Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1349/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-06-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 25 ust. 1, art. 35
journal: Dz.U. 2016 poz 722
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zdzisław Kostka Sędziowie sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak sędzia del. WSA Tomasz Świstak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 18 października 2017 r. sygn. akt II SA/Bd 164/17 w sprawie ze skargi J.A. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy . z dnia [...] sierpnia 2016 r., znak: [...],


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 18 października 2017 r., sygn. akt II SA/Bd 164/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę J.A. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2016 r. w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego, utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy N. z dnia 2 sierpnia 2016 r.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wyrokiem z dnia 9 października 2013 r., sygn. akt XVI K 2370/13, Sąd Rejonowy w B. XVI Wydział Karny uznał J.A. winnym popełnienia czynu z art. 207 § 1 Kodeksu karnego (dalej K.k.) oraz zobowiązał go do opuszczenia lokalu mieszkalnego położonego w P. przy ul. J. [...], gmina N., zajmowanego wspólnie z żoną K.A. J.A. opuścił lokal mieszkalny w P., jednak powrócił do niego w październiku 2014 r. i zamieszkiwał w nim do dnia 4 marca 2015 r., tj. do czasu wydania przez prokuratora zakazu zbliżania się do swojej żony w związku z postępowaniem toczącym się przed Sądem Rejonowym w B. pod sygn. IV K 382/15. Po 4 marca 2015 r. J.A. zamieszkiwał w lokalu mieszkalnym w Młodzieżowym Domu Kultury nr [...] w B.

W dniu 1 grudnia 2015 r. K.A. wniósł do Wójta Gminy N. o wymeldowanie swojego ojca J.A. z lokalu mieszkalnego położonego w P. przy ul. J. [...], gmina N.

W uzasadnieniu wniosku K.A. wskazał na wyrok z dnia 9 października 2013 r. i zasądzony nim obowiązek opuszczenia lokalu przez J.A. oraz na wymieniony zakaz zbliżania do K.A.

W dniu 2 marca 2015 r. K.A. wniosła do Sądu Rejonowego w B. o eksmisję z art. 11a ustawy o przemocy w rodzinie i nakazanie J.A. opuszczenia lokalu mieszkalnego w P. Postanowieniem z dnia 20 kwietnia, sygn. akt VI RNs 187/15, Sąd Rejonowy w B. Wydział VI Rodzinny i Nieletnich oddalił powyższy wniosek z uwagi na to, że od czerwca 2015 r. J.A. nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu mieszkalnym.

Wyrokiem z dnia 14 stycznia 2016 r., sygn. akt IV K 382/15, Sąd Rejonowy w B. IV Wydział Karny uniewinnił J.A. od popełnienia zarzucanego mu czynu z art. 207 § 1 K.k. Postanowieniem z dnia 2 marca 2016 r., sygn. akt IV K 382/15 ten sam Sąd orzekł o uchyleniu opisanego powyżej zakazu zbliżania się do K.A. oraz nakazu opuszczenia lokalu mieszkalnego w P. z uwagi na prawomocny wyrok uniewinniający.

Dnia 9 maja 2016 r. J.A. wytoczył przed Sądem Rejonowym w B. powództwo o ochronę naruszonego posiadania przeciwko K.A. i K.A. oraz o odwołanie darowizny na rzecz K.A. W związku z wytoczonym powództwem, w dniu 23 maja 2016 r. J.A. złożył do Wójta Gminy N. wniosek o zawieszenie postępowania administracyjnego w przedmiocie wymeldowania w trybie art. 97 § 4 K.p.a.

Ponadto w dniu 6 czerwca 2016 r. Sąd Okręgowy w B. X Wydział Cywilny Rodzinny wyrokiem o sygn. X C 2440/15 orzekł o rozwiązaniu małżeństwa K.A. i J.A. poprzez rozwód z winy J.A. Sąd nie orzekł o mieszkaniu stron wobec faktu, że małżonkowie w chwili orzekania nie zajmowali wspólnego mieszkania.

Decyzją z dnia 2 sierpnia 2016 r. Wójt Gminy N., po rozpoznaniu wniosku K.A. z dnia 1 grudnia 2015 r., orzekł o wymeldowaniu J.A. z lokalu mieszkalnego położonego w P. przy ul. J. [...], gmina N.

