Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 625/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2016-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Podatek akcyzowy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 89
journal: Dz.U. 2009 nr 3 poz 11
law: Ustawa z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym

SENTENCJA

Dnia 8 listopada 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka (spr.) Sędziowie WSA Mirella Ławniczak WSA Marek Sachajko Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2016 roku przy udziale sprawy ze skargi A na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia powstania obowiązku podatkowego w podatku akcyzowym i określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za miesiąc październik 2010r. I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącego kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Po dokonaniu kontroli podatkowej u x organ I instancji wszczął wobec strony postępowanie w zakresie określenia wysokości zobowiązania w podatku akcyzowym za miesiąc [...] r.

Decyzją z dnia[...] r. Naczelnik Urzędu Celnego stwierdził wobec strony powstanie obowiązku podatkowego za [...] w kwocie [...] zł. Ustalono, że x prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą y i zajmuje się sprzedażą detaliczną paliw do pojazdów silnikowych na stacjach paliw. Podatnik posiada też koncesję na obrót paliwami ciekłymi ważną do [...]r. W ramach prowadzonej działalności gospodarczej podatnik sprzedawał olej napędowy grzewczy indywidualnym odbiorcom z autocysterny lub na stacji paliw. Do składowania oleju napędowego grzewczego wykorzystywano zbiornik zlokalizowany na stacji paliw w O. o poj. [...] l., do którego podłączona była instalacja pomiarowa . Organ kontrolny ustalił stan oleju przeznaczonego na cele grzewcze na dzień [...]r. w wielkości l[...]. Na podstawie faktur zakupu ustalił, że w r[...]. podatnik zakupił [...]l. oleju przeznaczonego na cele grzewcze, ustalono też podmioty, od których dokonano zakupu. W cenie nabywanych wyrobów ujęty był podatek akcyzowy. Sprzedając dalej olej na cele opałowe, podatnik pobierał oświadczenia o przeznaczeniu oleju na cele opałowe. Organ kontrolny ustalił, że 6 transakcji na podstawie oświadczeń nie spełniała warunków określonych w art. 89 ust. 6,7,8 u.p.a. bowiem oświadczenia były wadliwe (nieczytelny podpis, brak numeru dowodu osobistego, brak NIP-u, brak ilości oleju opałowego na oświadczeniu). Za całą sprzedaż w kontrolowanym miesiącu, podatnik nie złożył miesięcznego zestawienia oświadczeń. Organ kontrolny stwierdził dalsze nieprawidłowości: sprzedaż oleju na cele opałowe następowała z odmierzacza paliw oraz posiadanie oleju miało miejsce w zbiorniku podłączonym do odmierzacza paliw- niezgodnie z art. 89 ust. 4 u.p.a.. Podatnik nadto magazynował olej przeznaczony na cele opałowe w zbiorniku zlokalizowanym na stacji paliw- co nie jest zgodne z §1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 21 listopada 2005r. w sprawie warunków technicznych , jakim powinny odpowiadać bazy i stacje paliw płynnych(...). Sprzedaż oleju na cele opałowe nie spełniała warunków dotyczących barwienia i znakowania.

Powyższe ustalenia kontrolne legły u podstaw określenia podatnikowi zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za m-c [...]r. w kwocie [...] zł. W wyliczeniu podatku organ uwzględnił całą sprzedaż oleju napędowego przeznaczonego na cele grzewcze, za którą podatnik nie złożył zestawienia oświadczeń ([...] transakcji kupna- sprzedaży) a jako stawkę podatku przyjął kwotę 1 822 zł/ 1 000l (w trakcie kontroli pobrano próbkę i opierając się na wynikach analizy laboratoryjnej stwierdzono, ze w przedmiotowym zbiorniku w dniu kontroli [...]r. znajdował się olej napędowy przeznaczony do celów grzewczych o gęstości w temp. 15 st. C, [...] kg/m3. ).

W odwołaniu od tej decyzji, zgodnie z treścią uzasadnienia zaskarżonej decyzji, strona zarzuciła jej zastosowanie art. 89 ust. 14 i ust. 16 ustawy o podatku akcyzowym jako niezgodnych z przepisami wspólnotowymi – art. 21 ust. 1 Dyrektywy Rady 2003/96/WE, z art. 2 ust. 3 i art. 21 ust. 4 tej dyrektywy oraz z zasadą proporcjonalności podatku akcyzowego.

