Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1451/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2013-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust 2, art.28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par 3 ust 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art.77 par 1, art.107, art.11, art.80
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1451/12 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 stycznia 2013r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Maja Chodacka, Sędziowie: WSA Piotr Głowacki, WSA Agnieszka Jakimowicz (spr.), Protokolant: Bożena Piątek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2013r., sprawy ze skargi Z. P., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 13 lipca 2012r. nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy, - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 maja 2012 r. nr [...] odmówiono Z.P. umorzenia odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy za okres od września 2005 r. do marca 2007 r. oraz zdrowotne za miesiąc grudzień 2004 r. w łącznej kwocie 14.157 zł.

W ramach ustaleń faktycznych stwierdzono, że pismem z dnia 3 kwietnia 2012 r. zobowiązany zwrócił się z wnioskiem o umorzenie powyższych należności podnosząc, że spłacił zaległe składki w kwocie 42.882,54 zł dzięki pożyczce uzyskanej od rodziny oraz przyjaciół. Wniosek uzasadnił trudną sytuacją zdrowotną i materialną, wynikającą z istniejących zobowiązań wobec osób fizycznych.

W toku postępowania wnioskodawca podnosił, że zaległość wobec ZUS powstała w związku z brakiem odpowiednich przepisów, które dopuszczałyby zawieszenie prowadzenia działalności gospodarczej w 2004 r. oraz na skutek szkodliwego leczenia, jakiemu został poddany, co utrudniało zobowiązanemu kontynuowanie pracy zawodowej.

Organ ustalił, że Z.P. wraz ze wspólnikiem W.K. prowadził działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej pod nazwą "A" w zakresie wykonywania ekspertyz i ocen stanu technicznego dla montażu, remontów, modernizacji dźwigów, schodów i chodników ruchomych. Firma nie zatrudniała pracowników. Wykonując tę działalność wspólnicy nie wywiązywali się z obowiązku opłacania składek na wskazane ustawą ubezpieczenia i zgodnie z obowiązującym porządkiem prawnym stali się dłużnikami ZUS, który naliczył odsetki od nieopłaconych w terminie należności. Zadłużenie spółki było kierowane na drogę przymusowego dochodzenia, egzekucję w stosunku do "A" s.c. w okresie od maja 2005 r. do 30 października 2009r. prowadził Naczelnik US, jednak postępowanie zakończono wydaniem postanowienia o nieściągalności. Natomiast w stosunku do wnioskodawcy nie prowadzono dotychczas postępowania egzekucyjnego.

Decyzją nr [...] z dnia 14 kwietnia 2010 r. ZUS stwierdził solidarne zobowiązanie wspólników spółki cywilnej "A" do zapłaty należnych składek wraz z odsetkami za zwłokę na dzień wydania decyzji i kosztami upomnienia w łącznej kwocie 67.062,54 zł. Z. P. złożył od powyższej decyzji odwołanie, które ostatecznie wyrokiem Sądu Apelacyjnego w K. III Wydział Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 lipca 2011 r. zostało oddalone.

Organ zaznaczył również, że wprawdzie zobowiązany dokonał wpłaty na poczet zaległości składkowych, jednakże kwota ta nie wystarczyła na ich pokrycie wraz z odsetkami. Stąd na koncie płatnika cały czas wykazana jest zaległość nie tylko w związku z odsetkami, o umorzenie których strona wnioskuje, ale również z należnością główną.

W dalszej części uzasadnienia decyzji ZUS wskazano, że zobowiązany jest osobą stanu wolnego, zamieszkuje samotnie w mieszkaniu stanowiącym do maja 2010 r. jego własność. Natomiast aktem darowizny z dnia 28 maja 2010 r. przeniósł własność tej nieruchomości na swoją siostrę H.S. z zachowaniem dożywotniego, nieodpłatnego prawa do korzystania z mieszkania. Nie jest właścicielem żadnej innej nieruchomości. Powyższą czynność dłużnik uzasadnił faktem, że będąc osobą samotną chciał w ten sposób zabezpieczyć przyszłość dzieci swojej siostry. Z przeprowadzonej wizji lokalnej wynika, że dwupokojowe mieszkanie ma doprowadzone wszystkie media, jest w dobrym stanie technicznym, zadbane, brak w nim znamion ubóstwa.

