Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 450/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2012-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 30 ust. 1 i ust. 2; art. 32 ust. 1
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Sudoł Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędzia WSA Elżbieta Kowalik – Grzanka (spr.) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Wioleta Gładczuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi W. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 26 września 2005 r. nr [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta przez Zastępcę Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. przyznano W. M. zasiłek rodzinny na dziecko W. M. w wysokości 43 zł miesięcznie na okres 1 września 2005 r. – 31 sierpnia 2006 r. oraz jednorazowy dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie 90 zł.

Przedmiotowe rozstrzygnięcie zostało wydane w następstwie rozpatrzenia wniosku ww. z dnia 30 sierpnia 2005 r.

Z kolei decyzją z dnia 28 lipca 2006 r. nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. – z uwagi na wniosek ww. o rezygnację z przyznanych świadczeń – stwierdził wygaśnięcie ww. decyzji z dnia 26 września 2005 r. jako bezprzedmiotowej.

W dniu 1 lipca 2009 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T.wpłynęła informacja z Urzędu Marszałkowskiego Województwa [...], w świetle której od dnia 2 października 2004 r. do sprawy W. i S. M. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Od tej daty S. M. podlega bowiem ustawodawstwu państwa Irlandii, objętego przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Decyzjami z dnia 28 października 2010 r. (sygn. akt [...] i [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło nieważność wyżej wskazanych decyzji jako wydanych z naruszeniem przepisów o właściwości (art. 156 § 1 pkt 1 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego). Od dnia 2 października 2004 r., tj. zaistnienia elementu koordynacji organem właściwym w zakresie przyznania świadczeń rodzinnych stał się bowiem Marszałek Województwa [...] z uwagi na regulację zawartą w art. 21 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W następstwie powyższych rozstrzygnięć dokumentacja sprawy została przekazana do [...] Urzędu Marszałkowskiego w dniu 31 marca 2011 r. Pismami z dnia 4 i 29 kwietnia 2011 r. Marszałek Województwa [...] - jako organ rzeczowo właściwy w rozumieniu art. 23a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych - wezwał W. M. do przedłożenia dokumentacji niezbędnej do rozpatrzenia jej wniosku z dnia 30 sierpnia 2005 r. i ustalenia w Polsce prawa do świadczeń rodzinnych.

W pouczeniu organ wskazał, że brak przedstawienia dokumentacji spowoduje wydanie decyzji odmawiającej prawa do świadczeń rodzinnych, a świadczenia rodzinne już pobrane przypisane zostaną do zwrotu jako pobrane nienależnie.

Pismem z dnia 26 maja 2011 r. Marszałek Województwa [...] w oparciu o art. 24a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych pozostawił wniosek W. M. o ustalenie świadczeń rodzinnych na okres zasiłkowy 2005/2006 bez rozpoznania.

Pismem datowanym na dzień 8 lipca 2011 r. Marszałek Województwa [...] poinformował W. M. o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego o ustalenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

Następnie decyzją z dnia 25 lipca 2011 r. nr [...] Marszałek Województwa [...] orzekł o zwrocie przez W. M. nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych;

- zasiłku rodzinnego na dziecko W. M. od dnia 1 września 2005 r. do dnia 31 lipca 2006 r. w wysokości 473 zł wraz z odsetkami ustawowymi wyliczonymi od dnia 1 października 2005 r. do dnia wydania decyzji w wysokości 312,40 zł i dalszymi odsetkami ustawowymi od dnia 26 lipca 2011 r. do dnia zapłaty;

- dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie 90 zł wraz z odsetkami ustawowymi wyliczonymi od dnia 1 października 2005 r. do dnia wydania decyzji w wysokości 63,80 zł i dalszymi odsetkami ustawowymi od dnia 26 lipca 2011 r. do dnia zapłaty;

W podstawie prawnej decyzji wskazano art. 73 rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków rodzin przemieszczających się we wspólnocie, ust. 2 decyzji nr H1 z dnia 12 czerwca 2009 r. dotyczącej zasad przechodzenia od rozporządzeń Rady (EWG) nr 1408/71 i (EWG) nr 574/72 do rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 i (WE) nr 987/2009 oraz stosowania decyzji i zaleceń Komisji Administracyjnej ds. Zabezpieczenia Społecznego Pracowników Migrujących, ust. 3 decyzji nr E1 z dnia 12 czerwca 2009 r. w sprawie praktycznych porozumień dotyczących okresu przejściowego dla wymiany danych drogą elektroniczną, o której mowa w art. 4 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009, art. 87 ust. 8 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, art. 21, art. 23a ust. 2, ust. 3 i ust. 8, art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 3 oraz ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, art. 104 i art. 107 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 4 grudnia 2008 r. w sprawie określenia wysokości odsetek ustawowych.

