Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 2715/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2011-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 i 3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Kupiec (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant St. sekr. sąd. Anna Charchuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2011 r. przy udziale – sprawy ze skargi H.B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

1. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych, rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy H.B., utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...], o odmowie umorzenia należności z tytułu nie opłaconych w terminie składek w części finansowanej przez płatnika składek w łącznej wysokości [...] zł.

2. W dniu [...] r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. wpłynął wniosek z dnia [...] r. H.B. o zaprzestanie egzekucji składek ZUS ze świadczenia emerytalnego, umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek, a w przypadku braku zgody o wyznaczenie miesięcznych rat egzekucji w wysokości [...] zł.

2.1. W toku prowadzonego postępowania na wezwanie organu strona dołączyła do akt postępowania: pismo z dnia [...] r. zawierające informację o chorobie męża T.B., będącej powodem braku dochodów i konieczności zawieszenia działalności gospodarczej; kserokopię karty informacyjnej wydanej przez Wojewódzki Szpital Specjalistyczny w L. w dniu [...] r. dotyczącej T.B.; zaświadczenie lekarskie wydane przez Specjalistę Medycyny Przemysłowej w dniu [...] r. wskazujące, iż T.B. pozostaje w stałym leczeniu neurologicznym i wymaga opieki osób trzecich; dokument wydany przez [...] S.A. w dniu [...] r. świadczący o zaciągniętej przez stronę pożyczce w kwocie [...] CHF i miesięcznej racie wynoszącej [...] CHF (jednocześnie strona oświadczyła, że stanowi to ok. [...] zł).

3. Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C., działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz.U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 z późn. zm., zwanej dalej u.s.u.s.), odmówił umorzenia należności z tytułu nie opłaconych w terminie składek w łącznej kwocie [...] zł, w tym na:

- ubezpieczenia społeczne za okres od stycznia 2006 r. do października 2007 r. w łącznej kwocie [...] zł,

- ubezpieczenie zdrowotne za okres od stycznia do września 2006 r., od listopada 2006 r. do listopada 2008 r. w łącznej kwocie [...] zł.

- Fundusz Pracy za okres listopad 2005 r., styczeń 2006 r. i od maja 2006 r. do października 2007 r. w łącznej kwocie [...] zł, ponadto organ uwzględnił

- odsetki za zwłokę, które naliczone na dzień [...] r. wynosiły [...] zł oraz

- koszty upomnienia w kwocie [...] zł.

3.1. Organ pierwszej instancji powołał przepisy uzasadniające umorzenie należności, tj. art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, zwane dalej rozporządzeniem z 2003 r.).

3.2. Następnie stwierdził, że żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności wymienionych w powołanych przepisach nie została przez H.B. spełniona. W szczególności organ wskazał, iż strona wprawdzie zaprzestała prowadzenia działalności jednakże jak dotąd nie stwierdzono braku majątku, z którego może być prowadzone postępowanie egzekucyjne. Zaznaczył przy tym, iż strona posiada składniki majątkowe w postaci świadczenia emerytalnego oraz samochodu ciężarowego marki [...] z 1998 r., z których można dochodzić należności na drodze przymusowego postępowania egzekucyjnego. Zdaniem organu nie jest wykluczone, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne.

3.3. Ponadto organ pierwszej instancji opierając się na art. 28 ust. 3a u.s.u.s. podniósł, iż strona nie wykazała, aby uregulowanie należności w dłuższym okresie czasu pozbawiłoby ją możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Organ na potwierdzenie swoich argumentów podniósł, iż strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, posiada prawo do świadczenia emerytalnego w kwocie [...] zł, a pomimo deklarowanej trudnej sytuacji gospodarstwa domowego nie korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. Zdaniem organu nie do zaakceptowania jest fakt regulowania należności cywilnoprawnych w postaci rat pożyczek, a uchylenie się od spłacania należności z tytułu składek.

