Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 159/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-04-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6460 Znaki towarowe
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Gronowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Asesor WSA Ewa Marcinkowska Protokolant Michał Syta po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2006 r. sprawy ze skargi F. na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...]; 2. zasądza od Urzędu Patentowego RP na rzecz skarżącej F. kwotę 1615 (jeden tysiąc sześćset piętnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

W dniu [...] czerwca 2000 r. F. w W., zwana dalej "skarżącą", zgłosiła do Urzędu Patentowego RP podanie o zarejestrowanie znaku towarowego słowno-graficznego z napisem NOWA ŻYTNIA WÓDKA CZYSTA.

W świetle opisu tego znaku, jego cechy charakterystyczne to:

• etykieta w kształcie zbliżonym do trapezu, z wygiętym łagodnym łukiem bokiem równoległym do podstawy, z podwójnym, dwubarwnym, z kontrastującym tłem obramowaniem;

• czwórkolorowość grafiki znaku;

• jednobarwny kłos, symbolizujący surowiec, z którego jest wytwarzana wódka; fantazyjnie połączony wygiętym "wąsem" z

• dwubarwnym, w cienkim obramowaniu każdej z liter, napisem czteroliterowym "Nowa", zaczynającym się z dużej litery, pisanym stylizowanymi, łączącymi się ze sobą quasi-ręcznie kaligrafowanymi literami, i usytuowanym pod nimi kolejno:

• także dwubarwnym zestawem liter napisu ŻYTNIA o barwie liter identycznej z barwą obramowania liter napisu NOWA, otoczonych cienką linią o barwie identycznej z barwą wypełnienia liter napisu znajdującego się poniżej, przy czym napis żytnia składa się ze standardowych drukowanych dużych liter, i podlega dysklamacji jako napis o charakterze ogólnoinformacyjnym;

• jednobarwnym zestawem cienką linią zapisanych standardowych, drukowanych dużych liter WÓDKA CZYSTA, które stanowią podlegający dysklamacji napis o charakterze ogólnoinformacyjnym.

Skarżąca zastrzegła barwy:

• czerń – tło pola znaku,

• złota – obrys kłosa, druga z linii obramowania etykiety, wypełnienie litery NOWA,

• czerwień – obramowanie liter napisu NOWA, wypełnienie liter napisu ŻYTNIA, obramowanie etykiety,

• biel – zarys liter WÓDKA CZYSTA, obrys liter napisu ŻYTNIA.

Znak przeznaczony jest do oznaczania wódki.

W piśmie z dnia [...] grudnia 2003 r. nr [...] Urząd Patentowy RP stwierdził m.in., że zgłoszony do rejestracji znak towarowy jest podobny, w rozumieniu art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1985 r. o znakach towarowych (Dz. U. Nr 5, poz. 17 ze zm.), zwanej u.z.t., do zarejestrowanego pod numerem R-72366 znaku towarowego słowno-graficznego EKSTRA ŻYTNIA i pod numerem R-146007 znaku towarowego słowno-graficznego EKSTRA ŻYTNIA Vodka, na rzecz P. S.A. Urząd Patentowy wezwał pełnomocnika procesowego skarżącej do zajęcia stanowiska w omawianej kwestii. Zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 1 u.z.t. niedopuszczalna jest rejestracja znaku dla towarów tego samego rodzaju, jeżeli jest podobny w takim stopniu do znaku towarowego zarejestrowanego na rzecz innego przedsiębiorstwa, że w zwykłych warunkach obrotu gospodarczego mógłby wprowadzać w błąd odbiorców co do pochodzenia towarów.

