Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 724/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2019-11-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji

SENTENCJA

Dnia 20 listopada 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska, Sędzia NSA Janusz Nowacki, , , Protokolant Specjalista Dominika Janicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2019 roku sprawy ze skargi Prezesa Zarządu A. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. z dnia [...] nr [...] 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. na rzecz Prezesa Zarządu A. kwotę 387 (trzysta osiemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] nr [...], wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.) oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 64c § 1, § 4 i § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm.), po rozpatrzeniu zażalenia Prezesa Zarządu A na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. z dnia [...] nr [...] o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 910,02 zł, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy powyższe postanowienie.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. prowadził postępowanie egzekucyjne wobec S.M. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 16 marca 2016 r. wystawionego przez Prezesa Zarządu A.

W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. skierował na podstawie ww. tytułu wykonawczego zawiadomienie z dnia 6 kwietnia 2016 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w B S.A. Powyższe zawiadomienie wraz z odpisem ww. tytułu wykonawczego zostało doręczone zobowiązanej w dniu 8 kwietnia 2016 r. Natomiast dłużnik zajętej wierzytelności ww. zawiadomienie odebrał w dniu 14 kwietnia 2016 r.

Z kolei w dniu 25 kwietnia 2016 r. do organu egzekucyjnego wpłynęło pismo B S.A. z dnia 19 kwietnia 2016 r., informujące, że przedmiotowe zajęcie nie może być zrealizowane ze względu na zbieg egzekucji ze wskazanymi w ww. piśmie komornikami sądowymi. Zaznaczono, że w przypadku ustania przyczyn uniemożliwiających realizację zajęcia bank niezwłocznie przystąpi do jego wykonania zgodnie z dyspozycją organu egzekucyjnego i przepisami prawa.

W dniu 2 czerwca 2016 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. skierował do C S.A. zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego. Powyższe zawiadomienie zostało doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 9 czerwca 2016 r. Natomiast w przypadku zobowiązanej ww. zawiadomienie zostało doręczone w dniu 20 czerwca 2016 r. w trybie art. 44 k.p.a.

W dniu 21 czerwca 2016 r. do organu egzekucyjnego wpłynęło pismo C S.A. z dnia 10 czerwca 2016r. informujące o przeszkodzie w prowadzeniu egzekucji spowodowane brakiem środków przekraczających kwotę wolną od zajęcia. W dniu 20 października 2016 r. do Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. wpłynęło pismo C S.A. z dnia 12 października 2016 r., informujące o zbiegu egzekucji ze wskazanymi w ww. piśmie komornikami sądowymi.

Następnie w dniu 24 listopada 2016 r. do organu egzekucyjnego wpłynęło pismo Sądu Rejonowego w T. z dnia 21 listopada 2016 r. sygn. akt I Co 1203/15, którym zwrócono się o przekazanie akt sprawy w związku z wnioskiem o rozstrzygnięcie zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej.

Postanowieniem z dnia 28 listopada 2016 r. organ egzekucyjny wstrzymał postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanej do czasu rozstrzygnięcia zbiegu.

W dniu 18 kwietnia 2018r. do organu egzekucyjnego wpłynął odpis postanowienia Sądu Rejonowego w T. z dnia [...], sygn. akt [...]umarzające postępowanie w sprawie zbiegu egzekucji.

Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. umorzył na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec S.M. ze względu na stwierdzenie, że w prowadzonym postępowaniu nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Powyższe postanowienie zostało doręczone wierzycielowi w dniu 3 września 2018 r. Natomiast w przypadku zobowiązanej ww. postanowienie zostało doręczone w dniu 11 września 2018r. w trybie art. 44 k.p.a.

Zawiadomieniem z dnia 27 września 2018 r. organ egzekucyjny poinformował A o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego.

Pismem z dnia 9 października 2018 r. Prezes Zarządu A wniósł o wydanie postanowienia w sprawie ww. kosztów postępowania egzekucyjnego.

W dniu [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. wydał postanowienie, którym obciążył Prezesa Zarządu A kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie przedmiotowego tytułu wykonawczego w kwocie 910,02 zł.

