Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 453/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2009-08-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 153
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 24 ust. 2, art. 28 ust. 1 - 3, ust. 3a i 3b, art. 30
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Błesiński, Sędziowie Sędzia NSA Włodzimierz Kędzierski, Sędzia WSA Wojciech Czajkowski (spr.), Protokolant Marika Brzozowiec, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 6 sierpnia 2009 r., sprawy ze skargi J. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]". nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1.uchyla zaskarżoną decyzję, 2 określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Wnioskiem złożonym w dniu 8 stycznia 2008 r. J. P. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek wskazanych w pismach Zakładu z dnia "[...]" listopada i "[...]" grudnia 2007 r.

W uzasadnieniu wskazał na trudną sytuację finansową. Podniósł, iż wyrokiem z 18 maja 2004 r. sygn. akt "[...]", Sąd Okręgowy Wydział "[...]" Pracy i Ubezpieczeń Społecznych umorzył jego należności z tytułu nieopłaconych składek w łącznej kwocie 17.179,40 zł. Ze względu na fakt, iż Zakład nie informował strony o istnieniu jakiegokolwiek innego zadłużenia, wnioskodawca sądził, że obciążające go zaległości zostały umorzone w całości. Podniósł, że prowadzoną od 1991 r. działalność gospodarczą w zakresie transportu w handlu i usługach zawiesił w październiku 2002 r.. Od tego czasu nie mógł znaleźć stałej pracy i pozostawał na utrzymaniu rodziców. Podejmował jedynie prace dorywcze. W 2006 r. zobowiązany rozpoczął pracę w wymiarze ½ etatu z wynagrodzeniem brutto 468 zł. Według wnioskującego o umorzenie, kwota ta nie pozwala na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, w związku z czym nadal korzysta on z pomocy rodziców. Nie posiada zaś nieruchomości ani wartościowych ruchomości, które pozwoliłyby na spłatę zadłużenia.

Decyzją z dnia "[...]" marca 2008 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w oparciu o art. 28 ust. 1 – 3 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 ze zm.), dalej jako "u.s.u.s." odmówił umorzenia należności z tytułu składek i odsetek za zwłokę w części finansowanej przez płatnika, na ubezpieczenia społeczne za listopad, grudzień 2000 r., luty – czerwiec 2002 r. oraz wrzesień 2002 r. wraz z odsetkami za zwłokę w łącznej kwocie 3.417,48 zł. Tą samą decyzją organ, działając na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), umorzył postępowanie w zakresie należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych, w kwocie 3.492,04 zł.

Decyzją z dnia "[...]" czerwca 2008 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy wymienioną wyżej decyzję z "[...]" marca 2008 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek, w części finansowanej przez płatnika.

Na skutek wniesionej przez stronę skargi decyzja Prezesa ZUS została uchylona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 listopada 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 2219/08. Jak wskazał Sąd w uzasadnieniu tego orzeczenia, organ dopuścił się naruszenia zasady procesowej określonej w art. 7 K.p.a., bowiem wydając zaskarżoną decyzję (w przedmiocie należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika) poza rozważaniami pozostawił kwestię słusznego interesu skarżącego w kontekście skutków orzeczenia Sądu Okręgowego Wydział "[...]" Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, który wyrokiem z 18 maja 2004 r., sygn. akt "[...]", zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z "[...]" listopada 2003 r. i na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s. umorzył należności z tytułu składek w łącznej kwocie 17.179,40 zł. Zdaniem WSA w Warszawie, z okoliczności sprawy wynikało, że skarżący miał prawo pozostawać w przekonaniu, że wszystkie obciążające go zaległości zostały umorzone wyrokiem z dnia 18 maja 2004 r.. Nie bez znaczenia w tym względzie był brak jakichkolwiek informacji o istniejących zaległościach ze strony organu, który dopiero pismami z 8 listopada 2007 r. i 12 grudnia 2007 r. powiadomił skarżącego o stanie konta. Ponadto Sąd zwrócił uwagę, że w aktach sprawy znajdowało się pismo Zakładu, z którego wynikało, że zaległości na koncie skarżącego ujawnione zostały w dniu 5 listopada 2007 r., kiedy to "po raz pierwszy rozliczono konto w systemie FW w związku ze złożonym przez płatnika pismem z dnia 8 października 2007 r. w sprawie prowadzonej przez ZUS przymusowej egzekucji". W ocenie WSA, organ nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku ustosunkowania się w uzasadnieniu rozstrzygnięcia do podnoszonych w tym zakresie zarzutów skarżącego. Ponadto nie odniósł się do motywów, jakimi kierował się Sąd Okręgowy, umarzając należności z tytułu składek, mimo iż skarżący wskazywał na nie we wniosku o umorzenie należności. Tym samym Prezes Zakładu naruszył, zdaniem Sądu, art. 7, 8, 11, 15 i 77 § 1 K.p.a.

