Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 551/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2016-12-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2016 poz 1066
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jednolity
article: art. 3 par. 1, art. 134 par. 1 , art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 136, art. 137, art. 216, art. 229
journal: Dz.U. 2014 poz 518
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 29 grudnia 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy (spr.) Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2016 roku sprawy ze skarg B. M., K. M., E.M. – M., H. M. – B., Miasta P. na decyzję Wojewody z dnia [...] maja 2016 roku Nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości oddala skargi


UZASADNIENIE

Starosta [...] decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. na podstawie art. 104, art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013.267), art. 136 ust. 3, art. 137 ust, 1, art, 142, art. 216 ust. 1 i art. 229 ustawy z dnia 21. sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami ( tekst jedn. Dz. U. z 2010.102.651), działając jako organ wyznaczony do załatwienia sprawy zwrotu nieruchomości, postanowieniem Wojewody orzekł o

odmowie zwrotu p. B. M., p. K. M., p. E. M.-M., p. D. M.-P., p. M. M. i p. H. M.-B. nieruchomości stanowiących własność Miasto, położonych w P., w rejonie ulic K., J. i Ś.. S., oznaczonych w ewidencji gruntów działki nr [...], , część działki nr [...] oraz działka nr [...] część, obręb D., arkusz mapy [...].

Umorzeniu postępowanie o zwrot nieruchomości stanowiących własność Miasto, położonych w P. w rejonie ulic K., J. i Ś.. S., dla których Sąd Rejonowy Poznań-Stare Miasto w Poznaniu prowadzi odpowiednio księgi wieczyste KW nr [...], KW nr [...] oznaczonych w ewidencji gruntów: obręb D., ark. mapy [...], część działki nr [...].

Jak wynika z uzasadnienia na wniosek p. B. M. i p. J. M. wszczęto postępowanie o zwrot nieruchomości położonej w P. w rejonie ulic K., J. i św. S., stanowiących działki nr [...] oraz części działek nr [...], [...] i [...], p. K. M. o zwrot nieruchomości położonych w P. w rejonie ulic K., J. i św. S., stanowiących część działek nr [...] i [...], arkusz mapy [...], obręb D..

Żądanie zwrotu, z którym wystąpili Pani B. M. i P. J. M. stanowiły dawniej parcelę nr [...], [...] i [...] natomiast Pani K. M. wniosła o zwrot dawnej parceli nr [...].

Od powyższej decyzji Starosty [...] odwołanie złożyły K. M. oraz B. M., zaskarżając ją w całości. Odwołujące wskazały, iż przysługuje im prawo zwrotu nieruchomości wywłaszczonej, wszyscy spadkobiercy po J. M. złożyli podania o zwrot nieruchomości , zaś Starosta [...] prowadził przewlekle postępowanie zwrotowe wysyłając jedynie ustawicznie zawiadomienia o zbliżonej treści, podczas gdy w rzeczywistości "działa w zlej wierze, dqżqc do sprzedania Spółdzielni Kaletnik części nieruchomości z pokrzywdzeniem właścicieli". K. M. i B. M. podniosły, iż na jednej z działek znajduje się zrujnowany barak w dzierżawie Spółdzielni [...] - na którym nie jest prowadzona już działalność produkcyjna.

Organ odwoławczy przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe w trybie art. 136 k.p.a. w ten sposób, że: pozyskał kopie decyzji podziałowych wydanych w odniesieniu do przedmiotowych nieruchomości wywłaszczonych; zbadał księgi wieczyste o numerach [...], [...], [...], [...]; odnalazł w [...] Spółdzielni Mieszkaniowej w P., oryginalną, archiwalną dokumentację związaną z projektowanym w latach 60 ubiegłego wieku "Osiedlem S. " (w tym szczegółowe plany realizacyjne wydane w odniesieniu do tego osiedla). Efektem uzupełniającego postępowania dowodowego jest ustalony, zreferowany w odrębnej sekcji uzasadnienia stan faktyczny sprawy.

Decyzją częściową z [...] marca 2015 r. Wojewoda rozpoznał ten zakres odwołania K. M. oraz B. M., który dotyczył aspektu zasadności zwrotu części działek o numerach [...] i [...].

Organ odwoławczy odpowiednio zastosował wówczas art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 104 § 2 k.p.a. w ten sposób, iż orzekł częściowo, pozostawiając poza zakresem decyzji odwoławczej zasadność zarzutów K. M. i B. M. co do kwestii zwrotu działki o numerze [...] i części działki numer [...].

Decyzja częściowa Wojewody z [...] marca 2015 r. nie została zaskarżona do sądu administracyjnego, a zatem stała się ostateczna.

Kontynuując prowadzone postępowanie administracyjne w II instancji Wojewoda ustalił, iż budynek zlokalizowany na działce numer [...] - zajmowany przez jeden z zakładów produkcyjnych Spółdzielni [...] - został rozebrany. Zważając na powyższe organ odwoławczy, w ramach kontynuowanego postępowania wyjaśniającego, zlecił sporządzenie projektu podziału działki numer [...]. a następnie sporządzenie operatu szacunkowego, określającego wartość rynkową projektowanej działki o numerze [...].

Decyzją końcową z dnia [...] maja 2016 r. Wojewoda działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 104 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, ze zm., dalej: "k.p.a."), po rozpoznaniu pozostałego zakresu odwołania K. M. i B. M. od decyzji Starosty [...] z [...] lipca 2014 r. utrzymuje w mocy punkt I zaskarżonej decyzji, w zakresie odmowy B. M., K. M., E. M.-M., D. M.-P., M. M. i H. M.-B. zwrotu prawa własności nieruchomości położonej w P., stanowiącej działkę numer [...], arkusz mapy [...] obręb D.;

uchyla punkt I zaskarżonej decyzji, w zakresie odnoszącym się do części działki numer [...], arkusz mapy [...], obręb D., odpowiadającej części dawnej parceli o numerze [...] i w tym zakresie orzekam w ten sposób że:

A. zwracam B. M. [...] udziału, K. M. [...] udziału, E. M.-M. [...] udziału, D. M.-P. [...] udziału, M. M. [...] udziału i H. M.-B. [...] w prawie własności projektowanej działki numer [...], arkusz mapy [...], obręb D., stanowiącej część działki numer [...], arkusz mapy [...], obręb D.;

odmawiam B. M., K. M., E. M.-M., D. M.-P., M. M. i H. M.-B. zwrotu prawa własności projektowanej działki numer [...], arkusz mapy [...] obręb D., stanowiącej część działki numer [...], arkusz mapy [...], obręb D., odpowiadającą części daw nej parceli [...];

zatwierdza podział działki numer [...], arkusz mapy [...], obręb D. na działki o numerach [...] i [...], arkusz mapy [...], obręb D., zgodnie z mapą z projektem podziału nieruchomości, stanowiącą załącznik do niniejszej decyzji;

określa, iż na B. M., K. M., E. M.-M., D. M.-P., M. M. i H. M.-B., stosownie do zwróconych im w punkcie 2.A. udziałów w prawie własności projektowanej działki numer [...], arkusz mapy [...], obręb D., spoczywa obowiązek zwrotu, na rzecz Miasto, kwoty [...]złotych, tytułem zwaloryzowanej na dzień wydania niniejszej decyzji części otrzymanego przez J. M. odszkodowania za część nieruchomości wywłaszczonej, w terminie 14 dni licząc od chwili uzyskania przez niniejszą decyzję przymiotu wykonalności;

umarza postępowanie I instancji w zakresie odnoszącym się do części działki numer [...], arkusz mapy [...], obręb D., odpowiadającej części dawnej parceli [...], w stosunku do podmiotu o nazwie Spółka A w całości.

W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił następujące ustalenia stanu faktycznego i rozważania prawne.

K. M.. B. M., E. M.-M., D. K. M.-P., M. J. M. i M. A. M.-B. wystąpili o zwrot nieruchomości wywłaszczonej położonej w P., tj. dawnych parcel o numerach [...], [...] oraz [...]. Podanie inicjujące postępowanie wpłynęło 23 listopada 2005 r. do Zarządu Geodezji i [...] Miejskiego [...] w P. (dalej: "ZGiKM [...] w P.").

Wymienione osoby są spadkobiercami po J. M.

J. M. [...] kwietnia 1965 r. został wywłaszczony aktem notarialnym rep. A.l numer [...], sprostowanym umową z [...] sierpnia 1965 r. rep. A.II numer [...], na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (wówczas: Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz, 94, ze zm.. dalej: "ustawa wywłaszczeniowa z 1958 r.") z parcel o numerach [...], [...] i [...] położonych w P. przy ulicy [...], stanowiących przed zawarciem umowy przedmiot jego własności. Parcelom o numerach [...], [...] i [...] odpowiadają na dzień dzisiejszy: część działki numer [...], część działki numer [...], część działki numer [...] oraz cała działka numer [...], arkusz mapy [...], obręb D..

Ze względu na fakt, iż przedmiotem niniejszej decyzji częściowej jest sprawa zwrotu działki o numerze [...] oraz części działki o numerze [...], arkusz mapy [...], obręb D., to dalsze, referowane ustalenia faktyczne, dotyczyć będą jedynie tych działek.

