Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 179/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 101 ust. 1 i 59 ust. 1
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Jaśkowska Sędziowie NSA Monika Nowicka del. WSA Iwona Kosińska (spr.) Protokolant asystent sędziego Agnieszka Chorab po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Miasta i Gminy Wschowa o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta i Gminy Wschowa a Prezydentem Miasta Świnoujście w przedmiocie wskazania organu właściwego do wydania decyzji w sprawie skierowania M.W. do domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Burmistrza Miasta i Gminy Wschowa jako organ właściwy w sprawie


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 19 września 2014 r. Burmistrz Miasta i Gminy Wschowa wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie "sporu kompetencyjnego" z Prezydentem Miasta Świnoujście dotyczącego wskazania organu właściwego do wydania decyzji w sprawie skierowania małoletniego M.W. do domu pomocy społecznej.

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Świnoujściu Wydziału Rodzinnego i Nieletnich z dnia 31 lipca 2014 r., sygn. akt III RNsm 119/14 rozwiązana została przez Sąd dotychczasowa rodzina zastępcza dla małoletniego M.W., którego rodzice nie żyją. Postanowieniem tym Sąd Rejonowy zwolnił także ciotkę małoletniego E.C.-G. ze sprawowanej dotychczas funkcji opiekuna prawnego małoletniego. Równocześnie Sąd postanowił o umieszczeniu małoletniego w Domu Pomocy Społecznej w Zdunach. Postanowienie to uprawomocniło się 15 sierpnia 2014 r. Dnia 19 sierpnia 2014 r. ten sam Sąd Rejonowy zmienił swoje wcześniejsze postanowienie w ten sposób, że orzekł o umieszczeniu małoletniego w Domu Pomocy Społecznej we Wschowie. W dniu 22 sierpnia 2014 r. małoletni został przez swoją ciotkę pozostawiony w Domu Pomocy Społecznej we Wschowie. W ocenie wnioskodawcy organem właściwym do wydania decyzji w sprawie skierowania małoletniego do domu pomocy społecznej jest Prezydent Miasta Świnoujścia. Stanowisko to oparte jest na przekonaniu wnioskodawcy, że skoro Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Świnoujściu już w dniu 1 sierpnia 2014 r. powziął informację o orzeczeniu Sądu w przedmiocie umieszczenia małoletniego w domu pomocy społecznej, a także informację o zwolnieniu dotychczasowego opiekuna prawnego z funkcji opiekuna prawnego małoletniego, winien on podjąć niezbędne czynności zmierzające do wydania skierowania małoletniego do domu pomocy społecznej. Dlatego też w ocenie wnioskodawcy w rozpatrywanej sprawie Gmina Wschowa nie jest organem właściwym do wydania decyzji kierującej, albowiem w momencie kierowania małoletniego nie była właściwa miejscowo ze względu na miejsce zamieszkania małoletniego i jego opiekuna w Świnoujściu.

W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta Świnoujście wniósł o wskazanie Burmistrza Miasta i Gminy Wschowa jako organu właściwego do wydania decyzji w sprawie skierowania małoletniego M.W. do domu pomocy społecznej. W uzasadnieniu swojego stanowiska organ przedstawił dotychczasowy stan sprawy i wyjaśnił, że pomimo czasowego zamieszkiwania małoletniego i jego ciotki (pełniącej funkcję opiekuna prawnego małoletniego) w Świnoujściu małoletni nie był związany z tą miejscowością. Nie stanowiła ona jego centrum życiowego.

Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Świnoujściu otrzymał postanowienie Sądu Rejonowego w Świnoujściu z dnia 31 lipca 2014 r., na mocy którego Sąd rozwiązał rodzinę zastępcza w osobie ciotki E.C.-G. zamieszkałej w Świnoujściu i zwolnił ją ze sprawowanej dotychczas funkcji opiekuna prawnego małoletniego oraz nakazał umieścić małoletniego w domu pomocy społecznej w Zdunach. Tego samego dnia Ośrodek otrzymał postanowienie Sądu Rejonowego w Świnoujściu z dnia 19 sierpnia 2014 r., na mocy którego Sąd ten zmienił swoje postanowienie w części dotyczącej umieszczenia małoletniego w domu pomocy społecznej w Zdunach i nakazał umieścić małoletniego w domu pomocy społecznej we Wschowie. W ocenie organu wskazuje to, że oba orzeczenia zostały organowi doręczone, kiedy orzeczenie o zwolnieniu ciotki małoletniego z funkcji opiekuna prawnego było już prawomocne i małoletni pozostawał bez opiekuna. W tej sytuacji wobec utraty statusu opiekuna prawnego przez ciotkę małoletniego oraz faktycznego zamieszkiwania małoletniego na terenie gminy Wschowa Prezydent Miasta Świnoujście uznał się za organ niewłaściwy do wystąpienia z wnioskiem o ustanowienie dla małoletniego przedstawiciela dla osoby niezdolnej do czynności prawnych. Brak natomiast takiego ustawowego przedstawiciela powoduje, w ocenie organu, że zarówno postępowanie, jak i wydana w nim decyzja byłaby wadliwa. W tej sytuacji mając na uwadze całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i zważając na liczne wątpliwości w sprawie Prezydent Miasta Świnoujście nie mógł uznać się za właściwy w niniejszej sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2012 r. Dz. U. poz. 270, ze zm.) sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Spór, o rozstrzygnięcie którego wniósł Burmistrz Miasta i Gminy Wschowa, nie jest sporem kompetencyjnym, gdyż z takim sporem mamy do czynienia, gdy w sporze pozostają organy jednostek samorządu terytorialnego z organami administracji rządowej. W sprawie doszło natomiast do sporu między organami jednostek samorządu terytorialnego, czyli powstał spór o właściwość. Do rozstrzygnięcia takich sporów, zgodnie z art. 22 § pkt 1 kpa, właściwy jest wspólny dla nich organ wyższego stopnia. Organy będące w sporze w niniejszej sprawie nie mają jednak wspólnego organu wyższego stopnia. Dlatego do rozstrzygnięcia zaistniałego między nimi sporu właściwy jest Naczelny Sąd Administracyjny.

Przedmiotowy negatywny spór o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta i Gminy Wschowa a Prezydentem Miasta Świnoujście dotyczy wskazania organu właściwego do wydania decyzji w sprawie skierowania małoletniego M.W. do domu pomocy społecznej.

W tej sytuacji przypomnieć należy, że zasady ustalania właściwości miejscowej gminy określa art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej stanowiąc, że właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Zgodnie z art. 59 ust. 1 powołanej ustawy decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". W związku z powyższym, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, należy uwzględnić regulację zawartą w art. 25 Kodeksu cywilnego. Stosownie do treści tego przepisu, miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W orzecznictwie powszechnie przyjmuje się, że na prawną konstrukcję miejsca zamieszkania składają się dwa elementy: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu).

W powyższy sposób ustala się jednak miejsce zamieszkania osoby fizycznej mającej pełną zdolność do czynności prawnych. Natomiast w przypadku osób małoletnich kodeks cywilny reguluje tę kwestię odmiennie w przepisach art. 26 i art. 27. O miejscu zamieszkania tych osób przesądza bowiem miejsce zamieszkania rodzica lub opiekuna prawnego małoletniego. Skoro zgodnie z art. 27 k.c. miejscem zamieszkania osoby pozostającej pod opieką jest miejsce zamieszkania jej opiekuna, to mając również na uwadze treść cytowanego art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej należy przyjąć, że do wydania decyzji o skierowaniu małoletniego do domu pomocy społecznej oraz ustaleniu opłat za pobyt w tego rodzaju placówce organem właściwym jest organ gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania opiekuna prawnego w dniu kierowania do domu pomocy społecznej. Jednakże w rozpatrywanej sprawie małoletni, na mocy prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Świnoujściu Wydziału Rodzinnego i Nieletnich z dnia 31 lipca 2014 r., sygn. akt III RNsm 119/14, które było natychmiast wykonalne i uprawomocniło się w dniu 15 sierpnia 2014 r., nie posiadał już opiekuna prawnego. Dlatego też na dzień skierowania małoletniego przez Sąd Rejonowy w Świnoujściu Wydziału Rodzinnego i Nieletnich postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2014 r. (o zmianie postanowienia z dnia 31 lipca 2014 r. w części dotyczącej skierowania małoletniego do domu pomocy społecznej w Zdunach) do domu pomocy społecznej we Wschowie, nie mogło mieć znaczenia prawnego miejsce zamieszkania jego ciotki, która skutecznie została pozbawiona już przez sąd funkcji opiekuna prawnego małoletniego. Podkreślić przy tym należy, że fakt nieuzgodnionego z właściwymi organami pozostawienia w dniu 22 sierpnia 2014 r. w późnych godzinach wieczornych małoletniego w Ośrodku Pomocy Społecznej we Wschowej przez ciotkę małoletniego, nie miał żadnego wpływu na sposób rozstrzygnięcia przez Sąd przedstawionego sporu.

W tej sytuacji organem właściwym do wydania decyzji w sprawie skierowania małoletniego M.W. do domu pomocy społecznej jest Burmistrz Miasta i Gminy Wschowa, ze względu na miejsce, w którym małoletni przebywa i w którym na mocy prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego małoletni został na stałe przez Sąd umieszczony.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2012 r. Dz. U. poz. 270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.