Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 216/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2021-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 86 ust. 1 pkt 4, art. 93 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 85
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce - t.j,

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie stypendium rektora 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia "[...]"; 2) zasądza od Rektora Uniwersytetu na rzecz skarżącego kwotę 697 zł (sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Z akt administracyjnych przekazanych wraz ze skargą wynika, że w dniu "[...]" K. P. (dalej student, skarżący) złożył wniosek o przyznanie stypendium rektora w roku akademickim 2020/2021 na kierunku mechanika i budowa maszyn z tytułu wyróżniających wyników w nauce.

W dniu 8 grudnia 2020 r. Prorektor Uniwersytetu, z upoważnienia Rektora, wydał decyzję o odmowie przyznania stypendium.

W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że z informacji uzyskanych z systemu informatycznego USOS oraz POLON wynika, że w przypadku skarżącego łączny okres studiowania przekracza 72 miesiące (6 lat). W myśl art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz § 4 ust. 6 pkt 1 Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu, prawo do ubiegania się o stypendium rektora przysługiwało do dnia 31 sierpnia 2020 r.

Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W jego ocenie organ błędnie uznał, iż w dniu 31 sierpnia 2020 r. upłynął jego 6-letni łączny okres studiowania. We wniosku wskazał, że studia na kierunku mechanika i budowa maszyn rozpoczął 1 października 2009 r., z listy studentów został skreślony w październiku 2013 r., a od października 2018 r. rozpoczął studia na tym samym kierunku, tylko w formie niestacjonarnej.

Organ wydający decyzję, do sześcioletniego okresu, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, wliczył cały okres studiowania, nie analizując czy rzeczywiście świadczenie to studentowi przysługiwało, w konsekwencji przyjmując, iż 6-letni okres upłynął i tym samym nie przyznał stypendium w roku akademickim 2020/2021.

Skarżący wskazał, że do tego okresu niezasadnie zaliczono okres od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r, kiedy to nie przysługiwało mu żadne świadczenie stypendialne oraz okresy wakacyjne, gdyż tym czasie nie korzystał z pomocy stypendialnej. Podkreślił, że w orzecznictwie ukształtował się pogląd, iż prawo do świadczeń stypendialnych nie przysługuje studentowi przez cały rok kalendarzowy, a przysługiwanie świadczenia nie jest pojęciem tożsamym z pojęciem przysługiwania statusu studenta.

Decyzją z "[...]" Rektor Uniwersytetu utrzymał w mocy decyzję z "[...]".

W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że podczas oceny wniosku o stypendium rektora opierano się na wykładni normy z art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy wskazanej przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, zgodnie z którą świadczenia określone w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 ustawy przysługują studentom odbywającym studia pierwszego stopnia, studia drugiego stopnia i jednolite studia magisterskie, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Jest to łączny okres nieprzekraczający 72 miesięcy, w którym danej osobie przysługuje możliwość ubiegania się o świadczenia podczas odbywania studiów - niezależnie od ich rodzaju i długości trwania lub też uczelni, w których są odbywane. Do wskazanego w tym przepisie 6-letniego okresu należy wliczać (sumować) wszystkie okresy kształcenia na studiach w Polsce, licząc od daty rozpoczęcia studiów do ich ukończenia albo skreślenia z listy studentów. Dla biegu tego terminu nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia oraz czy je pobiera.

W przypadku przerwania studiów i ponownego ich podjęcia, liczenie wskazanego okresu powinno być kontynuowane, a nie rozpoczynać się od nowa (okresy studiowania sumują się).

W ramach powyższego organ uwzględnił, że w stanie faktycznym sprawy student wnioskujący w dniu 5 października 2020 r. o przyznanie stypendium rektora studiował według stanu na dzień 30 września 2020 r. łącznie 73 miesiące.

Wskazano, że na Uniwersytecie stypendium rektora może być przyznane na maksymalny okres 9 miesięcy, z czego 5 przypada w semestrze zimowym, a 4 miesiące w semestrze letnim.

Motywem regulacji art. 93 ust. 2 ustawy, wskazywanym przez Ministerstwo, jest "przeciwdziałanie zjawisku wielokrotnego rekrutowania się na pierwszy rok studiów pierwszego stopnia tylko w celu uzyskania świadczeń pomocy materialnej".

Możliwość ubiegania się o świadczenia pomocy materialnej, w tym o stypendium rektora, w ocenie organu przysługiwała studentowi do dnia 31 sierpnia 2020 r. kiedy to upłynął okres 72 miesięcy studiowania.

