Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 107/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-10-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Kobylecka ( spr.) sędzia WSA Łukasz Krzycki asesor WSA Anna Szymańska Protokolant Agata Krysztofiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 października 2004r. sprawy ze skargi "K.- Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w L. reprezentowanej przez kuratora A. D. na decyzję Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] grudnia 2003 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] listopada 2003 r.


UZASADNIENIE

IV SA /Wa 107/04

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] grudnia 2003 r. Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej rozpoznając ponownie sprawę stosownie do art. 127 § 3 kpa, utrzymał w mocy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa swoją decyzję z dnia [...] listopada 2003 r., w której nie stwierdził nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] grudnia 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa Fabryka [...] "K." Sp. z o.o. - L., ul. [...] (Monitor Polski Nr [...], poz. [...], lp. [...] z dnia [...] stycznia 1949 r.), uznając że orzeczenie to zostało podjęte zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami prawa, tj. art. 3 ust. 1 lit. B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej.

Zdaniem organu za przyjęciem tego stanowiska przemawia dokumentacja archiwalna oraz sporządzone w toku postępowania nadzorczego opinie niezależnych biegłych wykonane na zlecenie b. Ministra Gospodarki. Wynika z nich, że zdolność zatrudnienia w omawianej fabryce w dacie 5 lutego 1946 r. przekraczała 50 pracowników, a wielkość produkcji kształtowała się na poziomie do 3200 kg wyrobów czekoladziarskich na jedną zmianę, kwalifikując ją do przejęcia na własność Państwa.

Organ uznał, że przedłożony przez wnioskodawcę "elaborat" dr inż. J. G. nie daje wystarczających podstaw do uznania, że nacjonalizacja omawianej fabryki dokonana została z rażącym naruszeniem prawa. Biegły ten błędnie wyłącza z zatrudnienia niektórych pracowników uznając, że nie należą oni do kategorii pracowników produkcyjnych (dwóch magazynierów, kierownika technicznego i dwóch ślusarzy), formułując ostatecznie wniosek o zdolności zatrudnienia na poziomie 47 osób. Tego rodzaju stanowisko stoi w sprzeczności ze wskazaniami interpretacyjnymi prof. L. K., pochodzącymi z okresu realizacji nacjonalizacji.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję wniósł kurator "K." Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w L., który wnosząc o jej uchylenie zarzucił naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i 3 oraz art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że Główna Komisja d/s upaństwowienia przedsiębiorstw w W. uchylając postanowienie Wojewódzkiej Komisji i przedstawiając wniosek o przejęcie przedmiotowego przedsiębiorstwa na własność Państwa w trybie ustawy nacjonalizacyjnej przyjęła zdolność zatrudnienia "bezspornie" na 53 osoby, bez przeprowadzenia postępowania dowodowego, bez podania faktycznego uzasadnienia uchylenia postanowienia oraz przesłanek wydania orzeczenia nacjonalizacyjnego, Zarzucił, że organ nadzoru błędnie ocenił treść zgromadzonego materiału dowodowego, szczególnie dokumentów archiwalnych, a to postanowienia Wojewódzkiej Komisji z dnia [...].X.1947 r., protokołu lustracji z [...].X.1947 r., list pracowników zatrudnionych w fabryce "K.".

Skarżący zarzucił także, że opinie biegłych nie uwzględniają stanu zużycia maszyn, niesprawności części maszyn w fabryce, rzeczywistych niedoborów materiałowych, które miały wpływ na zdolność zatrudnienia. Zdaniem skarżącego okoliczność, że orzeczono przejęcie na własność Państwa przedsiębiorstwa , które nie spełniało przesłanek ustawy nacjonalizacyjnej - przy braku wskazania przez Główną Komisję dlaczego zmieniono zdolność zatrudnienia z 49 na 53 pracowników - stanowi rażące naruszenie prawa.

