Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 698/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2020-12-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 4,  ust. 5b
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
article: art. 59 par. 1 pkt 1, art. 59 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bolesław Stachura (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Dziel Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk- Gawęcka po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 2 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi L.L na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S. z dnia[...] . nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2020 r., nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej: "organ odwoławczy"), po rozpatrzeniu zażalenia L. L. na postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. (dalej także: "organ I instancji") z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...], w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] - uchylił to postanowienie w części i umorzył postępowanie organu I instancji w zakresie rozstrzygnięcia o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach:

[...], a w pozostałej części utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

Jako podstawę rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.) – dalej: "k.p.a.", art. 18 i art. 59 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm.) – dalej: "u.p.e.a.", oraz art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 2070).

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że postanowienia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. (występujący w sprawie jako organ egzekucyjny reprezentujący jednocześnie wierzyciela) wszczął egzekucję administracyjną wobec L. L. (dalej: "Zobowiązany", "Skarżący").

W dniu [...] maja 2014 r. organ I instancji przekazał wymienione na wstępie tytuły egzekucyjne do Naczelnika Urzędu Skarbowego w P., celem dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Przedmiotowymi tytułami wykonawczymi objęto należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz FP i FGŚP za okres od czerwca 2011 r. do września 2012 r. oraz od listopada 2012 r. do lutego 2014 r.

Na podstawie zawiadomienia o zajęciu z dnia [...] czerwca 2019 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. skierował egzekucję do nieruchomości Zobowiązanego.

Pismem z dnia [...] maja 2020 r., złożonym na etapie obwieszczenia o licytacji nieruchomości oznaczonej w KW [...], Zobowiązany zwrócił się do organu I instancji z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu wskazał na konieczność unieważnienia wszystkich tytułów wykonawczych dotyczących zaległych składek sprzed [...] czerwca 2014 r. oraz wniósł o wykreślenie przymusowych hipotek oraz o zaprzestanie egzekucji z nieruchomości prowadzonej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P..

Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...], organ I instancji odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych.

Pismem z [...] czerwca 2020 r., Zobowiązany złożył zażalenie na postanowienie organu I instancji, ponownie wnosząc o umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na przedawnienie dochodzonych należności. Uzasadniając powyższe, Zobowiązany wskazał, że żadna z dokonanych czynności - ani wydanie decyzji, ani doręczenie odpisu tytułu wykonawczego, ani też ustanowienie hipoteki przymusowej - nie skutkowała przerwaniem biegu terminu przedawnienia. Dodatkowo Zobowiązany odniósł się do sposobu naliczania odsetek.

Opisanym na wstępie postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2020 r., organ odwoławczy uchylił ww. postanowienie w części i umorzył postępowanie organu I instancji w zakresie rozstrzygnięcia o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], a w pozostałej części utrzymał postanowienie w mocy.

Przedstawiając swoje stanowisko, na wstępie organ odwoławczy przywołał brzmienie przepisów stanowiących podstawę podjętego rozstrzygnięcia; wyjaśnił, że w zakresie umorzenia postępowania egzekucyjnego przepisy u.p.e.a. określają sytuacje skutkujące obligatoryjnym umorzeniem egzekucji z przyczyn, o których mowa w art. 59 § 1 u.p.e.a.; oraz wskazał na dostrzeżone w postanowieniu organu I instancji omyłki, które jednak miały charakter oczywistych i pozostawały bez wpływu na wynik sprawy.

Organ odwoławczy wskazał także na przyczyny zreformowania postanowienia organu I instancji, stwierdzając, że bezprzedmiotowe było rozstrzyganie w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego w odniesieniu do tytułów wykonawczych

nr [...], nr [...], nr [...] oraz nr [...], obejmujących należności z tytułu składek za maj oraz czerwiec 2011 r., co do których egzekucja zakończyła się poprzez zapłatę przed dniem złożenia wniosku o umorzenie postępowania.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie podstawą dochodzenia należności z tytułu składek za lipiec i sierpień 2011 r. są deklaracje, a za następne okresy – wydane decyzje. Organ przywołał brzmienie: art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. nr 232 poz. 1378) - dalej: "ustawa o redukcji", którym z dniem 1 stycznia 2012 r. skrócony został okres przedawnienia należności z tytułu składek z 10 do 5 lat; art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o redukcji, odnoszącego się do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r.; oraz art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (obecnie: Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm.) – dalej: "u.s.u.s.".