W uzasadnieniu ww. rozstrzygnięcia, organ egzekucyjny wskazał, że naliczono następujące koszty egzekucyjne:

• 150,49 zł - opłata manipulacyjna - za doręczenie zobowiązanej odpisu tytułu wykonawczego w dniu 8 kwietnia 2016 r. (1% kwoty egzekwowanej należności objętej tytułem wykonawczym) powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (art. 64 § 10 u.p.e.a. ),

• 752,43 zł - opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego prowadzonego w B S.A. w dniu 6 kwietnia 2016r. (5% kwoty egzekwowanej należności objętej tytułem wykonawczym) powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej kwoty zawiadomienia o zajęciu (art. 64 § 9 pkt 2 ww. ustawy),

• 7,10 zł - opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego prowadzonego w C S.A. w dniu 2 czerwca 2016r. (5% kwoty egzekwowanej należności objętej tytułem wykonawczym pomniejszone o kwotę kosztów z poprzedniego zajęcia) powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu (art. 64 § 9 pkt 2 ww. ustawy).

W zażaleniu strona wniosła o zmianę postanowienia lub o jego uchylenie i przekazanie do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu ww. zażalenia wierzyciel wskazał, że brak było podstaw do naliczenia i pobrania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnych, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., albowiem wskutek dokonanych przez organ egzekucyjny zajęć rachunków bankowych nie doszło do zajęcia jakiejkolwiek wierzytelności. Zdaniem wierzyciela skoro na zajętych rachunkach nie było środków, którymi dłużnik mógł dysponować, nie istniała tym samym wierzytelność wobec banku. W opinii wierzyciela, nawet gdyby przyjąć, że czynność organu egzekucyjnego polegająca na zajęciu rachunku bankowego jest tą czynnością niezależnie od tego, czy dłużnik dysponuje wierzytelnością wobec banku z tytułu prowadzenia przez ten bank rachunku bankowego, absolutnie nie można wywieść, że czynność taka uprawnia Naczelnika do pobrania z tego tytułu opłaty na podstawie art. 64 § 1 ww. ustawy. Zaznaczył, że wskazany przepis nie przewiduje opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a pkt 4 tego przepisu odnosi się wyłącznie do wierzytelności. Skoro więc ustawodawca w ogóle nie uregulował opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a organ egzekucyjny wyliczenie opłaty oparł na przepisie dotyczącym zajęcia wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, uznać należy, iż warunkiem pobrania opłaty na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 ww. ustawy jest istnienie wierzytelności. W opinii wierzyciela w przedmiotowej sprawie nie doszło do zastosowania środka egzekucyjnego w postaci faktycznego zajęcia wierzytelności na rachunku bankowym.

Wierzyciel odwołał się również do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 dotyczącego kosztów egzekucyjnych. Strona podkreśliła, że w przedmiotowej sprawie pominięto kwestię adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem stopnia skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności.

Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. utrzymał powyższe rozstrzygnięcie w mocy. Organ powołał treść art. 64c § 1 ustawy i wskazał, że ustawodawca wprowadził wyjątki od regulacji przewidzianej w tym przepisie, przewidując odpowiedzialność wierzyciela (niebędącego jednocześnie organem egzekucyjnym) za ww. koszty, m.in. w sytuacji, gdy koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego (art. 64c § 4 powołanej ustawy). Jedną z sytuacji wypełniających dyspozycję art. 64c § 4 ww. ustawy jest okoliczność umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego względem zobowiązanego.

Ponadto organ wskazał, że w świetle przywołanych powyżej przepisów dotyczących kosztów egzekucji administracyjnej organ I instancji, po umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec S.M. na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez Prezesa Zarządu A, miał podstawy do obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi powstałymi w toku tego postępowania egzekucyjnego. Zaistniała bowiem sytuacja określona w art. 64c § 4 u.p.e.a., tj. że koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego. Wysokość opłat pobieranych przez organ egzekucyjny za dokonane czynności egzekucyjne w egzekucji należności pieniężnych została uregulowana w art. 64 § 1 ww. ustawy. Przepis ten zawiera katalog zamknięty czynności egzekucyjnych wraz z wysokością opłat za dokonanie każdej z nich.

Stosownie do art. 64 § 1 pkt 4 ww. ustawy, organ egzekucyjny pobiera za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 (tj. świadczenia z ubezpieczenia społecznego i wynagrodzenia za pracę) wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr.