Strona zarzuciła też naruszenie

- art. 88 ust. 4, ust. 5, art. 89 ust. 14 u.p.a. poprzez błędną interpretację pojęcia instalacji do tankowania pojazdów silnikowych oraz przyjęcie, że miało miejsce posiadanie lub sprzedaż paliwa opałowego przy użyciu instalacji pomiarowej przeznaczonej do tankowania pojazdów silnikowych

- art. 88 ust. 4, ust. 5, art. 89 ust. 4 u.p.a. poprzez ich niezasadne zastosowanie mimo ich niezgodności z przepisami wspólnotowymi

- art. 88 ust. 3 poprzez jego błędną wykładnie i przyjęcie, że podstawą opodatkowania jest ilość oleju która może być przechowywana w zbiorniku

- art. 89 ust. 16 w zw. z ust. 5 i ust. 5 u.p.a. poprzez uznanie, że drobne braki w oświadczeniach oznaczają niespełnienie warunku końcowego co jest niezgodne z przepisami wspólnotowymi

- art. 210 i 121 OP poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy

- art. 121, 122, 187 OP poprzez prowadzenie postępowania w sposób naruszający zaufanie do organów podatkowych, zignorowanie wyników protokołu kontroli oraz zeznań świadków w zakresie spornego urządzenia pomiarowego.

- art. 8, 10, 13 i 21 u.p.a. poprzez ich niezasadne zastosowanie w sprawie.

Odwołujący zasadniczo wskazywał na niezgodność regulacji krajowych dotyczących podatku akcyzowego z regulacjami unijnymi i zasadą proporcjonalności. Twierdził, że ustawodawca wprowadza sankcje nie za faktyczne zużycie oleju inne niż opałowe ale rozszerza pojęcie "zużycie" nadając mu inne aniżeli w Dyrektywie 2003/96/WE znaczenie językowe.

Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia [...]r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ podniósł, że strona nie przekazała mu wymagane prawem miesięczne zestawienie oświadczeń o przeznaczeniu oleju opałowego za [...]r. w ustawowym terminie, przez co nie spełniono obowiązku z art. 89 ust. 14 u.p.a. i co skutkowało ostatecznie utratą prawa do preferencyjnej stawki podatkowej . Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska i argumentacji strony w przedmiocie naruszenia konstytucyjnej zasady proporcjonalności i w tym względzie odniósł się do stanowiska przedstawionego w wyroku TK z 11 lutego 2014r. , sygn.. akt P24/12 oraz orzecznictwa sądów administracyjnych. Odnosząc się do zarzutu podatnika dotyczącego sprzedaży oleju na cele opałowe za pomocą instalacji pomiarowej na stacji paliw w O, organ odwoławczy powołał się na ustalenia kontrolne, z których wynikało, że instalacja używana przez podatnika była przeznaczona do tankowania pojazdów silnikowych , zaś zastrzeżenia podatnika do ustaleń pokontrolnych sprowadzały się jedynie do gołosłownych twierdzeń. Organ odwoławczy uznał też, że przyjęta przez organ I instancji podstawa opodatkowania i stawka podatku akcyzowego była prawidłowa .

Ostatecznie organ odwoławczy uznał, że sprzedawca wyrobów akcyzowych jest zobowiązany zgodnie z art. 89 ust. 5 pkt. 1 i 2 u.p.a. do uzyskania od nabywcy oświadczenia, że nabywane wyroby są przeznaczone do celów opałowych lub będą sprzedane do celów opałowych z zastosowaniem preferencyjne stawki podatkowej. Oświadczenia muszą spełniać precyzyjne wymagania formalne z art. 89 ust. 1, ust. 7 i ust. 8 u.p.a.

Podatnik sporządza i przekazuje je organowi celnemu do dnia 25 miesiąca następującego po miesiącu wskazanym w ust. 5. Miesięczne zestawienie winno zawierać obligatoryjne elementy wskazane w art. 89 ust. 15 pkt. 1 u.p.a. Niespełnienie tych wymagań oznacza konieczność zastosowania podwyższonych stawek akcyzowych – art. 89 ust. 16 u.p.a.

Organ wskazał też na konstytucyjność przepisu art. 89 ust. 14-15 u.p.a., co zostało stwierdzone wyrokiem TK z dnia 11.02.2014 r. sygn. P 24/12.

Niezależnie od tego uzyskane oświadczenia miały braki formalne, przez co nie spełniono dodatkowej przesłanki do zastosowania preferencyjnej stawki podatkowej.