Wnioskodawca nie prowadzi działalności gospodarczej, uzyskuje dochody z tytułu umowy o pracę zawartej w wymiarze ¼ etatu z firmą "P" s.c. w kwocie 323 zł netto, nie korzysta ze zinstytucjonalizowanej pomocy społecznej, ani innych form pomocy. Jest zadłużony u rodziny na kwotę 43.000 zł, które to pieniądze posłużyły mu do spłaty zaległości składkowych. Wnioskodawca oświadczył również, że na rachunku bankowym w PKO BP posiada zgormadzone środki w kwocie 200 zł. Jest również właścicielem samochodu osobowego Fiat Seicento z 1998 r. Według oświadczenia zobowiązanego ponosi on wydatki mieszkaniowe w łącznej wysokości 377 zł, związane z leczeniem w kwocie 127 zł na kwartał oraz inne (wyżywienie), które zostały określone na kwotę ok. 300 zł opłacane z oszczędności oraz przy pomocy rodziny. Częściowo wskazywane wydatki zostały udokumentowane stosownymi rachunkami i fakturami. Organ wskazał, że rozbieżność pomiędzy osiąganymi obecnie dochodami a ponoszonymi wydatkami dłużnik tłumaczy pokrywaniem różnic z oszczędności pozostałych z okresu sprzed choroby.

Z przedłożonej dokumentacji medycznej wynika nadto, że Z.P. w 1993 r. był leczony z powodu zaplenia żył głębokich kończyny dolnej lewej, w 2006 r. przeszedł zawał, cierpi na zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, nadciśnienie, zaburzenia gospodarki lipidowej, niedomykalność zastawek, pozostaje w stałym leczeniu kardiologicznym z powodu choroby wieńcowej, wymaga stałej farmakoterapii.

Przechodząc do części prawnej uzasadnienia wyjaśniono, że do umorzenia zaległości składkowych może dojść w oparciu o art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.) tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, zdefiniowanej w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 cyt. ustawy. Umorzenie jest ponadto możliwe na podstawie § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141, poz. 1365), jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Wskazano dalej na obowiązek strony w udowodnieniu faktów, na które się powołuje, na uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie. Zwrócono również uwagę na fakt, że ZUS jako dysponent środków publicznoprawnych winien rozporządzać nimi z należytą starannością, udzielenie ulgi w spłacie zobowiązań stanowi bowiem odstępstwo od zasady powszechnego obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenia, naruszając równość podmiotów wobec prawa.

Odnosząc powyższe do stanu faktycznego sprawy stwierdzono, że nie zachodzi po stronie wnioskodawcy całkowita nieściągalność, która musi mieć charakter trwały, nieprzemijający, gdy z okoliczności sprawy niezbicie wynika, że nie ma żadnych szans na poprawę sytuacji finansowej dłużnika. Ponieważ zaległości figurujące na koncie płatnika nie zostały dotychczas skierowane do przymusowego dochodzenia, a wnioskodawca jest osobą aktywną zawodowo, uzyskującą dochody z umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony, posiadającą aktywny rachunek bankowy oraz oszczędności, wobec czego brak jest podstaw do twierdzenia, że w ramach ewentualnie podejmowanych działań egzekucyjnych nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, a zaległe składki nie zostaną uregulowane w całości. Dodatkowo zwrócono uwagę, że wnioskodawca był jeszcze do niedawna właścicielem nieruchomości, którą zbył w drodze darowizny z pokrzywdzeniem Zakładu na rzecz siostry, zatem ZUS w oparciu o przepisy kodeksu cywilnego ma możliwość wystąpienia ze skargą pauliańską. Skoro, stosownie do art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, płatnik odpowiada za swoje zobowiązania całym majątkiem, zarówno teraźniejszym, ale i przyszłym, to organ w każdej chwili może wystąpić do sądu cywilnego z odpowiednim powództwem o uznanie czynności dłużnika za nieskuteczną, a to oznacza, że dostrzega jeszcze możliwość wyegzekwowania zaległych składek. W takiej sytuacji wydanie decyzji pozytywnej dla zobowiązanego byłoby przedwczesne i niezasadne.

