Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 457/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2017-11-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 8 ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 1367
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, Sędziowie: Sędzia NSA Henryk Ożóg (spr.), Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków, Protokolant: asystent sędziego Marcin Jarecki, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 24 listopada 2017 r. sprawy ze skargi [...] S.A. z siedzibą w W. na decyzję D. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...], Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w W. (PPIS) stwierdził u M. M. (pracownik) chorobę zawodową – pylicę płuc: pylicę krzemową (poz. 3 pkt 1 wykazu chorób zawodowych do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. z 2013 r., poz. 1367).

W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że wymieniony, ur. dnia [...] jest zatrudniony od 4 kwietnia 2003 r. jako operator maszyn i urządzeń ceramicznych w Zakładzie nr 2 w [...] S.A. z s. w W., w narażeniu na pył zawierający wolną krystaliczną krzemionkę.

Po przeprowadzeniu oceny narażenia zawodowego przez PPIS chory został zbadany w D. Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy we W. - Oddział w W., który dnia 14 listopada 2016 r. wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o rozpoznaniu choroby zawodowej - pylicy płuc: pylicy krzemowej. Z wywiadu chorobowego wynikało, że u pacjenta od roku występuje suchy, napadowy kaszel oraz duszność wysiłkowa. Podczas badań profilaktycznych w rtg klatki piersiowej z dnia 26 lutego 2016 r. ujawniono zmiany śródmiąższowe płuc, potwierdzone w TK klatki piersiowej z dnia 15 kwietnia 2016 r. W maju 2016 r. przeprowadzono diagnostykę specjalistyczną w Oddziale Pulmonologicznym Szpitala im. [...] w W., wykonane badania (spirometria, bronchoskopia, badania cytologiczne) były prawidłowe. W dniu 29 czerwca 2016 r. w Ośrodku Torakochirurgii D. Centrum Chorób Płuc we W. wykonano resekcję fragmentu dolnego płata płuca prawego, w badaniu histopatologicznym rozpoznano pylicę płuc. Badaniem fizykalnym stwierdzono wzrost 180 cm, wagę 79 kg, akcję serca miarową 70/min, ciśnienie tętnicze 120/80, osłuchowo szmer pęcherzykowy prawidłowy, blizna po zabiegu płuca prawego. Badania czynnościowe układu oddechowego (spirometria, gazometria) w normie. W rtg klatki piersiowej z dnia 5 października 2016 r. wykonanym w Ośrodku Diagnostyczno-Leczniczym przy Górniczej Fundacji Ochrony Zdrowia w W. w obu płucach wykazano zacienienia drobnoguzkowe o typie zmian śródmiąższowych rozproszonych z progresją w kierunku zmian rozsianych (według ILO 2/3 q/q) odpowiadające pylicy krzemowej. Powyższe rozpoznanie potwierdził konsultujący pulmonolog. Mając na uwadze narażenie zawodowe oraz skutki zdrowotne pod postacią pylicy płuc można z wysokim prawdopodobieństwem stwierdzić, iż choroba została spowodowana działaniem czynnika szkodliwego dla zdrowia występującego w środowisku pracy. Rozpoznanie choroby zawodowej oparto o wynik analizy obrazu radiologicznego płuc zgodnie z wytycznymi stosowania klasyfikacji radiogramów pylic płuc Międzynarodowego Biura Pracy (ILO 1980 z rewizją w 2000 i 2011), uznając jednocześnie za znaczące dla jej rozwoju wieloletnie narażenie na pył krzemowy w trakcie wykonywania zawodu."

Od decyzji tej pełnomocnik pracodawcy wniósł odwołanie nie zgadzając się z jej rozstrzygnięciem. Strona odwołująca się zarzuca, iż w procesie orzeczniczym nie uwzględniono informacji dotyczących środowiska pracy pochodzących od pracodawcy. Ponadto, zdaniem odwołującego się pominięto czynności pozazawodowe (np. sytuacja w miejscu zamieszkania i spędzanie wolnego czasu, mogą mieć wpływ na zaistnienie choroby).

D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. dnia 30 stycznia 2017 r. skierował pismo do jednostki orzeczniczej, tj. D. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy we W. - Oddział w W. o wydanie opinii uzupełniającej uwzględniającej kwestie podnoszone w odwołaniu.

