Postanowienie NSA, sygn. akt I OSK 3062/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-10-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6141 Państwowe szkoły wyższe
Hasła tematyczne: Odrzucenie skargi
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 58 § 1 pkt. 6
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek po rozpoznaniu w dniu 12 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.R. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 kwietnia 2018 r., sygn. akt IV SA/Gl 1231/17 o odrzuceniu skargi A.R. na uchwałę Senatu Politechniki [...] z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie zmian w statucie postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2018 r., sygn. akt IV SA/Gl 1231/17, odrzucił skargę A.R. na uchwałę Senatu Politechniki [...] z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie zmian w statucie.

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, iż w dniu 8 sierpnia 2017 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wpłynęło pismo A.R. z dnia 4 marca 2017 r., nazwane "wnioskiem o wszczęcie postępowania". W piśmie tym wnioskodawca domagał się stwierdzenia nieważności całości uchwały Senatu Politechniki [...] z [...] października 2016 r. [...] w przedmiocie zmian w statucie lub uchylenie jej przepisów § 19 ust. 4 i § 24a jako podjętych w nieregulaminowym składzie senatu oraz z naruszeniem obowiązującego prawa w zakresie treści tych przepisów.

W odpowiedzi na pismo, traktując je jako skargę, Rektor Politechniki [...], reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł o jej odrzucenie wskazując, iż przedmiot zaskarżenia nie mieści się w zakresie właściwości sądu administracyjnego. W kolejnym piśmie z dnia 17 lipca 2017 r. pełnomocnik organu wniósł o umorzenie postępowania ze względu na brak interesu prawnego skarżącego, który zakończył w dniu 21 czerwca 2017 r. stosunek pracy z Politechniką [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, postanowieniem z dnia 14 sierpnia 2017 r., IV SA/Gl 333/17, odrzucił skargę.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd podniósł, że zakres właściwości rzeczowej sądów administracyjnych wyznacza katalog skarg na działania organów administracji publicznej określony w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, w skrócie "P.p.s.a.") lub ich bezczynność. Katalog ten rozszerzają przepisy ustaw szczególnych, które przewidują kontrolę tego sądu w sprawach nieprzewidzianych w art. 3 § 3 P.p.s.a.

Odnosząc się do możliwości przeprowadzenia sądowej kontroli zaskarżonej uchwały Sąd wskazał, że ustawa z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1842 ze zm.), w określonych przypadkach dopuszcza możliwość sądowej kontroli działalności publicznych oraz niepublicznych szkół wyższych. Zgodnie z art. 207 ust. 1 tej ustawy do decyzji, o których mowa w art. 169 ust. 10 i 11 oraz art. 196 ust. 3, decyzji podjętych przez organy uczelni, kierownika studiów doktoranckich lub dyrektora jednostki naukowej w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, a także w sprawach nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji studenckich oraz samorządu studenckiego i doktoranckiego, stosuje się odpowiednio przepisy procedury administracyjnej oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Wyliczenie to uznał Sąd za katalog zamknięty. Tym samym przyjął, że w innych, nie wymienionych we wskazanych przepisach działaniach organów uczelni wyższej, stosuje się wyłącznie przepisy Prawa o szkolnictwie wyższym, które stanowią wyraz zasady autonomii uczelni wyrażonej w art. 70 ust. 5 Konstytucji RP a następnie w art. 4 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym. Wyjaśnił, że władzom szkół wyższych musi być pozostawiona sfera swobodnego decydowania o sprawach nauki i nauczania, z czym wiązać się też musi sfera swobodnego decydowania o sprawach organizacji wewnętrznej i składu władz, toku nauczania i weryfikowania wiedzy, przyjmowania i promowania studentów, a także określania niektórych ich praw i obowiązków, albowiem szkoły wyższe działają jako samodzielne i niezależne jednostki organizacyjne. Z punktu widzenia zasad ich organizacji i funkcjonowania, w tym także trybu powoływania swoich organów wynika, że mają one charakter samorządny i korporacyjny. Z uwagi na prawnie gwarantowaną autonomię szkół wyższych, ich organy nie są organizacyjnie ani też służbowo podporządkowane żadnemu organowi administracji publicznej. Natomiast minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego sprawuje nadzór nad zgodnością działań uczelni z przepisami prawa i statutem oraz z treścią udzielonego pozwolenia na utworzenie uczelni niepublicznej, a także nad prawidłowością wydatkowanych środków publicznych (art. 33 ust. 1 ustawy). Sprawując nadzór prawny nad uczelnią w zakresie zgodności działania jej organów z przepisami ustawowymi i statutem, minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego, stwierdza nieważność uchwały organu kolegialnego uczelni lub decyzji rektora, z wyłączeniem decyzji administracyjnej, nie później niż w terminie dwóch miesięcy od otrzymania uchwały lub decyzji (art. 36 ust. 1 ustawy). Zgodnie z art. 36 ust. 1a ustawy na rozstrzygnięcie ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego w sprawie stwierdzenia nieważności uchwały lub decyzji służy, w terminie trzydziestu dni od dnia jego doręczenia, skarga do właściwego sądu administracyjnego. Wynika z tego, że jedynie akt nadzoru wydany w tym zakresie przez ministra podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego.

