Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 239/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2010-04-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art.77 par.1, art.80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art.28 ust.2 pkt 3,5,6, ust.3 a i 3b
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: par. 3 ust.1 pkt 1-3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Piskozub (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Ryszard Maliszewski,, Sędzia WSA Wojciech Czajkowski, Protokolant Krzysztof Dzieliński, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2010r. sprawy ze skargi E. Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

I SA/Ol 239/10

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z dnia "[...]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku E. Z. o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy decyzję z dnia "[...]" o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Jak wynika z akt sprawy, Skarżąca prowadziła działalność gospodarczą w okresie od 16.07.1999r. do 31.12.2003r. na podstawie zaświadczenia o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej z dnia 13.07.1999r. w zakresie handlu detalicznego i hurtowego artykułami branży spożywczej, przemysłowej i ogrodniczej. Nie dopełniając ustawowego obowiązku opłacania należnych składek Skarżąca doprowadziła do powstania zadłużenia, które na dzień 12.01.2009r. obejmowało należności za okres 10/2000-10/2002, 12/2002-06/2003,08/2003-12/2003 i wynosiło ogółem 37 074,05 zł, w tym należność główna w wysokości 19 124,05 zł ( w tym należność główna z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne w części finansowanej przez płatnika składek w kwocie 3 190,94 zł), odsetki wyliczone na dzień złożenia wniosku tj. 09.09.2008r. w wysokości 17 950,00 zł. Powyższe zadłużenie obejmowało składki w części finansowanej przez ubezpieczonych w wysokości należności głównej 367,27 zł, w tym należność główna z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne 42,68 zł. Wysokość zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, o umorzenie których zwróciła się Skarżąca wyniosło ogółem 5 942,94 zł (w tym należność główna 3 190,94 zł oraz odsetki 2 752,00 zł).

Po rozpatrzeniu sprecyzowanego pismem z dnia 6 października 2008r. wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne wraz z należnymi z tego tytułu odsetkami decyzją z dnia "[...]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia ww. należności. Następnie decyzją z dnia "[...]" Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy powyższą decyzję.

Po rozpatrzeniu skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 10 czerwca 2009r. sygn. akt I SA/Ol 381/09 uchylił zaskarżoną decyzję. Wskazał, iż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W szczególności, nie dokonano pełnych ustaleń odnoszących się do przesłanek decydujących o umorzeniu należności z tytułu składek oraz sytuacji majątkowej i rodzinnej Skarżącej, a następnie oceny, czy w rozpatrywanej sprawie takie przesłanki wystąpiły.

Odnosząc się do sytuacji finansowej, rodzinnej oraz zdrowotnej Skarżącej organ wskazał, iż z oświadczeń Skarżącej wynika, że były mąż nie mieszka razem z nią. Po rozwodzie wyprowadził się z mieszkania zajmowanego dotychczas wspólnie. Nie uczestniczy w częściowym w utrzymaniu mieszkania. Skarżąca w miesiącu styczniu 2009r. dostała dofinansowanie do mieszkania z MOPS-u w M., jednak zostało ono cofnięte w miesiącu czerwcu 2009r. z uwagi na zadłużenie w opłatach czynszu. Były mąż nie regulował swojej części, wyrównał zaległość w kwocie ok. 180 zł, jednak od miesiąca lipca 2009r. opłaty za mieszkanie nie są dokonywane. W chwili obecnej w MTBS figuruje zadłużenie w wysokości 520 zł - jest to zaległość za 3 miesiące. Były mąż nie wywiązał się również z zobowiązania do uregulowania ostatniej raty za wykup mieszkania. Skarżąca nadmieniła, że postanowiła wymeldować byłego męża, gdyż on sam dobrowolnie nie chce tego zrobić. Ponadto, były mąż oczekuje, iż Skarżąca zapłaci mu kwotę 65 tys. zł. tj. równowartość połowy ceny ich mieszkania. Skarżąca podała, że mieszkanie zostało wykupione za 5000 zł. Jest to mieszkanie w starym budownictwie z ogrzewaniem piecowym. Skarżąca powyższe mieszkanie otrzymała po babci i mąż wprowadził się do niej. Od czasu zamieszkania w powyższym mieszkaniu nie było ono remontowane.

Odnosząc się do Swojego stanu zdrowia Skarżąca podała, że po przebytej operacji nie może dźwigać, pracować, większy wysiłek fizyczny kończy się bólami głowy i oczu. Na stałe zlecone ma leki, których miesięczny koszt wynosi 130 zł. Z kolei niepełnosprawna córka jest pod opieką Poradni Rehabilitacyjnej i Ortopedycznej. Ma również problemy z tarczycą. Ze względu na stan zdrowia konieczne są wizyty u lekarza średnio co dwa miesiące.

