Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 935/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-01-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 128 ust 1 i 2
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 18 ust. 1 a
journal: Dz.U. 2008 nr 193 poz 1194
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski sędzia NSA Jolanta Sikorska (spr.) sędzia del. NSA Jacek Hyla Protokolant sekretarz sądowy Justyna Stępień po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2017 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Kujawsko-Pomorskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt II SA/Bd 942/14 w sprawie ze skargi W. C. na decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. zasądza od W. C. na rzecz Wojewody Kujawsko-Pomorskiego kwotę 280 (dwieście osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 13 listopada 2014 r., sygn. akt II SA/Bd 942/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, po rozpoznaniu skargi W.C. na decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia [...] w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Torunia z dnia [...] (pkt 1 wyroku); stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu (pkt 2 wyroku).

Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Decyzją z dnia [...], (sprostowaną postanowieniem z dnia [...] r.), Prezydent Miasta Torunia ustalił odszkodowanie na rzecz W.C. w kwocie 99.178,00 zł oraz zobowiązał do wypłaty odszkodowania na rzecz Banku Gospodarki Żywnościowej, Oddział Operacyjny w Toruniu z tytułu wygasłej hipoteki w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna.

W odwołaniu od w/w decyzji W.C. nie zgodził się z wysokością odszkodowania. Podał również, że nie wyraża zgody na tryb wywłaszczenia wskazanej nieruchomości, tzn. nie zgadza się na sposób wydzielenia działek.

Po rozpatrzeniu powyższego odwołania, Wojewoda Kujawsko-Pomorski decyzją z dnia [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, wskazując błędy metodologiczne sporządzonego operatu szacunkowego oraz niedopuszczalne zastosowanie aneksu do operatu szacunkowego przy wyliczeniu składników roślinnych i budowlanych, a także naruszenie art. 7, 8, 77, 80 k.p.a. poprzez niezgromadzenie i nierozpoznanie całości materiału dowodowego, w tym brak odpisu z księgi wieczystej KW nr [...], nieodniesienie się do wpisanej w dziale III przedmiotowej księgi wieczystej dożywotniej służebności mieszkania, nienależyte oznaczenie danych personalnych dotychczasowego właściciela, przywołanie w sentencji decyzji błędnej księgi wieczystej oraz wadliwe jej sformułowanie.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia [...], Prezydent Miasta Torunia na podstawie art. 12 ust. 4f i 5, art. 18 ust. 1 i 3, art. 22 ust. 1 i art. 23 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2008 r., Nr 193, poz. 1194), art. 6 ust. 3 i art. 7 ustawy z dnia 25 lipca 2008 r. o zmianie ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2008 r., Nr 154, poz. 958), art. 130 ust. 2, art. 132 ust. 1a i 2, art. 133 i art. 134 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r., Nr 102, poz. 651 ze zm.), art. 19 ust. 5 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 19, poz. 115 ze zm.), art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 16 grudnia 2005 r. o finansowaniu infrastruktury transportu lądowego (Dz. U. Nr 267, poz. 2251 ze zm.) oraz art. 104 k.p.a., ustalił odszkodowanie na rzecz W.C. w wysokości 99.014,00 zł za przejętą na rzecz Gminy Miasta Toruń działkę nr [...], za utracone prawo własności. Ponadto z decyzji wynika, że wartość służebności mieszkania przysługującej W.C. wynosi: 39.606,00 zł z tytułu ustanowionej dożywotniej służebności mieszkania.

Należne W.C. odszkodowanie w całości zostało ustalone na rzecz Banku Gospodarki Żywnościowej S.A. Oddziału Operacyjnego w Toruniu z tytułu wygaśnięcia hipoteki ustanowionej na wyżej wymienionej nieruchomości.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że przedmiotowa działka zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego osiedla "Wrzosy Leśne - Polana" w Toruniu zatwierdzonym uchwałą Nr [...] Rady Miejskiej Torunia z dnia 18 grudnia 1997 r. (Dz.Urz. Woj. Toruńskiego z dnia 10 marca 1998 r., Nr 7, poz. 44) znajdowała się w granicach obszaru oznaczonego symbolem B 51 KI - ulica lokalna.

Zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego osiedla "Wrzosy Leśne - Polana" w Toruniu - obowiązującym od dnia 21 stycznia 2012 r. zatwierdzonym Uchwałą Nr [...] Rady Miasta Torunia z dnia 24 listopada 2011 r. (Dz. Urz. Woj. Kujawsko - Pomorskiego z 21 grudnia 2011 r., Nr 301, poz. 3294) przedmiotowa działka obecnie znajduje się w granicach obszaru oznaczonego symbolem 42.03-KD(L)5, dla którego ustalono przeznaczenie podstawowe: droga publiczna - ulica lokalna oraz przeznaczenia dopuszczalne: urządzenia i sieci infrastruktury technicznej, w tym nie związane z obsługą drogi, zieleń przydrożna.

W decyzji przytoczono § 36 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. Nr 207 poz. 2019 z późn. zm.), zgodnie z którym w przypadku gdy na realizację inwestycji drogowej została wywłaszczona lub przejęta z mocy prawa nieruchomość, która na dzień wydania decyzji była przeznaczona pod inwestycję drogową wartość rynkową określa się przyjmując przeznaczenie nieruchomości przeważające wśród gruntów przyległych, chyba że określenie wartości jest możliwe przy uwzględnieniu cen transakcyjnych nieruchomości drogowych.

Wobec braku wystarczającej liczby transakcji drogowych, rzeczoznawca określiła wartość nieruchomości, przyjmując przeznaczenie wśród gruntów przyległych - pod usługi/zabudowę mieszkaniową jednorodzinną. Ze względu jednak na brak w obrocie transakcji gruntami ze składnikami budowlanymi i roślinnymi, określono wartość odtworzeniową – (w toku przeprowadzonej analizy rynku nie odnotowano transakcji nieruchomościami podobnymi pod względem zagospodarowania do przedmiotowej działki gruntu). Dla gruntu określono wartość rynkową w podejściu porównawczym, metodą porównywania parami, na kwotę: 59.019,99 zł. Wyceny składników budowlanych dokonano w podejściu kosztowym, metodą kosztów odtworzenia w technice wskaźnikowej, z uwzględnieniem stopnia zużycia. Wartość składników budowlanych została określona na kwotę: 30.696,00 zł. Wycenę składników roślinnych określono na kwotę: 9.299,00 zł. W operacie szacunkowym z dnia 11.12.2012 r. została również określona wartość służebności dożywotniego mieszkania na rzecz J.C. i H.C. w kwocie: 39.606,00 zł. Ogólną wartość nieruchomości z uwzględnieniem służebności mieszkania określono na kwotę 59.408,00 zł.

W świetle powyższego organ wskazał, mając na uwadze art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 193, poz. 1194), że wartość rynkowa prawa własności wycenianej nieruchomości została określona na kwotę łączną: 99.014,00 zł według stanu nieruchomości na dzień 10.04.2010 r., czyli wydania decyzji zrid.

W dniu 4 lutego 2013 r. przeprowadzono rozprawę administracyjną, podczas której zainteresowany został zapoznany z operatem szacunkowym z dnia 11 grudnia 2012 r. oraz poinformowany o wysokości zaproponowanego odszkodowania.

Strona wniosła o zmianę decyzji zrid, gdyż według jej oceny, istniejące na działce ogrodzenie nie koliduje z planowaną inwestycją. Ogrodzenie znajduje się bowiem w miejscu, które po wykonaniu przyszłej inwestycji zostanie przeznaczone na pas zieleni. Strona wniosła o umożliwienie pozostawienia istniejącego ogrodzenia lub przesunięcie przez wykonawcę realizującego inwestycję. Podczas rozprawy strona nie wyraziła zgody na zaproponowaną wysokość odszkodowania, gdyż ogrodzenie zostało wykonane z bardzo drogich materiałów, a jego postawienie wymagało fachowych nakładów pracy.

Pismem z dnia 23 kwietnia 2013 r. organ I instancji zawiadomił zainteresowanego, iż otrzymał opinię z dnia [...] Miejskiego Zarządu Dróg w Toruniu, w której MZD wyjaśnia, że istniejące ogrodzenie zlokalizowane przy posesji koliduje z zakresem przewidzianym do budowy, a pozostawienie ogrodzenia w obecnej lokalizacji i kształcie uniemożliwi prawidłowe wykonanie geometrii skrzyżowania z ul. Warzywną wraz z zachowaniem prawidłowej widoczności oraz wykluczy możliwość budowy chodnika na ulicy Owsianej.

