Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 677/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-07-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.2 ust. 2 i 3, art. 3, ust.2, art.5 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maciej Dybowski (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 października 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 474/18 w sprawie ze skargi B.K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości; 2. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] znak [...] w całości; 3. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz B.K. kwotę 1.120 (jeden tysiąc sto dwadzieścia) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 25 października 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 474/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę B.K. na decyzję Ministra [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej Minister), decyzją z [...] grudnia 2017 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] grudnia 2017 r.), utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] (dalej Wojewoda) nr [...] z [...] listopada 2017 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] listopada 2017 r.) odmawiającą potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W.T. nieruchomości położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w [...] gmina [...], powiat [...], o powierzchni 121,8057 ha.

Z ustaleń organu wynika, że z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W.T. udziału w nieruchomości wskazanej w decyzji spadkobierczyni B.K. (dalej skarżąca bądź wnioskodawczyni) wystąpiła 20 sierpnia 2014 r. Na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie organ ustalił, że W.T. od urodzenia zamieszkiwał nieprzerwanie na byłym terytorium RP w [...]. Wobec tego, w ocenie organu, zmiany dokonane ustawą z 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej [Dz. U. z 2014 r. poz. 195, dalej ustawa z 2013 r. bądź ustawa zmieniająca] nie miały wpływu na ocenę spełnienia wymogu zamieszkiwania przez W.T. w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium RP i niezłożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty w terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. [o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2016 r. poz. 2042 ze zm., dalej ustawa rekompensacyjna bądź urpr)], tj. do 31 grudnia 2008 r. Zdaniem organu podnoszone przez wnioskodawczynię fakty związane z mobilizacją do wojska W.T. nie świadczą o zmianie miejsca zamieszkania przez niego, nawet jeżeli w dniu 1 września 1939 r. nie przebywał on na byłym terytorium RP. Miejsce zamieszkiwania należy analizować w kontekście miejsca koncentracji interesów życiowych, a nie przebywania dokładnie 1 września 1939 r. na byłym terytorium RP.

W skardze B.K. zarzuciła decyzji z [...] grudnia 2017 r. naruszenie:

I. prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:

1. art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że sytuacja, w której właściciel nieruchomości pozostawionej poza "granicami obecnej" [winno być "obecnymi granicami"] Rzeczypospolitej Polskiej nie przebywał w dniu 1 września 1939 r. na "terenach byłej" [winno być "byłym terytorium"] Rzeczypospolitej Polskiej z uwagi na odbywaną służbę wojskową, jest sytuacją irrelewantną dla oceny spełnienia wymogu zamieszkiwania na tych terenach z perspektywy zmian dokonanych w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej;

2. art. 2 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, przez błędne przyjęcie, że wnioskodawczyni nie wykazała spełnienia przesłanek uzasadniających złożenie przez nią wniosku o przyznanie jej prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza "granicami obecnej" [winno być "obecnymi granicami"] Rzeczypospolitej Polskiej przez W.T. w terminie wskazanym w [art. 5] ust. 1 urpr;

3. art. 3 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez błędną wykładnię, że złożenie wniosku przez jednego ze współwłaścicieli nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP bądź spadkobierców właściciela takiej nieruchomości nie powoduje automatycznie wszczęcia postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty na rzecz pozostałych współwłaścicieli nieruchomości bądź ich spadkobierców, podczas gdy prawidłowa wykładnia art. 5 ust. 2 ustawy [rekompensacyjnej] prowadzi do konkluzji, że złożenie wniosku o potwierdzenie przyznania prawa do rekompensaty w terminie do 31 grudnia 2008 r. przez jednego ze spadkobierców jest wystarczające do prowadzenia postępowania wobec wszystkich spadkobierców, nawet tych, którzy takiego wniosku nie złożyli lub złożyli go z uchybieniem terminu;

II. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

1. art. 6, 7 i art. 77 § 1 kpa przez brak wszechstronnego wyjaśnienia sprawy i nierozpoznanie istoty sprawy;

2. art. 80 kpa przez brak dokonania oceny dowodów na podstawie całokształtu materiału dowodowego.

Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji obu instancji i zasądzenia kosztów postępowania sądowego [k. 3-6v akt I SA/Wa 474/18].

W odpowiedzi na skargę Ministra [...] wniósł o jej oddalenie [k. 17-19 akt I SA/Wa 474/18]..

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem I SA/Wa 474/18 na podstawie art. 151 ppsa oddalił skargę.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że postępowanie o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP, uregulowane w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z "2016 r. poz. 2042 ze zm." [winno być "2017 r. poz. 2097"], dalej urpr bądź ustawa rekompensacyjna), jest postępowaniem wnioskowym co oznacza, że zostaje wszczęte na wniosek osoby uprawnionej złożony w terminie wskazanym w art. 5 ust. 1 urpr - do 31 grudnia 2008 r. Złożenie wniosku po tym terminie skutkuje odmową potwierdzenia prawa do rekompensaty, co wynika z art. 7 ust. 2 urpr.

W związku ze zmianą ustawy rekompensacyjnej dokonaną ustawą z dnia 12 grudnia 2013 r., która weszła w życie 27 lutego 2014 r., w art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej przyznano osobom, które nie złożyły wniosku w terminie, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy zmienianej, możliwość wystąpienia o potwierdzenie prawa do rekompensaty w terminie sześciu miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej, jeżeli wykażą, że na ocenę spełnienia przez nie wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium RP mają wpływ zmiany dokonane ustawą zmieniającą.

Wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w trybie art. 2 ust. 2 ustawy z 2013 r. skarżąca złożyła 20 sierpnia 2014 r. W zakresie oceny spełnienia wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium RP zmiana art. 2 [pkt 1] urpr "znowelizowaną ustawą" [winno być "ustawą zmieniającą"] sprowadza się do tego, że miejsce zamieszkania na byłym terytorium RP oceniane jest w rozumieniu przepisów wymienionych w art. 2 pkt 1 lit. a-c urpr.

W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji prawidłowo ustaliły, że miejscem zamieszkania W.T. od urodzenia nieprzerwanie był [...] a więc byłe terytorium RP. Wynika to z dokumentów zgromadzonych w toku postępowania administracyjnego: [odpisu] postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] grudnia "1944" [winno być "1994"] r. sygn. akt [...], w którym postanowiono uznać za zmarłego W.T., urodzonego 20 lipca 1904 r. w [...], ostatnio stale zamieszkałego w [...]; zgłoszenie zamieszkania w [...] przy ul. [...], dokonane 14 kwietnia 1931 r. Na byłym terytorium RP znajdowało się centrum życiowe W.T. czego dowodzi fakt, że posiadał tam majątek, tu urodził się syn J.T. w dniu 5 kwietnia 1938 r., co wynika z wyciągu z aktu urodzenia. Tam do września 1939 r. mieszkała jego żona R.S. wraz z synem, co osobiście podali w ankietach złożonych celem otrzymania dowodu osobistego w 1952 r. i 1954 r.

Podnoszona przez skarżącą okoliczność, że w sierpniu 1939 r. [W.T.] został powołany do wojska i odbywał służbę wojskową przy zachodniej granicy RP nie zmienia faktu, że miejscem jego zamieszkania był [...]. Tu mieszkała jego najbliższa rodzina i tam znajdował się majątek, który zapewniał byt rodzinie. Czasowy pobyt na innym terenie związany z powołaniem do wojska, nie oznacza, że wolą W.T. było wyprowadzenie się z [...]. Ponieważ W.T. w dniu 1 września 1939 r. miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium RP, to zmiany dokonane ustawą z dnia 12 grudnia 2013 r. nie mają wpływu na ocenę spełnienia przez niego wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. Wobec tego wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty winien być złożony do 31 grudnia 2005 r. Złożenie go w sierpniu 2014 r. organ słusznie uznał za spóźniony i odmówił prawa do rekompensaty.

Ponieważ zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem to zarzuty skargi naruszenia tak prawa materialnego i procesowego nie znajdują uzasadnienia (k. 27, 33-34v akt I SA/Wa 474/18).

Skargę kasacyjną wywiodła B.K., reprezentowana przez adw. P.N., zaskarżając wyrok I SA/Wa 474/18 w całości, zarzucając wyrokowi naruszenie prawa materialnego:

1. art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że sytuacja w której właściciel nieruchomości pozostawionej poza granicami obecnej Rzeczypospolitej Polskiej nie przebywał w dniu 1 września 1939 r. na "terenach byłej" [winno być "byłym terytorium"] Rzeczypospolitej Polskiej z uwagi na odbywaną służbę wojskową, jest sytuacją irrelewantną dla oceny spełnienia wymogu zamieszkiwania na tych terenach z perspektywy zmian dokonanych w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej;

2. art. 2 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, przez jego błędne niezastosowanie i przyjęcie, że skarżąca nie spełniła przesłanek wynikających z przepisów ustawy do złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty;

3. art. 3 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez jego niewłaściwe zastosowanie (niezastosowanie) w sytuacji gdy złożenie wniosku przez jednego ze współwłaścicieli nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP bądź spadkobierców właściciela takiej nieruchomości w terminie do 31 grudnia 2008 r. powoduje automatycznie wszczęci[e] postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty na rzecz pozostałych współwłaścicieli nieruchomości bądź ich spadkobierców, nawet tych, którzy takiego nie złożyli lub złożyli go z uchybieniem terminu.

Skarżąca kasacyjnie wniosła o: uchylenie zaskarżonego wyroku, zaskarżonej decyzji i decyzji z [...] listopada 2017 r.; zasądzenie od Ministra [...] na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania sądowego za obie instancje. Skarżąca na podstawie art. 176 § 2 ppsa wniosła o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie (k. 39-44v akt I SA/Wa 474/18).

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

Pismem z 20 kwietnia 2021 r. B.K. reprezentowana przez adw. P.N., na podstawie art. 15zzs4 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 poz. 1842), wniosła o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

Zarządzeniem z 27 kwietnia 2021 r. I OSK 677/19 Przewodniczący Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej skierował sprawę do rozpoznania na posiedzenie niejawne, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.). Pełnomocnicy stron, zostali zawiadomieni o zarządzeniu z 27 kwietnia 2021 r. i o tym, że każda ze stron ma prawo w terminie 7 dni od daty otrzymania niniejszego pisma do pisemnego dodatkowego przedstawienia swego stanowiska w sprawie w granicach zarzutów złożonej skargi kasacyjnej. Po upływie zakreślonego terminu skarga kasacyjna zostanie skierowana na posiedzenie niejawne w składzie trzech sędziów.

Pełnomocnicy stron nie wnieśli pism dla dodatkowego przedstawienia stanowisk stron w sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 183 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1).

W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.

Zarzuty naruszenia art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 r. poz. 195) - wskazanego jako wzorzec kontroli zarówno samoistnie, jak i w związku z ustępem 3 art. 2 ustawy z 2013 r. (zarzut 1 i 2 petitum skargi kasacyjnej) - z uwagi na ich charakter, należało rozpoznać łącznie.