Przyjmując, że zainicjowana skargą sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a., Sąd skargę tę odrzucił.

Od powyższego postanowienia skarżący złożył skargę kasacyjną, zaskarżając je w całości. Wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesiono o jej oddalenie oraz o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z dnia 14 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 2705/17, uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.

Na wstępie swoich rozważań Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że postanowieniem z 16 grudnia 2016 r. Sąd Okręgowy w [...] Wydział I Cywilny, sygn. akt I C 517/16, odrzucił na podstawie art. 199 § 1 i § 3 k.p.c. pozew A.R. przeciwko Politechnice [...] o ustalenie nieistnienia prawa w formie wewnątrzuczelnianych uregulowań prawnych poprzez uchylenie uchwał Senatu Politechniki, zaś Sąd Apelacyjny w [...] postanowieniem z 28 marca 2017 r., I ACZ 328/17 oddalił zażalenie na powyższe postanowienie. Tym samym, podniesiony przez skarżącego kasacyjnie zarzut naruszenia art. 58 § 4 P.p.s.a., zgodnie z którym sąd nie może odrzucić skargi uznając brak swojej kognicji w sprawie jeżeli w tej sprawie sąd powszechny uznał się za niewłaściwy, jest zasadny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach nie mógł zatem odrzucić skargi na mocy cytowanego wcześniej art. 58 § 4 P.p.s.a., uznając się za niewłaściwy w sprawie. Sąd II instancji zauważył, że w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia brak odniesienia do faktu istnienia postanowienia Sądu Okręgowego w Częstochowie.

W zaleceniach obejmujących ponowne postępowanie przed Sądem I instancji wskazano konieczność odniesienia się do powyższej kwestii.

W dniu 30 stycznia 2018r. skarżący skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pismo, w którym wniósł o dopuszczenie dowodu z treści wydanych przed sądami powszechnymi wyroków – wyroku Sądu Rejonowego Wydział VII Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w [...] sygn. akt VII P 667/16 z dnia 31 sierpnia 2017r. i wyroku Sądu Okręgowego w [...] Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 grudnia 2017r. sygn. akt IV Pa 118/17 na okoliczność wyrażonego w wyrokach tych poglądu prawnego odnośnie sprzeczności z prawem regulacji Statutu Politechniki [...] wprowadzonych na mocy zaskarżonych przepisów uchwały z dnia 19 października 2016 r. Do pisma załączono wskazane w nim wyroki wraz z uzasadnieniami.

Sąd Rejonowy Wydział VII Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w [...] w punkcie pierwszym wyroku (sygn. akt VII P 667/16 z dnia 31 sierpnia 2017r.) ustalił, że A.R. pełnił w pozwanej Politechnice [...] funkcję dziekana Wydziału [...] w okresie 1 września 2016r. do 21 czerwca 2017r.

