Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 50/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-05-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 16a ust. 2, art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a, ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, lit. c, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2015 poz 1800
law: Rozporządzenie z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk (spr.) Asesor WSA Marcin Olejniczak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 maja 2022 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy C. z dnia [...] r., znak [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. na rzecz skarżącej A.T. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. dc


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., po rozpatrzeniu odwołania A.T., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), powoływanej dalej jako: "k.p.a.", utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy C. z dnia [...] r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 2 pkt 2, art. 17 ust. 1 pkt 2, ust.1a, ust. 3, ust. 4, ust. 5, art. 24 ust. 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.ś.r." oraz art. 104 i art. 107 k.p.a., orzekającą o nieprzyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla A.T. z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad bratem H.P., ur. [...] r. legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organ I instancji uznał, że istnieje bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a podjęciem przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym bratem. Jednocześnie Wójt stwierdził, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna. W związku z tym, że A.T. była uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego od dnia 1 września 2014 r. do dnia 31 października 2021 r., organ w dniu 14 września 2021 r. wystosował wezwanie do pełnomocnika A.T. do jednoznacznego wskazania, czy zamierza złożyć wniosek o uchylenie decyzji na mocy której zostało ustalone prawo do świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego dla A.T. W ocenie organu I instancji z uzyskanej w dniu 30 września 2021 r. odpowiedzi nie ma możliwości uchylenia decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego A.T., ponieważ nie wynika to z oświadczenia, które złożył pełnomocnik. Organ I instancji wskazał również, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdyż osoba wymagająca opieki nie spełnia warunków, o których mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Podkreślił przy tym, iż przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. utracił co prawda moc w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności z dniem 23 października 2014 r. na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13, jakkolwiek ustawodawca do dnia dzisiejszego nie uregulował tej kwestii zostawiając ten przepis w cytowanym brzmieniu, co daje podstawę do twierdzenia, że wolą ustawodawcy jest pozostawienie uregulowań u.ś.r. w przedmiotowej kwestii w niezmienionym póki co brzmieniu. Mając powyższe na uwadze organ I instancji odmówił A.T. prawa do wnioskowanego świadczenia.

Powyższą decyzję zaskarżyła w całości A.T., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, zarzucając jej naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Wskazując na powyższe zarzuty, pełnomocnik wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., po rozpoznaniu powyższego odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W pierwszej kolejności organ II instancji nadmienił, że przedmiotowa sprawa była już dwukrotnie rozpatrywana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. W wyniku wniesienia odwołania przez stronę od decyzji z dnia [...] r., nr [...], Kolegium decyzją z dnia [...] r., nr [...] uchyliło wyżej wymienioną decyzję z dnia [...] r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji ze względu na błędną wykładnię przepisów prawa, tj. art. 17 ust. 1b u.ś.r., jak również brak rozważenia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, niezebranie pełnego materiału dowodowego i niepoddanie go wnikliwej analizie. Następnie w wyniku wniesienia odwołania przez stronę od decyzji z dnia [...] r., nr [...], Kolegium decyzją z dnia [...] r., nr [...] uchyliło wyżej wymienioną decyzję z dnia [...] r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji ze względu na błędną wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r., mającego zastosowanie w analizowanej sprawie. Kolegium zwróciło także uwagę na funkcjonowanie w obrocie prawnym decyzji z dnia [...] r., nr [...] przyznającej skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad bratem H.P. w kwocie 620,00 zł miesięcznie, na okres od 1 listopada 2020 r. do dnia 31 października 2021 r.

Następnie Kolegium, po przywołaniu treści art. 3 pkt 21 lit. e, art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b, ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., wskazało, że z akt sprawy wynika, że H.P. orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS Oddział w T. z dnia 4 grudnia 2019 r., nr akt [...] uznany został za trwale niezdolnego do samodzielnej egzystencji. Z treści tegoż orzeczenia wynika, że niezdolność do samodzielnej egzystencji powstała od 2011 r. i istniała na dzień 1 października 2019 r., oraz pozostaje ona w związku ze stanem narządu mowy oraz stanem narządu ruchu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. dokonując oceny zaskarżonej obecnie decyzji stwierdziło, że przy jej podjęciu organ I instancji w dalszym ciągu nie uwzględnił określonych wytycznych w zakresie wykładni znajdującego zastosowanie w sprawie przepisu prawa, które to pozostają w pełni aktualne. Organ wskazał, że podstawą odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego nie może być data powstania niepełnosprawności jej brata, bowiem Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później (co ma miejsce w niniejszej sprawie), kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Tym samym w odniesieniu do tych osób, a w przedmiotowej sprawie do brata skarżącej, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało i należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Organ stwierdził jednak, że pomimo błędnej wykładni przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1b i art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., organ I instancji zasadnie odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na brata H.P. W rozpatrywanej sprawie, w ocenie organu II instancji, spełnione są bowiem dwie z trzech określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki i pozostawanie skarżącej i jej brata w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. W okolicznościach sprawy nie jest natomiast spełniona przesłanka wskazana w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., albowiem brak jest bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej, a sprawowaną opieką nad bratem.

