Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 715/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 51 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1202
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak (spr.) Sędzia WSA Józef Maleszewski Protokolant st. sekr. sąd. Roman Sukhyi po rozpoznaniu na rozprawie w dniu [...] grudnia 2021 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie nakazu doprowadzenia budynku do stanu poprzedniego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego dla Miasta P. decyzją z dnia [...] maja 2019r. na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 51 ust. 7 ustawy z dnia [...] lipca 1994r. - Prawo budowlane (Dz.U. z 2018r., poz. 1202):

1. nakazał Spółdzielnia Mieszkaniowa - zarządcy nieruchomości zlokalizowanej przy ul. [...] w P. (dz. nr [...], arkusz [...], obręb [...]), doprowadzenie znajdującego się na niej budynku mieszkalnego, wielorodzinnego do stanu poprzedniego poprzez likwidację [...] otworów okiennych znajdujących się w ścianie szczytowej tego budynku, graniczącej z nieruchomością przy ul. [...] w P. (dz. nr [...], arkusz [...], obręb [...]). Obowiązkiem nie jest objęty [...] otwór okienny znajdujący się w opisanej ścianie, przynależący do lokalu nr [...], ponieważ objęty jest odrębnym postępowaniem znak: [...];

2. na wykonanie wyżej wymienionego obowiązku określił termin 5 miesięcy od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna.

W świetle zgromadzonego materiału dowodowego organ I instancji uznał, że [...] okna wykute w ścianie szczytowej budynku położonego na działce nr [...] zostały wykonane bez wymaganego pozwolenie na budowę w ramach samowoli budowlanej.

Odwołanie od decyzji organu I instancji złożyła Spółdzielnia Mieszkaniowa i wniosła o jej uchylenie. Skarżąca zarzuciła organowi niewłaściwe określenie stron postępowania, brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz uznanie otworów okiennych za część wspólną nieruchomości.

Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z [...] sierpnia 2019r. utrzymał zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy.

W motywach rozstrzygnięcia WWINB argumentował, że na podstawie zebranego materiału dowodowego ustalono, iż przedmiotowe okna w ścianie szczytowej ([...] sztuki), graniczącej z nieruchomością przy ul. [...] w P. (dz. nr [...], arkusz [...], obręb [...]), zostały wykonane po 1976r. Dowodem na to jest projekt wykonany przy wniosku o pozwolenie na wykonanie okna w przedmiotowej ścianie w mieszkaniu nr [...] przy ul. [...] w P. (zaświadczenie znak [...]), z którego wynika że poza otworem projektowanym, żaden inny otwór w tej ścianie nie był wskazany.

Zdaniem Spółdzielni Mieszkaniowej okna wykonane zostały od 1945 do 1974r., co zostało udokumentowane w inwentaryzacji w 2002r. Spółdzielnia przejęła budynek w 1974r. w ramach decyzji administracyjnych.

Zdaniem organu okna powstawały w różnym okresie o czym świadczy niejednolite ich rozmieszczenie na elewacji jak również dowolna ich wielkość, a z uwagi na brak dokumentów potwierdzających legalność [...] okien przyjąć należy, że powstały one jako samowola budowlana.

Następnie organ wyjaśnił obowiązywanie przepisów techniczno-budowlanych, z których wynika, że przepisy obecnie obowiązujące nie przewidują możliwości sytuowania w ścianie oddzielenia przeciwpożarowego otworów okiennych. Zdaniem organu, pozostawienie w ścianie granicznej otworów okiennych (z zamontowaną konstrukcją okna otwieralnego) nie może być zaakceptowane z wyżej wymienionych przyczyn, jak również z uwagi na naruszenie interesów osób trzecich (tj. właściciela działki sąsiedniej, który z uwagi na usytuowanie otworów okiennych nie może w pełni korzystać z nieruchomości).

W takiej sytuacji organ nadzoru budowlanego zobligowany jest do wszczęcia postępowania w trybie art. 51 ustawy Prawo budowlane (bez względu na to kiedy roboty zostały wykonane) i rozpatrywać sprawę w oparciu o obecnie obowiązujące przepisy.

Zdaniem organu inwestorzy okien nie uzyskali decyzji pozwolenia na wykonanie robót budowlanych polegających na przebudowie przegrody zewnętrznej (wstawieniu w ścianę szczytową okien). W sprawach dotyczących robót budowlanych wykonywanych bez wymaganego pozwolenia w postępowaniu legalizacyjnym znajduje zastosowanie art. 51 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego, zatem organ I instancji nakazał doprowadzenie budynku mieszkalnego, wielorodzinnego do stanu poprzedniego poprzez likwidację [...] otworów okiennych znajdujących się w ścianie szczytowej tego budynku, graniczącej z nieruchomością przy ul. [...] w P. (dz. nr [...], arkusz [...], obręb [...]).