Organ II instancji wskazał ponadto, że sporne urządzenie jest odmierzaczem paliw w rozumieniu przepisów – był on przeznaczony do tankowania pojazdów silnikowych, na co organ I instancji przedstawił szereg dowodów, niepodważonych skutecznie przez stronę. Instalacja pomiarowa miała zawór pistoletowy, co wynika z ustaleń pokontrolnych, pisma Naczelnika x oraz decyzji Prezesa Głównego Urzędu Miar[...]. Wyposażenie instalacji w zawór kulowy nie zmienia tego, że można było w niej zainstalować zawór pistoletowy. Świadectwa legalizacyjne urządzenia wydano w październiku [...] r i były ważne za okres objętym przedmiotowym postępowaniem podatkowym.

W zakresie podnoszonych w odwołaniu zarzutów proceduralnych, organ odwoławczy uznał, że organ I instancji mógł odwoływać się w ramach swojego postępowania do wyników postępowania karnego, co wynika wprost z art. 181 OP.

W skardze do WSA w Poznaniu skarżący wniósł o uchylenie decyzji z powodu naruszenia

- art. 89 ust. 14 i ust. 16 ustawy o podatku akcyzowym poprzez ich niezasadne zastosowanie jako niezgodnych z przepisami wspólnotowymi – art. 21 ust. 1 Dyrektywy Rady 2003/96/WE, z art. 2 ust. 3 i art. 21 ust. 4 tej dyrektywy oraz z zasadą proporcjonalności podatku akcyzowego.

- art. 88 ust. 4, ust. 5, art. 89 ust. 14 u.p.a. poprzez błędną interpretację pojęcia instalacji do tankowania pojazdów silnikowych oraz przyjęcie, że miało miejsce posiadanie lub sprzedaż paliwa opałowego przy użyciu instalacji pomiarowej przeznaczonej do tankowania pojazdów silnikowych

- art. 88 ust. 4, ust. 5, art. 89 ust. 4 u.p.a. poprzez ich niezasadne zastosowanie mimo ich niezgodności z przepisami wspólnotowymi

- art. 88 ust. 3 poprzez jego błędną wykładnie i przyjęcie, że podstawą opodatkowania jest ilość oleju która może być przechowywana w zbiorniku

- art. 89 ust. 16 w zw. z ust. 5 i ust. 5 u.p.a. poprzez uznanie, że drobne braki w oświadczeniach oznaczają niespełnienie warunku końcowego co jest niezgodne z przepisami wspólnotowymi

- art. 210 i 121 OP poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy

- art. 121, 122, 187 OP poprzez prowadzenie postępowania w sposób naruszający zaufanie do organów podatkowych, zignorowanie wyników protokołu kontroli oraz zeznań świadków w zakresie spornego urządzenia pomiarowego.

- art. 8, 10, 13 i 21 u.p.a. poprzez ich niezasadne zastosowanie w sprawie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powtarzając swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Postanowieniem z dnia 19 marca 2015r, Sąd zawiesił postępowanie i po wydaniu wyroku przez Trybunał Sprawiedliwości UE w sprawie o sygn.. C-418/14, postanowieniem z dnia 7 lipca 2016r. podjął zawieszone postępowanie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. 2014, poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z powszechnie obowiązującym prawem.

Kontrola sądowa zaskarżonej decyzji winna zostać przeprowadzona w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisu prawa materialnego, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygniecie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tekst jedn. Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm., dalej "P.p.s.a."). Ocena legalności wydanych w postępowaniu podatkowym decyzji wymiarowych w zakresie podatku akcyzowego dokonywana jest przy tym – co do zasady - według stanu prawnego obowiązującego w dniu powstania obowiązku podatkowego i na podstawie dostarczonych Sądowi akt administracyjnych sprawy.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek wiele podniesionych w niej zarzutów nie jest zasadna.

Materialnoprawną podstawę podjętego w ramach kontrolowanej sprawy rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym (Dz. U. z 2009 r. Nr 3, poz. 11 ze zm., dalej: "u.p.a.").