Następnie Kolegium wyjaśniło, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba, która zajmuje się osobą niepełnosprawną. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Opieka sprawowana nad bliską osobą musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni. Nie każda bowiem rezygnacja z zatrudnienia lub zaniechanie podjęcia pracy będzie podstawą do przyznania świadczenia, lecz wyłącznie takie, których celem jest sprawowanie opieki. Aby można było mówić o opiece, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r, musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Określenia te jednoznacznie wskazują, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie.

Organ II instancji wskazał, że w przedmiotowej sprawie ze zgromadzonego materiału dowodowego, w tym wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 22 czerwca 2021 r. wynika, że H.P. porusza się z pomocą laski (czworonóg), ma niewładną prawą rękę i nogę. Trudno jest się z nim porozumieć, bardzo niewyraźnie mówi. Wstaje z łóżka sam. A.T. pomaga mu przy ubieraniu się i zakładaniu butów. Pierwszy lek skarżąca podaje o godz. 8:00, następny o godz. 8:30. Śniadanie przygotowuje o godz. 10:00. Pan H.P. potrafi jeść lewą ręką. Następnie A.T. szykuje obiad dla brata, który podawany jest około godz. 14:00. O godz. 14:30 podaje następny lek, o godz. 16:00 przygotowuje i podaje podwieczorek. Po obiedzie oraz podwieczorku pomaga (asystuje) bratu przy wyjściu na podwórko, aby się nie przewrócił. O godz. 19:00 A.T. myje brata. O godz. 20:00 podaje leki. O godz. 20:20 podaje kolację, a o godz. 21:00 H.P. kładzie się spać, w nocy wstaje do toalety, w czym skarżąca mu pomaga. H.P. może zostać w domu sam na około 2 h. Skarżąca jest mężatką i wychowuje z mężem 14-letnią córkę. Mąż A.T. pracuje dorywczo, zaczyna pracę o godz. 6:00 i kończy o godz. 17:00 i nie jest w stanie pomagać żonie w opiece nad bratem. Siostra skarżącej, E.K. jest rodziną zastępczą i opiekunem prawnym trojga wnuków w wieku: 17, 14 i 10 lat. Dodatkowo pracuje na 1/2 etatu. Nie posiada samochodu ani prawa jazdy, a siostra mieszka od niej w odległości 5 km. Nie jest w stanie pomóc A.T. w opiece nad bratem. Ze znajdującego się w aktach sprawy oświadczenie skarżącej z dnia 3 marca 2021 r., wynika jakie czynności wykonuje podczas opieki nad bratem: przygotowanie i podanie posiłków (kilka razy dziennie), codzienne pomaganie w utrzymaniu higieny osobistej, myciu, smarowaniu kremami przeciw odparzeniom (maść na nogę), ćwiczenia rozwijające mowę, czytanie, pisanie i myślenie, przygotowanie ubrań i ubieranie, podawanie leków (3 razy dziennie). Ponadto w razie potrzeby wykonuje następujące czynności: sprzątanie, pranie, prasowanie, wizyty lekarskie, opłacanie rachunków, robienie zakupów, realizowanie recept, załatwianie spraw urzędowych, przygotowanie i przynoszenie opału, palenie w piecu, odśnieżanie, czynności ogrodnicze, czytanie książek, pism urzędowych, czuwanie podczas snu.

W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego, w ocenie Kolegium, przedstawiony zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad bratem nie wyklucza całkowicie, przy odpowiedniej ich organizacji, podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nie sposób uznać, aby czynności opiekuńcze nad niepełnosprawnym bratem zajmowały taką ilość czasu w ciągu dnia, aby skarżąca zmuszona była do zupełnej rezygnacji z aktywności zawodowej. Brat skarżącej nie jest osobą leżącą, całkowicie niesamodzielną i całkowicie niesprawną ruchowo, jest też w stanie samodzielnie zjeść przygotowane przez nią posiłki, przyjmuje leki 3x dziennie, a także może pozostawać w domu sam bez opieki osoby drugiej. Zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad bratem w głównej mierze sprowadza się do prowadzenia gospodarstwa domowego – są to typowe czynności dnia codziennego wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Część z tych czynności nie jest wykonywanych każdego dnia. Natomiast czynności opiekuńcze polegające na pomocy w myciu, ubraniu, zakładaniu butów, podaniu leków bratu 3x dziennie, przy ich odpowiedniej organizacji, nie wykluczają całkowicie możliwości podjęcia zatrudnienia.