Organ zaznaczył również, iż jeśli składnik (ogrodzenie, roślinność), który stanowi część składową gruntu, znajdował się na nieruchomości w dniu wydania decyzji zrid, podlega wycenie i ustaleniu odszkodowania. Natomiast kwestia ewentualnych rozliczeń pomiędzy podmiotem, który dokonał przeniesienia danego składnika, a dotychczasowym właścicielem, podlega rozstrzygnięciu na drodze cywilnoprawnej (umowa pomiędzy inwestorem a właścicielem).

Z uwagi na fakt, iż w dziale IV księgi wieczystej wpisana jest hipoteka umowna zwykła oraz hipoteka umowna kaucyjna, organ wskazał, że zgodnie z art. 18 ust. 1 c ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2008r. Nr 193, poz. 1194 z późn. zm.), jeśli na nieruchomościach ustanowiona jest hipoteka, wysokość odszkodowania z tytułu wygaśnięcia hipoteki ustala się w wysokości świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką wraz z odsetkami, a odszkodowanie to podlega zaliczeniu na spłatę świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką wraz z odsetkami.

Organ podał, że w sytuacji, w której organ nie ma możliwości ustalenia wysokości wierzytelności zabezpieczonej hipoteką z powodu odmowy podania informacji przez strony stosunku prawnego, powinien przyjąć wysokość wierzytelności w kwocie w jakiej wyrażona jest hipoteka - kwota hipoteki ujawniona w księdze wieczystej. Wskazał, że występował do strony postępowania dwukrotnie - pismo z dnia 18 czerwca i 17 lipca 2013 r. o przedstawienie zaświadczenia o wysokości wierzytelności zabezpieczonej hipoteką aby przekazać tylko należną część odszkodowania na rzecz wierzyciela, jednak strona nie skorzystała z takiego uprawnienia.

Zgodnie z treścią art. 18 ust. 1e pkt 3 organ ustalił, iż odszkodowanie nie zostanie powiększone o 5 %, gdyż przedmiotowe nieruchomości nie zostały wydane zarządcy drogi - Miejskiemu Zarządowi Dróg w Toruniu w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja zrid stała się ostateczna, czyli do dnia 10.07.2010 r.

Organ podkreślił, że ustalając odszkodowanie w trybie przepisów wywłaszczeniowych w drodze decyzji administracyjnej, odszkodowanie nie może być modyfikowane wolą stron lub organu orzekającego, gdyż stosownie do art. 130 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, wysokość odszkodowania musi być równa wartości nieruchomości określonej przez rzeczoznawcę majątkowego, a określona wartość rynkowa jest wiarygodna, gdyż została poparta transakcjami na rynku nieruchomości, a przy wycenie uwzględniono wszystkie czynniki cenotwórcze mogące mieć wpływ na wartość. W ocenie organu, operat szacunkowy, na podstawie którego ustalono wysokość odszkodowania, został sporządzony zgodnie z przepisami ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, ustawy z dnia 10 kwietnia o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych oraz przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego, a wartość określona przez rzeczoznawcę majątkowego nie odbiega od przeciętnych cen występujących na lokalnym rynku nieruchomości.

W odwołaniu od powyższej decyzji W.C. oświadczył, że nie wyraża zgody na wysokość odszkodowania i tryb wywłaszczenia swojej działki nr [...] pod budowę ulicy Owsianej w Toruniu.

Po rozpatrzeniu wniesionego odwołania, Wojewoda Kujawsko - Pomorski decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy ustalił, że decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej nie został nadany rygor natychmiastowej wykonalności. Właścicielem nieruchomości, do dnia ostateczności tej decyzji był W.C. (syn J. i H.). W dacie nabycia nieruchomości przez Gminę Miasta Toruń w dziale III "Prawa, roszczenia i ograniczenia" wpisane było prawo osobiste w postaci dożywotniej służebności mieszkania na rzecz: J. C. (syna J. i F.) oraz H. C. (córki J. i H.).

Zgodnie z aktem notarialnym z dnia 17 marca 2009 r. Rep. [...] - umowa darowizny: W.C. ustanowił nieodpłatnie na nabytej nieruchomości o powierzchni 2055 m², położonej w Toruniu przy ulicy O., oznaczonej w ewidencji gruntów nr [...], dla której Sąd Rejonowy w Toruniu prowadzi KW [...] na rzecz swoich rodziców J. C. i H. C. dożywotnią służebność mieszkania polegającą na prawie korzystania przez uprawnionych z całego parteru budynku mieszkalnego posadowionego na tej nieruchomości, oświetlanego i ogrzewanego kosztem właściciela, z prawem korzystania z garażu i prawem do swobodnego poruszania się po całej nieruchomości. Ze względu na fakt, iż H. C. zmarła w dniu 10 września 2012 r., jedynym dożywotnim służebnikiem został J. C. (syn J. i F.), któremu przysługuje odszkodowanie z tytułu wygasłego prawa dożywocia. W dziale IV "Hipoteka" wpisane były hipoteki: a) hipoteka umowna zwykła w kwocie 1.000.000,00 zł z tytułu zaciągniętej pożyczki (umowa pożyczki nr [...] z dnia 30 września 2009 r.); b) hipoteka umowna kaucyjna w kwocie 500.000,00 zł z tytułu odsetek, prowizji, kosztów dochodzenia roszczeń (umowa nr [...] z dnia 30 września 2009 r.) na rzecz banku Gospodarki Żywnościowej SA Oddział Operacyjny w Toruniu z siedzibą w Warszawie.

Organ odwoławczy wskazał, że podstawę dla ustalenia wysokości odszkodowania za przejęcie z mocy prawa na rzecz Gminy Miasta Toruń przedmiotowej nieruchomości stanowił operat szacunkowy sporządzony w dniu 11 grudnia 2012 r. na zlecenie Prezydenta Miasta Torunia przez rzeczoznawcę majątkowego. Wyceniana nieruchomość położona była w prawobrzeżnej części Torunia, w dzielnicy "Wrzosy", przy ul. O. Sąsiedztwo wycenianej nieruchomości stanowiły tereny zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej, grunty niezabudowane, firma transportowa (na przyległej działce), nieco dalej zabudowa mieszkaniowa wielorodzinna niska. Działka nr [...] posiada kształt wydłużonego prostokąta, teren równy. Na działce znajdowały się ogrodzenie frontowe od strony ulicy, ogrodzenie od strony sąsiedniej działki, chodnik i wjazd z betonowej kostki brukowej oraz składniki roślinne (1 jabłoń, 2 grusze, 4 brzoskwinie, 10 czereśni, 4 śliwy, 2 wiśnie, truskawki, maliny, 15 tuj, 4 świerki, 1 sosna, 1 jałowiec, 1 wierzba, bez biały, tulipany oraz trawnik). W operacie szacunkowym rzeczoznawca majątkowy określił wartość odtworzeniową nieruchomości, szacując wartość gruntu, zastosował podejście porównawcze, metodę porównywania parami, wyjaśniając, iż przy metodzie porównywania parami porównuje się nieruchomość będącą przedmiotem wyceny, której cechy są znane, kolejno z nieruchomościami podobnymi, które były przedmiotem obrotu rynkowego i dla których znane są ceny transakcyjne, warunki zawarcia transakcji oraz cechy tych nieruchomości (zgodnie z § 4 ust. 3 rozporządzenia).

Biegła w sporządzonym operacie szacunkowym wskazała, że w dacie wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, tj. 10 kwietnia 2010 r., dla działki nr [...] położonej w Toruniu, obowiązywał miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego osiedla "Wrzosy Leśne - Polana w Toruniu zatwierdzony uchwałą Nr [...] Rady Miejskiej Torunia z dnia 18 grudnia 1997 r. i opublikowany w Dzienniku Urzędowym Województwa Toruńskiego z dnia 10 marca 1998 r. Nr 7, poz. 44. Zgodnie z jego ustaleniami przedmiotowa nieruchomość znajdowała się w granicach obszaru oznaczonego symbolem B51 KL - ulica lokalna. Biegła ponadto ustaliła, przeznaczenie nieruchomości przeważające wśród gruntów przyległych jako usługi, zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna. Ceny działek przeznaczonych pod usługi, zabudowę jednorodzinną kształtowały się w przedziale od 196 zł/m² do 390 zł/m².

