Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 753/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2011-10-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 1 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 134 par. 1, art. 135, art. 153, art. 152, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a, art. 17 ust. 1, art. 3 pkt 22
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 32 ust. 1, art. 18
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d
journal: Dz.U. 2008 nr 69 poz 415
law: Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Sędzia WSA Jolanta Sudoł Protokolant Sekretarz Sądowy Izabela Adamowicz po rozpoznaniu w dniu 26 października 2011 r. na rozprawie sprawy ze skargi H. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 lipca 2011 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy z dnia 30 maja 2011 r., nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 30 maja 2011 roku, nr [...], wydaną na podstawie art. 1, art. 2 pkt 2, art. 3 pkt. 21 i 22, art. 17 ust. 1 i 5 pkt 2a, art. 24 ust. 4a ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 roku, nr 139, poz. 992 ze zm. - dalej jako ustawa), Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, działający z upoważnienia Wójta Gminy, odmówił H. M. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką M. R.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że M. R., zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 1 kwietnia 2011 roku została zaliczona do osób niepełnosprawnych w znacznym stopniu oraz wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz stałego współudziału na co dzień opiekuna w procesie leczenia i rehabilitacji. Wnioskodawczyni, z uwagi na konieczność sprawowania osobistej opieki nad matką, nie podejmuje zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy, nie figuruje w ewidencji bezrobotnych, nie ma ustalonego prawa do świadczeń emerytalno-rentowych, renty socjalnej ani zasiłku stałego, jest spokrewniona z osobą wymagającą pomocy w pierwszym stopniu. Ojciec wnioskodawczyni jest również schorowany i nie jest w stanie zapewnić opieki chorej żonie, gdyż sam wymaga opieki osoby drugiej. Jednakże, w ocenie organu I instancji, nie zostały spełnione wszystkie przesłanki określone w ustawie, ponieważ matka wnioskodawczyni pozostaje w związku małżeńskim, co - zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy, uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wnioskodawczyni.

W odwołaniu od powyższej decyzji H. M. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wyjaśniła, że jej ojciec - z uwagi na zły stan zdrowia, sam wymaga stałej opieki i w związku z tym nie może sprawować opieki nad jej matką. Odwołująca się stwierdziła również, że z uwagi na konieczność sprawowania ciągłej opieki nad chorą matką nie może podjąć nigdzie zatrudnienia, nie otrzymuje emerytury, renty, ani żadnych zasiłków.

Decyzją z dnia 8 lipca 2011 roku, nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 roku, nr 98, poz. 1071 ze zm. - dalej jako k.p.a.) oraz art. 17 ust. 1 ustawy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu Kolegium powołało się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 roku, sygn. akt P 27/07, w którym Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 1 ustawy jest niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, i stwierdziło, że skoro prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z istnienia obowiązku alimentacyjnego, to literalnie odczytywane normy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy niweczyłoby skutki ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego w odniesieniu do osób pozostających w związku małżeńskim, nad którymi opiekę sprawują współmałżonkowie.

Powołując się na pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 6 listopada 2008 roku, sygn. akt II SA/Łd 814/08, Kolegium stwierdziło nadto, że z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy wynika jedynie, że osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o którym mowa

w art. 128 ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, traci prawo do świadczenia z uwagi na zawarcie przez osobę wymagającą opieki związku małżeńskiego, jako że obowiązek sprawowania opieki ciążyć będzie na małżonku, który uzyska w konsekwencji prawo do ubiegania się o świadczenie w przypadku rezygnacji z pracy zarobkowej.