W odpowiedzi z dnia 28 lutego 2017 r. D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. - Oddział w W. wyjaśnił, iż "chory skierowany został do DWOMP przez lekarza pulmonologa w związku z podejrzeniem choroby zawodowej pylicy płuc. Z wywiadu zawodowego wynika, że pacjent pracuje od 2003 r. w zakładzie [...] na stanowisku operator maszyn i urządzeń ceramicznych w narażeniu na pył krzemionki. Jest to pierwsza praca pacjenta, wcześniej nigdzie nie pracował. Wykonane badania oraz załączona dokumentacja medyczna pozwoliła na rozpoznanie pylicy płuc krzemowej o znacznym zaawansowanym stopniu nasilenia zmian (2/3 q/q) popartym wynikiem badania histopatologicznego płuca. Obecnie zakład pracy kwestionuje narażenie zawodowe oraz zarzuca niewyjaśnienie przyczyn pozazawodowych zmian płucnych. Wyjaśniono więc, iż u pacjenta najpierw szczegółowo wykluczono przyczyny pozazawodowe zmian płucnych. Jak wynika z dokumentacji medycznej chory przyjęty został do Oddziału Pulmonologicznego Specjalistycznego Szpitala im. [...] w W. w maju 2016 r. celem diagnostyki zmian śródmiąższowych w płucach wykrytych przypadkowo na zdjęciu klatki piersiowej podczas badań okresowych. W wykonanej przed przyjęciem do szpitala ambulatoryjnie tomografii komputerowej klatki piersiowej z dnia 15 kwietnia 2016 r. stwierdzono obustronne zagęszczenia śródmiąższowe w płucach, w szczególności w płatach górnych. (...). Następnie wykonano resekcję klinową płuca prawego, potwierdzając rozpoznanie pylicy krzemowej. Na tej podstawie pacjent został skierowany do DWOMP z podejrzeniem choroby zawodowej. Z pomiarów przekazanych przez zakład pracy wynika, że pacjent był narażony na wolną krystaliczną krzemionkę w stężeniu od 0,1-1,1 NDS. Według zakładu przekroczenie NDS pyłu wystąpiło tylko jeden raz w 2010 r., wcześniej i później wyniki były poniżej NDS. Zakład tłumaczy to "skutkiem jakiejś awarii" - nie była to jednak awaria, lecz pomiary wykonane przez PPIS w W. podczas normalnych warunków pracy - wyniku skargi pracowników. W 2010 r. do PPIS w W. wpłynęła skarga pracowników zakładu [...] na złe warunki pracy panujące w zakładzie (zał. nr 1). Pracownicy domagali się wiarygodnych pomiarów stężeń pyłu, zwłaszcza w miejscach, gdzie występowało jego największe stężenie (magazyn surowców, przerobownia, wagi zasypowe), a nie w miejscach gdzie jego stężenie było najmniejsze (stołówka, oczyszczalnia wody, sortownia). Pracownicy kwestionowali również sposób wykonywania pomiarów przez laboratorium Eko-Lab i Dempol-Eco w zakładzie [...] uważając, że wyniki pomiarów są nierzetelne, według pracowników podczas pomiarów miało dochodzić nawet do zasłaniania watą wlotu do urządzeń mierzących stężenie pyłu. PPIS w W. po przeprowadzeniu pomiarów w zakładzie [...] - właśnie w 2010 r. wykazał przekroczenia NDS pyłów zawierających krzemionkę: w Magazynie Surowców - 1,38 NDS, na Dziale Przerobowni Mas 1,15-2,20 NDS, na Dziale Jednokrotnego Wypału 1,20-1,70 NDS, w tym pył respirabilny 1,20-1,30 NDS (zał. nr 2). Nie była to zatem awaria jak sugeruje pracodawca. Na tej podstawie PPIS uznał, że skarga jest zasadna i skierował sprawę do oceny DWOMP. DWOMP ustalił, że w zakładzie C. do 2010 r. w ogóle nie wykazywano w skierowaniach jakiegokolwiek narażenia (w tym na pył) u pracowników, zatem nie wykonywano podczas badań okresowych żadnej oceny układu oddechowego. Dopiero od 2010 r. umieszczono informację o narażeniu na pył i hałas, jednakże okresowe badania lekarskie nadal były niekompletne (zał. nr 4). DWOMP proponował zakładowi wykonywanie badań uzupełniających w zakresie kompleksowej oceny układu oddechowego. Biorąc pod uwagę powyższą sytuację należało uznać, że w zakładzie występowały szkodliwe warunki pracy, w tym narażenie na pył krzemionki w stężeniach przekraczających NDS. Mając na uwadze powyższe podtrzymano orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej."

W piśmie z dnia 20 kwietnia 2017 r. pełnomocnik zakładu zarzucił, iż jednostka orzecznicza złożyła opinię z dnia 28 lutego 2017 r. do zupełnie innego stanowiska pracy – operatora ładowarki, które nie jest przedmiotem niniejszego postępowania i nie dotyczy pracownika oraz przyjęto niezasadnie, że "... u pacjenta najpierw szczegółowo wykluczono przyczyny pozazawodowe, zmian płucnych", nie podając, przede wszystkim na jakich dokładnie dokumentach DWOMP w rzeczywistości się oparł, co dowodzi dowolności i arbitralnego wykluczenia przyczyn pozazawodowych zmian płucnych".