Na potrzeby ustalenia, czy jest możliwe określenie wartości nieruchomości przy uwzględnieniu cen transakcyjnych nieruchomości drogowych, autorka operatu poddała, że

na podstawie przeprowadzonej analizy rynku gruntów nabywanych pod drogi na terenie miasta Torunia w badanym okresie dwóch lat 2010-2012 odnotowała występowanie pojedynczych transakcji, gruntów pod drogi publiczne, wszystkie były położone w lewobrzeżnej części miasta, gdzie ceny gruntów są dużo niższe w stosunku do prawobrzeżnej części miasta. Ceny gruntów o funkcji drogowej zlokalizowanych w sąsiedztwie gruntów pod zabudowę jednorodzinną w tej części miasta, zawierały się w przedziale od 101 do 146 zł/m² powierzchni gruntów i były niższe od poziomu cen gruntów budowlanych. Z uwagi na brak wystarczającej ilości transakcji drogowych, badany rynek rozszerzyła o cały powiat toruński. Ze względu na brak porównywalnych transakcji spełniających kryterium nieruchomości podobnych oraz brak uwarunkowań do zastosowania podejścia porównawczego, w ocenie rzeczoznawcy nie było możliwe porównanie przy wykorzystaniu dwóch czy trzech transakcji drogowych gruntów położonych w stosunkowo słabej lokalizacji miasta, z dzielnicą Wrzosy, która obok Brzezin należy do najlepszych dzielnic mieszkaniowych Torunia, (wartości nieruchomości przy uwzględnieniu cen nieruchomości drogowych).

W związku z tym biegła dokonała określenia wartości nieruchomości zgodnie z dyspozycją § 36 ust. 4 rozporządzenia, tj. w oparciu o przeznaczenie nieruchomości przeważające wśród gruntów przyległych, tj. jako usługi, zabudowę mieszkaniową jednorodzinną.

Wartość odtworzeniową przedmiotowej nieruchomości określiła na kwotę 99.014,00 zł, w tym wartość gruntu 59.019,00 zł + wartość składników budowlanych 30.696,00 zł + wartość składników roślinnych 9.299,00 zł. Ponadto z uwagi na istniejące w księdze wieczystej w dziale III prawo dożywocia przysługujące J. C. i H. C. w postaci służebności mieszkania, mające w ocenie biegłej wpływ na wartość szacowanej nieruchomości, rzeczoznawca wyceniła je na kwotę 39.606,00 zł. Ponadto w toku prowadzonego postępowania odwoławczego ustalono, iż H. C. zmarła 10 września 2012 r. Wyjaśnienia wymagało, jaki wpływ na określenie wartości prawa osobistego miał fakt zgonu jednego z dożywotnich służebników mieszkania względem żyjącego. Biegła wyjaśniła, iż przyjęła wysokość 4% wartości rzeczy obciążonej służebnością i jest ona niezmienna, bez względu ilu osobom dana służebność przysługuje. Z kolei mając na uwadze hipotekę wpisaną na nieruchomości położonej w Toruniu, przy ulicy O., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...], dla której Sąd Rejonowy w Toruniu prowadzi KW [...], zgodnie z art. 18 ust. 1c specustawy drogowej, przyjęto, że Prezydent Miasta Torunia słusznie zaliczył ustalone odszkodowanie na rzecz Banku Gospodarki Żywnościowej S.A. Oddziału Operacyjnego w Toruniu.

Odnosząc się do podniesionego w odwołaniu braku zgody W. C. na wysokość odszkodowania, Wojewoda podkreślił, że operat szacunkowy sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego został wykonany zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, jak również nie zawiera niejasności ani pomyłek, które negatywnie wpływałyby na jego wartość dowodową. Posiada także wszystkie elementy treści wymagane przez obowiązujące przepisy prawa, tym samym nie znaleziono podstaw do jego podważenia.

Nadto Wojewoda uznał, iż w przedmiotowej sprawie Prezydent Miasta Torunia prowadził postępowanie administracyjne dysponując rzetelnymi dowodami potwierdzającymi stan faktyczny i prawny nieruchomości, prawidłowo zawiadomił strony postępowania, zapewnił czynny udział stronom na każdym z jego etapów, zlecił sporządzenie operatu szacunkowego uprawnionemu rzeczoznawcy majątkowemu, dokonał wszelkich czynności zmierzających do ustalenia zgodnego z prawdą stanu prawnego i faktycznego przedmiotowej nieruchomości oraz przeprowadził rozprawę administracyjną. Przed wydaniem decyzji odszkodowawczej organ poinformował o zebraniu całokształtu materiału dowodowego i możliwości wypowiedzenia się.

W świetle powyższego, mając na uwadze przepisy art. 7, 8, 77 i art. 80 k.p.a., organ odwoławczy uznał, iż materiał dowodowy zebrany przez organ pierwszej instancji był wystarczający do wydania decyzji oraz został zgromadzony i rozpatrzony w sposób wyczerpujący.

W skardze do Sądu W. C. zarzucił decyzji organu odwoławczego, iż Wojewoda ustosunkował się tylko do operatu szacunkowego - wysokości odszkodowania, natomiast pominął tryb wywłaszczenia jego działki nr [...] pod budowę ul. O. w Toruniu. Powodem jego sprzeciwu jest sposób wydzielenia działki, gdyż w jego ocenie działkę wydzielono na podstawie obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania Osiedla Wrzosy Leśna -Polana (wydzielono nieprecyzyjnie z planem), natomiast zdaniem skarżącego powinno się wydzielić na potrzeby realizacji inwestycji drogi publicznej. Skarżący stwierdził, że ul. O. działka nr [...] ma w najwęższym miejscu szerokość 8,66 m, co wystarcza do wykonania jezdni o standardowej szerokość 5,50 m i chodników 2x 1,50 m (na załączonej mapce 1:1000). Zdaniem skarżącego, przy realizacji inwestycji drogowej – ul. Szosa Chełmińska, wykonano zjazd w ul. O., a działka sąsiednia [...] pozostać powinna bez podziału w projekcie drogowym ul. O., co w konsekwencji wystarczało do realizacji projektu, dlatego biorąc powyższe spostrzeżenia pod uwagę skarżący stwierdził, że nie ma logicznego uzasadnienia wydzielenie działki pod trawniki. Ponadto wskazał, że Wydział Architektury i Budownictwa przekazał kopię zgłoszenia dla inwestycji: wymiana ogrodzenia - słupki metalowe na cegłę klinkierową, siatkę metalową na drewno na nieruchomości działki: [...] z 8.05.2008 r. nr nr: [...], a powinien uwarunkować takie rozstrzygnięcie wydzieleniem działek zgodnie z planem miejscowym.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do podniesionych zarzutów skargi stwierdził, że dotyczą one zastrzeżeń do decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej z dnia 10 kwietnia 2010 r., znak: [...], której zakres prowadzonego postępowania odszkodowawczego nie dotyczył. Natomiast sporządzony przez biegłą operat szacunkowy wykonany jest prawidłowo, zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa, a wartość przez nią określona nie odbiega od przeciętnych cen występujących na lokalnym rynku nieruchomości.

Rozpatrując skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że jest ona zasadna.

