Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1825/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-04-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone wyroki i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 33 par. 1, art. 183 par. 2 pkt 5
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 12 kwietnia 2017 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak Sędziowie: sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon (spr.) sędzia del. WSA Mirosław Gdesz po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2017 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. L. i L. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 lutego 2016 r., sygn. akt II SA/Po 1105/15 w sprawie ze skargi M. L. i L. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia [...] września 2015 r. Nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu na rzecz M. L. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu na rzecz L. G. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 12 lutego 2016 r., sygn. akt II SA/Po 1105/15, oddalił skargę M. L. i L. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia [...] września 2015r. Nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań.

Wyrok wydany został w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

M. S. i M. S. wystąpili do Wójta Gminy C. o ustalenie środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia polegającego na budowie chlewni tuczników na około 1600 sztuk na rusztach żelbetowych, zbiornika na gnojowicę pod budynkiem oraz dwóch silosów paszowych. We wniosku wskazano, że jest to przedsięwzięcie, które zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 43 z dnia 9 listopada 2004 r. w sprawie określenia rodzajów przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko oraz szczegółowych uwarunkowań związanych z kwalifikowaniem przedsięwzięcia do sporządzenia raportu o oddziaływaniu na środowisko (Dz.U. Nr 257, poz. 2573, dalej "u.u.i.ś.") kwalifikuje się jako przedsięwzięcie mogące znacząco oddziaływać na środowisko, dla którego sporządzenie raportu o oddziaływaniu na środowisko jest wymagane. Do wniosku dołączono kartę informacyjną, mapę oraz wypis z rejestru gruntów dotyczący działki inwestorów - 57/1 w miejscowości B.. Do akt złożono także mapę zasadniczą z oznaczonym terenem inwestycji, mapę ewidencyjną z oznaczeniem działek, na które przedsięwzięcie może oddziaływać (60, 65, 57/3, 58, 65, 59, 78, 141/2, 140, 139) oraz wypisy uproszczone z rejestru gruntów dotyczące tych działek.

Następnie pismem z dnia 15 czerwca 2009 r. organ zawiadomił strony (według wypisów z ewidencji gruntów) o wszczęciu postępowania.

W wyniku przeprowadzonego postępowania, decyzją z dnia [...] maja 2011 r., Wójt Gminy C. ustalił środowiskowe uwarunkowania dla realizacji przedsięwzięcia polegającego na budowie chlewni tuczników na około 1600 szt. na rusztach żelbetowych, zbiornika na gnojowicę pod budynkiem oraz dwa silosy paszowe, to jest 224 DJP (łączna obsada w gospodarstwie wynosić będzie 2000 szt., to jest 280 DJP). Organ wskazał, że brał pod uwagę wyniki uzgodnień i opinii, uzgodnienia zawarte w raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko oraz w uzupełnieniach wniesionych do raportu oraz wyniki postępowania z udziałem społeczeństwa.

Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli M. L. oraz L. G. zarzucając zaskarżonej decyzji rażące naruszenie art. 62 u.u.i.ś. przez brak odniesienia się w decyzji do wpływu planowanej inwestycji na życie i zdrowie ludzi oraz dóbr materialnych; art. 80 u.u.i.ś. poprzez rozbieżność pomiędzy decyzją a raportem; art. 85 u.u.i.ś. poprzez niewzięcie pod uwagę wniosków i uwag zgłoszonych przez społeczeństwo. Dodatkowo podniesiono zarzut naruszenia: art. 10 i 30 K.p.a. poprzez brak zawieszenia postępowania do czasu ustalenia następców prawnych właścicieli nieruchomości 139/3 położonej w B.; art. 10 i 28 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie kręgu stron postępowania – ograniczenie go do właścicieli nieruchomości sąsiednich; art. 33 ust. 1 u.u.i.ś. poprzez jego błędne zastosowanie, jak również naruszenie zasad ogólnych postępowania administracyjnego określonych w art. 6, 7, 8, 12, 75 oraz 77 § 1 K.p.a.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Na powyższą decyzję skargę wnieśli M. L. oraz L. G..

Wyrokiem z dnia 3 lipca 2012 r., II SA/Po 1025/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzję Kolegium z dnia [...] sierpnia 2011 r.

W uzasadnieniu wyroku Sąd odniósł się m.in. do zagadnienia dotyczącego ustalenia stron postępowania, co oznacza konieczność sięgnięcia do ustaleń raportu, w którym określony jest zakres oddziaływania inwestycji zarówno na środowisko, jak i na nieruchomości sąsiednie. Dopiero jego analiza umożliwia ustalenie kręgu stron postępowania, a więc ustalenia właścicieli nieruchomości, na które będzie oddziaływać planowana inwestycja. Sąd podkreślił jednocześnie, iż w powyższym zakresie za przydatne uznać należy znajdujące się w raporcie mapy, na które naniesiono zakresy stężeń substancji uciążliwych oraz hałasu. Poddając pod wątpliwość prawidłowość ustalonego kręgu stron Sąd zwrócił zwłaszcza uwagę na to, że nie jest jasne dlaczego decyzje obu instancji zostały doręczone J. J. oraz P. Z., a więc osobom, które nie są właścicielami nieruchomości sąsiadujących z terenem planowanej inwestycji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po wyroku WSA w Poznaniu z dnia 3 lipca 2012 r., II SA/Po 1025/11, decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r.:

– uchyliło pkt II.9 decyzji Wójta z dnia 20 maja 2011 r. i w to miejsce orzekło: "Zawrzeć umowy na odbiór gnojowicy z innymi rolnikami na udostępnienie do nawożenia 90 ha gruntów; gnojowicę wywozić na pola przy użyciu wozów asenizacyjnych posiadających aplikatory doglebowe celem ograniczenia emisji amoniaku i odorów do środowiska";

– uchyliło pkt II.19 decyzji zaskarżonej decyzji i w to miejsce orzekło: "W projektowanym obiekcie zamontować 24 sztuki wentylatorów dachowych o poziomie mocy akustycznej 53 dB";

– w pozostałym zakresie Kolegium utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Skargę od decyzji z dnia [...] stycznia 2013 r. złożyli L. G. i M. L..

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 23 października 2013 r. o sygn. akt II SA/Po 448/13 uchylił zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, jakie elementy winien zawrzeć organ odwoławczy w swojej decyzji. Tymczasem, choć Kolegium rozpoznając ponownie odwołanie po uchylającym wyroku Sądu z dnia 3 lipca 2012 r., II SA/Po 1025/11 w istotnej części zrealizowało zawarte tam wskazania, to jednak uzasadnienie decyzji z dnia [...] stycznia 2013 r. nadal zawiera braki relewantne z punktu widzenia przepisów u.u.i.ś.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Samorządowe Kolegium w Kaliszu wydało w dniu 5 czerwca 2014r, decyzję, którą:

- uchyliło pkt II 9 decyzji organu I instancji i orzekło:" Zawrzeć umowy na odbiór gnojowicy z innymi rolnikami na udostępnienie do nawożenia 90 ha gruntów; gnojowicę wywozić na pola przy użyciu wozów asenizacyjnych posiadających aplikatory doglehowe celem ograniczenia emisji amoniaku i odorów do środowiska ",

- uchyliło pkt II 19 decyzji organu I instancji orzekło - " W projektowanym obiekcie zamontować 24 sztuki wentylatorów dachowych o poziomie mocy akustycznej 53 dB".

- W pozostałym zakresie utrzymało decyzję organu I instancji w mocy.

Skargę na powyższą decyzję wnieśli M. L. oraz L. G..

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 9 grudnia 2014r., sygn. akt II SA/Po 1034/14, uchylił zaskarżoną decyzję.

Sąd stwierdził, że SKO nie zrealizowało należycie części wskazań zawartych w wydanych uprzednio w sprawie prawomocnych wyrokach WSA w Poznaniu z dnia 3 lipca 2012 r., II SA/Po 1025/11 oraz z dnia 23 października 2013 r. o sygn. II SA/Po 448/13.

W wyroku z dnia 3 lipca 2012 r., II SA/Po 1025/11, WSA w Poznaniu, uchylając wcześniejszą decyzję Kolegium o środowiskowych uwarunkowaniach z dnia [...] sierpnia 2011 r., stwierdził między innymi naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania przez organ odwoławczy. W ocenie Sądu rolą Kolegium było szczegółowe przeanalizowanie akt sprawy oraz odniesienie się do podniesionych przez skarżących zarzutów. Odzwierciedleniem powyższych czynności winna być decyzja, w której organ II instancji zobowiązany był wskazać na dowody, którym dał wiarę przy rozstrzyganiu zawisłej sprawy, oraz wyjaśnić dlaczego, poszczególne zarzuty skarżących okazały się zasadne, względnie niezasadne. Z kolei w końcowej części wyroku z dnia 3 lipca 2012 r. Sąd podkreślił, iż organ odwoławczy winien przy tym rozpoznać sprawę w jej całokształcie, badając dopuszczalność wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, zawrzeć w niej wszystkie konieczne elementy oraz ocenić wyniki postępowania z udziałem społeczeństwa.

W kolejnym wyroku wydanym w dniu 23 października 2013 r. II SA/Po 448/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylając wcześniejszą decyzję Kolegium o środowiskowych uwarunkowaniach z dnia [...] stycznia 2013 r., wyjaśnił, iż choć Kolegium rozpoznając ponownie odwołanie po uchylającym wyroku Sądu z dnia 3 lipca 2012 r., w istotnej części zrealizowało zawarte tam wskazania, to jednak wnikliwa analiza materiału sprawy prowadzi do wniosku, że w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] stycznia 2013 r. nadal zawiera braki relewantne z punktu widzenia przepisów u.u.i.ś. Kolegium winno szczegółowo przeanalizować akta sprawy oraz odnieść się do podniesionych przez skarżących w odwołaniu zarzutów.