Zgodnie z art. 89 ust. 1 u.p.a. stawki akcyzy na wyroby energetyczne wynoszą dla: - olejów napędowych przeznaczonych do celów opałowych o kodach CN od 2710 19 41 do 2710 19 49, zabarwionych na czerwono i oznaczonych znacznikiem zgodnie z przepisami szczególnymi - 232,00 zł/ 1.000 litrów (pkt. 9) – olejów opałowych o kodach CN od 2710 19 51 do 2710 19 69: a) z których 30 % lub więcej objętościowo destyluje przy 350°C lub których gęstość w temperaturze 15°C jest niższa niż 890 kilogramów/metr sześcienny, zabarwionych na czerwono i oznaczonych znacznikiem zgodnie z przepisami szczególnymi - 232,00 zł/ 1.000 litrów, b) pozostałych, niepodlegających obowiązkowi barwienia i znakowania na podstawie przepisów szczególnych - 64,00 zł/1.000 kilogramów (pkt 10) – pozostałych paliw opałowych, w przypadku gdy ich gęstość w temperaturze 15 °C jest niższa niż 890 kilogramów/metr sześcienny - 232,00 zł/ 1.000 litrów, równa lub wyższa niż 890 kilogramów/metr sześcienny - 64,00 zł/1.000 kilogramów (pkt. 15 lit. a). Jednakże zgodnie z art. 89 ust. 4 pkt. 1 u.p.a. w przypadku użycia wyrobów, o których mowa w ust. 1 pkt. 9, 10 i 15, do napędu silników spalinowych, użycia ich, gdy nie spełniają warunków określonych w szczególnych przepisach w zakresie prawidłowego znakowania i barwienia, a także ich posiadania w zbiorniku podłączonym do odmierzacza paliw lub sprzedaży z takiego zbiornika, stosuje się odpowiednio stawkę 1.822,00 zł/ 1.000 litrów, a w przypadku gdy ich gęstość w temperaturze 15°C jest równa lub wyższa od 890 kilogramów/metr sześcienny - 2.047,00 zł/ 1.000 kilogramów.

Zgodnie z art. 89 ust. 5 u.p.a. sprzedawca wyrobów akcyzowych, nieobjętych zwolnieniem od akcyzy ze względu na ich przeznaczenie, określonych w ust. 1 pkt. 9, 10 i 15 tego artykułu, obowiązany jest w przypadku sprzedaży: 1) osobom prawnym, jednostkom organizacyjnym niemającym osobowości prawnej oraz osobom fizycznym prowadzącym działalność gospodarczą - do uzyskania od nabywcy oświadczenia, że nabywane wyroby są przeznaczone do celów opałowych lub będą sprzedane z przeznaczeniem do celów opałowych, uprawniających do stosowania stawek akcyzy określonych w ust. 1 pkt. 9, 10 i 15 (oświadczenie powinno być dołączone do kopii faktury i zawierać dane, o których mowa w art. 89 ust. 6 u.p.a., bądź winno być złożone na wystawionej fakturze stosownie do art. 89 ust. 7 u.p.a.); 2) osobom fizycznym nieprowadzącym działalności gospodarczej - do uzyskania od nabywcy oświadczenia, że nabywane wyroby są przeznaczone do celów opałowych, uprawniających do stosowania stawek akcyzy określonych w ust. 1 pkt. 9, 10 i 15; oświadczenie to powinno być załączone do kopii paragonu lub kopii innego dokumentu sprzedaży wystawionego nabywcy, a w przypadku braku takiej możliwości sprzedawca jest obowiązany wpisać na oświadczeniu numer i datę wystawienia dokumentu potwierdzającego tę sprzedaż (oświadczenie powinno zawierać dane wskazane w art. 89 ust. 8 u.p.a.).

Nadto, sprzedawca wyrobów akcyzowych określonych w art. 89 ust. 1 pkt. 9, 10 i 15 u.p.a. sporządza i przekazuje do właściwego naczelnika urzędu celnego, w terminie do 25. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano sprzedaży, miesięczne zestawienie oświadczeń, o których mowa w ust. 5; oryginały oświadczeń powinny być przechowywane przez sprzedawcę przez okres 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym zostały sporządzone, i udostępniane w celu kontroli (art. 89 ust. 14 u.p.a.). Miesięczne zestawienie oświadczeń winno zawierać dane wskazane w art. 89 ust. 15 u.p.a.

W przypadku niespełnienia warunków określonych w ust. 5-15, o czym stanowi już art. 89 ust. 16 u.p.a., stosuje się stawkę akcyzy określoną w ust. 4 pkt 1 tego artykułu.