WSA w Warszawie wskazał ponadto, iż mając na względzie motywy umorzenia należności wskazane w wyroku Sądu Okręgowego z 18 maja 2004 r. i obecną, w zasadzie niezmienioną sytuację materialną skarżącego, a w szczególności fakt, iż zasadniczą część zadłużenia stanowią odsetki za zwłokę naliczone według stanu na 9 stycznia 2008 r., organ winien rozważyć możliwość umorzenia należności w części finansowanej przez płatnika. Sąd ocenił powyższe działanie jako zgodne z wyrażoną w art. 8 K.p.a. zasadą ochrony zaufania do organów państwa, które winny postępować w sposób przejrzysty, uczciwy i sprawiedliwy.

W odniesieniu do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, Sąd zauważył, że zawarte w art. 30 u.s.u.s. wyłączenie stosowania unormowań obejmujących m.in. umarzanie należności z tytułu składek, dotyczy jedynie składek opłacanych przez pracodawcę za ubezpieczonego pracownika. Powołując się na wyrok NSA z 9 września 2008 r., sygn. akt II GSK 322/08 (niepubl.), Sąd zauważył jednak, że nie można w żadnym razie utożsamiać ani zamiennie posługiwać się precyzyjnie wyodrębnionymi pojęciami – składek i należności z tytułu składek – z których ostatnie ma strukturę wieloczłonową.

Mając na uwadze, iż składki finansowane przez ubezpieczonych nie podlegają umorzeniu z mocy prawa, Sąd wskazał, iż orzekając w tym zakresie o umorzeniu postępowania na podstawie art. 105 § 1 K.p.a., organ dopuścił się uchybienia, które winno być skorygowane przez organ odwoławczy przy ponownym orzekaniu w sprawie. W ocenie Sądu, umarzając postępowanie w trybie art. 105 § 1 k.p.a. organ wydaje więc orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jej merytorycznego rozstrzygnięcia. Z tych względów nieuzasadnione było, zdaniem Sądu, orzeczenie Zakładu o umorzeniu postępowania w zakresie należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych wobec jednoznacznej i nie budzącej wątpliwości treści art. 30 u.s.u.s.. Zatem orzekając ponownie w sprawie organ winien stosownie do art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylić decyzję z "[...]" marca 2008 r. w części umarzającej postępowanie we wskazanym zakresie i odmówić umorzenia składek w części finansowanej przez ubezpieczonych powołując art. 30 u.s.u.s..

Wydaną po ponownie przeprowadzonym postępowaniu decyzją z dnia "[...]" kwietnia 2009 r. Prezes Zakładu uchylił w całości decyzję z dnia "[...]" marca 2008 r. i odmówił umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 3.492,04 zł wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie 3.239 zł oraz umorzył należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika w kwocie 78,48 zł wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie 100 zł.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał jw. Podstawie prawnej rozstrzygnięcia na art. 28 ust. 2 u.s.o.s., zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek w całości lub w części w przypadku ich całkowitej nieściągalności. W przepisie ust. 3 powołanego artykułu określono ściśle przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność, m.in. gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, gdy wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, lub gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Organ wyjaśnił, iż zawarte w cytowanym wyżej przepisie wyliczenie jest wyczerpujące i stanowi katalog zamknięty sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności.

