Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 983/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2009-11-04 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w części
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach Katarzyna Golat po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług, w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1. zwolnić stronę skarżącą od kosztów sądowych w części każdej opłaty przekraczającej kwotę [...] ([...]) zł, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] r. skarżący – A. B. wystąpił o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu tego wniosku podniósł, że prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą, która aktualnie przynosi straty. Oświadczył przy tym, iż jest osobą rozwiedzioną i uiszcza świadczenia alimentacyjne na [...] zamieszkujących z byłą małżonką synów, w kwocie po [...] zł na każdego z nich.

Nadto zadeklarował, iż zamieszkuje z matką uzyskującą dochód z tytułu emerytury, w kwocie około [...] zł oraz, że posiada działkę o powierzchni [...] ha obciążoną hipoteką. Nie dysponuje natomiast żadnymi zasobami pieniężnymi ani przedmiotami wartościowymi.

Ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku uznano za niewystarczające do oceny sytuacji materialnej skarżącego, pismem z dnia [...] r. zwrócono się do niego o uzupełnienie danych, na które się powołał.

W odpowiedzi A. B. przedłożył pismo procesowe datowane na [...] r., w którym sprecyzował, iż zakres zgłoszonego przezeń wniosku obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata. Równocześnie nadesłał kopię podsumowania księgi przychodów i rozchodów za okres od [...] do [...] [...] r. (wynika z niej, że we wszystkich miesiącach za wyjątkiem [...] poniósł stratę), zeznanie podatkowe za rok [...] wykazujące stratę w wysokości [...] zł, wyciągi z posiadanych rachunków bankowych, w tym prowadzonego przez Bank "A", wykazującego saldo na dzień [...] r. w wysokości [...] zł oraz prowadzonego przez Bank "B", wykazującego saldo na dzień [...] r. w kwocie [...] zł.

Przedłożył także dokumenty potwierdzające wysokość opłat ponoszonych za tzw. media (energia elektryczna, gaz, ogrzewanie), przekazy pocztowe dokumentujące przekazanie alimentów na utrzymanie dzieci za okres od [...] do [...] [...] r., w kwocie ogółem [...] zł, ugodę sądową z dnia [...] r., określającą wysokość tych alimentów na kwotę [...] zł miesięcznie i zawiadomienie Sądu Rejonowego w R. potwierdzające fakt, iż należący do niego teren zabudowany przemysłowy o powierzchni [...] ha jest obciążony hipotekami. Nadto wnioskujący przedstawił decyzję organu rentowego określającą wysokość emerytury pobieranej przez jego matkę, jak również raport kasowy swego przedsiębiorstwa za [...] r. oraz ewidencję środków trwałych, których zaktualizowana wartość bilansowa określona została na [...] zł (wartość odpisów do [...] bieżącego roku wyniosła [...] zł).

Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 5 października 2009 r. o sygnaturze j.w. odmówił przyznania prawa pomocy.

Uzasadniając to rozstrzygnięcie pokreślił, iż warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a., obejmującym tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników), jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie rodziny (art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a.).

Dokonana w tym kontekście ocena stanu majątkowego wnioskodawcy doprowadziła do konkluzji, że nie zachował on wymogu warunkującego przyznanie prawa pomocy. W postanowieniu zostało wskazane, że jakkolwiek A. B. ponosi w ostatnim okresie straty z prowadzonej działalności gospodarczej, to jednak sam ten fakt nie uzasadnia jeszcze w sposób wystarczający uwzględnienia zgłoszonego przezeń wniosku.

Referendarz zwrócił uwagę, że z nadesłanych wyciągów bankowych wynika jednoznacznie, iż posiada on środki pieniężne wystarczające na uiszczenie kosztów związanych z toczącym się postępowaniem.

Na należącym do niego koncie w Bank "B" zdeponowana została bowiem kwota [...] zł, z kolei na rachunku prowadzonym w Banku "A": [...] zł. O możliwościach płatniczych wnioskodawcy świadczy zwłaszcza druga z

przywołanych kwot, która zalegała na wspomnianym rachunku od [...] r. do [...]r. (a zatem przez okres [...] miesięcy), z czego należy wnosić, iż środki te mają charakter zaoszczędzonej nadwyżki (nie zostały wszak przez tak długi okres wydatkowane na realizację jego koniecznych potrzeb ani na bieżące koszty związane z prowadzoną działalnością).