W uzasadnieniu wyroku wyjaśniono, że powód wniósł o ustalenie istnienia stosunku pracy na stanowisku dziekana Wydziału [...] Politechniki [...] na kadencję 2016-2020. W ramach ustaleń faktycznych Sąd Rejonowy wskazał, że wiosną 2016r. na Wydziale [...] Politechniki [...] odbyły się wybory dziekana i powód został wybrany w dniu 2 czerwca 2016r. Wydziałowa Komisja Wyborcza Politechniki [...] sporządziła akt wyboru. W związku ze stanem zdrowia powodowi udzielono rocznego urlopu zdrowotnego. W dniu 19 października 2016r. Senat Politechniki [...] uchwałą nr [...] dokonał zmianę przepisów statutowych wprowadzając w § 24a regulację o wygaśnięciu mandatu dziekana w przypadku, gdy z powodu długotrwałej choroby nie może objąć mandatu. W takiej sytuacji rektor uczelni uprawniony został do ogłoszenia konkursu na to stanowisko. Na podstawie powyższej regulacji Uczelniana Komisja Wyborcza stwierdziła wygaśnięcie mandatu powoda. Sąd Rejonowy wskazał, że Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego przeprowadziło na Politechnice [...] kontrolę, a w ramach analizy przepisów Statutu uczelni wskazano, że niektóre jego zapisy stanowią podstawę przyznania organom uczelni uprawnionych kompetencji lub wprowadzania nieprzewidzianych przez ustawodawcę ograniczeń. W zaleceniach pokontrolnych zakwestionowano, by objęcie funkcji dziekana wydziału mogło być uzależnione od wyników wyboru ale także od dodatkowej czynności rektora w postaci powierzenia pełnienia funkcji. Zaznaczono, że objęcie funkcji dziekana zależy wyłącznie od wyników wyborów. Zdaniem Sądu Rejonowego, wobec niepewności co do pełnienia funkcji, powód miał interes prawny w domaganiu się ustalenia istnienia jego stosunku pracy. Stwierdził, że przepis § 24a wprowadzony do Statutu uczelni uchwałą z dnia 19 października 2016r. jest sprzeczny z ustawą Prawo o szkolnictwie wyższym, gdyż wyklucza korzystanie przez osobę pełniąca funkcję dziekana wydziału z urlopu zdrowotnego przez okres dłuższy niż 60 dni. Ponadto zauważono, że przepis ten wprowadzono do Statutu dopiero w dniu 19 października 2016r. i zgodnie z zasadą niedziałania prawa wstecz, nie może mieć zastosowania do powoda, który był już dziekanem od 1 września 2016 r.

Przedstawione stanowisko Sądu Rejonowego podzielone zostało w całości przez sąd odwoławczy. W uzasadnieniu wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia 14 grudnia 2017r. sygn. akt IV Pa 118/17 wskazano dodatkowo, powołując się na stanowisko Sądu Najwyższego (wyrok z dnia 19 marca 2008r. sygn. akt I PK 227/07 publ. LEX nr 508347), że sąd powszechny, przy rozpoznawaniu konkretnej sprawy, ma możliwość oceny legalności przepisów statutów uczelni.

Uczestnik postępowania - Politechnika [...] - w piśmie z dnia 5 lutego 2018r. podtrzymała dotychczasowo prezentowane stanowisko powołując się dodatkowo na stanowisko zaprezentowane w postanowieniu WSA w Gliwicach z dnia 19 czerwca 2017 r. i postanowieniu NSA z dnia 5 grudnia 2017 r. Ponadto uznano jako niezrozumiałe działanie skarżącego wobec uzyskanych przed sądami powszechnymi rozstrzygnięć, w których potwierdzono sprzeczność § 24a Statutu Politechniki [...] z regulacjami ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.

W odpowiedzi na stanowisko uczestnika postępowania skarżący zauważył, że postanowieniem NSA z dnia 14 grudnia 2017r. uchylone zostało postanowienie Sądu I instancji o odrzuceniu skargi, z powołaniem na naruszenie art. 58 § 4 P.p.s.a.

Uznał nadto za błędne stanowisko uczestnika postępowania co do przesądzenia jego sprawy przed sądami powszechnymi, gdyż sprawy te dotyczyły jego sprawy pracowniczej, a ustalenia zawarte w uzasadnieniach tych sądów miały charakter tylko uboczny i nie znalazły odzwierciedlenia w treści wydanych wyroków.

Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach skarżący sprecyzował przedmiot skargi określając, że jest to wprowadzony zaskarżoną uchwałą do Statutu uczelni jego § 24a.

Ponownie rozpoznając sprawę Sąd I instancji uznał, że podlega ona odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a.

W uzasadnieniu podał, że moc wiążąca orzeczenia określona w art. 170 P.p.s.a., w odniesieniu do sądów oznacza bowiem, że podmioty te muszą przyjmować daną kwestię prawną jako ukształtowaną tak, jak stwierdzono to w prawomocnym orzeczeniu. Zatem w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, nie może być już ona ponownie badana (por. J. Kunicki, glosa do postanowienia SN z dnia 21 października 1999 r., I CKN 169/98, OSP 2001, z. 4, poz. 63).

Jednocześnie Sąd I instancji zauważył, że także na mocy art. 190 P.p.s.a., którego adresatem w stanie faktycznym sprawy po jej przekazaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny do ponownego rozpoznania, jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, wykładnia prawa dokonana w postępowaniu kasacyjnym jest dla tego Sądu wiążąca. Oznacza to, że Sąd I instancji jest zobligowany do rozumienia i stosowania przepisów prawa, które stały się przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z wynikiem tej oceny. Przepis art. 190 P.p.s.a. znajduje zastosowanie, gdy doszło do orzeczenia, o którym mowa w art. 185 § 1 P.p.s.a., a mianowicie, gdy zaszła konieczność ponownego rozpoznania sprawy przez wojewódzki sąd administracyjny.