Według stanowiska skarżącej, wyrażonego w piśmie z dnia [...] stycznia 2004 r., zgłoszony do rejestracji znak nie jest podobny do zarejestrowanych z wcześniejszym pierwszeństwem słowno-graficznych znaków: EXTRA ŻYTNIA i EKSTRA ŻYTNIA Vodka. Twierdzenie o podobieństwie zachodzącym pomiędzy zgłoszonym znakiem a znakami im przeciwstawionymi odnosi się jedynie do części warstwy słownej znaków. W ramach oceny tych znaków nie została natomiast dokonana przez Urząd Patentowy RP analiza warstwy graficznej znaków i odbioru przez konsumentów tych znaków jako całości przedstawionej na poszczególnych etykietach. Identyczne w znaku zgłoszonym i w znakach im przeciwstawionych części warstwy słownej, a mianowicie WÓDKA ŻYTNIA są, zdaniem skarżącej, oznaczeniami rodzajowymi i opisowymi określającymi cechy wódek, które w percepcji przeciętnego konsumenta nie są kojarzone z konkretnym producentem. Natomiast tym co wyróżnia konkretne produkty opatrzone wskazanymi oznaczeniami jest graficzna prezentacja występująca w znakach, stanowiąca chronione etykiety. Potwierdzeniem tego rozumowania może być udzielona przez Urząd Patentowy RP rejestracja słowno-graficznego znaku ORLA WÓDKA CZYSTA (pod numerem R- 92710) na rzecz P. Spółka Akcyjna, mimo rejestracji z wcześniejszym pierwszeństwem słowno-graficznych znaków WÓDKA CZYSTA dokonanych na rzecz P. Z. Skarżąca powołała się też na rejestrację znaku słownego PREZYDENT WÓDKA CZYSTA dokonaną na rzecz L. (pod numerem 111492). Analiza powyższych przypadków pozwala przyjąć, że szereg oznaczeń wódek, zawierających w nazwach takie słowa jak: czysta, żytnia, luksusowa pozbawionych jest zdolności odróżniającej jako wskazujące na kategorię towarów nimi oznaczonych. Potwierdzeniem tezy o rodzajowości wskazanych oznaczeń jest także obowiązująca od wielu lat Polska Norma dla wódek czystych, wódek żytnich, wódek luksusowych, a także omówienie tych określeń w encyklopediach, leksykonach i słownikach, kserokopie z których skarżąca załączyła do wspomnianego pisma. Zakwestionowany przez Urząd Patentowy RP napis na etykiecie Nowa ŻYTNIA WÓDKA CZYSTA jest, w ocenie skarżącej, nazwą rodzajową o charakterze opisowym, informującą nabywców, że alkohol zawarty w butelce należy do grupy "wódek czystych", wytwarzanych z spirytusu żytniego wyborowego, bez jakichkolwiek dodatków smakowych.

Zgłoszony do rejestracji znak Nowa ŻYTNIA WÓDKA CZYSTA w warstwie słownej jest specyficznym zestawieniem określeń rodzajowych i opisowych. Jak podkreśla skarżąca powyższy znak jest znakiem słowno-graficznym. Zatem, jego zdolność odróżniająca powinna być oceniana w ścisłym powiązaniu warstwy słownej z warstwą graficzną. Biorąc pod uwagę oryginalność grafiki znaku, jego zdolność odróżniająca nie powinna budzić wątpliwości.

Według skarżącej zgłoszony znak, który wykazuje pewne podobieństwo do warstwy słownej znaków przeciwstawionych, oceniany całościowo, nie jest podobny do znaków przeciwstawionych. Zakres odmienności porównywanych znaków oraz występujące w nich zestawienia kolorystyczne są na tyle znaczące, że znaki te mogą współistnieć na rynku, nie stwarzając niebezpieczeństwa wprowadzenia odbiorców towarów w błąd co do pochodzenia towarów od określonych podmiotów gospodarczych. Toteż, nie zachodzi sytuacja uzasadniająca odmowę udzielenia prawa ochronnego, zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt l u.z.t. Z przytoczonych powodów, a w szczególności z uwagi na oryginalną grafikę oraz kolorystykę znaku zgłoszonego do rejestracji, która sprawia, iż całościowa ocena tego znaku różni się od znaków przeciwstawionych, omawiany znak ma zdolność rejestracyjną.

Ostateczną decyzją z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] Urząd Patentowy RP utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] lipca 2005 r., odmawiającą skarżącej udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy NOWA ŻYTNIA WÓDKA CZYSTA, z powołaniem się na przepis art. 9 ust. 1 pkt 1 u.z.t. W ocenie Urzędu Patentowego RP znak skarżącej wykazuje podobieństwo do zgłoszonych z wcześniejszym pierwszeństwem znaków P. S.A.: EXTRA ŻYTNIA o numerze R - 72366, z pierwszeństwem od dnia [...] marca 1991 r. oraz EXTRA ŻYTNIA VODKA o numerze R - 146007, z pierwszeństwem od dnia [...] lutego 2000 r.

Jak wskazał Urząd Patentowy RP w warstwie słownej analizowanych oznaczeń (EXTRA ŻYTNIA, EXTRA ŻYTNIA VODKA i NOWA ŻYTNIA WÓDKA CZYSTA) najbardziej charakterystycznym elementem jest tu słowo ŻYTNIA, gdyż za słowo charakterystyczne nie można uznać ani słowa EXTRA, ani słowa VODKA, czy WÓDKA, ani NOWA, ani CZYSTA. Podobieństwo znaków towarowych rozpatrywane jest całościowo, w połączeniu z szatą graficzną oznaczeń. Odnośnie elementów opisowych, które w swym znaczeniu mają charakter wyłącznie rodzajowy, istotne w oznaczeniu jest ich przedstawienie graficzne, gdyż nawet jeśli uznane jest, że dane słowo nie posiada charakteru odróżniającego, to jego zapis graficzny może wpływać na podobieństwo do znaku wcześniejszego, zawierającego również ten sam element opisowy w zbliżonej grafice.