Skargę na powyższą decyzję wywiodła do Sądu Spółdzielnia Mieszkaniowa wnosząc o jej uchylenie oraz poprzedzającej ją decyzji organu nadzoru budowlanego I instancji i rozstrzygnięcie o kosztach postępowania. Skarżąca Spółdzielnia zarzuciła:

1. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest art. 28 kpa oraz art. 61 § 4 kpa poprzez niewłaściwe określenie kręgu stron sprawy i brak zawiadomienia o sprawie wszystkich stron postępowania administracyjnego, które spowodowało, że w sprawie nie uczestniczyły wszystkie strony postępowania, których udział jest konieczny z uwagi na charakter sprawy, obowiązki nakładane przez organ administracyjny i skutki ich realizacji;

2. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa, polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy;

3. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest art. 11 k.p.a., art. 8 kpa w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez naruszenie zasady przekonywania, zasady pogłębiania zaufania obywateli polegające na niewłaściwym zredagowaniu uzasadnienia decyzji i nieodniesieniu się do wszystkich zarzutów strony podniesionych w odwołaniu od decyzji organu I instancji, niewyjaśnieniu wszystkich przesłanek jakimi kierował się organ przy wydawaniu decyzji, w szczególności jakie względy ekonomiczne przemawiają za nieustalaniem kto był inwestorem wykonania poszczególnych otworów okiennych;

4. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 1892 ze zm.) w zw. z art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 845 z późn.zm.) oraz w zw. z art. 52 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1332 ze zm.) poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że skoro ściana szczytowa budynku należy do części wspólnych obiektu, to również [...] otwory okienne objęte niniejszym postępowaniem, znajdujące się w ścianie szczytowej też należą do części wspólnych obiektu, którymi zarządza Spółdzielnia, co skutkowało błędnym skierowaniem nakazu do Spółdzielni;

5. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest art. 52 ustawy z dnia [...] lipca 1994 r. - Prawo Budowlane (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1332 ze zm.) poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że organ ma dowolność w wyborze podmiotów, na które nakłada obowiązki związane z przywróceniem stanu poprzedniego i uznaniu, że nie musiał kierować decyzji do inwestorów - sprawców samowoli budowlanej i miał prawo nałożyć obowiązki na Spółdzielnię podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu wskazuje, że w pierwszej kolejności obowiązki nakłada się na inwestora, potem na właściciela a dopiero w dalszej kolejności (gdy nie jest możliwe nałożenie obowiązków na inwestora lub właściciela) - na zarządcę obiektu;

6. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest przepisu § 57 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki ich usytuowanie (Dz.U. z 2019 r., poz. 1065) poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy likwidacja okien w lokalach mieszkalnych spowoduje, że nie będą spełnione warunki właściwego zapewnienia oświetlenia dziennego w pomieszczeniach przeznaczonych na pobyt ludzi określone ww. przepisami.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie odwołując się do argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 20 lutego 2020r. sygn. IV SA/Po 892/19, uchylił zaskarżoną decyzję Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2019r.

W uzasadnieniu wyroku WSA w Poznaniu podniósł, że organy administracji prawidłowo ustaliły, że sporne otwory okienne zostały wykonane w drodze samowoli budowlanej, niezgodnie z obowiązującymi przepisami. Kolejną, równie istotną, przesłanką było naruszenie przepisów techniczno-budowlanych. Sąd zgodził się także z wnioskiem organów, iż żadne z przepisów obowiązujących w okresie wykonania przedmiotowych otworów okiennych, nie przewidywały możliwości wykonania takich otworów w ścianie ogniowej.

Ponadto Sąd podkreślił także, że organy słusznie wskazały, że treść art. 52 Prawa budowlanego nie obliguje organu administracji do wskazywania adresata decyzji bezwzględnie w takiej kolejności, jaka została wymieniona w ustawie. Wybór osoby, na którą taki obowiązek należy nałożyć, winien być uzależniony przede wszystkim od możliwości legalnej realizacji obowiązku przez ten podmiot. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że w pierwszej kolejności obowiązek rozbiórki powinien być nałożony na inwestora, który jednocześnie posiada prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. W pewnych jednak okolicznościach obowiązek ten może zostać skierowany do inwestora, który nie jest właścicielem nieruchomości (tak m. in. NSA w wyroku z dnia 23.07.2009r., sygn. IIOSK1234/08; LEXnr 552842). Taka sytuacja niewątpliwie będzie miała miejsce wówczas, gdy inwestor zrealizował obiekt bez pozwolenia właściciela (użytkownika wieczystego) gruntu, ale posiada tytuł prawny do nieruchomości (wyr. NSA z [...] marca 2017r., sygn. II OSK [...] CBOSA).