W uzasadnieniu wydanej decyzji Marszałek Województwa [...] przytaczając dotychczasowy stan faktyczny sprawy oraz fakt wydania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzji eliminujących decyzje z dnia 26 września 2005 r. i z dnia 28 lipca 2006 r. wskazał, że zgodnie z art. 23a ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych marszałek województwa ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Z kolei w świetle art. 30 ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne uważa się; 1. świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 3. świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne.

W odwołaniu od ww. decyzji W. M. wniosła o jej uchylenie i umorzenie postępowania w pierwszej instancji, względnie o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Decyzją z dnia 30 kwietnia 2012 r. sygn. akt [...](wydaną w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 21, art. 23a ust. 9, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1 i art. 32 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych) Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło ww. decyzję w części:

- obejmującej pkt 1 tiret pierwsze obejmujące słowa "wyliczonymi od dnia 1.10.2005 r. do dnia wydania decyzji w wysokości 312,40 zł i dalsze odsetki ustawowe od dnia 26.07.2011 r. do dnia zapłaty";

- obejmującej pkt 1 tiret drugie obejmujące słowa "wyliczonymi od dnia 1.10.2005 r. do dnia wydania decyzji w wysokości 63,80 zł i dalsze odsetki ustawowe od dnia 26.07.2011 r. do dnia zapłaty";

- punktu 2 rozstrzygnięcia zawartego w decyzji (mówiącego o łącznej kwocie podlegającej zwrotowi w dniu wydania decyzji) -

i w tym zakresie umorzyło postępowanie pierwszej instancji.

W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ drugiej instancji odwołując się do dotychczasowego przebiegu sprawy, wydanych rozstrzygnięć oraz treści art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazał, że świadczenia rodzinne wypłacone wnioskodawczyni na mocy decyzji Prezydenta Miasta z dnia 26 września 2005 r. (wypłacone w okresie 1 września 2005 r. – 31 lipca 2006 r.) są świadczeniami nienależnie pobranymi, o których mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy. Wnioskodawczyni została bowiem pouczona o tym, że wyjazd poza granice RP winien być zgłoszony właściwemu organowi. Ponadto pismem z dnia 26 maja 2011 r. (stanowiącym odpowiedź na pismo strony z dnia 14 maja 2011 r.) Marszałek Województwa [...] poinformował stronę, że brak uzupełnienia wniosku z dnia 30 sierpnia 2005 r. o żądane dokumenty spowoduje wydanie decyzji odmownej (w przedmiocie świadczeń rodzinnych) oraz konieczność zwrotu świadczeń już pobranych jako świadczeń nienależnych. W powyższym świetle świadczenia rodzinne wypłacono pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń rodzinnych – braku decyzji właściwego organu ustalającej, że stronie przysługuje prawo do tych świadczeń oraz pouczeniu o braku przedmiotowego prawa.

W ocenie Kolegium organ pierwszej instancji błędnie ustalił, że pobrane świadczenia należy również traktować jako świadczenia, o których mowa w art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ustalenie to było błędne, gdyż zasiłek rodzinny w Irlandii był wypłacany od dnia 1 kwietnia 2007 r. a uprawnienie do jego pobierania w Irlandii powstało po pobraniu w Polsce świadczeń za okres zasiłkowy 2005/2006. Jednocześnie należało skorygować wydaną decyzję w zakresie orzeczenia o odsetkach, gdyż obowiązek ich spłaty jak i ich wysokość wynika wprost z przepisów prawa.