Skarżąca wskazała, że były mąż zobowiązanej nie poczuwa się do uczestniczenia w kosztach utrzymania córki. Płaci jedynie zasądzone alimenty w wysokości 200 zł miesięcznie, nie przekazuje żadnych dodatkowych środków. Skarżąca korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w M.. Dziecko korzysta z pomocy finansowej na zakup posiłków w szkole. Zobowiązana złożyła podanie o zapomogę na zakup opału i ziemniaków. Oświadczyła, iż później będzie się starała o wsparcie finansowe na zakup odzieży zimowej. Wskazała, iż do niedawna mogła liczyć na pomoc starszej córki, która w chwili obecnej nie może takiej pomocy zaoferować. Skarżąca nadmieniła, iż po zwolnieniu lekarskim przeszła na zasiłek dla bezrobotnych, który skończył się w kwietniu 2009r. Ponadto wskazała, iż budżet domowy obciąża spłata kredytu zaciągniętego przez jej byłego męża - 2000 zł w banku A..

W trakcie prowadzonego ponownie postępowania dowodowego Skarżąca przedstawiła: decyzje Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia "[...]’ o przyznaniu pomocy w formie świadczenia pieniężnego na zakup żywności w okresie od dnia 01.07.2009r. do dnia 31.08.2009r. w wysokości 60,00 zł miesięcznie, o przyznaniu świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego - dofinansowanie do zakupu leków w wysokości 100,00 zł, o przyznaniu świadczenia niepieniężnego z pomocy społecznej w formie posiłku w szkole, do której uczęszcza córka w okresie od dnia 01.09.2009r. do 31.12.2009r.; decyzję MOPS z dnia "[...]". o przyznaniu zasiłku okresowego z powodu bezrobocia w okresie od dnia 01.07.2009r. do dnia 31.07.2009r. w wysokości 102,50 zł miesięcznie; Wyrok Sądu Okręgowego w E. V Wydział Cywilny Rodzinny z dnia 04.06.2008r. o rozwodzie; orzeczenie o niepełnosprawności córki z dnia 15.12.2008r. Ponadto w toku postępowania wyjaśniającego uzyskano informacje z Urzędu Skarbowego oraz z Powiatowego Urzędu Pracy.

Uwzględniając powyższe organ uznał, że brak jest przesłanek przemawiających za pozytywnym rozpatrzeniem wniosku na podstawie art. 28 ust. 2 pkt 3, 5, 6 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( tekst jednolity Dz.U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585 ), gdyż ani Naczelnik Urzędu Skarbowego ani komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Skarżąca posiada majątek - nieruchomość - który stanowi źródło egzekucyjne. Tym samym nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Dodatkowo wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym ( art. 28 ust. 2 pkt 4a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych). W związku z powyższym, w ocenie organu, nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności ze względu na stan całkowitej nieściągalności

Rozpatrując z kolei umorzenie należności z tytułu składek w świetle art. 28 ust. 3a i 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz.U. z 2003r. Nr 141, poz. 1365) organ uznał, że Skarżąca nie wykazała, że poniosła straty materialne spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności, np. z powodu powodzi, pożaru, kradzieży, itp.

Organ podniósł, iż zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia, to Skarżąca zobowiązana była do wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie uiścić powstałych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niej i jej rodziny. Skarżąca musi liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż to należy do jej obowiązku, zaś odstąpienie od jego realizacji ma charakter zupełnie wyjątkowy.

Zdaniem organu, obecna sytuacja wnioskodawczyni jest niewątpliwie trudna, jednakże nie stanowi wystarczającej przesłanki do umorzenia należności. Pozostawanie bez pracy jest sytuacją przejściową i nie wyklucza potencjalnych możliwości zarobkowania oraz uzyskiwania dochodów, a także spłaty należności, zwłaszcza, że Skarżąca uczęszcza na kurs zorganizowany przez urząd pracy w celu przekwalifikowania oraz otrzymuje stypendium szkoleniowe, które za okres od 07.10.2009r. do 30.11.2009r. zostało wypłacone w wysokości 1 119,25 zł. Zdaniem Zakładu, Skarżąca ma szansę na uzyskanie dodatkowego źródła dochodu w przyszłości, a nawet ma możliwość spłaty zadłużenia, z wykorzystaniem ulgi wskazanej w art. 29 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, tj. umowy ratalnej. W razie bowiem przystąpienia przez zobowiązaną do stopniowej spłaty zadłużenia, byt rodziny oraz możliwość zaspokajania jej podstawowych potrzeb nie będzie zagrożona. Ponadto art. 29 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych gwarantuje wstrzymanie biegu odsetek za zwłokę począwszy od następnego dnia po dniu wpływu wniosku o udzielenie ulgi, przy założeniu, że umowa ratalna zostanie przez strony podpisana i zobowiązana przystąpiłaby do jej realizacji.