Dalej Sąd wskazał, że z treści uzasadnienia postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2017 r., wydanego na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. wynikało, że w ponownym postępowaniu przed Sądem I instancji nie jest możliwe odrzucenie skargi na mocy art. 58 § 4 P.p.s.a., z przyczyn uznania się przez ten Sąd za niewłaściwy w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę ponownie, zasadniczo nie może dokonać interpretacji przepisów w sposób odmienny niż wynikająca z orzeczenia wydanego w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej, nie może też ocenić prawidłowości rozstrzygnięcia sądu odwoławczego (por. wyrok NSA z dnia 12 października 2010 r., sygn. II GSK 808/09). Jednakże ocena prawna zawarta w orzeczeniu sądu administracyjnego utraci moc wiążącą w wypadku zmiany stanu prawnego, jeżeli to spowoduje, że pogląd sądu stanie się nieaktualny (por. wyrok NSA z dnia 22 września 1999 r., I SA 2019/98). Podobny skutek, tj. ustanie mocy wiążącej wspomnianej oceny, może spowodować zmiana – po wydaniu orzeczenia sądowego – istotnych okoliczności faktycznych oraz wzruszenie orzeczenia zawierającego ocenę prawną w przewidzianym do tego trybie (A. Kabat, B. Dauter, B. Gruszczyński, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wydanie II, Wolters Kluwer, Warszawa 2006, s. 325-326 i B. Adamiak, Glosa do wyroku SN z dnia 25 lutego 1998 r., III RN 130/97, OSP 1999/5/101).

Z powyżej przedstawionych przyczyn, Sąd I instancji, uznał za konieczne rozważyć jaki wpływ na ocenę prawną przedstawioną w kasacyjnym postanowieniu NSA ma prawomocny od dnia 14 grudnia 2017 r., wyrok (co do jego pkt 1) Sądu Rejonowego w [...] z dnia 31 sierpnia 2017r. sygn. akt. VII P 667/16 i wyrok Sądu Okręgowego w [...] z dnia 14 grudnia 2017 r. sygn. akt IV Pa 118/17, a więc czy są to zdarzenia, które powodują ustanie mocy wiążącej orzeczenia wydanego w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej.

Wyrok sądu powszechnego wydany został po rozpoznaniu sprawy z powództwa A.R. o ustalenie stosunku zatrudnienia. W wyniku oceny stanu faktycznego i prawnego, Sąd Rejonowy, jak też Sąd Okręgowy uznały, że § 24a Statutu Politechniki [...] nie ma zastosowania w stosunku do sytuacji prawnej powoda, gdyż dotyczy stanów faktycznych zaistniałych po dniu 19 października 2016 r., a nadto przepis ten pozostaje w sprzeczności z przepisami ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.

W ocenie Sądu I instancji, przedstawione okoliczności zmieniają w sposób zasadniczy sytuację prawną skarżącego, a w konsekwencji powodują ustanie mocy wiążącej postanowienia kasacyjnego z dnia 14 grudnia 2017 r. wydanego przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd powszechny nie odrzucił już bowiem pozwu z uwagi na brak drogi sądowej. Nadto przesądził sprawę merytorycznie, z uwzględnieniem interesu prawnego skarżącego przejawiającego się w uprawnieniu do ustalenia faktu pełnienia funkcji dziekana Wydziału [...] Politechniki [...].

Odnosząc się do twierdzeń skarżącego zawartych w jego piśmie z dnia 21 lutego 2018 r., Sąd zauważył, że skarżący nie posiada legitymacji do zaskarżenia uchwał uczelni w formie actio popularis. Uprawnienie to należy do ściśle wyznaczonych organów nadzoru. Natomiast inny niż organ nadzoru podmiot, wnoszący skargę na akt z zakresu administracji musi wykazać, że akt ten rozstrzyga o jego uprawnieniach lub obowiązkach. Ponad powyższe, na mocy art. 57 § 1 pkt 3 P.p.s.a., obowiązkiem wnoszącego skargę jest określenie w niej rodzaju naruszenia prawa lub interesu prawnego.