Pełnomocnik pracodawcy wniósł o ponowne wydanie nowego orzeczenia lekarskiego, przy wydaniu którego uwzględnione zostaną te okoliczności, a także o przeprowadzenie dowodu z pełnej dokumentacji medycznej zgromadzonej przez podmiot, który wydał orzeczenie.

D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W., decyzją z dnia 9 czerwca 2017 r., nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Wskazał, iż do stwierdzenia choroby zawodowej przez właściwego państwowego inspektora sanitarnego muszą być spełnione łącznie, jak to wynika w art. 2351 i art. 2352 k.p. oraz § 5 ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, trzy warunki:

1. choroba musi być rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia i znajdować się w wykazie chorób zawodowych,

2. choroba ta musi być wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy albo sposobem wykonywania pracy,

3. wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych musi nastąpić w okresie ustalonym w załączniku do ww. rozporządzenia.

W przypadku chorego te kryteria zostały spełnione. Jednostka orzecznicza I stopnia diagnostycznego, tj. D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. - Oddział w W., po przeprowadzeniu specjalistycznych badań i ocenie narażenia zawodowego, rozpoznała chorobę zawodową pod postacią pylicy płuc: pylicy krzemowej (poz. 3 pkt 1 wykazu chorób zawodowych wymienionych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych).

Pylica jest chorobą rozwojową, w której z biegiem lat, pomimo zaprzestania narażenia zawodowego zmiany nasilają się. Uszkodzona tkanka płucna nigdy nie ulega regresji. Wraz z wiekiem postępują i pogłębiają się zmiany w tkance płucnej, czego konsekwencją jest pełnoobrazowy rozwój schorzenia.

Mając na uwadze pismo pełnomocnika pracodawcy z dnia 20 kwietnia 2017 r. wyjaśnić trzeba, iż bez znaczenia dla sprawy pozostaje fakt przekroczenia normatywów higienicznych stężenia pyłów w środowisku pracy oraz stosowania środków ochrony indywidualnej i zbiorowej. Dla wykazania związku przyczynowo skutkowego z rozpatrywaną chorobą wystarczające jest udokumentowane narażenie na czynnik, który może wywołać chorobę. Konieczność stwierdzenia w miejscu pracy natężenia czynnika szkodliwego powyżej dopuszczalnych norm, nie wynika z żadnego z przepisów regulujących postępowanie w sprawie chorób zawodowych. Jak wskazał m.in. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 28 kwietnia 2005 r. (sygn. akt 3 II SA/Wr 1505/03; publ. CBOSA) "...w świetle unormowań rozporządzenia wystąpienie czynników szkodliwych w środowisku zatrudnienia - warunkujących uznanie choroby zawodowej - nie musi wcale wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm. Z przepisów rozporządzenia nie sposób wyprowadzić takiego wniosku - zachodzi brak ku temu podstaw prawnych, ponieważ ustawodawca nie ustanowił wprost takiego kryterium normatywnego, natomiast treść rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 17 czerwca 1998 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. z 1998r. Nr 79, poz. 513 ze zm.) - wydanego w wykonaniu delegacji ustawowej zawartej w art. 228 §3 Kodeksu pracy - należy wiązać z prewencją w zakresie ochrony zdrowia w środowisku pracy, tj. ze stworzeniem takich warunków zatrudnienia by wyeliminować lub zmniejszyć ryzyko zawodowe wystąpienia zagrożeń dla stanu zdrowia pracowników z tytułu między innymi chorób zawodowych, co nie oznacza, że brak przekroczenia przez pracodawcę wartości najwyższych dopuszczalnych natężeń i stężeń całkowicie takie ryzyko wyklucza w każdym przypadku. Jak już wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 lutego 1998 r. sygn. akt I SA 1862/97 (LEX nr 45840) - którego stanowisko skład orzekający w niniejszej sprawie podziela - przestrzeganie przez pracodawcę przepisów dotyczących NDN rzutuje tylko na ustalenie winy bądź braku winy pracodawcy w powstaniu choroby zawodowej, nie ma natomiast znaczenia dla ustalenia istnienia związku przyczynowego pomiędzy schorzeniem a warunkami pracy, istotne znaczenie dla powstania choroby w związku z warunkami pracy ma także wrażliwość pracownika na czynniki szkodliwe występujące w pracy."

