Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 546/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-09-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Dnia 29 września 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Asesor WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu w dniu 29 września 2022 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 maja 2022 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy K. z dnia 22 kwietnia 2022 r., nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 2 marca 2022 r. (data wpływu: 7 marca 2022 r.) pełnomocnik M. B. (zwanej dalej "wnioskodawczynią" lub "Skarżącą") – adw. M. Ż. złożył wniosek do Ośrodka Pomocy Społecznej w K. (zwanego dalej "OPS") o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną tj. P. D. – jej mężem. Jak wskazano we wniosku, wnioskodawczyni nie podejmuje pracy, ponieważ opiekuje się mężem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, gdyż jest zobowiązana do spełniania świadczenia alimentacyjnego. Odgórnie podkreślono zakresową niekonstytucyjność przepisu art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615, zwanej dalej "u.ś.r.") orzeczoną przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13. Przepis ten jest niekonstytucyjny w zakresie w jakim uzależnia się prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności podopiecznego. Do wniosku dołączono pełnomocnictwo, kopię skróconego odpisu aktu małżeństwa, kopię orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Niepełnosprawności w P. z dnia 17 grudnia 2020 r. o zaliczeniu P. D. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, które wydano do dnia 31 grudnia 2021 r. oraz kopię orzeczenia lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 maja 2021 r., w którym stwierdza się, że P. D. jest niezdolny do samodzielnej egzystencji do dnia 31 marca 2022 r. Dołączono także opis czynności opiekuńczych wykonywanych w ciągu dnia, wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożony na formularzu SR-5, oświadczenie wnioskodawczyni, że nie pobiera żadnego świadczenia emerytalno-rentowego oraz o wspólnym zamieszkiwaniu, a także, że ostatni okres zatrudnienia miał miejsce jeszcze w 2022 r.

Dnia 5 kwietnia 2022 r. odbył się wywiad środowiskowy, podczas którego stwierdzono, że wnioskodawczyni sprawuje bezpośrednią opiekę nad swoim mężem. P. D. posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, jest niezdolny do samodzielnej egzystencji. Wnioskodawczyni pracowała na umowę zlecenie w okresie [...].12.2021-[...].01.2022. Aktualnie nie pracuje, nie posiada prawa do renty, emerytury, ani żadnego innego świadczenia. Wnioskodawczyni nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy.

Wnioskodawczyni pomaga mężowi w wykonywaniu codziennych czynności. Dotyczą one higieny osobistej, ubierania się, przygotowuje i podaje posiłki, pilnuje prawidłowego zażywania leków, umawia wizyty u lekarza oraz pilnuje spraw urzędowych. P. D. ma dwójkę dzieci, ale od lat mieszkają za granicą i nie utrzymują z nim kontaktu. Po domu, w którym zamieszkuje wraz z małżonką, porusza się na wózku inwalidzkim.

Decyzją z dnia 22 kwietnia 2022 r., nr [...] Wójt Gminy K. (zwany dalej "Wójtem" lub "organem I instancji") odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym do dnia 31 marca 2022 r. mężem – P. D.. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że przeszkodą przyznania wnioskodawczyni rzeczonego świadczenia jest treść przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. Co prawda Trybunał Konstytucyjny orzekł o zakresowej niekonstytucyjności tego przepisu, ale dotąd nie dostosowano stanu prawnego do rozstrzygnięcia Trybunału.

W terminowo wniesionym odwołaniu od decyzji organu I instancji, wnioskodawczyni zakwestionowała ją w całości. Podniesiono zarzut naruszenia prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez względu na okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. W uzasadnieniu wyjaśniono czym jest wyrok zakresowy, i że zastosowanie niekonstytucyjnego zakresowo przepisu nie może mieć miejsca, ponieważ norma prawna w tym zakresie nie jest elementem systemu prawnego. Żadna decyzja nie może zostać oparta o niekonstytucyjny przepis, nawet jeżeli jednostka redakcyjna aktu normatywnego nie została wyeliminowana przez Trybunał Konstytucyjny.

Pismem z dnia 20 maja 2022 r. OPS zawiadomił Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "SKO w P.", "Kolegium" lub "organem II instancji") o śmierci P. D., jaka miała miejsce w dniu [...] 2022 r.

Kopię odpisu skróconego aktu zgony doręczył także pełnomocnik wnioskodawczyni. Wobec tego faktu, wniósł o rozpoznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres 02.06.2022-17.05.2022.