Kierując się powyższymi regulacjami, organ odwoławczy wyjaśnił, że w odniesieniu do najstarszych dochodzonych od Zobowiązanego należności (od lipca 2011 r. do listopada 2011 r.) przy ustalaniu terminu przedawnienia względniejsze dla Zobowiązanego jest zastosowanie aktualnych przepisów (tj. przepisów przewidujących 5-letni okres przedawnienia, liczony od 1 stycznia 2012 r.), aniżeli stosowanie starych przepisów (koniec terminu przedawnienia przypadałby bowiem na odpowiednie miesiące 2021 r.).

Jednocześnie organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. W rozpoznawanej sprawie taką pierwszą czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek było:

1) doręczenie upomnień w dniu:

- [...] września 2011 r. - o numerach [...] z [...] września 2011 r. odnośnie zaległości wynikających ze złożonych deklaracji za lipiec 2011 r.,

- [...] października 2011 r. - o numerach [...] z [...] października 2011 r. odnośnie zaległości wynikających ze złożonych deklaracji za sierpień 2011 r.;

2) wydanie decyzji:

- nr [...] z [...] lipca 2012 r. - dotyczy zaległości za wrzesień 2011 r. (doręczonej [...] lipca 2012 r.),

- nr [...] i nr [...] z [...] czerwca 2012 r. - dotyczy zaległości za październik, listopad i grudzień 2011 r. (doręczonych [...] czerwca 2012 r.),

- nr [...] z [...] czerwca 2012 r. - dotyczy zaległości za styczeń, luty oraz marzec 2012 r. (doręczonej [...] czerwca 2012 r.),

- nr [...] z [...] lipca 2012 r. - dotyczy zaległości za kwiecień 2012 r. (doręczonej [...] lipca 2012 r.),

- nr [...] i nr [...] z [...] października 2012 r. - dotyczy zaległości za maj i czerwiec 2012 r. (doręczonych [...] października 2012 r.),

- nr [...] i nr [...] z [...] stycznia 2013 r. - dotyczy zaległości za lipiec, sierpień i wrzesień 2012 r. (doręczonych [...] stycznia 2013 r.),

- nr [...] z [...] kwietnia 2013 r. - dotyczy zaległości za listopad 2012 r. (doręczonej [...] kwietnia 2013 r.),

- nr [...] z [...] lutego 2014 r. - dotyczy zaległości za grudzień 2012 r., styczeń 2013 r. oraz grudzień 2013 r. (doręczonej [...] lutego 2014 r.),

- nr [...] z [...] marca 2014 r. - dotyczy zaległości za okresy od lutego do listopada 2013 r. oraz za styczeń i luty 2014 r. (doręczonej [...] marca 2014 r.).

W ocenie organu odwoławczego, w kontekście powyższych ustaleń należało przyjąć, że skoro powyższe decyzje bądź upomnienia stanowiły odpowiednio pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania zaległych składek, to bieg terminu przedawnienia spornych zaległości uległ zawieszeniu od momentu wydania wskazanych decyzji bądź doręczenia upomnień i nie biegnie dalej, z uwagi na kontynuowanie postępowania egzekucyjnego. Zaległości wskazane w badanych tytułach wykonawczych są zatem wymagalne i nieprzedawnione.

Ustosunkowując się natomiast do zarzutu Zobowiązanego związanego z faktem, że żadna z dokonanych czynności - ani wydanie decyzji, ani doręczenie odpisu tytułu ani też ustanowienie hipoteki przymusowej - nie skutkowała przerwaniem biegu, organ odwoławczy wskazał, że orzecznictwo sądowoadministracyjne jest w tej materii dość ugruntowane i stanowi potwierdzenie dla stanowiska organu (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 22 kwietnia 2020 r., sygn. akt I SA/Sz 198/20).