Ponadto opinia uzupełniająca z dnia 28 lutego 2017 r. wydana przez D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. - Oddział w W. - wbrew twierdzeniom pełnomocnika pracodawcy - dotyczy choroby zawodowej pylicy płuc u zatrudnionego od 2003 r. na stanowisku operatora maszyn i urządzeń ceramicznych w narażeniu na pył krzemionki w [...] S.A. z siedzibą w W. We wcześniejszym wywodzie wyjaśniono, iż w przypadku pylicy płuc nie muszą być przekroczone normy zapylenia, istotny jest fakt, że w środowisku pracy w [...] S.A. z siedzibą w W. potwierdzono niezbicie narażenie na pył krzemionki na stanowisku operatora maszyn i urządzeń ceramicznych, a nie operatora ładowarki. Zauważyć trzeba, iż wbrew twierdzeniem skarżącego w żadnym z przywołanych pism nie wskazano, iż ocenie podlegało stanowisko operatora ładowarki. Abstrahując od nazwy stanowiska, która w sprawie nie ma znaczenia, istotną okolicznością jest potwierdzenie występowania w zakładzie pyłu, który stanowił narażenie zawodowe dla każdego pracownika, który nawet okresowo go inhalował przemieszczając się po zakładzie. Nie ulega wątpliwości, iż pracownik był narażony na zwłókniające działanie pyłu.

Wyjaśnienia pełnomocnika pracodawcy zawarte w piśmie z dnia 20 kwietnia 2017 r. odnośnie skargi pracowników z dnia 18 czerwca 2010 r. dotyczącej pomiarów stopnia zagrożenia pyłowego dla pracowników nie mają istotnego znaczenia w sprawie, gdyż skarga ta nie była przedmiotem tego postępowania administracyjnego.

Należy wyjaśnić, iż tryb postępowań w sprawach chorób zawodowych jest szczególnym, w ramach którego jednostki orzecznicze w sposób niezależny od organów administracji dokonują rozpoznania choroby zawodowej w ramach procesu diagnostyczno-orzeczniczego. Organ jak i pracodawca będący stroną postępowania nie jest upoważniony do wkraczania w kompetencje biegłych lekarzy orzeczników. Zwrócić uwagę trzeba, iż w przedmiotowej sprawie lekarze orzecznicy wydawali dodatkowe opinie, w których konsekwentnie podtrzymywali swoje ustalenia, które nie są i nie będą korzystne dla strony. W ocenie organu I instancji, którą podziela D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W., opinie jednostki orzeczniczej co do meritum są spójne, logicznie i przekonująco uzasadnione, przez to nie budzą zastrzeżeń. (...).

Organy PIS są zobligowane do wydania decyzji na podstawie opinii lekarza, same nie będąc upoważnione do wypowiadania się w kwestiach medycznych, a tym samym do oceny opisu cech obrazu chorobowego przedmiotowej jednostki chorobowej. To biegli, którzy spełniają wymagania formalne wypowiadają się w tym zakresie i oceniają każdą jednostkę chorobową zgodnie z obowiązującymi standardami orzekania. Orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej jest wiążące dla organów inspekcji sanitarnej. Trzeba przy tym podkreślić, że o wartości merytorycznej orzeczenia lekarskiego nie decyduje obszerność wywodów uzasadnienia, lecz jego zawartość merytoryczna odnosząca się do istoty sprawy. W niniejszej sprawie istota ta sprowadza się zaś do tego czy warunki pracy bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem prowadziły do takiego kontaktu z pyłem wolnej krystalicznej krzemionki, że mogło dojść do powstania stwierdzonego schorzenia. (...).

Odnośnie przeświadczenia pełnomocnika pracodawcy zawartego w odwołaniu i w piśmie z dnia 20 kwietnia 2017 r., że środowisko pozazawodowe (np. sytuacja w miejscu zamieszkania i spędzania czasu wolego) miało wpływ na chorobę pylicę krzemową płuc u pracownika, w świetle udowodnionych warunków pracy w narażeniu na pył zawierający wolną krystaliczną krzemionkę w [...] S.A. z siedzibą w W., bez podania konkretnych przeciwdowodów, nie może stanowić podstawy do czynienia usprawiedliwionego zarzutu pod adresem jednostki orzeczniczej, która drobiazgowo przeanalizowała przebieg procedury orzeczniczej jak i treść kwestionowanego orzeczenia medycznego i jego uzasadnienia, nie dostrzegając potrzeby dalszego poszerzania materiału dowodowego o kolejne badania medyczne. W omawianej sprawie domniemanie choroby zawodowej opiera się na domniemaniu zawodowej etiologii choroby będącej normalnym następstwem warunków pracy, dopuszczalnym w orzecznictwie sądowo-administracyjnym. Organy administracji są związane ustaleniami orzeczeń diagnostycznych i nie dysponując przeciwdowodami, które mogłyby orzeczenia te podważyć, nie mają w tym zakresie podstaw do przyjęcia, że rzeczywisty stan zdrowia strony kształtuje się odmiennie od wyników badań stanowiących podstawę orzeczeń lekarskich. (...).

