Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 290/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2021-02-17 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6135 Odpady
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok w całości.
Powołane przepisy: article: art. 33, art. 179a, art. 200, art. 205
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka- Trzebiatowski Asesor WSA Jarosław Piątek Protokolant Referent Katarzyna Zarychta po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2021 r. ze skargi kasacyjnej R Spółka jawna od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 16 września 2020 roku sygn. akt II SA/Go 290/20 w sprawie ze skargi R Spółka jawna na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr : [...] w przedmiocie nakazu usunięcia odpadów I. uchyla zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 16 września 2020 roku sygn. akt II SA/Go 290/20, II. oddala skargę, III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej R Spółka jawna kwotę 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r. Nr [...], na podstawie art. 62 i 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 19 i art. 26 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 roku o odpadach ( Dz. U. z 2019 r. poz. 701, dalej – u.o.o.) w zw. z § 3 Rozporządzenia Ministra Klimatu z dnia 2 stycznia 2020 roku w sprawie katalogu odpadów (Dz. U. z 2020 r., poz. 10) Wójt Gminy: 1. nakazał z urzędu spółce "R" Spółka Jawna, jako posiadaczowi nielegalnie składowanych na terenie działek o numerach ewidencyjnych: [...], odpadów o kodach 16 01; 16 01 03; 16 01 19; 16 01 20; 16 01 22; 16 01 99; 17 01 01; 17 01 02; 17 01 03; 17 01 07; 17 01 80; 17 02 01; 17 02 02; 17 02 03; 17 03 80; 17 04 10; 17 08 02; 17 09 04; płyty faliste azbestowo-cementowe o zawartości 10-13 % do pokryć dachowych oraz płyty prasowane- płaskie o zawartości 10-13 %, - kod odpadu powstającego z wyrobu 17 6 05 zgodnie z przepisami obowiązującego w tym zakresie prawa; 2. ustalił 12 - miesięczny okres wykonania obowiązku, o którym mowa w pkt. 1 począwszy od dnia, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna; 3. określił sposób usunięcia odpadów poprzez ich przekazanie do instalacji przetwarzania odpadów w celu odzysku lub unieszkodliwienia, zgodnie z obowiązującymi zasadami postępowania z odpadami i wymogami ochrony środowiska określonymi w przepisach prawa, w szczególności w art. 17 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 roku o odpadach oraz przedłożenie do Urzędu Gminy kopii kart przekazania odpadów ze wskazaniem ich ilości, daty przekazania oraz nazwy odbiorcy w terminie 7 dnia od daty jednorazowego i całkowitego wykonania nałożonego na stronę obowiązku. W przypadku usuwania odpadów w sposób sukcesywny w okresie nałożonego obowiązku należy każdorazowo przedkładać kopię karty przekazania stanowiącej potwierdzenie częściowego wykonania prac w terminie 7 dni od daty ich usunięcia.

Od powyższej decyzji Wójta Gminy dnia [...] stycznia 2020 roku nr [...] spółka R" Spółka Jawna wniosła odwołanie.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławczego utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Wójta Gminy z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...].