W wyroku z dnia 23 października 2013 r. Sąd szczegółowo omówił istotę udziału społeczeństwa w postępowaniu dotyczącym wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach przedsięwzięcia stwierdzając, iż decyzja organu odwoławczego tak samo jak decyzja organu I instancji powinna zawierać wyczerpujące omówienie wyników postępowania z udziałem społeczeństwa (art. 85 ust. 2 u.u.i.ś.). Sąd ten zaznaczył, iż obowiązkiem Kolegium było:

– przedstawienie, jakie uwagi i wnioski w toku postępowania z udziałem społeczeństwa zostały złożone,

– czy zostały one złożone w terminie (skarżący w odwołaniu zarzucali, że niektóre uwagi niezasadnie zostały pominięte),

– jakie zarzuty podniesiono w tych uwagach i wnioskach oraz

– jakie znaczenie - zdaniem organu - poszczególne uwagi i wnioski ewentualnie miały dla sprawy.

Ponadto Sąd w wyroku z 23 października 2013 r. wskazał, iż decyzja organu odwoławczego stosownie do art. 62 u.u.i.ś. winna wskazać:

– jakie zagrożenia osoby zgłaszające wnioski i uwagi dostrzegają,

– czy i którzy członkowie społeczeństwa (zgłaszający obawy), względnie ich dobra materialne, są ewentualnie narażeni na oddziaływanie przedsięwzięcia;

– wreszcie, czy zgłaszane obawy konkretnych osób są usprawiedliwione.

W decyzji z dnia 5 czerwca 2014 r. Kolegium szczerzej niż w poprzednich uchylonych decyzjach odniosło się do tych kwestii, niemniej organ ten znowu zbyt ogólnie wymienił jakie zarzuty podniesiono w tych uwagach i wnioskach – nie wskazał kto wniósł konkretne zarzuty i wniosku - oraz jakie znaczenie - poszczególne uwagi i wnioski ewentualnie miały dla sprawy. Organ nie omówił też, czy zgłaszane obawy konkretnych osób są usprawiedliwione. Innymi słowy organ ten mimo wyraźnych zaleceń, nie wskazał dokładnie, autorów konkretnych uwagi i wniosków oraz ich obaw i nie odniósł się do nich indywidualnie. Organ nie odniósł się także do niektórych ze wskazanych przez niego w uzasadnieniu decyzji uwag i wniosków.

Mimo zaleceń Sądu zawartych w wyrokach z dnia 3 lipca 2012 r. oraz 23 października 2013 r. organ odwoławczy nie wyjaśnił w dostatecznym zakresie czy do publicznej informacji została podana informacja o każdej czynności wymienionej w art. 33 u.u.i.ś. W wyroku z dnia 3 lipca 2012 r. wskazano wyraźnie, iż Kolegium powinno było wskazać "na konkretne dokumenty znajdujące się w aktach sprawy". Tymczasem organ ten ponownie wymienił wszystkie czynności określone w art. 33 ust. 1 u.u.i.ś., jednak nie zweryfikował, powołując się na konkretną dokumentację sprawy, czy informacja o nich została należycie podana do publicznej wiadomości. Organ odniósł się jedynie do kwestii prawidłowości zawiadomienia o przystąpieniu do przeprowadzenia oceny oddziaływania planowanej inwestycji na środowisko - przy czym i w tym przypadku ocena dokonana przez Kolegium nie została przeprowadzona w świetle relewantnych przepisów prawa (art. 33 ust. 1 i art. 3 ust. 1 pkt 11 u.u.i.ś.).

Z uzasadnianiu zaskarżonej decyzji Kolegium ogólnie wskazało na jakie kwestie zwróciły w swoim uzgodnieniu uwagę Regionalny Dyrektor Ochrony środowiska oraz Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w P. Organ odwoławczy nie wyjaśnił jednak czy wszystkie te kwestie zostały uwzględnione w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach np. nie wskazał jak spełniono wymagania prawidłowej gospodarki powstałymi odpadami komunalnymi i produkcyjnymi takimi jak padłe zwierzęta.

Kolegium nie zastosowało się również do wytycznych nakazujących mu ustalenie i wskazanie w decyzji sposobu ustalenia kręgu stron postępowania. W wyroku z dnia 23 października 2013 r. Sąd zaleciał, iż wykonując wskazania wyroku II SA/Po 1025/11 organ odwoławczy powinien przynajmniej określić - uwzględniając dane z raportu - które nieruchomości są objęte oddziaływaniem przedsięwzięcia i czy krąg ich właścicieli odpowiada kręgowi stron postępowania. Tymczasem organ ponownie stwierdził, iż P. Z. nie jest stroną postępowania a jedynie pełnomocnikiem strony D. B. statusu strony nie posiada J. J.. Ponadto organ wyjaśnił ogólnikowo, iż krąg osób mających przymiot strony postępowania ustalono w sposób prawidłowy, uwzględniając właścicieli nieruchomości usytuowanych w sąsiedztwie planowanej inwestycji. Kolegium nie wskazało przy tym co rozumie przez pojęcie sąsiedztwa. Czy chodzi o nieruchomości bezpośrednio graniczące z nieruchomością na której realizowana będzie inwestycja czy także inne nieruchomości. Organ nie wyjaśnił też w oparciu o jakie dane z raportu oddziaływania na środowisko opierał się ustalając w ten sposób krąg stron postępowania. Zatem również to zalecenie Sądu uznać należy za niezrealizowane.