Zgodnie z oceną prawną Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 marca 2009 r. wyrażoną w innej sprawie (sygn. akt II OSK 1794/08): "do organów inspekcji sanitarnej i do sądów administracyjnych nie należy rozstrzyganie, który zakład ponosiłby odpowiedzialność za wystąpienie u pracownika choroby zawodowej, bowiem te kwestie rozstrzygają sądy powszechne (sądy pracy). Zatem doręczenie zakładowi pracy decyzji § 8 ust 3 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów należy odczytywać wyłącznie jako wskazanie zakładu, w którym występowały czynniki, mogące spowodować skutki zdrowotne, nie zaś wskazania zakładu, w którym doszło do powstania choroby u pracownika".

Reasumując, D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. kierując się oceną narażenia zawodowego oraz opiniami medycznymi zawartymi w orzeczeniu lekarskim nr [...] z dnia 14 listopada 2016 r., jak i opinii uzupełniającej z dnia 28 lutego 2017 r., o których mowa w § 6 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, nie znajduje podstaw prawnych ani faktycznych do zmiany decyzji organu I instancji i orzeka jak w sentencji.

W skardze na tę decyzję pełnomocnik [...] S.A. w W. zarzucił naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 kpa - poprzez niezebranie materiału dowodowego a przez to nieuwzględnienie okoliczności dotyczących przyczyn pozazawodowych zmian płucnych, art. 7 w zw. z art. 75 oraz art. 80 kpa - poprzez niezebranie materiału dowodowego a przez to brak dokonania oceny całokształtu materiału dowodowego, art. 9 w zw. z art. 77 kpa poprzez nieuwzględnienie dowodów w postaci karty oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej, art. 107 § 1 pkt 6 kpa - poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji mimo braku zawarcia w nich uzasadnienia faktycznego i prawnego w zakresie niewyjaśnionych okoliczności dotyczących przyczyn pozazawodowych.

Z tych przyczyn wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, uchylenie decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w W. z dnia 22 grudnia 2016 r. o stwierdzeniu choroby zawodowej - pylicy płuc: pylicy krzemowej u pracownika i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Ponadto wniósł o: przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lekarza orzecznika właściwego z uwagi na przedmiot postępowania w zakresie stwierdzania chorób zawodowych; przeprowadzenie dowodu z karty oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej załączonej do skargi a także znajdującej się w aktach sprawy; przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadka P.O. - Starszego specjalisty ds. bhp i ochrony środowiska w skarżącej spółce na okoliczności wskazane w karcie oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej, istnienia środków ochrony w skarżącej spółce, a także na okoliczności trybu życia i dbania o zdrowie przez pracownika.

Podniósł, iż etiologia pylicy płucnej jest wieloczynnikowa i nie można stwierdzić jednoznacznego wpływu tylko i wyłącznie czynników zawodowych na jej powstanie bez jakiegokolwiek odniesienia się do czynników pozazawodowych, które mogą mieć znamienny wpływ na powstanie zmian płucnych będących przedmiotem niniejszego postępowania. Lekarz orzecznik w swoim orzeczeniu nie wskazał czy, jakich i pod jakim względem dokonywał oceny czynników pozazawodowych, co skłania do jednoznacznego wniosku o braku takiej oceny. Istnienie takich czynników jest o tyle znamienne, że może powodować zupełnie odmienne orzeczenie w zakresie stwierdzenia istnienia choroby zawodowej.

Opierając się na takim materiale, nie można mówić o istnieniu obu przesłanek, koniecznych dla stwierdzenia choroby zawodowej - w kontekście przepisów § 2 ust. 1 i § 5 ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach: 1) choroba musi być rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia i znajdować się w wykazie chorób zawodowych; 2) choroba ta musi być wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy.

Na tle wskazanego powyżej stanu faktycznego nie sposób stwierdzić jednoznacznie i bez jakiejkolwiek wątpliwości wywołania choroby zawodowej przez czynniki szkodliwe znajdujące się w środowisku pracy.

D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny lakonicznie, w ślad za Państwowym Powiatowym Inspektorem Sanitarnym wyjaśnia, iż u pacjenta szczegółowo wykluczono przyczyny pozazawodowe zmian płucnych. Jednakże żadnej dodatkowej informacji na temat tego jakie przyczyny, w jakim zakresie i w jaki sposób zostały wykluczone.