Następnie wskazano, że w orzecznictwie podkreśla się, iż w art. 52 Prawa budowlanego ustawodawca nie wyjaśnił w tym, ani w żadnym innym przepisie, według jakich kryteriów dokonać wyboru pomiędzy inwestorem, właścicielem i zarządcą obiektu budowlanego. Wynika z tego, że zostało to pozostawione uznaniu organu administracji. Zatem, organ administracji, decydując o tym, czy obowiązki wynikające z powołanych przepisów nałożyć na inwestora, czy na właściciela obiektu budowlanego albo na zarządcę obiektu budowlanego, powinien uwzględnić wszystkie okoliczności sprawy, które mogą mieć znaczenie przy dokonaniu wyboru adresata decyzji. Takimi okolicznościami mogą być przede wszystkim kwestie związane z wykonalnością nałożonego obowiązku (wyr. NSA z 25.11.2015r., sygn. II OSK 741/14, CBOSA).

Z drugiej strony podkreślić należy, że zarząd nieruchomościami wspólnymi stanowiącymi współwłasność spółdzielni, jest wykonywany przez spółdzielnię jak zarząd powierzony (art. 18 ust. 1 ustawy z 24.06.1994r. o własności lokali, Dz. U. z 2019r., poz. 737), choćby właściciele lokali nie byli członkami spółdzielni. Zgodnie z brzmieniem przepisu art. 18 ust. 1 ustawy o własności lokali, właściciele lokali mogą w umowie o ustanowieniu odrębnej własności lokali albo w umowie zawartej później w formie aktu notarialnego określić sposób zarządu nieruchomością wspólną, a w szczególności powierzyć zarząd osobie fizycznej albo prawnej (...)

Sąd podniósł, że przez nieruchomość wspólną należy rozumieć grunt oraz części budynku i urządzenia, które nie służą wyłącznie do użytku właścicieli lokali (art. 3 ust. 2 ustawy o własności lokali.). Wobec powyższego nie budzi wątpliwości, że zewnętrzna elewacja budynku stanowi element nieruchomości wspólnej, jako że nie służy do wyłącznego korzystania właścicieli lokali i jest jednocześnie ścianą nośną budynku. Każda ingerencja w elewację budynku stanowi ingerencję w jego konstrukcję przeznaczoną do użytku wszystkich współwłaścicieli nieruchomości wspólnej.

W ocenie Sądu na gruncie omawianej sprawy zarząd nieruchomością wspólną sprawuje Spółdzielnia. Tym samym uprawnienia związane z zarządem nieruchomością wspólną są wykonywane przez Spółdzielnię, nie zaś przez poszczególnych współwłaścicieli. Dlatego zasadnie organ wskazał, że obowiązek doprowadzenia ściany szczytowej budynku do stanu zgodnego z prawem został właściwie nałożony na Spółdzielnię, ponieważ przedmiotem sprawy jest doprowadzenie do stanu zgodnego z prawem ściany szczytowej budynku, która bez wątpienia stanowi część wspólną budynku, pozostającą w jej zarządzie, a nie usunięcie okien. Doprowadzenie budynku do stanu zgodnego z prawem ma nastąpić poprzez usunięcie okien w ścianie szczytowej tego budynku, ale z tak sformułowanego obowiązku nie wynika, że przedmiotem postępowania jest usunięcie okien.

Zdaniem WSA, wbrew temu co podnosi skarżąca właściciele lokali, w których wykute są okna nie są stroną postępowania i nie jest zasadne skierowanie do nich decyzji nakazującej doprowadzenie budynku do stanu poprzedniego.

Ponadto o legalności wykonania przedmiotowych otworów okiennych nie może w ocenie Sądu świadczyć uzyskanie zaświadczenia o samodzielności lokali. Wydając zaświadczenie organ nie badał legalności wykonania otworów okiennych w przedmiotowym budynku.

Niemniej jednak Sąd w ww. wyroku wskazał, że organ odwoławczy ponownie rozpoznając sprawę, winien uwzględnić powyższe wskazania i ocenę prawną Sądu, a w szczególności w trybie art. 136 § 1 K.p.a. uzyskać stanowisko właściwego konserwatora zabytków w przedmiocie orzekanego nakazu doprowadzenia budynku mieszkalnego, wielorodzinnego do stanu poprzedniego poprzez likwidację [...] otworów okiennych w ścianie szczytowej budynku położonego na nieruchomości przy ul. [...]w P. (dz. nr [...] arkusz [...] obręb [...]).