Ponadto Referendarz argumentował, że nie sposób tracić z pola widzenia, że w skład należącego do skarżącego przedsiębiorstwa wchodzi majątek trwały o zaktualizowanej wartości bilansowej wynoszącej [...] zł, która jest niewspółmiernie wysoka, jeśli zestawić jaz rozmiarem kosztów sądowych, do uiszczenia których wyżej wymieniony jest obowiązany. Nawet zatem uwzględniwszy okoliczność, że A. B. ponosi od ubiegłego roku straty z oprowadzonej działalności, to trudno przyjąć – zdaniem Referendarza - aby nie był w stanie ponieść należności w przywołanym rozmiarze, skoro dysponuje tak znacznym majątkiem.

Z postanowieniem odmawiającym przyznania praw pomocy nie zgodził się skarżący, czego wyrazem było wniesienie przez niego sprzeciwu pismem z dnia [...]r.

Uzasadniając sprzeciw skarżący zwrócił uwagę, że błędnie w przedmiotowym postanowieniu przyjęto, iż posiada on środki pieniężne zgromadzone na rachunkach bankowych. Wskazał, że ma wielu wierzycieli, spośród których tytułem przykładu powołał wierzytelność wobec firmy "C" Sp. z o.o. (wynoszącą [...] zł oraz wierzytelność wobec firmy "D" Sp. z o.o. wynoszącą [...] zł). Podkreślił, że przeciwko niemu zostały wdrożone postępowania egzekucyjne, a komornik sadowy zajął wierzytelności z obu wymienionych w postanowieniu rachunków bankowych. Jako dowód załączył potwierdzenia zajęcia rachunku bankowego w Bank "B" oraz w Banku "A", jak również 21 tytułów wykonawczych.

Zaznaczył również, że nie domaga się on ustanowienia adwokata, a jedynie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje.

Stosownie do treści art. 243 § 1 P.p.s.a. stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 tej ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym.

Odnosząc się do wniosku A. B. należy podnieść, iż stosowanie do art. 246 §1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Należy ponadto podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (rzeczona zasada znalazła wyraz w art. 199 P.p.s.a.). Zastosowanie tej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, póz. 8). Oznacza to, że prawo pomocy może zostać przyznane wyłącznie stronie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623).

Odnosząc wskazane uwarunkowania prawne do okoliczności niniejszej sprawy Sąd wskazuje, że mimo, iż wnioskodawca nie reguluje na bieżąco swoich wierzytelności wobec kontrahentów posiada ona znaczny majątek. W skład należącego do skarżącego przedsiębiorstwa wchodzi majątek trwały o zaktualizowanej wartości bilansowej wynoszącej [...]zł. Mimo zajęcia rachunków istnieje możliwość prowadzenia działalności gospodarczej (rozliczania kasowego).

Za możliwością poniesienia kosztów sądowych (każdorazowej opłaty w wysokości nie przewyższającej [...] zł) przemawia również konieczność zachowania dbałości przez osobę prowadzącą działalność gospodarczą o możliwość obrony swoich praw, w tym o zapewnienie środków na poniesienie kosztów sądowych. Strona powinna zatem w procedurze planowania wydatków, uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa, skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej, zaś podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych - preferencyjnie traktując inne zobowiązania - nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami – por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 21 października 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 1527/09, CBOSA.

Mając na względzie wszystkie przywołane wyżej okoliczności uznano, że częściowe zwolnienie od kosztów sądowych będzie czynić zadość zasadzie ponoszenia wymaganych opłat na rzecz Skarbu Państwa.

Należy również wskazać, że w przypadku zmiany sytuacji majątkowej skarżącego strona może wystąpić z kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy.

Wobec powyższego na podstawie art. 243 §1 P.p.s.a. oraz art. 245 § 1 P.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.