Decyzją z dnia 12 grudnia 2016 r. po rozpoznaniu odwołania J.A. Wojewoda [...] utrzymał w mocy powyższą decyzję Wójta.

Organ odwoławczy wskazał, że opuszczenie przez J.A. miejsca pobytu stałego, choć było podyktowane przymusem prawnym, niezupełnie należy uznać jako opuszczenie o charakterze niedobrowolnym. Zdaniem Wojewody okoliczności faktyczne sprawy ugruntowały dobrowolność i trwałość opuszczenia przez J.A. lokalu mieszkalnego w P. Ponadto J.A. nie ma obecnie żadnego tytułu prawnego do przedmiotowej nieruchomości.

Odnosząc się do kwestii toczącego się postępowania w przedmiocie ochrony naruszonego posiadania i odwołania darowizny Wojewoda stwierdził, że nie stanowi ono zagadnienia wstępnego w postępowaniu administracyjnym o wymeldowanie. Zdaniem Wojewody fakt wytoczenia takiego powództwa ma znaczenia nie jako zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a., lecz jako element stanu faktycznego, który organ ma obowiązek wziąć pod uwagę przy ocenie przesłanek wymeldowania. Wojewoda przyznał, że organ I instancji nie odniósł się w jakikolwiek sposób do wniosku o zawieszenie postępowania, jednak to uchybienie przepisom postępowania nie miało w ocenie Wojewody wpływu na wynik sprawy.

Ponadto Wojewoda uznał, że w postępowaniu o wymeldowanie obowiązkiem organów jest ustalenie okoliczności faktycznych, tj. tego, czy dana osoba trwale oraz dobrowolnie opuściła lokal, w którym była zameldowana na pobyt stały. J.A. opuścił lokal mieszkalny w P., nie ma w nim rzeczy osobistych, zerwał więzy rodzinne, a ponadto nie ma tytułu prawnego do wskazanej nieruchomości. Wobec powyższego Wojewoda nie uwzględnił odwołania.

Rozpoznając skargę od powyższej decyzji Wojewody, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy stwierdził, że do wymeldowania konieczne jest pozytywne zweryfikowanie dwóch okoliczności: opuszczenia lokalu i braku wymeldowania. Wobec powyższego jeśli osoba nie przebywa w dotychczasowym miejscu pobytu i nie wykonała obowiązku wymeldowania, istnieją podstawy do orzeczenia o wymeldowaniu.

Sąd podzielił również pogląd Wojewody dotyczący kwalifikacji wytoczonego przez Skarżącego powództwa jako elementu stanu faktycznego, a nie zagadnienia prawnego, o którym mowa w art. 97 § 4 K.p.a.

Zdaniem Sądu bezspornym jest, że J.A. już w marcu 2015 r. opuścił lokal mieszkalny w P. i nie dopełnił obowiązku meldunkowego. Poczynione w sprawie ustalenia były w ocenie Sądu wystarczające do przyjęcia, że

w dacie wydania zaskarżonej decyzji zaszły okoliczności dające podstawę do wymeldowania Skarżącego.

Sąd I instancji podzielił pogląd organów, że w rozpoznawanej sprawie doszło do opuszczenia przez Skarżącego miejsca stałego pobytu, które należy traktować na równie z dobrowolnym opuszczeniem lokalu.

W oparciu o powyższe okoliczności Sąd I instancji skargę oddalił.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł J.A., zaskarżając go w całości i zarzucając:

I. W ramach podstawy skargi kasacyjnej z art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017, poz.1369 ze zm., dalej: P.p.s.a.):

1. Naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 35 w związku z art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2016 r., poz. 722) polegające na nieprawidłowym uznaniu, iż do wydania decyzji o wymeldowaniu skarżącego z lokalu wystarczający jest wniosek uprawnionego podmiotu i ustalenie, że wymeldowany opuścił miejsce pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się, bez badania dobrowolności i zamiaru stałego opuszczenia lokalu;

2. Naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 35 w związku z art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności polegające na:

– uznaniu, że wystąpiły podstawy do wymeldowania skarżącego z lokalu z uwagi na okoliczność, iż skarżący w ocenie Sądu dobrowolnie i na stałe opuścił mieszkanie przy ul. J. w P., w sytuacji, gdy miało to miejsce w związku z zastosowaniem środka zapobiegawczego o charakterze tymczasowym w postępowaniu karnym, który to środek został następnie uchylony w związku z uniewinnieniem skarżącego od zarzucanego mu czynu;

– przy jednoczesnym pominięciu okoliczności, że skarżący po uchyleniu środka zapobiegawczego w postaci zakazu zbliżania się do swojej żony – K.A., starał się powrócić do zbudowanego przez siebie domu, co jednak było niemożliwe z uwagi na wymianę zamków, a podejmowane przez skarżącego próby uzyskania kluczy do nieruchomości nie powiodły się, co jednak wskazywało, iż skarżący nie miał zamiaru opuszczenia tego lokalu na stałe;

przez co Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada stanowi faktycznemu z hipotezy normy prawnej zawartej w przepisie prawa;

II. W ramach podstawy skargi kasacyjnej z art. 174 pkt 2 P.p.s.a.:

1. Naruszenie art. 145 § 1 lit. c P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i oddalenie skargi w sytuacji, gdy organy administracji naruszyły przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. przepisy K.p.a., a w szczególności art. 7 i 77 § 1 K.p.a. poprzez odstąpienie od dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienie sprawy z pominięciem słusznego interesu strony, a także nierozpatrzenie całego materiału dowodowego sprawy i w konsekwencji brak obiektywnej oceny dokonanej na podstawie całokształtu materiału dowodowego, a także naruszenie art. 107 § 3 K.p.a., poprzez odstąpienie od podania przyczyn odmowy wiarygodności i mocy dowodowej okoliczności powoływanych przez skarżącego;

2. Naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik spraw), poprzez wadliwe uzasadnienie wyroku, nieodpowiadające wymogom tego przepisu, polegające na zbyt lakonicznym i ogólnikowym uzasadnieniu wyroku oraz braku wyjaśnienia, dlaczego Sąd nie uwzględnił faktu, że skarżący po uchyleniu środka zapobiegawczego starał się powrócić do zbudowanego przez siebie domu, co jednak było niemożliwe z uwagi na wymianę zamków, a podejmowane przez skarżącego próby uzyskania kluczy do nieruchomości nie powiodły się.

Nadto skarżący kasacyjnie w pismie z dnia 26 stycznia 2018 r. oświadczył, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy w sprawie. Żadna z pozostałych stron postępowania sądowadministracyjnego nie zażądała przeprowadzenia rozprawy, dlatego przedmiotowa skarga kasacyjna podlegała rozpoznaniu w trybie art. 182 § 2 P.p.s.a. na posiedzeniu niejawnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm.; dalej w skrócie: P.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Z urzędu sąd bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania, wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. Sprawa ta mogła być zatem rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny tylko w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej.

Uwzględniając powyższe oraz i rozpoznając sprawę w tak określonych granicach wyznaczonych przez stronę skarżącą kasacyjnie, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga zasługiwała na uwzględnienie wobec trafności wszystkich zgłoszonych zarzutów.

Przechodząc do rozpoznania zgłoszonych w skardze kasacyjnej zarzutów wskazać należy, iż pomimo zawarcia w skardze tak zarzutów określonych jako zarzuty naruszenia prawa materialnego, jak i zarzutów o charakterze procesowym kluczowe znaczenie dla wyniku postępowania ma rozstrzygnięcie zagadnienia materialnoprawnego, jakim jest dokonanie wykładni art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2016 r., poz. 722), celem ustalenia jakie są przesłanki orzeczenia o wymeldowaniu w formie decyzji administracyjnej.

Dopiero wyjaśnienie normatywnej treści art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności pozwoli na ocenę trafności pozostałych podniesionych w skardze zarzutów, w tym w szczególności zarzutów naruszenia przepisów postępowania dotyczących wadliwości uzasadnienia wyroku Sądu I instancji oraz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i nierozpatrzenia całego materiału dowodowego sprawy, albowiem zakres postępowania wyjaśniającego jest uwarunkowany przesłankami prawa materialnego. Prawidłowa wykładnia prawa materialnego stanowi podstawę prawidłowo przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, którego prawidłowe przeprowadzenie warunkuje zaś odpowiednie zastosowanie przepisów materialnoprawnych w stanie faktycznym danej sprawy.