W myśl art. 64 § 3 powołanej ustawy, opłaty za czynności egzekucyjne, o których mowa w § 1 pkt 1-6, oblicza się oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, który był podstawą dokonania czynności egzekucyjnych.

Zgodnie z art. 64 § 5 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 7 września 2016 roku, jeżeli w celu wyegzekwowania tej samej należności pieniężnej dokonano czynności egzekucyjnych, o których mowa w § 1 pkt 2-6, opłatę egzekucyjną pobiera się tylko za jedno zajęcie, za które należy się najwyższa opłata, nie mniej jednak niż 6 zł 80 gr. DIAS zauważył, że w myśl art. 64 § 6 ww. ustawy w brzmieniu obowiązującym do 7 września 2016 r., organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1,40 zł. W myśl art. 64 § 7 tejże ustawy w brzmieniu obowiązującym do 7 września 2016 r., jeżeli wysokość opłaty egzekucyjnej jest określona stosunkowo do egzekwowanej lub pobranej należności pieniężnej, w podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie, przypadające w dniu powstania obowiązku uiszczenia opłaty.

Stosownie przy tym do treści art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a., obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Z kolei obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje - zgodnie z art. 64 § 10 omawianej ustawy - z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.

DIAS stwierdził, że koszty egzekucyjne określone przez organ egzekucyjny zostały naliczone zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa oraz prawidłowo pod względem rachunkowym.

Odnosząc się do podniesionego w zażaleniu zarzutu, że brak było podstaw do naliczenia i pobrania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnych, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., albowiem wskutek dokonanych przez organ egzekucyjny zajęć rachunków bankowych, nie doszło do zajęcia jakiejkolwiek wierzytelności, organ odwołał się do stanowiska zaprezentowane w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 25 października 2018r., sygn. akt III SA/Łd 674/18 i wskazał, że nie stanowi przeszkody do uznania za skuteczne zastosowanie środka egzekucyjnego to, że w tym czasie na tym rachunku nie zostały zdeponowane środki pieniężne stanowiące własność zobowiązanej. Dla skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego nie ma zatem znaczenia stan środków na rachunku bankowym

W odniesieniu z kolei do podniesionej przez wierzyciela argumentacji dotyczącej braku uwzględnienia w realizowanej sprawie wykładni zawartej w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 organ zauważył, że Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku orzekł o niezgodności z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej m.in. przepisu art. 64 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz art. 64 § 6 ww. ustawy, w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej. DIAS zaznaczył, że wyrok te dotyczy tzw. pominięcia prawodawczego, a zatem wejście w życie przedmiotowego orzeczenia nie spowodowało utraty mocy obowiązującej przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z tym, że przepisy te utraciły walor domniemania konstytucyjności w zakresie, w jakim dotyczą kwestii objętych stwierdzonym przez Trybunał Konstytucyjny pominięciem prawodawczym.

W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł., w realiach analizowanej sprawy do czasu wejścia w życie nowych przepisów dotyczących kosztów egzekucyjnych - zarówno organ egzekucyjny, jak i organ odwoławczy może rozstrzygać wyłącznie na podstawie obecnie obowiązujących w tym zakresie regulacji prawnych. Wymaga także podkreślenia, że biorąc pod uwagę przepisy prawa dotyczące skutków ewentualnego umorzenia postępowania egzekucyjnego, Prezes Zarządu A, przekazując tytuł wykonawczy do realizacji przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w T., powinien był liczyć się z możliwością obciążenia go kosztami prowadzonej na jego rzecz egzekucji. Prezes A nie został wymieniony w art. 64c § 4d ww. ustawy, zawierającym katalog zamknięty wierzycieli, których nie obciąża się kosztami egzekucyjnymi. Ustawodawca przez użycie w art. 64c § 4 ww. ustawy, terminu "wierzyciel pokrywa" nie pozostawił organowi egzekucyjnemu możliwości wyboru, w sytuacji gdy nie jest możliwe ściągnięcie kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego. Organ w takim przypadku ma zatem obowiązek obciążyć tymi kosztami wierzyciela, wydając w tym zakresie stosowne postanowienie, tj. w oparciu o art. 64c § 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 64c § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi Prezes Zarządu A zarzucił:

1) naruszenie art. 190 § 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., które to przepisy Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r. (sygn. akt SK 31/14), uznał za niekonstytucyjne oraz poprzez oparcie skarżonego postanowienia na ww. przepisach art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. bez uwzględnienia wskazanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w tym zakresie;

2) naruszenie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. poprzez jego zastosowanie w wyniku uznania przez organ, że w niniejszej sprawie doszło do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, pomimo braku środków na tym rachunku, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu wskazuje że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych;

3) błędną ocenę stanu faktycznego polegającą na uznaniu, że doszło w niniejszej sprawie do zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności na rachunku bankowym, podczas gdy prawidłowa ocena prowadzi do wniosku, że do zajęcia wierzytelności nie doszło wobec faktu, że nie było na rachunku żadnych środków pieniężnych, czego konsekwencją jest brak podstaw do pobrania opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w niniejszej sprawie.

Strona wniosła o uchylenie skarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji i zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 - dalej p.p.s.a.), stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji (postanowienia) następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Przeprowadzona przez sąd w rozpoznawanej sprawie kontrola aktu administracyjnego we wskazanym wyżej aspekcie wykazała, że zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji wydane zostały z naruszeniem prawa w stopniu obligującym do ich wyeliminowania z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji w Ł. z [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. z [...] w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie 910,02 zł.

Podstawą naliczenia opłaty za zastosowanie środka egzekucyjnego oraz opłaty manipulacyjnej stanowiły przepisy art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. Przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie jest prawidłowość ustalenia przez organ wysokości kosztów egzekucyjnych wynikających z prowadzenia wobec zobowiązanego postępowania egzekucyjnego celem wyegzekwowania wierzytelności pieniężnej wraz z odsetkami przysługującej skarżącemu.

Wobec powyższego przypomnieć należy, że zgodnie z treścią art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2018 r., poz.1314 ze zm.), dalej u.p.e.a., organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty w następującej wysokości, z zastrzeżeniem art. 64d: za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr.

Natomiast w myśl art. 64 § 6 u.p.e.a. organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr.

Przede wszystkim należy zaznaczyć, że w dniu 28 czerwca 2016 r. w sprawie SK 31/14 Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok, którego przedmiotem była kontrola zgodności z normami konstytucyjnymi powyższych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z uwagi na powyższy wyrok Trybunału, w ocenie sądu, konieczne stało się uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji. W wymienionym wyroku Trybunał stwierdził między innymi, że :

- art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

- art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji,

- art. 64 § 1 pkt 1-5, 7, 11, 12 i art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim przepisy te nie określają maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej, nie są niezgodne z art. 217 Konstytucji.

W uzasadnieniu wyżej wymienionego wyroku (pkt 4.3. uzasadnienia) TK wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.

TK jednocześnie podkreślił, że swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną.

Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym.

Jak uznał Trybunał, regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

Z uzasadnienia powyższego wyroku należy wyprowadzić zatem wniosek, że mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.

W swoim orzeczeniu Trybunał wskazał ponadto, że dla właściwej jego realizacji konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z tego wyroku, określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w sprawie.

Należy zaznaczyć, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 31/14 jest wyrokiem zakresowym o pominięciu prawodawczym, co wyraźnie wynika z jego sentencji, w której użyto sformułowania, że badane przepisy są niezgodne z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określą maksymalnej wysokości opłaty. W odniesieniu do tego rodzaju wyroków zarówno w judykaturze, jak i w orzecznictwie występują kontrowersje dotyczące skutków jakie one wywołują w procesie stosowania prawa. W ocenie sądu organy stosujące prawo nie mogą powoływać się na pominięcie prawodawcze jako okoliczność usprawiedliwiającą stosowanie niekonstytucyjnych przepisów. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, a stosownie do ust. 3 wchodzą w życie z dniem ogłoszenia. W kontrolowanej sprawie, organ II instancji nie uwzględnił tego, że przepisy stanowiące podstawę rozstrzygnięcia od chwili ogłoszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego muszą być traktowane, jako niezgodne z Konstytucją. Przepisy te nadal obowiązują w systemie prawa, nie tracą mocy, jednakże od chwili orzeczenia muszą być traktowane jako niezgodne z Konstytucją, ale tylko w granicach (w zakresie) określonych w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie muszą być nadal stosowane przez adresatów tych przepisów. Jednakże, aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, przepisy te muszą być stosowane i interpretowane (w szczególności przez organy i sądy) zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału. Stanowisko takie zostało wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 2206/17, a także w wyroku z 26 kwietnia 2018 r. sygn. akt II FSK 2621/17, z dnia 30 sierpnia 2018 r. sygn. II FSK 2481/16, z dnia 11 maja 2018 r. sygn. II FSK 3071/17 (publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Sąd w składzie rozpoznającym sprawę niniejszy pogląd ten podziela.