3.4. Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, że w niniejszej sprawie spłata zadłużenia w ramach układu ratalnego będzie realnym rozwiązaniem. Ponadto wskazał, że odmowa umorzenia odsetek za zwłokę uzasadniona jest między innymi: zachowaniem zasady równego traktowania wszystkich płatników składek; ochroną interesu ubezpieczonych; obowiązkiem uregulowania przez płatnika nieopłaconych składek wraz z należnymi odsetkami; wymogiem rozliczenia przez Zakład wpłat dokonanych przez platnika po terminie płatności proporcjonalnie na pokrycie kwoty zaległych składek oraz kwoty odsetek za zwłokę.

3.5. Zakład Ubezpieczeń Społecznych podkreślił, iż umorzenie należności ma charakter wyjątkowy, a należności z tytułu składek mają charakter publicznoprawny, ponadto wskazał, iż skutki finansowe działalności gospodarczej strony skarżącej nie mogą być przerzucane na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji na ogół obywateli. Organ wskazał, że działalność gospodarcza jest działalnością prowadzoną na własne ryzyko, a z instytucji umorzenia zaległości z tytułu składek nie można czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z długu.

4. H.B. pismem z dnia [...] r. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazują, iż w nawiązaniu do obecnie obowiązujących przepisów, zaległe składki nie są należne Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Skarżąca stanęła na stanowisku, iż prowadzone przez ZUS postępowania w sprawach wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, powinno zostać umorzone, albowiem obejmuje je art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 10 lipca 2008 r. o zmianie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2008 r., Nr 141, poz. 888) nakazujący umorzenia postępowania prowadzonego przez ZUS w sprawie wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, które w dniu wejścia w życie tej ustawy toczą się w związku ze zgłoszeniem przez przedsiębiorcę czasowego zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej. Zdaniem strony regulacji ta miała zastosowanie, gdyż działalności faktycznie nie wykonuje.

5. Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję wydaną jako organ pierwszej instancji, którą odmówił umorzenia należności z tytułu nie opłaconych składek przez H.B.

5.1. ZUS uzasadniając swoje rozstrzygnięcie powołał jeszcze raz treść przepisów art. 28 u.s.u.s. oraz rozporządzenie z 2003 r., powtarzając argumenty przedstawione przez organ pierwszej instancji.

5.2. Organ odwoławczy zaakcentował, iż sytuacja gospodarstwa domowego prowadzonego przez H.B. nie uległa zmianie. W ślad za organem pierwszej instancji uznał, iż strona nie wykazała, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności w dłuższym okresie czasu wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych rodziny skarżącej.

5.3. Organ odwoławczy podkreślił, iż strona posiada prawo do świadczenia emerytalnego wypłacanego w kwocie [...] zł, nie przedłożyła żadnych dokumentów świadczących o trudnej sytuacji prowadzonego przez nią gospodarstwa domowego. Ponadto wskazał, iż H.B. nie przedstawiła oraz nie udokumentowała wydatków ponoszonych w jej gospodarstwie domowym. Organ we własnym zakresie ustalił, że strona nie korzysta i nigdy nie korzystała z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K.

5.4. Podniósł również, iż należności wynikające z zadeklarowanych składek za okres od stycznia 2006 r. do listopada 2008 r. są należne, albowiem okres ubezpieczenia oraz podstawy wymiaru składek, a co za tym idzie rozliczenie konta dokonane zostało na podstawie deklaracji rozliczeniowych oraz druku wyrejestrowania złożonego przez stronę.

5.5. Organ odwoławczy stanął na stanowisku tożsamym z organem pierwszej instancji stwierdzając, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych na wniosek strony, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem płatnika może umorzyć w całości lub w części zaległości z tytułu składek wraz z odsetkami za zwłokę, jednakże ZUS nie jest zobligowany do umarzania należności nawet przy ustaleniu, iż zachodzą przesłanki uzasadniające pozytywne rozpatrzenie wniosku płatnika. Zdaniem organu nie jest dopuszczalna sytuacja, w której z instytucji umorzenia zaległości z tytułu składek czyni się powszechnie stosowany środek prowadzący do zwolnienia z długu.