Zdaniem organu rentowego umorzenie zaległości nie jest również możliwe na podstawie § 3 ust.1 cyt. rozporządzenia. Z akt niniejszej sprawy wynika, że wnioskodawca pozostaje w leczeniu z powodu różnych schorzeń. Organ nie zaprzeczył, że wnioskodawca boryka się z pewnymi problemami zdrowotnymi i okoliczności te uznał za udowodnione, jednakże uznał pomimo ograniczeń i uciążliwości jest osobą aktywną zawodowo, wykonuje pracę na podstawie umowy o pracę, która bez wątpienia pozwala na uzyskiwanie dochodów. Ponadto nie legitymuje się orzeczeniem o ustalonym stopniu niepełnosprawności czy niezdolności do pracy, co pozwala uznać, że jest osobą na tyle zdrową, że posiada możliwości pracy w pełnym wymiarze czasu i uzyskiwania dochodów z tego tytułu wyższych niż obecnie. Poddano również w wątpliwość fakt konieczności ponoszenia jakichkolwiek opłat. Wnioskodawca wyzbył się bowiem majątku darując mieszkanie na rzecz siostry w zamian za ustanowienie na jego rzecz dożywotniej bezpłatnej służebności mieszkania. W takim zaś przypadku, zgodnie z art. 908 § 1 kodeksu cywilnego nabywca ma obowiązek zapewnienia zbywcy dożywotniego utrzymania, w tym przyjąć zbywcę jako domownika, dostarczać mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnić odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawić mu własnym kosztem pogrzeb odpowiadający miejscowym zwyczajom. Dodatkowo wskazano, że wnioskodawca posiada samochód, którego utrzymanie generuje dodatkowe koszty, które zobowiązany dobrowolnie decyduje się ponosić, co świadczy o tym, że nie postrzega swojej sytuacji finansowej tak źle, jak przedstawia to we wniosku.

Odnosząc się natomiast do argumentów strony dotyczących przyczyn powstałego zadłużenia, organ wskazał, że nie może ich badać w postępowaniu dotyczącym umorzenia zaległości. Wskazał jednocześnie, że działalność gospodarcza podejmowana i prowadzona jest na ryzyko przedsiębiorcy.

Wnioskodawca zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosząc, że z uwagi na wiek oraz szereg poważnych schorzeń nie jest w stanie podejmować pracy zarobkowej. Oświadczył, że choruje na zakrzepowe zapalenie żył, dyskopatię kręgosłupa z rwą kulszową, nadciśnienie tętnicze, w 2006 r. przebył zawał serca i zwykłe czynności życiowe sprawiają mu ogromną trudność. Wnosząc prośbę o ponowne rozpatrzenie sprawy zobowiązany uszczegółowił przebieg problemów związanych ze zdrowiem, zarzucając nieskuteczność i szkodliwe następstwa leczenia, któremu był poddany. Płatnik podniósł, że w okresie gdy miał problemy finansowe w związku z prowadzoną działalnością, nie mógł skorzystać z dobrodziejstwa zawieszenia działalności gospodarczej, wprowadzonego dopiero ustawą w 2008 r. Oświadczył nadto, że przyznana mu renta inwalidzka został mu odebrana po dwóch latach z uwagi na poprawę stanu zdrowia, która jednak zdaniem zobowiązanego nie nastąpiła, ponieważ nie tylko wszystkie dotychczasowe dolegliwości nie ustąpiły, w dalszym ciągu utrudniając wnioskodawcy normalne funkcjonowanie, ale ujawniła się także choroba wieńcowa doprowadzając zobowiązanego do zawału serca. Wnioskodawca po przebytym zawale nie występował o rentę, gdyż zniechęciła go uznaniowość i niejasne zasady przyznawania świadczenia. Powołane argumenty, zdaniem płatnika wskazują, że jego sytuacja jest wyjątkowa, przewlekła choroba utrudnia bowiem uzyskiwanie dochodów pozbawiając możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb.

Decyzją z dnia 13 lipca 2012 r. nr [...] utrzymano w mocy poprzednie rozstrzygnięcie.

W celu wydania decyzji organ ponownie przeanalizował zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i w efekcie doszedł do takich samych ustaleń faktycznych. Ponowiono nadto argumentację prawną, a odnosząc ją do ustalonego w sprawie stanu faktycznego stwierdzono, że nie została spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności, jak również zobowiązany nie wykazał, by spłata należności składkowych pozbawiała go możliwości zaspokojenia potrzeb życiowych. W szczególności zwrócono uwagę na to, że zestawienie zadeklarowanych wydatków (ok. 780 zł) z uzyskiwanym dochodem pokazuje, iż wydatki te dalece przekraczają wysokość wskazanego zarobku (323,58 zł). Strona wprawdzie twierdzi, że różnicę pokrywa z posiadanych oszczędności, a zatem dysponuje dodatkowymi środkami finansowymi, jakkolwiek nie oświadczyła w jakiej wysokości. Organ przyznał, że niewątpliwie płatnik wykazał, iż boryka się z problemami zdrowotnymi, jednak nie udokumentował, by miały one wpływ na drastyczne obniżenie jego możliwości zarobkowych.