W ocenie Sądu na uwzględnienie zasługiwały te zarzuty skargi, które dotyczyły naruszenia art. 153 p.p.s.a polegające na braku, mimo wytycznych Sądu ustaleń, które uwagi i wnioski zostały skutecznie złożone przez społeczeństwo oraz nie wzięcia pod uwagę wyników postępowania z udziałem społeczeństwa, niepełnego zweryfikowania prawidłowości publikacji informacji o czynnościach w toku postępowania do publicznej wiadomości, nie zweryfikowania w sposób wymagany wpływu inwestycji na życie i zdrowie ludzi i dóbr materialnych (zarzuty naruszenia art. 62 ust. 1 pkt a i b u.u.i.ś.), niepełnej oceny zebranego materiału dowodowego (w zakresie opisanym wyżej) w kontekście przepisów prawa oraz nienależytego zweryfikowania kręgu stron postępowania.

Ponadto Sąd zauważył, że z zaskarżonej decyzji nie wynika czy została ona podana do publicznej wiadomości zgodnie z zaleceniem zawartym w wyroku II SA/Po 448/13. Sąd ten wyraził ocenę, zgodnie z którą obowiązek stosowania art. 85 ust. 3 u.u.i.ś. obciąża organy obu instancji, gdyż oba rozpoznają sprawę w całości merytorycznie. Z informacji zawartej na ostatniej stronie zaskarżonej decyzji wynika, iż 3 jej egzemplarze zostały wysłane do Wójta Gminy C. w celu podania ich do publicznej wiadomości. Jednakże z akt sprawy nie wynika, czy decyzja ta faktycznie została upubliczniona. Brak jest jakiejkolwiek informacji o terminie i sposobie jej upublicznienia, stąd też nie można stwierdzić czy obowiązek ten został zrealizowany.

Jako chybione Sąd uznał pozostałe zarzuty skargi, które zostały uznane za niezasadne we wcześniejszych prawomocnych orzeczeniach sądowych ponieważ ponowne podniesienie tych kwestii w rozpoznawanej sprawie zmierza do zakwestionowania prawomocnego i wiążącego orzeczenia sądowego (art. 153 p.p.s.a.).

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu, uwzględniając wytyczne WSA w Poznaniu zawarte w wyroku z dnia 9 grudnia 2014 r., sygn. akt IV SA/Po 1034/14, decyzją z [...] września 2015r.

- uchyliło pkt II. 9 decyzji Wójta z dnia 20 maja 2011 r. i w to miejsce orzekło: "Zawrzeć umowy na odbiór gnojowicy z innymi rolnikami na udostępnienie do nawożenia 90 ha gruntów; gnojowicę wywozić na pola przy użyciu wozów asenizacyjnych posiadających aplikatory doglebowe celem ograniczenia emisji amoniaku i odorów do środowiska";

– uchyliło pkt II.19 zaskarżonej decyzji I instancji i w to miejsce orzekło: "W projektowanym obiekcie zamontować 24 sztuki wentylatorów dachowych o poziomie mocy akustycznej 53 dB";

– w pozostałym zakresie Kolegium utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W motywach rozstrzygnięcia Kolegium argumentowało, że ponownie przystąpiło do oceny zaskarżonej decyzji pod kątem wytycznych zawartych we wcześniej wyrokach.

W szczególności podkreślono, że prawidłowe ustalenie stron postępowania jest jednym z podstawowych obowiązków organu prowadzącego postępowanie. Obowiązek ten spoczywa również na organie odwoławczym, który jest zobowiązany zweryfikować ustalenia poczynione przez organ I instancji. Dla ustalenia kręgu stron postępowania w sprawie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, innych, niż wnioskodawca, konieczne jest ustalenie terenu objętego oddziaływaniem planowanego przedsięwzięcia na środowisko. Przyjmuje się, iż chodzi o każde oddziaływanie, a nie tylko takie, które przekracza określone normy. Te mają znaczenie dla treści decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, a nie dla posiadania przymiotu strony postępowania. Stroną przedmiotowego postępowania są zatem: właściciel (ewentualnie podmiot posiadający prawo rzeczowe) nieruchomości położonej na terenie objętym oddziaływaniem planowanego przedsięwzięcia. Zasięg tego przedsięwzięcia określa się w oparciu o raport oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko. W tym celu Kolegium wzięło pod uwagę załączone do raportu mapy, na których wskazano możliwy zakres oddziaływania planowanej inwestycji. To z kolei pozwoliło określić, które nieruchomości są narażone na to oddziaływanie, a co za tym idzie pozwoliło określić właściwy krąg stron postępowania. W związku z tym, stroną w tym postępowaniu są właściciele działek o nr 57/1, nr 57/4, nr 57/3,139/1, 140, 141/2, 139/3, 59, 60. D. B. jest właścicielem działki nr 60, a zatem jest stroną niniejszego postępowania. W aktach sprawy znajduje się pełnomocnictwo udzielone przez D. B., P. Z.. Z kolei w ocenie Kolegium nie posiada statusu strony J. J., której działka nie znajduje się w zakresie oddziaływania planowanej inwestycji.