Ponownie rozpoznając sprawę Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. Nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Na wstępie podkreślono, iż zgodnie z art. 25 ustawy z dnia 13.02.2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw - do spraw uregulowanych ustawą zmienianą w art. 1, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, przepisy ustawy zmienianej w art. 1 stosuje się w brzmieniu dotychczasowym. Oznacza to, iż w niniejszej sprawie z uwagi na fakt, że PINB prowadzi niniejsze postępowanie od 2018r., zastosowanie mają przepisy dotychczas obowiązujące, czyli przepisy które stosowane były do dnia [...].09.2020r.

Ponadto zgodnie z treścią art. 153 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi "ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

WWINB wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 20.02.2020r. sygn. IV SA/Po 892/19 uchylił zaskarżoną decyzję Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia [...].08.2019r.

Dalej podniesiono, że w niniejszej sprawie przyjęto, iż okna powstawały w różnym okresie (o czym świadczy niejednolite ich rozmieszczenie na elewacji jak również dowolna ich wielkość), a z uwagi na brak dokumentów potwierdzających legalność tych [...] okien, PINB prawidłowo uznał, że powstały one jako samowola budowlana.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 Prawo budowlane, roboty budowlane można rozpocząć jedynie na podstawie decyzji o pozwoleniu na budowę z zastrzeżeniem art. 29 i art. 30 w/w ustawy, które określają jakich obiektów budowa i jakie roboty budowlane nie wymagają pozwolenia na budowę, oraz które spośród wymienionych można realizować dokonując zgłoszenia właściwemu organowi zamiaru ich wykonania, a organ administracji architektoniczno-budowlanej, nie wniósł sprzeciwu.

Zgodnie z art. 29 ust. 2 pkt 1aa Prawa budowlanego - pozwolenia na budowę wymaga wykonanie robót budowlanych polegających na przebudowie budynków, innych niż budynki, o których mowa w ust. 1, z wyłączeniem ich przegród zewnętrznych oraz elementów konstrukcyjnych, a także z wyłączeniem przebudowy, której projekt budowlany wymaga uzgodnienia pod względem ochrony przeciwpożarowej.

W niniejszej sprawie inwestorzy nie uzyskali decyzji pozwolenia na wykonanie robót budowlanych polegających na przebudowie przegrody zewnętrznej (wstawieniu w ścianę szczytową okien). W takiej sytuacji organ nadzoru budowlanego zobligowany był do wszczęcia postępowania w trybie art. 51 ustawy Prawo budowlane (bez względu na to kiedy roboty zostały wykonane) i rozpatrywać sprawę w oparciu o obecnie obowiązujące przepisy.

W sprawach dotyczących robót budowlanych wykonywanych bez wymaganego uzyskania pozwolenia na budowę albo zgłoszenia (sytuacja z art. 50 ust. 1 pkt 1 ustawy) w postępowaniu legalizacyjnym znajduje zastosowanie art. 51 ust. 1 pkt 1 lub 2 oraz ust. 3 ustawy Prawo budowlane.

Zgodnie z art. 51 ust. 1 Prawo budowlane, organ w drodze decyzji: "pkt 1 - nakazuje zaniechanie dalszych robót budowlanych bądź rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części, bądź doprowadzenia obiektu do stanu poprzedniego albo pkt 2 - nakłada obowiązek wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem, określając termin ich wykonania". Punkt pierwszy stosowany jest gdy roboty nie mogą być doprowadzone do stanu zgodnego z prawem.

Następnie podniesiono, że przepisy obowiązujące od 21.07.1961r. (Rozporządzenie Przewodniczącego Komitetu Budownictwa, Urbanistyki i Architektury /Dz. U. 1961 nr 38 poz. 196 ze zm./ w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane budownictwa powszechnego) nie przewidywały możliwości lokalizacji w ścianie przeciwpożarowej otworu okiennego - ścianą przeciwpożarową jest ściana szczytowa od strony działki sąsiedniej.

Przepisy obowiązujące od 03.07.1980r. (Rozporządzenie Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska, w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki /Dz.U z 1980r. nr 17 poz. 62 ze zm./) nie dopuszczały do lokalizacji w ścianie oddzielenia pożarowego (szczytowej) otworów okiennych, dopuszczały jedynie wypełnienie płaszczyzn ściany luksferami lub cegłą szklaną, jednak na powierzchni nie większej niż 10% ściany, przy czym ogólna powierzchnia otworów zamykanych i wypełnianych luksferami nie może przekraczać 25% powierzchni ściany.