Sąd ten podał, że materialnoprawną podstawę wydania decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (j.t.: Dz. U. z 2013 r., poz. 687), w szczególności art. 18 tej ustawy statuujący zasady ustalenia odszkodowania za przejętą nieruchomość. Zgodnie z tym przepisem, odszkodowanie ustala się według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej przez organ pierwszej instancji oraz według jej wartości z dnia wydania decyzji ustalającej wysokość odszkodowania. Stan nieruchomości, do którego nawiązuje art. 18 ust. 1 specustawy drogowej, to stan prawny, stan faktyczny nieruchomości oraz jej otoczenia (art. 4 pkt 17 u.g.n.). W myśl art. 18 ust 1b powołanej ustawy, suma wysokości odszkodowania przysługującego dotychczasowemu właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu, z wyłączeniem kwot, o których mowa w ust. 1e i 1f i wysokości odszkodowania z tytułu wygaśnięcia ograniczonych praw rzeczowych ustanowionych na tej nieruchomości lub na prawie użytkowania wieczystego nie może przekroczyć wartości nieruchomości lub wartości prawa użytkowania wieczystego. Zgodnie zaś z przepisem art. 12 ust. 5 tej ustawy do ustalenia wysokości i wypłacenia odszkodowania stosuje się odpowiednio przepisy o gospodarce nieruchomościami, z zastrzeżeniem art. 18. Jednocześnie stosownie do przepisu art. 130 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651), dalej jako "u.g.n.", ustalenie odszkodowania następuje po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego, określającego wartość nieruchomości. Zgodnie z art. 12 ust. 4a specustawy drogowej, decyzję ustalającą wysokość odszkodowania za nieruchomości, o których mowa w ust. 4 wydaje organ, który wydał decyzję zezwalającą na realizację inwestycji drogowej a ust. 4f tego przepisu precyzuje, że odszkodowanie przysługuje dotychczasowym właścicielom nieruchomości, użytkownikom wieczystym oraz osobom, którym do nieruchomości przysługuje ograniczone prawo rzeczowe. Stosownie do art. 12 ust. 4 specustawy drogowej, nieruchomości lub ich części, o których mowa w art. 11f ust. 1 pkt 6 tej ustawy, stają się własnością Skarbu Państwa lub odpowiedniej jednostki samorządu terytorialnego, z dniem, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej (zrid) stała się ostateczna. Z tym też dniem wygasają ustanowione na nieruchomościach (lub prawie użytkowania wieczystego) ograniczone prawa rzeczowe (art. 12 ust. 4c ustawy). Podmiotom, które w ten sposób utraciły własność nieruchomości albo wygasło im ograniczone prawo rzeczowe, przysługuje odszkodowanie, w myśl art. 12 ust. 4f specustawy drogowej.

Sąd I instancji podał, że teść art. 12 ust. 4f specustawy drogowej jest dość nieprecyzyjna, gdyż wspomina jedynie o odszkodowaniu za nieruchomości, o których mowa w ust. 4 tj. nieruchomości, które stały się własnością innego podmiotu, sugerując, że przysługuje ono tylko byłemu właścicielowi, nie mówiąc nic o odszkodowaniu za wygasłe prawo użytkowania wieczystego i za ograniczone prawa rzeczowe, o których mowa w ust. 4d i 4c, (choć wskazuje na podmiot, któremu przysługuje ograniczone prawo rzeczowe). To wskazanie nakazuje przyjąć, że odszkodowanie, o jakim mowa w przepisie art. 12 ust. 4f specustawy, przysługuje za wszystkie prawa majątkowe utracone lub wygasłe na skutek wydania decyzji o zrid, tj. z tytułu utraty prawa własności i wygaśnięcia ograniczonych praw rzeczowych. Zgodnie z art. 12 ust. 5 ustawy do ustalenia wysokości i wypłacenia odszkodowania, o którym mowa w ust. 4a, stosuje się odpowiednio przepisy o gospodarce nieruchomościami, z zastrzeżeniem art. 18. Przepis ten stanowi, iż wysokość odszkodowania ustala się według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o ustaleniu warunków lokalizacji drogi przez organ I instancji oraz według jej wartości z dnia, w którym następuje ustalenie wysokości odszkodowania.

W zakresie obciążenia nieruchomości ograniczonymi prawami rzeczowymi zbieżna jest treść art. 18 ust. 1 lit. a specustawy z art. 128 ust. 2 u.g.n. oraz § 38 rozporządzenia w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego. Zgodnie z art. 18 ust. 1 lit. a specustawy, jeżeli na nieruchomościach, o których mowa w art. 12 ust. 4, lub na prawie użytkowania wieczystego tych nieruchomości są ustanowione ograniczone prawa rzeczowe, wysokość odszkodowania przysługującego dotychczasowemu właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu zmniejsza się o kwotę równą wartości tych praw. Jeżeli na nieruchomości ustalona jest hipoteka, wysokość odszkodowania z tytułu jej wygaśnięcia ustala się w wysokości świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką wraz z odsetkami zabezpieczonymi tą hipoteką (art. 18 ust. 1 lit. c). Według art. 18 ust.1b specustawy, suma wysokości odszkodowania przysługującego właścicielowi i wysokości odszkodowania z tytułu wygaśnięcia ograniczonych praw rzeczowych ustanowionych na tym prawie nie może przekroczyć wartości nieruchomości.

Sąd I instancji podał, że w myśl cytowanych przepisów, jeżeli na nieruchomości ustanowione są ograniczone prawa rzeczowe, wysokość odszkodowania przysługującego właścicielowi zmniejsza się o kwotę równą wartości tych praw. Oznacza to, że jeżeli kwota zaliczana na poczet odszkodowania z tytułu utraty własności przekracza jego wysokość, uprawniony z tytułu utraty prawa własności nie otrzyma odszkodowania, zatem nie ma podstaw do ustalenia dla niego odszkodowania.

Reasumując Sąd I instancji podał, że gdy odszkodowanie z tytułu wygaśnięcia ograniczonych praw rzeczowych byłoby wyższe od wartości odszkodowania z tytułu utraty własności, organ ustala tylko kwotę odszkodowania z tytułu utraty własności, ale nie wskazuje, że przysługuje ono byłemu właścicielowi, natomiast ustala odszkodowanie z tytułu wygaśnięcia praw rzeczowych i wskazuje uprawnionego, zobowiązując właściwy organ do wypłaty jego wartości uprawnionemu. Jeśli odszkodowanie z tytułu wygaśnięcia ograniczonych praw rzeczowych nie powoduje całkowitego zmniejszenia wartości odszkodowania za utratę własności, ustala odszkodowanie dla byłego właściciela i uprawnionego z tytułu wygasłych ograniczonych praw rzeczowych, przy czym stosownie do art. 18 ust. 1 lit. b specustawy suma wysokości dla obu uprawnionych nie może przekroczyć wartości nieruchomości.

W rozpatrywanej sprawie organ w sentencji stwierdził, ze odszkodowanie ustala się dla właściciela nieruchomości za utracone prawo własności a jednocześnie tę samą kwotę ustalił dla banku i zobowiązał siebie jako organ wydający decyzję do wypłaty odszkodowania na rzecz banku. Taki zapis w ocenie sądu I instancji sugerowałby, że uprawnionym do odszkodowania o tej samej wartości jest były właściciel i uprawniony z tytułu posiadanych ograniczonych praw rzeczowych. W rozpoznawanej sprawie uprawnionymi do odszkodowania były dwa podmioty – z tytułu prawa własności nieruchomości przysługiwało jego właścicielowi oraz bankowi z tytułu posiadania ograniczonych praw rzeczowych, które wygasły.

Sąd I instancji podał, że gdy wartość wygasłych praw rzeczowych przekracza wartość odszkodowania z tytułu utraty prawa własności, uprawnionym do odszkodowania może być wyłącznie uprawniony z tytułu wygaśnięcia ograniczonych praw rzeczowych. Wynika to z konieczności zmniejszenia odszkodowania dla właściciela o odszkodowanie dla uprawnionego z tytułu ograniczonych praw rzeczowych, o czym stanowi art. 18 ust. 1a ustawy. Nie było zatem zdaniem Sądu I instancji podstaw do stwierdzenia przez organ, że odszkodowanie ustala się na rzecz właściciela. Organ mógł wyłącznie ustalić wartość odszkodowania za utracone prawo własności a skoro wartość odszkodowania przysługująca na rzecz banku powodowała, że wyłącznie uprawnionym do odszkodowania jest bank, powinien ustalić odszkodowanie we właściwej kwocie na rzecz banku i zobowiązać się do jego wpłaty.

Sąd I instancji podał, że ustalenie odszkodowania dotyczy działki o numerze [...]. Jakkolwiek działka ta powstała w wyniku podziału działki nr [...], to jedynie ta jej część, która po podziale oznaczona jest numerem [...] stanowi przedmiot ustalenia odszkodowania. Tylko ta część pierwotnej nieruchomości stała się własnością podmiotu publicznoprawnego i jedynie w odniesieniu do tej części przysługuje odszkodowanie jej byłemu właścicielowi, co do zasady, bądź innym uprawnionym. Odszkodowanie, o którym mowa w specustawie dotyczy wyłącznie tej części nieruchomości, która zostaje przejęta pod realizację inwestycji drogowej.