Zaznaczono również, że przedmiotem rozważań w sprawie wniosku o umorzenie należności nie mogą być kwestie związane z podnoszonym przez stronę powiązaniem pomiędzy obowiązkiem opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne a zastosowanym wobec wnioskodawcy sposobem leczenia i błędami lekarskimi.

Organ obszernie przedstawił też kwestie związane z interesem publicznym stwierdzając w konkluzji, że ze względu na jego istnienie nie może wydać decyzji korzystnej dla strony.

Wnioskodawca złożył skargę na powyższą decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której podniósł te same argumenty, co na etapie postępowania przed organem rentowym. Z kolei w piśmie z dnia 4 stycznia 2013 r. stanowiącym uzupełnienie skargi, pełnomocnik Z.P. zarzucił zaskarżonej decyzji:

naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.

- art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez brak jego zastosowania w przedmiotowej sprawie;

- art. 28 ust. 3 pkt 6 tej ustawy poprzez przyjęcie, że w postępowaniu egzekucyjnym organ uzyska kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne;

- art. 77 ust. 1 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie całości materiału dowodowego zebranego w przedmiotowej sprawie;

- art. 107 § 3 k.p.a. poprzez pominięcie w uzasadnieniu faktycznym wszystkich dowodów przedłożonych w sprawie;

- § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego

wnosząc o jej uchylenie w całości.

W uzasadnieniu powyższego pisma wskazano, że skarżący nie ma praktycznie żadnego majątku, niskie dochody nie starczają mu na zaspokojenie podstawowych potrzeb, wspiera go finansowo rodzina, ponadto ma zobowiązania pieniężne u osób trzecich. Z uwagi na zły stan zdrowia nie ma możliwości podjęcia pracy na cały etat. Zarzucono również, że wskazana w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji umowa darowizny nie ma całkowicie znaczenia w przedmiotowej sprawie, a argumenty podniesione w decyzji co najwyżej mogą stanowić przesłanki do skargi pauliańskiej, która jednak nie została złożona do sądu.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł w odpowiedzi o oddalenie skargi i zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu stwierdzono, że wnioskodawca nie przedstawił wystarczających dowodów na okoliczność całkowitej nieściągalności ani na to, że spłata zadłużenia pociągnęłaby za sobą zbyt ciężkie dla niego skutki. Choć problemy zdrowotne uznano za udowodnione stwierdzono, że nie wpływają one na uzyskiwanie przez skarżącego dochodów. Stąd należało odmówić skarżącemu umorzenia zaległości składkowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na mocy przepisu § 1 pkt 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 sierpnia 2008 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. nr 163, poz. 1016).

Art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) stanowi, że kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. nr 270) sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 tejże ustawy, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności orzeczenia.

W rozpoznawanej sprawie podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.), jak również art. 28 ust. 3a cytowanej ustawy oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 143, poz. 1365). Zgodnie zatem z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu w pkt od 1 do 6.

W stosunku do płatników składek będących jednocześnie osobami ubezpieczonymi przepis art. 28 ust. 3a powołanej wyżej ustawy wprowadził wyjątek od zasady całkowitej nieściągalności. Zgodnie z jego brzmieniem należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane przez Zakład, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z kolei odnoszący się do takich sytuacji przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 143, poz. 1365) stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Ustawodawca postanowił zatem, że umorzeniu w oparciu o wskazaną wyżej podstawę prawną podlegają jedynie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących płatnikami składek. Chodzi wiec tylko o należności przysługujące Zakładowi od płatnika z tytułu jego ubezpieczenia, nie ubezpieczenia pracowników.

Przy czym podnieść należy, że w art. 24 ust. 2 ustawy ubezpieczeniowej wskazano, iż pojęciem "należności z tytułu składek" objęte są składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata. Dlatego też powołane wyżej przepisy dotyczące instytucji umorzenia zastosowanie mają także do odsetek za zwłokę od nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne. Na uwadze należy mieć też treść art. 32 tejże ustawy, który z kolei do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie stosowania umorzeń nakazuje stosowanie odpowiednie przepisów dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne.

