Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 759/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-06-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję organu administracji
Powołane przepisy: article: art. 24 § 1 pkt 5, art. 127 § 3
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2, art. 78
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska (spr.) Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia del. WSA Dorota Dąbek po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 22 listopada 2016 r., sygn. akt III SA/Lu 745/16 w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżony wyrok, 2. uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 22 listopada 2016 r. sygn. akt III SA/Lu 745/16, oddalił skargę A. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] marca 2016 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek.

Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd pierwszej instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia:

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] czerwca 2015 r. utrzymał w mocy decyzję z [...] kwietnia 2015 r., którą odmówiono A. K. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy w łącznej w kwocie 45 596,44 zł.

W uzasadnieniu organ podniósł, że z uwagi na trwające postępowanie egzekucyjne, w sprawie nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności okreslone w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( t. j. Dz. U. z 2015 r., poz. 121 ze zm., dalej: u.s.u.s.). Ponadto zadłużenie wnioskodawczyni zostało zabezpieczone poprzez dokonanie 21 stycznia 2009 r., 26 lutego 2010 r., 9 lutego 2012 r., 25 stycznia 2013 r., 19 września 2014 r. oraz 3 kwietnia 2015 r. wpisów hipoteki przymusowej w księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości, która stanowi własność wnioskodawczyni. Wobec powyższego brak całkowitej nieściągalności zadłużenia skutkuje brakiem podstaw do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. Organ uznał za nieuzasadnione umorzenie należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141, poz. 1365 ze zm., dalej: rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, po rozpoznaniu skargi A. K., wyrokiem z 5 listopada 2015 r., sygn. akt III SA/Lu 894/15, uchylił decyzję z [...] czerwca 2015 r., uznając za nie wystarczające i nieprzekonująco uzasadnione te ustalenia faktyczne, które doprowadziły organ do stwierdzenia, że nie zachodzi przesłanka umorzenia składek określona w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] marca 2016 r. utrzymał w mocy decyzję z [...] kwietnia 2015 r. o odmowie umorzenia skarżącej należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. W uzasadnieniu organ ponownie stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności składek określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W odniesieniu do możliwości umorzenia należności pomimo braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. organ podniósł, że z przedłożonych dokumentów wynika, że sytuacja materialna skarżącej jest trudna, gdyż skarżąca i jej pełnoletnia córka nie osiągają żadnych dochodów. Jedynym źródłem utrzymania rodziny jest prowadzona przez męża skarżącej działalność gospodarcza, która nie przynosi dochodów. Organ zwrócił uwagę, że pomimo opisanej materialnej sytuacji skarżącej i jej rodziny, regulowane są opłaty związane ze stałym utrzymaniem oraz spłata rat kredytu bankowego. W tym kontekście, zdaniem organu budzi wątpliwości przekazana w oświadczeniu informacja o dokonaniu spłat na poczet rat kredytowych w wysokości po 524,60 zł miesięcznie z pieniędzy otrzymanych w ramach pożyczek prywatnych, których spłata odbywa się w okresie letnim w ramach prac dorywczych na polu.

W ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych okoliczności te uniemożliwiły oparcie się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia jedynie na oświadczeniu skarżącej i przedłożonych zeznaniach podatkowych oraz przyjęciu stanowiska o nie posiadaniu przez skarżącą innych źródeł dochodów. Z analizy przedłożonych dokumentów nie wynika by skarżąca miała możliwość spłaty kredytu, a mimo to nie ma ona z tego tytułu zaległości. W związku z tym można przyjąć, że możliwości finansowe wnioskodawczyni pozwalają również na spłatę zadłużenia powstałego w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej. Uwzględniając wysokość zaległości jej spłata mogłaby nastąpić w dłuższym okresie w systemie ratalnym lub w ramach dobrowolnych wpłat w kwotach nie pozbawiających zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ zauważył, że z przedłożonych harmonogramów spłaty kredytu bankowego wynika, że termin spłaty ostatniej raty przypada na 21 października 2019 r., co niewątpliwie wpłynie na poprawę sytuacji materialnej i ułatwi spłatę zadłużenia z tytułu nieopłaconych należności składkowych.

