Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 679/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-07-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, 77 par. 1, 80, 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 1, 2
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant referent stażysta Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lipca 2012 r. sprawy ze skargi J.K. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza granicami RP 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżącej J.K. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] Minister Skarbu Państwa, po rozpatrzeniu odwołania J.K. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...] odmawiającej potwierdzenia J. B. i J.K. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. K. nieruchomości w T. – utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Zaskarżone rozstrzygnięcie Ministra Skarbu Państwa zostało wydane w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.

J. B. wnioskiem z dnia 30 października 1990 r. zwróciła się do Urzędu Rejonowego w C. o przyznanie ekwiwalentu za mienie pozostawione przez J. K. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Ponadto wnioskiem z dnia 28 grudnia 1990 r. J. K. wystąpiła do Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miasta L. o przyznanie ekwiwalentu za mienie pozostawione przez A.R. na terenach niewchodzących obecnie w skład państwa polskiego. Jedyną spadkobierczynią A. R. była I.K. (matka wnioskodawczyń).

Fakt następstwa prawnego właścicieli nieruchomości pozostawionej organy orzekające w niniejszej sprawie ustaliły na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] października 1990 r., sygn. akt [...], z którego wynika, iż spadek po J. K., na podstawie ustawy nabyły: żona I. K. i córki J. K. oraz J. B. po 1/3 części każda z nich. Z wyżej wskazanego postanowienia spadkowego wynika również, że spadek po I. K., na podstawie ustawy, po połowie nabyły córki: J. B. i J. K. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] listopada 1991 r., sygn. akt [...] organy ustaliły, że spadek po A.R. nabyła zstępna jej siostry I.K. w całości. Wyżej wskazane postanowienie reguluje również następstwo prawne po I.K.

Na okoliczność pozostawienia nieruchomości w T. przez J. K. oraz celem udokumentowania powierzchni i rodzaju nieruchomości pozostawionej przedłożono następujące dokumenty: orzeczenie nr [...] Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Wojewódzki Oddział w K. z dnia [...] lipca 1946 r., orzeczenie PUR Oddział Wojewódzki w K. nr [...] z dnia [...] lipca 1946 r., oświadczenie złożone przez W. S. i J. O. przed notariuszem Z. J. w dniu 21 września 1945 r., protokół z przesłuchania w charakterze świadków S. B. i W. G. z dnia [...] grudnia 1956 r. (Nr Repertorium [...]). Z wyżej wskazanych dokumentów wynika, iż J. K., ostatnio zamieszkały w T., pozostawił tamże następujący majątek nieruchomy: działkę gruntową o ogólnej powierzchni około [...] ha, składającą się z około [...] ha ogrodu i sadu, [...] ha pod zabudowaniami oraz dom mieszkalny murowany z cegły, kryty blachą o [...] izbach, o długości 22 m, szerokości 18 m, tudzież budynki gospodarcze (garaż, stajnia i komórka murowana) z cegły, kryte blachą. Ponadto w T. pozostawił [...].

Jak wynika z oświadczenia S. B. i W. G. E. K. była właścicielem nieruchomości położonej w miejscowości B. Ponadto z orzeczenia PUR nr [...] wynika, że A. R., której I.K. była spadkobierczynią, pozostawiła w B. następujący majątek nieruchomy: gospodarstwo rolne o ogólnej powierzchni [...] ha wraz z zabudowaniami, tj. domem mieszkalnym, drewnianym krytym dachówką o [...] izbach, 10 m długości i 8 m szerokości, tudzież stodołę, szopę, stajnię oraz narzędzia rolnicze.

Zgodnie z aktem nadania ziemi z dnia [...] lutego 1957 r. J. K. otrzymał na własność nadział ziemi o obszarze około [...] ha ze stanowiącej własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskiej W. O wykonaniu wyżej wskazanego aktu świadczy orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w C. z dnia [...] lutego 1957 r. o nadaniu J. K. opisanej nieruchomości na własność. Jak wynika jednak z pisma Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] stycznia 1961 r. oba wyżej wymienione akty z powodu uchybień proceduralnych zostały uchylone.