Wskazano, na § 272 ust. 3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, wedle którego: "budynek usytuowany bezpośrednio przy granicy działki powinien mieć od strony sąsiedniej działki ścianę oddzielenia przeciwpożarowego o klasie odporności ogniowej określonej w § 232 ust. 4 i 5".

Przedmiotowy budynek mieszkalny należy do grupy wysokości - średniowysokie (SW) (§ 8 pkt 1 rozporządzenia), jako stanowiący odrębną strefę pożarową określa się jako ZL i jest zaliczany do kategorii zagrożenia ludzi ZL IV (§ 209 ust. 1 i 2 pkt 4 rozporządzenia). Z tego względu dla tego budynku przyjmuje się klasę odporności ogniowej "C" (§ 212 ust. 2 rozporządzenia).

Przechodząc dalej wskazano, że w § 232 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia wymogi odporności ogniowej dla elementów oddzielenia przeciwpożarowego oraz zamknięć znajdujących się w nich otworów określa tabela. W tabeli tej przyjęto, że ściana oddzielenia przeciwpożarowego budynków klasy "CM powinna mieć elementy oddzielenia przeciwpożarowego o klasie odporności REI 120, drzwi przeciwpożarowe lub inne zamknięcia przeciwpożarowe o klasie El 60. Natomiast wedle § 5 klasa odporności ogniowej elementów oddzielenia przeciwpożarowego oraz zamknięć znajdujących się w nich otworów w budynkach, o których mowa w § 213 (a więc także mieszkalnych), powinna być nie mniejsza od określonej w ust. 4 dla budynków o klasie odporności pożarowej "B" i "C".

Przywołane rozporządzenie nie wskazuje zatem na rodzaj materiału (np.: cegła, pustak) ale na jego klasę odporności ogniowej, przez co organ nadzoru nie może nakazać użycia określonego materiału budowlanego. Użyty materia! ma mieć określoną klasę odporności ogniowej. W granicy ma być ściana oddzielenia przeciwpożarowego, a rodzaj użytych materiałów, w dobie rozwijającej się techniki, jest drugorzędny. Jednakże, z uwagi na fakt, iż w § 272 ust. 3 mowa jest o ścianie oddzielenia przeciwpożarowego oraz że odsyła on do § 232 ust. 4 i 5 ale nie do ust. 6, który dopuszcza wypełnienie otworów materiałem przepuszczającym światło, to w ścianie znajdującej się w granicy działki wykluczona zostaje możliwość wypełnienia otworów materiałem przepuszczającym światło.

Oznacza to, iż przepisy obecnie obowiązujące nie przewidują możliwości sytuowania w ścianie oddzielenia przeciwpożarowego otworów okiennych. Zatem pozostawienie w ścianie granicznej otworów okiennych (z zamontowaną konstrukcją okna otwieralnego) jest niemożliwe z wyżej wymienionych przyczyn, jak również z uwagi na naruszenie interesów osób trzecich (tj. właściciela działki sąsiedniej, który z uwagi na usytuowanie otworów okiennych nie może w pełni korzystać z nieruchomości).

WWINB wskazał, iż uzyskał opinię Miejskiego Konserwatora w Poznaniu z dnia [...].03.2021r., z której wynika, że "likwidacja wtórnych otworów okiennych w ścianie szczytowej kamienicy, nie budzi zastrzeżeń konserwatorskich"

Organ odwoławczy podkreślił , iż wydanie przez PINB ww. decyzji nakazującej Spółdzielnia Mieszkaniowa - doprowadzenie budynku mieszkalnego, wielorodzinnego do stanu poprzedniego poprzez likwidację [...] otworów okiennych znajdujących się w ścianie szczytowej tego budynku, nie zwalnia zobowiązanej z obowiązku uzyskania pozwolenia konserwatorskiego wymaganego na podstawie art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 23.07.2003r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz. U. z 2020r. poz. 282 ze zm.) przed przystąpieniem do prowadzenie prac i robót budowlanych przy kamienicy przy ul. [...] w P.. Jak bowiem wskazał konserwator w piśmie z dnia [...].03.2021r. znak: [...], "realizacja prac powinna zostać uzgodniona z tutejszym organem".

