Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1514/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-10-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 9, art. 61 par. 1
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Krajewska (spr.), Sędzia WSA - Irena Jakubiec - Kudiura, Asesor WSA - Joanna Gierak - Podsiadły, Protokolant - Mariusz Dzierzęcki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 października 2008 r. sprawy ze skargi P.A. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy; Uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez P A jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Nr [...] z dnia [...] marca 2008 r. utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Nr [...] z dnia [...] stycznia 2008 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy .

Zaskarżona decyzja została wydana w następujący stanie faktycznym:

W dniu [...] września 2007 r. P A wniósł do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wydanie mu zaświadczenia o niezaleganiu w opłatach składek z tytułu ubezpieczeń. Decyzją z dnia [...] września 2007 r. ZUS odmówił mu wydania żądanego zaświadczenia, w uzasadnieniu wskazując na braki w dokumentach rozliczeniowych uniemożliwiające ustalenie poprawnego stanu konta.

Pismem z dnia [...] listopada 2007 r. P A złożył wniosek o umorzenie zaległości z tytułu składek za okres [...]. wraz z odsetkami z powodu ich przedawnienia, W uzasadnieniu wniosku powołał się na treść art. 24 ust 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 11 poz. 74, dalej jako usus). Wskazał, iż od 1999 r. organ nie powiadomił go o istniejącym zadłużeniu. Podkreślił, iż jego zaległości powstały przed wejściem w życie ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ( DZ. U. Nr 241, poz. 2074 ) w związku z tym z mocy prawa uległy one przedawnieniu po upływie 5 lat , licząc od dnia w którym stały się wymagalne.

Decyzją Nr [...] z dnia [...] stycznia 2008 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie [...] zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż Zobowiązany jest właścicielem samochodów osobowych marki [...] o numerze rejestracyjnym [...] oraz [...] o numerze rejestracyjnym [...]; prowadzi działalność gospodarczą, z której miesięczny dochód wynosi [...] zł netto; żona pracuje w [...] w G z wynagrodzeniem [...] zł brutto. Na utrzymaniu Strony pozostaje 1 dziecko w wieku [...] lat. Zainteresowany posiada zobowiązania z tytułu zaciągniętego kredytu w kwocie [...] zł w P. S.A. O/I oraz w F. O/W w kwocie [...] zł spłacany w ratach miesięcznych po [...] zł Ponadto organ podniósł, iż żona dłużnika otrzymała w miesiącach [...] r. wynagrodzenie w wysokości [...] zł miesięcznie brutto. Zakład podkreślił, iż z uwagi na złożenie przez Zobowiązanego wniosku o umorzenie zaległości, nie zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne w związku z tym nie ma możliwości zastosowania wobec niego przesłanki stwierdzającej całkowitą nieściągalność. Organ uznał, iż sytuacja materialna Dłużnika nie może stanowić przesłanki do skorzystania z umorzenia należności, pomimo braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności. Zaznaczył, iż Dłużnik nie wykazał, by opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby jego oraz jego rodzinę możliwość zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Podniósł, iż Zobowiązany osiąga dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej zaś jego żona pracuje otrzymując wynagrodzenie w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. Organ zaznaczył także, iż Płatnik nie wskazał, by były prowadzone wobec niego postępowania egzekucyjne wszczęte przez innych wierzycieli. W ocenie Zakładu wyżej wymienione okoliczności nie dają podstaw do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

Pismem z dnia [...] lutego 2008 r. Zobowiązany złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, w uzasadnieniu podnosząc, iż organ błędnie zinterpretował jego wniosek z dnia [...] listopada 2007 r. Zaznaczył, iż nie posiada żadnych zaległości wobec ZUS z tytułu nieopłaconych składek. Płatnik podkreślił, iż jako przedsiębiorca był zobowiązany do przechowywania w archiwum dokumentów związanych z działalnością gospodarczą przez pięć lat. Wskazał, iż nowelizacja stosownych przepisów nastąpiła na podstawie ustawy z dnia 18 grudnia 2002 , która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2003 r. Zaznaczył, iż dopiero od daty wejścia w życie nowelizacji powstał obowiązek przechowywania dokumentacji dotyczącej składek ZUS przez okres 10 lat. Podniósł, iż zapłacił składki za okres[...] . Wskazał, iż w przypadku poinformowania go przez Zakład o ewentualnych brakach wpłat w ciągu pięciu lat od daty zobowiązania przedstawiłby dowody tych wpłat. Wcześniejsze powiadomienie go umożliwiłoby wyjaśnienie sprawy i nie obciążyło odsetkami, które przekraczają kwotę zadłużenia.