M. L. i L. G. w skardze na powyższą decyzję zarzucili:

I. rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest:

1. art. 62 ust. 1 pkt. a, b, d i ust. 2 w zw. z art. 3 ust 2 u.u.i.ś. poprzez ich niezastosowanie i brak ustaleń co do wpływu planowanej inwestycji na życie i zdrowie ludzi oraz na dobra materialne,

2. art. 80 ust. 1 u.u.i.ś. poprzez rozbieżności między raportem oddziaływania na środowisko a treścią zaskarżonej decyzji oraz poprzez nie wzięcie pod uwagę wyników postępowania z udziałem społeczeństwa,

3. art. 85 ust. 1 u.u.i.ś. poprzez niewzięci pod uwagę wniosków i uwag zgłoszonych przez społeczeństwo,

II. rażące i mające wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów o postępowaniu, to jest:

1. art. 138 k.p.a. poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności,

2. art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie,

3. art. 10 § 1 k.p.a. i art. 30 k.p.a. poprzez naruszenie prawa stron do czynnego udziału w postępowaniu w na skutek:

a) nieustalenia właścicieli bądź osób posiadających inny tytuł prawny do nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w P. prowadzi księgę wieczystą nr ... (działka nr 139/3 w B.),

b) niedopełnienie obowiązku zabezpieczenia interesów nieobjętego spadku po Teresie i Kazimierzu Warkocz,

4. art. 10 § 1 k.p.a. i art. 28 k.p.a. poprzez naruszenie prawa stron do czynnego udziału w postępowaniu na skutek zawężenia kręgu stron poprzez ograniczenie go do właścicieli nieruchomości sąsiadujących i brak ustaleń co do oddziaływania planowanej inwestycji na inne nieruchomości, na które inwestycja będzie oddziaływała,

5. naruszenie prawa do udziału społeczeństwa w postępowaniu poprzez niezastosowanie art. 33 ust. 1 pkt 4, 5, 6, 7, 8 i ust 2 u.u.i.ś. oraz art. 5, 29 i 30 u.u.i.ś. i art. 49 k.p.a. oraz art. 35 u.u.i ś. poprzez jego błędne zastosowanie,

6. naruszenie art. 6 k.p.a. i 7 k.p.a., poprzez pominięcie w toku prowadzonego postępowania niektórych przepisów prawa, których zastosowanie było obligatoryjne,

7. art. 7 k.p.a., poprzez naruszenie obowiązku działania z urzędu celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

8. art. 8 k.p.a. poprzez naruszenie zasady zaufania obywateli do administracji publicznej,

9. art. 12 k.p.a. w zw. z art. 77 ust. 1 k.p.a. i art. 75 § 1 k.p.a poprzez uchybienie obowiązkowi wnikliwego działania oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz obowiązkowi dopuszczenia s wprawie istotnych dowodów,

10. art. 77 ust. 1 pkt. 1 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz ocenach oddziaływania na środowisko poprzez jego nieprawidłową interpretację i nieprawidłowe zastosowanie,

11. art. 153 p.p.s.a poprzez jego niezastosowanie.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazał, że po ponownym rozpoznaniu niniejszej sprawy Kolegium zgodnie w wytycznymi Sądu, w myśl zasady dwuinstancyjności, ostatecznie szczegółowo przeanalizowało zebrane akta sprawy oraz w obszernej części uzasadnienia odniosło się do zarzutów podnoszonych przez skarżących.

Zdaniem Sądu Kolegium szeroko opisało w jaki sposób ustaliło strony niniejszego postępowania administracyjnego, w tym wskazało jak ustaliło teren oddziaływania planowanego przedsięwzięcia, który został określony w raporcie o oddziaływaniu na środowisko. Kolegium zgodnie z wytycznymi Sądu, przy określaniu terenu oddziaływania planowanej inwestycji skorzystało z map załączonych do raportu. Określiło co należy rozumieć przez pojęcie "sąsiedztwa" w okolicznościach niniejszej prawy. Przy czym, co najistotniejsze, organ dał wyraz swoim ustaleniom w uzasadnieniu, co było dotychczas największym mankamentem zaskarżanych decyzji. Organ wyjaśnił, zatem którym skarżącym, jako właścicielom działek sąsiednich przyznał przymiot strony postępowania, a którym nie. Ustalenia w tym zakresie uzasadnił.