W ocenie Kolegium, powyższa wykładnia obejmuje także sytuację, gdy uprawnionym do świadczeń jest jeden z małżonków, a drugi z małżonków nie może mu udzielić pomocy z uwagi na swój zły stan zdrowia, spowodowany chorobą lub wynikający z podeszłego wieku, i obowiązek opieki przejmuje, rezygnujący z zatrudnienia, inny członek rodziny, na którym ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osób wymagających stałej opieki. Ustawa o świadczeniach rodzinnych przewiduje obowiązek alimentacyjny w stosunku pokrewieństwa w linii prostej tj. w niniejszej sprawie między córką, a matką. Co za tym idzie, sama okoliczność, iż odwołująca się sprawuje opiekę nad matką pozostającą w związku małżeńskim, nie mogła stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium stwierdziło również, iż w oparciu o przedłożone dokumenty ustaliło, że M. R. została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe ze wskazaniem konieczności stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, pozostaje w związku małżeńskim z A. R., który jest przewlekle chory, pod stałą opieką poradni specjalistycznej i lekarza rodzinnego, wymaga opieki osoby drugiej. A zatem spełniona została jedna z przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie Kolegium, nie można było jednak pominąć istotnej okoliczności sprawy dotyczącej podlegania przez wnioskodawczynię ubezpieczeniu społecznemu rolników. Jak wskazało Kolegium, z zaświadczenia Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa z dnia 28 kwietnia 2011 roku wynika, że odwołująca się podlega ubezpieczeniu w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik od dnia 26 czerwca 1998 roku do nadal. Przywołując treść art. 3 pkt 22 ustawy Kolegium stwierdziło, że w przepisie tym nie ma mowy wprost o osobach prowadzących gospodarstwo rolne. Kolegium powołało się na stanowisko wyrażone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, który w wyroku z dnia 11 maja 2011 roku (sygn. akt II SA/Bd 93/11) stwierdził, że wobec treści art. 3 pkt 22 ustawy wnioskująca o przedmiotowe świadczenie osoba będąca rolnikiem nie spełnia przesłanki zawartej w art. 17 ust. 1 ustawy, stanowiącej iż warunkiem koniecznym do przyznania świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Osoba taka bowiem, skoro podlega ubezpieczeniu rolników, nie może być traktowana jako osoba, która zrezygnowała z jakiejkolwiek pracy zarobkowej, w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy, ani też nie jest gotowa do podjęcia tak rozumianej pracy zarobkowej. W takim przypadku nie można mówić o rezygnacji z zatrudnienia z powodu opieki nad osobą niepełnosprawną. Przede wszystkim osoba taka nie spełnia bowiem podstawowych kryteriów osoby bezrobotnej. Jak wynika z treści

art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 roku o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jednolity Dz. U. z 2008 r., nr 69, poz. 145 ze zm.) osobą bezrobotną jest osoba zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie albo innej pracy zarobkowej. Z powyższego wynika, że za osobę rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub nie podejmującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nie może być uznany rolnik, który prowadzi gospodarstwo rolne, nawet przy pomocy innych osób. Stanowisko to zaakceptował, po rozpatrzeniu skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 marca 2011 roku, sygn. akt I OSK 1987/10.

Podzielając powyższy pogląd, Kolegium stwierdziło, że konsekwencją objęcia strony obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalno-rentowym rolników jest brak podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nawet jeśli w związku ze sprawowaniem opieki nad matką pomoc w prowadzeniu gospodarstwa rolnego w tym opłacaniu składek na ubezpieczenie, niesie najbliższa rodzina. Odwołująca się nie może być uznana za osobę niepodejmującą lub rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W skardze na powyższą decyzję H. M. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej odmowy przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad chorą matką. Wskazała, że musi sprawować opiekę nad obojgiem rodziców, w związku z czym nie może podjąć żadnej pracy, a dochody z gospodarstwa są zbyt małe, żeby się z nich utrzymać.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. nr 153, poz. 1269).

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Oznacza to między innymi, że sąd nie musi w ocenie legalności zaskarżonej decyzji ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu. W myśl art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Rozpoznając niniejszą sprawę, w pierwszej kolejności Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że Kolegium w zaskarżonej decyzji słusznie uznało za błędny pogląd organu I instancji, zgodnie z którym sama okoliczność, iż wymagająca pomocy innej osoby matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, nie mogła stanowić podstawy do odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji swoje stanowisko oparł na brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity:

Dz. U. z 2006 roku, nr 139, poz. 992 ze zm. - dalej jako ustawa). Przepis ten w dacie orzekania przez organy obu instancji stanowił, że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Mieć jednak należy na uwadze, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd, zgodnie z którym w stanie prawnym powstałym na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 roku, sygn. akt P 27/07 (OTK-A z 2008 roku, nr 6, poz. 107, Dz. U. z 2008 roku, nr 138, poz. 872), stwierdzającego niezgodność