W skardze, jako naruszający prawa skarżącego, wskazany został § 24a Statutu Politechniki [...] w brzmieniu nadanym uchwałą senatu Politechniki [...] z dnia [...] października 2018 r. Na mocy tego przepisu pozbawiono bowiem skarżącego przyznanej mu funkcji dziekana wydziału uczelni. Wyroki wydane przed sądami powszechnymi wyraźnie przesądziły jednak, że przepis ten nie ma zastosowania do skarżącego, a zatem nie kształtuje jego praw i obowiązków. Tym samym interes prawny do wniesienia skargi, czy też naruszenie prawa nie istnieje.

Oceniając nadto zakwestionowany przez skarżącego w inicjującej postępowanie sądowoadministracyjne skardze - § 19 ust. 4 Statutu Politechniki [...] - Sąd wskazał, że przepis ten zawiera regulacje generalne, nie kształtujące uprawnień i obowiązków skarżącego, a tym bardziej nie naruszające tych uprawnień. Sąd I instancji podkreślił, że po stronie skarżącego nie występuje legitymacja do wnoszenia skarg obywatelskich przypisanych wyłącznie organom nadzoru. Skargę może on wnieść wyłącznie w ramach swego interesu prawnego, którego nie wykazał, a Sąd działając z urzędu takowego nie dostrzega.

Końcowo Sąd stwierdził, że postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2017 r. stanowiło dla Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego przeszkodę w odrzuceniu skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 w zw. § 4 P.p.s.a, co nie oznacza, że Sąd ten nie może dokonać tego z innych przyczyn, na innej podstawie prawnej.

Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wniósł skarżący, zaskarżając je w całości zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa procesowego tj.

1) art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie i odrzucenie skargi, co było wynikiem błędnego uznania, iż skarżący nie ma interesu prawnego w stwierdzeniu nieważności kwestionowanego przepisu Statutu, podczas gdy:

a) Politechnika [...] złożyła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego w [...] IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 grudnia 2017 r., a więc istnieje potencjalna możliwość, że dotychczas korzystne dla skarżącego rozstrzygnięcie zostanie uchylone/zmienione, tym samym konieczne jest stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia § 24a Statutu (ew. uchwały z dnia [...] października 2016 r. wprowadzającej to postanowienie), w trybie postępowania sądowoadministracyjnego, albowiem skarżący ma interes prawny polegający na wyeliminowaniu w/w zapisu statutowego z obrotu prawnego, ponieważ stał się on podstawą dla Politechniki [...] do stwierdzenia utraty mandatu do pełnienia funkcji dziekana w kadencji 2016-2020 przez skarżącego, co więcej, dalsze obowiązywanie zakwestionowanej regulacji statutowej może być podstawą do pozbawienia skarżącego mandatu w przyszłości tj. np: w przypadku przywrócenia do pracy,

b) w dalszym ciągu nie jest prawomocnie rozstrzygnięta przez Sądy Pracy I i II instancji kwestia sprawowania przez A.R. funkcji dziekana w okresie od 22 czerwca 2017 r. do 31 sierpnia 2020 r., co przekłada się na pozycję prawną skarżącego, gdyż przepis § 24a Statutu miałby być podstawą do ustania kadencji skarżącego jako dziekana w okresie 22 czerwca 2017 r. – 31 sierpnia 2020 r., i w konsekwencji czego skarżący nadal ma interes prawny w ustaleniu/stwierdzeniu nieważności kwestionowanego § 24a Statutu Politechniki [...], albowiem w przypadku nieustalenia przez sąd powszechny, iż A.R. pełni także funkcję dziekana w okresie od 22 czerwca 2017 r. do 31 sierpnia 2020 r., jedyną podstawą dalszych roszczeń pracowniczych skarżącego wobec Politechniki [...] będzie ewentualnie stwierdzona nieważność kwestionowanego postanowienia statutu; nadto skarżący został wybrany na kadencję 2016-2020, a prawomocnym ustaleniem Sądu Rejonowego w [...] jest, iż pełnił tę funkcję do dnia 21 czerwca 2017 r. tym samym ma on interes prawny w kwestionowaniu ważności § 24a statutu Politechniki [...], albowiem stwierdzenie jego nieważności przesądzi ostatecznie o sprawowaniu przez skarżącego funkcji dziekana w dalszym, pozostałym okresie;

c) załączone na etapie postępowania przed Sądem I instancji orzeczenia sądów pracy, wbrew stanowisku Sądu nie rozstrzygają merytorycznie sprawy, albowiem przedmiotem rozpoznania sprawy przez sądy pracy nie była kwestia ważności lub nieważności kwestionowanego postanowienia czy też uchwały z dnia [...] października 2016 r. wprowadzającej to postanowienie, tylko ustalenie pełnienia przez skarżącego funkcji dziekana. Natomiast uznanie przez sąd powszechny w treści uzasadnienia, iż § 24a Statutu jest sprzeczny z ustawą , ma charakter wyrażonego przez ten sąd poglądu, a nie merytorycznego rozstrzygnięcia, które znalazłoby się w sentencji orzeczenia, w konsekwencji wadliwy zapis Statutu nadal funkcjonuje w obrocie prawnym, będąc potencjalną podstawą dalszych decyzji wydawanych przez organy uczelni;