Mając powyższe na uwadze nie można zgodzić się z poglądem, iż zostały spełnione obie przesłanki z § 2 ust. 1 i § 5 ust. 2 i ust. 3 cytowanego rozporządzenia.

Organ administracyjny, opierając się na wydanym orzeczeniu lekarskim nr 104/2016 nie poddał go kontroli pod kątem logiczności, spójności i kompletności. Powyższy obowiązek spoczywający na organie administracji szeroko potwierdzony został w orzecznictwie (...). W ślad za przytoczonym przez D. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. orzeczeniem NSA z dnia 27 lutego 1998 r., sygn. akt I SA 1862/97, iż "istotne znaczenie dla powstania choroby w związku z warunkami pracy ma także wrażliwość pracownika na czynniki szkodliwe występujące w pracy" koniecznym jest przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego - lekarza orzecznika właściwego z uwagi na przedmiot postępowania w zakresie stwierdzania chorób zawodowych. (...).

Odnosząc się następnie do kolejnego zarzutu nieuwzględnienia dowodu w postaci karty oceny narażenia zawodowego, którą skarżąca spółka sporządziła, w której jest analiza narażenia na czynniki szkodliwe, nie dokonano rzetelnej oceny materiału dowodowego. W karcie wskazane są dane historyczne począwszy od 2002 r., w tym są stężenia, zawarte są wnioski odnośnie narażenia pracowników na czynniki szkodliwe. Zdaniem skarżącej gdyby organ administracyjny uwzględnił powyższe informacje mogłoby to mieć istotny wpływ na wydaną decyzję. Z akt sprawy wynika bowiem, iż karta została przekazana i tego skarżąca nie kwestionuje jednakże brak jest merytorycznego odniesienia do jej treści w wydawanym orzeczeniu stąd wniosek, iż mimo posiadania dokumentacji nie została ona merytorycznie wzięta pod uwagę. Z uwagi na powyższe nie sposób uznać w przedmiotowej sprawie, iż cały materiał dowodowy został wzięty pod uwagę a tym samym nastąpiło naruszenie przepisu art. 75 Kodeksu postępowania administracyjnego, zgodnie z którym jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. W rozpatrywanej sprawie istniał dokument zawierający istotne oświadczenie pracodawcy odnośnie narażenia pracowników na czynniki szkodliwe. Stwierdzić zatem należy, że nie został wzięty pod uwagę istotny dokument.

Skarżąca nadto posiada informacje na temat trybu życia chorego, w tym, w szczególności palenia przez niego długotrwale i w dużych ilościach papierosów. Odnosząc to do braku oceny czynników pozazawodowych należy wskazać i podkreślić jak istotnym brakiem obarczona jest niniejsza decyzja. Na powyższą okoliczność skarżąca powołuje również świadka P. O.. (...).

Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

Zaskarżona bowiem decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego jak i procesowego. Sąd przy tym w całości podzielił dokonane przez organy inspekcji sanitarnej ustalenia faktyczne i prawne.

W szczególności zaś, że orzeczenie o stwierdzeniu choroby zawodowej, bądź o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, następuje w drodze decyzji wydanej przez uprawniony organ administracji publicznej. Nadto, że Sąd nie może wypowiadać się w kwestii stwierdzenia u badanego choroby zawodowej, a jedynie ocenia legalność, czyli zgodność z prawem rozstrzygnięcia organu administracji sanitarnej.

Podstawę prawną orzeczeń dotyczących chorób zawodowych stanowi art. 2351 Kodeksu pracy, który definiuje chorobę zawodową jako chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".

Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 237 Kodeksu pracy, Rada Ministrów wydała wymienione już rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Uregulowania tego aktu prawnego mają zastosowanie w niniejszej sprawie i według tych przepisów należy oceniać postępowanie organów sanitarnych.

Zgodnie z § 4 ust. 1 tego rozporządzenia, postępowanie w sprawie rozpoznania i stwierdzenia choroby zawodowej wszczyna z urzędu właściwy państwowy powiatowy inspektor sanitarny, po uzyskaniu zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika.

Rozpoznanie choroby zawodowej u takiej osoby może nastąpić w okresie jej zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych (art. 2352 Kodeksu pracy).

W myśl § 8 ust. 1 rozporządzenia decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika.

W świetle tych przepisów prawa, wydając decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej organy inspekcji sanitarnej mają na względzie, czy rozpoznana choroba znajduje się w wykazie chorób zawodowych i została stwierdzona orzeczeniem lekarskim o rozpoznaniu choroby zawodowej a wyniki oceny warunków pracy pozwalają stwierdzić wysokie prawdopodobieństwo, że spowodowana została narażeniem zawodowym. Brak jednego z tych elementów uzasadnia decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej.

