Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1320/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6072 Scalenie oraz podział nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska Sędziowie WSA Elżbieta Sobielarska asesor WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant Katarzyna Babik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi Uniwersytetu [...] w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpatrzeniu odwołania Uniwersytetu [...], decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r., nr [...] umorzyło postępowanie odwoławcze w sprawie zakończonej decyzją Prezydenta W. z dnia [...] lutego 2006 r., nr [...] zatwierdzającą z urzędu podział nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] m2.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Prezydent W. decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. zatwierdził, na podstawie art. 95 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.), z urzędu podział nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] stanowiącej własność Skarbu Państwa oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] m2 na działki nr: [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2. W uzasadnieniu organ wskazał, że podział dokonywany jest w celu realizacji roszczeń następców prawnych dawnych właścicieli przedmiotowych nieruchomości, wynikających z art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279 ze zm.). Nieruchomości te stanowią obecnie część działki nr [...]. Poza tym są wpisane do rejestru zabytków i nie zostały oddane w użytkowanie wieczyste.

Uniwersytet [...] wniósł do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. odwołanie od powyższej decyzji. W uzasadnieniu zarzucił, że decyzja organu pierwszej instancji została wydana z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ została podpisana przez osobę działającą na podstawie upoważnienia, które wcześniej wygasło wraz z wygaśnięciem mandatu osoby zajmującej stanowisko Prezydenta W. Uniwersytet [...] dodatkowo podniósł, że w postępowaniu winien brać udział [...] oraz następcy prawni księcia S. C. jako osoby dla których podział ten jest przeprowadzany. Odnosząc się do podnoszonej przez Prezydenta W. kwestii braku oddania działki nr [...] w użytkowanie wieczyste skarżący wskazał, że organ pierwszej instancji nie ustalił prawidłowego stanu prawnego dzielonej nieruchomości. Nie ulega bowiem wątpliwości, że obecna część działki nr [...] (odpowiadająca dawnej działce ozn. hip. [...]) od 1952 r. pozostawała w zarządzie i użytkowaniu Uniwersytetu [...] i jako taka stanowi własność Uniwersytetu [...]. Poza tym skarżący wskazał, że stronom nie została doręczona mapa sytuacyjna stanowiąca integralną część decyzji podziałowej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. umorzyło postępowanie odwoławcze w sprawie zakończonej decyzją Prezydenta W. z dnia [...] lutego 2006 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że Uniwersytet [...] nie mógł skutecznie wnieść odwołania od decyzji, ponieważ nie jest właścicielem, współwłaścicielem, użytkownikiem wieczystym, współużytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości, a więc osobą legitymującą się w postępowaniu podziałowym interesem prawnym, o którym mowa w art. 97 ustawy o gospodarce nieruchomościami i art. 28 KPA.

Uniwersytet [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2006 r., żądając uchylenia zaskarżonej decyzji w całości. W uzasadnieniu podniósł, że decyzja Kolegium jest sprzeczna z art. 28 KPA, art. 182 ustawy z dnia 12 września 1990 r. szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 65, poz. 385 ze zm.) w związku z art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464, ze zm.) oraz art. 256 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.). Uniwersytet [...] wskazał, że na podstawie art. 182 ustawy z dnia 12 września 1990 r. nabył z mocy prawa użytkowanie wieczyste oddanych mu w zarząd gruntów oraz własność posadowionych na nich budynków, które na podstawie art. 256 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. przekształciło się we własność, co świadczy o tym, że uczelnia stała się z mocy prawa właścicielem przedmiotowej nieruchomości. Faktu tego nie zmienia zgłoszone przez [...] roszczenie, nie potwierdzone żadnym orzeczeniem administracyjnym lub sądowym oraz brak wpisu tego prawa użytkowania wieczystego do księgi wieczystej. Zdaniem skarżącego, mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym to tyle, co wskazać przepis prawa powszechnie obowiązującego, na którym wnoszący pismo opiera swoje żądanie. W niniejszej sprawie podstawą interesu prawnego skarżącego są przepisy art. 182 i art. 256 wskazanych wyżej ustaw. W ocenie Uniwersytetu [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. winno uznać prawa skarżącego jako strony postępowania podziałowego, ponieważ w postępowaniu przed organem pierwszej instancji legitymacja uczelni nie była kwestionowana. Poza tym Kolegium nie było uprawnione do rozstrzygania sporu o własność dzielonej nieruchomości. Skarżący dodatkowo wskazał, iż [...] nie można uznać za osobę trzecią, o której mowa w art. 182 ustawy o szkolnictwie wyższym, ponieważ podobnie jak Uniwersytet [...] miał i ma nadal status państwowej osoby prawnej. W ocenie skarżącego organ administracji przed przystąpieniem do podziału cudzej nieruchomości powinien wpierw ustalić, czy roszczenia dekretowe nie wygasły. Takie ustalenia nie zostały jednak poczynione.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o oddalenie skargi. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dacie wydania decyzji obu instancji Uniwersytet [...] miał jedynie roszczenie o ustanowienie na jego rzecz prawa użytkowania wieczystego, a następnie przekształcenia tego prawa w prawo własności. Zdaniem Kolegium w postępowaniu odwoławczym skarżący nie mógł być uznany za stronę postępowania podziałowego, ponieważ nie posiadał prawa do przedmiotowej nieruchomości, a o tym prawie nie mógł rozstrzygać organ administracji publicznej.