Parcele o numerach [...] oraz [...] po zawarciu umowy wywłaszczeniowej były objęte ustaleniami uchwały Nr 33/283/66 Prezydium Rady Narodowej m. Poznania z dnia 9 września 1966 r. (Dz. Urz. RN m. Poznania Nr 11, poz. 80) w sprawie ogólnego planu zagospodarowania Miasto. Parcele miały przeznaczenie: "budownictwo wielorodzinne". Tożsame przeznaczenie miał ten teren, przy uwzględnieniu planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego Miasto, zatwierdzonego przez Wojewodę P. w dniu [...] sierpnia 1975 r., stanowiącego integralną część planu zagospodarowania przestrzennego Województwa P. , zatwierdzonego uchwałą NrVII/25/77 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 21 października 1977 r. (Dz. Urz. W RN w Poznaniu Nr 14, poz. 110).

W akcie notarialnym z [...] kwietnia 1965 repertorium A.l numer [...] jako cel wywłaszczenia wskazano na ustalenia decyzji Prezydium Rady Narodowej m. P. o lokalizacji szczegółowej z [...] października 1964 r., numer [...], tj. przeznaczenie "pod budowę osiedla mieszkaniowego. Takie określenie celu wywłaszczenia nie było do końca prawidłowe, gdyż wymieniona decyzja lokalizacyjna odnosiła się do obszaru na północ od ulicy [...] w P. i dotyczyła terenów przeznaczonych pod budowę znajdującej się tam po dzień dzisiejszy Szkoły Podstawowej nr [...] .

W rzeczywistości przedmiotowe nieruchomości objęte były ustaleniami decyzji

Prezydium Rady Narodowej Miasto (dalej: "Prezydium RN m. P.") o lokalizacji szczegółowej . ż [...] lipca 1963 r., znak [...], następnie decyzji z-[...] Lipca 1964. znak [...], a finalnie decyzji [...] maja 1965 iv, znak [...] Wymienione decyzje lokalizacyjne posiadały załączniki graficzne znajdujące się w aktach sprawy.

Decyzja z [...] maja 1965 r. znak [...] była ostatnią z wydanych decyzji i to według jej ustaleń zrealizowano na obszarze przedmiotowych nieruchomości wywłaszczonych inwestycję "Osiedla S. ". Ponieważ akt notarialny zawarto [...] kwietnia 1965 r. to dla oceny rzeczywistego celu wywłaszczenia istotne są ustalenia decyzji Prezydium RN m. P. z [...] lipca 1964 r.. zaś ustalenia decyzji Prezydium RN, P. z [...] maja 1965 r. stanowić mogą, jak się okazuje po przeanalizowaniu obu decyzji i ich załączników graficznych, co najwyżej dozwoloną modyfikację celu wywłaszczenia.

Z ustaleń lokalizacyjnych decyzji Prezydium RN m. P. z [...] lipca 1964 r. wynika, że na parceli [...] (w granicach działki numer [...]) znaleźć miały się: projektowane tereny zielone oraz chodnik odchodzący na południe w kierunku projektowanych bloków o numerach "7" i "8", od chodnika łączącego ulicę J. z blokiem numer "9". Natomiast na parceli o numerze [...] znaleźć miała się projektowana zieleń, a także chodnik odchodzący "skośnie" od ulicy [...] do ulicy [...] i przechodzący pomiędzy projektowanymi garażami (symbol "20B" na mapie) oraz projektowanym blokiem o numerze "14".

Z kolei zgodnie z załącznikiem graficznym do ostatniej z wydanych dla przedmiotowego obszaru decyzji lokalizacyjnych z kwietnia 1965 r. o numerze DT- [...] zatytułowanym jako "Osiedle S. - 1:500 - Realizacyjny Plan Zagospodarowania", wynika, że na wskazanych parcelach znaleźć miało się to, co określono powyżej: zieleń oraz chodniki. Z tej mapy można dodatkowo odczytać, że część parceli [...] (odpowiadająca części działki [...]) znajdowałaby się pomiędzy dwoma placami zabaw - na północny wschód miał być jeden plac zabaw przy bloku o numerze "9", a na południe drugi plac zabaw pomiędzy blokami o numerach "7" i "8". Reasumując, jeżeli z ustaleń lokalizacyjnych poczynionych decyzją Prezydium RN m. P. z [...] maja 1965 r,, znak [...], wynika jakakolwiek zmiana w odniesieniu do ustaleń zawartych w decyzji Prezydium RN m. P. z [...] lipca 1964 r., znak [...], to zmiany te nie dotyczyły z pewnością parcel o numerach [...] oraz [...].

O tym, że na terenach przedmiotowego osiedla, na których nie zaplanowano budynków mieszkalnych - w ramach tzw. "budownictwa rozwojowego -oszczędnego" ma być zieleń, świadczą także dokumenty, które odnaleziono w Archiwum Zakładowym Urzędu Miasto, w teczce o numerze [...], zatytułowanej "S.-L.", a także dokumentacja pozyskana od [...] Spółdzielni Mieszkaniowej w P..

Z wytycznych do projektowania wynika, że na obszarze Osiedla S. znaleźć miały się wyłącznie budynki mieszkaniowe o gabarycie od 2 do 5 kondygnacji. Natomiast z projektu koncepcyjnego osiedla wynika, że "projektuje się zieleń na wszystkich terenach nie zajętych pod budynki i urządzenia - szczegóły w projekcie II etapy - zieleń. Projektuje się zieleń na terenach mieszkaniowych oraz zieleń izolacyjną i publiczną".

Na obszarze "Osiedla S. " nie planowano budowy budynków' produkcyjnych. Ani z map przedstawiających koncepcję budowy "Osiedla S. ", ani z odnalezionych dokumentów technicznych nie wynika, aby na tym obszarze miały powstać budynki innego rodzaju niż mieszkalne. Nie ma też w planach tego osiedla, aby w jego obrębie został zbudowany - na stałe - budynek gospodarczy zaplecza budowy osiedla. Koncepcja budowy osiedla przewidywała bowiem, że pomiędzy budynkami mieszkalnymi o pięciu kondygnacjach będzie wolna od zabudowy przestrzeń.

Realizacja całego "Osiedla S. ", w przeważającej mierze, nastąpiła zgodnie z celem wywłaszczenia. Oto bowiem porównanie ostatniego planu - z 1965 r. - z aktualnym układem poszczególnych budynków tego osiedla, prowadzi do wniosku, że w procesie budowy całego osiedla, przestrzegano wytycznych wynikających z ustaleń lokalizacyjnych.

We wschodniej części działki numer [...] znajduje się dzisiaj garaż oraz utwardzona nawierzchnia betonowa służąca jako dojazd do tego garażu. Na południe od tej działki znajdują się następne garaże, zlokalizowane na innych działkach. Z kolei w zachodniej części tej działki rosną krzewy wysokie, natomiast na jej południowej granicy rosną wieloletnie lipy. Ponadto przez działkę przebiega fragment chodnika pieszego, który łączy ulicę K. z ulicą Ł.. Teren jest miejscami porośnięty trawą, a w niektórych miejscach jest tam nawierzchnia kamienno-piaszczysta. Działka jest uporządkowana.

Scharakteryzowana działka jest zapisana w księdze wieczystej o numerze [...], jako przedmiot własności Miasto. Całkowita powierzchnia działki wynosi [...] m2 .

Na tym terenie, w dacie złożenia podania o zwrot nieruchomości wywłaszczonej, znajdował się budynek w złym stanie w technicznym, a który 25 maja 2015 r. rozebrano. Rozbiórki dokonano na podstawie decyzji Prezydenta Miasto z [...] lutego 2015 r., znak [...]. Ów budynek to był barak gospodarczy, jaki wykorzystywany był przy budowie osiedla przez inwestora: Dyrekcję Budowy Osiedli Robotniczych P. - Miasto w P., w charakterze zaplecza budowy.

Barak ten zakupiła Spółdzielnia [...]" w P. na podstawie umowy z [...] grudnia 1971 r. od [...] Przedsiębiorstwa Budowlanego nr [...]. a wcześniej teren pod tym barakiem wydzierżawiła, od Skarbu Państwa, na podstawie umowy z [...] października 1971 r. W umowie wskazano, że dzierżawca może wykorzystywać teren pod barakiem na cele: rolnicze, ogrodnicze, warzywnicze, przemysłowe i handlowe. Następnie Spółdzielnia ów budynek zaadaptowała do swoich potrzeb, tworząc tam zakład pracy chronionej zatrudniający osoby ze schorzeniami psychicznymi i epilepsją. W budynku odbywała się praca nakładcza oraz magazynowano surowce i wyroby gotowe.

Scharakteryzowany budynek znajdował się we wschodniej części działki numer [...], odpowiadającej części dawnej parceli [...]. Powyższy budynek powstał tam najpóźniej w 1968 r., stanowiąc element pozostawiony po budowie osiedla. Budynek ten był jednokondygnacyjny, niepodpiwniczony. Projektowana działka numer [...] to obszar, gdzie stal w przeszłości ten budynek.

Działkę numer [...], wraz z tym budynkiem, chciała zakupić Spółdzielnia [...]". Z tego też powodu, ZGiKM [...] w P. pismem z 24 sierpnia 2005 r. poinformował, o możliwości żądania zwrotu części nieruchomości wywłaszczonej, B. M..

W toku postępowania o zwrot nieruchomości wywłaszczonej doszło do rozwiązania umowy dzierżawy łączącej spółkę [...] (następcę prawnego Spółdzielni "[...] w P.) z Miasto.