W odniesieniu do kwestii dotyczącej sposobu naliczania odsetek, organ odwoławczy wyjaśnił, że kwestia ta nie jest przedmiotem niniejszego rozstrzygnięcia, a wszelkich ustaleń w tym zakresie strona może dochodzić w postępowaniu przed Dyrektorem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Ponadto organ odwoławczy wskazał, że działając z urzędu zbadał materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy i stwierdził, iż w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek z art. 59 § 1 u.p.e.a., umożliwiających umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku Zobowiązanego na podstawie na podstawie pozostałych tytułów wykonawczych.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2020 r., Zobowiązany złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na postanowienie organu odwoławczego, w której ponownie wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz FP i FGŚP za okres od czerwca 2011 r. do lutego 2014 r. z uwagi na przedawnienie zobowiązań. Uzasadnienie złożonej skargi Zobowiązany w dużej mierze oparł na argumentach dotyczących trudnej sytuacji materialnej i życiowej. Argumentując przedawnienie składek, Zobowiązany podniósł, że jego zdaniem wydanie decyzji administracyjnej nie może zawieszać biegu terminu przedawnienia, gdyż stanowiłoby to o faktycznym braku możliwości przedawnienia zobowiązań. Wskazał przy tym, że jedynie czynności egzekucyjne zawieszają bieg przedawnienia. Ponadto, Zobowiązany przedstawił swoje stanowisko co do sposobu traktowania przez wierzyciela składki zdrowotnej oraz emerytalnej, wskazując przy tym, że również jest wierzycielem tych składek i że część środków uzyskanych w ramach egzekucji trafi z powrotem na jego konto emerytalne, natomiast organ odbierze przy tym jego mienie i zniszczy miejsce pracy. Dodatkowo Zobowiązany wskazał na fakt wszczęcia egzekucji pomimo nieukończenia przez wierzyciela procedury umorzeniowej. Wyjaśnił bowiem, że za pośrednictwem Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń w S., złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na odmowę umorzenia składek, która to z niewiadomych przyczyn nie została przekazana do sądu i ze strony wierzyciela brak jest wyjaśnień w tej sprawie.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z treści zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", wynika, że sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto, stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach, albo stwierdza ich wydanie z naruszeniem prawa.

Zgodnie natomiast z art. 151 p.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala. Przy tym, na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a., tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Badając sprawę w tak określonym zakresie, Sąd uznał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Aktem poddanym sądowej kontroli w rozpoznawanej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] sierpnia 2020 r., w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego została uregulowana w art. 59 u.p.e.a. Zgodnie z brzmieniem art. 59 § 1 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne umarza się:

1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania;

2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał;

3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa;

4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego;

5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny;

6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego;

7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu;

8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;

9) na żądanie wierzyciela;

10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.

Instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego ma na celu jego zakończenie wówczas, gdy w konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne.

Przyczynami skutkującymi koniecznością umorzenia postępowania przez organ egzekucyjny są m.in. wykonanie obowiązku przed wszczęciem postępowania (w art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a.) lub wygaśnięcie obowiązku wskutek przedawnienia (art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.).

W rozpoznawanej sprawie bezsporna jest zasadność rozstrzygnięcia organu odwoławczego co do uchylenia w części postanowienia Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. z dnia [...] czerwca 2020 r. i umorzenia postępowania organu I instancji w zakresie rozstrzygnięcia o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] oraz [...], obejmujących należności z tytułu składek za maj oraz czerwiec 2011 r., odnośnie do których egzekucja zakończyła się poprzez zapłatę przed dniem złożenia przez Skarżącego wniosku o umorzenie postępowania.

Istota sporu sprowadza się natomiast do ustalenia, czy organ odwoławczy zasadnie utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji w pozostałej części, uznając, że nie zachodzą podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego, prowadzonego wobec Zobowiązanego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach:

[...]; obejmujących należności składkowe za okresy od lipca 2011 r. do września 2012 r. i od listopada 2012 r. do lutego 2014 r. Skarżący stanął bowiem na stanowisku, że doszło do przedawnienia należności objętych ww. tytułami wykonawczymi. Organ odwoławczy stwierdził zaś, że zaległości wskazane w tych tytułach wykonawczych są wymagalne i nieprzedawnione, gdyż bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu odpowiednio od dnia:

1) doręczenia Skarżącemu upomnień, co nastąpiło:

- [...] września 2011 r. – doręczono upomnienia nr: [...] z [...] września 2011 r., dotyczące zaległości wynikających ze złożonych deklaracji za lipiec 2011 r.,