Kolegium wyczerpująco omówiło wyniki postępowania z udziałem społeczeństwa (art. 85 ust. 2 ustawy o udostępnieniu informacji o środowisku (...) z 3 października 2008r., Dz.U 2013, poz. 1235 ze zm., dalej "u.u.i.ś").

Następnie Kolegium szczegółowo przestawiło, jakie osoby zgłosiły uwagi i wnioski w toku postępowania z udziałem społeczeństwa z oznaczeniem imion i nazwisk, wskazało czyje uwagi zostały zgłoszone w terminie, a czyje uwagi, z powodu zgłoszenia po terminie, zostały pominięte. Następnie organ II instancji opisał czego dotyczyły poszczególne uwagi i wnioski, ustosunkował się do nich i podnoszonych zarzutów oraz ocenił ich znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

W tym też zakresie Kolegium opisało w jaki sposób poszczególne czynności organu I, jak i II instancji w toku postępowania były udostępnianie społeczeństwu w trybie ogłoszenia (art. 33, art. 79 ust. 1 oraz art. 85 ust. 3 u.u.i.ś.). Wyjaśniło w uzasadnieniu prawidłowość działania E. K., który dokonywał obwieszczeń najpierw jako pełniący obowiązki sołtysa wsi B., a następnie jako jego sołtys. Organ opisał dokonany tryb zawiadomienia społeczeństwa o rozprawie administracyjnej przez kurendę, informowania o wszystkich czynnościach podjętych w postępowaniu (w szczególności o obowiązku sporządzenia raportu o oddziaływaniu inwestycji na środowisko i jego uzupełnieniu, zakończeniu postępowania, wydaniu decyzji środowiskowej) poprzez obwieszczenie na stronie Biuletynu Informacji Publicznej Urzędu Gminy C., wywieszenie na tablicy ogłoszeń w Urzędzie oraz w pobliżu miejsca inwestycji.

Organ szeroko uzasadnił również swoje stanowisko w zakresie emisji zanieczyszczeń do powietrza z uwzględnieniem wiatrów ze wszystkich kierunków, a nie tylko zachodnich. Zgodnie z zaleceniami poprzednich wyroków organ uzasadnił zasady postępowania z gnojowicą i zabezpieczeniem zbiornika na gnojowicę, a także postępowania w razie awarii związanej z wyciekiem gnojowicy. Odniósł się także do zasad bezpiecznego postępowania z wodami opadowymi i roztopowymi z terenu inwestycji, a także co do nie mających znaczenia z uwagi na niewielka ilość wód socjalno-bytowych zużywanych przez pracowników obsługujących inwestycję nawet w ilości 5 osób. Organ wyraził także w uzasadnieniu decyzji swoje stanowisko w kwestii emisji hałasu dochodzącego z inwestycji, gospodarki odpadami komunalnymi, a także w zakresie oddziaływania inwestycji na gospodarkę hydrologiczną.

Zdaniem Sądu ocena ustaleń stanu faktycznego jak i ocena prawna dokonana przez organ odwoławczy jest w pełni wyczerpująca, spójna i kompleksowa i nie ma żadnych podstaw do jej zakwestionowania. Dodatkowo Sąd wskazał, że przedłożony raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko odpowiada wymogom art. 66 powołanej ustawy, odnosi się do wszystkich kwestii podając jednocześnie jakie oddziaływanie będzie wywierać przedsięwzięcie.

Za chybione Sąd uznał te zarzuty skargi, które były już podnoszone we wcześniejszych skargach i które zostały uznane za niezasadne we wcześniejszych prawomocnych orzeczeniach sądowych. Ponowne podniesienie tych kwestii w niniejszej sprawie zmierza do zakwestionowania prawomocnego i wiążącego orzeczenia sądowego (art. 153 p.p.s.a.).

Końcowo Sąd stwierdził, że nie dopatrzył się również innych naruszeń przepisów postępowania, które skutkowałoby uchyleniem zaskarżonej decyzji.

Z wymienionych wyżej względów Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

M. L. i L. G. w skardze kasacyjnej od powyższego wyroku wnieśli o jego zmianę poprzez uchylenie w całości zaskarżonej decyzji SKO w Kaliszu i poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy C. z dnia 20 maja 2011 r., względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów procesu w/g norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucili naruszenie przepisów prawa materialnego:

1. art. 62 ust. 1 pkt. a, b, d i ust. 2 w zw. z art. 3 ust 2 u.u.i.ś. poprzez ich niezastosowanie i przyjęcie przez sąd za prawidłowe braku ustaleń przez organy administracji obu instancji co do wpływu planowanej inwestycji na życie i zdrowie ludzi oraz na dobra materialne;

2. art. 80 ust. 1 u.u.i.ś. poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie iż nie zachodzą rozbieżności między raportem oddziaływania na środowisko a treścią zaskarżonej decyzji ŚKÓ w Kaliszu oraz poprzez nic wzięcie pod uwagę wyników postępowania z udziałem społeczeństwa;

3. art. 85 ust. 1 u.u.i.ś. poprzez jego niezastosowanie i uznanie iż w postępowaniu administracyjnym wystarczająco zostały wzięte pod uwagę wnioski i uwagi zgłoszone przez społeczeństwo.