W niniejszej sprawie wartość działki i wysokość należnego odszkodowania została ustalona w oparciu o operat szacunkowy sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego. Organ ustalił odszkodowanie dla właściciela za utracone prawo własności gruntu w wysokości 59.019,00 zł za składniki budowlane w kwocie 30.696 zł i składniki roślinne w kwocie 9.299,00 zł (łącznie 99.014,00 zł).

Sąd I instancji podał, że w dalszej części sentencji decyzji organ opisał, że w księdze wieczystej wpisana jest dożywotnia służebność mieszkania, której wartość wyliczył na 39.606 zł oraz hipoteka umowna zwykła na rzecz banku w wysokości 1.000.000 zł oraz hipoteka umowna kaucyjna w wysokości 500.000 zł. Ponadto organ opisał zasady ustalenia odszkodowania z tytułu wygaśnięcia hipoteki, wskazując, że łączna kwota odszkodowania w wysokości 99.014,00 zł zostaje ustalona na rzecz banku i zobowiązał Prezydenta Miasta Torunia do wypłaty odszkodowania bankowi.

W ocenie Sądu I instancji konstrukcja sentencji rozstrzygnięcia jest nieczytelna a ponadto zawiera opis stanu faktycznego i prawnego, który powinien znaleźć się w uzasadnieniu decyzji a nie w jej sentencji. Decyzja administracyjna jest tytułem egzekucyjnym, zatem nie może budzić wątpliwości interpretacyjnych, musi być czytelna, jednoznaczna i nadająca się do wykonania. Decyzja wydana przez organ tych wymogów nie spełnia. To powoduje, że decyzje organów obu instancji zostały przez ten Sąd uchylone.

Na nieruchomości, która została podzielona, a której część stała się własnością gminy oprócz tego, że była ustanowiona hipoteka, była też dożywotnia służebność mieszkania na rzecz J. i H. C. H. C. zmarła 10.09.2012 r. Ustanowienie służebności zamieszkiwania w domu mieszkalnym położonym na nieruchomości, która uległa podziałowi, związane było z przeniesieniem własności nieruchomości w drodze darowizny, (tak wynika z aktu notarialnego). Ograniczone prawo rzeczowe obciąża określoną nieruchomość, stanowiąc element jej stanu prawnego tak samo, jak elementem stanu prawnego danej nieruchomości jest prawo własności.

Na gruncie ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg krajowych nabycie części nieruchomości pod drogę krajową zostało uregulowane w art. 13 ust. 3 i przepis ten stanowi samodzielną podstawę względem ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wywłaszczenie części nieruchomości odnosi się do części fizycznej nieruchomości. W rozpoznawanej sprawie wywłaszczenie dotyczyło tylko części nieruchomości gruntowej.

Odszkodowanie za grunt pod inwestycję drogową powinno uwzględniać tylko tę część nieruchomości i jej części składowe, o ile takie były, które bezpośrednio przeznaczone zostały pod realizację inwestycji o charakterze publicznym.

W sentencji decyzji organ określił wartość służebności mieszkania. W uzasadnieniu natomiast również wskazał tę samą kwotę, uznając, że wartość nieruchomości z uwzględnieniem służebności mieszkania wynosi 59.408 zł. Jednocześnie w sentencji decyzji na łączną kwotę wartości odszkodowania składała się wartość gruntu – 59.019 zł, składników budowlanych - 30.969 zł i składników roślinnych - 9.299 zł. W ocenie Sądu I instancji nie ma spójności między uzasadnieniem decyzji a jego sentencją w zakresie określenia czy i jaki wpływ na określenie wysokości odszkodowania miała służebność mieszkania. Organ przy tym nie ocenił też treści samej służebności wynikającej z aktu notarialnego i jej wpływu na określenie wartości utraconego prawa własności. Nie wskazał też czy służebność mieszkania miała wpływ na wartość tej części nieruchomości. Odwołał się tylko do oceny biegłej, że podana kwota 39.606 zł jako wartość służebności ma wpływ na wartość nieruchomości, a jednocześnie ustalając odszkodowanie nie brał pod uwagę tego czynnika.

Sąd I instancji wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ zwróci uwagę, że odszkodowanie dotyczy tylko części nieruchomości i oceni treść ustanowionej służebności w kontekście wpływu na wartości odszkodowania.

Stosownie do art. 12 ust. 5 specustwy, do ustalenia wysokości i wypłacenia odszkodowania, stosuje się odpowiednio przepisy o gospodarce nieruchomościami z zastrzeżeniem art. 18. Ustawa o gospodarce nieruchomościami stanowi, iż ustalenie wysokości odszkodowania następuje po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego, określającej wartość nieruchomości (art. 130 ust. 2 u.g.n.). Zgodnie z art. 134 u.g.n. podstawę ustalenia wysokości odszkodowania stanowi, z zastrzeżeniem art. 135, wartość rynkowa nieruchomości (ust. 1). Wartość rynkową nieruchomości stanowi najbardziej prawdopodobna jej cena, możliwa do uzyskania na rynku (art. 151 u.g.n.). Wyboru właściwego podejścia oraz metody i techniki szacowania nieruchomości dokonuje rzeczoznawca majątkowy, uwzględniając w szczególności cel wyceny, rodzaj i położenie nieruchomości, przeznaczenie w planie miejscowym, stopień wyposażenia w urządzenia infrastruktury technicznej, stan jej zagospodarowania oraz dostępne dane o cenach, dochodach i cechach nieruchomości podobnych (art. 154 ust. 1 u.g.n.). Rzeczoznawca majątkowy sporządza na piśmie opinię o wartości nieruchomości w formie operatu szacunkowego (art. 156 ust. 1 u.g.n.).

Dodatkowe zasady wyceny nieruchomości przeznaczonych pod drogi publiczne uszczegóławia rozporządzenie. W oparciu o delegację ustawową zawartą w art. 159 u.g.n. wydano rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. Nr 207, poz. 2109 z późn. zm.). Przepis § 36 ust. 1 tego rozporządzenia stanowi, że przy określaniu wartości rynkowej nieruchomości dla potrzeb ustalenia odszkodowania za nieruchomości wywłaszczone lub przejęte z mocy prawa na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 687) określa się, przyjmując stan nieruchomości z dnia wydania decyzji, ceny nieruchomości z dnia ustalenia odszkodowania, a przeznaczenie nieruchomości zgodnie z art. 154 ustawy o gospodarce nieruchomościami bez uwzględnienia ustaleń decyzji. Nie uwzględnia się nakładów poniesionych na nieruchomości po dniu wydania decyzji. Natomiast wg § 36 ust. 2 rozporządzenia, w przypadku gdy dane z lokalnego i regionalnego rynku nieruchomości są niewystarczające do określenia wartości rynkowej zgodnie z ust. 1, wartość nieruchomości objętej decyzją określa się w podejściu kosztowym.

W § 36 ust. 4 tego rozporządzenia wskazano natomiast, że w przypadku gdy na realizację inwestycji drogowej została wywłaszczona lub przejęta z mocy prawa nieruchomość, która na dzień wydania decyzji była przeznaczona pod inwestycję drogową, wartość rynkową określa się, przyjmując przeznaczenie nieruchomości przeważające wśród gruntów przyległych, chyba że określenie wartości jest możliwe przy uwzględnieniu cen transakcyjnych nieruchomości drogowych. Przepisy ust. 1-3 stosuje się odpowiednio.

W takim stanie prawnym rzeczoznawca majątkowy określa wartość rynkową nieruchomości w podejściu porównawczym bądź wartość odtworzeniową w podejściu kosztowym. Przy zastosowaniu podejścia porównawczego stosuje się metodę porównywania parami bądź metodę korygowania ceny średniej. Przy tych metodach do porównań należy przyjąć z rynku lokalnego nieruchomości, które były przedmiotem obrotu rynkowego i dla których znane są zarówno ceny transakcyjne oraz warunki zawarcia transakcji, jak i cechy tych nieruchomości. Jako nieruchomości podobne rozumie się nieruchomości porównywalne z nieruchomością stanowiącą przedmiot wyceny, które były przedmiotem obrotu rynkowego, charakteryzujące się w szczególności podobieństwem co do położenia, stanu prawnego, przeznaczenia, sposobu korzystania oraz innych cech wpływających na wartość. W sytuacji określenia wartości odtworzeniowej w podejściu kosztowym, stosuje się metodę kosztów odtworzenia bądź metodę kosztów zastąpienia. Przy określeniu wartości odtworzeniowej, za koszt nabycia gruntu przyjmuje się wartość rynkową gruntu o takich samych cechach, natomiast za koszt odtworzenia części składowych gruntu przyjmuje się kwotę równą kosztom ich odtworzenia pomniejszoną o wartość zużycia tych części składowych.