Decyzją z dnia [...] marca 2008 r. Nr [...] Prezes ZUS działający w imieniu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Nr [...] z dnia [...] stycznia 2008 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż zgodnie z art. 24 ust 4 usus, w brzmieniu obowiązującym od dnia [...] stycznia 2003 r., należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne przedawniają się z upływem 10 lat. Tym samym 10 letni okres przedawnienia dotyczy wszystkich wymagalnych zobowiązań powstałych do dnia 31 grudnia 2002 r. jak i zobowiązań od dnia 1 stycznia 2003 r. Organ zaznaczył, iż poinformował dłużnika o przedawnieniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne w okresie od dnia [...] stycznia 1999 r. do dnia [...] czerwca 2004 r. z upływem 5 lat, licząc od dnia w którym składka stała się wymagalna. Wskazał, iż od dnia 01 lipca 2004 r. należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych. Zasad tych nie stosuje się do oceny przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, które wygasły przed 1 lipca 2004 r. Dotyczy to należności za okres [...] r. Ponadto Prezes ZUS wyjaśnił, iż zgodnie z art. 28 ustawy o ubezpieczeniu zdrowotnym z dnia 6 lutego 1997 r. obowiązującej od 1 stycznia 1999 r. do 31 marca 2003, zastąpiony następnie przepisem art. 33 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym w Narodowym Funduszu Zdrowia należności z tytułu składek na to ubezpieczenie za okres od[...]. uległy przedawnieniu. Wobec powyższego składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres [...] zostały odpisane Natomiast pozostałe składki na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, i Fundusz Pracy są nadal wymagalne wraz z odsetkami za zwłokę do dnia zapłaty włącznie.

Organ zaznaczył, iż przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie definiują wprost okresu przez jaki płatnik składek zobowiązany jest do przechowywania bankowego dokumentu płatniczego Wskazał, iż w interesie płatnika dokumenty płatnicze należałoby przechowywać przez jednakowy okres jaki dotyczy dokumentów rozliczeniowych co jest związane z 10 letnim okresem przedawnienia dochodzenia składek z wyjątkiem przypadków przewidzianych w art. 24 ust. 5-5d usus. Prezes ZUS podkreślił, iż zasadę przechowywania dokumentów płatniczych pośrednio reguluje także art. 125a ust. 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( DZ. U. Nr 39, poz. 353 z późn. zm. ) Zgodnie z tym przepisem organ rentowy może żądać od osoby wpłacającej składki na własne ubezpieczenie społecznej przedłożenia dowodów potwierdzających opłacenie tych składek oraz dokumentów stanowiących podstawę do ich naliczania. Dotyczy to dokumentacji za okres po dniu 31 .12.1998 r. Analogicznie do obowiązku nałożonego przez ust 4 w/w artykułu na płatniku składek opłacającego składki za zatrudnionych pracowników, zaleca się aby osoba opłacająca składki wyłącznie na własne ubezpieczenie przechowywała dowody opłacenia składek oraz kopie dokumentów rozliczeniowych przez okres 50 lat. Organ odniósł się także do braku powiadomienia płatnika o zaległościach z tytułu składek wskazując, iż dłużnik z uwagi na prowadzenie działalności gospodarczej zobowiązany jest regulować należne z tego tytułu składki i odsetki za zwłokę bez uprzedniego wezwania. Prezes ZUS z uwagi na ustalenia organu I instancji, brak stwierdzonej całkowitej nieściągalności składek oraz posiadanie przez dłużnika źródła dochodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uznał, iż brak jest podstaw do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Podkreślił, iż ewentualne umorzenie składek miałoby w przyszłości negatywny wpływ na wysokość świadczeń wypłacanych zainteresowanemu z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

W dniu 25 kwietnia 2008 r. P A złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2008 r. nr [...]