Ponadto zarzucili naruszenie przepisów o postępowaniu, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:

1. art. 3 § 1 u.p.s.a w zw z art. 138 k.p.a.. poprzez uznanie iż organy administracji obu instancji nie naruszyły zasady dwuinstancyjności;

2. art. 3 § 1 u.p.s.a w zw zart. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie;

3. art. 3 § 1 u.p.s.a w zw z art. 10 § 1 k.p.a. i art. 30 k.p.a.. poprzez uznanie iż w postępowaniu administracyjnym nie doszło do naruszenia prawa stron do czynnego udziału w postępowaniu w na skutek:

- nieustalenia właścicieli bądź osób posiadających inny tytuł prawny do nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w P. prowadzi księgę wieczystą nr KZ1P/00006503/1 (działka nr 139/3 w B.),

- niedopełnienie obowiązku zabezpieczenia interesów nieobjętego spadku po Teresie i Kazimierzu Warkocz;

4. art. 3 § 1 u.p.s.a w zw zart. 10 § 1 k.p.a. i art. 28 k.p.a.. na skutek uznania iż nie doszło do naruszenie prawa stron do czynnego udziału w postępowaniu w na skutek zawężenia kręgu stron poprzez ograniczenie go do właścicieli nieruchomości sąsiadujących i brak ustaleń co do oddziaływania planowanej inwestycji na inne nieruchomości, na które inwestycja będzie oddziaływała;

5. art. 3 § 1 u.p.s.a poprzez uznanie iż nie doszło do naruszenia prawa do udziału społeczeństwa w postępowaniu poprzez niezastosowanie w postępowaniu administracyjnym art. 33 ust. 1 pkt. 4, 5, 6, 7, 8 i ust 2 u.u.i.ś. oraz art. 5, 29 i 30 u.u.i.ś. i art. 49 k.p.a.. oraz art. 35 u.u.i ś. poprzez jego błędne zastosowanie;

6. art. 3 § 1 u.p.s.a poprzez uznanie iż nie doszło do naruszenia art. 6 k.p.a. i 7 k.p.a., poprzez pominięcie w toku prowadzonego postępowania niektórych przepisów prawa, których zastosowanie było obligatoryjne;

7. art. 3 § 1 u.p.s.a w zw z art. 7 k.p.a., poprzez uznanie iż nie doszło do naruszenia obowiązku działania organów administracji z urzędu celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego,

8. art. 3 § 1 u.p.s.a w zw z art. 8 k.p.a. poprzez uznanie iż nie doszło do naruszenia zasady zaufania obywateli do administracji publicznej,

9. art. 3 § 1 u.p.s.a w zw z art. 12 k.p.a. w zw. z art. 77 ust. 1 k.p.a. i art. 75 § 1 k.p.a uznanie iż nie doszło do uchybienia obowiązkowi wnikliwego działania oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz obowiązkowi dopuszczenia s wprawie istotnych dowodów;

10. art. 3 § 1 u.p.s.a w zw z art. 77 ust. 1 pkt. 1 ustawy o udostępnianiu infonnacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz ocenach oddziaływania na środowisko poprzez uznanie iż w postępowaniu administracyjnym nie doszło do jego nieprawidłowej interpretacji i nieprawidłowego zastosowania;

11. art. 3 § 1 u.p.s.a w zw z art. 153 p.p.s.a poprzez uznanie iż nie doszło do jego niezastosowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718, dalej zwanej "p.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania.

Zgodnie z art. 183 § 2 p.p.s.a. nieważność postępowania sądowoadministracyjnego zachodzi m.in. jeżeli strona została pozbawiona możliwości obrony swych praw (pkt 5).

Do sytuacji przewidzianej w wymienionym przepisie zachodzi wówczas gdy wskutek wadliwości procesowych sądu strona nie brała udziału w postępowaniu sądowym. Zastrzec przy tym należy, że regulacja art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. odnosi się nie tylko do stron w rozumieniu art. 32 p.p.s.a., ale też do podmiotów, którzy uzyskują status uczestnika na podstawie art. 33 § 1 i § 2 p.p.s.a. Zaznaczyć bowiem należy, że zgodnie z art. 12 p.p.s.a., ilekroć w ustawie jest mowa o stronie, rozumie się przez to również uczestnika postępowania. Oznacza to, że jeżeli uczestnik postępowania sądowego został wskutek uchybień proceduralnych wyłączony od udziału w sprawie, to zachodzi podstawa nieważności określona w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie taka właśnie sytuacja wystąpiła. Mianowicie postępowanie sądowoadministracyjne zainicjowanie skargą M. L. i L. G. toczyło się tylko z udziałem skarżących oraz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu. Tymczasem w sprawie tej uczestnikami z mocy prawa stały się również osoby, które brały udział w postępowaniu administracyjnym (art. 33 § 1 p.p.s.a.). Przede wszystkim status strony w postępowaniu administracyjnym mieli inwestorzy (M. S. i M. S.), na rzecz których wydana była decyzja Wójta Gminy C. z dnia 20 maja 2011 r. ustalająca środowiskowe uwarunkowania dla realizacji spornego przedsięwzięcia. Ponadto stronami postępowania stali się właściciele nieruchomości znajdujących się w obszarze oddziaływania planowanego przedsięwzięcia na środowisko oraz Stowarzyszenie Zieloni Rzeczypospolitej Polskiej dopuszczone do udziału w sprawie na mocy postanowienia Wójta Gminy C. z dnia 24 lipca 2009 r.