Sąd I instancji wskazał, że z akt sprawy wynika, że podstawą ustalenia wysokości odszkodowania w niniejszej sprawie był operat szacunkowy z dnia 11 grudnia 2012 r. sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego.

Operat stanowi postawę do ustalenia wartości odszkodowania za utraconą własność, jednocześnie organ zobowiązany jest pomniejszyć takie odszkodowanie o wartości wygasłych ograniczonych praw rzeczowych, które stanowią podstawę odszkodowania dla banku. Jak wskazał organ bank odmówił udzielenia informacji na temat wartości wygasłych ograniczonych praw rzeczowych, zasłaniając się tajemnicą bankową. Sąd I instancji wskazał, że organ nie wystąpił bezpośrednio do banku z zapytaniem o wartość wygasłych ograniczonych praw rzeczowych, stanowiących podstawę do ustalenia odszkodowania na rzecz banku. Bank pismem z 2.07.2014 r. zajął stanowisko w odpowiedzi na pismo skierowane do byłego właściciela nieruchomości, które zwierało informację jak będzie ustalane odszkodowanie dla niego.

Sąd I instancji podał, że wyłączenie obowiązku zachowania tajemnicy bankowej zawarte w art. 104 ust. 2 pkt 1 ustawy z 1997 r. - Prawo bankowe obejmuje zarówno wszystkie te przypadki, w których ujawnienie informacji umożliwia wykonanie czynności bankowej, jak i te wszystkie sytuacje, w których bank dokonując czynności pozostających w związku z czynnością bankową, realizuje swoje uprawnienia. Taką czynnością będzie dochodzenie zaspokojenia z już ustanowionych zabezpieczeń - czy to w wyniku podjęcia przez bank określonej aktywności (np. w razie dochodzenia zapłaty z hipoteki), czy to w następstwie upadku zabezpieczenia z mocy prawa i powstania w to miejsce roszczenia o inne świadczenie, jak to ma miejsce przy odszkodowaniu za wygaśnięcie hipoteki w następstwie wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. Dla prawidłowego ustalenia wysokości odszkodowania należnego bankowi, taka informacja jest niezbędna, zatem organ powinien wystąpić do banku jako uprawnionego do uzyskania odszkodowania o podanie wysokości świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką wraz z odsetkami zabezpieczonymi tą hipoteką na dzień ostateczności decyzji zrid. Obowiązkiem organu odwoławczego było też uwzględnienie aktualnej wysokości zadłużenia hipotecznego na potrzeby ustalenia odszkodowania.

Sąd I instancji podkreślił, że po uostatecznieniu decyzji wielkość długu hipotecznego mogła zmaleć, zatem te okoliczności także powinien uwzględnić organ w zapytaniu kierowanym do wierzyciela hipotecznego, gdyż w takiej sytuacji mogło dojść do podwyższenia wysokości odszkodowania należnego właścicielowi nieruchomości o ile wartość odszkodowania należna bankowi byłaby mniejsza od wartości odszkodowania z tytułu utraconego prawa własności.

Jeżeli na nieruchomościach, o których mowa w art. 12 ust. 4, lub na prawie użytkowania wieczystego tych nieruchomości jest ustanowiona hipoteka, wysokość odszkodowania z tytułu wygaśnięcia hipoteki ustala się w wysokości świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką, wraz z odsetkami zabezpieczonymi tą hipoteką. Odszkodowanie to podlega zaliczeniu na spłatę świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką wraz z odsetkami. Każda hipoteka ustanowiona na nieruchomości objętej zezwoleniem wygasa z chwilą uostatecznienia się decyzji zrid i nieruchomość bez jakichkolwiek obciążeń staje się w tym przypadku, własnością gminy.

W ocenie Sądu I instancji główny zarzut podniesiony w skardze przez skarżącego dotyczy sprzeciwu wobec sposobu wydzielenia działki pod budowę drogi poprzez wytyczenie drogi wg planu miejscowego zamiast potrzeb na budowę drogi publicznej jest niezasadny. Przedmiotem niniejszego postępowania jest ustalenie wysokości odszkodowania za nieruchomość zgodnie z art. 12 ust. 4a ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, a nie kwestia zasadności wytyczania drogi na nieruchomości skarżącego. Decyzją Prezydenta Miasta Torunia z dnia [...] r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej ustalono warunki realizacji przedsięwzięcia polegającego na rozbudowie ul. O. w Toruniu obejmującej wymienione w niej działki. Decyzja ta wywołała ten skutek, że nieruchomość skarżącego, z uwagi na jej położenie na terenie, dla którego ustalono lokalizację inwestycji polegającej na rozbudowie ww. ulicy, stała się z mocy prawa własnością Gminy Miasta Toruń, z dniem w którym decyzja stała się ostateczna. Organy nie były uprawnione do podważania ustaleń wynikłych z ostatecznej decyzji z dnia [...] r., stąd zarzut skarżącego dotyczący lokalizacji inwestycji nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd I instancji podkreślił, że organ I instancji powinien określić na dzień orzekania wysokość świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką wraz z odsetkami i następnie tak ustaloną wartość odjąć od ustalonej wartości utraconego prawa własności.

Wojewoda Kujawsko – Pomorski zaskarżył powyższy wyrok skargą kasacyjną w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od W. C. na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Wyrokowi zarzucono:

I. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, tj.:

1) art. 12 ust. 4 a w zw. z art. 12 ust. 4 w zw. z art. 12 ust. 4 f w zw. z art. 18 ust. 1 a ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 687 ze zm.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, iż w przypadku gdy wysokość zabezpieczonej na nieruchomości wierzytelności hipotecznej przewyższa ustaloną wartość rynkową nieruchomości, nie ma podstaw do orzeczenia przez organ o ustaleniu wysokości odszkodowania za utracone prawo własności nieruchomości, w sytuacji gdy organ na podstawie w/w przepisów jest do takiego ustalenia zobowiązany;

2) art. 12 ust. 4 a w zw. z art. 12 ust. 4 w zw. z art. 12 ust. 4 f w zw. z art. 18 ust. 1 a ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 687 ze zm.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, iż zaskarżona decyzja nie uwzględnia obciążającej nieruchomość służebności mieszkania w sytuacji, gdy ustalenie wysokości odszkodowania z tytułu utraty prawa własności (do czego obliguje art. 12 ust. 4 a i 4 f) nastąpiło z jednoczesnym ustaleniem wysokości odszkodowania z tytułu wygaśnięcia prawa służebności mieszkania;

3) art. 12 ust. 4 f ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 687 ze zm.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, iż w przypadku gdy odszkodowanie z tytułu wygaśnięcia ograniczonych praw rzeczowych przewyższa odszkodowanie z tytułu utraty własności właściwy organ ustala tylko kwotę odszkodowania z tytułu utraty własności, ale nie wskazuje, iż przysługuje ono byłemu właścicielowi, w sytuacji gdy prawo do ustalenia odszkodowania z tytułu utraty własności, również w przypadku, gdy jego wypłata z przyczyn podanych powyżej nie następuje, przysługuje określonemu, wskazanemu imiennie podmiotowi;

4) art. 296 i 297 w zw. z art. 285 § 1 w zw. z art. 290 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r., poz. 121 ze zm.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, iż służebność mieszkania nie obciąża całej nieruchomości, a jedynie część nieruchomości, na której została ustanowiona.