Zaskarżonej decyzji zarzucił rażące naruszenie prawa w szczególności art. 31 u.s.u.s. w związku z art. 59 § 1 pkt 1 i pkt 9 Ordynacji podatkowej ( Dz. U. nr 137, poz. 926 z późn zm. ) W uzasadnieniu skargi wskazał, iż zobowiązania z tytułu ubezpieczeń społecznych regulował terminowo i systematycznie. Nie przechowywał wszystkich dokumentów, mając na uwadze pięcioletni okres przedawnienia jaki obowiązywał do 1 stycznia 2003 r. Podkreślił, iż posiadane przez niego potwierdzenia zapłaty części zobowiązań, których nie posiadał w swoim systemie organ rentowy potwierdza jego stanowisko o wykonywaniu obowiązku w zakresie regulowania składek. Ze względu na powyższe złożył wniosek o uznanie wykonania obowiązku w zakresie składek i umorzenie zobowiązania z uwagi na upływ czasu i związane z nim przedawnienie wnosił o umorzenie w sprawie postępowania. Skarżący zaznaczył, iż organ rentowy nieprawidłowo odczytał jego wniosek uznając, iż domaga się umorzenia zobowiązania, gdy w istocie wnosił o umorzenie postępowania z uwagi na zapłatę zobowiązania.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Organ akcentował dobrą sytuację finansową Strony, wskazując na istnienie możliwości rozłożenia zaległości na dogodne raty.

W piśmie procesowym z [...] września 2008 r. Skarżący podtrzymał stanowisko zawarte w skardze a w toku rozprawy oświadczył, iż w jego przekonaniu nie ma żadnych zaległości składkowych, co podnosił od złożenia wniosku o wydania mu zaświadczenia o niezaleganiu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Sądy administracyjne, w tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej /art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269)/. Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), w którym wskazano, iż sądy stosują środki określone w ustawie dokonując oceny, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zgodnie z wnioskiem zawartym w skardze, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2008 r.

Przede wszystkim Sąd wskazuje na konieczność, czego organy obu instancji nie uczyniły, jednoznacznego określenia żądania strony i rozpatrzenia sprawy w granicach tego żądania. Ugruntowane stanowisko orzecznictwa, wyrażone m. innymi w wyroku NSA z dnia 26 lipca 2006 r., sygn. II OSK 1004/05, przesądza, iż wniosek wszczynający postępowanie administracyjne, w przypadku wątpliwości co do treści żądania, stanowi podstawę do podjęcia przez organ ustaleń w zakresie rzeczywistej woli osoby, od której pochodzi. Postępowaniu temu winno towarzyszyć należyte i wyczerpujące poinformowanie strony o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. W przeciwnym razie mamy do czynienia z naruszeniem art. 7 i art. 9 kpa w stopniu mogącym mieć wpływ na istotę rozstrzygnięcia. Organ administracji publicznej nie jest bowiem uprawniony do swobodnego interpretowania żądania strony, co miało miejsce w sprawie niniejszej. Skarżący konsekwentnie i jednoznacznie twierdził, iż nie ma żadnych zaległości w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne. Wnosząc o "umorzenie" należności składkowych rozumiał pod tym pojęciem ustalenie nieistnienia zadłużenia, co jednoznacznie wynika z analizy jego pism i wniosków.

W ocenie Sądu, wobec jasnego stanowiska Strony kwestionującej zadłużenie, organ winien wszcząć postępowanie w przedmiocie ustalenia istnienia należności i zakończyć je decyzją ustalającą istnienie/nieistnienie zadłużenia, podlegającą kontroli sądu powszechnego.

Rozpoznanie sprawy w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy na podstawie art. 28 usus, bez wniosku zainteresowanego w tym przedmiocie, narusza przepis art. 61 § 1 kpa.

Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.