- [...] października 2011 r. – doręczono upomnienia nr: [...] z [...] października 2011 r., dotyczące zaległości wynikających ze złożonych deklaracji za sierpień 2011 r.;

3) wydania decyzji:

- nr [...] z [...] lipca 2012 r., dotyczącej zaległości za wrzesień 2011 r. (doręczonej [...] lipca 2012 r.),

- nr [...] i nr [...] z [...] czerwca 2012 r., dotyczących zaległości za październik, listopad i grudzień 2011 r. (doręczonych [...] czerwca 2012 r.),

- nr [...] z [...] czerwca 2012 r., dotyczącej zaległości za styczeń, luty oraz marzec 2012 r. (doręczonej [...] czerwca 2012 r.),

- nr [...] z [...] lipca 2012 r., dotyczącej zaległości za kwiecień 2012 r. (doręczonej [...] lipca 2012 r.),

- nr [...] i nr [...] z [...] października 2012 r., dotyczących zaległości za maj i czerwiec 2012 r. (doręczonych [...] października 2012 r.),

- nr [...] i nr [...] z [...] stycznia 2013 r., dotyczącej zaległości za lipiec, sierpień i wrzesień 2012 r. (doręczonych [...] stycznia 2013 r.),

- nr [...] z [...] kwietnia 2013 r., dotyczącej zaległości za listopad 2012 r. (doręczonej [...] kwietnia 2013 r.),

- nr [...] z [...] lutego 2014 r., dotyczącej zaległości za grudzień 2012 r., styczeń 2013 r. oraz grudzień 2013 r. (doręczonej [...] lutego 2014 r.),

- nr [...] z [...] marca 2014 r., dotyczącej zaległości za okresy od lutego do listopada 2013 r. oraz za styczeń i luty 2014 r. (doręczonej [...] marca 2014 r.),

i nie biegnie dalej, z uwagi na trwanie postępowania egzekucyjnego.

Zaznaczyć przy tym należy, że w sprawie niekwestionowane jest, że opisane powyżej upomnienia i decyzje zostały Skarżącemu skutecznie doręczone.

Sąd w pełni zgodził się ze stanowiskiem organu odwoławczego, że w niniejszej sprawie nie nastąpiło przedawnienie egzekwowanych należności z tytułu nieopłaconych składek za okresy od lipca 2011 r. do września 2012 r. i od listopada 2012 r. do lutego 2014 r.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że organ odwoławczy, dokonując analizy okoliczności mających wpływ na ocenę przedawnienia dochodzonych egzekucyjnie składek, zasadnie wziął pod uwagę zmiany ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, wprowadzone ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców. Prawidłowo organ wskazał, że z dniem 1 stycznia 2012 r. - na podstawie art. 11 pkt 1 lit. a ustawy o redukcji, zmieniającego art. 24 ust. 4 u.s.u.s - okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne został skrócony z 10 do 5 lat. Ponadto zasadnie organ zauważył, że z uwagi na fakt, iż bieg przedawnienia części spornych należności składkowych (tj. od 07/2011 do 11/2011) rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., dla rozstrzygnięcia kwestii przedawnienia w tym zakresie kluczowe znaczenie miał art. 27 ustawy o redukcji, regulujący zagadnienia intertemporalne. Zgodnie z ust. 1 art. 27, do przedawnienia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Zgodnie zaś z art. 27 ust. 2 ustawy o redukcji, jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. Wobec tego, organ odwoławczy prawidłowo stwierdził, że w odniesieniu do najstarszej należności, tj. składki za lipiec 2011 r., która powinna być opłacona do 11 sierpnia 2011 r., według "starych" przepisów, bieg terminu zakończyłby się 11 sierpnia 2021 r., a stosując nowe przepisy bieg terminu przedawnienia rozpoczął się 1 stycznia 2012 r. i zakończyłby się z dniem 1 stycznia 2017 r. Trafnie zatem organ przyjął, że w odniesieniu do należności składkowych za okres od lipca 2011 r. do listopada 2011 r. względniejsze dla Skarżącego jest zastosowanie "aktualnych" przepisów. To zaś oznacza, że należności te uległyby przedawnieniu z dniem 1 stycznia 2017 r. Sąd orzekający w sprawie w całości ocenę tę podzielił.