6. W dniu [...] r. H.B. wniosła skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. wydaną w niniejszej sprawie. Skarżąca żądając uchylenia decyzji organu odwoławczego oraz organu pierwszej instancji podniosła, co do zasady te same zarzuty, co w we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w tym również, że należności ZUS w stosunku do jej osoby nie istnieją.

6.1. Dodatkowo skarżąca zaznaczyła, iż w październiku 2007 r. roku przeszła na emeryturę, a prowadząc działalność gospodarczą, którą to zawiesiła z dniem [...] r., nie zatrudniała żadnych pracowników, a składki płaciła wyłącznie za siebie.

7. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu odwoławczego wnosił o jej oddalenie podkreślając, iż przywołany przez skarżąca art. 13 ust. 1 ustawy o zmianie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej nie odnosi się do umorzenia zaległości składkowych na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy. Podniósł, iż umorzenie składek może nastąpić w warunkach ściśle określonych w przepisach prawa.

7.1. Pełnomocnik stwierdził, iż pozytywna decyzja w sprawie umorzenia składek przed ich przedawnieniem należy tylko i wyłącznie od oceny jej zasadności dokonanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Nadto zaakcentował, że ZUS może odmówić umorzenia zaległych składek nawet w sytuacji, gdy wystąpią wszystkie przesłanki wymienione w przepisach.

7.2. Organ odwoławczy stanął na stanowisku, iż wydając decyzję w przedmiocie umorzenia składek nie można prowadzić drobiazgowego postępowania dowodowego, gdyż do niczego w efekcie to nie prowadzi a jedynie skutkiem takiego działania będzie przedłużenie terminu wydania decyzji w przedmiocie umorzenia zaległych składek. Zdaniem organu przemawia za tym to, że z punktu oceny zasadności umorzenia składek najistotniejszym jest jedynie ustalenie czy zasadnym jest zwolnienie z długu płatnika przed terminem upływu przedawnienia roszczenia, zatem obowiązujące w kodeksie postępowania administracyjnego regulacje dotyczące zasad gromadzenia materiałów dowodowych w toku klasycznego postępowania administracyjnego muszą mieć w tego typu sprawach ograniczone zastosowanie. ZUS podniósł ponadto, iż ostatnie orzecznictwo NSA wskazuje, że ciężar dowodu w tego typu sprawach ciąży na płatniku, a obowiązkiem organu jest dokonanie analizy przedstawionych przez płatnika dowodów. Zdaniem pełnomocnika skarżąca nie była zainteresowana przebiegiem postępowania, gdyż swą aktywność ograniczyła w zasadzie do złożenia wniosku o umorzenie, a nie przedstawiła dowodów potwierdzających jej sytuację materialno-bytową.

8. W piśmie z dnia [...] r., złożonym na rozprawie i przesłanym faksem, strona wskazała na chorobę męża jako powód zaprzestania działalności gospodarczej oraz fakt wyrejestrowania się w ZUS dnia [...] r., otrzymywania świadczenia emerytalnego od października 2007 r., a także prowadzenia egzekucji z tego świadczenia w wysokości ok. [...] zł. Zaznaczyła też, że pomimo wyrejestrowania działalności w ZUS organ tego nie respektował i nie umorzył też składek ze względu na "ustawę (Dz.U. 2008 r. Nr 141, poz. 888)". Na skutek rozmów i wymiany korespondencji zaproponował stronie, że ewentualne umorzenie nastąpi po ponownym zarejestrowaniu działalności. Na dowód tego przedłożyła kserokopię wypełnionego druku ZUS P ZUA złożonego w ZUS dnia [...] r. Do tego pisma strona skarżąca dołączyła również kserokopię pisma Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. informującego o rozliczeniu kwot uzyskanych w drodze egzekucji administracyjnej w okresie od 1 stycznia 2008 r. do 31 grudnia 2010 r. wraz ze stosownym zestawieniem, gdzie widnieje uzyskana łączna kwota wynosząca [...] zł.