Zarzuty naruszenia art. 2 ust. 2 i art. 2 ust. 2 w zw. z ust. 3 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 r. poz. 195) zasługiwały na uwzględnienie.

Trafnie Sąd I instancji aprobował ustalenia faktyczne dokonane przez organy obu instancji, że miejscem zamieszkania W.T. był [...] i że do chwili mobilizacji w sierpniu 1939 r. zamieszkiwał z żoną R. i synem J. w [...]. W świetle art. 24 § 1 kpc z 1930 r. (Dz.U.R.P. z 1932 r. nr 112 poz. 934 ze zm. - ostatnia z 1938 r. nr 89 poz. 609), "Powództwo wytacza się przed sąd pierwszej instancji, w którego okręgu pozwany ma zamieszkanie. Miejscem zamieszkania jest miejscowość, w której pozwany przebywa z zamiarem stałego pobytu.". Udając się nad ówczesną granicę zachodnią Rzeczypospolitej Polskiej, W.T. nie miał zamiaru opuszczenia na stałe ówczesnych Kresów Wschodnich Rzeczypospolitej ("byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej" - verba legis - art. 2 pkt 1 in fine urpr w brzmieniu nadanym art. 1 ustawy z 2013 r.).

Jednakże nietrafnie Sąd I instancji przyjął, że "Ponieważ W.T. w dniu 1 września 1939 r. miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium RP to zmiany dokonane ustawą z dnia 12 grudnia 2013 r. nie mają wpływu na ocenę spełnienia przez niego wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. Wobec tego wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty winien być złożony do 31 grudnia 2005 r. Złożenie go w sierpniu 2014 r. słusznie organ uznał za spóźniony i odmówił prawa do rekompensaty" (s. 4 akapit 2 uzasadnienia wyroku I SA/Wa 474/18).

Oceniając te zdarzenia z punktu widzenia art. 2 ust. 2 ustawy z 2013 r. nie sposób abstrahować od wcześniejszej praktyki rozumienia art. 2 pkt 1 urpr w brzmieniu pierwotnym "1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1;" (do dnia 26 lutego 2014 r.). W orzecznictwie przyjmowano, że nawet krótkotrwałe opuszczenie Kresów Wschodnich obejmujące dzień 1 września 1939 r. skutkowało utratą prawa do rekompensaty (J. Wittlin, Aktualne zagadnienia legislacyjne i orzecznicze dotyczące mienia zabużańskiego, Krytyka Prawa, t. 6, nr 2014/1, s. 84 i przywołane przez Autora orzecznictwo; J. Forystek, Komentarz do ustawy o mieniu zabużańskim. Studium historyczno-prawne, Wyd. JAK 2020; dalej J. Forystek, Komentarz; s. 190, uw. 7; cz. III p. 3.3 uzasadnienia wyroku SK 11/12).

Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że przesłanka domicylu stanowi ograniczenie prawa byłych właścicieli nieruchomości zabużańskich do rekompensaty za utracone mienie - zarówno w ujęciu samej ustawy rekompensacyjnej, jak i na tle regulacji obowiązujących w latach 1955-2003. Jest oczywiste, że gdyby ustawa jej nie przewidywała, rekompensaty byłyby wypłacane częściej. Jak wynika z danych przedstawionych na potrzeby niniejszej sprawy przez Ministra [...], niespełnienie warunku zamieszkiwania na byłym terytorium Polski 1 września 1939 r. było podstawą około dwustu decyzji odmownych utrzymanych w toku instancji przez ten organ oraz bliżej nieokreślonej liczby decyzji wojewodów, które nie zostały zaskarżone.

Przenosząc powyższe ustalenia na grunt art. 64 ust. 2 Konstytucji, Trybunał stwierdził, że kwestionowana przez skarżącą przesłanka domicylu prowadzi do podziału byłych właścicieli nieruchomości zabużańskich, spełniających pozostałe warunki przyznania rekompensaty ustalone przez zaskarżoną ustawę, na dwie grupy, w zależności od ich miejsca zamieszkania. Nakazuje ona jednakowe potraktowanie osób, które miały 1 września 1939 r. miejsce zamieszkania na byłym terytorium państwa polskiego (potwierdzenie ich prawa do rekompensaty), oraz odmienne (lecz też jednolite) potraktowanie osób, które nie miały w tym dniu miejsca zamieszkania na kresach wschodnich (odmowę potwierdzenia ich prawa do rekompensaty). Do tej ostatniej grupy zaliczane są m.in. następujące kategorie podmiotów: 1. osoby, które miały miejsce zamieszkania wyłącznie na terytorium obecnego państwa polskiego lub wyłącznie poza jego granicami (obecnymi i przedwojennymi); 2. osoby, które miały kilka miejsc zamieszkania w rozumieniu przepisów międzywojennych, lecz ich "główne" miejsce zamieszkania (i jedyne uwzględniane przez ustawę rekompensacyjną) znajdowało się na terytorium obecnego państwa polskiego lub poza jego granicami (obecnymi i przedwojennymi; cz. III p. 4.3.2 uzasadnienia wyroku SK 11/12). Trybunał zwrócił uwagę, że art. 2 pkt 1 ustawy rekompensacyjnej w analizowanym zakresie jest bardzo restrykcyjny. Wymagał on od zabużan zamieszkiwania na byłym terytorium państwa polskiego w ściśle określonym, bardzo krótkim czasie w odległej przeszłości (tylko jeden dzień - 1 września 1939 r.). Kryterium to było "ostre" - nie miały znaczenia ani okoliczności zmiany miejsca zamieszkania, ani horyzont czasowy takiej decyzji. W rezultacie było ono łatwe do zastosowania, ale także bezwzględne: nakazywało odmówić potwierdzenia prawa do rekompensaty osobom, które przeniosły się na obecne terytorium Polski kilka dni przed wybuchem wojny - nawet wtedy, kiedy zmiana miejsca zamieszkania miała być tymczasowa i nie wiązała się z zamiarem trwałego wyjazdu z kresów wschodnich, a równocześnie wprowadzała nieuzasadnioną preferencję dla osób, które osiadły na wskazanym terytorium na krótko, ale miały szczęście i "załapały się" na wskazaną w przepisie datę graniczną (cz. III p. 4.3.3.3. uzasadnienia wyroku SK 11/12).

