Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 586/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2020-10-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 i ust. 1b u.ś.r. oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska, sędzia WSA Małgorzata Roleder, po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 października 2020 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] marca 2020 r., znak: [...], w sprawie odmowy przyznania K.S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną: M.S.

Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy.

Wnioskiem z dnia [...] marca 2020 r. K.S. zwróciła się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym, nieletnim M.S. Opiekę nad dzieckiem sąd powierzył wnioskodawczyni jako rodzinie zastępczej niespokrewnionej.

Prezydent Miasta B. decyzją z dnia [...] marca 2020 r., znak: [...], odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu wskazano, iż rodzina zastępcza niespokrewniona została z mocy art. 17 ust. 5 pkt 2lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych wyłączona z uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła K.S., w którym podniosła, że wnosi o przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na rzeczywiście sprawowaną opiekę i trudną sytuację życiową.

Po rozpoznaniu odwołania, SKO w B. decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia 30 marca 2020 r., znak: [...].

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania oraz przywołał i omówił przepisy regulujące omawianą materię. Wyjaśnił, że zgodnie z art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: (1) matce albo ojcu, (2) opiekunowi faktycznemu dziecka, (3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, (4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast z art. 17 ust. 5 pkt 2b wynika, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu. Rodzinę spokrewnioną - zgodnie z art. 41 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2020 r. poz. 821) - tworzą małżonkowie lub osoba niepozostająca w związku małżeńskim będący wstępnymi lub rodzeństwem dziecka.

Zdaniem organu odwoławczego, niezależnie więc od rzeczywistej sytuacji życiowej, zdrowotnej czy materialnej ustawa wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w niektórych sytuacjach zarówno istniejących po stronie opiekuna jak i podopiecznego. Przepis ten jednoznacznie zabrania przyznania świadczenia pielęgnacyjnego rodzinie zastępczej niespokrewnionej. Analizując przepis art. 17 ustawy należy stwierdzić, iż generalną zasadą do uzyskania świadczenia jest istnienie obowiązku alimentacyjnego po stronie opiekuna. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest wynagrodzeniem za sprawowanie opieki, a swoistą rekompensatą za niepodejmowanie lub rezygnowanie z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, w stosunku do której istnieje obowiązek alimentacyjny. W odróżnieniu do zasiłków rodzinnych czy zapomogi z tytułu urodzenia dziecka, świadczenie pielęgnacyjne nie jest ukierunkowane na potrzeby pokrycia częściowego wydatków związanych z wychowywaniem dziecka tylko, jak wspomniano wyżej, rekompensuje brak możliwości zatrudnienia opiekunom zobowiązanym do utrzymania osoby wymagającej takiej opieki.

Na potwierdzenie swojego stanowiska organ przywołał także stosowne orzecznictwo sądowe.

Skargę na powyższą decyzję, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wniosła K.S., w której zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

- art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie działań zmierzających do zaspokojenia słusznego interesu skarżącego;

- art. 9 k.p.a. poprzez nieinformowanie skarżącego o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jego prawa i obowiązków;

- art. 10 k.p.a. poprzez uniemożliwienie skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu;

- art. 11 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie skarżącemu przesłanek jakimi kierowały się organy odmawiające mu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania;

- art. 12 k.p.a. poprzez niezałatwienie sprawy w sposób wnikliwy i szybki;

- art. 6, 77, 80, 81a k.p.a. poprzez nierozstrzygnięcie wątpliwości sprawy na korzyść strony, niewłaściwe zastosowanie normy prawa materialnego do nienależycie ustalonego stanu faktycznego, niewyjaśnienie w sposób wnikliwy i wszechstronny stanu faktycznego sprawy, co miało wpływ na wydanie wadliwej decyzji, w tym poprzez ustalenie, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje w sytuacji, gdy organ pominął fakt, iż K.S. od urodzenia małoletniego M.S. pozostaje jego faktycznym opiekunem, sprawuje nad nim stałą opiekę, uczęszcza na rehabilitację, wczesne wspomaganie, konsultacje medyczne i troszczy się podczas pobytów w szpitalu, zwłaszcza, że niepełnosprawny nie ma innej osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu lub nie może ona sprawować nad nim opieki, a także, że zrezygnowała z zatrudnienia i innej pracy zawodowej na rzecz sprawowania osobistej opieki nad M.S. legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniem, że wymaga on konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji;