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał na treść art. 26 ust. 1 i 2 u.o.o., zgodnie z którym podmiotem zobowiązanym do usunięcia odpadów jest ich posiadacz. Zgodnie definicją legalną pojęcia "posiadacz odpadów" ustaloną w art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o. posiadaczem odpadów jest wytwórca odpadów lub osoba fizyczna, osoba prawna oraz jednostka organizacyjna nieposiadającą osobowości prawnej będąca w posiadaniu odpadów. Domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Ustawa o odpadach nie zawiera definicji pojęcia "władającego powierzchnią ziemi". Pojęcie to definiuje natomiast ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2019 r. poz. 1396), zwanej dalej "p.o.ś." Stosownie do art. 3 pkt 44 p.o.ś. pod pojęciem "władającego powierzchnią ziemi" rozumie się właściciela nieruchomości, a jeżeli w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej na podstawie ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne, ujawniono inny podmiot władający gruntem - podmiot ujawniony jako władający". Za zastosowaniem powyższej definicji na gruncie ustawy o odpadach przemawia wykładnia systemowa. Domniemanie, iż władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości zostało wprowadzone przez ustawodawcę w celu uniknięcia sytuacji, gdy brak jest podmiotu odpowiedzialnego za umieszczenie odpadów na nieruchomości (wytwórcy odpadów). Tym samym, domniemanie to może być obalone w przypadku, kiedy możliwe jest ustalenie podmiotu odpowiedzialnego za składowanie odpadów. W konsekwencji oznacza to, że władający powierzchnią ziemi może się zwolnić z odpowiedzialności za odpady tylko w jeden sposób - wykazując, że odpadem włada lub władał faktycznie inny podmiot, czyli wskazać wyraźnie na innego posiadacza odpadów (por.: W. Radecki, Ustawa o odpadach Komentarz, Warszawa 2008, s. 327, oraz wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 grudnia 2007 r. w sprawie II OSK 1721/06, z dnia 26 września 2013 r. w sprawie II OSK 330/12). W świetle definicji ustawowej "posiadacza odpadów" zobowiązanym do usunięcia odpadów zdeponowanych w miejscu nieprzeznaczonym do ich magazynowania i składowania jest przede wszystkim wytwórca odpadów, bądź osoba fizyczna, która jest w posiadaniu odpadów. Powołując się na orzecznictwo sądowe Kolegium stwierdziło, że adresatem obowiązku i nakazu uregulowanego w art. 26 ust. 1 i 2 u.o.o. jest aktualny posiadacz odpadów, a nie "najwcześniejszy znany posiadacz odpadów". Dalej Kolegium podało, że w świetle zgromadzonych w niniejszej sprawie dowodów z oględzin przeprowadzonych na działkach o numerach ewidencyjnych [...] w dniu [...] listopada 2019 r., opinii biegłego z dnia [...] listopada 2019 r. i z dnia [...] czerwca 2018 r. oraz dokumentacji fotograficznej nie budzi wątpliwości, iż Wójt Gminy zobligowany był do nałożenia nakazu usunięcia odpadów ze wskazanych nieruchomości, albowiem ziściły się przesłanki przewidziane w art. 26 ust. 2 u.o.o. W ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo wykazał, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, że Spółka będąc właścicielem działek o numerach ewidencyjnych: [...], jest również posiadaczem nielegalnie składowanych na tych działkach odpadów o kodach 16 01; 16 Oł 03; 16 01 19; 01 20; 16 01 22; 16 01 99; 17 01 01; 17 01 02; 17 01 03; 17 01 07; 17 01 80; 17 02 01; 17 02 02; 17 02 03; 17 03 80; 17 04 10; 17 08 02; 17 09 04; tj. płyty faliste azbestowo-cementowe o zawartości 10-13 % azbestu do pokryć dachowych oraz płyty prasowane - płaskie o zawartości 10-13 % azbestu, - kod odpadu powstającego z wyrobu 17 06 05. W ocenie Kolegium, zaliczenie wskazanych przedmiotów do odpadów w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 6 u.o.o. nie budzi wątpliwości, podobnie jak ich klasyfikacja poczyniona przez organ I instancji. Ustalenia te zostały dokonane w oparciu o opinię biegłego z dnia [...] czerwca 2018 r. i potwierdzone następnie w opinii biegłego z dnia [...] listopada 2019 r. Powyższe ustalenia są zgodne z przepisami rozporządzenia Ministra Klimatu z dnia 2 stycznia 2020 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz. U. z 2020 r. poz. 10). Dalej organ zauważył, że z akt sprawy wynika co prawda, iż właścicielem działek oznaczonych numerami ewidencyjnymi [...] był pierwotnie (do stycznia 2011 r.) L.K.. Z akt sprawy wynika jednak również, że wskazane nieruchomości nabyte zostały w postępowaniu egzekucyjnym w 2011 r. przez wspólników skarżącej. Następnie prawo własności w.w. działek zostało wniesione tytułem wkładu wspólników do Spółki umowami przeniesienia własności nieruchomości zawartymi w formie aktów notarialnych (vide : akt notarialny Rep. A nr [...] z dnia [...].12.2011 r., akt notarialny Rep. A nr [...] z dnia [...].12.2011 r.). Dalej organ II instancji zauważył, że z akt spraw wynika, iż decyzją Starosty z dnia [...] stycznia 2011 r., znak: [...] wydaną w związku z wnioskiem Spółki dotyczącej połączenia działek o nr ewid. [...], wprowadzono do operatu ewidencji gruntów i budynków zmianę wynikającą ze scalenia działek o numerach ewidencyjnych [...] w działkę o numerze ewidencyjnym nr [...]. Z kolei decyzją z dnia [...] marca 2012 r., znak: [...] Wójt Gminy na wniosek Spółki zatwierdził projekt podziału nieruchomości oznaczonej numerem ewidencji gruntów [...], w wyniku którego powstało 21 działek o numerach ewidencyjnych od [...] pod warunkiem ustanowienia służebności drogowej lub sprzedaży wewnętrznej drogi dojazdowej dz. nr [...] na rzecz nabywców wydzielonych działek. Nadto, decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. znak: [...] Wójt Gminy zatwierdził projekt podziału działki położonej w miejscowości [...] oznaczonej numerem ewidencyjnym [...], w wyniku którego powstało pięć działek o numerach ewidencyjnych [...] pod warunkiem sprzedaży działek oznaczonych numerami od [...] odpowiednio na rzecz właścicieli działek oznaczonych numerami ewidencyjnymi od [...]. Co więcej fakt, że to Spółka jest właścicielem nieruchomości gruntowych tj. działek o numerach ewidencyjnych : [...] potwierdza również znajdujący się w aktach sprawy wypis z ewidencji gruntów Starosty z dnia [...].06.2018 r.,a powyższe ustalenia nie były kwestionowane przez Spółkę w toku postępowania. Dalej, w ocenie Kolegium, w przedmiotowej sprawie należy wskazać, że Spółka nie obaliła domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.oo., dotyczącego zwolnienia z odpowiedzialności za odpady. Kolegium podkreśliło, że ciężar przeprowadzenia dowodu celem obalenia domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.oo. spoczywa przy tym na władającym powierzchnią ziemi, którym w niniejszej sprawie jest Spółka. Jak wcześniej podano, władający powierzchnią ziemi może się zwolnić z odpowiedzialności za odpady tylko w jeden sposób, wykazując, iż odpadem włada lub władał, faktycznie inny podmiot, czyli wskazać wyraźnie na innego posiadacza odpadów. Tak więc obowiązek usunięcia odpadów ciąży na posiadaczu odpadów, a jego odpowiedzialność oparta jest na obiektywnym fakcie zalegania odpadów w miejscu do tego nieprzeznaczonym (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 marca 2019 r. w sprawie II OSK 816/18, LEX nr 2651027). Kolegium wskazało, że z akt sprawy wynika, iż skład ilościowy i przedmiotowy zdeponowanych odpadów na przedmiotowych nieruchomościach zmieniał się na przestrzeni łat. Organ stwierdził, że Spółka nie obaliła domniemania, co do pozostałych odpadów zwiezionych i znajdujących się na działkach o numerach ewidencyjnych [...] poprzez wskazanie ich wytwórcy. Jak wynika z akt sprawy porównanie składu i rodzaju zdeponowanych odpadów w sposób bezsprzeczny wskazuje na to, iż na w.w. nieruchomościach stanowiących własność Spółki w ostatnich latach uległ on zasadniczej zmianie, zarówno rodzajowej, jak i ilościowej. Należy zaznaczyć, że ze znajdującej się w aktach sprawy opinii biegłego z kwietnia 2008 r. sporządzonej dla Prokuratury Rejonowej, w prowadzonym postępowaniu przygotowawczym w sprawie o sygn. akt: [...] wynika, iż w 2008 r. na działkach nr [...] (a więc stanowiących przedmiot niniejszego postępowania) znajdowały się odpady w postaci: osłonek i izolacji kabli, papieru parafinowanego, kartonu smołowego i sznura smołowanego oraz kartonu zwykłego. W.w. materiały zalicza się do odpadów kategorii Q8 tj. stanowiących pozostałość z procesów przemysłowych. Niezależnie od powyższego stwierdzono również występowanie innych substancji powstałych w wyniku działalności człowieka tj. odpady folii polietylenowej, papierów, linków z tworzywa sztucznego, gruzu, zużytych opon i innych. Na podstawie treści opinii szacowana powierzchnia zajmowana przez ww. składowisko odpadów wynosiła ok. 900 m2, a wysokość hałdy wahała się między 1 do 2 metrów, miejscami 2,5 metra. Dodatkowo w opinii ujawniono, że w skutek pożarów, które miały miejsce na terenie ww. działek większa część składowanych tam kartonów smołowanych, sznurów smołowanych i papieru parafinowanego uległa spaleniu. Wskazano, że pożar z 2000 r. spowodował spalenie ok. 2/3 nagromadzonych na nim odpadów. Zgodnie z treścią opinii, "obecne oględziny składowiska wykazały, że spalone i nadtopione resztki przykryte są świeżą warstwą kabli i innych odpadów tj. osłonki i izolacje kabli, papier parafinowany, karton smołowy, sznur smołowany, karton zwykły". W opinii biegłego uzupełniającej z dnia [...] listopada 2019 r. podtrzymano w całości opinię biegłego wydaną w dniu [...] czerwca 2018 r. w której podano, że po przeprowadzeniu stosownych oględzin stwierdzono zaleganie na działkach o numerach ewidencyjnych [...] następujących odpadów z grupy 16 i 17 tj. osłonki i izolacje kabli; zużyte lub nienadające się do użytkowania pojazdy; odpady z demontażu, przeglądu i konserwacji pojazdów; odpady betonu i gruzu betonowego z rozbiórek i remontów; zmieszane odpady z betonu, gruzu ceglanego, odpadowych materiałów ceramicznych i elementów wyposażenia; odpadowych materiałów ceramicznych i elementów wyposażenia; tworzyw sztucznych; szkła; zużytych opon; odpadowej papy; materiały budowlane zawierające gips; usunięte tynki, tapety, okleiny; zmieszane odpady z betonu, gruzu; zmieszane odpady z budowy, remontów i demontażu inne niż wymienione; tworzywa sztuczne; płyty faliste azbestowo-cementowe o zawartości 10-13% azbestu do pokryć dachowych oraz płyty prasowane -płaskie o zawartości 10-13% azbestu; drewno; osłonki i izolacje kabli. Biegły w opinii z [...] czerwca 2018 r. wykazał nadto, że łączne pole powierzchni działki zajętych przez odpady wynosi 4.097 m2, a objętość odpadów zdeponowanych to 7.027,55 m3. W opinii tej wskazano, że co więcej wysokość składowanych hałd wynosi w zależności od działek i rodzajów składowanych odpadów od 1-3,5 metrów. Dodatkowo w opinii uzupełniającej z dnia [...] listopada 2019 r. wskazano na nowe, nie zauważone wcześniej, ogniska odpadów na nieruchomościach. Jak wynika z akt sprawy pomiędzy kwietniem 2008 r., a kwietniem 2018 r. i następnie listopadem 2019 r. powierzchnia składowanych odpadów wzrosła o 3.197 m2. Organ słusznie podał, że wytwórcą ujawnionej różnicy nie był L.K. - w tym okresie przebywał już na stałe w Wielkiej Brytanii. Co więcej Kolegium zauważa, że z akt sprawy w tym z opinii biegłego z dnia [...] czerwca 2018 r. i wniosku kuratora zawodowego o zwolnieniu skazanego od dozoru z dnia [...].08.2013 r. skierowanego do Sądu Rejonowego Wydział Wykonania Orzeczeń wynika, iż kupując działki od L.K., nowi właściciele posiadali wiedzę na temat ciążącego na nich obowiązku usunięcia szkodliwych odpadów, a pomimo to nabyli od niego wskazane w orzeczeniu Sądu działki (vide: strona 5 opinii biegłego z dnia [...] czerwca 2018 r.). Wójt Gminy prawidłowo podkreślił, że znajdujące się aktualnie na działkach odpady nie korespondują ilościowo i strukturalnie z tymi, które znajdowały się na działkach, gdy ich właścicielem był L.K.. Należy bowiem stwierdzić, że porównanie treści trzech opinii biegłego wykazało, że pozostałość odpadów po działalności L.K. stanowią osłonki i izolacje kabli. Z kolei w opinii biegłego z 2018 r., oraz tym samym i w aktualnej brak jest odpadów w postaci: papierów parafinowanych, kartonów smołowych, sznurów smołowanych i kartonów zwykłych. Słusznie organ podał, że brak jest również odpadów folii polietylenowej oraz papierów. Z oględzin które odbywały się na działkach w latach 2012-2015 wynika, że nastąpiło zmniejszanie się ilości zdeponowanych odpadów w stosunku do tej zaobserwowanej w 2008 r. Podkreślić zatem należy, że odpady te musiały zostać nawiezione w okresie późniejszym, co zresztą wynika z opinii biegłego z dnia [...] października 2019 r. i z dnia [...] czerwca 2018 r. stwierdzając jednoznacznie, iż ujawnione podczas oględzin odpady z grupy 16 i 17 znajdujące się na działkach nr [...] zostały przywiezione w roku 2017 i 2018. Z w.w. opinii biegłego wynika także, że na ten fakt wskazują ślady po pojazdach, które dowiozły na ww. działki odpady. Przyjąć zatem należy, że większość odpadów znalazła się na działkach w momencie, w którym nieruchomości te stanowiły własność Spółki, a wcześniej poszczególnych jej wspólników i dalej, mając na względzie twierdzenia zawarte w opinii z dnia [...] listopada 2019 r., ich ilość sukcesywnie się zwiększała tworząc nowe ogniska. W związku z powyższym stwierdzić należy, że organ I instancji prawidłowo ustalił, iż posiadaczem odpadów znajdujących się na działkach o numerach ewidencyjnych [...] jest Spółka i że ona, zgodnie z regulacją zawartą w ustawie o odpadach winna być adresatem obowiązku w zakresie usunięcia nielegalnie składowanych odpadów.

Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2020 r. spółka "R" Spółka Jawna, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:

I. przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy:

1) art. 7 w zw. z art. 10 § 1, art. 77 § 1 oraz 107 § 3 K.p.a., polegających na zaniedbaniu obowiązku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego oraz dowolnej ocenie dowodów niezbędnych do rzetelnego rozpatrzenia niniejszej sprawy co do jej istoty; w szczególności poprzez:

pominięcie przesłuchania przedstawiciela spółki w charakterze strony, w szczególności na okoliczność:

zakresu prowadzonej działalności, w kontekście ustalenia wytwórców poszczególnych odpadów objętych obowiązkiem określonym w decyzji organu I instancji,

przyczyn braku ogrodzenia nabytych przez spółkę działek, w kontekście możliwości zabezpieczenia nieruchomości przed porzucaniem dodatkowych odpadów przez osoby trzecie,

elementu wolutantywnego (woli) posiadania odpadów znajdujących się na działkach należących do spółki, w kontekście ustalenia faktycznego posiadacza odpadów w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy od odpadach,

brak precyzyjnego ustalenia ilości (wagi, rozmiaru, objętości) poszczególnych odpadów podlegających usunięciu,

brak ustalenia przyczyn niewykonania orzeczonego w wyroku Sądu Rejonowego w sprawie [...] wobec L.K. środka karnego w postaci nakazu usunięcia składowanych na działkach nr [...], osłonek i izolacji kabli, papieru parafinowanego, kartonu smołowego, sznura smołowego i kartonu zwykłego zaliczanych do opadów kategorii Q8.

d)art. 8 w zw. z art. 11 K.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób podważający świadomość prawną obywateli, w szczególności poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu rozstrzygnięcia do argumentów wskazywanych przez Spółkę w odwołaniu do zaskarżonej decyzji wskazujących na liczne uchybienia organu gminy w działaniach podejmowanych wobec poprzedniego właściciela nieruchomości L.K.,

II. przepisów prawa materialnego, które miały wpływ na wynik sprawy:

a) naruszenie art. 26 ust. 1 i 2 w z. z art. 3 ust. 1 pkt 6 i 19 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U z 2020 r. poz. 797 ze zm.) poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że to skarżąca jest posiadaczem odpadów znajdujących się na działkach ujętych w decyzji Wójta Gminy, a tym samym jest obowiązana do ich usunięcia.

III. w przypadku przydania skarżącej statusu posiadacza odpadów – naruszenie przepisów prawa powodującą nieważność wydanej decyzji administracyjnej t.j.:

naruszenie art. 26 ust. 6 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach poprzez brak precyzyjnego określenia nałożonego obowiązku usunięcia odpadów, w szczególności brak dokładnego zdefiniowania ilości (rozmiaru, wagi, objętości, powierzchni) odpadów podlegających usunięciu, skutkujące trwałą niemożnością wykonania wydanej decyzji, o której mowa w art. 156 § 1 pkt. 5 K.p.a.,

naruszenie art. 26 ust. 3a ustawy dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach poprzez wydanie decyzji tylko w stosunku do skarżącej, z pominięciem L.K., który jest co najmniej współposiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości należącej do spółki, co stanowi rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt. 2 K.p.a.

Zgłaszając powyższe zarzuty skarżąca wniosła o:

uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy,

zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz kosztów złożenia pełnomocnictwa.

Ewentualnie wniosła o:

stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy,

zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz kosztów złożenia pełnomocnictwa.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że w organ I instancji poza określeniem rodzaju odpadów oraz sposobu i terminu ich utylizacji nie ustalił przynajmniej szacunkowej wielkości (ilości, wagi, objętości) odpadów podlegających usunięciu. Decyzja administracyjna winna mieć charakter indywidualny i konkretny, tak aby jej adresat bez żadnych wątpliwości mógł wykonać nałożony przez organ obowiązek. Tymczasem organ (pomimo korzystania z wiedzy biegłego) w żaden sposób nie dookreślił nakładanego obowiązku w tym zakresie. Zgodnie z art. 26 ust 6 ustawy o odpadach w decyzji o której mowa w ust. 2 określa się w szczególności: termin usunięcia odpadów, rodzaj odpadów i sposób usunięcia odpadów. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "w szczególności" należy rozumieć, iż przytoczony katalog ma charakter otwarty, co oznacza, iż to od uznania organu i przede od wszystkim okoliczności sprawy zależy sposób dookreślenia wydanej w tym zakresie decyzji. Organ prawidłowo ustalił, że działki, na której są składowane odpady, stanowią w przeważającej większości las, który nie jest ogrodzony i do którego sukcesywnie są dorzucane inne dodatkowe odpady pochodzące m.in. od okolicznych warsztatów samochodowych.

W tym stanie rzeczy z uwagi na specyfikę położenia odpadów oraz brak możliwości ogrodzenia nieruchomości (brak możliwości ogrodzenia lasu, przez który dodatkowo przechodzi droga publiczna), co z kolei powoduje realne prawdopodobieństwo dalszego gromadzenia innych "dzikich odpadów", istnieje duże ryzyko, że wydana w sprawie decyzja będzie miała zastosowania również do opadów, które pojawią się w lesie już po wydaniu decyzji organu I instancji, nawet gdy będzie można ustalić ich posiadacza. Innymi słowy wykonanie decyzji będzie powodować obowiązek wykonywania przez skarżącą również dodatkowych czynności, w postaci usunięcia odpadów, które powstały po dniu jej wydania. W tym sensie decyzja ma charakter blankietowy. Na etapie wykonania będzie się odnosić do wszelkich odpadów o (licznych) kodach wskazanych w jej sentencji, w tym również tych, które nie były objęte postępowaniem poprzedzającym wydanie decyzji.