W doktrynie wskazuje się, że dla grupy osób, które wcześniej nie złożyły wniosku w terminie określonym w art. 5 ust. 1 urpr, ustanowiono w art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej nowy sześciomiesięczny termin do wystąpienia z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty, który upłynął 27 sierpnia 2014 r. Formalnym warunkiem nowego wniosku zabużańskiego było to, by wnioskodawca wykazał, że na ocenę spełnienia przez niego wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium RP miały wpływ zmiany dokonane ustawą zmieniającą. W praktyce oznaczało to, że wnioskodawca winien wykazać, że były właściciel pozostawionego mienia miał kilka miejsc zamieszkania i że co najmniej jedno z nich znajdowało się na Kresach Wschodnich albo wykazać, że dokładnie w dniu 1 września 1939 r. właściciel nieruchomości kresowych przebywał poza swoim miejscem zamieszkania, np. z powodu powołania do wojska, pełnienia funkcji dyplomatycznych poza granicami kraju albo z innych, nawet zupełnie przypadkowych przyczyn przebywał poza byłymi wschodnimi terenami RP (J. Forystek, Komentarz, s. 199, uw. 16). Pogląd ten Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie w pełni podziela.

Wnioskodawczyni prawidłowo udowodniła, że W.T., mający w dniu 1 września 1939 r. 35 lat, w dniu 11 kwietnia 1931 r., był starszym szeregowym rezerwy nr rejestru [...], PKU [...] (punkt 13 kserokopii zgłoszenia zameldowania; k. 241 akt administracyjnych), w sierpniu 1939 r. został zmobilizowany i w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. (verba legis - art. 1 ust. 1 urpr) jako żołnierz Wojska Polskiego przebywał poza miejscem swego zamieszkania - w zachodniej części ówczesnej Rzeczypospolitej Polskiej (zeznania B.K. z 15 października 2015 r.; k. 102-101 akt administracyjnych). Dla udowodnienia tego faktu nie były konieczne dowody z dokumentów - wystarczyły zeznania strony, które nie nasuwają wątpliwości co do ich wiarygodności (art. 75 § 1, art. 86, 80 kpa). Skarżąca a uprzednio syn W.T. - J.T., zmarły dnia [...] lutego 2013 r. - spadkobierca W.T. i jego żony R.T. - zmarłej [...] listopada 1995 r. (k. 235, 38, 37-35, 34-32 akt administracyjnych), zasadnie mogli oczekiwać niekorzystnego wyniku ewentualnego postępowania, zainicjowanego przed 31 grudnia 2008 r., z uwagi na niespełnienie wymogu zamieszkiwania W.T. w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. To, że po trzech wyrokach Trybunału Konstytucyjnego (z: 19.12. 2002 r. K 33/02, OTK-A 2002/7/97; 15.12.2004 r. K 2/04, OTK-A 2004/11/117 i SK 11/12), przy dzisiejszym poziomie wiedzy i świadomości prawnej, dziś możemy ocenić, że "organy prawidłowo ustaliły, że miejscem zamieszkania W.T. od urodzenia nieprzerwanie był [...], a więc byłe terytorium RP, jak również że W.T. do chwili mobilizacji w sierpniu 1939 r. zamieszkiwał w [...] wraz żoną R. i synem J.", nie przemawia za trafnością wniosku Sądu I instancji, że "Złożenie go [wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty] w sierpniu 2014 r. słusznie organ uznał za spóźniony i odmówił prawa do rekompensaty".

Jest przeciwnie - skoro ustawodawca z naruszeniem art. 2, art. 64 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP wprowadził w pierwotnym brzmieniu art. 2 pkt 1 ustawy rekompensacyjnej bardzo "ostry" i restrykcyjny wymóg domicylu (znacznie surowszy niż w ustawie o zaliczaniu z 2003 r.) i nie zadbał, by miały znaczenie okoliczności zmiany miejsca zamieszkania ani horyzont czasowy takiej decyzji (cz. III p. 4.3.3.3. uzasadnienia wyroku SK 11/12).

Trybunał wskazał, że postanowienia umów republikańskich nie przewidywały expressis verbis warunku domicylu w odniesieniu do rozliczeń za pozostawione mienie. Wskazano tam wprawdzie, że repatriacji mają podlegać osoby "zamieszkałe" na byłym terytorium państwa polskiego, lecz słowu temu nadawano znaczenie potoczne, a nie prawne. Przyjmowano, że warunek ten spełniają także osoby, które znalazły się na tych obszarach przypadkowo, na skutek okoliczności od siebie niezależnych (często przymusowo) i nigdy nie miały zamiaru przebywać tam na stałe (kresy wschodnie były więc dla nich tylko miejscem pobytu, a nie miejscem zamieszkania w rozumieniu art. 25 kc; świadczy o tym chociażby wymóg, by w spisach ewakuacji zaznaczać "obecne miejsce faktycznego zamieszkania" - art. 13 umowy republikańskiej z Litwą; cz. III p. 4.3.3.3. uzasadnienia wyroku SK 11/12).