Z akt administracyjnych wynika, że Wójt Gminy C. pismem z dnia 15 czerwca 2009 r. zawiadomił strony (według wypisów z ewidencji gruntów) o wszczęciu postępowania. Zawiadomienie skierowane zostało do: 1) M. i M. S., 2) Starostwa Powiatowego w P. 3) Zarządu Dróg Powiatowych w P. 4) F. Ł.., 5) Urzędu Gminy w C., 6) D. i P. B., 7) A. i R. K., 8) D. i L. G., 9) J. S., 10) V. S., 11) T. M., 12) W. T., 13) J. i M. L. W toku postępowania krąg stron uległ modyfikacjom zgodnie z wytycznymi zawartymi w zapadłych w sprawie wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Ostatecznie decyzję z dnia [...] września 2015 r., doręczono następującym podmiotom tj: 1) adw. A. S. (pełn. skarżących), 2) r. pr. K. R., 3) Starostwu Powiatowemu w P. 4) Zarządowi Dróg Powiatowych w P. 5) F. Ł., 6) P. Z. 7) P. B., 8) A. K., 9) R. K., 10) D. G., 11) J. S., 12) V. S., 13) T. M., 14) W. T., 15) J. L.), 16) Stowarzyszeniu Z.17) Wójtowi Gminy C..

Podkreślić należy, że w wydanych w sprawie wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu: z dnia 3 lipca 2012 r. (sygn. akt II SA/Po 1025/11), z dnia 23 października 2013 r. (sygn. akt II SA/Po 448/13), z dnia 9 grudnia 2014 (sygn. akt II SA/Po 1034/14) wskazywano na konieczność prawidłowego ustalenia stron postępowania administracyjnego.

Po złożeniu skargi przez M. L. i L. G., Samorządowe Kolegium Odwoławcze przekazało Sądowi skargę, akta sprawy oraz odpowiedź na skargę. Kolegium zaznaczyło jednocześnie, że w skardze jako załączniki wymieniono dowód uiszczenia wpisu od skargi oraz 20 jej odpisów, które jednak nie zostały dołączone do przesyłki zawierającej skargę. Z treści odpowiedzi na skargę wynika, że odpisy odpowiedzi organ wysłał do wszystkich uczestników postępowania administracyjnego. Z akt sądowych zarejestrowanych pod sygn. II SA/Po 1105/15 wynika, że w zarządzeniu wstępnym jako strony wpisano tylko skarżących i organ, natomiast osoby, które brały udział w postępowaniu administracyjnym, w tym właściciele przedmiotowej inwestycji, nie zostali zaliczeni w krąg uczestników postępowania sądowego. W rezultacie nie doręczono im odpisów skargi oraz nie zawiadomiono ich o rozprawie. W takim stanie sprawy niewątpliwie doszło do wyłączenia uczestników od udziału w postępowaniu sądowym, co stanowi podstawę nieważności określoną w art. 183 § 2 pkt 5 k.p.a.

Dodatkowo wskazać należy, że w toczących się w tej samej sprawie wcześniejszych postępowaniach sądowych, zakończonych wyrokami: z dnia 3 lipca 2012 r. (sygn. akt II SA/Po 1025/11), z dnia 23 października 2013 r. (sygn. akt II SA/Po 448/13), z dnia 9 grudnia 2014 (sygn. akt II SA/Po 1034/14) – brały udział osoby mające status uczestników, zgodnie z art. 33 § 1 p.p.s.a. Z akta sprawy nie wynika, aby istniały podstawy do ich pominięcia przy kolejnym rozpoznawaniu sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny.

Jak zostało wskazane na wstępie Naczelny Sąd Administracyjny niezależnie od zarzutów kasacyjnych obowiązany jest wziąć z urzędu pod uwagę przesłanki nieważności postępowania.

Stwierdzenie kwalifikowanego naruszenia przepisów prawa procesowego, przewidzianego m.in. w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. skutkuje uchyleniem zaskarżonego wyroku, bez możliwości merytorycznej oceny podstaw skargi kasacyjnej (por. System prawa administracyjnego pod red. R. Hausera, Z. Niewiadomskiego, A. Wróbla, tom 10, C.H. Beck, Instytut Nauk Prawnych PAN, Warszawa 2014, s. 459).

Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji, zgodnie z art. 185 p.p.s.a. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego podjęto na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.