J. B. wnioskiem z dnia 3 kwietnia 1996 r. ponownie wystąpiła do Wojewody [...] o przyznanie ekwiwalentu za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowościach T. i B., dołączając dwa operaty szacunkowe.

Kierownik Urzędu Rejonowego w C. zaświadczeniem z dnia [...] kwietnia 1998 r., nr [...] potwierdził, iż J. B. oraz J. K. posiadają łącznie uprawnienia na pokrycie opłat za użytkowanie wieczyste lub ceny sprzedaży działki budowlanej oraz ceny sprzedaży położonych na niej budynków i lokali stanowiących własność Skarbu Państwa w wysokości [...] zł, odpowiadającej wartości nieruchomości pozostawionej przez J. K. w miejscowości T., powiat i województwo [...], w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r.

W toku postępowania do akt sprawy został dołączony wyrok Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] kwietnia 1998 r., sygn. akt [...] ustalający, że I.K., z domu S., pozostawiła na terenie niewchodzącym obecnie w skład Państwa Polskiego, nieruchomość o powierzchni [...] ha gruntu ornego, na terenie której wybudowane zostały fundamenty pod drewniany budynek mieszkalny.

Oświadczeniem złożonym w Urzędzie Rejonowym w C. w dniu 5 marca 1998 r. J. B. wskazała J. K. jako osobę uprawnioną do otrzymania rekompensaty za mienie pozostawione przez A. R.

Wnioskiem z dnia 16 marca 2001 r. J. B. zwróciła się do Urzędu Miasta w C. o wydanie zaświadczenia potwierdzającego wartość mienia pozostawionego poza granicami kraju przez I.K. Pismem z dnia 22 marca 2001 r. została poinformowana, iż przedłożony dotychczas do akt sprawy operat szacunkowy, określający wartość nieruchomości pozostawionej w miejscowości B., jest nieaktualny.

Wobec zmiany stanu prawnego w zakresie potwierdzenia prawa do rekompensaty za tzw. mienie zabużańskie, J. K. wnioskiem z dnia 8 grudnia 2008 r., zwróciła się do Wojewody [...] o ujawnienie w Wojewódzkim Rejestrze Uprawnień wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty. Z tożsamym wnioskiem w dniu 11 grudnia 2008 r. wystąpiła J. B.

Pismem z dnia 6 listopada 2009 r. [...] Urząd Wojewódzki zwrócił się do [...] Stowarzyszenia Rzeczoznawców Majątkowych o wykonanie oceny prawidłowości sporządzenia operatu szacunkowego sporządzonego przez T. S. oraz biegłego sądowego R. B. Wojewoda [...] powziął bowiem wątpliwość co do wykonania wyżej wskazanego operatu szacunkowego zgodnie z przepisami dotyczącymi zasad szacowania tzw. mienia zabużańskiego. Jak wynika z odpowiedzi udzielonej przez [...] Stowarzyszenie Rzeczoznawców Majątkowych, dokonanie takiej oceny jest niemożliwe po upływie 3 lat od daty sporządzenia operatu szacunkowego. Wobec powyższego Wojewoda [...] pismem z dnia 12 marca 2010 r. zwrócił się do Polskiej Federacji Stowarzyszeń Rzeczoznawców Majątkowych z analogicznym zapytaniem. W opinii Komisji Arbitrażowej przy Polskiej Federacji Stowarzyszeń Rzeczoznawców Majątkowych z dnia 8 listopada 2010 r. wyjaśniono, że sporządzony przez T.S. i Pana R. B. operat szacunkowy z dnia 18 kwietnia 1996 r. nie powinien stanowić na dzień [...] kwietnia 1998 r. podstawy do określenia wartości nieruchomości w zaświadczeniu Kierownika Urzędu Rejonowego o potwierdzeniu uprawnień, ze względu na ujawnione rozbieżności w stanach prawnych w zakresie uwarunkowań wyceny pozostawionej nieruchomości między dniem 18 kwietnia 1996 r., a dniem 1 kwietnia 1998 r.