W piśmie z dnia 11 października 2006 r. Uniwersytet [...] podtrzymał wnioski i argumentację skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Stosownie do tego przepisu, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w stosunku do aktów, które zostały wydane z naruszeniem prawa skutkującym stwierdzeniem nieważności lub wznowieniem postępowania albo naruszeniem przepisów, które miało lub mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 tej ustawy).

Poddając takiej właśnie kontroli zaskarżoną decyzję, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie jest uzasadniona.

Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2006 r. została bowiem wydana przez właściwy organ, we właściwym trybie i w oparciu o prawidłową podstawę prawną. W jej uzasadnieniu organ wskazał i omówił motywy swego rozstrzygnięcia. Co prawda w postępowaniu o zatwierdzenie podziału nie brały udziału wszystkie osoby zgłaszające roszczenia dekretowe, lecz pozbawienie ich udziału w tym postępowaniu nie miało wpływu na wynik sprawy (wynik postępowania wyjaśniającego), ponieważ w niniejszej sprawie postępowanie było prowadzone na podstawie dokumentów, o których mowa w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004 r. w sprawie sposobu i trybu dokonywania podziałów nieruchomości (Dz. U. Nr 268, poz. 2663), a ustalenie stanu faktycznego sprawy nie wymagało prowadzenia posiłkowych dowodów z przesłuchania stron. Poza tym akta sprawy nie potwierdzają, aby następcy prawni dawnych właścicieli przedmiotowej nieruchomości kwestionowali przeprowadzenie postępowania bez ich udziału. Wobec powyższego brak było podstaw do zastosowania w sprawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b w związku z lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. akt I OSK 911/05, nie publikowany.).

Odnosząc się do zarzutów skargi należy wskazać, że trafne jest stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, iż Uniwersytet [...] nie posiada przymiotu strony w postępowaniu o zatwierdzenie z urzędu projektu podziału działki nr [...] będącej własnością Skarbu Państwa (dawnej działki ozn. hip. [...] i [...]), w celu realizacji roszczeń do nieruchomości, zgłoszonych przez [...] i spadkobierców ks. S. C., na podstawie art. 7 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy.

Pojęcie strony zostało zdefiniowane w art. 28 KPA. Stosownie do tego przepisu stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Rację ma więc skarżący, że przepisy prawa materialnego decydują o tym, czy w konkretnym postępowaniu administracyjnym określonej osobie przysługuje uprawnienie strony.

Nie można się jednak zgodzić ze skarżącym, że przepisem prawa, na którym Uniwersytet [...] może oprzeć interes prawny, w niniejszym postępowaniu podziałowym jest art. 182 ustawy o szkolnictwie wyższym bądź art. 256 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym. (powoływany w skardze art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości -Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm. nie ma zastosowania do szkół wyższych, bowiem jako przepis ogólny późniejszy, obowiązujący od dnia 5 grudnia 1990 r. został wyłączony przez przepis szczególny wcześniejszy, tj. art. 182 ustawy o szkolnictwie wyższym, który wszedł w życie z dniem 27 września 1990 r.). Należy zauważyć, że postępowanie o zatwierdzenie projektu podziału działki nr [...] może dotyczyć wyłącznie sfery prawnej podmiotów, którym w stosunku do przedmiotowej nieruchomości przysługuje prawo własności (użytkowania wieczystego) oraz podmiotom, które zgłosiły roszczenia na podstawie art. 7 dekretu warszawskiego. Tylko na te podmioty oddziaływają bowiem bezpośrednio korzyści i ciężary wynikające ze skutków prawnych ostatecznej decyzji podziałowej.