Decyzją z dnia 26 maja 2022 r., nr [...] Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. SKO w P. stwierdziło niewątpliwie, że na podstawie przepisów prawnorodzinnych wnioskodawczyni posiadała obowiązek alimentacyjny względem swojego męża, a więc była uprawniona do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne.

Kolegium wyjaśniło czym jest opieka. Musi ona mieć charakter stały i długotrwały. Zdaniem organu II instancji nie ma związku pomiędzy rezygnacją z pracy, czy też intencjonalnym niepodejmowaniem jej a opieką, jaką świadczy na rzecz męża.

Pełnomocnik Skarżącej złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu kwestionując zapadłą decyzję organu II instancji w całości. Skarżąca podniosła zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez nią w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Na tej podstawie Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji SKO w P. oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Ponadto Skarżąca wniosła o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesorowego według norm przepisanych, a także rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi podkreślono, że wymogiem co do związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest sprawowanie długotrwałej i stałej opieki, co uniemożliwia podjęcie zatrudnienia. Opieka nie musi być sprawowana całodobowo, tylko musi był rozłożona w czasie i powtarzalna. Rzeczona pomoc musi mieć na celu zachowanie dobrostanu podopiecznego, aby też mógł żyć w warunkach odpowiadających godności ludzkiej. Jej elementem składowym jest także konieczność zapewnienia podstawowych potrzeb, których podopieczny nie mógłby zaspokoić.

W odpowiedzi na skargę SKO w P. wniosło o jej oddalenie. Organ II instancji wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest nagrodą za sprawowanie opieki tylko zastępstwem dla wynagrodzenia utraconego wobec rezygnacji z pracy spowodowanej koniecznością sprawowania opieki. Dla oceny istnienia związku, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. wymagane jest zweryfikowanie tego, czy świadczona pomoc nie pozwala na podjęcie pracy. Związek ten musi być bezpośredni.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie należy wskazać, że sprawa została rozpoznana w trybie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zmianami, zwanej dalej "p.p.s.a."). Powołany przepis stanowi: "Sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy." W skardze do tut. Sądu Skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, a SKO w P. nie zażądało przeprowadzenia rozprawy. Z tych względów, zarządzeniem z dnia 25 sierpnia 2022 r. Przewodniczący Wydziału II. tut. Sądu wyznaczył termin posiedzenia niejawnego na dzień 29 września 2022 r. zaznaczając, że sprawa ma być skierowana do rozpoznana w trybie uproszczonym. Na podstawie art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zmianami) sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Z tego względu sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości o charakterze kasatoryjnym, ponieważ z uwagi na zasadę trójpodziału władzy niemożliwym jest, aby orzeczenie sądu administracyjnego zastąpiło decyzję organu administracji publicznej. Sąd administracyjny dokonuje tylko oceny tego, czy dany przejaw aktywności (w przypadku aktu administracyjnego) albo bierności (w przypadku bezczynności/przewlekłości) jest zgodna z prawem, czy też nie. Sąd w składzie orzekającym, pomimo uwzględnienia skargi nie może orzec w ten sposób, że przyzna Skarżącej wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne. Jest to poza kompetencjami sądu administracyjnego.

Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany granicami skargi, w związku z czym zarzuty podniesione w jej treści nie wyznaczają kierunku analizy podejmowanej przez Sąd.

Przedmiotem skargi jest decyzja SKO w P. utrzymująca w mocy decyzję Wójta w przedmiocie odmowy przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. w związku ze sprawowaną opieką nad jej mężem – P. D. legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W wyniku rozpoznania skargi, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu. Twierdzenie Sądu wynika z następującej argumentacji.

W tym miejscu Sąd czyni zastrzeżenie, że w toku dalszego uzasadnienie będzie traktować o związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r. używając czasu teraźniejszego dla podkreślenia relacji, jaka jest niezbędna dla ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd bowiem ma świadomość śmierci męża Skarżącej.

Zanim Sąd przejdzie do rozważań nad zasadniczymi motywami zapadłego wyroku, należy zwrócić uwagę na to, że Kolegium nie odniosło się do zarzutów odwołania. Te zaś dotyczyły nieuprawnionego zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., który w zakresie, w jakim uzależnia się prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności w stopniu znacznym jest niezgodny z Konstytucją RP. SKO w P. powinno wyjaśnić, czy zarzut odwołania jest prawidłowy, czy nie.