II. naruszenie przepisów postępowania, których uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji, w sytuacji gdy materiał dowodowy zgromadzony przez organ na okoliczność ustalenia wysokości wierzytelności hipotecznej obciążającej nieruchomość umożliwiał orzeczenie o wysokości odszkodowania z tytułu wygaśnięcia hipoteki, z pominięciem wskazanego przez Sąd sposobu procesowania;

2) art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji pomimo, że zaskarżona decyzja nie jest obarczona wskazanymi przez Sąd pierwszej instancji wadami prawa materialnego, tj. nie narusza art. 12 ust. 4, art. 12 ust. 4 a, art. 12 ust. 4 f, art. 18 ust. 1 a ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 687 ze zm.), co doprowadziło do dokonania wadliwej kontroli decyzji Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia 18.07.2014 r., znak WI.IV.7581.140.2013;

3) art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) mające istotny wpływ na wynik sprawy polegające na wadliwym przedstawieniu stanu sprawy i uznaniu, że organ nie ustalił, czy obciążająca nieruchomość służebność mieszkania miała wpływ na wartość wycenianej nieruchomości w sytuacji, gdy powyższe ustalenia, w tym treść służebności (polegającej m.in. na prawie do korzystania z budynku mieszkalnego oraz swobodnego poruszania się po całej nieruchomości) przedstawiono w uzasadnieniu kontrolowanej decyzji.

Skarżący kasacyjnie podkreślił, że z powyższej podstawy kasacyjnej i jej uzasadnienia wypływa bezpośredni związek z treścią zaskarżonego wyroku wyrażający się następującą zależnością: gdyby nie doszło do wymienionych wyżej naruszeń, nie zostałby wydany zaskarżony, wadliwy wyrok - stąd wniosek o istotnym wpływie wymienionych wyżej naruszeń przepisów postępowania na zaskarżony wyrok. Następstwa stwierdzonych uchybień były na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia.

Powołując się na powyższe podstawy kasacyjne, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy w całości i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od W.C. na rzecz skarżącego kasacyjnie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718), powoływanej dalej jako P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki zostały określone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Żadna z przesłanek nieważności postępowania wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. nie zachodzi w niniejszej sprawie. Zatem sprawa ta mogła być przez Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznana tylko w granicach zakreślonych skargą kasacyjną.

Granice skargi kasacyjnej wyznaczają między innymi wymienione w art. 176 P.p.s.a. podstawy kasacyjne, które zgodnie z art. 174 tej ustawy mogą stanowić: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W podstawach kasacji wnoszący skargę kasacyjną musi wskazać konkretną normę prawa materialnego, czy procesowego, której naruszenie zarzuca zaskarżonemu orzeczeniu.

W niniejszej sprawie autor skargi kasacyjnej w podstawach skargi kasacyjnej powołał się zarówno na pkt 1 art. 174 P.p.s.a., jak i na pkt 2 tego przepisu prawa. W takich przypadkach, co do zasady, w pierwszej kolejności badaniu podlegają zarzuty naruszenia prawa procesowego. W sytuacji, gdy postawiony w skardze kasacyjnej zarzut procesowy jest w istocie konsekwencją zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego, uzasadnione jest dokonanie jego oceny w ramach analizy tych właśnie zarzutów (materialnych).

Przechodząc do merytorycznej oceny zarzutów skargi kasacyjnej należy stwierdzić, że zawiera ona usprawiedliwione podstawy.

Za zasadny uznać należało podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut

art. 12 ust. 4 a w zw. z art. 12 ust. 4 w zw. z art. 12 ust. 4 f w zw. z art. 18 ust. 1 a ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 687 ze zm.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, iż w przypadku gdy wysokość zabezpieczonej na nieruchomości wierzytelności hipotecznej przewyższa ustaloną wartość rynkową nieruchomości, nie ma podstaw do orzeczenia przez organ o ustaleniu wysokości odszkodowania za utracone prawo własności nieruchomości, jak również poprzez uznanie, że zaskarżona decyzja nie uwzględnia obciążającej nieruchomość służebności mieszkania w sytuacji, gdy ustalenie wysokości odszkodowania z tytułu utraty prawa własności (do czego obliguje art. 12 ust. 4 a i 4 f) nastąpiło z jednoczesnym ustaleniem wysokości odszkodowania z tytułu wygaśnięcia prawa służebności mieszkania.

Zgodzić się należy z zarzutem skarżącego kasacyjnie, że Sąd I instancji niezasadnie uznał, że w przypadku gdy wysokość zabezpieczonej na nieruchomości wierzytelności hipotecznej przewyższa ustaloną wartość rynkową nieruchomości, nie ma podstaw do orzeczenia przez organ o ustaleniu wysokości odszkodowania za utracone prawo własności nieruchomości na rzecz jej byłego właściciela. Powyższe stanowisko stoi bowiem w sprzeczności z treścią art. 18 ust. 1 a z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (j.t.: Dz. U. z 2013 r. poz. 687 ze zm.), dalej: specustawa drogowa. Zgodnie z owym przepisem prawa, jeżeli na nieruchomościach, o których mowa w art. 12 ust. 4, lub na prawie użytkowania wieczystego tych nieruchomości są ustanowione ograniczone prawa rzeczowe, wysokość odszkodowania przysługującego dotychczasowemu właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu zmniejsza się o kwotę równą wartości tych praw. Aby zatem wysokość odszkodowania przysługującego dotychczasowemu właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu została zmniejszona o kwotę równą wartości ograniczonych praw rzeczowych, odszkodowanie z tytułu utraty własności winno zostać najpierw przez organ ustalone albowiem dopiero wtedy może ulec zmniejszeniu. Wskazany wyżej przepis mówi bowiem o zmniejszeniu wysokości odszkodowania, które ustala dopiero organ - decyzją, a nie o zmniejszeniu określonej wartości rynkowej nieruchomości, co dawałoby ewentualne przesłanki do nieustalania w stanie faktycznym sprawy odszkodowania z tytułu utraty własności nieruchomości. Należy bowiem dostrzec różnicę pomiędzy treścią art. 18 ust. 1a specustawy drogowej, a § 38 ust. 1-3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. Nr 207, poz. 2109 ze zm.). Przepis ten stanowi, że przy określaniu wartości nieruchomości uwzględnia się obciążenia nieruchomości ograniczonymi prawami rzeczowymi, jeżeli wpływają one na zmianę tej wartości. (ust. 1). Przy określaniu wartości nieruchomości obciążonej ograniczonym prawem rzeczowym jej wartość pomniejsza się o kwotę odpowiadającą wartości tego prawa, równej zmianie wartości nieruchomości, spowodowanej następstwami ustanowienia ograniczonego prawa rzeczowego. (ust. 2). W przypadku braku możliwości określenia wartości w sposób, o którym mowa w ust. 2, wartość ograniczonego prawa rzeczowego określa się przez obliczenie kosztów uzyskania tego prawa. (ust. 3).

Trafnie zauważa skarżący kasacyjnie, że o konieczności ustalenia odszkodowania na rzecz byłego właściciela nieruchomości, niezależnie od wartości ograniczonych praw rzeczowych, przesądza art. 18 ust. 1 specustawy drogowej oraz art. 128 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (j.t.: Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.), dalej: u.g.n., które razem statuują normę, zgodnie z którą przejęcie nieruchomości na cele realizacji inwestycji drogowych następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej z prawa własności. Rozwiązanie powyższe nie uniemożliwia pomniejszenia ustalonej kwoty odszkodowania o wartość ograniczonego prawa rzeczowego obciążającego nieruchomość. Właściwa interpretacja art. 18 ust. 1a specustawy drogowej wymaga przyjęcia, iż odszkodowanie z tytułu utraty własności nieruchomości winno zostać najpierw ustalone. Wskutek dokonanego pomniejszenia dochodzi - jak w niniejszej sprawie - do zobowiązania właściwego zarządcy drogi do wypłaty ustalonego odszkodowania osobie, której przysługiwało ograniczone prawo rzeczowe w zakresie, w jakim kwota równa wartości tego prawa nie przekracza wartości prawa własności nieruchomości. Wbrew stanowisku Sądu I instancji, zastosowanie normy wynikającej z art. 18 ust. 1a specustawy drogowej nie skutkowało orzeczeniem o "dwukrotnym" odszkodowaniu: dla byłego właściciela oraz wierzyciela hipotecznego. Trafnie podnosi skarżący kasacyjnie, że wobec dokonanego rozliczenia (pomniejszenia wartości) odszkodowania wypłata całości określonej decyzją sumy następuje jedynie na rzecz drugiego z w/w podmiotów.