Przechodząc do istoty sporu, wskazać należy, że należności z tytułu składek nie "wygasają automatycznie", po upływie 5 lat. Przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowi bowiem, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d. W myśl art. 24 ust. 5b u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności, zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

W tym miejscu zwrócenia uwagi wymaga, że przepis at. 24 ust. 5b u.s.u.s. miał do dnia 1 lipca 2004 r. inne brzmienie. Ustawodawca przyjął uprzednio, że: "Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego". Przywołane brzmienie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. wskazuje, że zakres okoliczności powodujących zawieszenie biegu terminu przedawnienia został z dniem 1 lipca 2014 r. rozszerzony.

Ponadto zauważyć należy, że w art. 24 ust. 5b u.s.u.s. w sposób odmienny, niż np. w art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej, zdefiniowano przesłankę przerwania biegu przedawnienia zobowiązania w zakresie składek na ubezpieczenia społeczne. O ile bowiem, stosownie do wspomnianego przepisu art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej, bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony, o tyle w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych bieg przedawnienia przerywa każda pierwsza czynność zmierzająca do wyegzekwowania należności z tytułu składek, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik.

Z powyższego jasno wynika, że - wbrew stanowisku skargi - użyte w art. 24 ust. 5b u.s.u.s. pojęcie "czynność zmierzająca do wyegzekwowania należności" nie jest tożsame z pojęciem "czynność egzekucyjna" zdefiniowanym w art. 1a pkt 2 u.p.e.a., lecz ma szersze znaczenie. Tym bardziej omawiana czynność nie może być utożsamiana wyłącznie z działaniami organu egzekucyjnego.

W orzecznictwie sądów administracyjnych i powszechnych wskazuje się, że za czynności zmierzające do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o jakich mowa w art. 24 ust. 5b u.s.u.s., uznaje się takie czynności, z których treści lub uzasadnienia wynika bezpośrednio, że zmierzają one do ściągnięcia należności. Nie ulega wątpliwości, że czynnością taką może być doręczenie odpisu tytułu wykonawczego czy zawiadomienia o zajęciu składnika majątkowego. Podjęcie tych czynności wiąże się bowiem ze wszczęciem i prowadzeniem postępowania egzekucyjnego, a zatem służy wyegzekwowaniu należnych składek (vide np. wyrok WSA w Lublinie z dnia 19 września 2018 r., sygn. akt I SA/Lu 396/18 i wyrok WSA w Gdańsku z dnia 12 lipca 2017 r., sygn. akt I SA/Gd 737/17). Do takich czynności zaliczono również wystawienie tytułu wykonawczego przez właściwy organ, doręczenie upomnienia, ale także "orzeczenia, pisma kierowane do strony, z których treści czy uzasadnienia wynika bezpośrednio, że zmierzają one do ściągnięcia należności" (vide np.: wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 grudnia 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 1479/09; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 14 lipca 2011 r., sygn. akt I SA/Po 829/10; wyrok WSA w Lublinie z dnia 27 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Lu 721/11; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 19 lipca 2016 r., sygn. akt I SA/Sz 637/16, oraz z dnia 22 kwietnia 2020 r., sygn. akt I SA/Sz 198/20; M. Bartoszewska (w:) Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz, pod red. J. Wantoch-Rekowskiego, Lex 2015, Komentarz do art. 24).

Z powyższego wynika, że co do zasady czynnością, zmierzającą do wyegzekwowania należności będzie nie tylko czynność, podjęta w postępowaniu egzekucyjnym, ale również np. orzeczenia, pisma. Wobec tego nie można wykluczać uznania za taką czynność wydania decyzji administracyjnej, zawierającej konkretyzację obowiązku w zakresie wysokości składek (vide wyrok WSA w Lublinie z dnia 15 stycznia 2020 r., sygn. akt I SA/Lu 676/19; por. WSA w Szczecinie z dnia 22 kwietnia 2020 r., sygn. akt I SA/Sz 198/20; vide wyrok WSA w Gliwicach z dnia 18 listopad 2020 r., sygn. akt I SA/Gl 1106/20).

Mając na uwadze okoliczności rozpoznawanej sprawy, a także argumentację zawartą w skardze, Sąd rozpoznający niniejsza sprawę wskazuje, że w pełni podziela powyższe stanowisko orzecznictwa, a tym samym za prawidłowe uznaje twierdzenie organu odwoławczego, że zarówno doręczenie upomnienia, jak i wydanie decyzji określającej zaległość z tytułu składek stanowią czynność, o której mowa w art. 24 ust. 5b u.s.u.s.