Sąd w ostatnich latach obserwuje uporczywe, konsekwentne i niezrozumiałe zarazem stosowanie powołanego przepisu przez organy administracji publicznej, szczególnie organy rozpoznawcze mimo tego, iż mają wiedzę o zapadłym wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13. Argumentacja tych organów sprowadza się do następującego wniosku, który jest bezrefleksyjnie powielany – w wyniku wydania tego wyroku nie doszło do derogacji rzeczonego przepisu, a więc pozostaje on nadal elementem systemu prawnego, stąd niezmiennie stanowi podstawę prawną w procesie stosowania prawa. Z tym twierdzeniem nie można się zgodzić w żadnym aspekcie, ale Kolegium nie podniosło tego. Sąd w składzie orzekającym obserwuje niekorzystne zjawisko poprzestawania na efektach wykładni językowej, by rzec wręcz literalnej, co jest niedopuszczalne. Zdaniem Sądu, ale także przedstawicieli doktryny oraz teorii prawa, każdy przepis prawa należy w pierwszej kolejności poddać analizie z punktu widzenia zastosowania dyrektyw wykładni językowej, a jej efekty poddać następnie sprawdzeniu z udziałem dyrektyw wykładni celowościowej (por. uchwała w składzie siedmiu sędziów NSA z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 8/09, dostępna na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwana dalej "CBOSA". Zob. także M. Gutowski, P. Kardas, Wykładnia i stosowanie prawa w procesie opartym na Konstytucji, Warszawa 2017 s. 275 i powołana tam literatura oraz orzecznictwo).

Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że niezgodnym z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP jest przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim uzależnia się przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności podopiecznego. Jest to tzw. wyrok zakresowy, w którym co prawda Trybunał Konstytucyjny nie deroguje tj. nie eliminuje z obrotu prawnego przepisu prawa powszechnie obowiązującego, jednakże w zakresie, w jakim orzeczono jego niekonstytucyjność nie może stać się podstawą prawną w procesie stosowania prawa (zob. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 2008, s. 42). Wójt uzasadniając swoją decyzję stwierdził, że skoro nie nastąpiła derogacja, to związany zasadą praworządności nie może uciec od zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. Sąd w składzie orzekającym nie podziela tej argumentacji. Mimo, iż ustawodawca nie wykonał "wezwania" Trybunału Konstytucyjnego i nie zmienił we wskazanym zakresie u.ś.r., podmioty stosujące prawo, w tym organy administracji publicznej są zobowiązane do stosowania przepisów prawa, w taki sposób, aby odpowiadały one wymogom konstytucyjnym. Sąd ponadto w pełni podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, który stwierdził, że: "Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Nie można tym samym zaakceptować stanowiska, iż wyrok zakresowy nie ma zastosowania w sprawie i jest skierowany wyłącznie do ustawodawcy (obligując go do zmiany zakwestionowanego przepisu ustawy), gdyż przywołany przepis Konstytucji nie różnicuje mocy prawnej i skutków wywoływanych przez wszystkie rodzaje wyroków Trybunału. W tym nurcie wykładni przepisów Konstytucji pozostaje orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w szeregu orzeczeń przyjął, że skoro ustawodawca nie podjął działań zmierzających do ustalenia stanu zgodnego z prawem, to sądy i organy administracji muszą interpretować normy prawne tak, aby były one zgodne z Konstytucją." (wyrok NSA z dnia 3 sierpnia 2021 r., sygn. akt III OSK 3567/21, dostępny w CBOSA). Ponadto znamienne jest to, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają charakter erga omnes, a więc każdy podmiot stosujący prawo, w tym każdy organ administracji publicznej jest zobowiązany do respektowania orzeczeń organu władzy sądowniczej – Trybunału Konstytucyjnego, zwanego niekiedy "ustawodawcą negatywnym". Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego nie ogranicza się jedynie do eliminowania poszczególnych przepisów, czy też całych aktów normatywnych, ale ma również wpływ na wykładnię przepisów prawa. "Zgodnie z art. 6 k.p.a., organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów. Nie mogą więc stanowić podstawy prawnej wydanego rozstrzygnięcia administracyjnego przepisy, które z uwagi na swoją niekonstytucyjność zostały zakwestionowane. Natomiast niekonstytucyjność stwierdzona orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego istnieje od momentu wejścia w życie zakwestionowanych przepisów." (wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 7 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 370/20, dostępny w CBOSA). Wójt nie mógł zatem zastosować przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Przechodząc do zasadniczych motywów, które przemawiały na rzecz konieczności uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, Sąd w składzie orzekającym wskazuje na dokonanie przez SKO w P. błędnej wykładni przepisów prawa materialnego. Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie stanowią przepisy u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r.: "Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

– jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji".