W następstwie ww. okoliczności Wojewoda [...] ostateczną decyzją z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...] stwierdził nieważność zaświadczenia Kierownika Urzędu Rejonowego w C. z dnia [...] kwietnia 1998 r. potwierdzającego, że J. B. oraz J. K. przysługuje prawo do realizacji uprawnień wynikających z art. 212 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Wobec powyższego Wojewoda [...], prowadząc postępowanie w oparciu o przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, pismem z dnia 21 marca 2011 r. wezwał J. B. oraz J. K. do uzupełnienia braków formalnych wniosku.

W oświadczeniu złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej z dnia 15 lipca 2011 r. J. K. wskazała, że w okresie wojny do roku 1944 r., wraz z ojcem – J. K. i matką – I.K., zamieszkiwali w C. przy ul. [...]. Powyższe potwierdzają dokumenty przekazane przez Centralne Archiwum Wojskowe, ankieta I. K. złożona celem uzyskania dowodu osobistego oraz karta osobowa E. K., z których wynika, że wyżej wskazani do 1939 r. oraz w czasie okupacji zamieszkiwali w miejscowości C. Ponadto w dniu 3 sierpnia 2011 r. J.K. oświadczyła, pod rygorem odpowiedzialności karnej, że jej ojciec pełniąc służbą wojskową w tym okresie (tj. 1 września 1939 r.) przebywał na terenie Okręgowego Szpitala Wojskowego w C.

Z protokołu przesłuchania J. K., sporządzonego przez Wojewodę [...] (działającego w ramach pomocy prawnej) w dniu 22 września 2011 r. wynika, że J. K. na dzień 1 września 1939 r. zamieszkiwał w C. jako [...] Szpitala [...], tj. przebywał jako lekarz i [...] tzn. służbowo. Z ww. protokołu wynika również, że J. K. zamieszkiwał w C. do 1944 r.

Wojewoda [...], po uprzednim pouczeniu strony o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym zgromadzonym w przedmiotowej sprawie, decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...] odmówił J. B. i J. K. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez J. K. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. w miejscowości T. Organ I instancji wskazał, że z akt sprawy wynika, iż J. K. w dniu 1 września 1939 r. zamieszkiwał na terytorium obecnego państwa polskiego tj. w C., gdzie pracował jako lekarz w szpitalu [...]. Tym samym nie spełnił przesłanki wynikającej z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Odwołanie od decyzji organu I instancji wniosła J. K.

Minister Skarbu Państwa, podzielając w pełni stanowisko Wojewody [...], decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu wyjaśnił, że kwestie rekompensat za "mienie zabużańskie" reguluje obecnie ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, dalej powołana jako "ustawa". Zgodnie z treścią art. 2 ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi:

1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1;

2) posiada obywatelstwo polskie.

Organ II instancji stwierdził, że zasadniczą kwestią jest ustalenie, czy J. K. – właściciel nieruchomości pozostawionej, w dniu 1 września 1939 r., zamieszkiwał poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wskazał, że ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. nie wyjaśnia co należy rozumieć pod pojęciem "zamieszkiwanie", w związku z czym w tej materii należy się odnieść do art. 25 Kc, a następnie przyjąć, że "zamieszkanie" jest to miejscowość, w której dana osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. Na miejsce zamieszkania składają się zatem dwa składniki: obiektywny, czyli pobyt stały w danej miejscowości (corpus) oraz subiektywny w postaci uzewnętrznionego zamiaru, woli tego pobytu (animus). Łączne występowanie tych składników pozwala wskazać daną miejscowość jako centrum życiowej aktywności osoby, w którym koncentrują się jej interesy osobiste i majątkowe. Analizy wskazanych składników dokonywać należy łącznie, ponieważ składnik mentalny animus manifestuje się w szczególności w postaci konkretnych, obiektywnie sprawdzalnych zachowań składających się na corpus, a zatem ich rozdzielenie służy tylko potrzebom teoretycznego opisu. O miejscu zamieszkania rozstrzyga zatem całokształt okoliczności, a mianowicie zejście się stanu faktycznego przebywania z zamiarem takiego przebywania. Ponadto Minister wyjaśnił, że pobyt stały (zwykły) polega na faktycznym przebywaniu, zamieszkiwaniu w danej miejscowości. Zamieszkanie połączone jest zwykle z określonym tytułem prawnym do lokalu i posiadaniem w nim przedmiotów niezbędnych do materialnej egzystencji. Składnikiem pobytu stałego jest realizowanie w danej miejscowości obiektywnie sprawdzalnej aktywności życiowej (rodzinnej, zawodowej, społecznej). Pobyt stały w danym lokalu stanowi z kolei fakt zamieszkiwania w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego lub długotrwałego przebywania oraz wolą koncentracji spraw życiowych jednostki. Za taki zaś zamiar uznać należy osiedlenie się w związku z oddelegowaniem do pracy.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy organ odwoławczy wskazał, że opuszczenie byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez J.K. nastąpiło przed wybuchem drugiej wojny światowej i związane było ze zmianą miejsca pełnienia służby wojskowej w zawodzie [...]. W ocenie Ministra niebudzący wątpliwości jest fakt, iż centrum życiowym właściciela nieruchomości pozostawionej była miejscowość C. I to zarówno przed dniem 1 września 1939 r., w tym dniu, jak i po 1 września 1939 r. Na powyższe wskazują dokumenty zgromadzone w przedmiotowej sprawie (przekazane przez Centralne Archiwum Wojskowe, ankieta I.K. złożona celem uzyskania dowodu osobistego oraz karta osobowa E. K.) oraz zeznania strony postępowania złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej.