W świetle stanowiska Urzędu Patentowego RP wśród wcześniejszych znaków na wódki żytnie jest kilka, które używają elementu kłosa, aczkolwiek w innych stylizacjach, w innym miejscu na etykiecie niż to ma miejsce w odniesieniu do spornego znaku. Oznaczenie EXTRA ŻYTNIA, chronione już od 1991 r., jest rozpoznawane i posiada swego rodzaju reputację wśród nabywców, wywodzącą się z czasów gdy trudno było zakupić alkohol; jest to wódka popularnie nazywana "wódką z kłoskiem". Nie można uznać tej etykiety, a w ślad za nią kolejnego oznaczenia tego uprawnionego R - 146007 EXTRA ŻYTNIA VODKA, za oznaczenia nieznane. Jak zgodził się ze skarżącą Urząd Patentowy RP nie jest możliwe, żeby..."podobieństwo wynikające z takiej samej zawartości znaczeniowej rysunków (lub "słów'') mogło zostać podniesione jako mylące podobieństwo". Ocena podobieństwa oznaczeń została dokonana w oparciu o całościowe oddziaływanie wszystkich elementów oznaczeń.

Podobieństwo oznaczeń wynika z ogólnego wrażenia wywołanego przez znaki. Nie można, z czym zgadza się Urząd Patentowy RP, przyznać monopolu na używanie w znakach jakiegokolwiek obiektu, jeśli wspomaga on ogólną ideę znaku, tak jak np. umieszczanie ,,kłosa" na etykietach wódek zbożowych. Zastrzeżenia budzi tu fakt, iż elementy znaku zgłoszonego oraz jego grafika w całości nawiązują do wcześniejszych wskazanych w decyzji znaków towarowych. Nie chodzi o prosty fakt użycia elementów tego samego rodzaju (m.in. napisu ŻYTNIA, elementu kłosa), co w znakach wcześniejszych, ale o użycie podobnych elementów w tym samym układzie, konstrukcji, co powoduje, iż przeciętny nabywca, odbiera to oznaczenie jako kolejną odmianę znaku wcześniejszego. Tym bardziej umieszczenie napisu NOWA na etykiecie podobnej do istniejących na rynku oznaczeń wcześniejszych będzie sugerować, że jest to nowa odmiana znanej już wódki żytniej. Każdy producent unowocześnia swój produkt, wprowadza zmiany wizualne na etykietach, aby były nowocześniejsze, przyjemniejsze dla oka. Podobna sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie: najpierw uprawniony wprowadzał do obrotu wódkę z etykietą EXTRA ŻYTNIA, parę lat później pojawiła się EXTRA ŻYTNIA VODKA. Stąd przeciętny nabywca uzna, że NOWA ŻYTNIA WÓDKA CZYSTA o kontrastującej etykiecie jest kolejnym towarem oferowanym przez tego samego uprawnionego. Przeciętny konsument zwykle postrzega znak jako całość i nie bada jego poszczególnych elementów, dlatego należy uznać, że zostanie wprowadzony w błąd. We wszystkich porównywanych oznaczeniach kłos jest złoty z elementami czerni umieszczony jest w identycznym miejscu, jak we wcześniejszych znakach. W znakach kolizyjnych na kłos narzucona jest czerwona wstęga, na której widnieje napis ŻYTNIA, natomiast w znaku zgłoszonym, na kłos również jest narzucona fantazyjna wstążka w kolorze czerwonym i złotym, która jest jednocześnie "ogonkiem" litery N z wyrazu NOWA.

Słowo ŻYTNIA w oznaczeniach kolidujących jest umieszczone w kolorze białym na czerwonej wstędze, zapisane jest zwykłą czcionką, wielkimi literami, natomiast w zgłoszonym oznaczeniu słowo ŻYTNIA jest napisane również zwykłą czcionką, wielkimi literami tyle, że w kolorze czerwonym z białym zarysem. Nad słowem ŻYTNIA umieszczony jest napis EXTRA (w znakach kolizyjnych w kolorze czarnym) oraz NOWA (w znaku przedmiotowym w kolorze złotym z czerwoną obwódką). Poniżej słowa ŻYTNIA widnieje w znaku R - 146007 napis VODKA w czarnym kolorze, a w znaku przedmiotowym WÓDKA CZYSTA w kolorze białym.