Organ wskazał, że w ramach polityki społecznej prowadzonej przez państwo realizowane są również usługi opiekuńcze, które mają na celu wspomaganie opieki nad osobą jej wymagającą po to, aby opiekun takiej osoby nie musiał rezygnować z zatrudnienia lub podejmować pracy w ograniczonym jej zakresie czasowym.

Kolegium nadmieniło jednocześnie, że obowiązek alimentacyjny względem brata ciąży także w równym stopniu na drugiej siostrze H.P. – E.K. W orzecznictwie sądowo-administracyjnym podzielany jest pogląd, że dopuszczalna jest każda postać świadczeń alimentacyjnych, w tym poprzez wypłatę niezbędnych środków lub pokrycie koniecznych wydatków. Z tego powodu okoliczność, że E.K. jest rodziną zastępczą i opiekunem prawnym trojga wnuków w wieku: 17, 14 i 10 lat, pracuje na 1/2 etatu, nie ma samochodu ani prawa jazdy i mieszka w odległości 5 km od siostry A.T., nie oznacza niemożności wykonania analizowanego obowiązku, jeśli może on być spełniony przez wypłatę niezbędnych środków lub pokrycie koniecznych wydatków, w tym na opiekę, nie tylko przez osobiste świadczenie. Okolicznością, która może uzasadniać niemożność spełnienia obowiązku alimentacyjnego, jest posiadanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Nie kwestionując złego stanu zdrowia brata skarżącej i zasadności udzielania mu wsparcia w codziennych czynnościach, organ stwierdził, że sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem organu II instancji w rozpatrywanej sprawie brak jest bezpośredniego i ścisłego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaną przez nią opieką nad bratem.

Dodatkowo organ wskazał, że skoro skarżąca nie spełnia wszystkich przesłanek pozytywnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nie ma znaczenia wystąpienie w sprawie przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. (ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego). Sprawa nie mogła być bowiem rozpoznawana w kontekście zbiegu uprawnień do świadczeń, o jakich mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r.

W skardze, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, A.T., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, zaskarżyła w całości decyzję organu II instancji, zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie A.T. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącej stwierdził, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Powołując się na orzecznictwo, stwierdził, że warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka. Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad która jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Przede wszystkim nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącą matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, aczkolwiek z przyczyn wskazanych niżej.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.), cytowanej dalej w skrócie jako "P.p.s.a", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach w.w. kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji (postanowienia) następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania (lit. b) lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Zauważyć należy, iż skarga w niniejszym postępowaniu została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do uprawnienia wynikającego z art. 119 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 P.p.s.a.).

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji w ramach wyżej wskazanego zakresu kognicji sądów administracyjnych wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie z przyczyn wskazanych poniżej.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie zaś do treści art. 17 ust. 1a u.ś.r. 1a osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W ocenie organu I instancji nie budziło żadnych wątpliwości, że zakres sprawowanej opieki uzasadnia przyjęcie istnienia związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją skarżącej z zatrudnienia a podjęciem opieki nad niepełnosprawnym bratem, a tym samym, że jest spełniona w.w. przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynikająca ze wskazanych wyżej przepisów.

Natomiast w ocenie organu II instancji w okolicznościach sprawy nie została spełniona w.w. przesłanka określona w art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż brak jest bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej, a sprawowaną opieką nad bratem. Organ II instancji wskazał, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki jednakże w orzecznictwie wskazuje się, że aby mówić o opiece, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawę o świadczeniach rodzinnych musi ona być stała lub długoterminowa.

Organ drugiej instancji dokonał więc zupełnie innej oceny stanu faktycznego zaistniałego w niniejszej sprawie, a mianowicie uznał, że przedstawiony zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad bratem nie wyklucza całkowicie podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W kontekście przedstawionego wyżej stanowiska organu II instancji powoływanie się przez organ II instancji na fakt, że brat skarżącej nie jest osobą leżącą, całkowicie niesamodzielną i całkowicie niesprawną ruchowo, nie oznacza w ocenie Sądu, zwłaszcza mając na uwadze, że mamy jest to osoba, która ma całkowicie niewładną jedną stronę ciała, że z góry można przyjąć, iż mamy do czynienia z osobą, która jest w stanie samodzielnie funkcjonować, tym bardziej że z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności jednoznacznie wynika, że pan H.P. był trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji.