Ponadto Kolegium wskazało, że postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń zostało wszczęte po zakończeniu sprawy o przyznanie świadczeń przez pozostawienie wniosku bez rozpatrzenia wobec braku współdziałania strony. Co więcej, od pobrania świadczeń wypłaconych w okresie 1 września 2005 r. – 31 lipca 2006 r. nie minęło jeszcze 10 lat. W związku z tym w sprawie nie mógł mieć zastosowania art. 30 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazujący, że nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat.

Kolegium podniosło również, że stwierdzenie nieważności decyzji wydanych we wrześniu 2005 r. oraz w lipcu 2006 r. nie przekreśla możliwości orzekania w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. W sprawie wydano bowiem decyzje z naruszeniem przepisów o właściwości. Niemniej jednak przyczyna takiego stanu rzeczy leży po stronie strony, gdyż w odpowiednim czasie to strona (pouczona o takim obowiązku) nie poinformowała organu o wyjeździe członka rodziny za granicę.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku W.M. wniosła o uchylenie wydanych w sprawie rozstrzygnięć. Wydanym decyzjom skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez brak zastosowania art. 32 przedmiotowego aktu normatywnego oraz naruszenie art. 7, art., 8, art. 10, art. 77 i art. 107 k.p.a.

W uzasadnieniu skargi wskazano m.in., że wyeliminowanie decyzji przyznającej świadczenie rodzinne w następstwie stwierdzenia jej nieważności nie daje podstaw do żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Uruchomienie trybów nadzwyczajnych weryfikacji decyzji ostatecznej przewidzianych w k.p.a. jest bowiem możliwe jedynie w sytuacji wystąpienia przesłanek, które nie zostały objęte normą zamieszczoną w art. 32 w zw. z art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Ponadto osnowa decyzji wydanej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze została sformułowana w sposób budzący zdziwienie. Mocą tej decyzji uchylono bowiem decyzję wydaną przez organ pierwszej instancji w części oraz umorzono w tym zakresie prowadzone postępowanie pierwszej instancji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany swojego wcześniejszego stanowiska.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli sądu administracyjnego jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, przy czym w sprawowaniu tej kontroli sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, rozstrzygając w granicach danej sprawy (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).

Ponadto, wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji administracyjnej może nastąpić jedynie wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 ww. ustawy.

Sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji, przeprowadzona w niniejszej sprawie w oparciu o ww. kryterium, wykazała że zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały zgodnie z prawem, co oznacza, że skarga W. M. nie zasługiwała na uwzględnienie.

Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji (skorygowaną przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze) jak i drugiej instancji stanowił przepis art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którymi osoba, która pobrała nienależne świadczenie rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu (art. 30 ust. 1). Za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne uważa się świadczenie rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (art. 30 ust. 2 pkt 1).

W treści art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca posłużył się pojęciem "świadczenia nienależnie pobranego".

"Świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania).

Warunkiem uznania świadczenia za nienależnie pobrane jest wcześniejsze pouczenie świadczeniobiorcy o braku prawa do pobierania świadczenia przy zaistnieniu określonych okoliczności. Zgodnie bowiem z art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne.

Ponadto, obowiązek zwrotu "świadczenia nienależnie pobranego" obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia.

Zatem nienależnie pobrane świadczenie to świadczenie rodzinne wypłacone pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych, albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli niepowiadomienie o tych okolicznościach bądź złożenie w tym zakresie nieprawdziwych oświadczeń było świadomym i zamierzonym działaniem (lub zaniechaniem) świadczeniobiorcy.

W realiach rozpatrywanej sprawy decyzją z dnia 26 września 2005 r. nr [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta przez Zastępcę Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. przyznano W. M. zasiłek rodzinny na dziecko W. M. w wysokości 43 zł miesięcznie na okres 1 września 2005 r. – 31 sierpnia 2006 r. oraz jednorazowy dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego – wyprawkę w kwocie 90 zł. Przedmiotowe rozstrzygnięcie zostało wydane w następstwie rozpatrzenia wniosku ww. z dnia 30 sierpnia 2005 r. Z kolei decyzją z dnia 28 lipca 2006 r. nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. – z uwagi na wniosek ww. o uchylenie przyznanych świadczeń – stwierdził wygaśnięcie ww. decyzji z dnia 26 września 2005 r. jako bezprzedmiotowej.