Zasadny okazał się także zarzut naruszenia art. 12 ust. 4f specustawy drogowej. Zgodzić się także należy ze stanowiskiem skarżącego kasacyjnie, że nietrafny jest argument sformułowany przez Sąd I instancji, że w przypadku gdy odszkodowanie z tytułu wygaśnięcia ograniczonych praw rzeczowych przewyższa odszkodowanie z tytułu utraty własności, właściwy organ ustala tylko kwotę odszkodowania z tytułu utraty własności, ale nie wskazuje, iż przysługuje ono byłemu właścicielowi. Skoro bowiem z mocy art. 12 ust. 4f specustawy drogowej odszkodowanie za nieruchomości, o których mowa w ust. 4, przysługuje dotychczasowym właścicielom nieruchomości, użytkownikom wieczystym nieruchomości oraz osobom, którym przysługuje d nieruchomości ograniczone prawo rzeczowe, to nie sposób orzekać o ustaleniu odszkodowania bez wskazania podmiotu, na rzecz którego w/w odszkodowanie zostało ustalone. Trafnie podnosi skarżący kasacyjnie, że charakter stosunku prawnego związanego z przejęciem nieruchomości na cele publiczne oraz z powstałym roszczeniem odszkodowawczym przesądza o konieczności zindywidualizowania stron ww. stosunku i orzeczeniu o odszkodowaniu na rzecz imiennie skazanego podmiotu, który poniósł szkodę. W niniejszej sprawie nie miały zastosowania unormowania dotyczące nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym (art. 133 w zw. z art. 113 u.g.n. w zw. z art. 23 specustawy drogowej), które uzasadniałyby odejście od ww. reguły.

Trafnie skarżący kasacyjnie podnosi, że niezasadnie Sąd I instancji przyjął, że organ nie ocenił treści samej służebności mieszkania wynikającej z aktu notarialnego i jej wpływu na określenie wartości utraconego prawa własności oraz, że nie wskazał czy służebność mieszkania miała wpływ na wartość tej części nieruchomości. Sąd I instancji odwołał się w tym zakresie tylko do oceny biegłej, że podana kwota 39.606 zł jako wartość służebności ma wpływ na wartość nieruchomości, a jednocześnie ustalając odszkodowanie nie brał pod uwagę tego czynnika (strona 16-17 uzasadnienia).

Wskazać należy, że z treści sentencji oraz uzasadnienia decyzji Prezydenta Miasta Torunia z dnia [...] r., uzasadnienia decyzji Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia [...] r. oraz operatu szacunkowego z dnia 11 grudnia 2012 r. (klauzula aktualizacyjna z dnia 23.12.2013 r.) wynika, że wartość prawa własności nieruchomości, bez uwzględniania jej obciążenia służebnością mieszkania, wynosi 99.014,00 zł, natomiast określona przez biegłą wartość służebności mieszkania odpowiada kwocie 39.606,00 zł. W rezultacie wartość prawa własności nieruchomości z uwzględnianiem jej obciążenia służebnością mieszkania równa się sumie 59.408,00 zł. Trafnie podnosi skarżący kasacyjnie, że fakt, iż wskazana w pierwszej części sentencji decyzji organu I instancji kwota odszkodowania nie została pomniejszona o wartość prawa służebności nie świadczy o wadliwości decyzji, albowiem w ww. punkcie sentencji decyzji organ odnosił się jedynie do ustalenia odszkodowania z tytułu utraty własności odpowiadającego wartości rynkowej nieruchomości. Uwzględnienie wartości służebności umożliwiające ustalenie odszkodowania z tytułu wygaśnięcia ww. prawa nastąpiło w kolejnym akapicie sentencji. Nie ma więc podstaw, aby uznać, iż organ ustalając odszkodowanie nie brał pod uwagę tego czynnika. W związku z ustaleniem, iż wysokość wierzytelności hipotecznej (odszkodowania z tytułu wygaśnięcia hipoteki) przekraczała wartość odszkodowania z tytułu utraty własności zasadnie organ nie orzekał o pomniejszeniu wysokość odszkodowania przysługującego dotychczasowemu właścicielowi o kwotę równą wartości służebności mieszkania.

Odnosząc się natomiast do kwestii, iż organ nie wskazał czy służebność mieszkania miała wpływ na wartość tej części nieruchomości, tj. części przeznaczonej pod inwestycję drogową, zgodzić się należy ze stanowiskiem skarżącego kasacyjnie, że powyższe ustalenia wynikają wprost z operatu szacunkowego określającego wpływ ww. obciążenia na wartość nieruchomości wycenianej. Nadto, zgodnie z art. 296 i 297 w zw. z art. 285 § 1 w zw. z art. 290 § 1 k.c., ustanowiona służebność obciąża całą nieruchomość. Trafnie w tym zakresie skarżący kasacyjnie powołuje się na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 2013 r. sygn. akt IV CSK 527/12, w którym Sąd ten wskazał, że: "Art. 285 k.c. dopuszcza ustanowienie służebności gruntowej tylko na rzecz całej nieruchomości władnącej. Wykluczone jest tym samym ustanowienie służebności gruntowej jedynie na rzecz części określonej nieruchomości, a więc jednej tylko z działek ewidencyjnych, z których ona się składa. Konsekwencją tego założenia jest unormowanie zawarte w art. 290 § 1 k.c."

Zasadnie skarżący kasacyjnie podnosi, że z uwagi na fakt, że służebność mieszkania w świetle ww. uregulowania oraz ujawnionej treści służebności (m.in. prawo do swobodnego poruszania się po całej nieruchomości) obciążała całą nieruchomość, biegła dokonała wyceny prawa służebności, które, jako prawo obciążające również działkę wydzieloną pod inwestycję, wygasło na skutek ostateczności decyzji zrid.

Trafnie także podniesiono w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji, w sytuacji gdy materiał dowodowy zgromadzony przez organ na okoliczność ustalenia wysokości wierzytelności hipotecznej obciążającej nieruchomość umożliwiał orzeczenie o wysokości odszkodowania z tytułu wygaśnięcia hipoteki, z pominięciem wskazanego przez Sąd sposobu procesowania.

Rację ma skarżący kasacyjnie, iż nie sposób podzielić zarzutów Sądu I instancji, że organ winien wystąpić bezpośrednio do banku o podanie wysokości wierzytelności zabezpieczonej hipoteką. Skoro bowiem w odpowiedzi na zapytanie organu skierowane do W.C. oraz J.C. Bank Gospodarki Żywnościowej S.A. udzielił odpowiedzi, w której wskazał, iż podanie ww. kwoty będzie możliwe po uzyskaniu upoważnienia kredytobiorcy do przekazania tych informacji, to działanie organu należy ocenić jako wystarczające w okolicznościach sprawy i zgodne z prawem. Ustalając odszkodowanie, prawidłowo organ wziął pod uwagę obciążenie nieruchomości służebnością mieszkania, jednak z uwagi na ustanowienie hipoteki zabezpieczającej wierzytelność przewyższającą wartość prawa własności, nie zobowiązywał zarządcy drogi do wypłaty odszkodowania z ww. tytułu.

Za usprawiedliwiony w świetle tego, co powiedziano wyżej uznać należało także za usprawiedliwiony podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. przez uwzględnienie skargi i uchylenie wydanych w sprawie decyzji pomimo, że decyzje te nie były obarczona wskazanymi przez Sąd I instancji wadami prawa materialnego, tj. nie naruszały art. 12 ust. 4, art. 12 ust. 4 a, art. 12 ust. 4 f, art. 18 ust. 1 a specustawy drogowej. Wbrew stanowisku Sądu I instancji organ nie uchybił wskazanym przez ten Sąd przepisom specustawy drogowej regulującym kwestie podmiotów, którym w związku z przejęciem nieruchomości pod inwestycję przysługuje odszkodowanie oraz unormowaniom dotyczącym pomniejszania wysokości odszkodowania z tytułu utraty własności o wartość ograniczonych praw rzeczowych.

W tych okolicznościach sprawy brak było podstaw do uchylenia zaskarżonych do Sądu I instancji decyzji administracyjnych.

Skoro zatem zarzuty skargi kasacyjnej okazały się usprawiedliwione, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 P.p.s.a uwzględnił skargę kasacyjną i uchylił zaskarżony wyrok, a w związku z tym, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, na podstawie art. 151 w związku z art. 193 P.p.s.a. oddalił skargę.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 P.p.s.a.