Powyższe skutkuje tym, iż wbrew reprezentowanemu w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, co do zasady trafnemu poglądowi, że w sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia przepisów postępowania, bowiem do kontroli subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego można przejść dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony, w realiach niniejszej sprawy zasadnicze znaczenie odgrywa rozpoznanie zgłoszonego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię.

Zauważyć dalej trzeba, iż art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności wskazuje na dwie przesłanki wymeldowania. Podstawą do wydania decyzji o wymeldowaniu jest opuszczenie lokalu i niedopełnienie obowiązku wymeldowania się.

Przesłanka opuszczenia lokalu musi być wykładana z uwzględnieniem charakteru pobytu strony w danym lokalu. Zauważyć bowiem trzeba, iż zdefiniowany w art. 25 ust. 1 tej samej ustawy pobyt stały, polega na zamieszkiwaniu pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Skoro zaś w definicji pobytu stałego ujęte zostało pojęcie zamiaru, to dla stwierdzenia opuszczenia miejsca stałego znaczenie będzie mieć nie tylko samo fizyczne przebywanie poza tym miejscem, ale także element woli (zamiaru), który winien być brany pod uwagę w postępowaniu o wymeldowanie z miejsca pobytu stałego. Na powyższe wskazuje także definicja pobytu czasowego (art. 25 ust. 2 tej samej ustawy), w której prawodawca wskazał, iż jest to przebywanie pod oznaczonym adresem, innym niż adres pobytu stałego, jednakże bez zamiaru zmiany miejsca pobytu stałego. Z przytoczonych wyżej regulacji wprost wynika nadto, iż prawodawca dopuszcza sytuacje, gdy dana osoba przebywa przejściowo poza miejscem swojego stałego zamieszkania.

Wymeldowanie z pobytu stałego będzie zatem oparte na stwierdzeniu, że osoba zameldowana w miejscu pobytu opuściła je oraz że nie występuje u niej zamiar przebywania w tym miejscu jako miejscu stałego pobytu, to jest miejscu koncentracji jej interesów życiowych.

Co za tym idzie za błędny uznać należy pogląd prawny Sądu I instancji, iż jeżeli osoba nie przebywa w dotychczasowym miejscu pobytu i nie wykonała obowiązku wymeldowania, to istnieją podstawy do orzeczenia o wymeldowaniu, albowiem skutkiem takiej wykładni jest nieznajdujące oparcia w przepisach utożsamienie przesłanki opuszczenia miejsca stałego pobytu o jakiej mowa w art. 35 ustawy z prostym nieprzebywaniem w tym miejscu.

Znamiennym jest także, iż pomimo wyrażenia takowego poglądu Sąd I instancji w swoich rozważaniach nie był konsekwentny i dokonywał ocen stanu faktycznego sprawy pod kątem tego czy opuszczenie przez skarżącego miejsca pobytu stałego spełniało kryterium dobrowolności, względnie przymusowego opuszczenia lokalu, gdy przymus ten oparty jest na prawie.

Odnosząc się następnie do zgłoszonych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa procesowego wskazać należy, iż na występowanie przesłanki opuszczenia miejsca stałego zameldowania rozumianej jako rezygnację z zamiaru stałego przebywania w danym miejscu winien wskazywać całokształt zachowań wymeldowywanego. Oznacza to, iż treścią postępowania administracyjnego prowadzonego w tego rodzaju sprawie będzie udowodnienie, że jej okoliczności wskazują na istnienie po stronie osoby, która ma zostać wymeldowana zamiaru trwałego zerwania więzi z miejscem zameldowania. Zauważyć przy tym należy, iż katalog takich sytuacji jest otwarty.

Przez zamiar opuszczenia miejsca pobytu należy zatem pojmować nie tylko wolę wewnętrzną, ale także wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Przy ustalaniu zamiaru nie można poprzestać tylko na oświadczeniach zainteresowanych osób, lecz należy zbadać obiektywne okoliczności istniejące w sprawie. Do okoliczności takich należą między innymi: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu (przebywanie w nim w sensie fizycznym, praca, nauka), posiadanie rzeczy w lokalu lub związanych z danym lokalem (np. kluczy, rzeczy osobistych), a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim. Jakkolwiek bowiem zamiar, rozumiany jako przejaw woli osoby opuszczającej lokal, ma istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło, to powinien być on oceniany na podstawie obiektywnych okoliczności.