- błędną wykładnię przepisu art. 17 ust. 1 i ust. 1b w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2b ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej poprzez uznanie, iż przepisy zabraniają przyznania świadczenia pielęgnacyjnego rodzinie zastępczej niespokrewnionej;

- naruszenie art. 8 § 1 k.p.a. jako fundamentalnej zasady pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej, która winna objawiać się proporcjonalnością, bezstronnością i równym traktowaniem, która została naruszona poprzez wydanie zaskarżonej decyzji wskazując, iż pomimo spełnienia przesłanek zostało odmówione prawo do świadczenia pielęgnacyjnego;

- naruszenia art. 32 Konstytucji poprzez jawną dyskryminację i naruszenie zasady równości wobec prawa, która postuluje aby prawodawstwo traktowało na równi osoby znajdujące się w podobnej sytuacji. Stworzenie prawa, które nakazuje stosowanie bezpodstawnych form dyskryminacji lub uprzywilejowania, co znajduje zastosowanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wskazując iż świadczenie to nie przysługuje rodzinie zastępczej niespokrewnionej. Brak jest uzasadnienia takiej decyzji w sytuacji, gdy wszystkie pozostałe przesłanki zostały spełnione, zaś dyskwalifikacja uprawnionej pozostaje w rażącej sprzeczności z zasadami współżycia społecznego i zasadą równego traktowania obywateli wobec prawa;

- naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niedokonanie wnikliwego i logicznego uzasadnienia zaskarżonej decyzji co winno zostać poddane kontroli Sądowi.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie obu decyzji.

W uzasadnieniu skargi skarżąca rozbudowała podniesione zarzuty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna i podlega oddaleniu.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325; dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd w niniejszej sprawie, z punktu widzenia kryterium legalności, jest zaskarżona decyzja SKO w B. z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...], która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] marca 2020 r., znak: [...], w sprawie odmowy przyznania K.S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną: M.S.

Materialnoprawną podstawę dla wydania przedmiotowych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.; dalej: u.ś.r.).

W ocenie Sądu, w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego, które miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo dawałoby podstawę do wznowienia postępowania. Organy administracji obu instancji ustaliły istotne okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą, zastosowały prawidłową podstawę prawną, a także uzasadniły swoje rozstrzygnięcia zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a.

Zdaniem Sądu wszystkie podniesione w skardze zarzuty są niezasadne. Przede wszystkim nie można zgodzić się ze skarżącą, że organy nie wyjaśniły prawidłowo stanu faktycznego, potrzebnego do rozstrzygnięcia sprawy. W tej mierze zauważenia wymaga, że zakres wyjaśnień determinowany był mającymi zastosowanie w sprawie przepisami. Organy wyjaśniły więc, że skarżącej nie można zakwalifikować do żadnej z kategorii osób przewidzianych w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 oraz ust. 1a pkt 1-3 u.ś.r. Sąd nie podziela zatem zarzutów skargi odnośnie naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 10 k.p.a., art. 11 k.p.a., art. 12 k.p.a., art. 6, 77, 80 i 81a k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. Przepisy art. 6-12 k.p.a. dotyczą zasad ogólnych prowadzenia postępowania administracyjnego. Skarżąca dopatruje się ich naruszenia w sposobie prowadzenia postępowania, czyli nieinformowaniu jej na bieżąco o okolicznościach faktycznych i prawnych mających wpływ na rozstrzygnięcie, pozbawienie jej czynnego udziału w sprawie, czy też brakiem wyjaśnienia przyczyn odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Tymczasem organ przeprowadził postępowanie w ten sposób, że po wpłynięciu wniosku skarżącej (na formularzu urzędowym), do którego skarżąca dołączyła stosowne oświadczenia oraz posiadane dokumenty, nie widząc potrzeby dalszych wyjaśnień, wydał decyzję. Skarżąca nie precyzuje, czego organ nie wyjaśnił albo jakich dowodów nie uwzględnił lub nie przeprowadził. Na etapie przed wydaniem decyzji, w okolicznościach niniejszej sprawy, nie zachodziła także potrzeba kierowania do skarżącej jakichś wyjaśnień. Wszelkie wyjaśnienia odnośnie braku spełniania przez nią przesłanek do uzyskania świadczenia znalazły się zaś w uzasadnieniu decyzji, czym zadośćuczyniono wymaganiom z art. 107 § 3 k.p.a.