Sąd w obecnym składzie podziela także argumentację powołaną w wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Podnieść należy, że skutkiem wyroku Trybunału nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Trybunał Konstytucyjny wyraźnie wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. Podstawa do takiego postępowania organu egzekucyjnego pozostała, natomiast stosowanie tych przepisów nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który w pierwszej kolejności powinien być wyznaczony przez ustawodawcę. Dopóki jednak ustawodawca tego nie uczyni, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Pogląd taki jest powszechnie przyjęty w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki NSA z 6 marca 2018r. w spr. II FSK 2206/17 i z 11 maja 2018r. w spr. II FSK 3071/17, wyroki WSA w Gliwicach z 20 marca 2018r. w spr. I SA/Gl 1299/17 i z 10 kwietnia 2018r. w spr. I SA/Gl 1330/17, wyroki WSA w Gdańsku z 10 kwietnia 2018r. w spr. I SA/Gd 165/18, z 16 października 2018r. w spr. I SA/Gd 684/18 i z 13 grudnia 2018r. w spr. I SA/Gd 1421/17, wyrok WSA w Kielcach z 22 lutego 2018r. w spr. I SA/Ke 661/17 i wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 16 listopada 2017r. w spr. I SA/Go 378/17, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

A zatem ustalając wysokość kosztów organy winny zbadać adekwatność ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności, a więc odnieść się do zachowania racjonalnej zależności między wysokością opłaty w egzekucji a czynnościami organu, za podjęcie których opłata ta została naliczona, tak aby opłata ta nie przekroczyła maksymalnego rozsądnego pułapu. Okoliczności winny być wskazane w uzasadnieniu rozstrzygnięcia. Organy winny wykazać, że ustalone koszty egzekucyjne, którymi obciążono szczególnie wierzyciela, są adekwatne także ze względu na efektywność podjętych działań, czy długotrwałość postępowania egzekucyjnego, czego nie sposób doszukać się w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Podkreślenia wymaga także, że miarkowanie wysokości opłaty powinno pojawić się wówczas, kiedy można stwierdzić, że procentowo ustalone opłaty, przekraczają maksymalny rozsądny pułap poszczególnych opłat. Naliczone koszty postępowania nie mogą bowiem stać się dochodem organu nieuzasadnionym wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych.

W rozpoznawanej sprawie organy administracji obliczyły koszty egzekucyjne zgodnie z treścią art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., tj. przy przyjęciu odpowiednio stawek 5% egzekwowanych należności w związku z zajęciem rachunku bankowego, a także stawki 1% egzekwowanych należności przy określeniu opłaty manipulacyjnej. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ odwoławczy przywołał wprawdzie wyrok Trybunału Konstytucyjnego powołując się na pominięcie prawodawcze, lecz nie odniósł się do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Organ nie odniósł się również do zagadnienia, że wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego, ale przy zachowaniu racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji, a czynnościami organów, za podjęcie których, opłaty te zostały naliczone (z uwzględnieniem m. in. nakładu pracy, stopnia ich skomplikowania, czasochłonności czy efektywności postępowania), tak, aby opłaty nie sprowadzały się do swoistej kary i nie stanowiły sankcji finansowej. Innymi słowy, organy egzekucyjne zupełnie pominęły te argumenty, które - jak wynika z uzasadnienia wyroku Trybunału - zadecydowały o niekonstytucyjności zastosowanych przez organ przepisów.