9. W kolejnym piśmie z dnia [...] r., również złożony na rozprawie i przesłanym faksem, strona poinformowała, że ponowne rejestrując działalność gospodarczą pod naciskiem pracowników ZUS działała na własną szkodę, ponieważ i tak organ odmówił umorzenia należności, a organ egzekucyjny zajął w dniu [...] r. samochód ciężarowy [...] z roku 1998, na którym to samochodzie już było ustanowione zabezpieczenie banku. Na potwierdzenie tego strona dołączyła kserokopię pisma ZUS z dnia [...] r. kierowanego do [...] Urzędu Skarbowego w K. o wpis tego samochodu do Rejestru Zastawów Skarbowych. Poza tym strona podkreśliła, że ZUS działając z pozycji siły zajął emeryturę w 2008 r. na poczet nie istniejących wówczas należności przekraczając swoje uprawnienia, a także pominął ważny dla strony interes (opieka nad chorym mężem) w kontekście zaświadczenia lekarza o konieczności sprawowania nad nim stałej opieki. W związku z tym strona wnosiła o unieważnienie decyzji z dnia [...] r., cofnięcie zastawu na ruchomości i zaprzestanie egzekucji ze świadczenia emerytalnego oraz zwrot pobranych środków w wysokości ok. [...] zł za wyjątkiem składek za listopad i grudzień 2005 r.

10. Na rozprawie dnia 25 stycznia 2011 r. strona skarżąca wnosiła i wywodziła jak w skardze i złożonych pismach procesowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

11. Skarga jest zasadna.

12. Przed podaniem powodów rozstrzygnięcia sądowego w niniejszej sprawie należy wskazać, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę między innymi działań organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, jak stanowi art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.). Dlatego Sąd może dokonać kontroli zaskarżonej decyzji wyłącznie pod względem zgodności z prawem, a nie przy zastosowaniu innych kryteriów.

12.1. Aby stwierdzić, że wystąpiło naruszenie prawa, czy to materialnego, czy procesowego prowadzące do uchylenia zaskarżonego aktu lub stwierdzenia jego nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwanej dalej P.p.s.a.), Sąd musi w pierwszej kolejności ustalić treść obowiązujących norm prawnych mających zastosowanie w sprawie, aby wywieść z nich określone prawa i obowiązki, następnie ustalić zakres niezbędnych okoliczności faktycznych, które należy wykazać w ramach postępowania dowodowego i w końcu ocenić prawidłowość dokonanej przez organy subsumcji ustalonych faktów do hipotetycznego stanu prawnego.

13. Badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, wydanej w sprawie odmowy udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i inne, i ustalając materialny stan prawny, na gruncie którego sprawa będzie oceniana, należy mieć na uwadze następujące regulacje prawne oraz prawa i obowiązki z nich wynikające zarówno dla wnioskodawcy występującego o przyznanie danej ulgi, jak i organu administracji, który rozpatruje taki wniosek.

13.1. Przepis art. 28 u.s.u.s. stanowi, że (podkreślenia i pogrubienia Sądu):

1. Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

2. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

3. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

3a. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

3b. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

4. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty.

5. W przypadku, o którym mowa w ust. 3 pkt 1, decyzję umarzającą należności z tytułu składek pozostawia się w aktach sprawy.

13.2. Natomiast zgodnie z § 3 rozporządzenia z 2003 r., wydanego w oparciu o art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s.:

1. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

2. Za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku.

3. Za działalność, o której mowa w ust. 1 pkt 2, uważa się pozarolniczą działalność w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

13.3. Poza tym stosownie do art. 32 u.s.u.s. do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

14. Na gruncie tych przepisów należy zwrócić uwagę na kilka następujących ogólnych wniosków z nich wynikających, a istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

14.1. Zakresem przedmiotowym instytucji umorzenia zostały objęte nie tylko należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ale również z tytułu składek na Fundusz Pracy oraz ubezpieczenie zdrowotne. Wówczas do tych należności przepisy dotyczące należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stosuje się "odpowiednio".