Ponadto podniósł, że pojęcie "pracowników zatrudnionych przy produkcji" winno być interpretowane wąsko. Osobami tymi w rozumieniu ustawy byli pracownicy fizyczni pełniący funkcje stricte produkcyjne. Nie można do ich grona zaliczyć pracowników umysłowych (kierowników zakładu, spełniających czynności administracyjne i nadzorcze, brygadzistów kierujących techniczną pracą w zakładzie i odpowiedzialnych za całość pracy) - co uczynili powołani w sprawie biegli i co było podstawą ustaleń faktycznych organu administracji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zaskarżona decyzja została wydana w postępowaniu nieważnościowym. Postępowanie wszczynane na podstawie art. 157 § 2 kpa jest jednym z postępowań nadzwyczajnych, dających możliwość wzruszenia decyzji ostatecznej. Jest ono samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego istotą jest jedynie ustalenie, czy dana decyzja jest dotknięta jedną z wad określonych w art. 156 § 1 kpa. To oznacza, że organ nie może - rozpatrywać sprawy co do jej istoty, tak jak w postępowaniu odwoławczym. W ramach tego trybu podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji stanowią zatem przesłanki ściśle określone w art. 156 § 1 kpa i dopiero ujawnienie w decyzji przynajmniej jednej z nich może skutkować stwierdzeniem jej nieważności. Rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa ma miejsce wówczas, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa.

Organ administracyjny, właściwy w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, wszczyna postępowanie w nowej sprawie, w której nie orzeka co do istoty sprawy rozstrzygniętej w wadliwej decyzji, lecz orzeka jako organ kasacyjny.

W swej decyzji orzeka więc wyłącznie co do nieważności decyzji albo jej niezgodności z prawem. Nie jest władny rozstrzygać o innych kwestiach dotyczących istoty sprawy. Działanie w trybie nadzoru na podstawie art. 156 kpa wymaga innego podejścia do sprawy niż w I instancji lub przed organem odwoławczym. Organ administracyjny ocenia kwestie czysto prawne, które winny być rozstrzygane według zasad stosowanych przy kasacji. Z tego też względu organ nie może podejmować czynności zmierzających do załatwienia sprawy co do jej istoty.

Materialnoprawną podstawą wydania Orzeczenia Nr [...] był art. 3 ust. 1 lit. B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, który stanowił o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstw przemysłowych mogących zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników.

Orzeczenie Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] grudnia 1948 r. o przejęciu na własność Państwa Fabryki [...] "K." Sp. z o.o. - L., ul. [...], będące przedmiotem oceny w postępowaniu nadzorczym nie zawiera uzasadnienia, a jedynie wskazuje podstawę nacjonalizacji. Z uzasadnienia postanowienia Głównej Komisji ds. upaństwowienia przedsiębiorstw w W. z dnia [...] kwietnia 1948 r. uchylającego postanowienie Wojewódzkiej Komisji w P. z dnia [...] października 1947 r. o skreśleniu tego przedsiębiorstwa z wykazu przedsiębiorstw przeznaczonych do nacjonalizacji i przedstawiającego do Ministra Przemysłu i Handlu wniosek o przejecie przedsiębiorstwa na własność Państwa na mocy "art. 3 ustawy z dnia 3.I.1946 r." wynika, że fabryka ta "bezspornie ma zdolność produkcyjną ponad 750 kg na dobę na dzień 5.II.1946 r. oraz co się tyczy zdolności zatrudnienia to z uwagi na to, że automaty do zawijania mogą zawinąć tylko ok. 400 kg na jedną zmianę, konieczne jest zatrudnienie oprócz automatów co najmniej 4 osoby zawijarki, a w tym wypadku zdolność zatrudnienia wynosiłaby co najmniej 53 robotników".

Potencjalna zdolność zatrudnienia winna być oceniana na dzień 5.II.1946 r., tj. datę wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej. Okoliczność ta powinna być przede wszystkim ustalona w toku postępowania ogólnego poprzedzającego wydanie kwestionowanego Orzeczenia nr [...] o upaństwowieniu przedsiębiorstwa. Kwestionowana decyzja została wydana bez ustalenia szczegółowego tej okoliczności, mającej kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia , w wyniku czego w prowadzonym postępowaniu nieważnościowym organ nadzoru powołał kilku biegłych na tę okoliczność.