Mając na uwadze powyższe, organ uznał, iż w niniejszej sprawie brak było podstaw do uznania całkowitej nieściągalności należności. Uzasadniając zajęte stanowisko, Prezes Zakładu wskazał, że postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego jest w toku, a zatem nie jest oczywiste, iż w toku tego postępowania nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Odmowę umorzenia należnych składek organ uargumentował również tym, że analiza i ocena sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy nie wykazała, by została spełniona przesłanka wyrażona w § 3 ust. 1 pkt 1 – 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Przepis ten przewiduje możliwość umorzenia składek w sytuacji, gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Odnosząc się do opisanej we wniosku sytuacji finansowej, organ podniósł, że ze złożonego przez pracodawcę strony raportu RCA za grudzień 2007 r. wynikało, że otrzymała ona wynagrodzenie w kwocie 468 zł brutto. Natomiast zgodnie z raportami RCA za miesiące od stycznia 2008 r. do stycznia 2009 r. jej miesięczne wynagrodzenie wynosiło 563 zł brutto. Ponadto w toku postępowania rodzice wnioskodawcy oświadczyli, iż częściowo pokrywają koszty jego utrzymania. Zobowiązany nie korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. Nie posiada nieruchomości. Z danych uzyskanych w dniu 28 marca 2008 r. z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców wynikało, że strona posiada zarejestrowany samochód ciężarowy uniwersalny "[...]", rok prod. 1985 oraz samochód osobowy "[...]" rok produkcji 1978. Zgodnie zaś z informacją Starostwa Powiatowego pojazdy te zostały sprzedane w 2001 r., jednak nigdy nie zostały przerejestrowane na nabywców.

W ocenie Prezesa Zakładu, zgodnie z treścią wyżej cytowanego przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 – 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., ciężar udowodnienia, iż w sprawie wystąpiły wymienione okoliczności spoczywa na zobowiązanym. W przedmiotowej sprawie wnioskodawca mimo wezwania organu nie przedstawił dokumentów potwierdzających ponoszone przez niego wydatki. Ponadto, w ocenie organu, z akt sprawy nie wynikało, iż w odniesieniu do strony wystąpiły szczególne okoliczności, w wyniku których została ona pozbawiona możliwości opłacenia należności z tytułu składek.

Jednakże w drodze wyjątku, ze względu na fakt, iż zaległość z tytułu składek finansowanych przez płatnika za listopad – grudzień 2000 r., luty – maj 2002 r. oraz wrzesień 2002 r. w łącznej kwocie 78,48 zł została ujawniona dopiero po wydaniu w dniu 18 maja 2004 r. wyroku w przedmiocie umorzenia należności za powołane okresy oraz z uwagi na ważny interes dłużnika, organ umorzył te należności. W odniesieniu zaś do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, Prezes ZUS zaznaczył, że odmowę umorzenia tych należności podyktował szczególny charakter tych składek oraz fakt, że przyszłe świadczenia ubezpieczonych są uzależnione od wysokości środków uzbieranych na indywidualnym koncie zarówno w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, jak też w wybranym przez pracowników otwartym funduszu emerytalnym. Odsetki za zwłokę należne od tych składek są w myśl art. 23 ust. 2 u.s.o.s. odprowadzane na konto pracownika w otwartym funduszu emerytalnym, w związku z czym mają bezpośredni wpływ na wysokość jego świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie strona wniosła o uchylenie powyższej decyzji Prezesa Zakładu w zakresie dotyczącym odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Przedmiotowej decyzji zarzuciła naruszenie art. 28 ust. 1 i 2 u.s.o.s. poprzez błędne przyjęcie, że jej sytuacja nie dawała podstaw do umorzenia należności. W ocenie skarżącego, powołanie się w uzasadnieniu rozstrzygnięcia na możliwość dochodzenia należności z tytułu składek dopóki nie upłynie 10 – letni termin przedawnienia, powoduje, że wydanie decyzji o umorzeniu jest niemożliwe, gdyż zawsze istnieje potencjalna możliwość, iż zobowiązany się w tym terminie uzyska środki pozwalające na zapłatę zadłużenia. Strona zaznaczyła, że twierdzenie organu, iż posiada majątek w postaci samochodów jest bezpodstawne, co wykazała w toku postępowania.