Ponadto Minister Skarbu Państwa stwierdził, że J. K., jako [...] oraz jednocześnie lekarz pełniący swoją służbę na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pierwotnie pozostawił mienie poza obecnymi granicami RP, jednak w zupełnie innych okolicznościach, niż te określone w art. 2 pkt 1 w związku z art. 1 ustawy. Wskazał również, iż żaden z dokumentów zgromadzonych w trakcie postępowania nie dowodził istnienia jakiejkolwiek aktywności życiowej J. K. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Za bezsporny organ uznał fakt pozostawienia przez J. K. nieruchomości położonej w T. Podkreślił jednak, że prawo do rekompensaty wynikające z przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. nie przysługuje wszystkim właścicielom, którzy pozostawili swoje mienie poza obecnymi granicami państwa polskiego. Zgodnie bowiem z art. 1 i art. 2 prawo to przysługuje tylko właścicielowi nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, który był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., w wyniku wypędzenia z byłego terytorium RP, lub zmuszenia go do opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z powodu innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie układów wymienionych w ust. 1 art. 1 oraz umowy wskazanej w ust. 1a art. 1 oraz posiada obywatelstwo polskie. Przy czym warunki określone we wskazanym przepisie muszą być spełnione łącznie.

W przedmiotowej sprawie, ze względu na brak kumulatywnego spełnienia przez właściciela nieruchomości pozostawionej przesłanek zawartych w art. 2 pkt 1 ustawy, zasadnym była, zdaniem Ministra, odmowa potwierdzenia prawa do rekompensaty na rzecz jego następców prawnych.

W nawiązaniu do zarzutów skarżącej zawartych w treści odwołania co do niesłusznego uchylenia zaświadczenia Kierownika Urzędu Rejonowego w C. Minister Skarbu Państwa wskazał, iż stwierdzenie nieważności decyzji, czy innego aktu rozstrzygającego sprawę co do istoty, a wydanego z rażącym naruszeniem przepisów prawa, jest obowiązkiem organu, który wynika z art. 157 § 1 pkt 2 Kpa.

Skargę na decyzję z dnia [...] lutego 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła J. K., reprezentowana przez adw. J. Z., zarzucając:

1) naruszenie norm prawa materialnego tj. art. 2 pkt 1 w zw. z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, a nadto art. 64 ust. 2 i art. 87 ust. 1 w zw. z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności wskutek przyjęcia, że J. K. pozostawił mienie poza obecnymi granicami RP w okolicznościach innych niż określone w art. 2 pkt 1 w zw. z art. 1 ust. 2 ustawy, w związku z czym nie przysługuje jego spadkobiercom prawo do rekompensaty;

2) naruszenie prawa procesowego mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, 7, 8, 76, 77 i 80 k.p.a. wskutek dokonania błędnych ustaleń, iż żaden z dowodów zgromadzonych w trakcie postępowania nie dowodzi istnienia jakiejkolwiek aktywności życiowej J. K. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i że w czasie pełnienia służby wojskowej J. K. utracił miejsce zamieszkania w T.