Odnosząc się do stanu zdrowia Skarżącej organ uznał, że nie zachodzi przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia. Dla jej wystąpienia niezbędne jest nie tylko istnienie przewlekłej choroby zobowiązanego, ale także skutek tej choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskiwania dochodu. Natomiast Skarżąca przedłożyła orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności, które ustala u niej umiarkowany stopień niepełnosprawności na okres od 30.05.2008r. do 31.05.20l0r. Przedmiotowe orzeczenie ogranicza zdolność wnioskodawczyni do zatrudnienia jedynie okresowo, wobec tego nie zachodzi stan utrwalonej przewlekłej choroby Skarżącej. Odnosząc się z kolei do złego stanu zdrowia córki, organ wskazał, iż pomimo wezwania do przedstawienia dokumentów potwierdzających jej obecną sytuację zdrowotną, Skarżąca nie złożyła aktualnych dokumentów ( w aktach sprawy znajdują się jedynie dokumenty z 2007r.).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie Skarżąca przedstawiła ponownie swoją sytuację materialną oraz zdrowotną. Odnosząc się z kolei do stanu zdrowia córki wskazała, iż w miesiącu październiku poddana została operacji, mającej na celu korektę skoliozy. Córka do szkoły wróciła dopiero 8 lutego 2010r., natomiast przez cały ten czas opiekowała się nią Skarżąca.

Ponadto wskazała, że w 2007 roku, kiedy jeszcze Skarżąca posiadała pracę, wystąpiła do ZUS o rozłożenie zadłużenia na raty. Obecnie, gdy Skarżąca jest bezrobotną nie może podpisać zobowiązania, z którego nie będzie mogła się wywiązać.

Dodatkowo wskazała, iż Jej były mąż zgłasza tylko roszczenia finansowe w związku z podziałem majątku. Skarżąca nie może liczyć na jego pomoc, nawet gdy jeździ z córką do lekarza.

Podniosła, iż korzysta z pomocy opieki społecznej, która finansuje obiady córki w szkole. Ma problemy z opłaceniem kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania, jak również ponosi spore wydatki związane z wykupieniem lekarstw ( ok.180 zł miesięcznie). Natomiast w chwili obecnej, źródłem utrzymania są alimenty i zasiłek rodzinny.

W odpowiedzi na skargę, Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał skargę za niezasadną i wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki sąd Administracyjny w Olsztynie rozpatrując sprawę zważył, co następuje:

Stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Sąd administracyjny wykonuje wymiar sprawiedliwości, poddając kontroli akty wydawane przez organy administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Tylko w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa Sąd władny jest wzruszyć zaskarżony akt. Nie każde wszak naruszenie prawa przez organy administracji publicznej daje Sądowi podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji. Artykuł 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej jako p.p.s.a.) określa, kiedy decyzje podlegają uchyleniu.

Skargę uznać należało za uzasadnioną, bowiem zaskarżona decyzja nie odpowiada przepisom prawa.

Sprawa rozpoznawana przez Sąd dotyczyła negatywnie rozpoznanego przez Prezesa ZUS wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Okolicznością bezsporną jest to, że wydana decyzja ma charakter decyzji uznaniowej. Prawodawca, ustanawiając materialnoprawną podstawę umorzenia należności z tytułu składek upoważnił organ, jakim jest ZUS do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego, pozostawiając mu ocenę, czy w konkretnej sprawie występują okoliczności uzasadniające umorzenie, jak również ocenę zakresu tego umorzenia. W przypadku norm uznaniowych kształtujących podstawę prawną zaskarżonej decyzji w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek, sąd administracyjny zobowiązany jest w pierwszej kolejności do poddania kontroli podstaw prawnych i faktycznych takiej decyzji, a w szczególności do oceny, czy organ administracji uwzględnił przy jej podjęciu przesłanki prawne i faktyczne sprawy.

Kontrola sądu administracyjnego dotyczy w istocie przestrzegania przez organ podejmujący decyzję dyrektyw wyboru między możliwościami zawartymi w powołanej w decyzji normy uznaniowej, w szczególności w zakresie norm zawartych w art. 28 ust. 1 – 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak i w przepisie § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r.