Ponadto skarżący wniósł o przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie jako właściwemu do rozpoznania sprawy.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje.

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego tylko z punktu widzenia jej legalności, tj. z punktu widzenia zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a, wynika zaś, że zaskarżona decyzja ulega uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd, analizując ustalenia faktyczne, podstawę prawną decyzji oraz ocenę dowodów dokonaną przez organ, stwierdził naruszenia prawa, które skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.

Na wstępie należy podnieść, iż w niniejszej sprawie Prezes Zakładu związany był oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 listopada 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 2219/08.

Z treści art. 153 p.p.s.a. wynika, że ocena prawna i wskazanie co do dalszego postępowania, wyrażone w orzeczeniu sądu, wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działalnie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Brzmienie powołanego przepisu art. 153 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do związania oceną prawną wyrażoną uprzednio w prawomocnym orzeczeniu sądu administracyjnego w danej sprawie również sądu orzekającego wskutek zaskarżenia wydanej ponownie – na skutek uchylenia przez sąd – decyzji administracyjnej.

W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie (czynności), jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał ten akt (czynność), zostało uznane za błędne.

Ponadto, zarówno w judykaturze, jak i doktrynie prawa administracyjnego, wypracowano pogląd, że wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 lutego 1998 r., sygn. akt III RN 130/97 (OSP 1999, z. 3, poz. 101 z glosą B. Adamiak, tamże, s. 263 i n.), wypowiadając się w kwestii związania sądu administracyjnego tą oceną na gruncie art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), wyjaśnił, że oznacza to, że "(...) ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, będzie on zawsze związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy".

Przystępując do kontroli rozstrzygnięcia Prezesa Zakładu z punktu widzenia kryterium legalności, wskazać należy, iż przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest odmowa umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych. W pozostałym zakresie organ, stosując się bowiem do oceny prawnej wyrażonej w wyroku z dnia 20 listopada 2008 r., umorzył należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika.

Odnosząc się zatem do kwestii składek w części finansowanej przez pracowników zobowiązanego, wskazać należy, że Sąd podziela wyrażony w orzecznictwie pogląd, iż zgodnie z art. 30 u.s.o.s. w odniesieniu do tej części składek nie stosuje się instytucji umorzenia. Z uwagi na związanie organu administracji publicznej oraz Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę oceną prawną wyrażoną w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 listopada 2008 r., trzeba mieć na względzie przywołany w uzasadnieniu tego orzeczenia pogląd, iż w świetle art. 30 u.s.u.s., niedopuszczalne jest utożsamianie ani zamiennie posługiwanie się precyzyjnie wyodrębnionymi pojęciami "składek" i "należności z tytułu składek", z których to ostatnie ma strukturę wieloczłonową. W przepisie art. 24 ust. 2 u.s.o.s. określono bowiem, iż w pojęcie "należności z tytułu składek" obejmuje składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę wymierzaną do 100% nieopłaconych składek.