Uwzględniwszy zatem zeznania wnioskodawczyni i wyżej przedstawione okoliczności faktyczne i prawne sprawy, oraz to, że niespełnienie warunku zamieszkiwania na byłym terytorium Polski 1 września 1939 r. było podstawą około dwustu decyzji odmownych utrzymanych w toku instancji przez Ministra [...] oraz bliżej nieokreślonej liczby decyzji wojewodów, które nie zostały zaskarżone (w okresie poprzedzającym wydanie wyroku Trybunału z 23 października 2012 r. SK 11/12; cz. III p. 4.3.2 uzasadnienia wyroku SK 11/12), uznać należy, że skarżąca wykazała, że na ocenę spełnienia przez nią wymogu zamieszkiwania przez W.T. "wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej mają wpływ zmiany dokonane niniejszą ustawą" (verba legis - art. 2 ust. 2 i 3 ustawy zmieniającej).

Należy też zauważyć, że podstawą prawną wniosku z 20 sierpnia 2014 r. nie był wyłącznie art. 2 ust. 2 w zw. z art. 2 ust. 3 ustawy zmieniającej, lecz także art. 3 ust. 2 urpr (s. 2 p. II wniosku; k. 44-41 akt administracyjnych). Ustawa zmieniająca nie wyeliminowała bowiem regulacji zawartej w ustawie rekompensacyjnej, a jedynie na nowo uregulowała zagadnienie domicylu (art. 1 ustawy zmieniającej); wprowadziła sześciomiesięczny termin na wznowienie postępowania osobom, którym odmówiono potwierdzenia prawa do rekompensaty z powodu niespełnienia wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej) i wskazała, że w terminie określonym w ust. 1 osoby, które nie złożyły wniosku w terminie, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, mogą wystąpić o potwierdzenie prawa do rekompensaty, jeżeli wykażą, że na ocenę spełnienia przez nie wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej mają wpływ zmiany dokonane niniejszą ustawą (art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej). W ustępie 3 art. 2 ustawa zmieniająca wskazała, że przepisy ust. 1 i 2 stosuje się odpowiednio do spadkobierców, o których mowa w art. 3 ust. 2 urpr.

Zarzut naruszenia art. 3 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2097) przez błędną wykładnię okazał się częściowo usprawiedliwiony.

Uchwałą z 9.10.2017 r. I OPS 3/17, ONSAiWSA 2018/1/2 (dalej uchwała I OPS 3/17), skład 7 Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazał, że złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez osobę uprawnioną w terminie określonym art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm. - obecnie: Dz. U. z 2016 r. poz. 2042 ze zm.) skutkuje wszczęciem postępowania administracyjnego również w stosunku do wszystkich pozostałych uprawnionych w rozumieniu art. 3 tej ustawy.

W uzasadnieniu uchwały I OPS 3/17 NSA wskazał, że wielość podmiotów uprawnionych nie skutkuje wielością uprawnień. Jak wynika z art. 3 ust. 1 i 2 ustawy, jedno prawo do rekompensaty przysługuje współwłaścicielom albo następcom prawnym w przypadku śmierci właściciela nieruchomości. Oceny tej nie zmienia taka kwalifikacja prawa do rekompensaty, według której prawo to ma charakter sui generis publicznoprawnej pomocy majątkowej dla obywateli polskich, którzy objęci zostali przemieszczeniem na terytorium państwa polskiego w jego powojennych granicach, a które jedynie zawiera w sobie pewien element odszkodowawczy, wyrażający się w powiązaniu kwoty rekompensaty z wartością utraconej nieruchomości.... [ONSAiWSA 2018/1/2 s. 47]. W niniejszej sprawie kilku osobom przysługuje wynikające z norm prawa materialnego, tj. z przepisów art. 3 ust. 1 albo art. 3 ust. 2 zdanie pierwsze w związku z art. 2 ustawy, jedno prawo do rekompensaty. Osoby te (współwłaściciele albo spadkobiercy właściciela pozostawionej poza obecnymi granicami RP nieruchomości) występują wobec siebie w relacji współuczestnictwa materialnego. Taki rodzaj współuczestnictwa charakteryzuje się przede wszystkim tym, że uprawnienia i obowiązki uczestników postępowania zależą wzajemnie od siebie. Taka zależność zachodzi m.in. w sytuacji, gdy uprawnienia lub obowiązku stron są wspólne (Agnieszka Skóra, Współuczestnictwo w postępowaniu administracyjnym, Oficyna 2009, s. 161-162; Andrzej Matan w: G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, LEX 2010, tezy II i III do art. 62; tamże s. 48).... procesowe konsekwencje występowania w roli uprawnionego kilku osób, winny być ustalone w odniesieniu do konkretnych stosunków administracyjnoprawnych, norm materialnoprawnych, z których te stosunki wynikają oraz przepisów procesowych regulujących tryb dochodzenia uprawnień stanowiących przedmiot tych stosunków (Barbara Barut-Skupień, Współuczestnictwo procesowe w postępowaniu cywilnym, administracyjnym ogólnym i podatkowym oraz sądowoadministracyjnym, C.H. Beck 2016 r., s. 170). Na gruncie określonych unormowań skutkujących wystąpieniem zjawiska współuczestnictwa materialnego, nie jest wykluczona sytuacja, w której, z uwagi na identyczność związku łączącego każdego ze współuczestników materialnych ze sprawą administracyjną, czynności procesowe każdego z nich wywierają wpływ na sytuację procesową pozostałych współuczestników (A. Skóra - op. cit. s. 264, 295; wyrok NSA z 4.9.1981 r. II SA 52/81, teza 1, ONSA 1981/2/83; B. Adamiak, glosa do wyroku NSA z 15.1.1985 r., II SA 1585/81, OSPiKA 1989/2/25; B. Barut-Skupień - op. cit. s. 169; tamże, s. 48/49)... B. Barut-Skupień wskazuje, że ten rodzaj współuczestnictwa materialnego ma charakter współuczestnictwa koniecznego i jednolitego (B. Barut-Skupień - op. cit. s. 169; uwaga NSA w składzie orzekającym w sprawie I OSK 677/19).