Zauważyć wreszcie trzeba, iż przez okoliczności wskazujące na występowanie zamiaru trwałego opuszczenie miejsca stałego pobyty rozumieć należy nie tylko najbardziej oczywiste opuszczenie lokalu z własnej woli, tj. bez przymusu, ale także sytuację, w której, niezależnie od okoliczności opuszczenia lokalu, opuszczający lokal nie podejmuje żadnych działań zmierzających do przywrócenia możliwości przebywania w lokalu. O opuszczeniu lokalu z zamiarem rezygnacji ze stałego pobytu w nim można tym samym mówić także wówczas, gdy dana osoba, która opuściła lokal wskutek przeszkód stawianych np. przez jego właściciela (tj. wbrew własnej woli), nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne. Podkreślić przy tym trzeba, że skuteczne skorzystanie ze środków prawnych umożliwiających powrót do mieszkania nie oznacza jedynie formalnego wystąpienia o stosowną ochronę prawną do właściwych organów, lecz uzasadnione prawnie wystąpienie, w wyniku którego właściwe organy uznały za bezprawne działania dysponenta lokalu.

Odnosząc powyższe do stanu kontrolowanej sprawy zauważyć w pierwszym rzędzie należy, iż tak orzekające w sprawie organy, jak i Sąd I instancji nie dokonały w ogóle oceny występowania po stronie J.A. zamiaru opuszczenia przez niego miejsca pobytu stałego w kontekście podnoszonej przez niego okoliczności wywiedzenia powództwa o przywrócenie naruszonego posiadania tegoż lokalu mieszkalnego.

Organ II instancji ograniczył się bowiem stwierdzenia, iż nie stanowi to zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. w postępowaniu administracyjnym o wymeldowanie, ma jednak istotne znaczenie jako element stanu faktycznego, który organ administracji ma obowiązek wziąć pod uwagę, oceniając zaistnienie przesłanek z art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Następnie powyższe, niewątpliwie trafne, stanowisko zaakceptował Sąd I instancji. Jednakże tak Wojewoda, jak i WSA w Bydgoszczy mimo zajęcia takiego stanowiska, oceny tej okoliczności faktycznej w ogóle nie dokonały i nie odniosły się do niej pod kątem zastosowania przepisów prawa materialnego uzasadniając swoje rozstrzygnięcia.

Uwzględniając, iż argument ten był zgłaszany przez J.A. także w skardze stwierdzić należy, że trafnym jest zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 P.p.s.a. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera bowiem jakiegokolwiek wyjaśnienia dlaczego Sąd I instancji faktu wywiedzenia powództwa o przywrócenie naruszonego posiadania nie uwzględnił w swoich rozważaniach dotyczących dobrowolności opuszczenia miejsca stałego pobytu przez skarżącego oraz kompletności i prawidłowości przeprowadzenia postępowania przez organy, mimo że zaaprobował twierdzenie organu, iż okoliczność ta winna być wzięta pod uwagę przez organ jako element stanu faktycznego.

Powyższe naruszenie prawa procesowego mogło mieć przy tym istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem mogło mieć wpływ tak na ocenę prawidłowości prowadzenia postępowania przez organy, jak i na ocenę wystąpienia przesłanki opuszczenia miejsca stałego zameldowania przez J.A.