Mając powyższe na uwadze, uznać zatem należało, że skoro art. 30 u.s.o.s. odnosi się jedynie do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, organ miał obowiązek rozpatrzyć wniosek strony o umorzenie należności z tytułu składek (z wyłączeniem samych składek) finansowanych przez pracowników (m.in. odsetki za zwłokę od składek), w oparciu o przesłanki wymienione w art. 28 u.s.o.s..

Ze względu na treść przepisu art. 28 ust. 3a i 3b ustawy, przyznać należy, iż bezspornie do należności z tytułu składek finansowanych przez pracowników nie znajduje zastosowania regulacja szczególna przewidziana w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). Co prawda, strona skarżąca nie kwestionuje wprost powyższych twierdzeń, a treść złożonej przez nią skargi wskazuje raczej na ogólne niezadowolenie z wydanej wobec niej decyzji o charakterze negatywnym, niemniej jednak ze względu na ponowienie na etapie postępowania toczącego się z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy argumentacji odwołującej się do jej stanu majątkowego, Sąd dostrzegł potrzebę poczynienia wyjaśnień co do dopuszczalności merytorycznego rozpatrzenia wniosku strony o umorzenie należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek oraz przesłanek zastosowania tej instytucji.

Przepisy art. 28 ust. 2 i 3 ustawy statuują podstawową przesłankę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, jaką jest całkowita ich nieściągalność. Powołany art. 28 ust. 3 doprecyzowuje w tym względzie ust. 2, zawiera bowiem zamknięty katalog sytuacji, w których zachodzi całkowita nieściągalność. Następnie, dodane od dnia 1 stycznia 2003 r. przepisy art. 28 ust. 3a i 3b przewidują dodatkowe przesłanki umorzenia należności z tytułu składek, które mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki te zostały określone w powołanym już wyżej rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. Zgodnie z przepisem § 3 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W dalszej kolejności przepis ten wymienia w pkt 1 – 3 przykładowe sytuacje, które rodzą ryzyko wywołania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny. Jednakże, wskazać należy, że przepis art. 28 ust. 3a i 3b znajduje zastosowanie jedynie do składek na ubezpieczenia społeczne płatników składek będących jednocześnie osobami ubezpieczonymi, a zatem nie odnosi się do składek finansowanych przez pracowników.

W ocenie Sądu, analiza powyższych regulacji prawnych czyni uzasadnionym przychylenie się do stanowiska, iż skoro wniosek o umorzenie dotyczył m.in. należności z tytułu składek finansowanych przez pracowników, zastosowanie w powyższym zakresie znaleźć może wyłącznie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.o.s.. Przepis ten nie ustanawia bowiem żadnych wyłączeń w tym zakresie, a odczytywany poprzez treść art. 28 ust. 3a i art. 30 u.s.o.s. pozwala na konstatację, iż ustawodawca generalnie nie wykluczył możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników. Wykluczył bowiem jedynie możliwość umorzenia tej części składek, która finansowana jest ze środków samych ubezpieczonych.

Uznając, iż jedyną przesłanką, która mogłaby w niniejszej sprawie wywołać skutek w postaci umorzenia należności z tytułu składek jest przewidziane w art. 28 ust. 2 u.s.o.s. kryterium całkowitej ich nieściągalności, Sąd zbadał, czy dokonana w tym zakresie przez organ ocena, oparta na zebranym materiale dowodowym i wyrażona następnie w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia, odpowiadała prawu. Analiza motywów zaskarżonej decyzji nakazuje zaś stwierdzić, iż przeprowadzona przez Prezesa Zakładu ocena okoliczności powoływanych przez stronę, w aspekcie przyznania ulgi w postaci umorzenia, nie odpowiadała wyrażonej uprzednio przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ocenie prawnej.