W zachodniej części działki numer [...], odpowiadającej części parceli [...] znajduje się natomiast pas zieleni oraz nawierzchni kamienno-piaszczystej, służącej jako parking dla samochodów osobowych. Ze zdjęcia satelitarnego tego obszaru powierzchni ziemskiej wynika, że na tej części działki numer [...] znajduje się dalszy ciąg ulicy [...], zakręcający w kierunku wschodnim i kończący się w miejscu, gdzie do niedawna znajdował się rozebrany budynek produkcyjny.

Projektowana działka numer [...] to taka część działki numer [...], odpowiadająca części parceli [...], na której znajdował się budynek produkcyjny, przed jego rozebraniem 25 maja 2015 r. Dzisiaj ten obszar powierzchni ziemskiej jest niezabudowany.

Wartość rynkowa projektowanej działki numer [...], arkusz mapy [...], obręb D., według stanu z dnia zwrotu, wynosi [...] złotych.

Powyżej przedstawiony stan faktyczny Wojewoda ustalił na podstawie wymienionych dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych. Dokumenty te nie budziły wątpliwości Wojewody - gdzie część z nich stanowi dokumenty urzędowe. Organ odwoławczy nie znalazł podstaw, aby podważać w toku postępowania wiarygodność przywołanych dowodów z urzędu.

Wojewoda uznał, iż ostatnim aktem lokalizacyjnym była decyzja Prezydium RN m. P. z [...] maja 1965 r., znak [...], gdyż wskazał na to sam wykonawca robót budowlanych w piśmie z 12 grudnia 1968 r, [...]. [...] i to powstałym najprawdopodobniej u schyłku przedsięwzięcia, a już z pewnością po zbudowaniu budynków mieszkalnych na sąsiednich działkach o numerach [...] i [...].

Wojewoda uznał także, iż ostatecznym planem realizacyjnym był ten opatrzony datą "kwiecień 1965 r." i symbolem [...] z trzech względów. Po pierwsze znajdująca się na tym planie data wskazuje, iż plan ten został opracowany tuż przed trzecią - finalną - decyzją lokalizacyjną z maja 1965 r. Po drugie na planie tym znajduje się następująca adnotacja: "Plan zagospodarowania opracowano wg alternatywy III (...)". Adnotacja ta jest spójna z poczynionymi ustaleniami w sprawie, a mianowicie: iż względem przedmiotowego terenu powstały trzy koncepcje zagospodarowania: w lipcu 1963 r., w lipcu 1964 i przedmiotowa koncepcja z kwietnia 1965 r. Po trzecie nie znaleziono nigdy czwartego planu zagospodarowania, a to dlatego, iż nigdy on nie powstał. Skoro bowiem organ odwoławczy znalazł wszystkie trzy plany zagospodarowania szczegółowego (stopniowo modyfikowane, aż do ostatecznej postaci z kwietnia 1965 r.), to wbrew zasadom doświadczenia życiowego i logice byłoby założenie, iż istniał jeszcze czwarty plan modyfikujący ustalenia trzeciego.

Wojewoda uznał, iż na sąsiednich działkach zrealizowano inwestycję Osiedla S. we wskazanym terminie, gdyż przesądza o tym mapa sytuacyjna sporządzona w marcu 1968 r. dla celów projektowych garaży po przeciwległej stronie osiedla. Wprawdzie mapa ta nie dotyczyła bezpośrednio przedmiotowych działek, tym niemniej, skoro ma ona cechy dokumentu urzędowego ze względu na pieczęć Prezydium Rady Narodowej Miasto, podpis Kierownika Działu Składnicy Geodezyjnej to niewątpliwie odzwierciedla ona rzeczywisty stan rzeczy we wskazanym czasie. Celem sporządzenia dokumentu "mapy sytuacyjnej" jest odzwierciedlenie rzeczywistej sytuacji na określonym terenie. Z powyższej mapy wynika natomiast, iż inwestor rygorystycznie przestrzegał zaleceń lokalizacyjnych, skoro stan zagospodarowania po zrealizowaniu inwestycji jest tożsamy z tym, jakie były plany w latach 60 ubiegłego wieku. Taką też zgodność stwierdzić można - w zakresie układu poszczególnych budynków, przebiegu dróg - porównując archiwalne plany ze zdjęciem satelitarnym fragmentu osiedla Szczepana. Zgodność pomiędzy aktualnym stanem zagospodarowania fragmentu osiedla Szczepana, a tym jakie były plany, nie zachodzi - zdaniem Wojewody - natomiast w odniesieniu do projektowanej działki numer [...], na której w dniu złożenia podania o zwrot znajdował się budynek nieprzewidziany w planach inwestycyjnych.

Przechodząc do analizy odwołania organ II instancji argumentuje, że odwołanie K. M. i B. M. w zakresie w jakim podważało ono legalność decyzji Starosty [...] co do prawa zwrotu części działki o numerze [...] 5 oraz całej działki numer [...], było tylko w części zasadne. Organ I instancji trafnie ustalił, że spadkobiercom J. M. nie przysługuje prawo do żądania zwrotu działki numer [...], odpowiadającej dawnej parceli [...]. Błędna była jednak ocena stanu faktycznego, a spowodowana brakiem precyzyjnego ustalenia przez Starostę P. celu wywłaszczenia, iż odmowa zwrotu jest zasadna także w odniesieniu do części działki numer [...], odpowiadającej części parceli numer [...]. W tej bowiem mierze, zdaniem Wojewody, roszczenie jest zasadne w części.

Na wstępie należy wyjaśnić, że wniosek o zwrot nieruchomości wywłaszczonej, inicjujący niniejsze postępowanie powinien być rozpatrywany na podstawie przepisów aktualnie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wprawdzie prawo własności nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot zostało odjęte na podstawie ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. w latach 60 ubiegłego wieku, zaś podanie inicjujące postępowanie w I instancji wniesiono 23 listopada 2005 r., to jednak przepisy rozdziału 6 działu III u.g.n. (a więc dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości) stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego na podstawie m.in. aktów notarialnych zawartych w trybie art. 6 u.z.t.w.n., obowiązującej w okresie od 5 kwietnia 1958 r. do 31 lipca 1985 r. Powyższe wynika z art. 216 ust. 1 u.g.n.

Przedmiotem postępowania administracyjnego prowadzonego w oparciu o przepisy działu III rozdziału 6 u.g.n. jest zwrot nieruchomości wywłaszczonej. Najważniejsze i pierwszorzędne jest ustalenie przedmiotu sprawy. Przedmiotem sprawy o zwrot mogą być jedynie nieruchomości wywłaszczone - a zatem takie w stosunku do których zapadła "decyzja wywłaszczeniowa" lub które mieszczą się w hipotezie art. 216 u.g.n. Nie mogą być natomiast przedmiotem postępowania takie nieruchomości lub ich części (fragmenty powierzchni ziemskiej), które nie były wywłaszczone. Powyższe oznacza, iż sprawę o zwrot nieruchomości rozpocząć należy od ustalenia, czy nieruchomości których wnioskodawca żąda zwrotu były w ogóle wywłaszczone. W stosunku do nieruchomości nie wywłaszczonych należy umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe. Równolegle z ustaleniem przedmiotu sprawy bada się czy z wnioskiem o zwrot wystąpił podmiot posiadający legitymację do takiego żądania - a zatem, czy jest to osoba wywłaszczona lub jej następca prawny.

Kolejnym etapem postępowania jest wyeliminowanie negatywnych przesłanek zwrotu nieruchomości określonych w art. 229 u.g.n., a zgodnie z którym roszczenie o zwrot nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy, nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Zasadniczym elementem sprawy o zwrot jest ustalenie celu wywłaszczenia. Zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą cel wywłaszczenia należy określać z jednej strony realizując wymóg ścisłej interpretacji ustalonego ("zrekonstruowanego") w toku postępowania celu wywłaszczenia, a z drugiej strony dopuścić należy, iż pod ustalonym celem wywłaszczenia nie mieści się tylko dosłownie przewidziana inwestycja, ale również obiekty dla niej towarzyszące (nieodzowne elementy np. infrastruktury technicznej). Podstawowym dokumentem przesądzającym o celu wywłaszczenia jest inwestycja wskazana w akcie wywłaszczenia.

Ustalenie celu wywłaszczenia powinno następować według zasady "od ustaleń szczegółowych do ogólnych", albowiem: najpierw bada się cel wskazany w akcie wywłaszczenia, zaś w razie niemożności poczynienia jakichkolwiek ustaleń w tym zakresie, należy sięgnąć np. do zapisów obowiązujących w momencie wywłaszczenia szczegółowych planów zagospodarowania przestrzennego, potem zaś planów ogólnych.

Judykatura administracyjna, jak i doktryna dopuszczają przypadek, aby ceł wywłaszczenia uległ zmianie po akcie wywłaszczenia. Odróżniać należy jednak niedozwoloną zmianę celu wywłaszczenia - rozumianą jako jakościowa zmiana inwestycji określonej w decyzji łub innym dokumencie konkretyzującym cel wywłaszczenia- od dopuszczalnej modyfikacji tego celu, obejmującej tylko takie odstępstwa od zamierzonej inwestycji, przy której charakter inwestycji zamierzonej i zrealizowanej pozostaje taki sam, jak np. modyfikacja projektu zagospodarowania terenu polegająca wyłącznie na dostosowaniu jej do usprawiedliwionych potrzeb inwestora (T. Woś, Wywłaszczanie nieruchomości i ich zwrot, Warszawa, s. 368-369 i tam powołane orzecznictwo sądów administracyjnych). Zmiana jakościowa celu wywłaszczenia jest niedozwolona w tym znaczeniu, że skutkuje uznaniem nieruchomości za zbędną na cel wywłaszczenia i restytucją przymusowo odebranego prawa.