Zdaniem organu powyższe sprawiało, że sytuacja finansowa skarżącej nie mogła stanowić podstawy do umorzenia zadłużenia na podstawie przepisów rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych podkreślił, że należności z tytułu składek są zobowiązaniami publicznoprawnymi i w przeciwieństwie do zobowiązań cywilnoprawnych wierzyciel nie ma swobody w ich dysponowaniu, także z uwagi na konieczność respektowania ustawowej zasady równości wobec prawa. Podejmując decyzję o umorzeniu Zakład powinien kierować się ostrożnością mającą na celu ochronę środków publicznych, których jest jedynie dysponentem. Ze środków tych, stanowiących przychód Zakładu Ubezpieczeń Społecznych finansowana jest m.in. wypłata bieżących świadczeń osobom uprawnionym, stanowiącym szeroką grupę społeczną. Należności te w sposób znaczny zasilają system ubezpieczeń społecznych i przyczyniają się do unikania zaciągania zobowiązań w celu zapewnienia stałej płynności finansowej poszczególnych funduszy, którymi dysponuje Zakład, a w konsekwencji zapobiegają powiększeniu długu publicznego. Z powyższych względów instytucja umarzania należności z tytułu składek winna mieć zastosowanie tylko do tych dłużników, którzy przekonają o wykorzystaniu w pełni zdolności do pracy i aktywnej postawie w poszukiwaniu źródeł środków finansowych na spłatę swoich zobowiązań. Omawiane uregulowanie nie może być formą premiowania osób, które posiadając zobowiązania finansowe z tytułu zaległych składek i odsetek, prezentują postawę pasywną w zakresie dążenia do ich realizacji. Skarżąca będąc osobą bezrobotną posiada środki finansowe na spłatę zobowiązań cywilnoprawnych, nie podejmując spłaty zobowiązań publicznoprawnych. Zdaniem organu nie jest możliwy do zaakceptowania stan, w którym regulowane są zobowiązania wobec innych wierzycieli kosztem spłaty zaległych składek.

W ocenie Zakładu nie było także możliwe umorzenie składek na podstawie § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., gdyż wnioskodawczyni nie wykazała, że konieczność uregulowania zobowiązań doprowadziły do likwidacji przedsiębiorstwa i utraty jedynego źródła dochodu.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie znalazł także podstaw do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek z przyczyn wymienionych w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Skarżąca nie udokumentowała bowiem, że jest trwale i całkowicie niezdolna do pracy lub, że z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny nie ma możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na opłacenie należności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), oddalił skargę wniesioną przez A. K. na decyzję z [...] marca 2016 r.

W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji stwierdził, że ustalenie braku przesłanek umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. nie budzi zastrzeżeń. Sąd podzielił również stanowisko Zakładu odnośnie do nie wystąpienia w sprawie przesłanek do uwzględnienia żądania skarżącej w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

WSA zauważył, że organ ponownie rozpoznając sprawę, wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie dokumentów umożliwiających ocenę spełnienia ustawowych przesłanek umorzenia należności. W odpowiedzi skarżąca złożyła oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej, harmonogram spłat kredytu, kopię aktu notarialnego ustanawiającego rozdzielność majątkową, zeznania dochodu osiągniętego przez skarżącą za lata 2013-2014 oraz zeznania dotyczące dochodu (straty) męża W. K. za rok 2014 r. Natomiast skarżąca, nie przedstawiła zeznania, informacji czy też oświadczenia o dochodzie osiągniętym przez jej męża z działalności gospodarczej za 2015 r. W ocenie Sądu z treści zaskarżonej decyzji wynika, że organ wziął pod uwagę wszelkie okoliczności, oświadczenia i dokumenty świadczące o sytuacji finansowej skarżącej. Ustalenia dokonane przez organ wynikają z przeprowadzonych w sprawie i wskazanych w uzasadnieniu decyzji dowodów. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, ustalenia organu w zakresie dochodów i wydatków gospodarstwa domowego skarżącej nie budzą zastrzeżeń. Sąd przypomniał, że jakkolwiek obowiązkiem organu pozostaje wszechstronne zebranie oraz rozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego to jednak na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających umorzenie składek, tj. wykazanie, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

W ocenie Sądu decyzja o odmowie umorzenia należności z tytułu składek została należycie i przekonywująco uzasadniona, a organ, działając w granicach przyznanego mu uznania administracyjnego logicznie wykazał, dlaczego w realiach sprawy nie zastosował ulgi w postaci umorzenia należności tytułu składek.