Nie można też nie zauważyć, że z treści wywiadu środowiskowego wynika, że pan H.P. może zostać sam w domu na około 2 godziny, a pani A.T. sprawuje całodobową opiekę nad bratem (wnioski pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad z dnia 18 marca 2021 roku oraz z dnia 22 czerwca 2021 roku). Okoliczność ta przez organ II instancji nie została w ogóle wzięta pod uwagę, co świadczy o braku dokładnej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

Należy też zauważyć, że organ I instancji stwierdził, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna. Pani A.T. była uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego od dnia 1 września 2014 roku do dnia 31 października 2021 roku. Jednocześnie organ I instancji stwierdza, że nie ma możliwości uchylenia decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego Pani A.T., ponieważ nie wynika to z oświadczenia z dnia 30 września 2021 roku. Organ I instancji nie wyjaśnia jednak przyczyn swoich wątpliwości co do w.w. oświadczenia. W ocenie Sądu treść tego oświadczenia nie powinna budzić wątpliwości, stąd niezrozumiałe jest stanowisku organu I instancji w powyższym zakresie. Na marginesie należy zauważyć aktach sprawy znajduje się analogiczne w treści oświadczenie skarżącej z dnia 3 marca 2021 roku, jednakże do tego oświadczenia organ I instancji w ogóle się nie odnosi.

W kontekście wskazanej wyżej decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego (chociaż nie jest ona przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie) zastanawiające jest również to, że organ I instancji (w sprawie dotyczącej przyznania zasiłku opiekuńczego) przyjął, iż istnieją podstawy do wydania decyzji w powyższym zakresie, natomiast brak jest podstaw do wydania decyzji w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego. Wskazać należy, że zgodnie z art. 16a ust. 1 u.ś.r. specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1539) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli:

1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub

2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

- w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Jak wynika z brzmienia artykułu 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych przesłanki uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego (abstrahując od kryterium dochodowego) są zbliżone do tych, określonych w art. 17 u.ś.r.

Organ I instancji stwierdził ponadto, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdyż osoba wymagająca opieki nie spełnia warunków, o których mowa w artykule 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, czyli związanych z chwilą powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Jednakże należy jednocześnie zauważyć, że organ II instancji w powyższej kwestii poprawnie przyjął, że przepis ten ze względu na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104) nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu nie budzi wątpliwości prawidłowość stanowiska organu II instancji w powyżej kwestii, zwłaszcza w kontekście jednolicie ujmowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Wbrew stanowisku organu I instancji w przedmiotowej sprawie brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącemu świadczenia w oparciu o art. 17 ust. 1b) u.ś.r., a to z uwagi na treść wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443). Wszakże w wyroku tym Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 1b) ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu prawa ze swej istoty, tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia wyroku w życie, chyba że wydając wyrok Trybunał Konstytucyjny skorzysta z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości wydłużenia mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów. Trybunał Konstytucyjny w odniesieniu do art. 17 ust. 1b) u.ś.r. nie skorzystał z tej możliwości. W.w. wyrok ogłoszono w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie to weszło w życie, co oznacza, że bezpośrednim skutkiem tego wyroku jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b) u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności począwszy od dnia jego ogłoszenia, tj. od 23 października 2014 r. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego, jak wadliwie uczynił to organ I instancji, było sprzeczne z zasadami państwa prawa, które mają obowiązek działać na podstawie przepisów obowiązującego prawa. Z tego względu niewątpliwie zaprezentowane przez Kolegium stanowisko w tej kwestii w zaskarżonej decyzji zasługuje na aprobatę (zob. wyrok WSA w Łodzi z 30.03.2022 r., II SA/Łd 834/21 (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - https://orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej powoływana jako "CBOSA"). Zatem wyrok TK ma znaczenie dla spraw indywidualnych, a organy pomocowe mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z wyłączeniem tej części normy, która z dniem ogłoszenia wyroku została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