Ostatnim aspektem sprawy o zwrot nieruchomości jest stwierdzenie zbędności nieruchomości albo zagospodarowania nieruchomości zgodnie z celem wywłaszczenia. Badanie powyższej przesłanki jest kluczowe dla sprawy zwrotowej, gdyż: polega na sprawdzeniu, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany w terminach wskazanych w art. 137 pkt 1 i 2 u.g.n.;

Dalej organ wyjaśnia iż nieruchomość nie jest zbędna na cel wywłaszczenia, niezależnie od tego kiedy doszło do zagospodarowania nieruchomości zgodnie z celem wywłaszczenia, o ile została ona wywłaszczona przed 27 maja 1990 r., a w dniu złożenia wniosku o zwrot nieruchomości, lecz nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano na niej cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (vide: wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 24 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11, Dz, U. poz. 376).

Wojewoda ukazał modelowo ogólne zarysy postępowania o zwrot nieruchomości po to, aby w odrębnej sekcji uzasadnienia wykazać, dlaczego wnioskodawcom nie przysługuje zwrot działki numer [...], arkusz mapy [...], obręb D., a dlaczego takie roszczenie należy uwzględnić w odniesieniu do części działki numer [...], arkusz mapy [...], obręb D., odpowiadającej części dawnej parceli [...].

II.W niniejszej sprawie Wojewoda zastosował konstrukcję częściowej decyzji odwoławczej, a następnie końcowej decyzji odwoławczej Przedmiotem niniejszego postępowania przed organem odwoławczym jest zakończenie postępowania poprzez wydanie decyzji końcowej i taka konstrukcja aczkolwiek rzadko spotykana w realiach tej sprawy znajduje pełne uzasadnienie.

Dalej organ argumentował, że Wnioskodawcom nie przysługuje prawo do zwrotu prawa własności działki numer [...], arkusz mapy [...], obręb D., która odpowiada dawnej parceli [...]. W tej mierze słusznie orzekł Starosta [...]. Na działce znajdują się: chodnik, zieleń, drzewa i krzewy, a nadto garaż z podjazdem. Prawo do zwrotu nieruchomości wywłaszczonej nie przysługuje wtedy, gdy nieruchomości nie można uznać za zbędną. Zbędna nieruchomość to taka, na której nie rozpoczęto realizacji celu wywłaszczenia w ciągu 7 lat lub takiego celu nie osiągnięto po upływie lat 10, a liczonych od daty wywłaszczenia,, Trybunał Konstytucyjny stwierdził ostatnio w wyroku z 13 marca 2014 r. (sygn. akt P 38/11), iż niemożliwym jest, aby za zbędną w rozumieniu art. 137 u.g.n. uznać można było taką nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot nieruchomości cel wywłaszczenia został zrealizowany, lecz nie później niż 22 września 2004 r. Jak wynika z ukazanego stanu faktycznego i zgromadzonego materiału dowodowego, przedmiotowa działka została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia. Miały na tej parceli znaleźć się wszak: zieleń, chodnik. Można mieć, co najwyżej, wątpliwość, czy zgodne z celem wywłaszczenia było pobudowanie we wschodnim fragmencie działki dodatkowego garażu. W tej mierze jednak, zdaniem organu II instancji, trzeba mieć na uwadze tzw. dopuszczalną modyfikację celu wywłaszczenia. Modyfikacja taka to zrealizowanie na nieruchomości wywłaszczonej takich przedsięwzięć, które wprawdzie nie były przewidziane wprost w planie realizacyjnym, to jednak zbudowane obiekty są funkcjonalnie związane z zaplanowaną inwestycją, stanowią nieznaczne odstępstwa od pierwotnego planu. W tej mierze zatem, zdaniem Wojewody, fakt, iż na fragmencie działki numer [...] znalazł się dodatkowy garaż, podczas gdy z planu realizacyjnego (z kwietnia 1965 r.) wynikało, że takie garaże mają się znaleźć na południe od parceli [...] (na sąsiedniej parceli o numerze [...]), nie stanowi zmiany jakościowej celu wywłaszczenia. Dodatkowy garaż nie dość, że znalazł się w ciągu garaży położonych i zaplanowanych na południe od omawianego gruntu, to jeszcze wpisuje się on - niewątpliwie - w pewną całość, jaką jest osiedle mieszkaniowe. Inaczej rzecz by się przedstawiała, gdyby np. na działce numer [...] wybudowano budynek produkcyjny, czy obiekt zupełnie niezwiązany z osiedlem mieszkaniowym lub obiektami zaplanowanymi w ramach osiedla, np. zrealizowano by tam, ze względu na nieuzasadnione odstąpienie od budowy np. połowy planowanego Osiedla S. , fragment obiektu użyteczności publicznej, jakim jest park.

Odmienny stan rzeczy zachodzi w przypadku części działki numer [...]. Na całej działce numer [...] (dawniej były to części parcel o numerach [...], [...] oraz całe parcele o numerach [...]. [...] oraz [...] - k. 152 akt 11 instancji tom 1) został w trakcie budowy "Osiedla [...]" zbudowany barak gospodarczy, służący jako zaplecze placu budowy osiedla.

By ocenić zatem, czy budowa takiego obiektu na Osiedlu S. była zgodna z celem wywłaszczenia - przynajmniej parceli [...] - trzeba mieć na uwadze, na dominujący w orzecznictwie sądowym pogląd o konieczności ścisłej interpretacji celu wywłaszczenia. Ścisła interpretacja celu wywłaszczenia zakłada, że jeśli w postępowaniu administracyjnym o zwrot nieruchomości wywłaszczonej udaje się ustalić ten cel precyzyjnie np. dzięki powołanej w akcie wywłaszczenia decyzji lokalizacyjnej wraz z planem graficznym - to zachodzi mniejsza możliwość do uznania, za zgodne z celem wywłaszczenia, wybudowanie czegoś, co nie było zaplanowane wprost w tym planie. Co więcej, koncepcja ta zakłada, że jeżeli udaje się ustalić precyzyjnie cel wywłaszczenia (a tak jest w sprawie niniejszej), to modyfikację celu wywłaszczenia, uznać można co najwyżej takie inwestycje, które stanowiąc drobne odstępstwo od pierwotnej koncepcji, wpisują się w zaplanowany ład przestrzenny, gdyż są funkcjonalnie powiązane z pozostałymi elementami inwestycji.

Po drugie, zdaniem Wojewody, by określić realizacja jakiej inwestycji jest zgodna z celem wywłaszczenia, trzeba odróżnić realizację celu wywłaszczenia samą w sobie, od realizacji - przypadkowej, czy siłą rzeczy koniecznej - takich zamierzeń, które służą realizacji zaplanowanego celu wywłaszczenia, ale owym celem - same w sobie - nie są.

W niniejszym przypadku na części parceli [...] powstał barak gospodarczy. Ów barak miał, niewątpliwie, charakter tymczasowy. Skoro został on wybudowany tylko po to, by móc zbudować osiedle: przechowywać w tym baraku narzędzia, czy też aby mieć miejsce, gdzie można było np. naradzać się nad poszczególnymi etapami realizacji inwestycji to jest oczywiste, iż znaczenie tego baraku dla całego osiedla mieszkaniowego, po jego wybudowaniu, jest znikome. Wszak przy realizacji celu wywłaszczenia, jakim jest osiedle mieszkaniowe, trudno forsować pogląd, by w trakcie planowania osiedla, zakładano, iż w jego centralnym punkcie stanie na zawsze barak. Celem wywłaszczenia jest realizacja inwestycji publicznej, służącej ogółowi. Nie ma takiego charakteru barak gospodarczy. Jest to jedynie budynek, który na czas realizacji inwestycji celu publicznego - osiedla mieszkaniowego - był konieczny.

Z tego zatem powodu, zdaniem organu Ił instancji, budowa baraku gospodarczego miała charakter tymczasowy. Tym bardziej jeśli zważyć, iż sam w sobie barak nie pełnił funkcji mieszkalnictwa wysokiego oszczędnego, ani też funkcji takiej pełnić nie mógł. To natomiast oznacza, że by ocenić czy nieruchomość została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia, cofnąć należy się do momentu, gdy nieruchomość została zagospodarowana w sposób trwały, a przynajmniej taka intencja towarzyszyła wywłaszczycielowi, w trakcie zagospodarowania gruntu. W niniejszym przypadku tym momentem jest, zdaniem Wojewody, rok 1971 r. Wówczas bowiem wywłaszczyciel świadomie, zamiast usunąć barak gospodarczy - niezgodny z planem realizacyjnym, a w myśl którego na tym obszarze Osiedla S. miała znaleźć się zieleń i wolna przestrzeń, a także fragment placyku gospodarczego (jak i placu zabaw) - to zbył go na rzecz Spółdzielni [...] a grunt oddał w dzierżawę. Te działania nie były zgodne z celem wywłaszczenia, ponieważ Spółdzielnia [...] w kupionym budynku nie zrealizowała trwałej inwestycji wpisującej się w zaplanowane osiedle mieszkaniowe. W kupionym baraku zorganizowano bowiem zakład produkcyjny, zatrudniający osoby niepełnosprawne. Pomijając zatem, iż ze społecznego punktu widzenia taka inwestycja była korzystna - gdyż służyła aktywizacji zawodowej osób o ograniczonych możliwościach rozwoju - to dla sprawy o zwrot nieruchomości wywłaszczonej nie ma wątpliwości, iż była to inwestycja niezgodna z celem wywłaszczenia. W efekcie zbycia baraku powstał - w środku osiedla mieszkaniowego - budynek o funkcji gospodarczo-produkcyjnej. Ten zatem moment jest miarodajny, dla Wojewody, by ocenić sposób zagospodarowania nieruchomości wywłaszczonej, a mianowicie moment, gdy postanowiono nie usuwać - mającego charakter towarzyszący inwestycji budowy osiedla mieszkaniowego - baraku gospodarczego, tylko przekształcić go w zakład produkcyjny. Skoro zatem tego rodzaju budynek powstał na części parceli [...] i istniał on w dacie złożenia podania o zwrot, to oznacza to, że ta powierzchnia gruntu podpada pod zakres zastosowania art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. i należy ją zwrócić spadkobiercom poprzedniego właściciela.