Z treści przytoczonych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (w tym również odsetek od tych należności) jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie składek (odsetek) został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych (w tym także odsetek od tych należności) jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07, LEX nr 471116). W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa.

W wyroku z dnia 16 listopada 1999 r. (sygn. akt III SA 7900/98 LEX nr 47243) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż "w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on wszechstronnie zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) dalej: k.p.a." Z kolei w wyroku z 28 kwietnia 2003 r. (sygn. akt II SA 2486/01 LEX nr 149543) Naczelny Sąd Administracyjny zawarł tezę, iż "podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 k.p.a., ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych".

Podkreślić więc trzeba, iż rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu nie tylko poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.). Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a. W orzecznictwie zaznacza się, iż obowiązkiem każdego organu administracji jest wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia. W istocie chodzi o wytłumaczenie stronie, dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych lub uznał go za niewłaściwy. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre dowody zgromadzone w sprawie, czy też twierdzenia, wyjaśnienia strony, albo nie odniesie się do faktów istotnych dla sprawy bądź okoliczności podnoszonych przez stronę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, dokonując oceny zaskarżonej decyzji w omówionym wyżej zakresie, nie stwierdził aby naruszała ona prawo w stopniu uzasadniającym jej wzruszenie.

W pierwszej kolejności należy przyznać rację organowi rentowemu, że w stosunku do skarżącego nie można mówić o spełnieniu przesłanki całkowitej nieściągalności. Zamknięty katalog przypadków całkowitej nieściągalności zawiera art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przepis ten stanowi, że całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Analiza w/w przepisu prowadzi do wniosku, że żadna z wymienionych przesłanek nie ma zastosowania względem skarżącego. W szczególności należy zaznaczyć, że wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącego zawartym w piśmie z dnia 4 stycznia 2013 r., kwestia zbycia przez Z.P. aktem darowizny nieruchomości położonej w K. przy ul. M. ma istotne znaczenie dla niniejszej sprawy i to właśnie w aspekcie oceny, czy wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Jak słusznie podnosi organ rentowy, płatnik odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym, jak i przyszłym. Ponadto obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnie drastycznych. Dlatego też jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne. Na gruncie niniejszej sprawy organ rentowy cały czas ma możliwość wystąpienia do sądu powszechnego ze skargą pauliańską, co w konsekwencji może doprowadzić do stwierdzenia podjętej z pokrzywdzeniem Zakładu czynności za bezskuteczną i wyegzekwowania zaległych należności. Na dzień wydania zaskarżonej decyzji zatem nie dało się z całą stanowczością stwierdzić, że brak jest majątku, z którego ZUS mógłby się zaspokoić. Poza tym słusznie wskazano, że płatnik jest osobą czynną zawodowo, uzyskuje stały dochód i nie ma żadnych dowodów na to, że jest osobą niezdolną do pracy lub niepełnosprawną w stopniu uniemożliwiającym jej podejmowanie, również na pełen etat w pełnym wymiarze. Ocena odnośnie do braku możliwości prowadzenia skutecznej egzekucji, czy też wystąpienia trwałej nieściągalności długu należy zresztą wyłącznie do organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne, a dodatkowo skoro organ rentowy jako wierzyciel dostrzegł dalsze możliwości wyegzekwowania zaległych należności w drodze przymusowej, to w takiej sytuacji decyzja o ich umorzeniu byłaby decyzją przedwczesną i niezasadną.

Dokonując natomiast analizy stanowiska organu rentowego dotyczącego odmowy umorzenia wskazanych należności w oparciu o § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 143, poz. 1365) należy podkreślić, że organ podjął wszelkie możliwe kroki w kierunku ustalenia aktualnej sytuacji rodzinnej, majątkowej i zdrowotnej skarżącego. Zebrał informacje odnośnie do uzyskiwanych przez skarżącego dochodów, by następnie odnieść je do struktury deklarowanych wydatków, przy czym w tej materii istotny był również fakt zbycia przez skarżącego nieruchomości z jednoczesnym ustanowieniem dożywotniej nieodpłatnej służebności mieszkania, co wzbudziło uzasadnione wątpliwości organu co do wiarygodności twierdzeń o konieczności ponoszenia deklarowanych opłat eksploatacyjnych i na leczenie. Słusznie w tej materii organ w decyzji z dnia 30 maja 2012 r. powołał się na uregulowania kodeksu cywilnego, z których wynika, że to nabywca nieruchomości ma obowiązek zapewnienia zbywcy dożywotniego utrzymania (wyżywienie, ubranie, mieszkanie, światło i opał, pomoc i pielęgnowanie w chorobie itp.).