Jednak sporządzone opinie, wbrew przyjętemu stanowisku organu nadzoru nie są jednoznaczne w swej treści co do zdolności zatrudnienia przy produkcji na jedną zmianę. Organ w uzasadnieniu podaje, że wg biegłego W. S. fabryka na dzień 5.II.1946 r. zdolna była zatrudnić do produkcji karmelków 55 pracowników (w tym dyrektora fabryki, pracownika administracji, palacza w kotłowni, dwóch ślusarzy, dwóch magazynierów, kierownika technicznego), wg J. S. - 70 pracowników, w tym 21 przy produkcji wyrobów czekoladowych, wg A. K. - 83 osoby (w tym kierownik zakładu, magazynier, zaopatrzeniowiec, dystrybutor, mistrzowie, pomocnicy palacza, konserwatora oraz pracownicy transportu międzyoperacyjnego). Nie dokonując analizy treści tych opinii organ nadzoru jednocześnie uznaje, że opinia J. G., nazwana przez organ "elaboratem", złożona przez wnioskodawcę jest mało przekonywująca. Wbrew jednak stanowisku organu ta właśnie opinia ustosunkowuje się w sposób dokładny i rzetelny do całego materiału dowodowego, do wszystkich opinii biegłych, uwzględnia stan techniczny maszyn, które zostały przejęte po wojnie od Niemców, niedostatki materiałów, wpływające na zdolność produkcji a tym samym zatrudnienie, czyli bierze pod uwagę realia panujące w kraju na początku 1946 r., nie zaś możliwość zatrudnienia w warunkach prawidłowo funkcjonującej gospodarki. Nie bez znaczenie są w tej sprawie ustalenia dokonane przez Wojewódzką Komisję ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw w P., która w dniu [...].X.1947 r. skreśliła przedsiębiorstwo z wykazu opierając się na protokole z komisyjnej lustracji przedsiębiorstwa dokonanej w dniu [...].X.1947 r. przez Del. Min. Aprowizacji przy współudziale trzech biegłych (z listy Sądu Apelacyjnego, Izby Przemysłowo-Handlowej, Państwowego Zjednoczenia Przemysłu Cukierniczego). Ustalono w nim zdolność zatrudnienia na 49 pracowników na jedną zmianę przyjmując, że w teoretycznie ustalonej liczbie 65 osób - 19 pracowników to zawijaczki zatrudnione chwilowo wobec braku papieru do dwóch automatów, które będą obsługiwane przez 3 pracowników. Z protokołu tego wynika także, że czekoladownia nie była uruchomiona, podczas gdy biegły S. wskazuje 21 osób zatrudnionych przy produkcji wyrobów czekoladowych, na ogólną liczbę 70 osób zatrudnionych.

Wskazany dokument winien być poddany wnikliwej ocenie organu nadzorczego, gdyż był sporządzony wkrótce po dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej (5.II.1946 r.) i najlepiej obrazuje stan techniczny i zatrudnienie w fabryce.

Organ nadzoru podnosi, że biegły J. G. błędnie wyłącza z zatrudnienia niektórych pracowników, np. 2 magazynierów, kierownika technicznego i dwóch ślusarzy, powołując się na sprzeczność tego stanowiska ze wskazaniami interpretacyjnymi prof. L. K., pochodzącymi z okresu realizacji nacjonalizacji, których w aktach sprawy brak. Słusznie podnosi skarżący, że skoro L. K. był prezesem Głównej Komisji ds. upaństwowienia przedsiębiorstw, jego wskazówki interpretacyjne nie mogą być uznane za obiektywne źródło wykładni ustawy nacjonalizacyjnej. Jak już wyżej wskazano ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej w art. 3 ust. 1 lit. B, stanowi o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstw przemysłowych mogących zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników, kładąc nacisk na to, że tylko zatrudnienie przy produkcji więcej niż 50 pracowników kwalifikuje przedsiębiorstwo do grupy B - nie wlicza zaś personelu, zajętego przy czynnościach komercyjnych i administracyjnych.

Mając powyższe na uwadze zgodzić się należy z zarzutem skarżącego, że opinie biegłych, będące podstawą oceny organy nadzorczego nie dają możliwości jednoznacznego stwierdzenia, iż spełniona była przesłanka upaństwowienia przedsiębiorstwa sprowadzająca się do tego, że miało ono w dacie wejścia w życie przepisów nacjonalizacyjnych możliwość zatrudnienia przy produkcji ponad 50 pracowników na jedną zmianę. Organ nie wskazał faktów, które uznał za udowodnione, opisując jedynie w uzasadnieniu wnioski biegłych oraz nie wskazał przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności, czym naruszył przepis art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 kpa, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik postępowania.

Organ nadzoru ponownie rozpoznając sprawę winien dokonać wnikliwej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, szczególnie pochodzącego z akt archiwalnych i mając na uwadze wyrażoną wyżej ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania ocenić czy Orzeczenie Nr [...] wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak wyroku.