Przechodząc do kolorów tła omawianych znaków, to dominująca w spornym znaku czerń, zaś w przeciwstawionych biel. Jak przyznał Urząd Patentowy RP może to w pierwszej chwili sugerować odmienność oznaczenia, to jednak po zwróceniu uwagi na wszystkie pozostałe elementy, będzie sugerować odmianę znaków wcześniejszych.

Pozostałe elementy występują w następujących kolorach: biel (napis ŻYTNIA w znakach kolizyjnych oraz WÓDKA CZYSTA i element obramowania etykiety w znaku przedmiotowym), złoto (barwa kłosów oraz obramowania etykiety, również brzegi wstęgi w znaku R - 146007 oraz napis NOWA w znaku zgłoszonym), czerwień (kolor wstęgi, na której umieszczony jest napis ŻYTNIA w znakach kolizyjnych, oraz napis ŻYTNIA, zarys słowa NOWA oraz element obramowania etykiety w znaku przedmiotowym, dodatkowo prostokąt w dolnej części etykiety R 146007), czerń (elementy kłosów, napisów EXTRA, VODKA, jak również obramowania etykiety w znaku R - 72366 oraz Z - 220497). Poszczególne elementy znaku zgłoszonego nawiązują układem, treścią oraz częściowo kolorystycznie do oznaczeń wcześniejszych, świadczy to o podobieństwach pomiędzy znakami. Dodatkowo forma zgłoszonej etykiety jest zbliżona kształtem do etykiety R 146007, gdyż również ma kształt trapezu. Na podstawie powyższej analizy porównywalne znaki są podobne.

Wprawdzie, jak twierdzi skarżąca, adresatami wyrobów alkoholowych są osoby racjonalnie poinformowane, należące do grupy nabywców uważnych, poszukujące wódki o konkretnych walorach jakościowych, najczęściej uprzednio przez siebie sprawdzonych. Różnice w etykietach są dla nich bardzo istotne i nie wolno ich lekceważyć w ocenie prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd tej grupy docelowego kręgu klienteli co do pochodzenia nabywanych towarów. Jednakże, zdaniem Urzędu Patentowego RP, nabywcami alkoholu nie zawsze są osoby, które kupują wyłącznie swe ulubione, sprawdzone alkohole. Alkohol kupują również osoby przypadkowe, które zupełnie nie są zorientowane w alkoholach, bądź osoby szukające "nowych smaków". Dlatego znajdujące się obok siebie na półce wódki EXTRA ŻYTNIA (również w odmianie EXTRA ŻYTNIA VODKA) i NOWA WÓDKA Czysta, o bardzo podobnych etykietach będą niewątpliwie kojarzone ze sobą. Pojawienie się nowej wódki żytniej (oznaczanej etykietą NOWA ŻYTNIA WÓDKA CZYSTA) z etykietą zbliżoną do wskazanych wódek wcześniejszych, będzie odbierane jako kolejne oznaczenie producenta tychże wódek wcześniejszych.

Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając naruszenie art. 9 ust. 1 pkt 1 u.z.t. oraz przepisów postępowania administracyjnego (art. 7, 15, 80 i 107 § 3 k.p.a.). W obszernych wywodach skargi skarżąca skoncentrowała się na wyeksponowaniu elementów różnicujących omawiane znaki w kontekście możliwości wprowadzenia w błąd odbiorcy co do pochodzenia towarów, których Urząd Patentowy RP bądź nie dostrzegł, bądź uznał je za nieistotne w kwestii podobieństwa omawianych znaków. Akcentuje odmowę udzielenia prawa ochronnego spornemu znakowi swoistą reputacją znaków przeciwstawionych, bez przeprowadzenia w tym względzie przez Urząd Patentowy RP odpowiedniego postępowania dowodowego. Natomiast wypadkowa ocena porównawcza podobieństw i różnic elementów dominujących występujących w znakach porównywanych, która powinna wynikać z oceny całościowej każdego ze znaków na płaszczyźnie słownej, znaczeniowej i graficznej, doprowadziła Urząd Patentowy RP do błędnego uznania, że znaki są podobne w stopniu stwarzającym niebezpieczeństwo ich pomylenia przez docelowy krąg nabywców tego samego rodzaju towarów, jakimi są wódki żytnie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając skargę według powyższych kryteriów skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż w zaskarżonej decyzji, oraz poprzedzającej ją decyzji, Urząd Patentowy RP dopuścił się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.).

