione i istnieje w czasie orzekania o jej zwrocie prawo użytkowania wieczystego (uchwała SN z dnia 22 grudnia 1993 r., III AZP 24/93; PUG 7-8/1994). Prowadziłoby to bowiem do sytuacji, że grunt, który przestał być własnością Skarbu Państwa, jest obciążony prawem użytkowania wieczystego, co w świetle postanowień art. 232 § 1 k.c. nie jest dopuszczalne. Postępowanie uwłaszczeniowe i postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości mają charakter odrębny. To właśnie pierwsze z nich może rzutować na wynik drugiego, czyniąc zwrot nieruchomości niemożliwym do przeprowadzenia.

Skoro zatem przed Sądem Okręgowym w W. [...] Wydziałem [...] sygn. akt [...] jest prowadzone postępowanie w sprawie o ustalenie uwłaszczenia Politechniki [...] na przedmiotowej nieruchomości, zgodnie z art. 182 ustawy z 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym, to obowiązkiem organu orzekającego w sprawie zwrotu tej nieruchomości było, stosownie do art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., zawiesić to postępowanie do czasu zakończenia postępowania sądowego w sprawie o ustalenie uwłaszczenia Politechniki [...].

Z zagadnieniem wstępnym, w rozumieniu przepisu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., mamy bowiem do czynienia wówczas, gdy istnieje konieczność rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd, co należy rozumieć w ten sposób, że dana kwestia prawna stała się niezbędna do rozstrzygnięcia w toku postępowania administracyjnego lub przepisy prawa wymagają ustalenia stanu prawnego w danej kwestii mającej znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a w toku postępowania okaże się, że ustalenie tego stanu może nastąpić tylko w drodze rozstrzygnięcia właściwego organu lub sądu. W rozpatrywanej sprawie rozpatrzenie wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest uzależnione od uprzedniego ustalenia przez sąd powszechny, czy Politechnika [...] została, na podstawie art. 182 ustawy z 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym, uwłaszczona z mocy prawa na przedmiotowej nieruchomości.

Mając powyższe na względzie, Sąd działając na podstawie przepisów art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.