Z tych samych przyczyn za trafny uznać także należy kasacyjny zarzut art. 145 § 1 lit. c P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i oddalenie skargi w sytuacji, gdy organy administracji naruszyły przepisy postępowania (art. 7 i 77 § 1 K.p.a.) w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności poprzez odstąpienie od dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienie sprawy z pominięciem słusznego interesu strony, a także nierozpatrzenie całego materiału dowodowego sprawy i w konsekwencji brak obiektywnej oceny dokonanej na podstawie całokształtu materiału dowodowego, a także naruszenie art. 107 § 3 K.p.a. Sąd I instancji wadliwie zaaprobował bowiem wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów K.p.a. polegającym na braku podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, w tym w szczególności procesowego zweryfikowania powoływanej przez stronę okoliczności wywiedzenia powództwa o przywrócenie naruszonego posiadania, ustalenia stanu tej sprawy oraz ustalenia daty jego wywiedzenia (co mogłoby mieć znaczenie dla ustalenia czy zamiarem powoda była ochrona bezprawnie naruszonego posiadania, czy też pozorowanie na aktywności na potrzeby postępowania w sprawie wymeldowania) oraz braku wyjaśnienia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jak fakt wywiedzenie tegoż powództwa wpłynął na ustalenia zaistnienia przesłanek do orzeczenia o wymeldowaniu J.A. z miejsca stałego zameldowania.

Trafny okazał się wreszcie naruszenia prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 35 w związku z art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności.

Zauważyć bowiem trzeba, iż Sąd I instancji wychodząc z trafnego co do zasady założenia, iż na gruncie stosowania art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności na równi z opuszczeniem dobrowolnym traktować należy przymusowe opuszczenie lokalu, następujące na skutek wykonania prawem nakazanych czynności, nie uwzględnił specyfiki kontrolowanej sprawy polegającej na tym, iż pierwotne opuszczenie przez J.A. miejsca stałego zameldowania nastąpiło w związku z zastosowaniem wobec niego w prowadzonym przeciwko niemu postępowaniu karnym środka zapobiegawczego w postaci zakazu zbliżania się do żony.

Z samej istoty środków zapobiegawczych wynika zaś, iż choć są one natychmiast wykonalne (art. 251 § 1 w zw. z art. 462 § 1 Kodeksu postępowania karnego(dalej K.p.k.), to jednak ich stosowanie ma charakter tymczasowy i uwarunkowane jest toczeniem się postępowania karnego, a zastosowanie tegoż środka nie wyłącza w stosunku do osoby nim objętej zasady domniemania niewinności. Zgodnie bowiem z art. 249 § 1 K.p.k. środki zapobiegawcze można stosować gdy zebrane dowody wskazują na duże prawdopodobieństwo, że oskarżony popełnił przestępstwo, przy czym w myśl art. 253 § 1 tej samej ustawy środek zapobiegawczy należy niezwłocznie uchylić lub zmienić, jeżeli ustaną przyczyny, wskutek których został on zastosowany, lub powstaną przyczyny uzasadniające jego uchylenie albo zmianę.

Powyższe jest szczególnie wyraźnie widoczne na gruncie kontrolowanej sprawy, gdzie postępowanie karne przeciwko J.A. zakończyło się jego uniewinnieniem, następstwem, którego było uchylenie zastosowanego środka zapobiegawczego. Już tylko to każe za nieznajdujące zastosowania na gruncie niniejszej sprawy uznać te rozważania Sądu I instancji, które brak dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego w takiej sytuacji, oceniają jako nie stanowiące przeszkody do wymeldowania, bowiem w tych przypadkach opuszczenie lokalu jest zdarzeniem spowodowanym i zawinionym przez osobę, wobec której został wydany wyrok.

Nie można w związku z tym utożsamiać – jak uczynił to Sąd I instancji - okresu stosowania tego środka wobec określonej osoby z odbywaniem kary pozbawienia wolności, czy też ograniczenia wolności powiązanej z nałożeniem obowiązku opuszczenia dotychczas zajmowanego lokalu mieszkalnego.

Co za tym idzie okres, w którym wobec skarżącego stosowany był tego rodzaju środek zapobiegawczy uniemożliwiający mu de facto przebywanie w miejscu stałego zamieszkania nie może być bezrefleksyjnie i automatycznie uwzględniany przy ocenie występowania u niego zamiaru trwałego opuszczenia miejsca stałego zameldowania.

Dla oceny tegoż zamiaru istotne znaczenie ma bowiem jego zachowanie tak w okresie stosowania tegoż środka zapobiegawczego, jak i po jego uchyleniu.