Jednocześnie nie można pominąć faktu, iż podczas wcześniej przeprowadzonych oględzin, organ I instancji potrafił prawidłowo określić skład ilościowy zdeponowanych odpadów (str. 13 uzasadnienia), chociażby przez określenie powierzchni i wysokości hałdy składowiska.

W konsekwencji skarżąca stwierdziła, że brak określenia ilości odpadów podlegających usunięciu (brak precyzyjności decyzji) powoduje, że zaskarżona decyzja jest niewykonalna i wyczerpane są przesłanki stwierdzenia jej nieważności w oparciu o art. 156 § 1 pkt 5 K.p.a.

Dalej skarżąca wskazała, że zgodnie z art. 26 ust. 3a u.o.o. decyzję, o której mowa w ust. 2 (nakazującą usunięcie odpadów), wydaje się w stosunku do wszystkich posiadaczy odpadów odpowiedzialnych za j gospodarowanie odpadami, o których mowa w ust. 1. Za wykonanie obowiązków wskazanych w decyzji posiadacze odpadów odpowiedzialni są solidarnie. Stąd przy kontrfaktycznym przyjęciu, że to skarżąca jest posiadaczem (wbrew argumentacji zawartej w dalszej części skargi) odpadów określonych w decyzji, należy wskazać, iż wówczas będzie miała miejsce sytuacja, w której organ niewątpliwie błędnie pominął fakt, że L.K. winien uzyskać przynajmniej tytuł współposiadacza znajdujących się na nieruchomości odpadów, co z kolei obligowałoby organ do zastosowania regulacji zawartej w art. 26 ust. 3a u.o.o. O takim stanie rzeczy przesądza przede wszystkim wydany w sprawie VII K 261/08 wyrok karny, który jednoznacznie potwierdza, że L.K. był posiadaczem odpadów jpokablowych. Ustaleniami wynikającymi z tego wyroku Sąd jest związany w oparciu o art. 11 p.p.s.a. Co więcej, nałożony w wyroku obowiązek usunięcia odpadów był wymagalny również po zbyciu nieruchomości, co potwierdzają próby jego wyegzekwowania od skazanego przez uprawione podmioty w tym zakresie. W konsekwencji brak wydania decyzji również w stosunku do L.K. powoduje, iż doszło do rażącego naruszenia prawa poprzez ukształtowane obowiązków stron postępowania sprzecznie z przesłankami wprost określonymi w przepisie prawnym tj. art 26 ust. 3a, który wprost nakazywał wydanie decyzji w stosunku do wszystkich posiadaczy odpadów odpowiedzialnych za gospodarowanie odpadami. W tej sytuacji, w ocenie skarżącej, wyczerpane są przesłania stwierdzenia nieważności decyzji w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

Niezależnie od powyższych zarzutów dotyczących nieważności postępowania, zdaniem skarżącej, w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia uchylenie wydanej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W niniejszej sprawie w toku postępowania dowodowego organ przede wszystkim zaniechał przeprowadzenia dowodu z przesłuchania przedstawiciela spółki w charakterze strony, co stoi w sprzeczności z podstawowymi dyrektywami prawa administracyjnego, a zwłaszcza było kluczowe do ustalenia istotnych dla sprawy faktów, w celu pozyskania dodatkowych informacji niezbędnych do prawidłowego rozpoznania sprawy.

Po pierwsze, organ nie powziął informacji dotyczących zakresu prowadzonej działalności przez spółkę, co pozwoliłoby jednoznacznie ustalić, iż nie mogła być ona wytwórcą jakichkolwiek odpadów znajdujących się na terenie nieruchomości ujętych w decyzji, co ma niebagatelne znaczenie w kontekście ustalenia ich posiadacza. Przedmiotem działalności spółki jest szeroko pojęta gospodarka leśna oraz handel nieruchomościami. Stąd nie sposób przyjąć, że spółka mogłaby być wytwórcą zarówno odpadów pokablowych jak i stale przybywających odpadów komunalnych pochodzących w większości z warsztatów samochodowych i innych podmiotów świadczących tego typu usługi.

Po drugie, pozyskanie dodatkowych informacji o spółce pozwoliłoby również na właściwe ustalenie treści nakładanego obowiązku, w szczególności terminu wykonania decyzji. Jak wynika z danych z Krajowego Rejestru Sądowego obecnie spółka zawiesiła działalność gospodarczą. W rezultacie na dzień dzisiejszy spółka nie posiada środków, które umożliwiły utylizację odpadów zgodnie z wydaną decyzję i w zakreślonym terminie.

Po trzecie, w ramach przesłuchania stron organ I instancji mógłby poczynić istotne ustalenia co do realnej możliwości zabezpieczenia nieruchomości (lasu) przed wwozem odpadów. W szczególności chodzi tu o to, że łączna powierzchnia działek wynosi kilkanaście ha lasu, a dodatkowo las przecina droga publiczna. W rezultacie spółka nie miała i nie ma jakichkolwiek możliwości aby dokonać ogrodzenia nieruchomości.

Po czwarte, i najważniejsze, tylko w drodze przesłuchania stron możliwe było ustalenie, czy skarżąca posiadała wolę posiadania odpadów podlegających usunięciu. Aby bowiem można było kogoś uznać za posiadacza, to muszą zostać spełnione dwie obligatoryjne przesłanki tzw. corpus possesionis (faktyczne posiadanie - przesłanka i obiektywna) oraz animus possidendi (wola posiadania - przesłanka subiektywna). Tylko w ramach przeprowadzenia dowodu z przesłuchania strony możliwe byłoby ustalenie występowania przesłanki woluntatywnej posiadania. Organy obu instancji zaś zaniechały I przeprowadzenia takiego dowodu.

Organ I instancji pomimo dokonywania wcześniejszych ustaleń, zaniechał ostatecznego ustalenia ilości (wagi, rozmiaru, objętości) poszczególnych odpadów podlegających usunięciu, co miało wpływ na treść wydanej w sprawie decyzji Co więcej, z uzasadnienia decyzji wyraźnie wynika, że dotyczy ona również odpadów komunalnych. Zgodnie z przepisami ustawy o odpadach oraz ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U z 2019 r. poz. 2010) w momencie wytworzenia odpadu komunalnego jego właścicielem staje gmina. Tym samym, przyjmując, że część odpadów na działce spółki została wytworzony przez L.K., a część przez i osoby trzecie należałoby bardziej precyzyjnie ustalić jaka część odpadów powinna być zaliczona do określonej kategorii i kto może, a kto nie być ich posiadaczem(współposiadaczem). Organ ograniczył się do ustalenia, iż bezspornie pierwotnym wytwórcą i posiadaczem tzw. odpadów kablowych był poprzedni właściciel nieruchomości L.K., wobec którego wyrokiem Sądu Rejonowego sprawie [...] orzeczono środek karny w postaci nakazu usunięcia składowanych na działkach nr [...], osłonek i izolacji kabli, papieru parafinowanego, kartonu smołowego, sznura smołowego i kartonu zwykłego zaliczanych do opadów kategorii Q8. Ponadto ustalono, iż pomimo nakładanych kar administracyjnych oraz prawomocnego wyroku karnego żadna z instytucji nie była w stawie wyegzekwować nałożonego na niego obowiązku.