Zdaniem Sądu organy sanitarne wydając badane w tym postępowaniu decyzje w sposób należyty wyjaśniły stan faktyczny sprawy, czyniąc zadość wymaganiom zawartym w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa i prawidłowo je uzasadniły.

W szczególności oparły się na orzeczeniach lekarskich wydanych przez D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. – Oddział w W. (orzeczenie lekarskie z dnia 14 listopada 2016 r., uzupełnione pismem DWOMP z dnia 28 lutego 2017 r., oparte m.in. na wyniku resekcji fragmentu płata płuca prawego i badania histopatologicznego, w którym rozpoznano pylicę płuc – szeroko omówione w części historycznej decyzji).

Brak podstaw by kwestionować orzeczenie DWOMP o rozpoznaniu u chorego choroby zawodowej w postaci pylicy płuc – pylicy krzemowej.

W orzecznictwie ugruntowany został pogląd, że orzeczenie lekarskie jest szczególnym rodzajem dowodu, który w świetle przepisów kodeksu postępowania administracyjnego ma charakter opinii biegłego. Orzeczenie to powinno być zatem wszechstronnie uzasadnione i winno wyjaśniać wszelkie wątpliwości w sposób przekonujący i dostępny dla stron, organu prowadzącego postępowanie oraz sądu administracyjnego.

Zdaniem Sądu, wydane w niniejszej sprawie orzeczenie lekarskie, uzupełnione w toku postępowania odrębnym pismem spełnia powyższe wymogi. Wyjaśniono w nim należycie dlaczego wyprowadzono wniosek o zawodowym podłożu choroby. Analiza akt sprawy dowodzi, że przed wydaniem opinii uwzględniono informacje o zagrożeniach zawodowych w środowisku pracy, dokumentację dotyczącą przebiegu zatrudnienia jak również stosowną dokumentację medyczną, popartą wynikami badań. W wydanym orzeczeniu, podano szczegółowe motywy rozstrzygnięcia, o czym przekonuje pełne przytoczenie ich przez Sąd w tych rozważaniach.

Zgodzić się należy ze stanowiskiem organów Inspekcji Sanitarnej iż wydane w spranie orzeczenia lekarskie poprzedzone zostały specjalistycznymi badaniami stanu zdrowia pracownika oraz dokładną analizą zgromadzonej dokumentacji i są obiektywne, przekonujące oraz obszernie umotywowane.

Dodać też należy, że bez pozytywnej opinii lekarskiej bądź sprzecznie z taką opinią organ administracji nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych, co nie oznacza zwolnienia organu orzekającego od obowiązku dokonania oceny opinii biegłego w granicach wskazanych w art. 80 kpa.

Organ ten nie może bowiem oprzeć swego rozstrzygnięcia w sprawie na opinii lekarskiej o lakonicznej treści, nie zawierającej przekonującego i należytego uzasadnienia, bądź sprzecznej z przepisami prawa.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym, przy tym, wielokrotnie podkreślano, że organ nie ma prawa samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Związanie to wynika z tego, że orzeczenie lekarskie stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Organy administracji są związane ustaleniami orzeczeń diagnostycznych i nie dysponując przeciwdowodami, które mogłyby orzeczenia te podważyć, nie mają w tym zakresie podstaw do przyjęcia, iż rzeczywisty stan zdrowia skarżącego kształtuje się odmiennie od wyników badań stanowiących podstawę orzeczeń lekarskich (wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 1078/06, publ. CBOSA i powołane w nim orzecznictwo).

Sąd administracyjny, kontrolując pod względem zgodności z prawem decyzję państwowego inspektora sanitarnego, może zakwestionować dokonane przez niego ustalenia stanu faktycznego, a tym samym orzeczenie lekarskie np. że zostało ono wydane w niewłaściwej formie, bez uzasadnienia lub przez nieuprawnionego lekarza, bądź uprawnionego lekarza lecz niezatrudnionego we wskazanej w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych jednostce organizacyjnej, jednak nie może to dotyczyć merytorycznej treści orzeczenia lekarskiego. Zakwestionowanie orzeczeń lekarskich jest także możliwe w przypadku, jeżeli w materiale dowodowym znajdują się orzeczenia lekarzy zatrudnionych w uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych jednostkach organizacyjnych, które zawierają różne ustalenia (rozpoznania chorobowe). Jednak nawet w takiej sytuacji organ ani sąd administracyjny, nie są uprawnieni do weryfikacji treści merytorycznej orzeczeń lekarskich, co najwyżej organ może żądać wydania kolejnych orzeczeń przez inne uprawnione jednostki organizacyjne w celu ujednolicenia stanowisk.