Zatem obok konieczności oceny ustalonego stanu faktycznego z punktu widzenia przesłanek z art. 28 ust. 1 – 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zachodzi też konieczność wykazania, że uznaniowy charakter decyzji nie ma cech dowolności, gdyż zaistnienie takiej ewentualności nie byłoby do pogodzenia z wymogami państwa prawnego. ZUS przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona, gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy, stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym.

Wskazać należy, że zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 - 4. Ustęp 2 stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W ust. 3 określono katalog zamknięty przypadków całkowitej nieściągalności. Natomiast w ust. 3a postanowiono, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W myśl zaś ust. 3b minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Zakład może umorzyć należności z tytułu nieopłaconych składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zaakcentować należy, że w niniejszej sprawie istotną z punktu widzenia podanych przez stronę okoliczności uzasadniających złożony przez nią wniosek, była przesłanka wymieniona w przepisie § 3 ust. 1 pkt 3) rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r..

W świetle powyższej regulacji, bezsporne jest w sprawie, że zobowiązana po przebytej operacji, otrzymała orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, że jest częściowo niezdolna do pracy do dnia 31.10.2010 roku, cierpi na bóle, które uniemożliwiają wykonywanie pracy.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, iż skarżąca pozostaje bez środków do życia, nie otrzymując żadnej pomocy z gminy, poza alimentami na córkę A., w wysokości 200zł miesięcznie. Córka A., uczennica gimnazjum, po przebytej operacji kręgosłupa wymaga opieki, została zaliczona umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Ponadto skarżąca nie może znaleźć jakiegokolwiek zajęcia zarobkowego, w celu utrzymania rodziny.

W motywach decyzji z dnia "[...]", dokonał oceny stanu zdrowia skarżącej i jej córki, jednocześnie zawarł w uzasadnieniu decyzji tezę, że zobowiązana mając czasowe ograniczenie możliwości zatrudnienia, w przyszłości może podjąć pracę. Twierdzenie to, w ocenie Sądu, nie znajduje potwierdzenia w świetle zgromadzonych dowodów oraz jest sprzeczne z treścią wyżej wskazanego § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, zgodnie z którym to właśnie przewlekła choroba, pozbawiająca zobowiązaną możliwości uzyskiwania dochodu jest przesłanką uzasadniającą umorzenie należności. W niniejszej sprawie należało się zatem skupić na tym, czy sytuacja majątkowa strony skarżącej, która jest konsekwencją jej stanu zdrowia, uzasadnia wniosek o umorzenie należności i czy ZUS należycie kwestię tę wyjaśnił.

Rozwijając powyższą kwestię zauważyć należy, iż ZUS zgromadził dane dotyczące sytuacji zdrowotnej i majątkowej skarżącej.

Nie mniej wnioski, które wywiódł na ich podstawie pozostają w kolizji ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Za zbyt daleko idący, wobec bardzo trudnej sytuacji strony związanej z chorobą, uniemożliwiającą jej zarobkowanie oraz powodującą trudność w rozwiązywaniu problemów życia codziennego, należy zatem uznać wniosek organu, że istnieje bądź w przyszłości może istnieć możliwość opłacenia należności z tytułu zaległych składek. W przedmiotowej sprawie, nie sposób nie przyjąć, że sytuacja skarżącej odpowiada wyrażonej w przepisie § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. przesłance umorzenia zaległych składek. Należy zaznaczyć, iż organ nie uzasadnił (w ocenie Sądu w świetle zaaprobowanych dowodów nie sposób uzasadnić wniosek organu), dlaczego sytuacja skarżącej nie spełnia ustawowej przesłanki umorzenia należności.

