Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 5/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2022-01-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Rogalski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędzia WSA Michał Ruszyński po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi B.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Centrum [...] z upoważnienia Wójta Gminy z dnia [...] r., nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej B.R. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...], Dyrektor Centrum Usług Społecznych działając z upoważnienia Wójta Gminy na podstawie art. 104 i art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej w skrócie k.p.a.), art. 2 pkt 2, art. 3 pkt 11 i pkt 23, art. 17 ust. 1 i ust. 1 b, ust. 5 pkt 1 b, art. 29, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 11 ze zm., dalej w skrócie u.ś.r.), § 10 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2017 r., Nr 1466) i obwieszczenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 4 listopada 2020 r. w sprawie kwoty świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2021 (M.P. z 2020 r., poz. 1031) odmówił przyznania B.R. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką – W.R., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Uzasadniając swoją decyzję organ I instancji wskazał, że w dniu 26 maja 2021 r. do Centrum Usług Społecznych – Dział Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych wpłynął wniosek B.R., (reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika) o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną. Jednocześnie pełnomocnik wnioskodawczyni oświadczył, że w celu spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, rezygnuje ona z ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego i wniósł o uprzednie uchylenie aktualnie obowiązującej decyzji ustalającej prawo wnioskodawczyni do specjalnego zasiłku opiekuńczego (tj. decyzji Wójta Gminy z dnia [...] października 2020 r. nr [...]) ze skutkiem na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia niniejszego wniosku, tj. na dzień 30 kwietnia 2021 r. Pełnomocnik wnioskodawczyni wniósł o uchylenie w/w decyzji na końcowym etapie postępowania, po ustaleniu spełnienia przez B.R. wszelkich pozostałych przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, niewstrzymywanie wypłacania specjalnego zasiłku opiekuńczego w okresie procedowania i dokonanie potrącenia tego świadczenia w tym zakresie z przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Z przeprowadzonego w toku postępowania rodzinnego wywiadu środowiskowego wynikało, że wnioskodawczyni oraz osoba wymagająca opieki zamieszkują wspólnie, przy czym W.R. jako osoba niepełnosprawna wymaga całodobowej pielęgnacji i opieki osób drugich ze względu na swoją niepełnosprawność, gdyż jest m.in. osobą sparaliżowaną, leżącą i nie jest w stanie samodzielnie zaspokajać podstawowych potrzeb życiowych takich jak: spożywanie posiłków, higiena osobista, zakup i przyjmowanie leków. Ponadto z poczynionych ustaleń wynika, że na W.R. inne osoby nie ubiegają się i nie mają ustalonego prawa do wcześniejszej emerytury lub świadczenia pielęgnacyjnego, nie ubiegają się i nie mają ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego i nie ubiegają się i nie są uprawnione za granicą do świadczenia o podobnym charakterze. Inni zstępni (pozostałe siedmioro dzieci W.R.) nie wyrażają woli sprawowania całodobowej opieki nad matką i nie posiadają orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Podczas wywiadu środowiskowego wnioskodawczyni złożyła oświadczenie, że jest osobą bierną zawodowo i nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką.

Wnioskodawczyni jest córką osoby wymagającej opieki, tym samym jest osobą zobowiązaną do alimentacji w myśl przepisów Kodeku rodzinnego i opiekuńczego i faktycznie tę opiekę sprawuje. W.R. jest wdową po S.R., zmarłym w 2011 r. i legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wnioskodawczyni nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, a opieka nad niepełnosprawna matką musi być sprawowana codziennie w taki sposób, który uniemożliwia wykonywanie przez opiekuna pracy zarobkowej.

Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego, organ I instancji uznał, że choć wnioskodawczyni zapewnia matce stałą, całodobową opiekę, w wymiarze uniemożliwiającym podjęcie czy też kontynuację pracy zarobkowej, a tym samym, że B.R. spełnia przesłanki art. 17 ust. 1 u.ś.r, to jednocześnie otrzymuje specjalny zasiłek opiekuńczy. Wobec tego nie ma możliwości uzyskania uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego przy jednoczesnym posiadaniu prawa do zasiłku opiekuńczego. Zdaniem organu I instancji wnioskodawczyni, by uzyskać świadczenie korzystniejsze finansowo tj. świadczenie pielęgnacyjne winna wykazać, że z dotychczasowego pobieranego świadczenia zrezygnuje w dniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, czego nie uczyniła i skoro wnioskodawczyni wciąż pobiera zasiłek opiekuńczy i nie zrezygnowała z niego, to organ I instancji uznał, że pomimo braku kwestionowania faktu sprawowania opieki nad matką – działając w myśl obowiązujących przepisów – nie może orzec zgodnie z żądaniem wniosku.

Ponadto choć matka wnioskodawczyni została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe, to niepełnosprawność istnieje od dnia [...] sierpnia 2014 r., tj. powstała powyżej 70. roku życia i w związku z powyższym wnioskodawczyni nie można przyznać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem art. 17 ust. 1 b u.ś.r., uzależniającym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała w wieku dorosłym, tj. po przekroczeniu 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Po wniesieniu przez wnioskodawczynię odwołania, decyzją z dnia [...] września 2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 17 ust. 1, ust. 1 b, ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy wskazał, że ponowne całościowe rozpatrzenie sprawy nie doprowadziło do innych wniosków niż przyjęte przez organ I instancji. Istota sporu w postępowaniu przed organem I instancji ogniskowała się w wokół spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1 b u.ś.r. tj. wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, która to niepełnosprawność, według niekwestionowanych ustaleń, powstała po ukończeniu przez osobę wymagającej opieki wieku określonego w art. 17 ust. 1 b u.ś.r., a w dalszej kolejności wokół przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. tj. przysługiwania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W.R. jako osoba wymagająca opieki i legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ma również innych krewnych spokrewnionych w pierwszym stopniu w linii prostej tj. poza wnioskodawczynią siedmioro innych dorosłych dzieci. Odwołująca, na której spoczywa obowiązek alimentacyjny, jest osobą co do zasady uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego. Po zbadaniu okoliczności dotyczących pozostałej siódemki dzieci W.R. – w osobach J.R., C.R., J.R., A.R., S.R., W.S., A.W., organ ustalił, że poza B.R. pozostałe dzieci osoby wymagającej opieki nie legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności, co więcej – poza dwoma synami osadzonymi w zakładzie karnym, są osobami sprawnymi, pełnoletnimi i będącymi w stanie realizować swój obowiązek alimentacyjny wobec wymagającej opieki matki nie tylko poprzez świadczenia osobiste, ale również poprzez świadczenia pieniężne pozwalające na opłacenie usług opiekuńczych realizowanych albo przez odwołującą albo przez inną osobę. Zdaniem organu II instancji dla istoty rozpatrywanej sprawy oznacza to, że obecność dzieci osoby wymagającej opieki, ich pełnoletniość i brak legitymowania się przez nie orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności wyłącza uprawnienie B.R. do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad matką. Dzieci W.R. są obciążone wobec niej obowiązkiem alimentacyjnym i wobec co najmniej piątki z nich (z wyłączeniem dwóch synów osadzonych w zakładzie karnym) nie zostało wykazane, że niemożliwe jest realizowanie obowiązku alimentacyjnego. Dzieci te osiągają dochody i mają obowiązek opieki, bądź zorganizowania opieki nad swoją matką. Zdaniem organu odwoławczego opieka ta nie musi przybrać formy czysto faktycznej, polegającej na bezpośrednim wykonywaniu czynności pielęgnacyjnych bądź czysto finansowej, sprowadzającej się do opłacania innych osób, aby taką opiekę sprawowały. Może ona mieć również charakter mieszany. W ustalonych okolicznościach są one w stanie się porozumieć i zorganizować opiekę matce we własnym zakresie.