W dniu 1 lipca 2009 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. wpłynęła informacja z Urzędu Marszałkowskiego Województwa [...], w świetle której od dnia 2 października 2004 r. do sprawy W. i S. M. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Od tej daty S. M. podlega bowiem ustawodawstwu państwa Irlandii, objętego przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Decyzjami z dnia 28 października 2010 r. (sygn. akt [...] i [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło nieważność wyżej wskazanych decyzji jako wydanych z naruszeniem przepisów o właściwości. Od dnia 2 października 2004 r., tj. zaistnienia elementu koordynacji organem właściwym w zakresie przyznania świadczeń rodzinnych stał się bowiem Marszałek Województwa [...] z uwagi na regulację zawartą w art. 21 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Co istotne, Marszałek Województwa [...] - jako organ rzeczowo właściwy do rozpoznania wniosku skarżącej z dnia 30 sierpnia 2005 r. po ustaleniu zaistnienia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego - z uwagi na brak odpowiedzi w zakresie obowiązku przedłożenia przez skarżącą stosownych dokumentów pozostawił przedmiotowy wniosek bez rozpoznania pismem z dnia 26 maja 2011 r. (vide: akta administracyjne).

Pozostawienie wniosku bez rozpoznania oznaczało, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczeń rodzinnych za okres 1 września 2005 r. – 31 lipca 2006 r. Ww. pismo stanowiło wskazanie na brak prawa do pobierania przedmiotowych świadczeń.

Ponadto należy zauważyć, że już w momencie składania wniosków o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (w dniu 31 maja 2004 r. i 30 sierpnia 2005 r.) skarżąca własnoręcznym podpisem potwierdziła zapoznanie się z pkt V formularzy wniosków o ustalenie prawa do świadczeń (odnoszących się do okoliczności dotyczących ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych) i złożyła w tej materii stosowne oświadczenia.

W ocenie Sądu w tym składzie, skarżąca została skutecznie pouczona o obowiązku informowania organu o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń, co z punktu widzenia treści art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest równoznaczne z pouczeniem o braku prawa do pobierania świadczenia. W sytuacji bowiem, gdy zainteresowana podpisała pouczenia, przyjąć należy, że została z nimi w odpowiedni sposób zaznajomiona i nie ma podstaw do ustalania, czy zrozumiała treść pouczenia. Jeżeli bowiem osoba ubiegająca się o świadczenie rodzinne składa w tym celu wniosek, będąc właściwie pouczoną o braku prawa do pobierania świadczenia, warunek z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy uznać za spełniony. Żaden przepis powołanej ustawy nie nakłada na organ obowiązku ustalania, czy strona wnosząca o przyznanie świadczenia rodzinnego zrozumiała treść pouczenia, które podpisała. Takiej powinności organu nie da się także wyprowadzić z treści art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2011 r., I OSK 1325/11; orzeczenia.nsa.gov.pl).

Nie bez znaczenia jest tutaj również fakt, iż to sama skarżąca w dniu 24 lipca 2006 r. skierowała do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. pismo wskazując, iż z dniem 1 sierpnia 2006 r. chce zrezygnować z pobierania świadczeń rodzinnych (vide: pismo z dnia 24 lipca 2006 r. – akta administracyjne).

Wskutek powyższego uznać należy, że świadczenia pobrane przez zainteresowaną na podstawie pierwotnego rozstrzygnięcia, tj. decyzji z dnia 26 września 2005 r. stały się świadczeniami nienależnie pobranymi.

Konsekwencją nienależnie pobranych świadczeń stał się obowiązek ich zwrotu, co wynika z art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 oraz ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

W związku z tym w sprawie doszło do wydania decyzji przez Marszałka Województwa [...] orzekającej o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń we wskazanej powyżej wysokości oraz - w następstwie odwołania – kasacyjnej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, którą to decyzję należy ocenić jako w pełni prawidłową.

Odnosząc się do zarzutów skargi, należy uznać za słuszny pogląd organu odwoławczego, iż zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych – na tle regulacji zawartej w art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych można domagać się także wtedy gdy decyzja przyznająca te świadczenia (wydana z naruszeniem przepisów o właściwości w następstwie braku stosownej informacji od podmiotu uprawnionego, w tym wypadku informacji od skarżącej o wyjeździe członka rodziny poza granicę) zostanie wyeliminowana z obrotu prawnego w drodze stwierdzenia jej nieważności.