Skargę na decyzję WWINB z dnia [...] czerwca 2021 r. złożyła do Sądu Spółdzielnia Mieszkaniowa wnosząc o jej uchylenie oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i zasądzenie kosztów postępowania. Skarżąca zarzuciła decyzji:

1. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest art. 28 k.p.a., art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a. w zw. z art. 61 § 4 k.p.a. i art. 10 § 1 k.p.a. poprzez nie uznanie za strony postępowania właścicieli poszczególnych lokali mieszkalnych oraz osób posiadających spółdzielcze własnościowe prawo do lokali i niepowiadomienie ich o wszczęciu postępowania administracyjnego oraz niezapewnienie tym osobom czynnego udziału w postępowaniu w sytuacji gdy roboty budowlane związane z likwidacją otworów okiennych dotyczą ich interesu prawnego wynikającego z prawa rzeczowego: prawa własności lub z ograniczonego prawa rzeczowego - spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu, w zależności od rodzaju posiadanego tytułu prawnego do zajmowanego lokalu mieszkalnego z wykutymi otworami okiennymi;

2. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy;

3. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. polegające na utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji w sytuacji gdy po wydaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyroku z dnia 20.02.2020 r. zmieniły się istotne okoliczności faktyczne sprawy wymagające weryfikacji decyzji organu I instancji na podstawie stanu aktualnego i to zarówno co do zgodności z prawem, jak i oceny dotyczącej zastosowania kryteriów celowości i słuszności rozstrzygnięcia, co w konsekwencji powinno spowodować uchylenie decyzji organu I instancji. Przede wszystkim organ odwoławczy nie uwzględnił, że prawomocnie zostało uznane, iż 23 otwór okienny znajdujący się w tej samej ścianie budynku, w lokalu mieszkalnym numer [...]. przy ul. [...] zrealizowany został legalnie w świetle przepisów Prawa budowlanego.

Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia [...] lutego 2020 r. (znak: [...]) uchylił decyzję Wojewody W. z dnia [...] września 2019 r. (znak: [...]) i odmówił stwierdzenie nieważności decyzji Urzędu Miejskiego w P. Wydział Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska z dnia [...] marca 1976 r. (znak: [...]) udzielającej Panu J. G. pozwolenia na wykucie otworu okiennego i przebudowę lokalu numer [...] przy ul. [...] w P..

4. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, to jest art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a. w zw. art. 107 § 1 pkt 9 k.p.a. poprzez błędne pouczenie Spółdzielni o przysługującym środku zaskarżenia decyzji do sądu administracyjnego, terminie i wysokości wpisu, to jest pouczenie o prawie wniesienia w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji sprzeciwu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wskazanie wymagań co do treści sprzeciwu określonych w art. 64b ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz wskazaniu wpisu od sprzeciwu w wysokości 100 zł podczas gdy decyzja wydana przez organ odwoławczy została wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1) kpa i w związku z powyższym stronom przysługuje prawo wniesienia w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, przy uiszczeniu wpisu w wysokości 500 zł;

5. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (tj. Dz.U. z 2021 r, poz. 1048 ze zm.) w zw. z art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (tj. Dz.U. z 2021 r. poz. 1208 ze zm.), w związku z art. 51 ust. 1 pkt 1 oraz w zw. z art. 52 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.) poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że nakaz doprowadzenia do stanu poprzedniego dotyczy ściany szczytowej budynku należącej do elementów wspólnych obiektu (którego skarżąca jest zarządcą) i nałożenie obowiązków na Spółdzielnię podczas gdy prawidłowa wykładnia i właściwe zastosowanie ww. przepisów powinno polegać na przyjęciu, że skoro roboty budowlane polegały na wykonaniu okien przez mieszkańców w ścianach użytkowanych przez nich lokali mieszkalnych a okna mieszkania nie są częścią wspólną nieruchomości, to nakaz powinien być nałożony na właścicieli lokali mieszkalnych (prawdopodobnych inwestorów robót budowlanych dotyczących wykonania okien lub ich następców prawnych);

6. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest art. 52 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.) poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na zaniechaniu ustalenia inwestorów robót budowlanych dotyczących wykonania poszczególnych otworów okiennych oraz nierozważeniu wszystkich okoliczności sprawy, które mogą mieć znaczenie przy dokonaniu wyboru adresata decyzji i w konsekwencji nieuzasadnione nałożenie obowiązków na Spółdzielnię - zarządcę nieruchomości wspólnej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

W myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.- dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji według powyższych kryteriów Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż akt ten odpowiada prawu.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja WWINB utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji nakazująca Spółdzielnia Mieszkaniowa - zarządcy nieruchomości zlokalizowanej przy ul. [...] w P., doprowadzenie znajdującego się na niej budynku mieszkalnego, wielorodzinnego do stanu poprzedniego poprzez likwidację [...] otworów okiennych znajdujących się w ścianie szczytowej tego budynku.