Dodatkowym argumentem przemawiającym za uznaniem, iż realizacja baraku gospodarczego w miejscu m.in. części parceli [...] była niezgodna z celem wywłaszczenia, są wnioski wynikające z odnalezionych dokumentów archiwalnych. Na pierwszy plan wysuwają się tutaj plansze zagospodarowania Osiedla S.. Obie mapy - realizacyjny plan zagospodarowania Osiedla S. z kwietnia 1965 r,, numer [...], a wcześniej załącznik graficzny do decyzji Prezydium RN m. P. z [...] lipca 1964 r. znak [...], nie pozwalają na uznanie, że wywłaszczyciel planował budowę owego baraku. Po drugie organ II instancji zważył, że z odnalezionej dokumentacji wprost wynika, że na analizowanym terenie planowano jedynie budynki mieszkalne i to od dwóch do pięciu kondygnacji. Tymczasem barak miał jedną kondygnację. Po trzecie Wojewoda zwrócił uwagę, iż na Osiedlu S. planowano lokalizację trzech placyków gospodarczych (w skład, których wchodził plac zabaw). W tym miejscu zauważyć należy, iż zgodnie z realizacyjnym planem zagospodarowania Osiedla S. z kwietnia 1965 r. numer [...], a wcześniej załącznikiem graficznym do decyzji Prezydium RN m. P. z [...] lipca 1964 r., znak [...], jeden placyk przewidywany był pomiędzy istniejącą w chwili wywłaszczenia zabudową mieszkaniową przy ulicy [...], a projektowanym blokiem oznaczonym numerem "9". W zaplanowanym dla tego placu miejscu, w części, znalazł się natomiast barak gospodarczy.

W sprawie uznano, iż nie przysługuje spadkobiercom J. M. prawo do zwrotu części parceli [...] odpowiadającej części działki [...]. Mowa tutaj o obszarze tej parceli położonym na zachód, w kierunku ulicy [...], od omawianego baraku, a który znajdował się w miejscu odpowiadającym projektowanej działce numer [...]. W tym miejscu Wojewoda zauważa, iż na tym gruncie znajduje się zieleń oraz nawierzchnia kamienno-piaszczysta służąca za parking dla samochodów. Nie można wykluczyć, iż w przeszłości na tym terenie rosła trawa, jednak została ona zniszczona wskutek parkowania tam samochodów osobowych. Po drugie grunt ten w tej części, stanowi przestrzeń po której poruszają się mieszkańcy osiedla. Świadczą o tym ścieżki piesze, odchodzące w głąb osiedla, od omawianego obszaru działki numer [...]. Zdaniem organu II instancji tego rodzaju sposób zagospodarowania części działki numer [...] jest zgodny z celem wywłaszczenia. Na analizowanej części działki numer [...] nie znajduje się, ani nie znajdował się żaden obiekt sprzeczny z celem wywłaszczenia, jakim było budownictwo mieszkaniowe, a jak miało to miejsce w przypadku projektowanej działki numer [...].

Wojewoda, zwracając projektowaną działkę numer [...], zatwierdził podział, w wyniku którego powstała działka, która nie ma bezpośredniego dostępu do drogi publicznej. Droga publiczna znajduje się na działce numer [...], arkusz mapy [...], obręb D., gdzie biegnie ulica [...]. Niemniej organ odwoławczy podziela pogląd, że zgodnie ze stanowiskiem zawartym w wyroku WSA w Krakowie z 12 listopada 2012 r. sygn. akt Ił SA/Kr [...], decyzja o zwrocie nieruchomości nie jest decyzją o zatwierdzeniu projektu podziału nieruchomości. Stosownie do art. 96 ust 1b u.g.n., w przypadku wydzielenia części nieruchomości na potrzeby zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie wydaje się decyzji o zatwierdzeniu podziału, a ostateczna decyzja o nabyciu własności lub użytkowania wieczystego albo ostateczna decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości jedynie zatwierdza podział, który zaprojektowano tylko i wyłącznie w celu zindywidualizowania i określenia przedmiotu zwrotu. Tak ustawowo określony skutek decyzji o zwrocie części nieruchomości nie oznacza, że do samej decyzji zastosowanie mają wszystkie przepisy regulujące zasady podziału nieruchomości, a w szczególności przepisy art. 93 ust. 3 i art. 99 ustawy. Zgodnie tymi przepisami podział nieruchomości .nie jest dopuszczalny, jeżeli projektowane do wydzielenia działki gruntu nie mają dostępu do drogi publicznej; za dostęp do drogi publicznej uważa się również wydzielenie drogi wewnętrznej wraz z ustanowieniem na tej drodze odpowiednich służebności dla wydzielonych działek gruntu albo ustanowienie dla tych działek innych służebności drogowych. Jeżeli zapewnienie dostępu do drogi publicznej ma polegać na ustanowieniu służebności, podziału nieruchomości dokonuje się pod warunkiem, że przy zbywaniu działek wydzielonych w wyniku podziału zostaną one ustanowione. Zastrzeżenie takiego warunku w decyzji o zwrocie nieruchomości nie jest możliwe (podobnie: WSA w Krakowie w wyroku z 6 sierpnia 2013 r., sygn. akt II SA/Kr 431/13, NSA w wyroku z 16 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 1020/08, w którym stwierdzono: "Nie wprowadzają one (dop. własny: przepisy regulujące problematykę zwrotów nieruchomości wywłaszczonych) innych przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (dostęp do drogi publicznej, możliwość obsługi komunikacyjnej działki, możliwość samodzielnego zagospodarowania działki) niż wskazane vi' art. 137 ust. 1 u.g.n., przeciwnie przepis art. 139 stanowi, że nieruchomość podlega zwrotowi w stanie, w jakim znajduje się w dniu jej zwrotu"). Identyczne stanowisko, jak scharakteryzowano powyżej, zajął WSA w Rzeszowie podając, że: "Natomiast przepisy art. 136 ust. 3 ir zw. z art. 137 ust. I i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami ustalają kryteria zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Wśród tych kryteriów nie ma kryterium dopuszczalności podziału działki z uwagi na jej dostęp do drogi publicznej i organy nie mogły wprowadzić dodatkowej. pozaustawowej przesłanki zwrotu nieruchomości(wyrok z 9 października 2008 r., sygn. akt II SA/Rz 449/08).

Wojewoda stwierdził, iż Starosta [...] prawidłowo ustalił przedmiot postępowania - a mianowicie jakim działkom odpowiadają dawne parcele o numerach [...], [...] i [...] - pozyskując między innymi wypisy i wyrysy z rejestru gruntów. Organ I instancji prawidłowo ustalił podmioty uprawnione do złożenia wniosku o zwrot - a mianowicie spadkobierców po J. M.. Wojewoda stwierdza, iż Starosta poznański jednak uchybił art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozpatrzenia całości materiału dowodowego i nie dążenie do wyjaśnienia prawdy materialnej. Starosta [...] nie podjął czynności pozwalających na szczegółowe odtworzenie stanu faktycznego niniejszej sprawy. Niemniej ten zakres postępowania mógł konwałidować Wojewoda, zwłaszcza, że postępowanie w niniejszej sprawie toczy się już od ponad 10 lat, a co niewątpliwie świadczy o naruszeniu w stopniu istotnym zasady szybkości i wnikliwości postępowania administracyjnego. Poczynione w instancji odwoławczej ustalenia mają charakter czynności wyjaśniających - uzupełniających. Przeważający bowiem, dla rozstrzygnięcia, materiał dowodowy zdobył jednak Starosta [...]: P. przez Wojewodę dodatkowa dokumentacja, związana z projektowanym Osiedlem S. pozwoliła jedynie doprecyzować, jaki był cel wywłaszczenia, a który był znany, dzięki czynnościom przeprowadzonym przez Starostę P.. Odnalezienie tych dokumentów było dla organu II instancji asumptem, by w sprawie zdecydować się na orzeczenie kasacyjno- reformatoryjne, a zatem orzec zgodnie z prawdą materialną i w zgodzie z przepisami rozdziału 6 działu III u.g.n. Skoro zaś organ II instancji zdecydował się na orzeczenie reformatoryjne o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej, to naturalną w tej mierze konsekwencją było: pozyskanie projektu podziału nieruchomości typowanej do zwrotu oraz operatu szacunkowego określającego jej wartość.