Podkreślenia wymaga, że nawet ustalenie, iż skarżąca spełnia przesłanki do umorzenia zaległości, organ – w ramach uznania administracyjnego – ma prawo odmówić udzielenia ulgi, uzasadniając swoje stanowisko co do odmowy przyznania jej stronie. Wystąpienie owej przesłanki nie oznacza bowiem, że organ jest automatycznie zobowiązany do przyznania wnioskowanej ulgi. Instytucja uznania administracyjnego nie oznacza jednak dowolności. Odmowa umorzenia należności w takiej sytuacji musi opierać się na rzeczywistych podstawach i być prawidłowo uzasadniona.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, zasadniczym argumentem przemawiającym za odmową przyznania żądanej ulgi było wskazanie na konsekwencje prawne, jakie po stronie skarżącej tworzyłoby umorzenie należności z tytułu składek. Decyzją ZUS odmówiono bowiem stronie przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy ze względu na niespełnienie przesłanki posiadania wymaganego okresu składkowego. Zdaniem składu orzekającego, powyższa ocena ZUS wskazująca, które z możliwych do przyjęcia w sprawie rozwiązań jest bardziej korzystne dla strony, w istocie przekracza ramy kompetencji ustanowionych instytucją uznania administracyjnego. Decyzja o tym, co w okolicznościach konkretnej sprawy jest dla zobowiązanego korzystniejsze, należy bowiem do niego samego. Wyprowadzając ocenę, iż w interesie strony leży uregulowanie należności, ZUS nie wziął natomiast pod uwagę uwarunkowań, które stanęły u podstaw wniosku o umorzenie zaległości, tj. braku możliwości opłacenia zaległości z tytułu składek i braku perspektyw, że ich uregulowanie będzie kiedykolwiek możliwe. Abstrahując od powyższego, wskazać należy, że pozytywna decyzja o umorzeniu należności z tytułu składek zawsze znajduje przełożenie na wysokość przyszłego świadczenia emerytalnego, czy rentowego beneficjenta takiej ulgi poprzez nieuwzględnienie przy ustalaniu prawa do emerytury lub renty okresów składkowych, które podlegały umorzeniu. Skoro bowiem, umorzenie należności z tytułu składek prowadzi zawsze do powstania skutku prawnego, jakim jest skrócenie okresu składkowego o okresy objęte decyzją o umorzeniu, stwierdzić należy, iż składając wniosek o umorzenie, strona godzi się z konsekwencjami prawnymi takiego rozstrzygnięcia. Jeśli natomiast, tak jak w niniejszej sprawie, powstają wątpliwości co do intencji strony ZUS nie mógł podjąć rozstrzygnięcia w sprawie bez uprzedniego wyjaśnienia, czy strona rozumie znaczenie skutków prawnych, jakie rodzi instytucja umorzenia, oraz czy się na nie godzi. Wyrażonej przez ZUS oceny w powyższym zakresie nie sposób podzielić również z tego względu, iż zaprezentowane przezeń stanowisko w istocie ograniczałoby, albo nawet wręcz eliminowałoby, potrzebę i sens regulacji ustanowionej przepisami art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Wskazać należy ponadto, że Sąd kierując się przesłankami z art.7 Kpa, powziął wątpliwości co do prawidłowości rozstrzygnięcia z dnia "[...]’, kiedy organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Zasada ogólna uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli stanowi wskazówkę interpretacyjną prawa materialnego i procesowego, a także stosowania tych norm prawnych do załatwienia sprawy. Powyższe zwroty jako nieostre, stanowią hipotezę czy dyspozycję, dla oceny sytuacji faktycznej, pozostawionej do rozstrzygnięcia organowi stosującego prawo.

Ponadto z normy art.7 Kpa wynika nakaz harmonizacji interesu społecznego ze słusznym interesem obywateli. Natomiast słuszny interes społeczny to rodzaj interesu, który znajduje oparcie w normie prawnej ustanowionej dla jego ochrony, jak też obejmuje nakazy moralne i społeczne, uznawane w demokratycznym państwie prawa.

Reasumując, konieczne w sprawie jest zdaniem Sądu, dokonanie pełnych i prawidłowych ustaleń odnoszących się do przesłanek, które decydują o umorzeniu należności z tytułu składek oraz stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej zobowiązanej, a następnie oceny, czy w rozpatrywanej sprawie takie przesłanki wystąpiły. Takich ustaleń w niniejszej sprawie nie poczyniono. Naruszone zostały tym samym przepisy art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., co powodowało konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy ZUS powinien przeprowadzić postępowanie dowodowe we wskazanym wyżej zakresie, uwzględnić całość zgromadzonego i uzupełnionego w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, a następnie na podstawie całego materiału dowodowego dokonać oceny poszczególnych dowodów i ustalić w ten sposób stan faktyczny w sprawie, kierując się przy tym normą prawa materialnego mającą tu zastosowanie i wyznaczającą zakres tego postępowania. W uzasadnieniu decyzji organ, odnosząc się do motywów wniosku strony, ma obowiązek wskazać wszystkie dowody występujące w sprawie, zarówno te, na których się oparł, jak i te, którym odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, podając przy tym przyczyny ich nieuwzględnienia.

Wyżej opisane uchybienia organu w związku z wydaniem decyzji, skutkowały koniecznością wyeliminowania jej z obrotu prawnego na podstawie art. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz.1270 ze zm.).