WSA zwrócił uwagę, że z twierdzeń i dowodów przedstawionych przez skarżącą wynika, że pomimo braku dochodów, pokrywa ona na bieżąco wydatki związane ze stałym utrzymaniem siebie i rodziny oraz systematycznie spłaca zaciągnięty w banku kredyt. Zdaniem Sądu, jeżeli skarżąca i jej rodzina nie osiągają żadnych dochodów, to tym samym nie powinna posiadać środków finansowych, z których pokrywane są koszty utrzymania, opłaty za dostarczane media oraz raty kredytu bankowego. Zakład trafnie uznał za niewiarygodne twierdzenia skarżącej jakoby koszty (utrzymania dnia codziennego oraz kredytu) pokrywane były z pieniędzy otrzymanych w ramach pożyczek prywatnych, których spłata odbywa się w okresie letnim w ramach dorywczych prac polowych. W ocenie WSA przyjęcie, że inne osoby, w tym także spokrewnione ze skarżącą, regularnie już od kilku lat pożyczają skarżącej co najmniej 2000 zł a pożyczki te są odrabiane w ramach nieregularnych prac polowych podejmowanych w miesiącach letnich, pozostaje w sprzeczności z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Sąd zaznaczył, że twierdzenia skarżącej odnośnie do uzyskiwanej pomocy finansowej w formie pożyczek są niezwykle ogólnikowe i nie zostały poparte żadnymi dowodami.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiodła A. K., wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie oraz zasądzenie kosztów postępowania.

A. K. zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:

1) .naruszenie przepisów postępowania:

- art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. i art. 127 § 3 k.p.a. polegające na tym, że Sąd pierwszej instancji w wyniku niewłaściwej kontroli działalności organu odwoławczego nie zastosował środka określonego w ustawie w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. polegającym na tym, że ten sam pracownik brał udział w postępowaniu dotyczącym wydania decyzji w pierwszej i drugiej instancji postępowania administracyjnego, co w konsekwencji doprowadziło do utrzymania w mocy decyzji wydanej z naruszeniem prawa;

2) naruszenie przepisów postępowania:

- art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, 77 i 107 § 3 k.p.a. polegające na tym, że Sąd pierwszej instancji w wyniku niewłaściwej kontroli działalności organu odwoławczego nie zastosował środka określonego w ustawie w art. 145 § 1 pkt ł lit. c) p.p.s.a. w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem wskazanych przepisów kodeksu postępowania administracyjnego przejawiającym się w dowolnej ocenie zebranego materiału dowodowego, co skutkowało nierzetelnym ustaleniem sytuacji materialnej skarżącej oraz jej rodziny w oderwaniu od obiektywnych kryteriów takich jak minimum socjalne i minimum egzystencji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należało rozpoznać najdalej idący zarzut naruszenia art. 3 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 c) p.p.s.a. w związku z art. 24 § 1 pkt 5 i art. 127 § 3 k.p.a. Według skarżącej Sąd pierwszej instancji w wyniku niewłaściwej kontroli działalności organu odwoławczego nie zastosował środka określonego w ustawie w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. polegającym na tym, że ten sam pracownik brał udział w postępowaniu dotyczącym wydania decyzji w pierwszej i drugiej instancji, co w konsekwencji doprowadziło do utrzymania w mocy decyzji wydanej z naruszeniem prawa.

Na wstępie należy zauważyć, że istotą instytucji prawnej wyłączenia pracownika organu - unormowanej w Dziale I Rozdziale 5 Kodeksu postępowania administracyjnego, zatytułowanym: "Wyłączenie pracownika oraz organu" - jest zapewnienie realizacji zasady prawdy obiektywnej poprzez stworzenie warunków do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy przez pracownika organu administracji, a także sam organ, który nie jest zainteresowany w sposobie jej rozstrzygnięcia. Należy zwrócić także uwagę na gwarancyjną funkcję przepisów prawa procesowego o wyłączeniu, które z założenia mają chronić bezstronność i obiektywizm orzekania, zapewniając warunki "uczciwego procedowania".