Zaskarżona decyzja, oraz decyzja ją poprzedzająca, odmawiające zarejestrowania na rzecz skarżącej znaku towarowego NOWA ŻYTNIA WÓDKA CZYSTA, zostały oparte na przepisie art. 9 ust. 1 pkt 1 u.z.t. W świetle tego przepisu, jak to już wyżej wskazano, niedopuszczalna jest rejestracja znaku dla towarów tego samego rodzaju, jeżeli jest podobny w takim stopniu do znaku towarowego zarejestrowanego na rzecz innego przedsiębiorstwa, że w zwykłych warunkach obrotu gospodarczego mógłby wprowadzać w błąd odbiorców co do pochodzenia towarów. Nie każde podobieństwo znaku do zgłoszonego z wcześniejszym pierwszeństwem jest przeszkodą dla udzielenia prawa ochronnego na znak później zgłoszony do rejestracji, lecz tylko takie które w zwykłych warunkach obrotu gospodarczego może stwarzać ryzyko pomyłki odbiorcy co do pochodzenia towarów. Istota sprawy sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy omawiany znak jest podobny, w zakresie o którym mowa, z przeciwstawionymi mu znakami EXTRA ŻYTNIA o numerze R - 72366 oraz EXTRA ŻYTNIA VODKA o numerze R 146007, przeznaczonych również do oznaczania wódek.

Wszystkie trzy analizowane znaki towarowe są znakami słowno-graficznymi. W orzecznictwie sądowym utrwalone jest stanowisko, że przedmiotem oceny prawnej dokonanej na podstawie art. 7 oraz art. 9 ust. 1 pkt 1 i 2 u.z.t. jest określony znak słowno-graficzny jako integralna całość, a nie wyłącznie jedno ze słów, które stanowi tylko jeden z jego elementów (wyrok SN z dnia 11 marca 1999 r. III RN 136/98 OSNP 2000/1/2). Analizowane znaki zawierają wyraz "żytnia" stanowiący integralną część omawianych znaków, a ponadto podobne wyrazy "vodka" i "wódka". Zatem, nie kwestionując wspomnianej wyżej metodyki badania podobieństwa znaków słowno-graficznych, na potrzeby niniejszej sprawy ma jednak znaczenie rozstrzygnięcie kwestii, czy wyraz "żytnia" należy zaliczyć do kategorii oznaczeń opisowych, które w zwykłych warunkach obrotu gospodarczego stanowią, stosownie do art. 7 ust. 2 u.z.t., tylko nazwę rodzajową towaru lub informują jedynie o właściwości, jakości, czy składzie towaru, czy też wyrazowi "żytnia" można nadać znaczenie odróżniające. Urząd Patentowy RP, przynajmniej wprost, nie odniósł się do tego zagadnienia. Niemniej, według tego organu, ów wyraz "żytnia" jest najbardziej charakterystycznym elementów wszystkich analizowanych trzech znaków (str. 3 uzasadnienia). Dalsza już część uzasadnienia wskazuje, że Urząd Patentowy RP nadał temu wyrazowi znaczenie zbliżone do pełnionej funkcji odróżniającej co do pochodzenia towaru. Mocno bowiem zaakcentował istnienie na rynku, przed datą pierwszeństwa dla spornego znaku, wódki z napisem żytnia z elementem kłosa, oznaczanej przeciwstawionymi znakami należącymi do P. S.A. Z tego faktu wywiódł m.in., że nabywca wódki oznaczanej wyrazem "żytnia", jak to ma miejsce w odniesieniu do wódki oznaczanej przez skarżącą, pomyli ją z wódkami, których producentem jest uprawniony ze znaków towarowych "EKSTRA ŻYTNIA" i "ESTRA ŻYTNIA Vodka". Z tych względów odpowiedź na pytanie, czy wyraz "żytnia" ma dla wódki dostateczną zdolność odróżniającą w zwykłych warunkach obrotu gospodarczego (art. 7 ust. 1 u.z.t.), czy też stanowi informacyjną (art. 7 ust. 2 u.z.t.), może mieć w sprawie istotne znaczenie.