2) art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie i odrzucenie skargi zamiast jej ewentualnego oddalenia, albowiem jako przyczyna został wskazany brak interesu prawnego po stronie skarżącego, który Sąd przyjął po zbadaniu załączonych orzeczeń sądów powszechnych, a nadto w wyniku ponownego badania sprawy, tym samym skarga nie mogła zostać odrzucona w formie postanowienia;

3) art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. w zw. z art. 36 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP poprzez błędne stwierdzenie, iż skarżący nie może żądać stwierdzenia nieważności wadliwego postanowienia statutu ( § 24a Statutu PCz) i uchwały z dnia [...] października 2016 r. nr [...] wprowadzającej to postanowienie z uwagi na to, iż jedynie Minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego władny jest wystąpić z taką skargą, tymczasem z treści art. 36 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym wynika, iż Minister władny jest stwierdzić nieważność uchwał kolegialnych organów uczelni — a nie postanowień statutu, a skarżący na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach sprecyzował przedmiot skargi określając, że jest nim również § 24a Statutu uczelni. Co więcej skarżący zwracał się uprzednio do Ministra z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności uchwały z dnia [...] października 2016 r. nr [...], niemniej postanowieniem z dnia 16 lutego 2017 r. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego odmówił wszczęcia postępowania. Tym samym odrzucenie skargi w oparciu o w/w art. 58 § 1 pkt 6 stanowi pozbawienie skarżącego (i w ogóle kogokolwiek - o ile Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego nie podejmie stosownych działań nadzorczych), możliwości zbadania legalności podejmowanych przez Politechnikę [...] działań, należy bowiem mieć na uwadze, iż w chwili obecnej pomimo wyrażenia przez Sądy powszechne poglądu co do niezgodności z prawem §24a Statutu Politechniki [...], przepis ten dalej funkcjonuje w obrocie prawnym będąc jednocześnie podstawą wydawanych przez Politechnikę [...] decyzji. Ponadto w postanowieniu z dnia 16 lutego 2017 r. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego zajął stanowisko, że wnioskujący A.R. nie posiada legitymacji upoważniającej do skutecznego żądania wszczęcia postępowania nadzorczego, które następuje wyłącznie z urzędu co oznacza, iż drogą sądowo-administracyjna jest jedyną dla skarżącego w obronie jego praw i co dowodzi jego interesu prawnego.

W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Wniesiono również o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Ponadto skarżący kasacyjnie wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z wystosowanej przez Politechnikę [...] skargi kasacyjnej od wyroku Sądu Okręgowego w [...] IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie sygn. akt VII P 667/16, na okoliczność podjętych przez stronę postępowania Politechnikę [...] prób wzruszenia zaskarżonego orzeczenia, a tym samym na okoliczność istnienia po stronie skarżącego interesu prawnego w stwierdzeniu nieważności kwestionowanego § 24a Statutu Politechniki [...] bądź uchwały nr [...] z dnia [...] października 2016 r. wprowadzającej przedmiotowy przepis.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Senat Politechniki [...] wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 P.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.

Zarzuty skargi kasacyjnej skarżącego zasługują częściowo na uwzględnienie.

Pełnomocnik skarżącego trafnie dostrzegł naruszenie przez Sąd I instancji art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie i odrzucenie skargi, podczas gdy załączone na etapie postępowania przed Sądem I instancji orzeczenia sądów pracy, wbrew stanowisku Sądu nie rozstrzygają merytorycznie sprawy, albowiem przedmiotem rozpoznania sprawy przez sądy pracy nie była kwestia ważności lub nieważności kwestionowanego postanowienia czy tez uchwały z dnia [...] października 2016 r. wprowadzającej to postanowienie, tylko ustalenie stosunku zatrudnienia.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając w tej sprawie skargę kasacyjną skarżącego, postanowieniem z dnia 14 grudnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2705/17, przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. W uzasadnieniu tego postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż podniesiony przez skarżącego kasacyjnie zarzut naruszenia art. 58 § 4 P.p.s.a., zgodnie z którym sąd nie może odrzucić skargi uznając brak swojej kognicji w sprawie jeżeli w tej sprawie sąd powszechny uznał się za niewłaściwy, jest zasadny. NSA powołał przy tym postanowienie Sądu Okręgowego w [...] Wydział I Cywilny z dnia z 16 grudnia 2016 r., sygn. akt I C 517/16, którym Sąd ten odrzucił na podstawie art. 199 § 1 i § 3 k.p.c. pozew A.R. przeciwko Politechnice [...] o ustalenie nieistnienia prawa w formie wewnątrzuczelnianych uregulowań prawnych poprzez uchylenie uchwał Senatu Politechniki.