Sąd nie podzielił poglądu wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że skoro przepisy art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a., po wyroku Trybunału Konstytucyjnego, nie zostały zmienione, to organy administracji winny orzekać na ich podstawie w obecnym brzmieniu. Organy egzekucyjne ustając wysokość kosztów egzekucyjnych winny uwzględnić argumenty, które w ocenie Trybunału zadecydowały o niekonstytucyjności wymienionych przepisów. Koszty te winny być ustalone z zachowaniem standardów określonych w wyroku Trybunału. W rozpoznawanej sprawie okoliczności te nie zostały uwzględnione w zaskarżonym postanowieniu. Pogląd wyrażony w zaskarżonym postanowieniu w tym zakresie nie jest zasadny.

Ponadto wskazać należy, że w ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie należy podzielić stanowisko strony skarżącej, że organ egzekucyjny bezpodstawnie obciążył wierzyciela opłatą wyliczoną na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Nie można bowiem uznać, że w toku egzekucji doszło do zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych w B S.A. oraz w C S.A., ponieważ okazały się one nieskuteczne. Od momentu wszczęcia egzekucji do jej zakończenia poprzez umorzenie postępowania egzekucyjnego, na zajętych rachunkach bankowych nie było środków pieniężnych, umożliwiających chociażby częściowe zaspokojenie wierzyciela. Skoro przepisy ustawy egzekucyjnej nie przewidują opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, to dopóki nie dojdzie do zajęcia wierzytelności, nie ma podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

Sąd w składzie orzekającym podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażone w wyroku z dnia 6 kwietnia 2017 r., o sygn. akt II FSK 693/15, że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Stosownie bowiem do treści art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2 tegoż artykułu, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. We właściwym odczytaniu wyżej przywołanego przepisu wystarczającym jest zastosowanie wykładni językowej. Zasadniczy prymat tego rodzaju wykładni prawa wynika z faktu, że prawo dociera do adresatów w postaci konkretnych przepisów prawnych i mogą oni oczekiwać, że ich obowiązki, czy uprawnienia są kształtowane treścią tekstu prawnego. Treść cytowanego wyżej tekstu prawnego, nie pozostawia jakichkolwiek wątpliwości, że opłata egzekucyjna w wysokości wyżej określonej, może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Jednocześnie, w cytowanym przepisie ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że także w doktrynie prawa od dawna podnosi się, że podstawową wadą konstrukcyjną omawianych regulacji jest brak jakiejkolwiek zależności pomiędzy poborem opłat a skutecznością prowadzonej egzekucji, co prowadzi w niektórych sytuacjach do generowania wysokich kosztów egzekucyjnych, przy jednoczesnym braku realizacji, chociażby w części, dochodzonego obowiązku pieniężnego (zob. R. Hauser, W. Piątek w: R. Hauser, A. Skoczylas (red.), Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2016, s. 327). Podobne stanowisko NSA zaprezentował w wyrokach z dnia 19 lutego 2019 r., II FSK 589/17; z dnia 20 marca 2018 r., II FSK 778/16; z dnia 6 kwietnia 2017 r., II FSK 778/16 i II FSK 693/15.

Zaprezentowane wyżej rozumienie omawianego przepisu nie może być podważane przez nawiązanie do treści przepisu art. 80 § 1 u.p.e.a. Przepis ten wskazuje bowiem, w jaki sposób dokonuje się czynności zajęcia rachunku bankowego i wcale nie potwierdza stanowiska, że zajęcie wierzytelności można utożsamiać z zajęciem rachunku bankowego. Przeciwnie, w przepisie art. 80 § 2 u.p.e.a. mowa o "zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego", co dowodzi, że warunkiem zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego jest istnienie na zajętym rachunku bankowym środków pieniężnych.

W tej sytuacji należało uznać, że organ egzekucyjny bezpodstawnie obciążył wierzyciela kosztami wyliczonymi na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., ponieważ na zajętych rachunkach bankowych nie było środków pieniężnych podlegających egzekucji. Zatem podniesiony w tym zakresie zarzut należało uznać za zasadny.

Reasumując Sąd uznał, że skarga jest zasadna. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni dokonaną powyżej wykładnię prawa oraz stanowisko Sądu, o braku podstaw do obciążenia wierzyciela opłatą ustaloną na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

Mając to na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz.265), na które złożyły się: wpis od skargi w wysokości 100 zł, wynagrodzenie radcy prawnego w wysokości 270 zł i opłata skarbowa od pełnomocnictwa 17 zł.

e.g.