Ocena dostatecznych znamion odróżniających winna być zawsze dokonywana przy uwzględnieniu towarów i usług, do których oznaczania przeznaczony jest dany znak. Dystynktywny charakter znaku podlega ocenie w odniesieniu do towarów lub usług, dla których jest lub ma być zarejestrowany (por. wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2001 r., II SA 3446/01; ONSA 2003/1/27). Ta zasada przyjęta jest również w prawie europejskim. Wyraźnie wskazuje na nią orzecznictwo Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości. W wyroku z 20 września 2001 r. w sprawie "Baby Dry" (C-383/99 P), w której kwestia dystynktywnego charakteru znaku towarowego rozpatrywana była na tle słownego znaku BABY DRY, przeznaczonego do oznaczania pieluszek, Trybunał podkreślił, że wyłączenie od rejestracji znaków opisowych ma na celu niedopuszczenie do tego, by rejestrowane były takie znaki, które ze względu na ich zbieżność ze zwyczajowo przyjętym sposobem oznaczania towarów lub usług, czy też ich cech, nie mogą pełnić funkcji identyfikującej przedsiębiorcę, od którego pochodzą i dlatego nie mają siły odróżniającej, którą ta funkcja zakłada. Także w wyroku z dnia 4 października 2001 r. w sprawie "Bravo" (C-517/99), dotyczącej znamion odróżniających słownego znaku BRAVO, który zarejestrowany miał być dla przyborów do pisania, Trybunał podkreślił, że to, czy określone znaki mają siłę odróżniającą nie może być oceniane abstrakcyjnie bez uwzględniania towarów lub usług, które te znaki mają odróżniać. W wyroku tym zwrócona została uwagą, że tylko takie znaki nie podlegają rejestracji, które składają się wyłącznie z oznaczeń i danych, powszechnie używanych lub zwyczajowo przyjętych w obrocie do określenia tych towarów lub usług, dla których znak został zgłoszony.

W odniesieniu do wyrobów alkoholowych dość częstą praktyką jest używanie przez ich producentów oznaczeń odwołujących się do rodzaju surowca, z którego wytworzony został spirytus, lub dodatek smakowy (np. "żytnia", "śliwówka", "śliwowica", "cytrynówka"). Wódka tak oznaczona odbierana jest przez nabywcę, przynajmniej w pierwszej kolejności, jako informacja o rodzaju, składzie lub walorach smakowych wódki, a więc informacja do której odnosi się przepis art. 7 ust. 2 u.z.t., nie zaś jako informacja o źródle pochodzenia towaru. Wychodząc z tego punktu widzenia brak jest podstaw do brania pod uwagę, przy analizowaniu podobieństwa omawianych znaków towarowych, użytego w tych znakach wyrazu "żytnia", jako wskazującego na rodzaj surowca, z którego wytworzony został spirytus, nie zaś, co jest celem znaku towarowego, przedsiębiorstwa uprawnionego z tego znaku. Ten wspólny element słowny analizowanych znaków, jakim jest wyraz "żytnia", powinien był być pominięty przy badaniu podobieństwa znaków, pod kątem przepisu art. 9 ust. 1 pkt 1 u.z.t. W rezultacie, użyty w znaku skarżącej wyraz "żytnia" sam przez się nie może szkodzić zdolności rejestracyjnej tego znaku. Natomiast tak się nie stało w okolicznościach faktycznych sprawy, albowiem Urząd Patentowy RP, ustalając podobieństwo spornego znaku do znaków przeciwstawionych wziął bowiem pod uwagę m.in. wspólny element składowy tych znaków, jakim był wyraz "żytnia", i nawiązując do wcześniejszych znaków zawierających omawiane słowo, uznał to za przeszkodę dla rejestracji spornego znaku. Stanowisko tego organu jest o tyle trudne do zaakceptowania, że wyraz "żyto" czy też odmiany tego wyrazu, nie mają w języku polskim dostatecznych odpowiedników dla przekazania nabywcy informacji o składzie alkoholu wyprodukowanego na bazie żyta. Toteż tym bardziej z wyrazem tym należy łączyć funkcję informacyjną, o której mowa w art. 7 ust. 2 u.z.t., co pozbawia wyraz "żyto", i jego odmiany, dostatecznej zdolności odróżniającej na potrzeby rejestracji znaku towarowego dla oznaczania wódek. Nawet długotrwałe używanie w charakterze znaku towarowego oznaczenia o wspomnianym charakterze, w celu wskazania na pochodzenie towaru z przedsiębiorstwa, nie może doprowadzić do zmiany pierwotnej informacji odnoszącej się do produktu jako takiego w nośnik informacji właściwej znakowi towarowemu. Dlatego też takie oznaczenia nie mogą być rejestrowane jako znaki towarowe (por. wyrok SN z dnia 8 stycznia 2003 r., III RN 240/01; OSNP 2004/3/42). Można także dodać, iż w świetle art. 156 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.) prawo ochronne na znak towarowy nie daje uprawnionemu prawa zakazywania używania przez inne osoby w obrocie oznaczeń wskazujących w szczególności na cechy i charakterystykę towarów, ich rodzaj, ilość, jakość, przeznaczenie, pochodzenie czy datę wytworzenia lub okres przydatności.