Przypomnieć należy, iż w ocenie Prezesa Zakładu, żadna z wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.o.s. przesłanek całkowitej nieściągalności nie zachodziła w stosunku do strony skarżącej, w szczególności w toku postępowania egzekucyjnego nie stwierdzono braku majątku, z którego można by prowadzić egzekucję. Ponadto, organ wskazał, że w aktach sprawy brak jest dowodów potwierdzających, że Sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe. Zdaniem organu, bezspornie wysokość zadłużenia przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

Podnieść jednak należy, że dokonując powyższej oceny okoliczności sprawy, organ postąpił wbrew ocenie prawnej i wskazówkom co do dalszego postępowania wyrażonym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 20 listopada 2008 r., który w sposób wyraźny zaznaczył, że przy ocenie przesłanki całkowitej niewypłacalności organ powinien wziąć pod uwagę motywy, jakimi kierował się Sąd Okręgowy Wydział "[...]" Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, który wyrokiem z 18 maja 2004 r., sygn. akt "[...]", umorzył należności strony z tytułu składek w łącznej kwocie 17.179,40 zł. Podkreślenia wymaga, że Sąd Okręgowy wskazał w podstawie prawnej orzeczenia na art. 28 ust. 2 u.s.o.s.. Nie sposób pominąć również faktu, iż sytuacja materialna i rodzinna skarżącego, która w ocenie Sądu Okręgowego wypełniała ustawową przesłankę całkowitej niewypłacalności, w zasadzie nie uległa zmianie. Na okoliczność tę wskazywał również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 20 listopada 2008 r.. Ze względu na powyższe, nie mogła odnieść skutku przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji argumentacja wskazująca na szczególny charakter składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek oraz fakt, że przyszłe świadczenia ubezpieczonych są uzależnione od wysokości środków uzbieranych na indywidualnym koncie zarówno w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, jak też w wybranym przez pracowników otwartym funduszu emerytalnym. Jak już wyżej wskazano, Prezes Zakładu był w tym zakresie związany oceną Sądu wyrażoną w wyroku z dnia 20 listopada 2008 r., w którym jednoznacznie podkreślono, iż w świetle art. 30 w zw. z art. 24 ust. 2 u.s.o.s. brak jest podstaw do utożsamiania pojęć: składek i należności z tytułu składek. Ochrona interesów ubezpieczonych nie będących płatnikami składek została natomiast stosownie do art. 30 u.s.o.s. ograniczona przez ustawodawcę jedynie do samych składek. Zatem, przyznać należy, że w odniesieniu do odsetek za zwłokę od wyżej wymienionych składek organ, zgodnie ze wskazaniami Sądu, miał obowiązek zbadać, czy zachodzi przesłanka całkowitej niewypłacalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.o.s., przy czym dokonana przez organ analiza w powyższym zakresie miała uwzględniać stanowisko Sądu Okręgowego wyrażone w wyroku z dnia 18 maja 2004 r., w zakresie oceny sytuacji majątkowej strony. Odnosząc się do kwestii umorzenia odsetek, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał natomiast ponownie na szczególny charakter składek oraz to, że odsetki za zwłokę należne od tych składek są w myśl art. 23 ust. 2 u.s.o.s. odprowadzane na konto pracownika w otwartym funduszu emerytalnym, w związku z czym mają bezpośredni wpływ na wysokość jego świadczeń z ubezpieczeń społecznych .

Takie ustosunkowanie się przez Prezesa Zakładu do powyższej kwestii, pomimo nie budzących wątpliwości zaleceń Sądu nakazujących zbadanie podstaw do umorzenia zaległości również z tytułu odsetek, stanowiło naruszenie art. 153 p.p.s.a. Tym samym stwierdzić należało, iż organ nie zastosował się do oceny prawnej wyrażonej w prawomocnym orzeczeniu sądu administracyjnego.

Z tych też przyczyn, na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) należało zaskarżoną decyzję uchylić, ze wskazaniem na konieczność uwzględnienia przez organ, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, przedstawionej wyżej oceny prawnej odnośnie podstaw do uchylenia decyzji w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

O nie podleganiu decyzji wykonaniu, Sąd orzekł w oparciu o przepis art. 152 tej ustawy