W kontekście charakteru opieki, należy wskazać na stanowisko prezentowane w orzecznictwie oraz w doktrynie, że ustawodawca nie posłużył się dla określenia opieki żadnym epitetem, w szczególności zaś nie wskazał, aby musiała być to opieka stała posługując się jedynie sformułowaniem "w celu sprawowania opieki". Jednak cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego stanowią wystarczającą podstawę, by twierdzić, że chodzi tu o ustawiczną opiekę nad osobą niepełnosprawną (tak B. Chludziński [w:] Świadczenia rodzinne. Komentarz, red. P. Rączka, Warszawa 2021, art. 17). Należy zgodzić się z poglądem prezentowanym w orzecznictwie, że punkt ciężkości w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a nie w samej opiece nad nim (tak wyrok WSA w Rzeszowie z 22.08.2019 r., II SA/Rz 637/19 (CBOSA). Opieka stała poza tym, że wyklucza możliwość wykonywania pracy zarobkowej, powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Przy tym sprawowanie stałej opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę oraz, że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z 27.08.2019 r., II SA/Rz 590/19, CBOSA). Podzielić należy prezentowany w orzecznictwie pogląd, że zarówno wyrażenie "stała" lub "długoterminowa" są wyrażeniami odnoszącymi się do czasu sprawowania opieki. Jednoczesne rozróżnianie przez ustawodawcę opieki stałej i długoterminowej wskazuje, że nie wymaga on, aby osoba sprawująca opiekę przebywała bez jakichkolwiek przerw w ciągu dnia w pobliżu osoby, która opieki w świetle orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wymaga. Otóż według treści tej regulacji opieka powinna być sprawowana codziennie w taki sposób, który uniemożliwia wykonywanie przez opiekuna pracy zarobkowej. Przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. Innymi słowy, znaczy stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej, uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową, a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę (tak wyrok WSA we Wrocławiu z 6.11.2019 r., IV SA/Wr 287/19, CBOSA, zob. też wyrok WSA w Gliwicach z 25.11.2019 r., II SA/Gl 970/19, CBOSA).

Sąd wskazuje, że o istnieniu związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki decyduje to, jaki jest faktyczny zakres tej opieki i jednocześnie jakie są uzasadnione potrzeby osoby niepełnosprawnej, wynikające z charakteru niepełnosprawności.

Organ II instancji zwrócił także uwagę, iż obowiązek alimentacyjny względem brata ciąży także w równym stopniu na drugiej siostrze pana H.P. - pani E.K., co wynika bezsprzecznie z przepisów prawa. Niemniej jednak w ocenie Sądu organ II instancji oceniając sytuację pani E.K. nie dokonał pogłębionej analizy jej sytuacji faktycznej przyjmując tym samym, że ma ona możliwość wywiązywania się z ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego względem brata, nie uzasadniając swego stanowiska w tym zakresie.

W toczącym się postępowaniu przed organami administracji doszło tym samym do naruszenia art. 7 K.p.a., zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Mając na uwadze poczynione wyżej rozważania, należy uznać, że organy obu instancji nie sprostały obowiązkowi wynikającemu z art. 77 § 1 K.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Ponadto w ocenie Sądu doszło także od naruszenia art. 80 K.p.a., stosownie do treści którego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

W ocenie Sądu wskazane wyżej braki postępowania wyjaśniającego spowodowały, że doszło do naruszenia przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podsumowując, podkreślić trzeba, że organy rozpoznające wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miały obowiązek wyjaśnić wszystkie wskazane wyżej i istotne z punktu widzenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. kwestie przeprowadzając w tym celu postępowanie dowodowe respektujące podstawowe zasady postępowania administracyjnego wynikające z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

Mając na uwadze powyższe w konfrontacji z treścią uzasadnień wydanych w sprawie decyzji, w ocenie Sądu w sprawie doszło także do istotnego naruszenia art. 107 § 3 k.p.a., zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno zwierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu którym innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Tymczasem w przedmiotowej sprawie organ II instancji nie wykazał, aby zakres sprawowanej przez skarżącą opieki wynikający z potrzeb niepełnosprawnego brata faktycznie pozwalał skarżącej na podjęcie zatrudnienia.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy winny w szczególności uwzględnić znajdujące się w aktach sprawy oświadczenie o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego, fakt, że decyzja w przedmiocie w.w. zasiłku wyekspirowała oraz wnioski z wywiadu środowiskowego, w tym, że opieka sprawowana przez A.T. miała charakter całodobowy. Organy winny nadto wziąć pod uwagę zgon H.P.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy uwzględnią powyżej przedstawioną wykładnię przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. badając, czy stan faktyczny sprawy wypełnia dyspozycję normy prawnej z niego wynikającej. W razie powzięcia wątpliwości, że przeprowadzone wywiady nie dają możliwości oceny koniecznego zakresu opieki, organy winny przeprowadzić dodatkowe postępowanie dowodowe w celu ustalenia zakresu koniecznej opieki w kontekście niepełnosprawności H.P., przy czym szersza inicjatywa dowodowa organów nie jest wykluczona.

Mając na uwadze powyższe, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 P.p.s.a uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a., zasądzając od organu odwoławczego na rzecz skarżącego 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na które składa się wynagrodzenie reprezentującego skarżącą adwokata ustalone stosownie do § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 z późn. zm.).

is