Skargę na powyższą decyzję wywiódł skarżący, wnosząc o uchylenie obu zapadłych w jego sprawie decyzji.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego, tj. art. 93 ust. 2 pkt. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, poprzez jego błędną wykładnię i uznanie że świadczenia przysługują przez okres nie dłużej niż sześciu lat od rozpoczęcia studiów i w konsekwencji przyjęcie, że przekroczony został okres 6 lat, w którym można pobierać stypendium, podczas gdy wnikliwa analiza tego przepisu prowadzi do odmiennego wniosku albowiem sformułowane w tym przepisie pojęcie "przysługuje", wobec braku definicji ustawowej, należy odczytywać zgodnie z jego rozumieniem w języku potocznym i odnosić do świadczeń, które zostały przyznane po spełnieniu wszystkich kryteriów, gdyż ustawodawca odwołuje się do okresu 6 lat, w którym świadczenia takie przysługują, a w związku z tym nie można podzielić poglądu, że dla biegu okresu, w którym można otrzymać stypendium nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia oraz czy je pobiera;

2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, 7 i 7a § 1 k.p.a. poprzez oparcie decyzji na opinii Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, podczas gdy organ jest zobowiązany działać w oparciu o przepisy prawa, a także niezastosowanie wykładni językowej przepisów ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym stosowanej w linii orzeczniczej, a oparciu się przez organ na wykładni celowościowej art. 92 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy, w tym dokonanie rozstrzygnięcia wątpliwości interpretacyjnych na niekorzyść skarżącego, podczas gdy w przedmiotowej sprawie zgodnie z art. 7a § 1 k.p.a., należy zastosować wykładnię korzystną dla strony;

3. naruszenie § 4 ust. 1 i § 4 ust. 6 pkt 1 Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu stanowiącego załącznik do Zarządzenia nr 80/2020 Rektora z dnia 28 września 2020 r. poprzez niewłaściwe wyliczenie okresu studiowania skarżącego, w szczególności poprzez uznanie, że prawo do stypendium rektora na Uniwersytecie przysługuje przez cały rok kalendarzowy, a 6 - letni termin prawa do pobierania danego stypendium, rozpoczyna się w momencie rozpoczęcia studiów, podczas gdy wnikliwa analiza tych przepisów w świetle art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy prowadzi do odmiennego wniosku;

4. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 i 77 §1 k.p.a., poprzez niepodjęcie wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumentację zaprezentowane w zaskarżonym rozstrzygnięciu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności

z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U z 2021 r., poz. 137).

Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia

z prawem, nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach,

a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa uchyla go lub stwierdza jego nieważność.

Nadto sąd orzeka na podstawie akt sprawy, co wynika z treści art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U z 2019 r., poz. 2325 – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako p.p.s.a.). Sąd rozstrzygając sprawę nie jest też związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134§ 1 p.p.s.a.).

Wskazać również należy, że przedmiotowa skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.), wobec uznania za konieczne rozpoznania sprawy w związku z obowiązkiem terminowego rozpoznania spraw, istnieniem zagrożenia dla życia i zdrowia stron oraz brakiem możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Rektora Uniwersytetu z dnia "[...]", którym to rozstrzygnięciem Rektor utrzymał w mocy decyzję z dnia "[...]" o odmowie przyznania skarżącemu stypendium.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2020 r., poz. 85 z późn. zm.), dalej ustawa albo P.s.w.n., oraz postanowienia Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu (stanowiącego załącznik do zarządzenia Nr 80/2020 Rektora Uniwersytetu z dnia 28 września 2020 r.).

Stypendium rektora, o które ubiegał się skarżący jest świadczeniem w ramach pomocy materialnej dla studentów przewidzianym w art. 86 ust. 1 pkt 4 ustawy. Zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt 1 powołanej ustawy świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1(a zatem także stypendium rektora wymienione w art. 86 ust. 1 pkt 4), przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat.

W stanie faktycznym sprawy ustalono, że student wnioskujący o przyznanie stypendium rektora studiował od 1 października 2009 r. do 7 października 2013 r. na kierunku mechanika i budowa maszyn, studia I stopnia, stacjonarne – tj. przez 49 miesięcy. Ponownie podjął naukę 1 października 2018 r. na tym samym kierunku i według stanu na dzień 30 września 2020 r. łączny czas studiów wynosił 73 miesiące.

Organ wydając decyzje w sprawie dokonał interpretacji powołanego przepisu w ten sposób, iż uznał, że dla obliczenia powyższego terminu kluczowy jest okres, w jakim skarżący posiadał status studenta, ustalając tym samym, że na moment złożenia wniosku o przyznanie stypendium socjalnego skarżący posiadał status studenta przez okres dłuższy niż 6 lat. W kontekście sposobu obliczania poszczególnych okresów wliczających się do sześcioletniego terminu, o którym mowa w treści art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, organ przyjął założenie, iż w przepisach ustawy nie wskazano, aby okres 6 lat dotyczył wyłącznie okresów studiów, w których student pobierał stypendium lub spełniał przesłanki do pobierania danego stypendium, stąd uwzględniono wszystkie okresy, kiedy dana osoba miała status studenta, a zatem potencjalnie mogła pobierać świadczenia określone w art. 86 ust. 1 ustawy.