Art. 89 ust. 16 u.p.a. w brzmieniu nadanym na mocy art. 26 pkt. 15 lit. b ustawy z dnia 7 listopada 2014 r. o ułatwieniu wykonywania działalności gospodarczej (Dz. U. z 2014 r., poz. 1662) wszedł w życie dnia 1 stycznia 2015 roku (art. 41 ustawy nowelizującej), a więc po powstaniu obowiązku podatkowego w przedmiotowej sprawie (październik 2010 roku), lecz także po wydaniu zaskarżonej decyzji organu II instancji (30.06. 2014 roku).

Odnosząc się do kwestii powyższej nowelizacji wskazać należy, że za zastosowaniem art. 89 ust. 16 u.p.a. w brzmieniu znowelizowanym, nie przemawia art. 40 ustawy nowelizującej, zgodnie z którym do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej stosuje się przepis art. 89 ust. 16 ustawy zmienianej w art. 26, w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą.

Wyrażona w ostatnio przywołanej regulacji norma intertemporalna oznacza, że art. 89 ust. 16 u.p.a. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2015 roku, ma zastosowanie do postępowań znajdujących się w tym dniu w toku, a nie do postępowań, które w tym dniu zostały już zakończone wydaniem ostatecznej decyzji. Zaskarżenie tej decyzji do sądu administracyjnego pozostaje natomiast bez znaczenia dla faktu zakończenia postępowania podatkowego. Nie powinno przy tym budzić wątpliwości, że przepis art. 89 ust. 16 u.p.a., do którego znajduje zastosowanie wskazana norma intertemporalna, odnosi się do postępowania przed organami podatkowymi, nie zaś przed sądem administracyjny, kontrolującym prawidłowość jego zastosowania przez organ. Stosownie do tego przepisu, w brzemieniu nadanym wskazaną ustawą nowelizacyjną, w przypadku gdy warunki, o których mowa w ust. 5 – 12, nie zostały spełnione i w wyniku postępowania podatkowego, postępowania kontrolnego albo kontroli podatkowej ustalono, że wyroby, o których mowa w ust. 1 pkt 9, 10 i 15 lit. a, nie zostały użyte do celów opałowych lub gdy nie ustalono nabywcy tych wyrobów, stosuje się stawkę akcyzy określoną w ust. 4 pkt. 1. Tymczasem to nie sąd administracyjny przeprowadza postępowanie podatkowe (kontrolę podatkową), w toku której miałby zostać ustalony sposób użycia oleju opałowego zakupionego z preferencyjna stawką podatkową. Przemawia to dodatkowo za taką interpretacją art. 40 ustawy nowelizującej, zgodnie z którą w przepisie tym chodzi o niezakończone postępowanie podatkowe przed organami podatkowymi, a nie postępowanie sądowe przed sądem administracyjnym (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. akt III SA/Łd 958/14, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W tak określonym powyżej porządku normatywnym stwierdzić należy, że obniżona stawka na sprzedaż oleju opałowego, czy też inne wyroby akcyzowe ujęte w art. 89 ust. 1 pkt. 9, 10 i 15 u.p.a., stanowiła stawkę o charakterze warunkowym, jako że jej zastosowanie uzależnione jest od sprzedaży tego wyrobu na cele opałowe. Jednocześnie takie przeznaczenie sprzedawanych wyrobów akcyzowych, czyli uzasadniające zastosowanie preferencyjnej stawki akcyzy, niższej niż stawka przewidziana dla paliw sprzedawanych na cele napędowe, dokumentować winny oświadczenia ich nabywców, do których uzyskania zobowiązany był sprzedawca przy każdej transakcji, gdzie zamierzał on korzystać z obniżonej stawki podatkowej.

Założeniem ustawodawcy polskiego było, aby składane przez nabywców oświadczenia mogły dowieść, w razie ewentualnej kontroli podatkowej, zasadności sprzedania oleju opałowego ze stawką właściwą dla przeznaczenia i wykorzystania tego oleju na cele, dla których stawka ta została określona (por. m.in. wyrok NSA z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt I GSK 1642/11, CBOSA).