Skarżąca wskazała, że zarówno organ administracyjny jak i sąd administracyjny badający legalność wydanej decyzji administracyjnej, są związane ustaleniami treści wyroku wydanego w sprawie karnej. W niniejszej sprawie organ prawidłowo ustalił, że Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia [...] września 2009 r. w sprawie o sygn. akt [...], uznał L.K. za winnego popełnienia czynu z art. 183 § 1 K.k. w związku z czym wymierzył mu karę 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 5 lat. Jednocześnie oddano skazanego pod dozór kuratora oraz zobowiązano go do usunięcia w okresie próby składowanych na działkach [...] osłonek i izolacji kabli, papieru parafinowanego, kartonu smołowego, sznura smołowego i kartonu zwykłego zaliczanych do opadów kategorii Q8. Wyrok ten został utrzymany w mocy przez Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia [...] listopada 2009 r w sprawie o sygn. akt [...].

W ocenie skarżącej ustalenia dokonane w wydanym wyroku karnym, nie powinny, budzić wątpliwości, że doszło do obalenia domniemania wynikającego z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o., w kontekście uznania, że posiadaczem wszelkich odpadów pokablowych jest L.K.. Należy podkreślić, że w wydanej decyzji organ przytacza treść wydanego wyroku karnego, a także wyroki sądów administracyjnych, które wskazują na przesłanki obalenia domniemania posiadacza odpadów. Organ sam stwierdza, iż w niniejszej sprawie bezspornym jest, że wytwórca i posiadaczem odpadów pokablowych jest L.K.. Stąd, zdaniem skarżącej, całkowicie niezrozumiałe jest przypisanie odpowiedzialności za usunięcie odpadów skarżącej, zwłaszcza mając na uwadze orzeczony wobec L.K. środek karny w postaci nakazu usunięcia tych odpadów, który jak ustalono nie został przez niego wykonany w jakiejkolwiek części.

Nie można również uznać, że spółka jest posiadaczem pozostałych odpadów, które pojawiły się po przejęciu nieruchomości od L.K.. Z ustalonego przez organ w sprawie stanu faktycznego, wyraźnie wynika, że odpady te zostały bezpośrednio wwiezione na teren nieruchomości przez osoby trzecie. W wydanej na potrzeby sprawy opinii biegły stwierdza iż "ujawnione podczas oględzin odpady z grupy 16 i 17 znajdujące się na działkach nr [...] zostały przywiezione w roku 2017 i 2018. Na ten fakt wskazują ślady po pojazdach, które dowiozły na w.w działki opady". Organ stwierdził również, że odpady te w znacznej większości pochodzą z warsztatów samochodowych, co także potwierdza fakt, iż chociażby ze względu na swój profil działalności spółka nie mogła być wytwórcą tych odpadów. Skoro więc nie budził wątpliwości organu fakt, że to nie spółka jest wytwórcą przedmiotowych odpadów należało przyjąć, iż domniemanie zostało obalone, a organ powinien przynajmniej podjąć odpowiednie kroki w celu ustalenia podmiotów odpowiedzialnych za ich wytworzeni, będących ich faktycznymi posiadaczami. Domniemanie, o którym mowa w art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o. z całą pewnością nie może powodować sytuacji, w której to właściciel gruntu będzie odpowiadał za wszelkie odpady wwożone przez osoby trzecie, zwłaszcza uwzględniając fakt, iż ze względu na specyfikę nieruchomości (las, przez który przebiega droga publiczna) nie ma możliwości jej odpowiedniego zabezpieczenia przed takimi praktykami.

Niezależnie od powyższego zarówno w przypadku odpadów pozostawionych przez L.K. jak i pozostałych nieustalonych wytwórców organ błędnie ustalił, że doszło do przejścia posiadania odpadów na rzecz skarżącej spółki. W sprawie bezsporne jest, że spółka nie była wytwórcą odpadów ujętych w decyzji organu gminy. Tym samym, aby stała się ona ich posiadaczem, musiałoby dojść do skutecznego przejścia posiadania, tj. ich wytwórcy na rzecz skarżącej.

Skarżąca nie zgadza się z poglądem polegającym na uznaniu, iż władanie odpadami jest równoznaczne z ich posiadaniem. Zgodnie z przyjętą na gruncie prawa cywilnego zasadą, aby faktycznie można było uznać kogoś za posiadacza rzeczy (samoistnego jak i zależnego) muszą łącznie wystąpić dwie przesłanki tj. element obiektywny (corpus possesions), czyli wspomniane władanie, ale również i subiektywny (animus rem sibi habendi).Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy uznać, że organ całkowicie pominął w postępowaniu dowodowym kwestię czy po stronie spółki wystąpiła wola posiadania (animus) odpadów ujętych w decyzji Wójta. Organ zupełnie bezpodstawnie przyjął, że kupując przedmiotową nieruchomość spółka godziła się na objęcie w posiadania znajdujących się na niej odpadów. Tymczasem dla ustalenia woli nie ma żadnego znaczenia okoliczność czy spółka i jej wspólnicy nabywając nieruchomość wiedzieli o znajdujących się tam odpadach. Jednocześnie jak ustalono w zgromadzonym materiale dowodowym już [...] maja 2011 r. (2 tygodnie po przysądzeniu prawa własności) J.O. skierował do L.K. pismo wzywające do usunięcia składowanych odpadów, co jednoznacznie wskazuje, iż po stronie spółki nie było jakiejkolwiek woli objęcia ich w posiadanie. Tym samym nie ulega wątpliwości, że spółka mogła być co najwyżej dzierżycielem odpadów znajdujących na działkach w rozumieniu art. 338 K.c., czyli władała nimi w interesie L.K.. Ta sama sytuacja dotyczy także pozostałych odpadów pozostawionych na działce przez osoby trzecie. Skarżąca nigdy nie wyraziła woli objęcia w posiadanie wwożonych na działki odpadów, co przesądza o braku możliwości nałożenia obowiązku ich usunięcia w oparciu o art. 26 ust. 1 u.o.o.

W kontekście powyższego nie znajduje również uzasadnienia stanowisko organu wskazujące, że nabywając w toku egzekucji sądowej działki, spółka weszła w posiadanie znajdujących się na nich odpadów. W myśl art. 998 i nast. K.p.c. przysądzenie własności jest ostatnim stadium egzekucji z nieruchomości. Jest to akt procesowy, który sąd wydaje z urzędu po uprawomocnieniu się postanowienia o przybiciu. Prawomocne postanowienie o przysądzeniu własności przenosi własność na nabywcę i jest tytułem do ujawnienia na rzecz nabywcy prawa własności w katastrze nieruchomości oraz przez wpis w księdze wieczystej lub przez złożenie dokumentu do zbioru dokumentów. Wraz z przeniesieniem własności nieruchomości na nabywcę przechodzą wyłącznie określone w przepisach Kodeksu cywilnego rzeczy trwale związane z nieruchomością. Zgodnie z art. 191 K.c. własność nieruchomości rozciąga się na jedynie na taką rzecz ruchomą, która została połączona z nieruchomością w taki sposób, że stała się jej częścią składową. Z kolei definicję części składowej nieruchomości zawiera art. 47 § 2 K.c., który stanowi, iż częścią składową rzeczy jest wszystko, co nie może być od niej odłączone bez uszkodzenia lub istotnej zmiany całości albo bez uszkodzenia lub istotnej zmiany przedmiotu odłączonego. Natomiast art. 48 K.c. wskazuje, iż do części składowych gruntu należą w szczególności budynki i inne urządzenia trwale z gruntem związane, jak również drzewa i inne rośliny od chwili zasadzenia lub zasiania. Kodeks Cywilny wprowadza również pojęcie przynależności, za które uznaje się rzeczy ruchome potrzebne do korzystania z innej rzeczy (rzeczy głównej) zgodnie z jej przeznaczeniem, jeżeli pozostają z nią w faktycznym związku odpowiadającym temu celowi.