Tymczasem prowadzone przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. postępowanie odwoławcze nie wykazało, aby w okresie od wniesienia odwołania do wydania przez Kolegium zaskarżonej decyzji Uniwersytetowi [...] przysługiwało prawo użytkowania wieczystego do działki nr [...]. Poza sporem jest, że wpis prawa użytkowania wieczystego, co do gruntu oznaczonego jako działka nr [...] na rzecz tej uczelni został uchylony przed wszczęciem postępowania podziałowego (postanowienie Sądu Okręgowego w W. z dnia [...] grudnia 2002 r., sygn. akt [...] i postanowienie Sądu Rejonowego W. z dnia [...] marca 2003 r., sygn. akt [...]).

Za błędne należało uznać stanowisko skarżącego, że Uniwersytet [...] skutecznie nabył prawo użytkowania wieczystego do tejże nieruchomości na mocy art. 182 ustawy o szkolnictwie wyższym. Trzeba bowiem zauważyć, że powstanie prawa użytkowania wieczystego z mocy prawa z dniem 27 września 1990 r. nie następowało "automatycznie" i bezwarunkowo, z chwilą wejścia w życie tego przepisu. Z przepisu tego wynika, że prawo to powstawało tylko wtedy, gdy w dniu 27 września 1990 r. została spełniona pozytywna przesłanka pozostawania gruntu państwowego w zarządzie uczelni i nie zaistniała negatywna przesłanka w postaci stojących na przeszkodzie uwłaszczeniu uczelni praw osób trzecich (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2002 r., sygn. akt III RN 181/01, LEGALIS). W tej sytuacji nie można uznać, że Uniwersytet [...] w postępowaniu podziałowym posiadał tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...]. Uzależnienie przez ustawodawcę nabycia użytkowania wieczystego w trybie art. 182 ustawy o szkolnictwie wyższym od spełnienia się przesłanek pozytywnych i jednoczesnego niewystąpienia przesłanek negatywnych ma ten skutek, że szkoła wyższa, aby brać udział w postępowaniu podziałowym musiałaby wykazać się dokumentem potwierdzającym nabycie prawa użytkowania wieczystego do tej konkretnej działki gruntu. Dokumentem takim byłby niewątpliwie - wydany na podstawie art. 189 KPC - prawomocny wyrok ustalający fakt nabycia tego prawa na rzecz Uniwersytetu [...] bądź - wydane na podstawie art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.) - orzeczenie stwierdzające niezgodność danych ujawnionych w Kw nr [...] z rzeczywistym stanem prawnym albo odpis z księgi wieczystej prowadzonej dla działki nr [...] (Kw nr [...]), wskazujący na prawomocne ujawnienie tego prawa w dziale [...] księgi wieczystej. Organ administracji nie jest bowiem władny rozstrzygać tej kwestii w postępowaniu administracyjnym (por. uchwała SN z dnia 20 września 1994 r., sygn. akt III CZP 102/94, OSP 1995/3/63).

Wbrew temu co twierdzi skarżący, legitymacji do bycia stroną postępowania podziałowego nie można również wywieść z art. 256 obecnie obowiązującej ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, który uzależnia nabycie prawa własności od przysługującego uczelni publicznej prawa użytkowania wieczystego do gruntu Skarbu Państwa, które - jak wykazano wyżej - nie powstało.

W orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, iż prawa strony w postępowaniu podziałowym ma tylko ten podmiot, który wykazał wyraźny tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości objętej podziałem (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 maja 1995 r., sygn. akt III ARN 16/95, OSNAPU 1995/21/258; wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2005 r., sygn. akt I OSK 252/05, LEGALIS). Stronami tegoż postępowania w żadnym razie nie są więc osoby, które domagają się ustanowienia prawa użytkowania wieczystego przedmiotowego gruntu. Zdarzenia przyszłe i niepewne nie mogą stanowić o interesie prawnym, a jedynie o interesie faktycznym, który nie daje uprawnień strony (por. wyrok NSA z dnia 7 lutego 2002 r., sygn. akt I SA 1710/00, LEX nr 82813).

W tych okolicznościach zarzuty podnoszone przez Uniwersytet [...] jako władającego przedmiotowym gruntem jedynie w formie trwałego zarządu (§ 3 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 26 stycznia 1962 r. w sprawie zmiany niektórych praw do gruntu na prawo wieczystego użytkowania lub użytkowania - Dz. U. Nr 15, poz. 67, art. 80 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm., art. 199 ust. 2 ustawy z dnia 12 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami – Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) nie zasługiwały na uwzględnienie.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.