W uzasadnieniu skarżąca, powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 kwietnia 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 2032/10, stwierdziła, że wymóg dowodzenia, iż osoba uprawniona zamieszkiwała w dniu 1 września 1939 r. na byłych terenach RP jest sztuczny bowiem istotna powinna być wyłącznie okoliczność posiadania własności nieruchomości w tym dniu i okoliczność charakteru pobytu (stałego czy też czasowego) poza miejscem zamieszkania na wschodzie. Czasowy charakter pobytu w obecnych granicach Polski, a taki przecież dotyczył J. K. w związku ze służbą wojskową, nie może pozbawiać osób poszkodowanych utratą majątku należnej im rekompensaty. Organom administracji publicznej, orzekającym w niniejszej sprawie, skarżąca postawiła zarzut natury procesowej w zakresie poczynienia błędnych ustaleń. Jak wyjaśniła, z treści uzasadnień obydwu zaskarżonych decyzji wynika, że organy stanęły na stanowisku, że J. K., w związku z wykonywaną pracą zawodową, osiedlił się i zamieszkiwał stale w C. Organy potraktowały więc pełnienie przez niego służby w charakterze [...] Szpitala [...] a potem [...] jako oddelegowanie do pracy. Jest to naturalnie błędne zastosowanie pojęć zamieszkiwania i oddelegowania do pracy do warunków [...]. Pełniąc służbę J. K. nie utracił bowiem swego miejsca zamieszkania na byłym terytorium RP, czyli w T., a więc pozostawił swoje mienie w warunkach określonych w art. 2 pkt 1 w zw. z art. 1 ust. 2 ustawy. J. K. wyjaśniła, że z jej zeznań, a także ze znajdujących się w aktach dokumentów dotyczących służby wojskowej wynika, że J. K. pełnił służbę również na Wschodzie, a po wybuchu wojny, zostawszy [...] Szpitala [...], poruszał się zgodnie z rozkazami zależnie od linii frontu. Po wkroczeniu wojsk rosyjskich na terytorium Polski [...] Szpital [...] znajdował się w miejscowości R. i wówczas został rozwiązany. J. K. zagrożony aresztowaniem przez NKWD, jako polski oficer, wyjechał do L., skąd również w końcu 1939 r. musiał uciec. W 1944 r. zagrożony wydanym na niego przez nacjonalistów ukraińskich wyrokiem śmierci opuścił C. i udał się wraz z żoną i córką do C., gdzie zmarł.

W skardze strona skarżąca podkreśliła, że decyzja Ministra Skarbu Państwa zawiera wiele całkowicie zbędnych ustaleń i rozważań dotyczących przyznania ekwiwalentów za mienie pozostawione przez A. R. i I.K., gdyż te sprawy zostały dawno rozstrzygnięte bądź też wnioskodawczynie zrezygnowały z ubiegania się o te ekwiwalenty. Zaznaczyła, że w sprawie chodzi tylko o nieruchomość pozostawioną przez J. K. w T. i rozstrzygnięcie wniosków J. K. i J. B. złożonych w grudniu 2008 r.

W skardze strona dodała również, że wnioskodawczynie uzyskały w dniu [...] kwietnia 1998 r. zaświadczenie Kierownika Urzędu Rejonowego w C. potwierdzające, że przysługuje im prawo do realizacji uprawnień wynikających z art. 212 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w zakresie będącym przedmiotem niniejszej sprawy. Z oczywistym – zdaniem skarżącej – naruszeniem zasad praworządności Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. stwierdził nieważność tego zaświadczenia z powodów proceduralnych dotyczących operatu szacunkowego z dnia 18 kwietnia 1996 r., określającego wartość nieruchomości w T. Wnioskodawczynie nie zaskarżyły tej decyzji tylko dlatego, że jak stwierdziła J. K., obiecano im w Urzędzie Wojewódzkim sporządzenie nowego operatu. Zdaniem skarżącej, decyzja z dnia [...] lutego 2011 r. stała się jednak pretekstem do wydanej później odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Podnosząc powyższe zarzuty J. K. wniosła o uchylenie obydwu zaskarżonych decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. z 2012 r. Dz. U. poz. 270) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na zasadność skargi.