Na gruncie regulacji art. 89 ust. 5 oraz ust. 14 w związku z ust. 16 u.p.a., w brzmieniu sprzed nowelizacji z dnia 1 stycznia 2015 r., warunkiem skorzystania z preferencyjnej stawki akcyzy, określonej w art. 89 ust. 1 pkt. 9, 10 i 15 u.p.a., było zatem: po pierwsze, uzyskanie od nabywców wyrobów akcyzowych oświadczenia, że nabywane wyroby są przeznaczone do celów opałowych lub będą sprzedane z przeznaczeniem do celów opałowych; po drugie, przekazanie do właściwego naczelnika urzędu celnego, w wyznaczonym terminie, miesięcznego zestawienia tych oświadczeń; po trzecie, przechowywanie oryginałów powyższych oświadczeń, przez sprzedawcę, przez okres 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym zostały sporządzone, i udostępnianie ich w celu kontroli. Niespełnienie któregokolwiek z powyższych warunków implikowało konieczność zastosowania stawki akcyzy określonej w art. 89 ust. 4 pkt. 1 u.p.a.

W ramach kontrolowanej sprawy skarżący bezsprzecznie nie spełnił, względem sprzedaży oleju opałowego, która miała miejsce w miesiącu [...] roku powyższego warunku ustawowego.

Brak miesięcznego zestawienia oświadczeń, zgodnie z art. 89 ust. 16 u.p.a., oznaczał dla organów obu instancji, że sprzedaż oleju opałowego mająca miejsce w [...] roku nie korzystała z obniżonej stawki podatku akcyzowego.

W dacie wydawania decyzji ustawodawca krajowy w sposób czytelny oraz jednoznaczny językowo, celowościowo i systemowo wskazał na warunki określone w art. 89 ust. 5-15 u.p.a., jako równorzędnie istotne dla uzyskania prawa do preferencyjnej stawki akcyzy (zob. wyrok NSA z dnia 30 kwietnia 2014 r., sygn. akt I GSK 35/12, CBOSA). Przedstawione rozwiązanie ustawowe było pozytywnie oceniane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, jak i w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, zarówno w kontekście regulacji konstytucyjnych, jak i przepisów prawa wspólnotowego (zob. m.in. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 lutego 2014 r., sygn. akt P 24/12, czy też wyrok NSA z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. akt I GSK 704/12, z dnia 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt I GSK 940/12, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 22 grudnia 2014 r., sygn. akt III SA/Gl 1116/14, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 30 stycznia 2014 r., sygn. akt III SA/Po 1361/13, CBOSA).

Wskazać należy jednak, że pomimo powyższych uregulowań ustawowych i orzecznictwa sądowego w niniejszej sprawie zachodziły przesłanki do wznowienia przedmiotowego postępowania podatkowego, wskazane w art. 240 § 1 pkt. 11 O.p. – orzeczenie TS UE ma bezpośredni wpływ na treść wydanej decyzji.

Dokonując wykładni art. 89 ust. 14 w związku z art. 89 ust. 16 u.p.a. należy bowiem przypomnieć, że wobec przystąpienia Rzeczypospolitej Polskiej z dniem 1 maja 2004 r. do Unii Europejskiej na podstawie Traktatu Akcesyjnego, prawo wspólnotowe stało się od tej daty częścią porządku prawnego obowiązującego w Polsce. Zgodnie z art. 288 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej dyrektywa wiąże państwa członkowskie, do których jest skierowana, w odniesieniu do rezultatu, który ma być osiągnięty, pozostawiając państwom członkowskim swobodę wyboru formy i środków. Na podstawie art. 267 lit. b Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.2004.90.864/2) TSUE właściwy jest do orzekania w trybie prejudycjalnym o wykładni aktów przyjętych przez instytucje, organy lub jednostki organizacyjne wspólnoty. Niewątpliwie aktem takim są dyrektywy unijne. Interpretując prawo krajowe sąd krajowy zobowiązany jest dokonać jej z uwzględnieniem regulacji wspólnotowej. Istnieje więc w takiej sytuacji obowiązek dokonania wykładni przepisów krajowych w zgodzie z regulacjami wspólnotowymi w tym zakresie.

Zagadnienie zgodności przepisów prawa krajowego nakładającego na sprzedawców paliw obowiązek złożenia w wyznaczonym terminie miesięcznego zestawienia oświadczeń nabywców, według których nabywane wyroby są przeznaczone do celów opałowych, oraz przewidującego, w przypadku braku złożenia takiego zestawienia w wyznaczonym terminie stosowanie do sprzedanego paliwa stawki podatku akcyzowego przewidzianej dla paliw silnikowych, na skutek pytania prejudycjalnego wystosowanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu (sygn. akt I SA/Wr 562/14) stało się przedmiotem badania przez TSUE.