Norma zawarta w art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi bowiem "przepis szczególny", o którym mowa w art. 163 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego, dający możliwość uchylenia bez zgody strony m.in. prawidłowej w momencie wydawania decyzji ostatecznej, na mocy której strona nabyła prawo. Celem takiego postępowania jest wyeliminowanie decyzji (lub jej części), wywołującej określone skutki prawne (tworzącej określony stan prawny). Ponadto postępowanie administracyjne w sprawie zmiany lub uchylenia decyzji administracyjnej przyznającej świadczenia rodzinne może dotyczyć jedynie aktu administracyjnego będącego w obrocie prawnym.

Nie można z kolei uznać, że wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji administracyjnej wadliwej już od momentu jej wydania (jako wydanej z naruszeniem przepisów o właściwości) nie daje możliwości dochodzenia zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, które - co warte podkreślenia – jedynie z uwagi na negatywną postawę strony taką właśnie wadliwą a limine decyzją zostały stronie przyznane i następnie rzeczywiście wypłacone. W ocenie Sądu taka sytuacja nie mieści się w respektowanym przez skład orzekający w niniejszej sprawie, zapatrywaniu sądów administracyjnych, w świetle którego generalnie nie jest możliwe domaganie się zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, jeżeli organ administracji dokona weryfikacji ostatecznej decyzji administracyjnej w trybie przepisów ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (zob. w tej materii m.in.: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, sygn. akt IV SA/GL 786/07; System informacji Prawnej Lex nr 501799).

W ocenie Sądu niezasadny jest nadto zarzut odnoszący się do przedawnienia dochodzonej należności. Decyzją "ustalającą świadczenia nienależnie pobrane" nie jest jak wskazuje błędnie skarżąca decyzja Prezydenta Miasta z dnia 26 września 2005 r. r. lecz decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 kwietnia 2012 r. stanowiąca przedmiot skargi do sądu administracyjnego.

Ponadto art. 30 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazuje, że decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych nie wydaje się, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat. W realiach sprawy sporne świadczenia zostały skarżącej wypłacone w okresie 1 września 2005 r. - 31 lipca 2006 r. Trudno zatem uznać, aby ww. 10 - letni termin już upłynął.

Rozstrzygnięcie zawarte w ww. decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego należy zaś uznać za w pełni prawidłowe mając na uwadze treść art. 138 § 1 pkt 2 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego.

W przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych nie zawarto bowiem podstawy prawnej uprawniającej do wydania decyzji orzekającej o przypisaniu do zwrotu kwoty odsetek od nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Zatem decyzja organu pierwszej instancji w części odnoszącej się do obowiązku zwrotu odsetek pozbawiona była podstawy prawnej i jako taka została przez organ odwoławczy słusznie zmodyfikowana. Organ ten nie miał ponadto obowiązku "utrzymania pozostałej części decyzji w mocy". Należy wskazać, iż art. 138 § 1 pkt 1 i 2 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego wyczerpująco określa rodzaje rozstrzygnięć, które mogą być podejmowane na jego podstawie. W świetle powołanej normy organ odwoławczy może utrzymać w mocy zaskarżony akt (pkt 1). Uprawniony jest także, by uchylając w całości lub w części rozstrzygnięcie organu niższego stopnia w tym zakresie orzec co do istoty sprawy, jak również uchylając rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, umorzyć postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części (pkt 2).

Odnosząc się z kolei do zarzutu naruszenia art. 10 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego należy wskazać, że w toku postępowania skarżąca posiadała pełną orientację co do swojej sytuacji procesowej. W toku prowadzonego postępowania skarżącą pouczono o treści art. 10 § 1 ww. ustawy (vide: pismo z dnia 8 lipca 2011 r.) jak i zapoznano ze wszystkimi istotnymi dla rozstrzygnięcia dowodami.

W reasumpcji wszystkich powyższych rozważań należy uznać, że w sprawie nie zaistniały podstawy do wyeliminowania ww. rozstrzygnięć z obrotu prawnego.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.