Ratio legis instytucji wyłączenia polega na stworzeniu prawnych warunków przyczyniających się do wyeliminowania wszelkich wątpliwości, co do bezstronności pracowników (P. Suwaj, Gwarancje bezstronności organów administracji publicznej w postępowaniu administracyjnym, Wrocław 2004 r. s. 170). Podkreślił to NSA w uzasadnieniu uchwały składu 7 sędziów z dnia 22 lutego 2007 r. (sygn. akt II GPS 2/06 ONSAiWSA 2007 nr 3 poz. 61 s. 93-94), stwierdzając, że: "Przepis art. 2 Konstytucji stanowi, że Rzeczpospolita Polska jest państwem prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Prawo obywatela do wniesienia odwołania oznacza według tej zasady jego prawo do ponownego i sprawiedliwego rozpoznania sprawy. Z kolei "sprawiedliwość" wymusza między innymi takie cechy procesowe, jak obiektywizm w orzekaniu oraz związaną z tym konieczną niezależność osób wydających decyzje administracyjne". Zawsze więc tam, gdzie dochodzi do ponownego rozpatrzenia wniosku przez ten sam organ (art. 127 § 3 k.p.a.), trzeba bezwzględnie oceniać, czy jest możliwe zastosowanie przesłanki wyłączenia pracownika przewidzianej w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Za zgodne ze standardami bezstronnego i sprawiedliwego procedowania uznać trzeba dążenie do możliwie najszerszego eliminowania sytuacji, w których pracownik biorący wcześniej udział w czynnościach konkretnego postępowania administracyjnego i mający przez to wyrobiony pogląd, byłby w jakikolwiek sposób determinowany przez swoje wcześniejsze doświadczenia związane z poprzednim udziałem w tym postępowaniu, przy rozpoznawaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie tej samej sprawy. Zaznaczenia przy tym wymaga, że zwrot "brać udział" użyty w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. oznacza zarówno wykonywanie czynności procesowych poprzedzających wydanie zaskarżonej decyzji jak i wydawanie zaskarżonej decyzji przez pracownika na mocy stosownego upoważnienia.

Kwestia możliwości wyłączenia pracownika organu monokratycznego, na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., była przedmiotem rozważań składu powiększonego Naczelnego Sądu Administracyjnego. W uchwale siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 lutego 2013 r. sygn. akt II GPS 4/12 (ONSAiWSA 2013, nr 4, poz. 458) wyjaśniono, że "Artykuł 24 § 1 pkt 5 k.p.a. w brzmieniu obowiązującym przed jego zmianą dokonaną przepisem art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2011 r., Nr 6, poz. 18 ze zm.) miał zastosowanie do pracownika organu jednoosobowego w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem, o którym mowa w art. 127 § 3 tego Kodeksu." W uzasadnieniu uchwały podkreślono, że instytucja wyłączenia pracownika od rozpoznania sprawy powinna być rozważana jako gwarancja prawidłowej realizacji konstytucyjnego prawa do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji (art. 78 Konstytucji RP). Służy więc realizacji konstytucyjnych standardów sprawiedliwości proceduralnej, znajdujących podstawy prawne w art. 2 Konstytucji RP. Potrzeba ochrony wartości konstytucyjnych w postępowaniu administracyjnym jest bezwarunkowa i nie może być uzależniona od modelu postępowania administracyjnego. Każde postępowanie powinno dawać gwarancje bezstronnego i rzetelnego, ponownego rozpatrzenia sprawy. Powinny zatem istnieć możliwości wyłączenia pracownika, który brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Powołana uchwała chociaż wprost odnosi się do stanu prawnego obowiązującego przed 11 kwietnia 2011 r., to stanowisko w niej zawarte znajduje zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Zmiana w treści art. 24 § 1 pkt 5, która weszła w życie 11 kwietnia 2011 r., polegająca na usunięciu zwrotu " w niższej instancji" powoduje, że waga argumentów podniesionych przez Naczelny Sąd Administracyjny w powołanej uchwale przemawia za potrzebą ich uwzględnienia. We wspomnianej uchwale skład siedmiu sędziów NSA wiele uwagi poświęcił wykazaniu, że art. 24 § 1 pkt 5 ma także zastosowanie w przypadku dwukrotnego rozpoznawania sprawy przez ten sam organ. W związku z wprowadzeniem omawianej zmiany w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. tym bardziej należało opowiedzieć się za potrzebą stosowania powołanego przepisu w przypadku rozpatrywania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Sąd pierwszej instancji oddalając skargę uznał, że zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że formułując powyższe stanowisko Sąd nie dostrzegł uchybień w postępowaniu organu w zakresie zapewnienia bezstronnego i rzetelnego rozpatrzenia sprawy. Tymczasem, jak trafnie podniesiono w skardze kasacyjnej, analiza akt administracyjnych prowadzi do wniosku, że w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji z [...] kwietnia 2015 r. nr [...], jak i decyzji z [...] marca 2016 r. nr [...], brał udział ten sam pracownik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – specjalista M. B. W postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji z [...] kwietnia 2015 r. M. B. podejmowała następujące czynności: kierowała do skarżącej następujące pisma: Wezwanie do uzupełnienia wniosku (pismo z 24 lutego 2015 r.) i Zawiadomienie o zakończeniu postępowania dowodowego (pismo z 11 marca 2015 r.)., sporządziła i podpisała dokument z 26 marca 2015 r. o nazwie Analiza możliwości płatniczych wnioskodawcy oraz stanowisko komórki opracowującej wniosek wraz z uzasadnieniem (dział VIII Wniosku wewnętrznego w sprawie umorzenia należności). Podkreślenia wymaga, że stanowisko podpisane przez M. B. zostało zaakceptowane i uwzględnione w treści decyzji z [...] kwietnia 2015 r.