Nie będąc zatem uprawnionym do poddawania analizie materiału dowodowego z medycznego punktu widzenia (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 marca 2007 r., sygn. akt VII SA/Wa 2429/06, wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 listopada 2008 r., sygn. akt VIII SA/Wa 256/08 dostępne w CBOSA), Sąd uznał, że organ sanitarny, opierając się na stanowisku zajętym przez uprawnionych lekarzy zgodnie z prawem rozstrzygnął sprawę.

W przekonaniu Sądu bezspornie wykazano istnienie związku przyczynowego między rozpoznanym u badanego schorzeniem a narażeniem w środowisku pracy. Przestrzeganie przez pracodawcę przepisów dotyczących profilaktyki zdrowotnej pracowników rzutuje tylko na ustalenie winy lub braku winy pracodawcy w powstaniu choroby zawodowej natomiast nie ma znaczenia dla ustalania związku przyczynowo skutkowego między schorzeniem a warunkami pracy.

Ustalenia i ocenę okoliczności sprawy obu organów inspekcji sanitarnej Sąd w pełni podziela.

Z tych powodów zarzuty skargi nie mogły się ostać. Przekonująco też odpowiedział na nie organ odwoławczy wskazując, że ustalenia oparto na analizie pełnego stanu faktycznego, tj. na analizie narażenia zawodowego – m.in. na karcie oceny narażenia zawodowego, dostępnej dokumentacji medycznej oraz przeprowadzonych badaniach specjalistycznych. Dopiero pod koniec wywodów skargi Spółka zarzuciła, że pracownik palił papierosy jednak nie poparto tego żadnymi dowodami natomiast dowodu z przesłuchania jednej z pracownic Spółki Sąd nie przeprowadził gdyż postępowanie uzupełniające przed Sądem musi ograniczać się jedynie do dowodu z dokumentów (por. art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ppsa). Niezależnie od tego DWOMP w opinii uzupełniającej z dnia 28 lutego 2017 r. jednoznacznie wskazał, iż u pacjenta najpierw szczegółowo wykluczono przyczyny pozazawodowe zmian płucnych. Należy zwrócić uwagę w tym miejscu, iż lekarzom orzecznikom, jako specjalistom medycyny pracy, posiadającym kwalifikacje i kompetencje do oceny wpływu czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy na organizm ludzki, znana jest specyfika czynności zawodowych na zajmowanym przez pracownika stanowisku pracy operatora maszyn i urządzeń ceramicznych. Lekarze upoważnieni do orzekania w sprawach chorób zawodowych posiadają wiedzę i kompetencje do oceny wpływu czynników środowiska pracy na zaburzenie funkcji układu oddechowego co skutkować może powstaniem stwierdzonej choroby zawodowej. Stanowisko zawarte w orzeczeniu lekarskim jak i jego uzasadnieniu oraz dodatkowa opinia uzupełniająca uwzględniającą kwestie poruszane w odwołaniu, nie budzi wątpliwości co do dokonanego rozstrzygnięcia.

Z karty oceny narażenia zawodowego przy tym wynika, że pracownik był zatrudniony na stanowisku operatora maszyn i urządzeń ceramicznych w narażeniu na pyły zawierające wolną krystaliczną krzemionkę (pył całkowity krotność NDS od 0,53 do 0,84 oraz pył respirabilny krotność NDS od 0,24 do 0,88, SiO2 15,7%). W sprawie jest charakterystyczne, że na warunki te skarżyli się pracownicy skarżącej. Domagali się wiarygodnych pomiarów stężeń pyłu, zwłaszcza w miejscach gdzie występowało jego największe stężenie (magazyn surowców, przerobownia, wagi zasypowe), a nie gdzie jego stężenie było najmniejsze (stołówka, oczyszczalnia wody, sortownia). Nadto DWOMP ustalił, że w ogóle do 2010 r. nie wykazywano w skierowaniach jakiegokolwiek narażenia (w tym na pył) u pracowników, zatem nie wykonywano podczas badań okresowych żadnej oceny układu oddechowego. Dopiero od 2010 r. umieszczono informację o narażeniu na pył i hałas, jednakże – jak ocenia organ odwoławczy, okresowe badania lekarskie nadal były niekompletne. To może świadczyć, iż Spółka nie przywiązywała do tych warunków pracy istotniejszego znaczenia, a także wystarczająco charakteryzuje tło, w jakim do zachorowania pracownika doszło.

Brak więc jakichkolwiek podstaw by uwzględnić zarzuty skargi, którą Sąd oddalił w całości na podstawie art. 151 ppsa.