I tak, na wstępie, Sąd przyznaje rację skarżącej, iż zaskarżona decyzja Ministra Skarbu Państwa zawiera w zaprezentowanym stanie faktycznym sprawy wiele elementów nie dotyczących bezpośrednio postępowania w sprawie rekompensaty za nieruchomość pozostawioną przez J. K. w T.

Przede wszystkim jednak, w ocenie Sądu, należy wskazać, iż stan faktyczny ustalony w sprawie przez organ I instancji i w całości zaakceptowany przez organ odwoławczy został tylko częściowo ustalony prawidłowo. W konsekwencji, analiza zebranych w sprawie materiałów i ustalenia, jakich dokonały organy orzekające, są niewłaściwe i nie znajdują oparcia w zgromadzonych dokumentach. Z kolei takie działanie organu skutkuje niewłaściwą interpretacją i zastosowaniem przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418, ze zm.) - dalej: "ustawa o rekompensacie", której przepisy stanowiły materialnoprawną podstawę wydanych decyzji.

Ustawa o rekompensacie określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie:

1) układu z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium B.S.R.R. i ludności Białoruskiej z terytorium Polski,

2) układu z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium U.S.R.R. i ludności ukraińskiej z terytorium Polski,

3) układu z dnia 22 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Litewskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium Litewskiej S.R.R. i ludności litewskiej z terytorium Polski,

4) umowy z dnia 6 lipca 1945 r. między Tymczasowym Rządem Jedności Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej i Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich o prawie zmiany obywatelstwa radzieckiego osób narodowości polskiej i żydowskiej, mieszkających w ZSRR i o ich ewakuacji do Polski i o prawie zmiany obywatelstwa polskiego osób narodowości rosyjskiej, ukraińskiej, białoruskiej, rusińskiej i litewskiej, mieszkających na terytorium Polski i o ich ewakuacji do ZSRR.

Prawo do rekompensaty przysługuje również osobom, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r. Przepisy te stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Zgodnie natomiast z treścią art. 2 tej ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy i 2) posiada obywatelstwo polskie.

Z kolei, zgodnie z treścią art. 3 ust. 2 ustawy w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art.2 pkt 2.

Wojewoda [...] odmówił skarżącej i jej siostrze potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez ich ojca J. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości T., a Minister Skarbu Państwa rozstrzygnięcie to utrzymał w mocy, powołując się na art. 2 omawianej ustawy. Organ wskazał, iż kwestią sporną oraz podstawą odmownej decyzji, w rozpatrywanym stanie faktycznym, jest fakt zamieszkiwania właściciela nieruchomości (J. K.) w dniu 1 września 1939 r. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej. Minister interpretując art. 25 k.c., obowiązujący w dacie wejścia w życie ustawy o rekompensacie, dotyczący pojęcia miejsca zamieszkania wskazał, iż o miejscu zamieszkania rozstrzyga całokształt okoliczności. Składnikiem pobytu stałego miejsca zamieszkania jest realizowanie w danej miejscowości obiektywnie sprawdzalnej aktywności życiowej (rodzinnej, zawodowej, społecznej). Za taki zaś zamiar uznać należy osiedlenie się w związku z oddelegowaniem do pracy. W konsekwencji, zdaniem organów administracji, skoro opuszczenie byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez J. K. nastąpiło przed wybuchem drugiej wojny światowej i, jak wynika z akt sprawy, było związane ze zmianą miejsca pełnienia służby wojskowej w zawodzie lekarza – to niewątpliwie centrum życiowym właściciela pozostawionej nieruchomości była miejscowość C., i to zarówno przed dniem 1 września 1939 r., w tym dniu, jak i po 1 września 1939 r. Na powyższe, zdaniem Ministra, wskazują dokumenty zgromadzone w przedmiotowej sprawie jak: dokumenty przekazane przez Centralne Archiwum Wojskowe, ankieta I. K. złożona - celem uzyskania dowodu osobistego, karta osobowa E. K., oraz zeznania strony postępowania złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej. Ponadto Minister podniósł, iż J. K., jako żołnierz oraz jednocześnie lekarz pełniący swoją służbę na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pierwotnie pozostawił mienie poza obecnymi granicami RP, jednak w zupełnie innych okolicznościach, niż te określone w art. 2 pkt 1 w związku z art. 1 ustawy.