Zacytowany przepis wskazuje, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznanie osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 u.ś.r., jeżeli nie podejmują pracy lub z niej rezygnują w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na gruncie niniejszej sprawy bezspornym jest to, że Skarżąca jest osobą uprawnioną do wnioskowania o przyznanie rzeczonego świadczenia, ponieważ jako żona P. D. ma obowiązek alimentacyjny, który obciąża ją w pierwszej kolejności przed kimkolwiek, o czym mowa w przepisach prawnorodzinnych (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.). Bezspornym jest także to, że P. D. jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organy administracji publicznej orzekające w niniejszej sprawie (rozpoznawczy oraz odwoławczy) zgodnie uznały, że nie ma związku, o którym mowa w części wspólnej art. 17 ust. 1 u.ś.r. Organy twierdzą, że nie zachodzą przesłanki uniemożliwiające Skarżącej podjęcie pracy. Dodatkowo organy uważają, że opieka nad mężem, która jest niewątpliwie sprawowana, nie jest stała i długotrwała. Z tym konsekwentnie nie zgadza się Skarżąca. Sąd w składzie orzekającym podzielił pogląd Skarżącej.

W pierwszej kolejności należy zaznaczyć to, że P. D., jako osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności została zakwalifikowana do kategorii takich osób przez kompetentny do tego podmiot posiadający profesjonalną wiedzę z zakresu medycyny (k. [...] i [...] akt administracyjnych organu I instancji). Sąd w tym momencie celowo pomija kwestię czasowości tych orzeczeń. P. D. jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji. Rozstrzygnięcie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Zdrowotnych z dnia [...] maja 2021 r. o stanie zdrowia osoby wymagającej opieki nie podlega weryfikacji przez organ administracji publicznej. Jest to bowiem orzeczenie wydane w odrębnej procedurze, jednakże i w niej przewiduje się zasadę trwałości takich orzeczeń. Należy więc przyjmować, że rzeczywistość kształtuje się tak, jak orzeczono w związku z domniemaniem legalności tegoż orzeczenia. To z kolei powinno prowadzić do wniosku, że P. D. jest istotnie osobą wymagającą pomocy, aby samodzielnie egzystować w warunkach odpowiadających godności człowieka.

Z orzeczenia lekarskiego P. D. wynika niespornie, że potrzebuje on pomocy w codziennym życiu. Tę pomoc świadczy jego żona – Skarżąca. Sąd podkreśla słowo "opieka", które wybrzmiewa w części wspólnej art. 17 ust. 1 u.ś.r. Ponieważ Kolegium kwestionuje fakt, że świadczona opieka przez Skarżącą na rzecz jej męża nie pozwala jemu na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, należy zrekonstruować znaczenie powołanego słowa. Zgodnie ze słownikowym znaczeniem słowa "opieka", oznacza ono "troszczenie się, dbanie o kogoś, doglądanie, pilnowanie kogoś, czegoś." (E. Sobol, Popularny słownik języka polskiego PWN, Warszawa 2003, s. 608). Ustawodawca w swojej racjonalności stanowi prawo przede wszystkim używając znaczeń słów przyjętych w języku polskim, gdyż język ten jest narzędziem komunikacji ustawodawcy z adresatami norm prawnych. Oznacza to, że ustawodawca przyjmuje takie znaczenie słownictwa stosowanego w tekstach aktów normatywnych, jakie jest ich znaczenie w języku polskim. Słownikowe znaczenie słowa "opieka" obejmuje szerokie spektrum czynności zmierzających do zachowania dobrostanu osoby, nad którą sprawuje się ją. Nie oznacza to, wbrew twierdzeniom Kolegium, że sprawowanie opieki w myśl przepisów u.ś.r. ma, czy też miałoby polegać na opiekowaniu się osobą wyłącznie leżącą. Twierdzenie Sądu w składzie orzekającym jest w pełni akceptowane przez orzecznictwo. "Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby." (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 996/21, zob. także wyrok WSA w Lublinie z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 795/20, dostępne na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwana dalej "CBOSA"). Pamiętać należy, że rezygnacja z zatrudnienia, czy też intencjonalne niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą potrzebującą oznacza całkowite poświęcenie się na rzecz drugiej osoby, co stanowi wielokrotnie o poświęceniu fizycznym oraz psychicznym. Okoliczności powyższe muszą niewątpliwie być uwzględniane również w sytuacji przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 stycznia 2022 r., sygn. akt II SA/Po 489/21, dostępny w CBOSA). Orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jest wystarczające do przyjęcia, że stała lub długotrwała opieka jest konieczna, tylko zmiana tego orzeczenia we właściwym trybie przez odpowiednie organy pozwala na odmienną ocenę (wyrok WSA w Lublinie z dnia 7 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Lu 175/20, dostępny w CBOSA).