Stosownie do treści art. 190 P.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd I instancji związany był zatem oceną i wskazaniami zawartymi w uzasadnieniu orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego, jako Sądu II instancji. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 14 grudnia 2017 r. wskazał wyraźnie, że skarga skarżącego w niniejszej sprawie jest dopuszczalna z uwagi na wcześniejsze odrzucenie pozwu przez sąd powszechny oraz treść art. 58 § 4 P.p.s.a.

Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny (art. 190 zd. 1 P.p.s.a.). Wykładnia prawa obejmuje zarówno prawo materialne, jak i prawo procesowe, przy czym z określenia "związany jest wykładnią prawa" należy wyprowadzić wniosek, że wojewódzki sąd administracyjny nie jest związany oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego co do stanu faktycznego sprawy, ponieważ ocena ta nie jest wykładnią przepisów prawa (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 519, uw. 3; J. Drachal, A. Wiktorowska, R. Stankiewicz w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C. H. Beck 2017, s. 785-786, nb 3). Z powołanego przepisu wypływa nakaz dla sądu I instancji przyjęcia określonego stanowiska przy ponownym rozpoznaniu sprawy, które to stanowisko nie może być odmienne, od zaprezentowanego w wyroku NSA rozumienia przepisów będących podstawą orzekania w sprawie i przedmiotem wykładni in concreto. Pojęcie "wykładnia prawa" użyte w art. 190 P.p.s.a. należy rozumieć wąsko, jako ustalenie znaczenia przepisów prawa. Na gruncie regulacji art. 190 P.p.s.a. sąd pierwszej instancji, związany wykładnią dokonaną przez NSA, nie może powtórzyć poprzednio zajętego stanowiska w sprawie. Jest bowiem związany dokonaną przez NSA wykładnią prawa odnośnie do takiego, a nie innego rozumienia określonych przepisów w zakresie sformułowanych w skardze kasacyjnej jej podstaw, co nie odnosi się jednak do oceny prawidłowości ustaleń stanu faktycznego, albowiem ocena ta nie jest wykładnią prawa (wyrok NSA z 20.11.2014 r. II OSK 2214/14). Związanie wykładnią dokonaną w wyroku sądu kasacyjnego oznacza, że sąd administracyjny ponownie rozpoznając sprawę, która została mu przekazana przez sąd kasacyjny na podstawie art. 185 P.p.s.a., nie może zastosować art. 134 § 1 P.p.s.a. (wyrok NSA z 15.6.2016 r. I OSK 3191/15).

Obowiązek podporządkowania się przez Sąd I instancji ocenie prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego może być wyłączony jedynie w wyjątkowych sytuacjach - które w rozpoznawanej sprawie nie miały miejsca - tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego. Ocena prawna zawarta w orzeczeniu sądu administracyjnego utraci moc wiążącą w wypadku zmiany stanu prawnego, jeśli to spowoduje, że pogląd sądu stanie się nieaktualny (wyrok NSA z 22.9.1999 r. I SA 2019/98, ONSA 2000/3/129), jak również w razie zmiany istotnych okoliczności faktycznych lub w razie wzruszenia orzeczenia zawierającego ocenę prawną w trybie przewidzianym prawem, np. uchylenie orzeczenia przez sąd wyższej instancji (wyrok SN z 25.2.1998 r. III RN 130/97, OSP 1999/5/101 z glosą B. Adamiak, tamże s. 263 i n.). Możliwe jest także odstąpienie przy ponownym rozpoznawaniu sprawy od zasady wyrażonej w art. 190 zd. 1 P.p.s.a. - z uwagi na podjęcie przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwały, w której dokonano wykładni prawa odmiennej od wykładni dokonanej uprzednio w wyroku kasacyjnym Naczelnego Sądu Administracyjnego, a także w przypadku wydania przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, dokonujący wykładni prawa unijnego, orzeczenia, w którym dokonano odmiennej wykładni prawa unijnego mającego zastosowanie w sprawie od tej wykładni, której dokonał sąd kasacyjny, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji (wyrok NSA z 20.9.2013 r. I FSK 1370/13). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, żadna z wyżej wymienionych sytuacji w niniejszej sprawie nie występuje.