Organ odwoławczy wskazał, że na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby pozostającej pod jego opieką nie powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej do 25 roku życia. Z uwagi na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 nie jest bowiem dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność została stwierdzona powyższym orzeczeniem TK.

Co do zbiegu ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego i ewentualnego uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, to jest w zakresie przesłanki uregulowanej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r., w ocenie składu orzekającego Kolegium nie jest to ostatecznie przesłanka usprawiedliwiająca odmowę przyznania odwołującej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, o ile byłyby spełnione pozostałe przesłanki. Pomimo, że strona nie może otrzymać dwóch świadczeń w postaci świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego za ten sam okres, to istnieje możliwość wyrównania różnicy między już wypłaconym świadczeniem a świadczeniem korzystniejszym dla strony przyznanym zgodnie z jej wyborem, z zachowaniem zasady określonej w art. 24 ust. 2 u.ś.r., tj. od miesiąca, w którym wpłynął wniosek wraz z wymaganymi dokumentami.

Na powyższą decyzję SKO B.R., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. zarzucając naruszenie:

1. prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

a) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych:

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia w/w dyspozycji podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga – w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej;

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącej a sprawowaniem przez nią opieki nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje;

2. przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad matką, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu skarżącej.

Wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych i o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej p.p.s.a.), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a. W myśl cytowanego art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym złożyła skarżąca, przy czym organ wyraził zgodę na rozpoznanie sprawy w tym trybie, nie żądając przeprowadzenia rozprawy.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie była decyzja SKO utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą B.R. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką – W.R., legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Jak wynika z uzasadnienia decyzji Kolegium, zasadniczą przyczyną powyższej odmowy był fakt, iż W.R. ma również (poza skarżącą B.R.) innych krewnych spokrewnionych w pierwszym stopniu w linii prostej, tzn. dorosłe dzieci, nie legitymujące się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności, w równym stopniu co skarżąca obciążone obowiązkiem alimentacyjnym wobec matki, w ocenie Kolegium będące w stanie realizować swój obowiązek alimentacyjny nie tylko poprzez świadczenia osobiste, ale również poprzez świadczenia pieniężne pozwalające na sfinansowanie opieki, czy też w sposób mieszany. Zdaniem Kolegium okoliczność ta wyłącza uprawnienie strony do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad matką – legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W sprawie nie zostało wykazane, że niemożliwe jest realizowanie obowiązku alimentacyjnego. Kolegium stoi na stanowisku, że w ustalonych okolicznościach dzieci W.R. są w stanie się porozumieć i zorganizować opiekę matce we własnym zakresie, zgodnie ze spoczywającym na nich obowiązkiem wynikającym z przepisów KRiO.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 u.ś.r. W myśl tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W odniesieniu do tej regulacji (a w szczególności do pkt 4 cytowanego przepisu) wskazać należy, iż katalog negatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zawiera art. 17 ust. 5 u.ś.r. Ani w tej regulacji, ani w innych przepisach u.ś.r., nie uzależniono pozytywnego rozpatrzenia wniosku pochodzącego od zstępnego osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności od uprzedniego ustalenia, czy pozostali zstępni, spokrewnieni tak jak skarżąca w pierwszym stopniu, są w stanie sprawować opiekę – osobistą lub finansową – nad niepełnosprawnym rodzicem. Stąd też w ocenie Sądu w realiach niniejszej sprawy nie ma podstaw do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że osoba ubiegająca się o to świadczenie ma rodzeństwo, na którym w równym stopniu spoczywa obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnosprawnej. Rzeczą organów winno być jedynie ustalenie, czy wnioskodawczyni zrezygnowała z zatrudnienia w bezpośrednim związku ze sprawowaniem opieki nad wymagającą tego matką. W niniejszej sprawie poza sporem jest, że skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, wykonując w tym zakresie wszystkie niezbędne czynności. Ze znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia [...] lipca 2021 r. jednoznacznie wynika, że opiekę nad niepełnosprawną W.R. sprawuje jej córka, która wykonuje wszystkie czynności w tym zakresie. Pracownik potwierdził przy tym stałe i należyte wykonywanie tej opieki. Ponadto skarżąca, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, podała w toku postępowania, że zamieszkuje wraz z niepełnosprawną matką i jest jedyną osobą, która opiekę tę stale sprawuje. W związku z tym nie pracuje zawodowo i nie może podjąć zatrudnienia. Wyjaśniła też, że jej rodzeństwo nie wyraża woli sprawowania całodobowej opieki nad matką. W piśmie z dnia [...] czerwca 2021 r. pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, iż rodzeństwo skarżącej nie może tego czynić z racji zamieszkiwania w znacznej odległości od miejsca zamieszkania matki, jak również ze względu na konieczność sprawowania opieki nad swoimi dziećmi (pomijając dwóch braci skarżącej przebywających w zakładzie karnym). Skarżąca jest jedyną osobą z kręgu krewnych W.R., będąca w stanie sprawować nad nią stałą oraz całodobową opiekę.