art. 17 ust. 1 ustawy z Konstytucją RP, okoliczność, iż osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne sprawuje opiekę nad pozostającym w związku małżeńskim rodzicem, nie stanowi samodzielnej podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem pozostawanie w związku małżeńskim będzie tyko wtedy przeszkodą w przyznaniu tego świadczenia, gdy małżonek osoby wymagającej opieki będzie w stanie skutecznie tą pomoc świadczyć (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 29 grudnia 2010 roku, sygn. akt II SA/Ke 761/10, Baza Orzeczeń LEX nr 753365). W powyższym wyroku Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 17 ust. 1 ustawy w zakresie w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Trybunał wskazał, iż w art. 17 ust. 1 ustawy mamy do czynienia z pominięciem legislacyjnym, zawężającym w sposób niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP krąg osób uprawnionych do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż ustawodawca pominął możliwość nabycia prawa do świadczenia przez osoby rezygnujące z aktywności zawodowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, wobec którego obciążone są obowiązkiem alimentacyjnym. Przypisując ogromne znaczenie usankcjonowanemu prawnie obowiązkowi alimentacyjnemu, Trybunał uznał, iż skoro członek rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków zarówno prawnych, jak i moralnych, wobec chorego krewnego, co wymaga rezygnacji z zarobkowania, to osoba ta winna otrzymać od Państwa odpowiednie wsparcie. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego wybranie spośród osób zobowiązanych do alimentacji jedynie rodziców i przyznanie wyłącznie tej grupie prawa do świadczenia narusza konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno - ekonomicznym, lecz odnoszącą się do społecznego poczucia sprawiedliwości, godząc dodatkowo w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną, wyrażone w art. 18 Konstytucji RP.

Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, iż brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy musi być odczytywane przez pryzmat przepisu art. 17 ust. 1. Skoro zatem prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z istnienia obowiązku alimentacyjnego, to literalne odczytywanie normy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy niweczyłoby skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego w odniesieniu do osób pozostających w związku małżeńskim, nad którymi opiekę sprawują inne osoby zobowiązane do alimentacji w przypadku gdy drugi małżonek nie może takiej opieki świadczyć z uwagi na własny stan zdrowia. Nieuprawniona jest zatem taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w związku z art. 17 ust. 1 ustawy, w myśl której osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 roku, nr 9, poz. 59 ze zm.), traci prawo do świadczenia z uwagi na fakt pozostawania osoby, nad którą sprawuje opiekę, w związku małżeńskim (por. powołany wyżej wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 29 grudnia 2010 roku, a także wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 11 marca 2009 roku, sygn. akt II SA/Ol 60/09, z dnia 11 marca 2009 roku, sygn. akt

II SA/Ol 61/09, z dnia 6 maja 2009 roku, sygn. akt II SA/Ol 386/09; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 marca 2010 roku, sygn. akt

III SA/Kr 1236/09; Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 grudnia 2009 roku, sygn. akt I OSK 722/09 oraz z dnia 7 grudnia 2009 roku, sygn. akt I OSK 723/09, wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Negatywna przesłanka zawarta w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, rozumiana w sposób bezwzględny, wywołuje bowiem daleko idące negatywne konsekwencje dla rodziny i małżeństwa. Gdy stan zdrowia obydwojga małżonków powoduje, że nie są oni w stanie być dla siebie wzajemnie wsparciem, pozostali członkowie rodziny, którzy chcą - a jednocześnie mają obowiązek - sprawować nad nimi opiekę, nie mogą uzyskać świadczenia, które uzyskaliby gdyby taki związek małżeński nie istniał. Tak rozumiany przepis oznacza pewnego rodzaju sankcję dla osób pozostających w związku małżeńskim i w konsekwencji taka wykładnia nie może się ostać w świetle art. 18 Konstytucji RP. Osoby pozostające w związku małżeńskim, których małżonkowie z uwagi na wiek lub stan zdrowia nie są w stanie sprawować nad nimi opieki, powinny być traktowane jednakowo, jak osoby, które w związku małżeńskim nie pozostają. Obydwie kategorie osób w jednakowym stopniu wymagać będą opieki osób trzecich (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 22 października 2010 roku, sygn. akt II SA/Lu 545/10, Baza Orzeczeń LEX nr 753884; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 sierpnia 2010 roku, sygn. akt I SA/Wa 847/10, Baza Orzeczeń LEX nr 750962; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 13 lipca 2010 roku, sygn. akt II SA/Bd 462/10, Baza Orzeczeń LEX nr 674003; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 10 marca 2010 roku, sygn. akt II SA/Rz 922/09, Baza Orzeczeń LEX nr 606682 oraz postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 czerwca 2010 roku, sygn. akt

P 38/09, OTK-A 2010/5/53, w którym Trybunał - odmawiając odpowiedzi na pytanie prawne: czy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy w zakresie, w jakim świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobom wymagającym opieki pozostającym w związku małżeńskim w sytuacji, gdy oboje małżonkowie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jest zgodny z art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji, stwierdził, że istnieje utrwalona i względnie jednolita praktyka interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy w sposób, który wychodzi naprzeciw wątpliwościom konstytucyjnym i nie jest w tym celu konieczne wydanie orzeczenia merytorycznego przez Trybunał Konstytucyjny).

Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że słusznie Samorządowe Kolegium Odwoławcze przyjęło, iż okoliczność pozostawania, wymagającej opieki, matki skarżącej H. M., w związku małżeńskim z A. R., który sam wymaga opieki osoby drugiej, nie może stanowić wyłącznej podstawy do odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką. Zajmując stanowisko przeciwne organ I instancji dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w związku z art. 17 ust. 1 ustawy, a tym samym naruszył przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Jedynie na marginesie powyższych rozważań Sąd stwierdził, że również ustawodawca zauważył wadliwość omawianego powyżej przepisu, ponieważ ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 roku o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2011 roku, nr 205, poz. 1212), dokonał m. in. zmiany art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który otrzymał następujące brzmienie: "Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności".

Błędne natomiast - zdaniem Sądu, było stanowisko Kolegium, zgodnie z którym za osobę rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub nie podejmującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nie może być uznany rolnik, który prowadzi gospodarstwo rolne, nawet przy pomocy innych osób. Wskutek przyjętego stanowiska Kolegium uznało skarżącą, która podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników, za osobę nieuprawnioną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego i w konsekwencji utrzymało decyzję organu I instancji w mocy.

Wyrażając powyższy pogląd Kolegium powołało się na stanowisko zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 11 maja 2011 roku, sygn. akt II SA/Bd 93/11 oraz w - oddalającym skargę kasacyjną od tegoż wyroku, orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2011 roku, sygn. akt I OSK 1987/10 (oba wyroki opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W powyższych wyrokach przyjęto, że osoba objęta ubezpieczeniem społecznym jako rolnik nie rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ponieważ musi przynajmniej część czasu przeznaczyć na prowadzenie własnego gospodarstwa rolnego. Podkreślono, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zrekompensowanie uprawnionej osobie rezygnacji z aktywności zawodowej poprzez wypłatę jej określonej przepisami kwoty oraz opłacenie składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Przepisy dopuszczają sytuacje, gdy składki za taką osobę są odprowadzane z innego tytułu, ale nie znosi to warunku rezygnacji z aktywności zawodowej.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażony został również pogląd przeciwny i ten pogląd Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela albowiem stanowisko przedstawione w ww. wyrokach nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie sposób pogodzić go z brzmieniem przepisów prawa znajdujących zastosowanie w przedmiotowej sprawie.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 ustawy (wszystkie przepisy w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. nr 9, poz. 59, ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Jak wynika z brzmienia powyższego przepisu, przesłankami pozytywnymi przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest spełnienie określonych przesłanek podmiotowych przez wnioskodawcę i przez osobę wymagającą opieki oraz okoliczność niepodejmowania lub rezygnacji przez wnioskodawcę z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą jej wymagającą.

W przedmiotowej sprawie skarżąca wystąpiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wskazując, że to sprawowana opieka powoduje, iż skarżąca nie podejmuje zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej.

W sprawie bezspornym pozostawało, iż skarżąca opiekuje się zarówno matką, jak i ojcem, który również wymaga stałej opieki. Skarżąca podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników, ponieważ wraz z mężem jest współwłaścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,0715 ha przeliczeniowego. Wprawdzie matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, jednak - jak to już wykazano powyżej, prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (w stanie prawnym obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji) nie pozwalała na odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, że osoba niepełnosprawna, wymagająca opieki, pozostaje w związku małżeńskim, skoro, jak wynika z akt sprawy, jej małżonek również takiej opieki wymaga.

W niniejszej sprawie organ odwoławczy ostatecznie utrzymał w mocy decyzję odmawiającą skarżącej uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, stwierdzając, że skoro skarżąca podlega ubezpieczeniu rolników, nie może być zatem traktowana jako osoba, która zrezygnowała z jakiejkolwiek pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy, ani też nie jest gotowa do podjęcia tak rozumianej pracy zarobkowej. W takim przypadku - zdaniem organu, nie można mówić o rezygnacji z zatrudnienia z powodu opieki nad osobą niepełnosprawną. Przede wszystkim osoba taka nie spełnia bowiem podstawowych kryteriów osoby bezrobotnej.