Przede wszystkim stwierdzić należy, iż błędne jest stanowisko Sądu I instancji, że na ocenę prawną wyrażoną w postanowieniu NSA z dnia 14 grudnia 2017 r. (ustanie mocy wiążącej tego postanowienia), wpływ mają prawomocny od dnia 14 grudnia 2017 r., wyrok (co do jego pkt 1) Sądu Rejonowego w [...] z dnia 31 sierpnia 2017 r. sygn. akt. VII P 667/16 i wyrok Sądu Okręgowego w [...] z dnia 14 grudnia 2017 r. sygn. akt IV Pa 118/17. Przypomnieć bowiem należy, iż przedmiotem sprawy zainicjowanej skargą skarżącego przed Sądem I instancji było stwierdzenie nieważności uchwały Senatu Politechniki [...] z [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie zmian w statucie lub uchylenie jej przepisów § 19 ust. 4 i § 24a jako podjętych w nieregulaminowym składzie senatu oraz z naruszeniem obowiązującego prawa w zakresie treści tych przepisów. Z kolei w pozwie wniesionym do sądu powszechnego skarżący domagał się stwierdzenia nieistnienia prawa w formie wewnątrzuczelnianych uregulowań prawnych poprzez uchylenie uchwały Senatu Politechniki [...] z [...] października 2016 r. nr [...]. Pozew ten, jak już wcześnie wskazano, został odrzucony przez Sąd Okręgowy w [...] z uwagi na niedopuszczalność drogi sądowej. Analizując treść przedmiotowego pozwu oraz skargi skierowanej do WSA stwierdzić należy, iż między sprawą zakończoną w postępowaniu cywilnym i sprawą sądowoadministracyjną zachodziła tożsamość przedmiotowa i podmiotowa. Natomiast zupełnie niezasadne jest stanowisko Sądu I instancji, iż sprawa skarżącego została rozpoznana merytorycznie z uwagi na wyroki sądów pracy w sprawie powództwa skarżącego o ustalenie stosunku zatrudnienia. Wskazać bowiem należy, że sprawa ta dotyczyła ustalenia pełnienia przez skarżącego funkcji dziekana Wydziału [...] Politechniki [...]. Zatem sąd powszechny procedując w oparciu o art. 189 k.p.c. nie mógł w tym postępowaniu stwierdzić nieważności uchwały Senatu Politechniki [...] z [...] października 2016 r., czego w istocie domagał się skarżący w skardze skierowanej do WSA. Rację ma skarżący wskazując, iż samo uznanie przez sąd powszechny w uzasadnieniu wyroku, iż § 24a Statutu jest sprzeczny z ustawą, ma jedynie charakter wyrażonego przez ten sąd poglądu, a nie merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy skarżącego, który domagał się w istocie stwierdzenie nieważności powołanej wyżej uchwały bądź § 24a Statutu. Brak jest zatem merytorycznego rozstrzygnięcia sądu powszechnego w sprawie tożsamej ze sprawą rozpatrzoną zaskarżonym postanowieniem przez Sąd I instancji, nie ulega bowiem wątpliwości, że wyrok Sądu Okręgowego w [...] z dnia 14 grudnia 2017 r. i zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zapadły w dwóch odrębnych sprawach.

W konsekwencji, skoro przedstawione okoliczności nie miały wpływu na ocenę prawną przedstawioną przez NSA w postanowieniu z dnia 14 grudnia 2017 r., powodu odrzucenia skargi z "innych przyczyn", nie mogły stanowić powołane wyroki sądów pracy. Ponadto podkreślić należy, że skoro interes prawny do wniesienia skargi (na którego brak powołuje się Sąd I instancji), jest przesłanką materialnoprawną, to zakwestionowanie po stronie skarżącego posiadania interesu prawnego do wniesienia skargi powinno nastąpić po przeprowadzeniu rozprawy i prowadzić ewentualnie do oddalenia skargi, a nie do jej odrzucenia.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Odnosząc się do wniosku strony wnoszącej skargę kasacyjną o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego należy zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07 (ONSAiWSA 2008, nr 3, poz. 42) wyjaśnił, że przepisy art. 203 i 204 P.p.s.a. nie mają zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie. Do wspomnianej kategorii należy postanowienie o odrzuceniu skargi. Obowiązek respektowania przytoczonego stanowiska przez Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w tej sprawie wynika z ogólnie wiążącej mocy uchwał (art. 269 § 1 P.p.s.a.).