14.2. Zastosowanie wnioskowanej przez stronę instytucji "umorzenia należności" powstałych w danych okresach rozliczeniowych wiąże się z koniecznością wykazania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, że należności takie powstały i że na dzień orzekania w tym zakresie nadal istniały, tzn. że nie uległy jeszcze przedawnieniu.

14.3. W przepisach art. 28 ust. 2, 3, 3a i 3b u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r. określony został zamknięty katalog przypadków, których wystąpienie w konkretnej sytuacji uprawnia organ do umorzenia należności z tytułu składek. Z tym, że w części wstępnej przepisu § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r. określone zostały ogólne przesłanki, a w pkt 1 – 3 wskazano przykładowo konkretne sytuacje uzasadniające umorzenie w ramach tych przesłanek. Z przepisów § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r. wynika, że ciężar wykazania zaistnienia przesłanek tam wymienionych (ciężar dowodu) spoczywa na stronie ("jeżeli zobowiązany wykaże"). Natomiast obowiązkiem organu, stosownie do zasady informowania wynikającej z art. 9 k.p.a., jest występować do strony z wezwaniem do złożenia stosownych dokumentów, które są konieczne do wykazania istnienia przesłanek wymienionych w tych przepisach.

14.4. Wystąpienie tych warunków w konkretnej sprawie nie oznacza, że organ jest już zobowiązany umorzyć dane należności. Organ ma w tej sytuacji jedynie uprawnienie, a nie obowiązek umorzenia zaległości, ponieważ wszystkie te normy prawne, jak i sama istota ulgi, oparta jest na konstrukcji, tzw. uznania administracyjnego (zob. wyrok NSA z dnia 17 października 2008 r., II GSK 396/08 i z dnia 14 października 2008 r., II GSK 379/08 publikowane na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl oraz uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r., II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285). Językowo wyraża się to w użyciu przez ustawodawcę określenia "może". W orzecznictwie podkreśla się, że charakter uznaniowy decyzji w sprawie umorzenia ma również wpływ na sposób dokonywania przez sąd administracyjny kontroli konkretnych postępowań prowadzonych przez organ w tym zakresie. Zauważa się przy tym, że sąd nie może narzucić organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, np. umorzenia składek lub odsetek, bowiem jest to wyłączna kompetencja samego organu, a rola sądu sprowadza się - w pewnym uproszczeniu - do zbadania sposobu dojścia przez organ do decyzji w tym przedmiocie. Tym samym kontrolowane winno być postępowanie prowadzone przez organ, w efekcie którego wydano kwestionowane decyzje, czyli sąd winien zbadać, czy organ przeprowadził w sposób prawidłowy postępowanie dowodowe, czy zebrał w sprawie wyczerpujący materiał dowodowy oraz czy odniósł się w sposób właściwy do zgromadzonych w tym postępowaniu dowodów (zob. wyrok NSA z dnia 14 października 2008 r., II GSK 379/08, publikowany na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

15. Biorąc to wszystko pod uwagę i badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji, które mają charakter uznaniowy, w sytuacji prawnej i faktycznej zaistniałej w przedmiotowej sprawie, Sąd doszukał się po stronie organu odwoławczego naruszenia prawa procesowego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji.