Przede wszystkim zauważyć należy, że niniejsza sprawa jest już po raz drugi rozpatrywana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu. Wyrokiem z 20 lutego 2020 r. zapadłym w sprawie sygn. akt IV SA/Po 892/19 tutejszy Sąd uchylił bowiem poprzednią decyzję organu odwoławczego. Zgodnie zaś z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba, że przepisy prawa uległy zmianie. Jednocześnie podkreślić należy, iż wyrokiem NSA z dnia 21 października 2020 r., sygn. akt II OSK 1522/20 oddalono skargę kasacyjną od wyroku z dnia 20 lutego 2020 r.

W orzecznictwie przyjmuje się, że przez ocenę prawną, o której mowa w tym przepisie należy rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy, a ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak też kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej, a nie innej decyzji. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, ciążący na organie i sądzie, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku pierwotnego środkami przewidzianymi prawem. Nawet w przypadku odmiennej interpretacji prawa lub możliwości niezgodności oceny sądu z prawem obowiązującym, zapatrywania prawne wyrażone przez sąd mają moc wiążącą (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 września 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 1434/2005, opubl. Lex Polonica nr 400400). Związanie wskazaniami sądu administracyjnego oznacza powinność ścisłego, przy zachowaniu wszelkich zasad postępowania wyjaśniającego, wypełnienia zaleceń sądu, przy wyeliminowaniu jakichkolwiek niejasności czy choćby dwuznaczności odnoszących się do ustaleń stanu faktycznego. Inny sposób procedowania czyniłby kontrolę sądową iluzoryczną i pozbawioną sankcji w postaci możności powtórnej weryfikacji stanowiska właściwego w sprawie organu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 12 kwietnia 2005 r. sygn. akt I SA/Łd 119/2004, opubl. Lex Polonica nr 420541).

W ocenie Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, analiza kwestionowanego skargą rozstrzygnięcia prowadzi do wniosku, że organ odwoławczy wydając kolejną decyzję zastosował się do oceny prawnej zawartej w uprzednio wydanym orzeczeniu sądu administracyjnego.

Przypomnieć należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylając poprzednio zaskarżoną decyzję organu odwoławczego, w uzasadnieniu swojego wyroku stwierdził, iż w kontrolowanej sprawie mamy niewątpliwie do czynienia z budynkiem podlegającym ochronie konserwatorskiej (na podstawie tzw. wpisu obszarowego, dokonanego w rejestrze zabytków pod numerem A239), to istotne jest stanowisko właściwego konserwatora zabytków w kwestii istniejącego już stanu przedmiotowego budynku. Konieczność uwzględnienia stanowiska konserwatora zabytków wskazywał już Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie o sygn. akt II OSK 1404/16, w której wyraził pogląd, że przed wydaniem decyzji co do nałożenia obowiązków na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2018 r. poz. 1202) w odniesieniu do budynku mającego charakter zabytkowy należy uzyskać opinię konserwatora zabytków.

Odnośnie pozostałych zarzutów skargi WSA w Poznaniu uznał je za niezasadne.

Również NSA w swoim wyroku o sygn. akt II OSK 1522/20 przyznał, że sąd wojewódzki prawidłowo przyjął, że organy nadzoru budowlanego przedwcześnie wydały swoje rozstrzygnięcia skoro nie ustaliły, czy w sprawie konieczne jest uzyskanie stanowiska właściwego konserwatora zabytków, naruszającym tym samym art. 7 i 77 § 1 k.p.a.

W ponownie prowadzonym postępowaniu, Sąd nakazał organowi odwoławczemu w trybie art. 136 § 1 K.p.a. uzyskać stanowisko właściwego konserwatora zabytków w przedmiocie orzekanego nakazu doprowadzenia budynku mieszkalnego, wielorodzinnego do stanu poprzedniego poprzez likwidację [...] otworów okiennych w ścianie szczytowej budynku położonego na nieruchomości przy ul. [...] P..

W ramach ponownie prowadzonego postępowania odwoławczego, WINB pismem z dnia [...] stycznia 2021 r. WWINB zwrócił się do Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków o wydanie stosownej opinii w sprawie doprowadzenia budynku mieszkalnego wielorodzinnego położonego przy ul. [...] w P. do stanu poprzedniego poprzez likwidację [...] otworów okiennych znajdujących się w ścianie szczytowej tego budynku.