O ile nie ma zdolności odróżniającej oznaczenie, o których mowa w art. 7 ust. 2 u.z.t., o tyle, z czym można się zgodzić ze stanowiskiem Urzędu Patentowego RP, zapis graficzny takiego oznaczenia może wpływać na podobieństwo do znaku wcześniejszego, zawierającego również ten sam element opisowy w zbliżonej grafice. Jednakże w odniesieniu do wyrazu "żytnia" trudno byłoby uznać, aby grafika tego wyrazu w znaku skarżącej była podobna do grafiki użytej w znakach przeciwstawionych. I tak, w znakach przeciwstawionych wyraz "żytnia" napisany jest pismem pochyłym i z użyciem liter w kolorze białym. Natomiast w znaku skarżącej wyraz ten jest napisany tradycyjną czcionką w kolorze czerwonym. Stąd też istotnie się różni grafika, tego najbardziej charakterystycznego w ocenie Urzędu Patentowego RP elementu omawianych znaków, jakim jest wyraz "żytnia". W zaskarżonej decyzji, w kontekście podobieństwa przeciwstawionych znaków, Urząd Patentowy RP nie odniósł się do tej kwestii, przynajmniej w dostatecznym stopniu, co uchybiało wskazanym w skardze przepisom art. 7, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. i mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Zgodzić się także należy z zarzutami skargi, że dopatrując się podobieństwa między przeciwstawionymi znakami towarowymi, w rozumieniu art. 9 ust. 1 pkt 1 u.z.t., Urząd Patentowy RP niedostateczną uwagę przywiązał do elementów różnicujących sporny znak w porównaniu do znaków przeciwstawionych. W szczególności, jak to wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji na str. 3, zastrzeżenia Urzędu Patentowego budził fakt, iż elementy znaku zgłoszonego oraz jego grafika w całości nawiązują do wcześniejszych wskazanych w decyzji znaków towarowych. Te tak daleko idące stwierdzenie organu nie zostało bliżej uzasadnione. Pomijając już omówioną kwestię różnic w grafice wyrazu "żytnia" w przeciwstawionych znakach inna jest także grafika pozostałych oznaczeń słownych. Wyrazy "EKSTRA" i "VODKA" pisane są literami stylizowanymi, podczas gdy w zgłoszonym do rejestracji wyrazy "ŻYTNIA WÓDKA CZYSTA" pisane są tradycyjną czcionką. Jedynie wyraz "NOWA" pisany jest czcionką stylizowaną, lecz nie przypomina ona stylistyki ze znaków przeciwstawionych. W szczególności zupełnie inaczej wyglądają wspólne w przeciwstawionych znakach litery "o" i "a". Inny też jest odcień złotego koloru kłosa. Wprawdzie nie zostało to wyraźnie zastrzeżone, jednakże na spornym znaku złoty kolor błyszczy, podczas gdy w przeciwstawionych znakach złoty kolor sprawia wrażenie zmatowiałego, bardziej zbliżonego do naturalnego koloru żytniego kłosa. Ponadto w znakach kolizyjnych na kłos narzucona jest czerwona wstęga, na której widnieje napis ŻYTNIA. Natomiast w znaku zgłoszonym do rejestracji charakterystyczny ogonek jest cienki i jest usytuowany pionowo, a także, inaczej niż to ma miejsce w przeciwstawionych znakach, nie ma na nim żadnego napisu. To są istotne elementy różnicujące omawiane znaki, nie zaś elementy podobne, których trudno byłoby się dopatrzyć. W każdym razie należałoby podobieństwo tych elementów wykazać, czego nie uczyniono w zaskarżonej decyzji.