Z powyższych względów, zdaniem skarżącej, należy stwierdzić że znajdujące się na przejętych przez skarżącą działkach opady, nie stanowią części składowych nieruchomości ani nawet ich przynależności. W konsekwencji zmiana właściciela nieruchomości do jakiej doszło w niniejszej sprawie nie miała żadnego znaczenia dla zmiany statusu właścicielskiego, a nawet posesoryjnego znajdujących się na nieruchomości odpadów. Jednocześnie nie można uznać, iż doszło do przeniesienia posiadania odpadów na rzecz spółki w drodze jakiejkolwiek innej czynności prawnej. Brak jest podstaw do uznania, że za wydaniem zaskarżonej decyzji przemawiał również interes publiczny określony w ustawie o odpadach.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wyrokiem z dnia 16 września 2020 r., na podstawie art. 151 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. oddalił skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2020 r.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że stanowiący podstawę materialnoprawną kwestionowanego obowiązku przepis art. 26 ust. 1 u.o.o. nakłada na podmiot nazwany "posiadaczem odpadów" obowiązek niezwłocznego usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania. W ustępie drugim omawiany przepis art. 26 zobowiązuje wójta (burmistrza, prezydenta miasta), w przypadku zaniechania wykonania obowiązku usunięcia odpadów, do nakazania posiadaczowi odpadów ich usunięcia. Decyzja nakazująca usunięcie odpadów odpowiadać winna warunkom ogólnym przewidzianym art. 107 K.p.a. oraz zawierać elementy wymienione w ustępie 6 - tym art. 26 ustawy o odpadach tj. określać termin usunięcia odpadów, rodzaj odpadów, sposób usunięcia, przy czym wyliczenie w przepisie tym zawarte ma charakter otwarty, na co wskazuje użycie sformułowania "w szczególności". Jednocześnie ustawa o odpadach wprowadziła legalną definicję "posiadacza odpadów". W art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawodawca uznał za "posiadacza odpadów" ich wytwórcę lub osobę fizyczną, osobę prawną oraz jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej będącą w posiadaniu odpadów, przy czym definicja wprowadziła domniemanie, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Analiza słownika pojęć zdefiniowanych ustawą o odpadach wskazuje na zdefiniowanie "wytwórcy odpadów" (art. 3 ust. 1 pkt 32 ), za którego uznaje się każdego, którego działalność lub bytowanie powoduje powstawanie odpadów (pierwotnego wytwórcę odpadów) oraz każdego, kto przeprowadza wstępną obróbkę, mieszanie lub inne działania powodujące zmianę charakteru lub składu tych odpadów, przy czym wytwórcą odpadów powstających w wyniku świadczenia usług w zakresie budowy, rozbiórki, remontu obiektów, czyszczenia zbiorników lub urządzeń oraz sprzątania, konserwacji i napraw jest podmiot, który świadczy usługę, chyba że umowa o świadczenie usługi stanowi inaczej. Ustawa o odpadach nie definiuje natomiast "władającego powierzchnią ziemi", co nakazuje poszukiwanie wyjaśnienia tego pojęcia w innych ustawach stosownie do systemowego kontekstu przepisów każdej ustawy, funkcjonującej w powiązaniu z przepisami innych ustaw tworzących zwarty system powiązanych aktów prawnych. Pojęcie " władającego powierzchnią ziemi" definiuje ustawa z 27 kwietnia 2001r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2012r., poz. 1232 ze zm.) stanowiąc, że jest nim właściciel nieruchomości, a jeżeli w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej na podstawie ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne ujawniono inny podmiot władający gruntem - jest nim ujawniony jako władający.

Domniemanie prawne, że władający powierzchnią ziemi zanieczyszczonej odpadami jest posiadaczem odpadów, a w konsekwencji podmiotem zobowiązanym do ich usunięcia, służy uniknięciu sytuacji niemożności dotarcia do wytwórcy odpadów wymienionego na pierwszym miejscu jako posiadacz odpadów obciążony obowiązkiem ich usuwania z miejsc nieprzeznaczonych do składowania odpadów. Bez wprowadzonego domniemania utrudniona, a nawet niemożliwa, stałaby się realizacja celów ustawy. Celem ustawy jest między innymi określenie środków służących ochronie środowiska, życia i zdrowia ludzi zapobiegających i zmniejszających negatywny wpływ na środowisko oraz zdrowie ludzi, będący następstwem wytwarzania odpadów i gospodarowania nimi (vide: art. 1 ustawy o odpadach). Efektywność realizacji celów ustawy wymaga określenia w sposób właściwy środków chroniących środowisko. Dodać należy, że rozwiązanie prawne polegające na wprowadzeniu domniemania, że posiadaczem odpadów jest między innymi władający powierzchnią ziemi zanieczyszczonej odpadami, nie jest rozwiązaniem nowym. Funkcjonowało ono także pod rządami poprzedniej ustawy o odpadach z dnia 27 kwietnia 2001r. (art. 3 ust. 3 pkt 13 tej ustawy). Wypracowane przy stosowaniu poprzedniej ustawy orzecznictwo sądów administracyjnych jednolicie wskazywało, że obalenie domniemania prawnego mogło nastąpić tylko w jeden sposób, mianowicie poprzez wskazanie że odpadem władał faktycznie inny podmiot (vide: wyroki WSA w Lublinie sygn. IISA/Lu 889/10 i NSA o sygn. II OSK 1721/06 i II OSK 330/12). Również na tle nowej ustawy o odpadach w orzecznictwie wypowiedziany został tożsamy pogląd w kwestii przesłanek obalenia omawianego domniemania prawnego. W tezie wyroku z dnia 27 listopada 2013r. sygn. IISA/Gd 692/13 (Lex nr 1413135), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził, że władający powierzchnią ziemi może zwolnić się z odpowiedzialności za odpady tylko w jeden sposób - wykazując, że odpadem włada lub władał faktycznie inny podmiot, czyli wskazać wyraźnie na innego posiadacza odpadów. Obowiązek usunięcia odpadów ciąży na posiadaczu odpadów, a jego odpowiedzialność oparta jest na obiektywnym fakcie zalegania odpadów w miejscu do tego nieprzeznaczonym. Dla sprawy nie ma zatem znaczenia dowodzenie, że władający powierzchnią ziemi nie wytworzył odpadów, skoro nie prowadzi to do ustalenia tożsamości innego ich posiadacza. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela wypracowaną linię orzecznictwa. Skarżąca będąca właścicielką położonej w [...] nieruchomości o numerach ewidencyjnych [...], na której zalegają odpady, jest ich posiadaczem w rozumieniu ustawy o odpadach, na którym ciąży obowiązek usunięcia odpadów. Obowiązek skarżącej wynika z domniemania prawnego odpowiedzialności władającego powierzchnią ziemi zanieczyszczoną odpadami. Domniemania powyższego skarżąca w toku postępowania nie obaliła. W ocenie Sądu wskazanie na L.K. jako wytwórcę odpadów nie doprowadziło do obalenia domniemania wynikającego z art. 3 pkt 19 ustawy o odpadach. Z akt sprawy wynika bowiem, że na przestrzeni lat zmieniła się ilość oraz rodzaj składowanych odpadów. W 2008 r. na w.w. działkach (po podziale) znajdowały się odpady o kategorii Q8 tj. stanowiące pozostałość z procesów przemysłowych oraz stwierdzono występowanie innych substancji powstałych w wyniku działalności człowieka (m.in. odpady folii polietylenowej, papierów, gruzu, zużytych opon). Szacowana powierzchnia gruntu jaką zajmowały odpady wynosiła wówczas 900 m2. Pożar jaki nastąpił w 2000 r. spowodował spalenie znacznej części zgromadzonych odpadów. Na spalonej warstwie odpadów stwierdzono występowanie świeżej warstwy kabli i innych odpadów. W 2012 r. skarżąca usunęła część odpadów zalegających daną nieruchomość. Oględziny nieruchomości przeprowadzone w 2018 r. wykazały, zaleganie odpadów z grupy 16 i 17 tj. osłonki i izolacje kabli, zużyte lub nie nadające się do użytkowania pojazdy, odpady z demontażu i przeglądu pojazdów, odpady z betonu i gruz betonowy z rozbiórek i remontów, odpadowe materiały ceramiczne i elementy wyposażenia oraz inne. Łączna powierzchnia nieruchomości zajmowana przez odpady w 2018 r. wynosiła wówczas 4.097 m2. Powyższe okoliczności wynikają z opinii biegłych sporządzonych w kwietniu 2008 r., z dnia [...] czerwca 2018 r. oraz z opinii uzupełniającej z dnia [...] listopada 2019 r. Wskazać należy, że L.K. od ok. 2008 r. przebywa na stałe w Wielkiej Brytanii, choruje, jest osobą bezrobotną.