15.1. W pierwszej kolejności organ nie wyjaśnił stronie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w sposób szczegółowy i wyczerpujący podstaw prawnych powstania zaległości, które zostały wymienione w decyzji organu pierwszej i drugiej instancji, mimo czasowego zaprzestania działalności gospodarczej. Strona już w piśmie z dnia [...] r. wskazywała na te wątpliwości powołując się dodatkowo na "przepisy (ustawy z dnia 20 września 2008 r.)". We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia [...] r. strona już nawet wyraźnie uznała, że kwota w wysokości [...] zł za okres od 2006 do 2008 r. nie jest należna, ponieważ w tym okresie faktycznie nie prowadziła działalności i nie osiągała dochodów. Jako podstawę prawną strona powołała określone regulacje. W skardze to potwierdziła, a w pismach procesowych jeszcze raz zwróciła na to uwagę. W zaskarżonej decyzji organ jedynie ogólnie wskazał, że należności wynikające z zadeklarowanych składek za okres od stycznia 2006 r. do listopada 2008 r. są należne, albowiem okres ubezpieczenia oraz podstawy wymiaru składek, a co za tym idzie rozliczenie konta dokonane zostało na podstawie deklaracji rozliczeniowych oraz druku wyrejestrowania złożonego przez stronę. Nie powołał się natomiast na żadne dowody w postaci stosownych deklaracji i druków. W przypadku podnoszonych wątpliwości takim dowodem nie może być tylko "sumaryczna informacja rozliczeniowa" dotycząca danego płatnika stanowiąca wydruk z systemu informatycznego. Poza tym w oparciu o ten dowód nie można wskazać jak pobrane należności w drodze egzekucji administracyjnej wpłynęły na ustalenie wielkości zaległości. Organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie przeprowadził też wywodów prawnych odnośnie cytowanych przez stronę przepisów i stosownych ustaw. Wprawdzie w aktach postępowania administracyjnego znajduje się pismo Kierownika Wydziału Ubezpieczeń z dnia [...] r., w którym zostały zawarte pewne wywody prawne dotyczące wątpliwości podnoszonych przez stronę, ale to pismo nie może zastępować stosownych analiz, które winny być umieszczone w uzasadnieniu wydanej decyzji.

15.2. Zasadnie też strona podniosła, że organ pierwszej i drugiej instancji nie rozważył wnikliwie wystąpienie w sprawie jednej z przesłanek umorzenia należności, tj. elementu konieczności sprawowania opieki na chorym mężem na podstawie § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 2003 r. W toku postępowania strona wykazała pewne okoliczności, a mianowicie przedłożyła zaświadczenie lekarskie z dnia [...] r., z którego wynika, że chory mąż strony skarżącej wymaga opieki osób drugich oraz kartę zawierającą wyniki badań. Organ nie wykazał, aby strona skarżąca miała większy dochód niż miesięczna kwota świadczenia w wysokości [...] zł i inny majątek poza samochodem ciężarowym objętym zastawem skarbowym, czyli winien ocenić, czy w sprawie wystąpiła sytuacja pozbawiająca zobowiązaną możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

15.3. W związku z tym organ odwoławczy naruszył art. 7 k.p.a. zobowiązujący go do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Poza tym działał sprzecznie z zasadą pogłębiania zaufania do organu administracji (art. 8 k.p.a.) oraz nie wyjaśnił stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwianiu sprawy (art. 11 k.p.a.) oraz jeśli nie zastosował się do skutków wynikających ze złożonych dokumentów, to nie podał w uzasadnieniu faktycznym decyzji przyczyn, dlaczego powołanym dokumentom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (art. 107 § 3 k.p.a.). Naruszenie tych przepisów procesowych miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ ustalenie istnienia zaległości, które podlegają umorzenia i przesłanek umorzenia nie wiązało się z uznaniem administracyjnym tylko je poprzedzało, czyli w tym zakresie na organie ciążyły określone obowiązki procesowe, które winien był wykonać.

15.4. Prawidłowo natomiast organ ustalił, w oparciu o zebrane dowody, że w sprawie nie wystąpił żaden z przypadków określonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., tzn. że stan sprawy nie pozwalał na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności.

16. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ odwoławczy uwzględni powyższe wskazania, a mianowicie w zakresie szczegółowego ustalenia podstaw istnienia zaległości, a także wystąpienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 2003 r. Dopiero w następnym etapie, jeśli ustali szczegółowo wielkość zaległości i uzna, że sytuacja strony skarżącej spełnia warunek z tego przepisu, rozważy możliwość umorzenia danych należności w ramach uznania administracyjnego i sporządzi uzasadnienie zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.

17. Mając to na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji Sąd nie orzekał, ponieważ odmowa umorzenia ze swej istoty nie podlega wykonaniu.