Jednym z najbardziej istotnych elementów różniących sporny znak od znaków przeciwstawionych jest tło znaku. W znaku zgłoszonym do rejestracji jest ono czarne, zaś pozostałe zastrzegane w tym znaku kolory w gruncie rzeczy podkreślają tę czerń. Natomiast w przeciwstawionych znakach przeważa biel (znak EXTRA ŻYTNIA) lub biel z czerwienią (znak EXTRA ŻYTNIA VODKA). Ten element różniący omawiane znaki dostrzegł Urząd Patentowy RP. Wprawdzie - według organu - w pierwszej chwili sugeruje to odmienność oznaczenia, tym niemniej po zwróceniu uwagi na wszystkie pozostałe elementy znaku, będzie on oceniany przez nabywcę wódki jako odmiana znaków wcześniejszych. Takie uzasadnienie zaskarżonej decyzji, zważywszy na diametralnie inną kolorystykę omawianych znaków, jest niewystarczające, w świetle art. 107 § 3 k.p.a., dla wykazania podobieństwa znaku zgłoszonego do rejestracji do znaków przeciwstawionych, w rozumieniu art. 9 ust. 1 pkt 1 u.z.t. Przynajmniej w pewnym stopniu argumentacja organu może wskazywać, iż dla przeciętnego nabywcy kolory czarny i biały są równorzędne. Z tym zaś trudno byłoby się zgodzić. Kolory, co wymaga podkreślenia, są ważnymi elementami odróżniającymi znaki, i bardzo często są zastrzegane w znakach, nie tylko słowno-graficznych. Tym sposobem zgłaszający zamierza nadać znakowi silniejszą funkcję odróżniającą niż by to miało miejsce w sytuacji, gdy kolor lub kolory znaku nie są zastrzegane. Dlatego uzasadnienie przez Urząd Patentowy RP rozstrzygnięcia o podobieństwie przeciwstawionych znaków towarowych słowno-graficznych, w rozumieniu art. 9 ust. 1 pkt 1 u.z.t., w istotnym stopniu różniących się pod względem kolorystycznym, wymaga wykazania istnienia takich innych wspólnych elementów analizowanych znaków towarowych, które stanowią dla nabywcy towaru skuteczną przeciwwagę dla uznania podobieństwa przeciwstawionych znaków, mogącego wprowadzić nabywcę w błąd co do pochodzenia towarów oznaczanych przeciwstawionymi znakami w zwykłych warunkach obrotu gospodarczego.

Budzi również zastrzeżenia przyjęty w zaskarżonej decyzji zbyt szeroki zakres potencjalnego kręgu odbiorców towarów oznaczanych przeciwstawionymi znakami, pod kątem wprowadzenia ich w błąd w rozumieniu art. 9 ust. 1 pkt 1 u.z.t. Jak można rozumieć stanowisko Urzędu Patentowego RP przeciwstawione znaki towarowe powinny być na tyle różne (niepodobne), aby nie były wprowadzane w błąd również...,"osoby przypadkowe, które zupełnie nie są zorientowane w alkoholach, bądź osoby szukające nowych smaków". Z poglądem tym trudno się zgodzić. W myśl wyroku Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich z dnia 22 czerwca 1999 r., C 342/97 Lloyd Schuhfabrik Meyer & Co. GmbH przeciwko Klijsen Handel BV) dla celów całościowej oceny niebezpieczeństwa konfuzji przeciętny konsument określonego rodzaju dóbr jest postrzegany jako osoba należycie dobrze poinformowana, należycie uważna i ostrożna. Stanowisko zajęte w tym wyroku powinno być przyjęte za podstawę dla wykładni przepisu art. 9 ust. 1 pkt 1 u.z.t. w kwestii możliwości wprowadzenia w błąd odbiorcy co do pochodzenia towaru.

Tym bardziej trudno byłoby znaleźć uzasadnienie dla przyjęcia przez Urząd Patentowy RP tak daleko idącego zakresu potencjalnego kręgu nabywców, pod kątem możliwości wprowadzenia ich w błąd w odniesieniu do wyrobów alkoholowych. Ich nabywcami są w założeniu osoby pełnoletnie. Od dawna też wiadomo, że wyroby alkoholowe są szkodliwe dla zdrowia. Zatem, należałoby wymagać od nabywcy tych wyrobów, że dokonując stosownego zakupu, czyni to z rozeznaniem.

Dla oceny podobieństwa przeciwstawionych znaków towarowych mało adekwatne wydają się być także rozważania Urzędu Patentowego o unowocześnianiu swej produkcji, czego rezultatem są późniejsze zgłoszenia nowych znaków. I tak, uprawniony ze znaku EXTRA ŻYTNIA, rejestrując kolejny znak EXTRA ŻYTNIA VODKA, zachował grafikę i kolorystykę wcześniejszego znaku, czyniąc późniejszy znak w wysokim stopniu podobnym do znaku z wcześniejszym podobieństwem. Natomiast nie sposób byłoby twierdzić, że stopień podobieństwa spornego znaku do wyżej wymienionych znaków przeciwstawionych pozostaje w podobnej proporcji co podobieństwo znaku EXTRA ŻYTNIA VODKA do znaku EXTRA ŻYTNIA.

W tym stanie sprawy zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca, jako naruszające przepis art. 7 ust. 2 i art. 9 ust.1 pkt 1 u.z.t. oraz przepisy art. 7, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., podlegają uchyleniu (art. 145 § 1 pkt 1 litera a i c p.p.s.a.).

O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a.