Ubocznie wskazać należy, iż zgodnie z art. 138 § 2 k.pa. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. W sprawie niniejszej, czego dowodzi zarówno decyzja częściowa z [...] marca 2015 r. (której nie można byłoby wydać, gdyby miało zapaść orzeczenie kasacyjne, ze względu na zwrot "w całości" użyty w przytoczonym przepisie), konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy nie miał istotnego wpływu na rozstrzygnięcie. Pozyskane dowody poświadczały bowiem o zasadności orzeczenia o odmowie zwrotu działki numer [...], a zatem rozstrzygnięcie organu I instancji nie uległo zmianie. Jedyny zakres, w jakim rozstrzygnięcie Starosty [...] uległo zmianie, dotyczy działki numer [...]. Niemniej, w ocenie Wojewody, daleko idący byłby pogląd, iż należało sprawę zwrócić organowi I instancji po to tylko, by ten wydzielił działkę gruntu i ją zwrócił - na podstawie dokumentów archiwalnych odnalezionych przez Wojewodę. Wszak organ II instancji doszedł do przekonania o zasadności zwrotu części działki numer [...] dopiero wtedy, gdy określone dowody archiwalne (precyzujące cel wywłaszczenia) odnalazł. Nie mógł Wojewoda wiedzieć, przed odnalezieniem dokumentacji archiwalnej, że w wyniku jej znalezienia konieczny będzie zwrot części działki numer [...], ponieważ nie znał treści tych dokumentów. Z kolei po przeprowadzeniu czynności wyjaśniających, mających charakter uzupełniający, a dzięki którym odtworzono, jaki był zamiar planistyczny w przypadku Osiedla S., to nie istniał już żaden zakres czynności wyjaśniających, które należałoby przeprowadzić i które miałyby wpływ na rozstrzygnięcie. Jedyną czynnością, którą należało - po zdobyciu dokumentacji archiwalnej - przeprowadzić było wydzielenie odpowiedniej części działki numer [...], a co mógł uczynić organ II instancji.

Wojewoda zastosował w sprawie niniejszej odpowiednio art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 104 § 2 k.p.a. i orzekł w instancji odwoławczej częściowo, uznając, iż taka decyzja jest w świetle prawa dopuszczalna. W sprawie niniejszej taka możliwość zaszła, gdyż K. M. i B. M. zaskarżyły decyzję Starosty [...] w całości. Owe orzeczenie organu I instancji dotyczy czterech aspektów: odmowy zwrotu działek [...], części [...], części [...] i umorzenia postępowania w stosunku do części działki numer [...]. Każdy z tych aspektów jest podzielny w tym sensie, iż mógł stanowić w I instancji przedmiot pojedynczej decyzji częściowej. Niemniej organ I instancji z takiej możliwości nie skorzystał - nie dostrzegając ku zastosowaniu takiego mechanizmu podstaw - i wydał jedną decyzję odnośnie wszystkich czterech działek. Wojewoda dopiero w chwili obecnej mógł, zgodnie z zasadą prawdy materialnej przesądzić, czy wnioskodawcom przysługuje prawo do zwrotu działek o numerach [...] oraz części działki numer [...]. Nie było to możliwe w momencie, gdy wydawano decyzję częściową z 16 marca 2015 r. Ponadto organ odwoławczy zważył, iż za zastosowaniem odpowiednim art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 104 § 2 k.p.a. przemawiały również racje funkcjonalne. Oto bowiem nie wiadomo było, [...] marca 2015 r.. kiedy zostanie sporządzony projekt podziału nieruchomości oraz operat szacunkowy, czyli opinie pozwalające zakończyć sprawę w pozostałym, spornym aspekcie - a mianowicie co do działek o numerach [...] i części działki numer [...]. Dalsze utrzymywanie stanu zawisłości sprawy administracyjnej zatem w stosunku do wszystkich działek, chociaż w stosunku do niektórych z nich odmowa zwrotu była faktem przesądzonym (ze względu na przesłankę, o jakiej mowa w art. 229 u.g.n. i niewątpliwe zrealizowanie zaplanowanych budynków mieszkalnych), niweczyłoby zasadę szybkości postępowania administracyjnego Ponadto godziłoby to w interes prawny użytkowników wieczystych tych działek ([...] i [...]), którzy znosić musieliby dalszy stan toczenia się względem ich nieruchomości postępowania administracyjnego. Wydana wówczas decyzja częściowa, a obecnie decyzja końcowa nie naruszają praw stron postępowania, ani tym bardziej samych odwołujących. Przedmiotem sprawy odwoławczej jest rozpoznanie odwołania - a zatem zbadanie legalności decyzji I instancji co do zasady w zaskarżonym tylko zakresie. Skoro organ odwoławczy takie odwołanie jest w stanie rozpoznać co do części odnoszącej co do pewnych, samodzielnych elementów zaskarżonej decyzji Starosty [...], to zbadanie prawidłowości pozostałych jej elementów w terminie późniejszym nie pozbawia prawa do odwołania (dwuinstancyjności postępowania) K. M. i B. M., ani tym bardziej prawa do skargi do sądu administracyjnego. Reasumując Wojewoda stwierdza zatem, iż nie dostrzega argumentów prawnych, funkcjonalnych, ani systemowych przeciwko koncepcji odwoławczej decyzji częściowej, a następnie decyzji końcowej i z tegoż względu orzekł jak w sentencji.

Konsekwencją zwrotu nieruchomości wywłaszczonej jest obowiązek zwrotu uzyskanego odszkodowania. W niniejszej sprawie odszkodowaniem za całą nieruchomość wywłaszczoną była kwota [...]złotych. W skład tej kwoty wchodziło: [...] złotych za nakłady w postaci parkanu z drutu kolczastego, zbiornika na wodę, dwóch furtek oraz altany; [...] złotych za nakłady roślinne (uprawy ogrodnicze) oraz [...] złotych za grunt. Skoro zwrotowi podlega część nieruchomości wywłaszczonej o powierzchni [...] m2, w dodatku pozbawiona nakładów i upraw ogrodniczych, to należy uznać, iż proporcjonalna część otrzymanego wówczas odszkodowania, za projektowaną działkę numer [...], to [...] złotych [wynika to z tego, że kwotę [...]złotych podzielono przez powierzchnię całej nieruchomości ([...] nr) i przemnożono otrzymany wynik przez powierzchnię zwracanej działki]. Kwota ta podlega waloryzacji przy uwzględnieniu wskaźników rocznych cen towarów i usług konsumpcyjnych za okres 1966-2015 r., a także dostępnego miesięcznego wskaźnika z marca 2016 r. Waloryzacja odszkodowania podlegającego zwrotowi może co najwyżej uwzględniać wskaźniki waloryzacyjne za lata poprzedzające wydanie decyzji, a które opublikowane zostały przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Tak też w niniejszej sprawie uczyniono waloryzując kwotę [...])0 złotych, poprzez przemnożenie jej przez łączny wskaźnik waloryzacji na poziomie 4597,724493299230 (łączny wskaźnik waloryzacji bierze się stąd, że dokonano przemnożenia przez siebie wszystkich branych pod uwagę wskaźników waloryzacji). Wynik tego iloczynu należało poddać denominacji. W efekcie przeprowadzonych obliczeń otrzymano kwotę [...]złotych.

Zgodnie z art. 140 ust. 2. u.g.n. odszkodowanie pieniężne podlega waloryzacji, z tym że jego wysokość po waloryzacji, nie może być wyższa niż wartość rynkowa nieruchomości w dniu zwrotu, a jeżeli ze względu na rodzaj nieruchomości nie można określić jej wartości rynkowej, nie może być wyższa niż jej wartość odtworzeniowa. By uczynić zadość powyższemu, został sporządzony operat szacunkowy rzeczoznawcy majątkowego M. S. z 31 marca 2016 r. Ze sporządzonego dokumentu wynika, że projektowana działka numer [...] jest warta [...] złotych. Powyższe oznacza, iż kwota [...]złotych jako zwaloryzowane odszkodowanie podlegające zwrotowi, nie przewyższa wartości rynkowej zwracanej działki.

Organ odwoławczy uznaje, iż dowód w postaci operatu szacunkowego biegłego M. S. jest wiarygodny i może stanowić podstawę ustalenia wartości rynkowej nieruchomości podlegającej zwrotowi w myśl art. 140 ust. 2 i ust. 4 u.g.n. zważywszy, że autor operatu szacunkowego właściwie ocenił stan przedmiotu wyceny w dacie wywłaszczenia - tj. jako grunt niezabudowany. Analiza operatu szacunkowego pozwala wyprowadzić wniosek, iż wycenę oparto na metodzie zgodnej z art. 154 ust. 1 u.g.n. i przy

uwzględnieniu takich nieruchomości, które obiektywnie uznać można za podobne. Z tych wszystkich względów Wojewoda podnosi, iż operatowi szacunkowemu autorstwa M. S. przyznać należy wartość dowodową dla celów niniejszego postępowania administracyjnego w świetle art. 80 k.p.a

Dalej organ odwoławczy argumentuje nie podzielił zarzutów odwołujących, iż przysługuje wnioskodawcom zwrot działki numer [...] oraz całej części działki numer [...], odpowiadającej części parceli [...]. Przyczyny tego są takie, że jedynie w odniesieniu do projektowanej działki numer [...] stwierdzić można brak realizacji celu wywłaszczenia - budowę baraku gospodarczego, mającego charakter budynku przemysłowego, jako zaplecze budowy osiedla, zamiast zieleni osiedlowej, chodnika i placyku gospodarczego. Budynku tego nie usunięto po zrealizowaniu osiedla, tylko umożliwiono jego użycie na cele przemysłowe.