Wywiad środowiskowy dowiódł tego, że Skarżąca świadczy opiekę na miarę wskazań, jakie orzeczono przy ustalaniu stopnia niepełnosprawności P. D. – wykonuje wszystkie czynności związane z prowadzeniem domu, opiekuje się nim zapewniając jemu wsparcie w momentach, kiedy jest znacznie osłabiony, organizuje regularne wizyty u lekarza i towarzyszy jemu podczas tych wizyt. Ponadto pomaga mężowi z wykonywaniem wszystkich czynności z zakresu samoobsługi – mycie, ubieranie się, wykonywanie czynności fizjologicznych. Najogólniej rzecz ujmując, konieczność prowadzenia spraw domowych także jest elementem sprawowania opieki nad osobą jej wymagającej, ponieważ dzięki temu osoba schorowana może skoncentrować się na trosce o siebie, a nie czas poświęcony na rekonwalescencję poświęcać dodatkowo na sprzątanie, gotowanie, prasowanie, palenie w piecu etc. Skarżąca przejmując na siebie całokształt obowiązków domowych przyczynia się tym samym chociaż w takim zakresie do dobrostanu swojego męża. Podobne stanowisko zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, które Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela. "Na stałą i bezpośrednią opiekę nad osobą niepełnosprawną składają się między innymi czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, czyli przygotowywanie posiłków, sprzątanie, robienie zakupów gdy osoba ze znacznym stopnie niepełnosprawności nie może sama tych czynności wykonywać, są one bowiem niezbędne do jej codziennego funkcjonowania. Taki zakres opieki wynika z normy § 29 ust. 1 rozporządzenia z 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2018 r. poz. 2027 z późn. zm.), jak i z zasad doświadczenia życiowego." (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 967/21, dostępny w CBOSA). W innym orzeczeniu ten sam Sąd uznał, że: "»Konieczność sprawowania opieki« oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem, zaś »konieczność udzielania pomocy« oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych. Cały zakres wymienionych czynności składa się na sprawowanie opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r." (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 14 października 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 699/21, dostępny w CBOSA). Sąd nie miał zatem wątpliwości, iż Skarżąca nie może podjąć pracy z uwagi na opiekę nad żoną.

Gdyby przyjąć rozumowanie Kolegium, zgodnie z którym nie ma przeszkód, aby nie podejmować zatrudnienia, P. D. byłby pozostawiony sam sobie. Jego schorzenia, które wymagały zakwalifikowania do grupy znacznego stopnia niepełnosprawności, mogłoby sprowadzić na niego zagrożenie zdrowia lub życia. Sąd administracyjny, ani organ administracji publicznej nie mogą oceniać tego, czy Skarżąca ma jeszcze czas na podjęcie jakiejkolwiek pracy w sytuacji, gdy z orzeczenia lekarskiego wynika niezdolność do samodzielnej egzystencji. Z tego względu należało stwierdzić, że Skarżąca nie może podjąć zatrudnienia albo jakiejkolwiek innej formy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad swoim mężem.