Zgodnie z art. 15 § 1 u.p.e.a., egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia.

Z tego przepisu wynika, że - co do zasady - postępowanie egzekucyjne nie może być wszczęte bez wcześniejszego doręczenia upomnienia, zatem należy je uznać za obligatoryjny element postępowania egzekucyjnego, bez którego egzekucja skutecznie nie może być wszczęta i prowadzona. Stąd też - na gruncie art. 24 ust. 5b u.s.u.s., w brzmieniu od 1 lipca 2004 r. - należy przyjąć, że upomnienie wymienione w art. 15 § 1 u.p.e.a. stanowi pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony. Innymi słowy, doręczenie takiego upomnienia zawiesza bieg terminu przedawnienia do dnia zakończenia postępowania.

Znajdujące się w aktach sprawy upomnienia dotyczą należności składkowych za lipiec i sierpień 2011 r., i stanowiły one podstawę do wystawienia tytułów wykonawczych z dnia [...] grudnia 2011 r. Upomnienia te doręczono skutecznie Skarżącemu odpowiednio w dniach [...] września 2011 r. i [...] października 2011 r, co skutkowało zawieszeniem biegu terminu przedawnienia zaległych składek za ww. okresy, na podstawie art. 24 ust. 5b u.s.u.s.

Ponadto, z powołanego wyżej art. 15 § 1 u.p.e.a wynika, że przepisy szczególne mogą określić sytuacje, kiedy egzekucja administracyjna może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia. Taka sytuacja, tj. możliwość wszczęcia egzekucji administracyjnej bez uprzedniego doręczenia Skarżącemu upomnienia wystąpiła w niniejszej sprawie w odniesieniu do tych tytułów wykonawczych, które zostały wystawione w oparciu o opisane powyżej decyzje organu rentowego z dnia [...] czerwca 2012 r., [...] czerwca 2012 r., [...] lipca 2012 r., [...] października 2012 r., [...] stycznia 2013 r., [...] kwietnia 2013 r., [...] lutego 2014 r. i [...] marca 2014 r. (tj. tytułów wykonawczych z dnia: [...] lipca 2012 r., [...] lipca 2012 r., [...] września 2012 r., [...] grudnia 2012 r., [...] lutego 2013 r., [...] maja 2013 r., [...] marca 2014 r., oraz [...] maja 2014 r.)

Jak już wskazano powyżej, za czynności zmierzające do wyegzekwowania należności z tytułu składek można uznać takie czynności, z których treści lub uzasadnienia wynika bezpośrednio, że zmierzają one do ściągnięcia należności.

I tak, w uzasadnieniach decyzji organu rentowego wskazano, że zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s., składki i odsetki nieopłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a na podstawie § 13 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2001 r. nr 137, poz. 1541 ze zm.) – dalej: "rozporządzenie", wydana decyzja stanowi podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego, bez uprzedniego doręczenia upomnienia. Istotnie, § 13 pkt 1 rozporządzenia stanowi, że egzekucja administracyjna może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia w przypadku, gdy należność pieniężna została określona w orzeczeniu. W orzecznictwie podkreśla się także, że przepis § 13 pkt 1 rozporządzenia nie różnicuje charakteru orzeczeń (decyzji), a przez to nie zawęża wyłączenia obowiązku upomnienia do konstytutywnego bądź deklaratoryjnego charakteru decyzji.

W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że zasadnie odmówiono umorzenia postępowania egzekucyjnego, prowadzonego w oparciu o wskazane na wstępie tytuły wykonawcze, dotyczące należności składkowych za okresy od lipca 2011 r. do września 2012 r. oraz od listopada 2012 r. do lutego 2014 r. Wbrew bowiem twierdzeniom Skarżącego, w sprawie nie doszło do przedawnienia przedmiotowych należności składkowych.

Mając na uwadze powyższe rozważania, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, a zatem na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, uznając ją za niezasadną.

Na podstawie art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 p.p.s.a., Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.

Orzeczenia sądów administracyjnych przytoczone w uzasadnieniu dostępne są na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.