Pismem z dnia [...] lutego 2021 r. sprawę przekazano do załatwienia Miejskiemu Konserwatorowi Zabytków w P. zgodnie z właściwością.

Pismem z dnia [...] marca 2021 r. Miejski Konserwator Zabytków wskazał, że likwidacja wtórnych otworów okiennych w ścianie szczytowej przedmiotowej kamienicy, nie budzi zastrzeżeń konserwatorskich, natomiast realizacja prac powinna być uzgodniona z Konserwatorem na podstawie art. 36 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami przed ich rozpoczęciem (k. 83 akt adm.).

W ocenie Sądu organ odwoławczy w wystarczający sposób zweryfikował stan faktyczny stanowiący podstawę decyzji organu I instancji. WWINB zgodnie ze wskazaniem Sądu zawartym w poprzednim wyroku uzyskał opinię Miejskiego Konserwatora Zabytków, z której wynika obowiązek uzyskania pozwolenia konserwatorskiego na podstawie art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 23.07.2003r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz. U. z 2020r. poz. 282 ze zm.) przed przystąpieniem do prowadzenia prac i robót budowlanych przy kamienicy przy ul. [...] w P.. Realizacja prac powinna zostać uzgodniona z organem konserwatorskim.

W sytuacji bowiem, gdy organ nadzoru budowlanego zamierza wydać nakaz wykonania robót budowlanych wobec obiektu lub obszaru podlegającego stosownym formom ochrony konserwatorskiej, nie posiada on samodzielnych kompetencji do wkraczania w dyskrecjonalny obszar właściwości wojewódzkiego konserwatora zabytków. Konieczne jest w takim przypadku bądź uzyskanie, w formie decyzji, pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków na wykonanie określonych robót budowlanych, w zakresie dotyczącym obiektów lub obszarów wpisanych do rejestru zabytków, bądź uzgodnienie decyzji nakazującej wykonanie takich robót z wojewódzkim konserwatorem zabytków, w stosunku do obiektów budowlanych oraz obszarów niewpisanych do rejestru zabytków, a ujętych w gminnej ewidencji zabytków (por. wyrok NSA z dnia 21 października 2020 r., sygn. akt II OSK 1522/20, LEX nr 3074569).

Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi wskazać przyjdzie, iż są one niemal tożsame z zarzutami skargi dotyczącej sprawy o sygn. akt IV SA/Po 892/19. Do zarzutów tych bezpośrednio oraz w sposób wyczerpujący odniósł się Sąd w prawomocnym wyroku z dnia 20 lutego 2020 r. uznając je za niezasadne. Wobec braku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, pogląd prawny Sądu odnośnie zarzutów skargi pokrywających się z obecnymi jest nadal aktualny.

Odnosząc się do "nowo postawionych zarzutów" za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia przepisów postępowania, polegający na utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji w sytuacji gdy po wydaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyroku z dnia 20.02.2020 r. zmieniły się istotne okoliczności faktyczne sprawy. W ocenie skarżącej organ odwoławczy nie uwzględnił, że prawomocnie zostało uznane, iż 23 otwór okienny znajdujący się w tej samej ścianie budynku, w lokalu mieszkalnym numer [...]. przy ul. [...] zrealizowany został legalnie w świetle przepisów Prawa budowlanego.

W tym miejscu podkreślić należy, że zaskarżona decyzja organu I i II instancji nakazuje zamurowanie [...] otworów okiennych, a nie [...]. Nie ma żadnych wątpliwości, że niniejsza sprawa nie dotyczyła [...] otworu okiennego znajdującego się w opisanej ścianie, przynależącego do lokalu nr [...], ponieważ objęty był on odrębnym postępowaniem znak: [...], o czym wskazano w decyzji organu I instancji. Zatem stwierdzenie legalności [...] otworu okiennego nie ma żadnego wpływu na toczące się obecnie postępowanie.

Nie ma też wpływu na przedmiotowe rozstrzygnięcie błędne pouczenie organu co do wniesionego środka zaskarżenia do Sądu. Skarżąca wniosła bowiem skargę w przewidzianym prawem terminie, a ponadto nie wskazała jakie negatywne skutki miał dla niej fakt błędnego pouczenia przez organ.

Co do pozostałych zarzutów odniósł się już Sąd w wyroku z dnia 20.02.2020 r.

Konkludując, stwierdzić należy, że wbrew zarzutom skargi, organ odwoławczy nie naruszył przepisów prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy, ani też wskazanych w skardze przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tylko zaś takie naruszenie przepisów prawa mogłoby skutkować uchyleniem decyzji organu przez sąd administracyjny.

W związku z powyższym, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.