Specjalista M. B. brała także udział w postępowaniu prowadzonym po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 5 listopada 2015 r. sygn. akt III SA/Lu 894/15. W ramach tego postępowania ponownie wezwała wnioskodawczynie do uzupełnienia wniosku (pismo z 18 lutego 2016 r.) i zawiadomiła stronę o zakończeniu postępowania dowodowego (pismo z 4 marca 2016 r.), a także powtórnie sporządziła i podpisała dokument - Analiza możliwości płatniczych wnioskodawcy oraz stanowisko komórki opracowującej wniosek wraz z uzasadnieniem (dział VIII Wniosku wewnętrznego w sprawie umorzenia należności z 21 marca 2016 r.). Stanowisko komórki opracowującej wniosek także tym razem zostało zaakceptowane i uwzględnione w treści decyzji.

Jak już wspomniano zwrot "brać udział" użyty w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. oznacza zarówno wykonywanie czynności procesowych poprzedzających wydanie zaskarżonej decyzji jak i wydawanie zaskarżonej decyzji przez pracownika na mocy stosownego upoważnienia. W realiach rozpoznawanej sprawy nie budzi wątpliwości, że ten sam pracownik – specjalista M. B. brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji tj. decyzji z [...] kwietnia 2015 r. oraz brał udział w postępowaniu prowadzonym na skutek wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy i zakończonym decyzją z [...] marca 2016 r. Oznacza to, że w postępowaniu zakończonym wydaniem zaskarżonej decyzji brał udział pracownik podlegający wyłączeniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Podkreślenia wymaga, że przepis art. 24 § 1 k.p.a. określający ustawowe przyczyny wyłączenia pracownika ma charakter bezwzględnie obowiązujący. W sytuacji wystąpienia jednej z ustawowych przyczyn wyłączenia pracownika ma on obowiązek powstrzymania się od udziału w postępowaniu a ustawodawca, poza przypadkiem określonym w art. 24 § 4 k.p.a., nie przewiduje w tym zakresie żadnych wyjątków.

Dodać także trzeba, że przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. stwarza warunki do bezstronnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy przez pracownika organu administracji. Pracownik, który raz już uczestniczył w czynnościach procesowych, ma przez to ugruntowane poglądy zarówno na stan faktyczny, jak i na sposób rozstrzygnięcia sprawy, co z kolei może budzić uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności i obiektywizmu.

Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, art. 25 i art. 27 k.p.a. W myśl zaś art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że w razie wystąpienia jednej z podstaw wznowienia, określonych w przepisach k.p.a., sąd administracyjny jest zobowiązany do wydania rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a., bez względu na to, czy naruszenie to miało, czy też nie miało wpływu na wynik sprawy.

W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji nie dopatrzył się naruszenia art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., a w konsekwencji nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji, co trafnie zakwestionowała skarżąca.

Zgodnie z art. 188 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej, uchylając zaskarżone orzeczenie, rozpoznaje skargę, jeżeli uzna, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona. Naczelny Sąd Administracyjny mając na uwadze treść powołanego przepisu oraz uwzględniając wagę stwierdzonego uchybienia uchylił zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję. Stwierdzone naruszenie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. stanowi podstawę do wznowienia postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a., co z kolei obligowało Sąd do uwzględnienia skargi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. niezależnie od wpływu naruszenia na wynik sprawy.