Zdaniem Sądu ocena zgormadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz jego kwalifikacja prawna zostały przez organ orzekający w sprawie przeprowadzone prawidłowo. Wytwórcą ujawnionej różnicy co do ilości i rodzaju odpadów zalegających daną nieruchomość nie mógł być L.K., jednocześnie skarżąca spółka, w celu obalenia domniemania wynikającego z art. 3 pkt 19 u.o.o., nie wskazała podmiotu będącego wytwórcą lub posiadaczem odpadów złożonych w okresie, w którym L.K. w ramach prowadzonej działalności gospodarczej ( tj. lata 1993 – 1995) nie sprowadzał już i nie składał odpadów na danej nieruchomości. Jako chybione należy ocenić wskazanie Gminy jako posiadacza odpadów komunalnych. Podnieść należy, że gmina staje się posiadaczem odpadów komunalnych przekazanych jej w sposób i na zasadach określonych przez przepisy prawa.

Odnosząc się do kolejnego zarzutu skargi Sąd wskazał, że nie jest fizycznie możliwa do przeprowadzenia segregacja i podział odpadów zalegających daną nieruchomość, w zależności od ich rodzaju i daty złożenia. Ponadto zebrany w sprawie materiał dowodowy, w tym przede wszystkim opinie biegłych oraz wynikające z ich treści dane dotyczące struktury oraz okresu składowania odpadów, nie dawał podstaw do wydania w powyższym zakresie formalnego stanowiska w sentencji decyzji.

W tym miejscu wskazać należy, że wprowadzone przez ustawodawcę domniemanie prawne odpowiedzialności za odpady władającego powierzchnią gruntu zanieczyszczonego odpadami, zdejmuje z organów obowiązek dociekania z urzędu, kto był wytwórcą odpadów. Na gruncie rozpatrywanej sprawy oznacza to, że organ nie miał obowiązku prowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia wytwórcy lub posiadacza odpadów składowanych na przedmiotowej nieruchomości na przestrzeni poszczególnych lat. Skoro właściciel gruntu, jako władający powierzchnią ziemi, nie wskazał podmiotu (podmiotów) składających odpady na jego nieruchomości, to organ administracyjny nie był władny do czynienia z urzędu ustaleń w powyższym kierunku. Jak wyżej zaznaczono, w zakresie ustaleń dotyczących posiadacza odpadów, domniemanie z art. 3 pkt 19 u.o.o. przerzuca ciężar dowodu na władającego powierzchnią ziemi. Wskazać przy tym należy, że przytoczona przez skarżącą argumentacja odnosząca się do Gminy jako podmiotu odpowiedzialnego za zaistniały obecnie stan rzeczy na przedmiotowych nieruchomościach skarżącej ma raczej charakter roszczeń odszkodowawczych. Przyjęta w ustawie o odpadach konstrukcja odpowiedzialności za składowanie odpadów zmierza do tego, aby władający powierzchnią ziemi mieli świadomość obowiązku dbałości o porządek na swoich nieruchomościach i odpowiedzialności na zasadzie ryzyka za działania osób trzecich prowadzące do zanieczyszczenia ich nieruchomości.

Z powyższych względów wnioskowane przez skarżącą przeprowadzenie uzupełniającego postępowania wyjaśniającego poprzez przesłuchanie w charakterze świadków wspólników skarżącej spółki na okoliczności wskazane w skardze nie miałoby dla sprawy zasadniczego znaczenia. Wskazać należy, że kwestia ukształtowania danego terenu oraz związanych z tym trudności w jego ogrodzeniu, nie mogą usprawiedliwiać stanu składowania odpadów bez wymaganego zezwolenia i w miejscu do tego nie przeznaczonym, a zatem zanieczyszczania środowiska. Okoliczności te są irrelewantne z punktu widzenia wykładni art. 26 ust. 1 i 2 u.o. W myśl art. 78 § 1 i § 2 kpa żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Organ administracji publicznej może nie uwzględnić żądania (§ 1), które nie zostało zgłoszone w toku przeprowadzania dowodów lub w czasie rozprawy, jeżeli żądanie to dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami, chyba że mają one znaczenie dla sprawy.

Z przytoczonego przepisu wynika, że obowiązkiem organu jest przeprowadzenie zawnioskowanych przez stronę dowodów w sytuacji, gdy strona wskazuje na określone źródło informacji (środek dowodowy) w celu wykazania istotnych dla sprawy okoliczności, przeczących tezie przyjętej przez organ administracji, chyba że wynikają z nich okoliczności już udowodnione lub znane organowi z urzędu.

Podnieść należy, że w rozpatrywanej sprawie skarżąca spółka w toku postępowania nie złożyła formalnego wniosku o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadków w osobach W.R., J.P. i J.O., natomiast jak wyżej zauważono, okoliczności których skarżąca zamierzała dowieść poprzez przeprowadzenie w.w. dowodów, z punktu widzenia przepisów prawa materialnego, nie były dla sprawy istotne, w rozumieniu art. 78 kpa.

Zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca odpowiadają przepisom prawa procesowego, również w toku postępowania poprzedzającego ich wydanie nie naruszono przepisów prawa procesowego w stopniu skutkującym konieczność ich uchylenia. Dopuszczenie jako dowodu w sprawie opinii biegłego sporządzonej w kwietniu 2008 r. na potrzeby postępowania karnego prowadzonego przeciwko L.K. nie narusza procedury administracyjnej, która opiera się na zasadzie otwartego sytemu dowodowego, w myśl której jako dowód należy dopuścić wszystko co nie jest sprzeczne z prawem, a może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy (art. 75 § 1 kpa). Jak wyżej zaznaczono bez wpływu na ocenę legalności zaskarżonej decyzji pozostaje argumentacja skargi odnosząca się do rodzaju i ukształtowania terenu na którym zalegają przedmiotowe odpady, okoliczności te są irrelewantne z punktu widzenia wykładni art. 26 ust. 1 i 2 u.o.

W myśl art. 11 p.p.s.a ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd administracyjny.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2004 r. sygn. akt [...] Sądu Rejonowego Wydział Karny L.K. z został uznany winnym popełnienia czynu z art. 183 § 2 kk. w zw. z art. 12 kk, natomiast wyrokiem z dnia [...] września 2009 r. sygn. akt [...] Sądu Rejonowego Wydział Karny L.K. został uznany winnym popełnienia czynu z art. 183 § 1 kk. Zauważyć należy, że zarzucany oskarżonemu czyny polegające na składowaniu odpadów wbrew przepisom prawa obejmowały okresy kolejno: od 1995 r. do 1997 r. oraz od pażdziernika 2004 r. do stycznia 2008 r. Orzeczone w.w. wyrokami Sądu Rejonowego warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności upłynęły bez zarządzenia jej wykonania.