Tryb, w którym następuje wszczęcie postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty, unormowany został w przepisach art. 5 ust. 1 i 2 ustawy. Przepisy te nie stanowią wprost, czy złożenie wniosku przez jedną z osób ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty wszczyna postępowanie w odniesieniu do wszystkich zainteresowanych, a zatem, czy oznacza zachowanie przez wszystkich terminu wskazanego w art. 5 ust. 1. Nie wyklucza to podjęcia próby odczytania takiej normy procesowej w drodze wykładni systemowej i celowościowej. Normę pozwalającą na przyjęcie, że złożenie w terminie wniosku przez jednego z legitymowanych spadkobierców wszczyna postępowanie administracyjne, co do wszystkich uprawnionych, można wyprowadzić z zestawienia przepisów art. 5 ust. 2 w związku z art. 5 ust. 1 oraz art. 3 ustawy, a więc z systemu norm odnoszących się do sytuacji, gdy o potwierdzenie prawa do rekompensaty, w przypadkach, o których mowa w art. 3, ubiegają się współwłaściciel lub współspadkobierca, lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty (ONSAiWSA 2018/1/2 s. 49).

Zawarte w art. 5 ust. 2 określenie "wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w przypadkach, o których mowa w art. 3" oznacza wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty przysługującego wszystkim osobom, w przypadkach określonych w art. 3. W art. 5 ust. 1 jest mowa o wniosku złożonym przez osobę ubiegającą się nie później, niż do dnia 31 grudnia 2008 r., a w art. 5 ust. 2, w odniesieniu do sytuacji szczególnej (w przypadkach, o których mowa w art. 3), jest mowa o wniosku składanym przez współwłaściciela lub spadkobiercę, lub wskazaną osobę uprawnioną do rekompensaty (skarżąca jest taką osobą - k. 235, 38-28 akt administracyjnych). Wniosek, o którym mowa w art. 5 ust. 2 jest takim samym wnioskiem wszczynającym postępowanie jak wniosek, o którym mowa w art. 5 ust. 1. Różnica polega na tym, że dla zachowania terminu osoba ubiegająca się powinna (taka jest zasada) złożyć wniosek do dnia 31 grudnia 2008 r., zaś dla zachowania terminu przez spadkobierców lub współwłaścicieli (jest to unormowanie szczegółowe odnoszące się do przypadków o których mowa w art. 3), jeden ze spadkobierców lub współwłaścicieli powinien złożyć wniosek do dnia 31 grudnia 2008 r. (wyrok NSA z 7.12.2016 r. I OSK 268/15; ONSAiWSA 2018/1/2 s. 50).

W glosie aprobującej do uchwały I OPS 3/17 Marta Romańska wskazała w szczególności, że powstanie prawa do rekompensaty zależy zarówno od istnienia rzeczy o określonych w ustawie cechach, jak i od wystąpienia okoliczności związanych z utratą władztwa nad nią, dotyczących osobiście jej właściciela lub współwłaścicieli. Oznacza to, że punktem wyjścia przy ocenie, czy prawo to powstało, musi być zidentyfikowanie nieruchomości pozostającej poza obecnymi granicami RP, a następnie z tą nieruchomością trzeba powiązać osoby, których prawa do nieruchomości i losy wpisują się w katalog okoliczności scharakteryzowanych w art. 2 i 3 ustawy rekompensacyjnej (M. Romańska, Glosa do uchwały I OPS 3/17, OSP 2018/4/s. 134).

Wnioskodawczyni mogłaby przyłączyć się do toczącego się postępowania wszczętego na skutek wniosku złożonego w terminie, dotyczącego udziału we współwłasności któregokolwiek z rodzeństwa W.T., dotyczącego nieruchomości stanowiący majątek leśny [...] o pow. 569,76 ha. Z uzasadnienia decyzji organu odwoławczego kontrolowanego w sprawie I OSK 2757/19 wynika, że na datę 14 czerwca 2018 r. toczyło się postępowanie z wniosku spadkobierców K.R. o wznowienie postępowania o potwierdzenie prawa do rekompensaty w zakresie nieruchomości leśnych, których była również współwłaścicielką.

Wniosek złożony na podstawie art. 3 ust. 2 urpr w terminie określonym w art. 5 ust. 1 urpr (in casu - wnioski spadkobierców współwłaścicielki nieruchomości lasu majątku [...] o pow. 569,76 ha K.R. i spadkobierców współwłaściciela nieruchomości lasu majątku [...] o pow. 569,76 ha S.T. - złożone w terminie określonym w art. 5 ust. 1 urpr), nakładał na organy administracji publicznej obu instancji, obowiązek zawiadomienia o toczącym się postępowaniu wszystkich spadkobierców pozostałych współwłaścicieli tej nieruchomości - w szczególności B.K. - by każdy z owych spadkobierców pozostałych współwłaścicieli mógł podjąć decyzję, czy pragnie uzyskać rekompensatę za tę nieruchomość - w odpowiednim ułamku. Taki wniosek wynika wprost z uchwały I OPS 3/17. Minister w decyzji z [...] grudnia 2017 r. nie odniósł się do uchwały składu 7 sędziów NSA z 9 października 2017 r. I OPS 3/17 (k. 16-11v akt Ministra).