W wyroku z 2 czerwca 2016 r. w sprawie o sygn. C-418-14 Trybunał nie zakwestionował samej zasady nałożenia na sprzedawców paliw obowiązku składania zestawień oświadczeń, podkreślił jednak wynikającą z ogólnej systematyki jak i celu dyrektywy 2003/96 zasadę opodatkowania wyrobów energetycznych zgodnie z ich faktycznym przeznaczeniem. Trybunał wskazał, że zarówno ogólna systematyka, jak i cel dyrektywy 2003/96 opierają się na zasadzie, według której produkty energetyczne są opodatkowane zgodnie z ich faktycznym wykorzystaniem.

TSUE postawił tezę, że dyrektywa 2003/96 oraz zasada proporcjonalności nie sprzeciwiają się przepisom krajowym, na podstawie których sprzedawcy paliw są zobowiązani do złożenia w wyznaczonym terminie miesięcznego zestawienia oświadczeń nabywców, według których nabywane wyroby są przeznaczone do celów opałowych, natomiast sprzeciwiają się one przepisom krajowym, na mocy których, w braku złożenia takiego zestawienia w wyznaczonym terminie, do sprzedanego paliwa stosowana jest stawka podatku akcyzowego przewidziana dla paliw silnikowych, podczas gdy zostało stwierdzone, że przeznaczenie tego produktu do celów opałowych nie budzi wątpliwości.

W rozpoznawanej sprawie zastosowano stawkę podatku akcyzowego przewidzianą dla paliw silnikowych z uwagi na brak złożenia w terminie za [...]r. miesięcznego zestawienia oświadczeń nabywców oleju opałowego. Nadto organy obydwu instancji wskazały wobec 6 oświadczeń nabywców oleju przeznaczonego do celów opałowych braki formalnoprawne oświadczeń. Dodatkowo stwierdzono inne nieprawidłowości przy sprzedaży oleju przeznaczonego do celów opałowych jak jego sprzedaż z odmierzacza paliw i jego posiadanie w zbiorniku podłączonym do odmierzacza paliw, magazynowanie oleju opałowego w zbiorniku zlokalizowanym na stacji paliw i niezachowanie warunków dotyczących znakowania i barwienia.

W odniesieniu do braku miesięcznych zestawień oraz braków formalnoprawnych oświadczeń nabywców oleju na cele opałowe, należ odnieść się do wyroku Trybunału.

Wynikająca z wyroku Trybunału niezgodność normy prawa krajowego (art. 89 ust. 16 u.p.a.) z prawem wspólnotowym jako naruszająca zasady proporcjonalności oraz ogólnej systematyki i celu dyrektywy 2003/96, ma charakter uniwersalny, dotyczy także przewidzianej tym przepisem możliwości zastosowania stawki podatku akcyzowego przewidzianej dla paliw silnikowych w przypadku niespełnienia warunków określonych art. 89 ust. 14 u.p.a. Zasada pierwszeństwa prawa unijnego polega na pierwszeństwie jego stosowania, a nie obowiązywania, pierwszeństwo zapewnia się przez odmowę zastosowania kolidującej normy krajowej w danym stanie faktycznym, nie przez uprzednie uchylenie w trybie uchwałodawczym albo w trybie konstytucyjnym (por. wyrok TS z 9 marca 1978 r. w sprawie 106/77).

Reasumując, wobec stwierdzenia przez TSUE, że unormowanie przewidziane w art. 89 ust. 16 u.p.a. narusza ogólną systematykę jak i cel dyrektywy 2003/96 oraz zasadę proporcjonalności, kierując się zasadą pierwszeństwa prawa unijnego należało odmówić stosowania tego przepisu jako sprzecznego z dyrektywą, która wiąże państwa członkowskie co do rezultatu – zob. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 4.08.2016 r., sygn.. akt I SA/Rz 497/16.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni powyższe rozważania i jeżeli stwierdzi, że przeznaczenie produktu do celów opałowych nie budzi wątpliwości winien rozważyć odstąpienie od zastosowania podwyższonej stawki podatkowej. W tym celu należy rozważyć m. in. dokonanie uzupełniającego postępowania dowodowego, m. in. o przesłuchanie nabywców oleju na cele opałowe z zakwestionowanych w toku postępowania oświadczeń.