Z tak zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika jednoznacznie, że skarżąca jest osobą należącą do kręgu zobowiązanych względem matki do alimentacji w pierwszej kolejności i jako zstępna (córka) bezsprzecznie realizuje obowiązek opieki nad wymagającą tego W.R.. Następstwem tego jest rezygnacja skarżącej z zatrudnienia i niepodejmowanie pracy zarobkowej. Jako nieuprawnioną na tle art. 17 ust. 1 u.ś.r. Sąd uznał wykładnię tej regulacji sprowadzającą się do odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zstępnego sprawującego opiekę z uwagi na fakt, że obowiązek alimentacyjny wobec osoby wymagającej opieki spoczywa również na innych zstępnych spokrewnionych z tą osobą w pierwszym stopniu. Taka wykładnia omawianego przepisu mogłaby doprowadzić do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedynej osoby mogącej faktycznie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym. Byłoby to sprzeczne z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej oraz wynikającą z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP zasadą szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Stanowiłoby to również wprowadzenie dodatkowej, nieznanej przepisom u.ś.r. przesłanki wyłączającej możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W świetle art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. okoliczność ustalenia czy są inne osoby na których ciąży obowiązek alimentacyjny mogące sprawować opiekę miałoby znaczenie, jeżeli wnioskodawczyni nie należałaby do kręgu osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną. Obowiązek alimentacyjny obciąża w tym samym wymiarze wszystkie osoby spokrewnione w tym samym stopniu, zaś przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jednej osobie spośród wszystkich zobligowanych do świadczenia alimentacyjnego jest możliwe, jeżeli pozostałe osoby obiektywnie nie są w stanie ze swoich obowiązków się wywiązać.

Dodatkowo należy zwrócić uwagę, iż powołane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji orzeczenia sądowe wspierające argumentację organu, zostały wydane w innych stanach faktycznych. Pierwszy z tych wyroków (wyrok WSA w Olsztynie z 22 października 2019 r., II SA/Ol 642/19, omyłkowo przywołany w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jako I SA/Ol 642/19) dotyczył sytuacji, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiegał się wprawdzie zstępny osoby niepełnosprawnej, ale osoba ta pozostawała w związku małżeńskim, przy czym jej małżonek nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei drugie orzeczenie (wyrok NSA z 18 lipca 2012 r., I OSK 198/12) dotyczyło sytuacji, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiegała się wnuczka osoby niepełnosprawnej, gdy tymczasem osoba ta miała dzieci, z których przynajmniej jedno mogło sprawować nad nią opiekę.

Analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego wskazuje, iż organ ten nie uznał za negatywną przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego okoliczności wieku powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 1b u.ś.r.) podzielając oparte na orzecznictwie sądowym stanowisko, iż z uwagi na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność została stwierdzona powyższym wyrokiem (por. wyrok NSA z 26 kwietnia 2019 r., I OSK 8/19, wyroki WSA w Rzeszowie z 11 kwietnia 2018 r., II SA/Rz 298/18, WSA w Szczecinie z 19 czerwca 2019 r., II SA/Sz 450/19, WSA w Łodzi z 16 czerwca 2020 r., II SA/Łd 303/20). Kolegium nie uznało również za podstawę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. SKO zgodziło się w tym zakresie z poglądem, iż wprawdzie strona nie może otrzymać dwóch świadczeń w postaci świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego za ten sam okres, jednakże istnieje możliwość wyrównania różnicy między już wypłaconym świadczeniem a świadczeniem korzystniejszym dla strony przyznanym zgodnie z jej wyborem. Prawo wyboru świadczeń na podstawie art. 27 ust. 5 u.ś.r. dotyczy także świadczeń już przyznanych, a więc gdy ostateczna decyzja je przyznająca została już wykonana. Istnieje przy tym możliwość zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznych z mocą wsteczną, o ile następuje to za zgodą lub na korzyść zainteresowanego. Nawet zatem w przypadku, gdy na dany okres przyznano wcześniej, a nawet pobrano specjalny zasiłek opiekuńczy, co do zasady nie wyklucza to przyznania następnie w uzasadnionym przypadku na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, o ile zostanie zapewnione, że nie dojdzie do kumulatywnego pobrania tych świadczeń za ten sam okres (wyrok NSA z 13 kwietnia 2018 r., I OSK 82/18). W konsekwencji zatem, pomimo że strona nie może otrzymać dwóch świadczeń za ten sam okres, to jednak istnieje możliwość wyrównania różnicy między świadczeniem już wypłaconym, a świadczeniem korzystniejszym dla strony, przyznanym zgodnie z jej wyborem, z zachowaniem zasady określonej w art. 24 ust. 2 u.ś.r., tzn. od miesiąca, w którym wpłynął wniosek wraz z wymaganymi dokumentami.

W świetle powyższego, w szczególności z uwagi na spełnienie przez skarżącą przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., przy braku w ocenie Sądu przesłanki negatywnej w związku z faktem posiadania przez nią rodzeństwa, na którym również spoczywa obowiązek alimentacyjny wobec matki, uznać należało, iż w niniejszej sprawie wypełnione zostały materialnoprawne warunki przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Oznacza to, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzająca ją decyzja Dyrektora Centrum Usług Społecznych z upoważnienia Wójta Gminy z dnia [...] sierpnia 2021 r., nr [...], zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, tj. wspomnianego art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., przy czym decyzja organu I instancji – również z naruszeniem art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1b u.ś.r., które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji zaskarżona decyzja Kolegium oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w związku z art. 135 p.p.s.a., o czym orzeczono w pkt I wyroku.

Rozpoznając ponownie sprawę organy zobowiązane będą do uwzględnienia powyższych wskazań zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a., tzn. w ustalonych okolicznościach niniejszej sprawy do rozpatrzenia wniosku skarżącej zgodnie z przedstawioną przez Sąd wykładnią art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Nadto – przy czym dotyczy to w szczególności organu I instancji, gdyż Kolegium zajęło w tym zakresie stanowisko zgodne z obecną linią orzeczniczą – sprawa winna zostać rozpoznana z pominięciem art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż przepis ten wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z tym nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność została stwierdzona powyższym wyrokiem. Nadto sprawa winna zostać rozpoznana z uwzględnieniem wynikającej z art. 27 ust. 5 u.ś.r. możliwości wyboru przez osobę uprawnioną świadczenia korzystniejszego oraz z uwzględnieniem wyrównania różnicy między świadczeniem już wypłaconym, a świadczeniem korzystniejszym dla strony, przyznanym zgodnie z jej wyborem, z zachowaniem zasady określonej w art. 24 ust. 2 u.ś.r. (z uwagi na fakt, że we wniosku z dnia [...] maja 2021 r. skarżąca dokonała wyboru świadczenia pielęgnacyjnego, rezygnując z ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego).

Zawarte w pkt II wyroku rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania znajduje oparcie w treści art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.).