Naczelny Sąd Administracyjny w rozszerzonym składzie trafnie wskazał, że celem ustawy z 8 lipca 2005 r., jak wynika z uzasadnienia projektu, było m.in. zrealizowanie wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 22.6.2004 r., Broniowski przeciwko Polsce i wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 15.12.2004 r. K 2/04, OTK-A 2004/11/117. Europejski Trybunał wskazał na konieczność odejścia od takiego trybu przyznawania rekompensaty, w którym organy władzy, nakładając ograniczenia i stosując praktyki, które sprawiły, że prawo to stało się niewykonalne i bezużyteczne w praktyce, uczyniły prawo to iluzorycznym i zniszczyły samą jego istotę. Rozumienie przepisu art. 5 ust. 1 i 2 urpr, inne, niż zaproponowane przez skład siedmiu sędziów, nie odpowiada tak deklarowanemu celowi nowej ustawy (ONSAiWSA 2018/1/2, s. 57).

W kontrolowanej sprawie sztuczne dzielenie postępowań, z naruszeniem zasady współuczestnictwa materialnego, narusza art. 5 ust. 1 i 2 w zw. z art. 3 ust. 2 urpr.

Zbadanie, czy toczy się postępowanie, do którego mogłaby przystąpić wnioskodawczyni, nie może ograniczać się jedynie do ustalenia, czy toczy się postępowanie w wyniku wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją w wyniku złożenia wniosku przez spadkobiercę innego współwłaściciela przedmiotowej nieruchomości.

Decyzje, które zapadły w sprawach potwierdzenia prawa do rekompensaty po S.T., K.R. i W.T., miały charakter decyzji częściowych (art. 104 § 2 kpa), nawet jeśli organy administracji publicznej nie wskazały wprost, że taki był charakter każdej z tych decyzji (z niewiadomych względów Wojewoda [...] w decyzjach z: [...] listopada 2017 r. nr [...] i [...], i z [...] lutego 2018 r. nr [...], ograniczył się do powołania w podstawie prawnej jedynie "art. 104 kpa", nie wskazując wyraźnie, że rozstrzygał sprawę w części (Józef Forystek, Skutki jedności stosunku administracyjnego (na przykładzie prawa do rekompensaty zabużańskiej), dalej Skutki jedności; PiP 2020/11/s.116-118 p. 6).

Prawidłowa wykładnia art. 5 ust. 1-4, art. 6 ust. 1-5, art. 8 ust. 1 urpr prowadzi do stanowiska, że wniosek złożony w sprawie o potwierdzenie prawa do rekompensaty przed 1 stycznia 2009 r., niezależnie od zakresu ujawnionych w nim nieruchomości, powoduje wszczęcie postępowania, którego przedmiotem mogą być wszystkie nieruchomości, których pozostawienie poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez osobę właściciela zostanie dowiedzione przez stronę w toku sprawy. Upływ terminu z art. 5 ust. 1 urpr nie może stanowić przeszkody w zakresie modyfikacji opisu nieruchomości pozostawionych poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez osobę wskazaną we wniosku jako właściciel nieruchomości. Póki sprawa nie zostanie zakończona decyzją ostateczną, strona może modyfikować swe żądania, a organ administracji publicznej ma obowiązek na nowo je ocenić w świetle przepisów prawa materialnego po wyczerpującym ustaleniu stanu faktycznego (wyrok NSA z 24.11.1983 r. I SA 1504/83, ONSA 1983/2/101). Dokładne ustalenie stanu faktycznego w rozumieniu art. 7 kpa obejmuje również ustalenie treści żądania prezentowanego w postępowaniu administracyjnym przez stronę (wyrok NSA z 7.4.1992 r. IV SA 1391/91, cbosa). Modyfikacja żądania, w tym samego wniosku, jest dopuszczalna, w szczególności gdy w wyniku przeprowadzenia postępowania dowodowego zostaną ustalone nowe okoliczności i fakty (J. Forystek, Komentarz do ustawy o mieniu zabużańskim. Studium historyczno-prawne, Wyd. JAK 2020; dalej J. Forystek, Komentarz; s. 291-292, uw. 38-40; tenże - Skutki jedności; PiP 2020/11/s. 119-122, p. 8). Mimo, że Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu w niniejszym składzie znane są także wyroki, opowiadające się odmienną wykładnią art. 5 ust. 1 urpr, skład ten opowiada się za wykładnią wyżej przedstawioną, mając na uwadze jedność stosunku materialnoprawnego o charakterze przedmiotowo-podmiotowym. Za aprobowaną wykładnią przemawia w szczególności treść części zgłoszonych wniosków. We wniosku z 2 czerwca 2005 r., sporządzonym na standardowym druku [...] Urzędu Wojewódzkiego M.G. wskazała w zakresie przedmiotowym, że "zwracam się z wnioskiem o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...] powiat [...] województwo [...], obecnie jest to... [...]... którego właścicielem(ami); współwłaścicielem(ami); spadkobiercą pozostawiającym nieruchomość poza obecnymi granicami RP był(a), byli S.T. W uzasadnieniu wskazała: Jestem spadkobiercą L.T., który dziedziczy po S.T. (k. 158v akt administracyjnych). Pełniejsze w zakresie przedmiotowym złożyli dnia: 5 czerwca 1990 r. K.R.; 18 grudnia 1992 r. L.T.; 2 grudnia 2001 r. E.R., załączając odpisy konkretnych dokumentów źródłowych (k. 86-82, 76-69, 103-103v, 170-170v akt administracyjnych).