Biorąc pod uwagę powyżej stwierdzone naruszenia prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia prawa będące podstawą do wznowienia postępowania stwierdzono konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ podatkowy powinien uwzględnić treść przepisu 89 ust. 16 ustawy o podatku akcyzowym w brzmieniu ustalonym od dnia 01 stycznia 2015 roku ustawą z dnia 7 listopada 2014 roku o ułatwieniu wykonywania działalności gospodarczej. Jest ona zgodna z wytycznymi powoływanego powyżej wyroku TSUE o sygn.. C-418-14.

W kwestii odmierzacza paliw wskazać należy natomiast, że organy obu instancji stwierdziły, iż sporne urządzenie jest odmierzaczem paliw w rozumieniu przepisów ustawy o podatku akcyzowym – był on ich zdaniem przeznaczony do tankowania pojazdów silnikowych, na co wskazywać miał szereg dowodów, niepodważonych skutecznie przez stronę w toku prowadzonego postępowania. Organ II instancji wskazał, że instalacja pomiarowa miała zawór pistoletowy, co wynika z ustaleń pokontrolnych, pisma Naczelnika [...] oraz decyzji Prezesa Głównego Urzędu Miar[...]. Wyposażenie instalacji w zawór kulowy nie zmienia tego, że można było w niej zainstalować zawór pistoletowy. Świadectwa legalizacyjne urządzenia wydano w październiku [...]r i były ważne za okres objętym przedmiotowym postępowaniem podatkowym.

Organ I instancji odwoływał się przy tym w ramach swojego postępowania do wyników postępowania karnego, co wynika wprost z art. 181 OP.

Sąd wskazuje jednak, że w aktach administracyjnych sprawy nie ma jakichkolwiek dowodów – dokumentów dotyczących instalacji – odmierzacza paliw, co uniemożliwia praktycznie dokonanie kontroli legalności decyzji we wskazanym zakresie. W aktach nie ma m. in. ustaleń pokontrolnych z dnia [...] r., decyzji Prezesa Głównego Urzędu Miar[...]. Nie ma też świadectw legalizacyjnych spornego urządzenia .

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien dokonać uzupełnienia akt administracyjnych o powyższy materiał dowodowy oraz o inne dokumenty mające uzasadniać stanowisko organu co do charakteru spornego urządzenia , które powoływane są w treści uzasadnień obu decyzji. Jest to o tyle konieczne, że strona skarżąca kwestionowała powyższe ustalenia organów wskazując na inne dowody mające potwierdzić istnienie od początku prowadzonej przez siebie działalności instalacji pomiarowej oleju opałowego posiadającej zawór kulowy. Sąd zauważa, że aby móc dokonać oceny prawidłowości ustaleń faktycznych dokonanych przez organ, Sąd winien dysponować całym materiałem dowodowym zgromadzonym w toku postępowania podatkowego. Organ odwoławczy ma obowiązek ponownie rozpatrzyć sprawę i dokonać oceny zgromadzonego w toku postępowania pierwszoinstancyjnego materiału dowodowego a także obowiązek ustosunkowania się do wniesionych w odwołaniu zarzutów. Tak więc aby tego dokonać, niewątpliwie należy zbadać i ocenić materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania pierwszoinstancyjnego. Tymczasem w aktach administracyjnych przekazanych Sądowi wraz ze skargą brak jest dokumentacji, na której oparto zaskarżoną decyzję, jej rozstrzygnięcie a nawet brak jest wniesionego od decyzji I instancji, odwołania.

W powyższej sytuacji nie sposób przyjąć, że organ odwoławczy w wyniku wniesionego odwołania ponownie analizował sprawę i dokonał jej oceny, skoro dysponował jedynie szczątkowym materiałem: wydanymi przez organ I instancji wezwaniami, postanowieniami i decyzją oraz oświadczeniem B, pismem Naczelnika [...], danymi osobowymi dotyczącymi J przesłanymi przez Urząd Gminy i pismem Służby Celnej [...]kierowanym do Izby Celnej zawierającym streszczenie wniesionego przez skarżącego odwołania i ustosunkowanie się do zgłoszonych w nim zarzutów. Jednym słowem organ odwoławczy dysponował jedynie aktami administracyjnymi zawierającymi dokumentację, która została wraz ze skargą przekazana Sądowi.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b i c P.p.s.a., orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji (punkt I. sentencji wyroku). O kosztach orzeczono na podstawie § 3 ust. 1 pkt 1 lit.f rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz. U. 2011.31.153) (pkt II sentencji wyroku).