Z takim stanowiskiem zgodzić się nie można.

Jak wynika bowiem z treści znajdującego się w aktach sprawy dokumentu pochodzącego z Centralnego Archiwum Wojskowego – Arkusz Ewidencyjno-Kwalifikacyjny, obrazującego dokładny przebieg służby wojskowej J. K. (str. 6) – J. K. od 1926 r. przebywał w kilku miejscowościach (C., L., W., T., G.). Potwierdza to także sama strona postępowania J. K. w oświadczeniu z dnia 15 lipca 2011 r. wskazując, iż ojciec pełniąc służbę wojskową poruszał się zgodnie z rozkazami wojskowymi w czasie wojny i po jej zakończeniu. W ocenie Sądu, służbowe przeniesie ojca wnioskodawczyni do służby jako żołnierza - lekarza , w sytuacji kiedy rodzina J. K. pozostaławałą poza C. (w L.) wcale nie świadczy o stałym opuszczeniu miejsca zamieszkania, a jedynie o charakterze wykonywanej pracy, związanej z rozkazami wojskowymi. Fakt, iż ośrodek rodzinny był w L., w dniu 1 września 1939 r., potwierdza karta osobowa I. K. (żony), w której wskazano jako miejsce zamieszkania do 1 września 1939 r. – L., zaś w czasie okupacji – C. Należy jednak domniemywać, iż miejscem zamieszkania rodziny, także po dniu 1 września 1939 r., pozostawał L., skoro w dniu [...] stycznia 1940 r. urodziła się tam skarżąca J. K. Na to z kolei, wskazuje kserokopia dowodu osobistego, znajdującego się w aktach sprawy. Przeczy to więc stanowisku Ministra, który stwierdził, iż składnikiem pobytu stałego jest realizowanie w danej miejscowości obiektywnie sprawdzalnej aktywności życiowej (rodzinnej, zawodowej, społecznej), skoro rodzina przebywała w dniu 1 września 1939 r. (i po tym dniu) w L., a dopiero w późniejszym okresie przeniosła się do C.

W konsekwencji swoich ustaleń, Minister stwierdził także, iż J. K. - lekarz pełniący służbę na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pierwotnie pozostawił mienie poza obecnymi granicami RP, jednak w zupełnie innych okolicznościach, niż te określone w art. 2 pkt 1 w związku z art. 1 ustawy. Na tą okoliczność, zdaniem Sądu, organ nie przeprowadził wystarczających żadnych wyjaśnień. Ponadto, przyjmując pogląd Ministra, iż w sytuacji przemieszczenia się osoby wojskowej (bez rodziny), w związku z rozkazem, następowałaby zmiana miejsca zamieszkania (np. co kilka miesięcy), następowałoby automatycznie i nie wypełnienie przesłanek z art. 2 pkt 1 w związku z art. 1 ustawy o rekompensacie.

Zdaniem Sądu, w postępowaniu administracyjnym nie ma miejsca na taki stopień ogólności twierdzeń jak miały miejsce w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zaś wydane rozstrzygnięcia muszą wynikać z jednoznacznego ustalonego stanu faktycznego.

Wobec stwierdzenia, że kontrolowane postępowanie nie wyjaśniło istoty rozpatrywanej sprawy, Sąd uznał, że organ nie poczynił wszystkich niezbędnych ustaleń, przez co nie wyjaśnił dokładnie sprawy i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego. Oznacza to, że zapadła decyzja wydana została z naruszeniem przepisów art. 7 i 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 kpa, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz z naruszeniem art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien powinien zatem przeanalizować całość dostępnych dokumentów i ewentualnie przeprowadzić inne dowody, które pozwolą na właściwą ocenę zasadności wniosku skarżącej.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.

-----------------------

12