Zasadny jest zatem wniosek, że Skarżąca świadczy opiekę stałą, ponieważ tylko ona wykonuje wszystkie czynności opiekuńcze, które zasadniczo są niezmienne (część z nich jest wykonywana od potrzeby). Skarżąca sprawuje opiekę długotrwałą, ponieważ jest ona rozciągnięta w czasie (zob. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 12 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Sz 33/22, dostępny w CBOSA). Warto wskazać w tym miejscu, że znaczny stopień niepełnosprawności wskazuje na bardzo złą kondycję zdrowia osoby schorowanej, nawet jeżeli wnioski pracownika socjalnego sformułowane podczas jednorazowej wizyty w związku z koniecznością przeprowadzenia wywiadu środowiskowego są odmienne. Lepsze samopoczucie i kondycja w dniu wizyty pracownika socjalnego nie świadczą i nie mogą stanowić podstawy do oceny tego, że opieka nad osobą niepełnosprawną nie odpowiada zaleceniom wynikającym z orzeczenia lekarskiego. W połączeniu z wiekiem, choroby czynią sytuację osoby wymagającej opieki nieprzewidywalną. Gdyby Skarżąca była nieobecna w domu w związku z pracą, którą, zdaniem Kolegium, może podjąć, jej mąż mógłby doznać tak znaczącego regresu zdrowotnego, że to stanowiłoby dla niego zagrożenie. Nie da się zatem stwierdzić, że Skarżąca nie sprawuje opieki stałej i długotrwałej.

Rozstrzygnięcia organów administracji publicznej były więc dalece niezgodne z prawem. Należało uznać, że Skarżąca opiekuje się mężem i nie może z tego właśnie względu podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W ostatniej części uzasadnienia należy podkreślić, że P. D. zmarł w toku administracyjnego postępowania odwoławczego. Śmierć podopiecznego stanowi kres prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem tak długo jak żyje podopieczny, tak długo przyznawane jest to świadczenie chyba, że zostało ono przyznane na jakiś okres czasu w związku z terminowością orzeczenia o stanie zdrowia.

Należy zwrócić uwagę, że Skarżąca złożyła wniosek inicjujący postępowanie administracyjne w dniu 7 marca 2022 r., a jej mąż posiadał aktualne orzeczenie lekarskie do dnia 31 marca 2022 r. Pojawia się zatem wątpliwość, która obligatoryjnie wymaga wyjaśnienia. Organy administracji publicznej powinny wyjaśnić, czy po dniu 31 marca 2022 r. Skarżąca przedłożyła kolejne orzeczenie, z którego wynikałoby, że P. D. posiadał status osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ten jest określany na podstawie art. 3 pkt 21 u.ś.r. Jeżeli Skarżąca przedłożyła taki dokument, świadczenie pielęgnacyjne powinno być przyznane w zależności od okresu tego domniemanego orzeczenia chyba, że śmierć P. D. nastąpiła wcześniej. Tak jak wskazano, śmierć podopiecznego stanowi kres prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Natomiast, jeżeli Skarżąca nie przedłożyła nowego orzeczenia lekarskiego swojego męża, ponieważ ten żadnego takiego nie uzyskał po dacie 31 marca 2022 r., należy uznać, że po wskazanej dacie P. D. utracił status osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym i jego żona nie jest dłużej uprawniona do świadczenia z art. 17 ust. 1 u.ś.r. W tej sytuacji, świadczenie pielęgnacyjne powinno zostać przyznane wyłącznie za miesiąc marzec 2022 r. mając na względzie przepis art. 24 ust. 2 u.ś.r.

Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do przekonania o zasadności zarzutów podniesionych w skardze. Kolegium, a przed nim Wójt dopuścili się naruszenia prawa materialnego w ten sposób, że uznali, iż nie zachodzi związek przyczynowy, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Ten związek istnieje. Skarżąca opiekuje się mężem, która wymaga pomocy w samodzielnej egzystencji. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji (pkt I. sentencji wyroku).

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 1 i 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie ( Dz. U. z 2015 r. poz. 1800). Sąd zasądził kwotę 480 zł, na którą złożyło się wynagrodzenie adwokata reprezentującego Skarżącą przed sądem administracyjnym I instancji (pkt II. sentencji wyroku).

Ponownie rozpoznając sprawę, organ I instancji będzie się kierować wiążącą oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania wyrażonymi przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Przede wszystkim Wójt uzna, że Skarżąca nie może podjąć zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej z uwagi na sprawowaną opiekę nad mężem. Ponadto Wójt odstąpi od zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim uzależnia się przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi osoby z niepełnosprawnościami od daty powstania tej niepełnosprawności oraz wezwie Skarżącą do wyjaśnienia, czy po dniu 31 marca 2022 r. jej mąż posiadał kolejne orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności albo inne równorzędne. Wójt przyzna świadczenie pielęgnacyjne w zależności od tego, jaki był czas ważności orzeczenia albo przyjmie za kres tego prawa datę śmierci P. D..