A.T. złożyła wniosek dnia 30 grudnia 2008 r. na standardowym druku [...] Urzędu Wojewódzkiego. W zakresie przedmiotowym wskazała, że "zwracam się z wnioskiem o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...] powiat [...] województwo [...], obecnie jest to... [...]... którego właścicielem(ami); współwłaścicielem(ami); spadkobiercą pozostawiającym nieruchomość poza obecnymi granicami RP był(a), byli S.T. i jego spadkobiercy. W uzasadnieniu wskazała: "Przypadek z art. 3 pkt [winno być "ust."] 2 ww ustawy" (k. 160 akt administracyjnych). Mimo że Minister odniósł się do wniosku A.T. (s. 10-11 decyzji z [...] grudnia 2017 r. - mimo wskazania "udziału S.T., wynoszącego 1/4 część, w prawie własności nieruchomości stanowiących majątek leśny [...] o pow. 569,76 ha"), błędnie nie rozważył skutku złożenia wniosku 30 grudnia 2008 r. przez A.T. w zakresie konieczności zawiadomienia przez organ J.T., a po jego śmierci B.K., o możliwości zgłoszenia swego udziału w tak wszczętym postępowaniu, z uwagi na jedność stosunku materialnoprawnego.

Gdy do dnia 31 grudnia 2008 r. wystąpiła ze stosownym wnioskiem choć jedna osoba z grona uprawnionych, każda kolejna osoba spośród osób uprawnionych może wystąpić po 31 grudnia 2008 r. Zachodzi bowiem ewidentna jedność stosunku materialnoprawnego a okoliczność ta przesądza o tym, że toczy się jedno postępowanie administracyjne o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia określonego mienia nieruchomego poza obecnymi granicami państwa polskiego i przez określonego jego właściciela. W postępowaniu tym konieczne jest dokonanie szeregu ustaleń faktycznych, takich jak np. skład majątku pozostawionego, jego wartość, okoliczności w jakich doszło do pozostawienia mienia, miejsce zamieszkania (i to w określonym czasie) byłego właściciela majątku, ewentualna data jego zgonu i ustalenie spadkobierców. Nie sposób twierdzić, że czynienie tego rodzaju ustaleń nie dotyczy tej samej sprawy pod względem materialnoprawnym, chociaż wnioskodawcami są osoby różne (wyrok NSA z 16.7.2014 r. I OSK 2993/12, Lex 1518062).

Prawo do rekompensaty w zakresie udziału przypadającego uprawnionemu konkretyzowane jest nie w pierwszej fazie postępowania dotyczącej wspólnego prawa i zakończonej postanowieniem wydanym w trybie art. 7 ust. 1 urpr, lecz dopiero w decyzji merytorycznej, o której mowa w art. 8 urpr. Na skutek zainicjowania postępowania administracyjnego nie toczy się tyle postępowań, ile nieruchomości dana osoba fizyczna pozostawiła poza granicami kraju, lecz tylko jedno postępowanie dotyczące całego pozostawionego przez daną osobę [nieruchomego] mienia zabużańskiego. Prawo do rekompensaty jest jedno i przysługuje właścicielowi, współwłaścicielowi i ich spadkobiercom, ale nie wszystkim, a tylko spełniającym warunki określone w ustawie. Rekompensatę za pozostawione mienie przyznaje się jako całość za pozostawione mienie dla wszystkich współwłaścicieli.

Istnienie jednego kompleksowego (podmiotowo-przedmiotowego) prawa do rekompensaty nie wyklucza możliwości wydawania kilku decyzji częściowych. Decyzja częściowa może być bowiem wydana, gdy w sprawie da się wyodrębnić części nadające się do względnie samodzielnego rozstrzygnięcia, mając na względzie zasadę szybkości postępowania i słusznego interesu strony. Organ, wydając decyzję częściową, winien jednak zaznaczyć to wyraźnie w jej treści (J. Forystek, Skutki jedności, PiP 2020/11/s. 108 i nast.).

Naczelny Sąd Administracyjny, uznając że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, uchylił zaskarżony wyrok w całości i rozpoznał skargę (art. 188 ppsa).

Skoro zaskarżona decyzja narusza art. 2 ust. 2 i art. 2 ust. 2 w zw. z ust. 3 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 r. poz. 195) oraz art. 3 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2097) oraz art. 6, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa w stopniu mającym istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, przeto na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa, czego Sąd I instancji nie dostrzegł, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 193 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję w całości i poprzedzającą ją decyzję w całości (art. 135 ppsa).

Rozpoznając sprawę ponownie organ weźmie pod uwagę ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania, wyrażone w wyroku I OSK 677/19 (art. 153 ppsa). Wojewoda w sposób staranny przeprowadzi dowody z uwierzytelnionych odpisów dokumentów, znajdujących się w aktach administracyjnych załączonych do niniejszej sprawy i do sprawy I SA/Wa 779/20. Wojewoda dokona starannej oceny dowodów (art. 80 kpa) i wynik tej oceny, wraz z aktem subsumcji, przedstawi w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 1 i 3 kpa.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200, 203 pkt 1 i art. 205 § 2 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. b (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.), uwzględniając wpisy od skargi (200 zł) i skargi kasacyjnej (100 zł), opłatę kancelaryjną za odpis wyroku z uzasadnieniem (100 zł), wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika będącego adwokatem za obie instancje (480+240 zł).