B. i K. M. zarzucają, iż zwrot projektowanej działki numer [...] będzie krzywdzący, gdyż nie będą one mieć dostępu do drogi publicznej. Po pierwsze, co już zważono, realizacja roszczenia o zwrot nieruchomości wywłaszczonej, nie jest uzależniona od tego, czy wraz ze zwracanym prawem własności uzyska się działkę, mającą dostęp do drogi publicznej. W tej mierze warto wskazać, że zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2016 r. poz. 380), jeżeli nieruchomość nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej lub do należących do tej nieruchomości budynków gospodarskich, właściciel może żądać od właścicieli gruntów sąsiednich ustanowienia za wynagrodzeniem potrzebnej służebności drogowej (droga konieczna). Marginalnie warto podkreślić, iż projektowana działka numer [...] graniczyć będzie z każdej strony z działką numer [...], stanowiącą przedmiot własności Miasto.

Wskazano, iż ustawodawca przewidział, że w ramach postępowania o zwrot nieruchomości zwrócić można to, co uznaje się za zbędne na cel wywłaszczenia. Nie bada się zatem, czy teren jest potrzebny na inny cel, lecz czy został on zagospodarowany w sposób, pozwalający stwierdzić - obiektywnie - zgodność z celem wywłaszczenia. Jeśli taką niezgodność, umożliwiającą zwrot nieruchomości wywłaszczonej, stwierdza się jedynie co do części nieruchomości wywłaszczonej, to wówczas wydziela się ten fragment powierzchni ziemskiej, który nadaje się do zwrotu.

K. i B. M. zarzucają, iż nie były powiadomione o terminie oględzin działek przez: biegłego geodetę i biegłego rzeczoznawcę majątkowego. Wojewoda zauważa, że jeżeli odwołujące mają jakiekolwiek zastrzeżenia co do sporządzonych opinii, to mogły je wnieść po otrzymaniu zawiadomienia z 5 kwietnia 2016 r. o możliwości zapoznania się z aktami sprawy, przed wydaniem decyzji.

W piśmie z 12 kwietnia 2016 r. jego autorki podają, że domagają się wyjaśnienia, kto otrzyma resztę należnej im części działki numer [...] z dogodnym dojściem od ulicy [...]. Wojewoda wyjaśnia, iż przedmiotem postępowania zwrotowego jest m.in. aspekt zwrotu części wywłaszczonej parceli [...] odpowiadającej części działki numer [...]. Jedynymi podmiotami uprawnionymi do ich zwrotu ("otrzymania"') są spadkobiercy po J. M.. Skoro Wojewoda, w niniejszej decyzji, odmówił zwrotu części tej działki, z przyczyn w uzasadnieniu wskazanych, to oznacza to, że nikt nie otrzyma tego gruntu w ramach postępowania zwrotowego. Innym natomiast aspektem jest to, że Miasto - jako właściciel tego gruntu - może np. jakąś część tej działki sprzedać.

B. M. i K. M. podniosły, że domagają się ustalenia kiedy sąsiednia działka o numerze [...] została dołączona do działki numer [...] i kto był właścicielem tej działki, przed jej wywłaszczeniem. Wojewoda wyjaśnia, iż z mapy znajdującej się na k. 156 akt II instancji (tom 1) wynika, że działka numer [...] to była część dawnej parceli o numerze [...], a jej współwłaścicielami byli - jak wynika z tej mapy - "J. G. i współwłaściciele"'. Odnosząc się do pierwszej kwestii, to organ odwoławczy podaje, iż nie miał obowiązku ustalać, od kiedy działka numer [...] zaczęła stanowić - razem z działką numer [...] - gospodarczą całość.

B. i K. M. napisały, że domagają się wyjaśnienia kto jest właścicielem działki numer [...] oraz kto postawił na niej tabliczkę "Teren prywatny wjazd wzbroniony". Właścicielem działki numer [...] jest Miasto, natomiast wskazana tabliczka stoi na sąsiedniej działce numer [...] (tj. tej na której stoi blok mieszkalny o adresie "K. 9- 11" i przy którym to bloku znajduje się droga dojazdowa do garaży) i za jej postawienie odpowiadają, najprawdopodobniej, jej właściciele lub współwłaściciele.

Wojewoda stwierdza, iż w sprawie należało orzec jak w sentencji poprzez utrzymanie w mocy części punktu I decyzji Starosty [...] w zakresie odnoszącym się do działki numer [...], natomiast w zakresie części działki numer [...] orzec należało

zwrocie projektowanej działki [...], odmowie zwrotu części działki numer [...], jak

umorzeniu postępowania I instancji, w tej części, w stosunku do spółki [...]

Wydając niniejszą decyzję zastosowano art. 96b ust. 2 u.g.n, zgodnie z którym w przypadku wydzielenia części nieruchomości na potrzeby zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie wydaje się decyzji podziałowej, lecz zatwierdza się projekt podziału. W niniejszej sprawie zatwierdzono projekt podziału sporządzony przez geodetę E. P.. który posiada uprawnienia geodezyjne o numerze 9133. Organ II instancji stwierdza, iż zatwierdzany projekt podziału został sporządzony prawidłowo.

Umorzenie postępowania, w wyznaczonej w sentencji decyzji części, jest konieczne względem spółki [...], ponieważ w toku postępowania podmiot ten utracił przymiot strony postępowania. Jak wykazano, spółka ta nie jest już dzierżawcą działki numer [...]. Stało się tak, zapewne, wskutek zburzenia znajdującego się na tej działce budynku, a z którym spółka (wówczas jeszcze Spółdzielnia [...]) wiązała określone zamierzenia inwestycyjne: w tym plan wykupienia działki numer [...] na własność. Skoro spółka [...] nie jest dzierżawcą działki numer [...], to chociaż dotychczas była stroną postępowania w ujęciu procesowym i materialnym, to wskutek utraty prawa dzierżawy, wydana decyzja końcowa nie wpływa na jej prawa i obowiązki. Z tych względów postępowanie I instancji należało, w wyznaczonym zakresie, umorzyć.

Organ odwoławczy zastosował odpowiednio art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 104 § 2 k.p.a. mając baczenie na zasadę szybkości i wnikliwości postępowania wyrażoną w art. 11 k.p.a. i wartości wysłowione w art. 7 i 8 k.p.a. Organ odwoławczy wydał decyzję końcową, która wspólnie z decyzją częściową z 16 marca 2015 r. rozpoznaje odwołanie K. i B. M. wywiedzione od zaskarżonej decyzji Starosty [...] w całości.

Skargę do Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję Wojewody złożyli B. M., K. M., E. M. M., H. M.-B.

zaskarżając powyżej wskazaną decyzję w części dotyczącej: odmowy zwrotu działki nr [...] oraz odmowy zwrotu części działki nr [...] odpowiadającej parceli nr [...].

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. naruszenie art. 137 ust. 1 pkt 2 i art. 137 ust 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U z 2015 r., poz. 1774, ze zmianami,) poprzez błędne przyjęcie, iż przesłanki zwrotu nieruchomości w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione, z uwagi na to, iż nieruchomość nie stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

W oparciu o tak sformułowany zarzut; na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa wniesiono o jej uchylenie w całości oraz na podstawie art. 135 ppsa o uchylenie decyzji organu I instancji w części dotyczącej odmowy zwrotu działki nr [...] oraz części działki nr [...] odpowiadającej parceli nr [...].i o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Profesjonalny pełnomocnik w imieniu skarżących na rozprawie sądowoadministracyjnej podtrzymał żądnie skargi.

Pod Sygnatura akt II SA/Po 552/16 została zarejestrowana druga skarga na tę samą decyzję złożona przez Miasto.

W tej skardze sformułowano zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego art. 7, art. 8, art. 15 i art. 77 § 1, art. 80, art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego,

przepisów prawa materialnego art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1, art. 139, art. 140 ust. 1-4, art. 216 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

wnosząc o:

uchylenie zaskarżonej decyzji jako niezgodnej z prawem, i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Uzasadniając zarzut argumentowano, że w trybie art. 136 K.p.a. może być uzupełniona opinia biegłego, ale sporządzenie operatu szacunkowego oznacza w istocie przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w znacznej części i oznacza konieczność wydania przez organ odwoławczy decyzji kasacyjnej z art. 138 § 2 K.p.a.

Skarżący stwierdza, że Wojewoda również nie przeprowadził w pełnym zakresie postępowania dowodowego, nie zebrał całego materiału niezbędnego do orzekania w sprawie, a swoje ustalenia oparto jedynie na niekompletnym materiale dowodowym. Powyższe prowadzi do naruszenia jednej z podstawowych zasad postępowania administracyjnego - zasady dochodzenia prawdy obiektywnej, ujętej w art. 7 Kpa, mającej istotny wpływ na ukształtowanie całego postępowania administracyjnego.

Uzasadniając zarzut naruszenia prawa materialnego podano, że wprawdzie powołany w akcie notarialnym cel wywłaszczenia jest bardzo ogólny i podaje, że przyczyną jest budowa osiedla mieszkaniowego, to stwierdzić należy, że powstały na wywłaszczonym gruncie pawilon socjalno administracyjny został wybudowany na potrzeby budowy osiedla mieszkaniowego, powstał w terminie w jakim powstało osiedle i nie ma znaczenia, że miał być po wybudowaniu osiedla rozebrany, a następnie służył jako zakład pracy chronionej. Sam fakt pobudowania budynku spełnia przesłanki wyrażone w przepisie art. 137 cytowanej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r.