Choć bowiem rzeczony środek zapobiegawczy w postaci zakazu zbliżania się do domownika uniemożliwiał skarżącemu kasacyjnie pobyt w miejscu zamieszkania w okresie jego stosowania, to dopiero z pozostałych jego działań wywieść można wniosek, co do tego, czy uczynił on inne miejsce miejscem swojego stałego pobytu (ośrodkiem aktywności życiowej), czy też jedynie czasowo, to jest bez zamiaru zmiany miejsca pobytu stałego, przebywał pod innym adresem w oczekiwaniu na zakończenie prowadzonego przeciwko niemu postępowania karnego, względnie zakończenie stosowania środka zapobiegawczego. Analogicznie dopiero po uchyleniu środka zapobiegawczego ustąpił stan legalnej, acz tymczasowej przeszkody w przebywaniu przez skarżącego w lokalu, gdzie był zameldowany i jego aktywność (bądź jej brak) w uzyskaniu dostępu i ponownym zamieszkaniu w przedmiotowym lokalu może być oceniana pod kątem zaistnienia przesłanki jego opuszczenia.

Jak wskazuje się zaś w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego dopóki trwa usprawiedliwiony powód czasowego zamieszkiwania w innym miejscu a strona wyraża wolę powrotu do dotychczasowego miejsca zameldowania, dopóty uzasadnione jest utrzymywanie stałego meldunku, w miejscu w którym strona faktycznie nie przebywa (zob. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2017 r., sygn. akt II OSK 720/17, dostępny na stronie internetowej https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Podsumowując za trafny uznać należało zarzut niewłaściwego zastosowania art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, ze względu na przyjęcie, iż znajdzie on każdorazowo zastosowanie w sytuacji gdy nieprzebywanie osoby w miejscu jej stałego zameldowania spowodowane było orzeczeniem wobec niej odpowiedniego środka zapobiegawczego w postępowaniu karnym.

Wobec trafności zgłoszonych zarzutów skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie, co uzasadniało uchylenie zaskarżonego wyroku.

Biorąc pod uwagę, iż uchybienia jakich dopuścił się Sąd I instancji polegały w przeważającej mierze na zaakceptowaniu naruszeń prawa procesowego i materialnego zaistniałych po stronie orzekających w sprawie organów oraz oceniając, iż istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 P.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i mając na uwadze zasadę ekonomii postępowania rozpoznał skargę J.A. na decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia [...] 2016 r. w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego, utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy N. z dnia [...] 2016 r.

Orzekając na podstawie art. 193 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. oraz art. 135 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji. Uchylenie decyzji organów obu instancji uzasadnione jest potrzebą przeprowadzenia uzupełniającego postępowania w znacznym zakresie i co do istoty sprawy. W zaistniałej sytuacji procesowej rozstrzyganie wyłącznie przez organ odwoławczy stanowiłoby naruszenie prawa strony do rozpoznania jej sprawy przez dwie instancje administracyjne.

Ponownie rozpoznając sprawę Wójta Gminy N. zastosuje się do poglądów prawnych Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartych w niniejszym wyroku (art. 153 P.p.s.a. w zwz. z art. 193 P.p.s.a.). W szczególności organ winien poczynić ustalenia co do wywiedzenia przez J.A. powództwa o przywrócenie naruszonego posiadania i jego skutków, a następnie w oparciu o kompletnie zebrany i rozpatrzony materiał dowodowy rozstrzygnąć co do istoty sprawy oceniając czy zaistniały przesłanki, dla stwierdzenia opuszczenia przez skarżącego kasacyjnie miejsca stałego zameldowania.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego, w tym obejmujących koszty zastępstwa procesowego, albowiem w skardze kasacyjnej zabrakło odpowiedniego wniosku. Odnosząc się do zawartych w skardze kasacyjnej twierdzeń, iż skarżącemu przyznane zostało prawo pomocy obejmujące także koszty zastępstwa procesowego wskazać należy, iż nie są one trafne, albowiem skarżącego zwolniono jedynie od kosztów sądowych (postanowienie WSA w Bydgoszczy z dnia 16 lutego 2017 r.) oraz oddalono wniosek o w zakresie ustanowienia pełnomocnika (postanowienie WSA w Bydgoszczy z dnia 5 maja 2017 r.), co oznacza, że skarga kasacyjna została sporządzona przez pełnomocnika ustanowionego z wyboru.