Skoro zatem organ ustalił, że skarżący jest osobą samotną, nie ma nikogo na utrzymaniu, nie korzysta z pomocy opieki społecznej, ma stały dochód, deklaruje posiadanie oszczędności, korzysta z prawa do dożywotniej nieodpłatnej służebności mieszkania, to zastosowanie instytucji umorzenia w tej sytuacji byłoby przedwczesne. Wbrew stanowisku zaprezentowanemu w piśmie pełnomocnika skarżącego, organ rentowy uznał za udowodnioną okoliczność jego problemów zdrowotnych, jednak nie mogła ona wpłynąć na stanowisko ZUS z uwagi na fakt, iż skarżący nie udowodnił, by stan zdrowia uniemożliwiał mu kontynuowanie zatrudnienia lub podjęcie się pracy na cały etat w pełnym wymiarze czasu pracy (brak stosownych orzeczeń o niepełnosprawności).

Abstrahując nadto od tego, że art. 77 k.p.a. nie posiada ustępów, a jedynie paragrafy i wraz z art. 107 k.p.a. stanowi przepis postępowania, a nie przepis prawa materialnego, jak twierdzi w piśmie z dnia 4 stycznia 2013 r. pełnomocnik skarżącego, Sąd działając w trybie art. 134 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie dopatrzył się ich naruszenia przez organ rentowy. Pełnomocnik Z.P. stawiając ogólnikowy zarzut naruszenia art. 77 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie całości materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, nie podaje jakich konkretnie dowodów organ nie uwzględnił przy wydawaniu rozstrzygnięcia, ani w czym uchybił sporządzając uzasadnienie zaskarżonej decyzji. Z treści uzasadnienia wynika natomiast jednoznacznie, że organ rentowy wziął pod uwagę wszystkie dowody zarówno te przedstawione przez skarżącego, jak i pozyskane z urzędu i odniósł się do wszystkich argumentów i twierdzeń wnioskodawcy. Fakt, iż ocenił materiał dowodowy w sposób odmienny, niż oczekiwał tego skarżący nie powoduje wadliwości decyzji.

Dodatkowo podnieść należy, że nie zasługują na uwzględnienie podnoszone przez skarżącego argumenty dotyczące niepowodzeń w zakresie prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, gdyż nie mogą one stanowić przesłanki umorzenia należności składkowych. W sprawach dotyczących kwestii umarzania zaległych należności składkowych istotnym jest ocena aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego, a nie przyczyny powstania zaległości, zawinione czy też subiektywnie niezawinione, które nie zostały przewidziane jako samodzielna przesłanka umorzenia należności (tak: wyrok NSA z dnia 15 września 2011 r., sygn. akt II GSK 832/10, LEX nr 1068881). Ponadto działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek ZUS. W orzecznictwie podnosi się, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza nakreśloną art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 tej ustawy zasadę równego traktowania ubezpieczonych (tak: wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2011 r., II GSK 99/10, LEX nr 952872). Powyższe uwagi odnoszą się również do eksponowanych przez skarżącego kwestii związanych z ewentualnymi błędami lekarskimi, które miały zostać popełnione przy jego leczeniu. Są to okoliczności nie mające wpływu na treść rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia zaległości składkowych.

Jak słusznie zaznaczono w zaskarżonej decyzji, umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, właściwy organ dostrzega jeszcze jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległości, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne.

Ponadto, jak podnosi się w orzecznictwie ustawodawca zezwalając na rezygnację z egzekwowania należności z tytułu składek na ubezpieczenie, wprowadza daleko idące ograniczenia. Nawet jeżeli występuje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ZUS nie ma obowiązku umorzenia należności, jest to wyłącznie prawem wierzyciela, który podejmuje decyzję w oparciu o reguły wynikające z art. 7 k.p.a. (tak: wyrok NSA z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 125/10, LEX nr 952796).

Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. nr 270 z późn. zm.).