Zdaniem Sądu nie można w sprawie również zasadnie twierdzić, że skarżącą pozbawiono czynnego udziału w sprawie lub wystąpiła w sprawie kwestia odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Odwołanie zostało bowiem rozpoznane, zaś skarżąca nie precyzuje na czym miałoby polegać pozbawienie jej czynnego udziału w sprawie.

Jako niezasadne należy uznać także zarzuty dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 i ust. 1b u.ś.r. oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r.

Zdaniem Sądu organy prawidłowo wyjaśniły, że skarżącej nie można zakwalifikować do żadnej z kategorii osób przewidzianych w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 oraz ust. 1a pkt 1-3 u.ś.r. I tak nie jest ona matką dziecka (jest siostrą ojca dziecka); nie jest opiekunem faktycznym dziecka, gdyż zgodnie z art. 3 pkt 14 u.ś.r., opiekun faktyczny dziecka to osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka – skarżąca nie wystąpiła z takim wnioskiem; nie jest osobą będącą rodziną zastępczą spokrewnioną, gdyż zgodnie z art. 41 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 821), rodzinę zastępczą spokrewnioną tworzą małżonkowie lub osoba, o których mowa w ust. 1 (osoba niepozostająca w związku małżeńskim), będący wstępnymi lub rodzeństwem dziecka; nie jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - w Dziale III Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego został uregulowany obowiązek alimentacyjny. Zgodnie z art. 128 i następnymi tego Kodeksu, obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej, rodzeństwo, małżonków (po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa oraz po orzeczeniu separacji, natomiast w okresie małżeństwa na małżonkach ciąży obowiązek równoznaczny z obowiązkiem alimentacyjnym), powinowatych, ale jedynie w relacji ojczym/macocha - pasierb/pasierbica, osoby związane relacją przysposobienia, krótkotrwale - mężczyznę, którego ojcostwo zostało uprawdopodobnione. Skarżąca nie wchodzi więc do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji M.S.

Skarżąca nie spełnia również przesłanek do otrzymania świadczenia na podstawie art. 17 ust. 1a pkt 1-3, które muszą być spełnione łącznie. Rodzice małoletniego bowiem żyją, są pełnoletni i nie zostali pozbawieni praw rodzicielskich

Zauważenia też wymaga, że ustawodawca ustanowił nie tylko pozytywne przesłanki, których spełnienie daje podstawy do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 – 1b u.ś.r.) ale też negatywne określone w art. 17 ust. 5 u.ś.r. Zgodnie więc z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej. O tym zaś, że małoletni M.S. został umieszczony na czas trwania postępowania w sprawie o zmianę sposobu ograniczenia władzy rodzicielskiej nad małoletnim M.S. poprzez umieszczenie w rodzinie zastępczej, w niespokrewnionej rodzinie zastępczej u K.S. (patrz art. 41 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej), przesądza prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] sierpnia 2019 r., sygn. akt [...]. To zaś powoduje, że w sprawie wystąpiła również negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz skarżącej.

W ocenie Sądu niezasadny jest także zarzut naruszenia art. 32 Konstytucji RP. Z przepisu tego wynika, że wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne (ust. 1) oraz nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny (2). W sprawie niniejszej nie można mówić o jakiejś dyskryminacji, gdyż jak trafnie podniesiono w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 28 listopada 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 193/17, celem omawianych regulacji jest, by osoba zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia w wykonaniu ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania. Nie jest natomiast intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny.

Reasumując, zdaniem Sądu, podniesione w skardze zarzuty okazały się niezasadne, gdyż postępowanie przed organami zostało przeprowadzone w sposób wyczerpujący i należyty, zaś zgromadzony w sprawie materiał oceniono właściwie. Zostały także prawidłowo zinterpretowane, mające zastosowanie w sprawie, przepisy. Sąd nie doszukał się też innych naruszeń przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonych decyzji.

Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 151 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.