Treść powyższych wyroków wobec L.K. nie może mieć zasadniczego wpływu na ustalenia dotyczące stanu faktycznego i stanu prawnego analizowanej sprawy. Okoliczność nielegalnego składowania odpadów na danej nieruchomości przez L.K., we wskazanych powyżej okresach czasu, pozostaje bowiem w sprawie poza sporem. Do zagadnienia rodzaju, struktury oraz ilości odpadów składowanych przez L.K. odniesiono się w opinii biegłego sporządzonej na potrzeby postępowania karnego oraz w opinii biegłego sporządzonych w toku niniejszej sprawy administracyjnej. Istota problemu w rozpatrywanej sprawie sprowadza się natomiast do ustalenia aktualnego posiadacza odpadów na w.w. nieruchomości. W wyroku z dnia 4 lutego 2020 r. sygn. akt II OSK 803/18 Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, zgodnie z którym adresatem obowiązku i nakazu uregulowanego w art. 26 ust. 1 i 2 ustawy z 2012 r. o odpadach jest aktualny posiadacz odpadów, a nie "najwcześniejszy znany posiadacz odpadów". NSA wskazał, że zasadniczym celem regulacji zawartej w art. 26 ust. 1 i 2 jest skuteczne i szybkie usuwanie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania. Odpady zalegające w miejscu nieprzeznaczonym do ich składowania lub magazynowania stanowią zagrożenie dla środowiska oraz zdrowia i życia ludzi. Z tego powodu ustawodawca przewidział obowiązek prawny posiadacza odpadów do niezwłocznego usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania. Poszukiwanie "najwcześniejszego znanego posiadacza odpadów" byłoby sprzeczne z obowiązkiem niezwłocznego usunięcia odpadów wynikającym z art. 26 ust. 1 ustawy z 14 grudnia 2012 r. o odpadach. Treść obowiązku wynikającego z tego przepisu jest konsekwencją obowiązywania domniemania wynikającego z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy z 14 grudnia 2012 r. o odpadach. Przepis ten wprowadza zatem domniemanie prawne, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Obalenie domniemania prawnego z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o. może nastąpić tylko poprzez wykazanie, że odpadem faktycznie władał inny podmiot. Ciężar przeprowadzenia dowodu celem obalenia domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o. spoczywa przy tym na władającym powierzchnią ziemi.

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę powyższy pogląd podzielił. Z materiału dowodowego niniejszej sprawy wynika, że L.K. od ok. 2008 r. przebywa na stałe w Wielkiej Brytanii, od 2011 r. nie posiada żadnych praw w stosunku do nieruchomości na której zalegają odpady, a która od 2011 r. stanowi własność skarżącej spółki, nie wydawał dyspozycji w stosunku do przedmiotowych odpadów. Okoliczności dotyczące ilości, rodzaju oraz struktury odpadów jakie znajdują się na danej nieruchomości przemawiają za uznaniem, że według stanu faktycznego aktualnego na datę orzekania w rozpatrywanej sprawie L.K. nie jest wytwórcą przedmiotowych odpadów.

W dniu 17 listopada 2020 r. spółka "R" Spółka Jawna, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła od powyższego wyroku skargę kasacyjną. Wyrokowi Sądu I instancji skarżąca zarzuciła:

I. naruszenie prawa materialnego tj. art. 26 ust. 1 i 2 w zw. z art. 3 ust. 1pkt 19 u.oo. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że to skarżąca (lub wyłącznie) skarżąca jest posiadaczem odpadów, a tym samym jest obowiązana do ich usunięcia,

II. naruszenie przepisów postępowania:

- art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez wybiórcze rozpoznanie skargi z pominięciem części podniesionych w niej zarzutów, które miały istotne znaczenie dla końcowego wyniku postępowania,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 26 ust. 1 i 2 u.oo. w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 6 i 19 u.oo. w zw. z art. 3 pkt 44 ustawy Prawo ochrony środowiska, poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji I instancji,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji I instancji pomimo, że jej wydanie było konsekwencją naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 w zw. z art. 10 § 1 kpa, art. 75 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 kpa, naruszonych wskutek wydania decyzji w oparciu o niepełny materiał dowodowy oraz dowolną ocenę dowodów niezbędnych do rzetelnego rozpatrzenia sprawy, a w szczególności: pominięcie przesłuchania przedstawicieli spółki w charakterze strony, braku precyzyjnego ustalenia ilości (wagi, rozmiaru, objętości) poszczególnych odpadów, braku ustalenia przyczyn niewykonania wyroku Sądu Rejonowego w sprawie [...] wobec L.K.,

- art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi zaniechania stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji z przyczyn określonych w art. 156 kpa tj.:

a) naruszenia art. 26 ust. 6 u.oo. poprzez brak precyzyjnego określenia nałożonego obowiązku usunięcia odpadów, w szczególności brak dokładnego zdefiniowania ilości (wagi, rozmiaru, objętości), skutkujących trwałą niemożnością wykonania decyzji – art. 156 § 1 pkt 6 kpa,

b) naruszenia art. 26 ust. 3a u.oo. poprzez wydanie decyzji tylko w stosunku do skarżącej, z pominięciem L.K. – art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

Stawiając powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Zgodnie z art. 179a p.p.s.a., jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę. Od wydanego na tej podstawie orzeczenia przysługuje skarga kasacyjna.

Wskazany przepis umożliwia wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu dokonanie autokontroli zaskarżonego wyroku lub postanowienia, od którego przysługuje skarga kasacyjna. Przy czym z woli ustawodawcy, uchylenie zaskarżonego orzeczenia i ponowne rozpoznanie sprawy może nastąpić wówczas, gdy sąd ten uzna, że podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione lub w razie stwierdzenia przesłanek nieważności.

Po wniesieniu przez Skarżącego skargi kasacyjnej Sąd stwierdził, że w aktach sprawy brak jest zawiadomienia uczestnika postępowania, czyli Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska o toczącym się postępowaniu sądowym w sprawie ze skargi spółki "R" Spółka Jawna na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie nakazu usunięcia odpadów – sygn. akt II SA/.Go 290/20.

Należy wskazać, że zgodnie z art. 33 § 1 p.p.s.a. osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony. Z kolei w myśl art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. nieważność postępowania zachodzi jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. Brak zapewnienia możliwości udziału w postępowaniu przed sądem, który wynika z niezawiadomienia uczestnika postępowania toczącym się postępowaniu sądowym i o terminie rozprawy uzasadniało zatem zastosowanie trybu przewidzianego w art. 179a p.p.s.a. Wobec powyższego zaistniałe uchybienie natury formalnej powoduje, że konieczne jest rozpoznanie sprawy w sposób respektujący wskazane wyżej prawo uczestnika postępowania - Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska - poprzez zawiadomienie go o toczącym się postępowaniu oraz o wyznaczonym terminie rozprawy.

Natomiast odnosząc się do merytorycznego aspektu sprawy, Sąd nie znajduje podstaw do zmiany wcześniej prezentowanego stanowiska i stwierdza nadal, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd w całości podtrzymuje stanowisko oraz argumentację zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 16 września 2020r., które w całości przytoczone zostało we wcześniejszych fragmentach niniejszego uzasadnienia.

Nie był zasadny zarzut wydania zaskrzonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 §1 pkt 2 kpa) oraz zarzut jej niewykonalności ( art. 156 § 1 pkt 5 kpa), które to wady w ocenie skarżącej wiązały się z koniecznością stwierdzenia ich nieważności. W ocenie Sądu argumentacja organu wskazująca, że skarżąca jest posiadaczem przedmiotowych odpadów ma oparcie w zebranym w sprawie materiale dowodowym, co w realiach danej sprawy oznacza, że wskazana przesłanka stwierdzenia nieważności z art. 156 § 1 pkt 2, nie znajduje w sprawie zastosowania. Odnośnie zarzutu dotyczącego niewykonalności zaskarżonej decyzji (art. 156 § 1 pkt 5), zauważyć należy, że w osnowie decyzji precyzyjnie określono miejsce oraz rodzaj składowanych odpadów, które to dane stanowią podstawę wykonania obowiązku wynikającego z decyzji. Nadto w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji I instancji szczegółowo określono miejsce, rodzaj oraz ilość odpadów zdeponowanych na przedmiotowych nieruchomościach - w poszczególnych okresach czasu oraz miejsce, rodzaj i ilość odpadów według aktualnego stanu.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 179a p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ.U. z 2017 r. poz. 2263) oraz § 14 pkt 2 lit. "a" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 pażdziernika 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (DZ.U. 2016 poz. 1667).