Rozstrzygnięcie rozpoznawanej sprawy wymaga zatem odpowiedzi na pytanie, czy sam fakt pracy w gospodarstwie rolnym stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W tym celu należy zwrócić uwagę w pierwszej kolejności na definicję ustawową pojęcia "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", zawartą w art. 3 pkt 22 ustawy, gdyż rezygnacja z tak określonej aktywności zawodowej jest wymogiem przyznania świadczenia, o jakim mowa

w art. 17 ust. 1 ustawy. Przepis ten stanowi, iż pod tym pojęciem należy rozumieć wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o prace nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Z treści tego przepisu wynika wyraźnie, że ustawodawca w definicji legalnej "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" nie wymienił prowadzenia gospodarstwa rolnego i pracy w tym gospodarstwie, za wyjątkiem jej wykonywania w przypadkach ściśle określonych

w art. 3 ust. 22 ustawy, nie mających zastosowania w stanie faktycznym sprawy.

Dodatkowo podkreślić należy, że wyczerpujący katalog przesłanek wykluczających uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego zawarto w art. 17 ust. 5 ustawy. Zgodnie z tym przepisem, świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego;

2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej z dzieckiem, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu, z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej;

3) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na to dziecko; 4) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na to lub na inne dziecko w rodzinie;

4) na osobę wymagającą opieki członek rodziny jest uprawniony za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Zdaniem Sądu, ocena spełniania przesłanek nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinna odbywać się wyłącznie na gruncie terminów i pojęć ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z przepisów zawartych w art. 17 ust. 1 w związku

z art. 3 ust. 22 ustawy wynika, iż rolnik prowadzący gospodarstwo rolne - starający się o świadczenie pielęgnacyjne na zasadzie art. 17 ust. 1 ustawy, nie musi, dla wyczerpania przesłanek z tego przepisu, ani całkowicie rezygnować z pracy w gospodarstwie rolnym, ani wykazywać, że nie jest w stanie pracy w tym gospodarstwie podjąć. Również z treści przytoczonej powyżej art. 17 ust. 5 ustawy, zawierającego zamknięty katalog negatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w którym nie wymieniono osób podlegających obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu jako rolnicy, wynika, iż co do zasady rolnicy mogą świadczenie pielęgnacyjne uzyskać. Z literalnego brzmienia ww. przepisów wynika bowiem, że osoba prowadząca gospodarstwo rolne może być traktowana jako osoba rezygnująca z zatrudnienia lub innej racy zarobkowej - zdefiniowanych w ustawie, w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Wskazać w tym miejscu należy na częstą praktykę podejmowania przez właścicieli małych, niskodochodowych gospodarstw rolnych zatrudnienia poza sektorem rolniczym. W zależności bowiem od wielkości, czy struktury gospodarstwa rolnego, nie musi ono absorbować rolnika w takim zakresie, że nie jest on w stanie podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy. Obowiązek sprawowania pieczy nad osobą niepełnosprawną, co do której ciąży na rolniku obowiązek alimentacyjny, stoi na przeszkodzie, aby taka osoba podjęła tak rozumiane zatrudnienie lub inną pracę zarobkową. Wykonywanie opieki na osobą niepełnosprawną, ze wskazaniami opisanymi w art. 17 ust. 1, wymagającą wielu czynności pielęgnacyjnych o różnych porach dnia i nocy, nie jest bowiem możliwe w sytuacji, gdy opiekun pozostaje w zatrudnieniu, o jakim mowa w art. 3 pkt 22 ustawy. Taka sytuacja nie musi natomiast co do zasady zachodzić w przypadku opiekuna, który jest właścicielem gospodarstwa rolnego i jednocześnie nie jest zatrudniony poza rolnictwem, jeżeli okoliczność ta nie powoduje jego osobistego zaangażowania w pracę w gospodarstwie w takim wymiarze, który uniemożliwia mu sprawowanie bieżącej i stałej opieki na osobą niepełnosprawną (tak też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w wyroku z dnia 28 września 2011 roku, sygn. akt II SA/Ke 554/11, wyrok dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przyjąć zatem należało, że okoliczność, iż starająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest współwłaścicielką gospodarstwa rolnego, podlegającą obowiązkowemu ubezpieczeniu rolników w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i prowadzi gospodarstwo, nie pozbawia jej samo przez się uprawnienia do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, jeśli tylko spełnione będą pozostałe przesłanki określone przepisem art. 17 ustawy. Pogląd taki wyrażony został także w orzeczeniach następujących sądów administracyjnych: prawomocnych wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 maja 2010 roku, sygn. akt III SA/Kr 96/10; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 września 2006 roku, sygn. akt IV SA/Po 755/05; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 2 listopada 2004 roku, sygn. akt II SA/Ol 602/04 i z dnia 15 października 2004 roku, sygn. akt II SA/Ol 577/04; oraz w nieprawomocnych wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 28 września 2011 roku, sygn. akt II SA/Ke 554/11; z dnia 11 maja 2011 roku, sygn. akt II SA/Ke 229/11; z dnia 11 sierpnia 2011 roku, sygn. akt II SA/Ke 439/11; z dnia 8 września 2011 roku, sygn. akt II SA/Ke 465/11 i z dnia 29 września 2011 roku, sygn. akt II SA/Ke 518/11 (wszystkie wyroku dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Powyższy pogląd zaakceptował również, w innym składzie, niż w wyroku powołanym przez Kolegium, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z dnia 30 maja 2011 roku, sygn. akt II SA/Bd 257/11 (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jedynie na marginesie powyższych rozważań Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził również, iż ze znajdującego się w aktach administracyjnych zaświadczenia Wójta Gminy z dnia 16 maja 2011 roku wynika, że skarżąca wraz z F. M. posiada gospodarstwo rolne o ogólnej powierzchni 27,01 ha, w tym użytki rolne 10,53 ha, z czego hektary przeliczeniowe wynoszą 1,0715. Z zawartej w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 roku o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jednolity: Dz. U. z 2008 roku, nr 69, poz. 415 ze zm.) definicji osoby bezrobotnej wynika, iż za osobę bezrobotną nie uznaje się m. in. właściciela nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe (ustawę tę przywoływało Kolegium w zaskarżonej decyzji, za Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Bydgoszczy). Skarżąca, z uwagi na wielkość posiadanych użytków rolnych, w świetle tego przepisu, mogłaby zastać zaliczona do osób bezrobotnych, co – zdaniem Sądu, stanowi dodatkowy argument na poparcie prezentowanego przez tutejszy Sąd stanowiska.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, iż organ odwoławczy dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 1 i 5 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy, co stanowiło naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Wykładnia powyższych przepisów doprowadziła bowiem do nieuprawnionego rozszerzenia wyczerpująco uregulowanych w ustawie przesłanek negatywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego o przesłankę polegającą na podleganiu przez wnioskodawcę ubezpieczeniu społecznemu rolników.