Brak jest ustalenia przez organ II instancji, który dokonał zwrotu części działki [...] (projektowana działka nr [...]), że działki będące przedmiotem postępowania zwrotowego znajdują się w granicach planu realizacyjnego budowy osiedla mieszkaniowego zatwierdzonego decyzją o lokalizacji szczegółowej z dnia [...] października 1964 r., nr [...], nie można też stwierdzić, że cel nie został zrealizowany, bo nie zachował się załącznik graficzny do planu realizacyjnego osiedla. Skarżący stwierdza, powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 maja 2003 r., sygn. ISA 1860/01, że :"jeżeli po wybudowaniu osiedla mieszkaniowego na wywłaszczonej nieruchomości przestano wykorzystywać budynek socjalno - administracyjny (gospodarczy ) w pierwotnym celu (bo np. przestały istnieć potrzeby, dla których go wybudowano), to taka okoliczność nie stanowi przesłanki pozwalającej uznać, iż dana nieruchomość stała się zbędna ..."Jak wyjaśniono w uzasadnieniu tego wyroku skoro cel wywłaszczenia został określony w sposób ogólny (budowa osiedla mieszkaniowego), a budynek socjalno - administracyjny należy do infrastruktury takiego osiedla, to nie można stwierdzić, że cel nie został zrealizowany. Uznać zatem należy, że początkowo nieruchomość była wykorzystywana na cel wywłaszczenia tj. budowę osiedla czyli jego infrastruktury.

Obie sprawy zostały połączone do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod Sygnaturą akt II SA/Po [...]

W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie i podtrzymał swoja argumentację także na rozprawie sądowoadaministracyjnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skargi okazały się niezasadne.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 poz.1066 .) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2).

Analogiczne unormowanie zawarte zostało w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r., poz. 718.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.". Oznacza to, że sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak zakreślonej kognicji, sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy i które obligują do wyeliminowania rozstrzygnięcia z obrotu prawnego. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd podzielił ustalenia faktyczne poczynione przez organ I i II instancji przyjmując je za własne i czyniąc podstawą swych rozważań.

Przedmiotem oceny jest legalność decyzji końcowej Wojewody z dnia [...] maja 2016,

Materialnoprawną podstawę decyzji wydanych w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy art. 136, art. 137, art. 216 oraz art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014r., poz. 518 ze zm.), dalej "u.g.n.".

Art. 136. 1. u.o.g.n. stanowi : Nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości.

2. W razie powzięcia zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, właściwy organ zawiadamia poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o tym zamiarze, informując równocześnie o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

3. Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.

Zgodnie zaś z Art. 137. 1 cyt. ustawy. Nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

2. Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część.

Mając na uwadze dyspozycje cytowanych przepisów organ odwoławczy w sposób prawidłowy i wszechstronny z uwzględnieniem właściwej wykładni prawa poczynił uzupełniające ustalenia w zakresie stanu faktycznego tak aby możliwe było wydanie merytorycznej końcowej decyzji. W tej części Sąd orzekający nie podziela zarzutu skargi wywiedzionej przez Miasto, że doszło do naruszenia przepisu art. 138 §2 kpa poprzez jego niezastosowanie i nie uchylenie decyzji organu pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W ocenie sądu nie może być mowy o naruszeniu zasady dwuinstancyjności albowiem istotny zakres postępowania dowodowego przed organem pierwszej instancji okazał się być prawidłowy i potrzebny dla rozstrzygnięcia, a organ drugiej instancji uzupełnił postępowanie poprzez odszukanie i omówienie dokumentów lokalizacyjnych z lat 60-tych XX wieku, a powołanie dowodu z opinii biegłego geodety i rzeczoznawcy majątkowego było konsekwencją przyjęcia koncepcji częściowego zwrotu po podziale działki.

W tym miejscu należy przypomnieć, że przedmiotem rozstrzygnięcia końcowego przez organ odwoławczy była odmowa zwrotu części działki o numerze [...] i odmowa zwrotu całej działki o numerze [...] Prawidłowo ustalając cel wywłaszczenia organ miał podstawę faktyczną dla ustalenia, że nie na całym obszarze wywłaszczonej nieruchomości cel wywłaszczenia został zrealizowany. Spadkobiercom postanowiono zwrócić fragment nieruchomości o powierzchni [...] m 2 poprzez dokonany w tym celu podział działki [...] na dwie działki nadając numery [...] którą zwrócono i [...] odmawiając zwrotu. Odnosząc się dalej do zarzutu Miasto, co do części zwróconej działki Sąd nie podziela argumentów skarżącego. Zgromadzony materiał dowodowy daje pełną podstawę do ustaleń wskazanych przez organ odwoławczy iż na obszarze owych [...] m2 istniał tymczasowy barak gospodarczy, który najpierw był wykorzystywany w związku z budową osiedla mieszkaniowego, a później wykorzystywany jako pomieszczenie produkcyjne przez spółdzielnie [...]. Żadna z tych form wykorzystywania tymczasowego baraku nie może być uznana za realizację celu wywłaszczenia. Przywoływana przez skarżącą Miasto treść uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6.05.2003 r. Sygn I SA [...] nie ma zastosowania w realiach tej sprawy albowiem wyrok ten zapadał w toku postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji uchylającej decyzję częściowo zwrotową. Tymczasem w realiach niniejszej sprawy organy po prawidłowym ustaleniu celu wywłaszczenia i omówieniu wszystkich dostępnych i związanych z realizacją tego celu dokumentach prawidłowo wywiodły, że budowa baraku nigdy nie mieściła się w ramach realizacji celu wywłaszczenia.

Odnosząc się do zarzutów skargi formułowanych przez spadkobierców osoby wywłaszczonej również w ocenie sądu nie znajdują uzasadnienia. Zakres skargi dotyczy odmowy zwrotu całej działki numer [...] oraz tego fragmentu działki numer [...], z której wydzielono działkę numer [...]. Odnośnie działki nr [...] organ orzekający prawidłowo ustalił i uzasadnił iż na tym fragmencie nieruchomości cel został zrealizowany albowiem znajduje się tam chodnik, zieleń wysoka w tym wieloletnie lipy . Odnośnie jednego budynku garażowego z podjazdem Sąd akceptuje wyjaśnienia, że nie można uznać iż jest to sprzeczne z celem wywłaszczenia z tej racji iż ten garaż stanowi całość z ciągiem garaży pobudowanych na działce sąsiedniej nie będącej przedmiotem tego postępowania. Ponadto można zasadnie przyjąć ,że budowa jednego garażu w kompozycji z ciągiem innych garaży nie stanowi zmiany jakościowej celu wywłaszczenia i jest to obiekt funkcjonalnie związany z zaplanowaną inwestycją. W latach 60-tych ubiegłego wieku koncepcja urbanistyczna budowy osiedla mieszkaniowego przewidywała budowę garaży albowiem w tamtych latach nie budowano tak jak obecnie garaży w podziemiu budynku wielomieszkaniowego.

Odnośnie wydzielonej z działki [...] działki [...], której także odmówiono zwrotu z racji realizacji celu wywłaszczenia Sąd orzekający doszedł do przekonania, że również jest to trafne wobec realizacji celu wywłaszczenia. Na tym fragmencie wywłaszczonej nieruchomości znajduje się zieleń, nawierzchnia kamienno – piaszczysta służąca za parking i ścieżki piesze łączące okalające osiedle ulice. W ocenie Sądu pozyskane przez organ odwoławczy wszystkie decyzje lokalizacyjne osiedla Szczepana pozwoliły organowi orzekającemu na przyjęcie tezy iż ta część tego osiedla pełni istotną funkcję terenu niezabudowanego i absolutnie koniecznego i planowanego w układzie urbanistycznym osiedla mieszkaniowego. Dla sądu jest oczywiste, że konieczna jest pewna wolna niezabudowana przestrzeń, która tworzy wspólną przestrzeń dla wszystkich mieszkańców osiedla mieszkaniowego. Jest ona również konieczna dla wietrzenia i właściwego nasłonecznienia i nie sposób zaakceptować aby każdy metr kwadratowy powierzchni był zabudowany.

Odnosząc się do zarzutów zawartych w obu skargach dotyczących naruszenia przepisów procesowych, dotyczących postępowania dowodowego, Sąd nie podzielił stanowiska, że mogły mieć one istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Wykorzystanie materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie, przyczyniło się do rozpatrzenia sprawy, o czym była mowa powyżej. Odwołując się do rozważań zawartych powyżej nie znajduje uzasadnienia twierdzenie skarg, że organy niedokładnie wyjaśniły stan faktyczny sprawy i nie poczyniły żadnych ustaleń, co do zagospodarowania działek zgodnie z celem wywłaszczenia.

W ocenie Sądu, organ odwoławczy odniósł się także do wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniach od decyzji organu I instancji.

Zgodnie z treścią art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle tego przepisu Sąd nie dopatrzył się również naruszeń przepisów postępowania, które skutkowałoby uchyleniem zaskarżonej decyzji.

W tym stanie rzeczy Sąd na zasadzie art. 151 P.p.s.a. oddalił wszystkie skargi, jak orzeczono w wyroku.