W ocenie Sądu wykładnia art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce dokonana w niniejszej sprawie przez organ jest błędna. Przyjęto bowiem, że pojęcie "przysługiwania świadczeń" jest tożsame z pojęciem "przysługiwania statusu studenta". Natomiast takie rozumienie omawianego pojęcia nie wynika z treści art. 93 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Wymieniona ustawa nie zawiera własnej definicji pojęcia "przysługiwania świadczenia". Wobec braku definicji ustawowej pojęcie to należy odczytywać zgodnie z jego rozumieniem w języku potocznym i odnosić do świadczenia, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu wszystkich kryteriów. W związku z tym nie można podzielić poglądu, że dla biegu okresu, w którym można otrzymać stypendium nie ma znaczenia, czy student występował o świadczenia oraz czy zostało mu ono przyznane przez właściwy organ uczelni, to jest czy pobierał świadczenie (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 12 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 106/20 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 sierpnia 2020 r., sygn. akt II SA/Go 155/20 i przytoczony w tych orzeczeniach pogląd doktryny).

Wykładnia językowa wyklucza zatem możliwość zrównania znaczenia pojęcia "przysługiwania świadczeń", o którym mowa w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce z pojęciem "przysługiwania możliwości ubiegania się o świadczenia" (por. wyroki: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 sierpnia 2020 r., sygn. akt II SA/Go 155/20, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 460/20, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 12 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 106/20, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 28 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Ol 107/20 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 10 czerwca 2020 r., II SA/Sz 222/20).

Zasadnym jest zatem stwierdzenie, że w świetle art. 86 ust. 1 ustawy student może jedynie ubiegać się o przyznanie stypendium. Samo posiadanie statusu studenta nie jest równoznaczne z przysługiwaniem prawa do stypendium. Sześcioletni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy powiązano bowiem bezpośrednio z pobieraniem świadczenia, a nie z posiadaniem statusu studenta przez osobę ubiegającą się o jedną z form pomocy materialnej.

Mając powyższe na uwadze, 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy należy odnosić do czasu, w którym student spełniał przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie był beneficjentem takiej pomocy przyznanej mu przez organy uczelni. To właśnie ten czas zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy nie może przekroczyć łącznie 6 lat.

Nie można zaś wiązać początku tego okresu z momentem rozpoczęcia studiów przez studenta ubiegającego się o przyznanie pomocy. Skoro bowiem z samym statusem studenta ustawa nie wiąże przysługiwania, to jest otrzymywania świadczeń stypendialnych, to nie sposób uznać, że to z momentem rozpoczęcia studiów zaczyna biec termin 6 lat ograniczający czas przysługiwania stypendium stosownie do art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.

Ponadto trzeba mieć na uwadze, że świadczenia o jakich mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 P.s.w.n., a więc przyznawane na podstawie przepisów aktualnie obowiązującej ustawy przysługują przez okres nie dłuższy niż 6 lat, jednak nie ma podstaw do wliczania do tego okresu przysługiwania lub okresów możliwości uzyskania świadczeń, studentom na podstawie przepisów uprzednio obowiązującego Prawa o szkolnictwie wyższym z 2005 r.

Inaczej rzecz ujmując z wykładni językowej art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. wynika, iż przepis ten odnosi się wyłącznie do świadczeń uzyskanych na gruncie tej ustawy, a zatem rozpoczęcie biegu tego terminu (niezależnie od tego jak go rozumieć ) nie mogło mieć miejsca wcześniej niż z dniem wejścia w życie tych regulacji, to jest z dniem 1 października 2019 r.

Zauważyć należy, iż zaliczanie okresów pobierania, czy też możliwości pobierania wszelkich stypendiów (w tym stypendium rektora) przyznawanych studentom na podstawie wcześniej obowiązującego Prawa o szkolnictwie wyższym z 2005 r. do okresu, od wpływu którego uzależniona jest utrata prawa do świadczeń przyznawanych na podstawie ustawy P.s.w.n. prowadziłoby do naruszenia zasady niedziałania prawa wstecz, albowiem zdarzenia zaistniałe w całości pod rządami uprzednio obowiązującej ustawy, która tego rodzaju ograniczeń czasowych nie wprowadzała, przesądzałyby o bieżącym prawie do świadczeń na podstawie aktualnie obowiązujących przepisów.

Reasumując powyższe rozważania należy stwierdzić, że badając zaistnienie przesłanek przyznania skarżącemu wnioskowanego stypendium orzekający w sprawie organ do sześcioletniego okresu, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. wliczył cały okres studiowania przez skarżącego, nie rozważając, czy rzeczywiście świadczenie to skarżącemu przysługiwało w rozumieniu wyżej wskazanym.

W konsekwencji powyższego pogląd, iż sześcioletni okres upłynął i odmowa przyznania skarżącemu stypendium była uzasadniona, nie zasługuje na akceptację.

Wobec powyższego Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja dotknięta jest mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy przez błędną jego wykładnię. Konsekwencją wymienionego uchybienia było ponadto naruszenie przepisów postępowania w zakresie gromadzenia i oceny materiału dowodowego, to jest art. 7 i 77 § 1 k.p.a., poprzez niedokonanie ustaleń dotyczących okresów pobierania przez skarżącego świadczeń, istotnych dla ustalenia przysługiwania prawa do stypendium rektora.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., Sąd w pkt 1 sentencji wyroku uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z "[...]".

O kosztach postępowania orzeczono w pkt 2 wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.