Organ odwoławczy, poprzestając na ustaleniu, że skarżąca jest objęta ubezpieczeniem społecznym jako rolnik i stwierdzeniu, że okoliczność ta wyklucza możliwość uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie przeprowadził również w sposób wyczerpujący postępowania wyjaśniającego w sprawie. Ustaleniom faktycznym organu odwoławczego powinny bowiem były podlegać okoliczności mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, to jest: okoliczność sprawowania przez skarżącą rzeczywistej opieki nad osobą wymagającą stałej pielęgnacji, okoliczność niepodejmowania z tego powodu zatrudnienia lub pracy zarobkowej w rozumieniu

art. 3 pkt 22 ustawy, okoliczność obowiązku alimentacyjnego wobec osoby wymagającej opieki. W następstwie niewłaściwej interpretacji ww. przepisów prawa materialnego organ odwoławczy, z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 k.p.a., nie podjął czynności zmierzających do ustalenia stanu faktycznego sprawy zarówno w zakresie rzeczywistego sprawowania przez skarżącą opieki nad matką M. R., jak i w odniesieniu do okoliczności, czy gdyby nie choroba matki byłaby ona w stanie, mimo posiadania gospodarstwa rolnego, podjąć zatrudnienie w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy.

Z tych też przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie

art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uwzględniając skargę, orzekł o uchyleniu zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy.

Sąd nie zamieścił w wyroku orzeczenia przewidzianego w art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, albowiem wstrzymaniu wykonania mogą podlegać tylko akty przyznające uprawnienie lub nakładające obowiązek, zaś zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji odmawiały skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i jako takie nie nadawały się do wykonania.

Z uwagi na uwzględnienie skargi sprawa będzie ponownie rozpoznawana przez organ I instancji, który winien uwzględnić treść powyższych rozważań Sądu przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.