Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1557/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-11-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 136  ust. 1-3, 229.242
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska- Gwiazda (spr.) Sędziowie : Asesor WSA Agnieszka Miernik Asesor WSA Przemysław Żmich Protokolant Izabela Kowalczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2007 r. sprawy ze skargi E. G., W. J., L. Z., J. J., M. J. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] marca 2005 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzje i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] stycznia 2005 r., nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Wojewody Mazowieckiego na rzecz W. J., L. Z., J. J., M. J. kwoty po 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Na podstawie art. 4 pkt 9 b1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami ( tekst jednolity Dz. U. Nr 46 z dnia 7 czerwca 2000 roku, poz. 543 ze zmianami ), art. 1 ust. 1 , art. 26 ust. 2 ustawy z dnia 15 marca 2002 roku o ustroju miasta stołecznego Warszawy ( Dz. U. Nr 41, poz. 361 ze zmianami ) oraz art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego ( tekst jednolity Dz. U. z 2000 roku, Nr 98, poz. 1071 ze zmianami ) dalej kpa, po rozpatrzeniu wniosku E. G., L. Z., J. J., J. J., M. J., W. J. Prezydent Miasta W. decyzją Nr [...] z dnia [...] stycznia 2005 roku umorzył postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w W. , przy ulicy [...], zapisanej w tabeli likwidacyjnej wsi S., gminy S. , parcela nr 2 z osady nr [...] stanowiącej obecnie część działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...], zapisanej w księdze wieczystej KW Nr [...] oraz część działki ewidencyjnej [...] z obrębu [...] opisanej w księdze wieczystej KW Nr [...] – jako bezprzedmiotowe.

Jak wynika z uzasadnienia decyzji przedmiotowe nieruchomości zostały wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa decyzją Naczelnika Miasta U. z dnia [...] października 1975 roku pod rozbudowę Zakładów [...] w U. zgodnie z decyzją o ustaleniu miejsca i warunków realizacji inwestycji z dnia [...] maja 1975 roku wydaną przez Wydział Gospodarki Przestrzennej Geologii i Ochrony Środowiska Urzędu Wojewódzkiego w W.

Jak wynika z decyzji wywłaszczeniowej właścicielami przedmiotowej nieruchomości na dzień jej wywłaszczenia byli : M. G., S. J., J. J. i W. J.. Stan prawny nieruchomości ustalono na podstawie aktu notarialnego – umowy sprzedaży Nr Rep. [...] z [...] października 1940 roku, z którego wynika iż właścicielką była H. J. Postanowieniem Sądu Powiatowego w P. z [...] grudnia 1960 roku w sprawie sygnatura akt [...] stwierdzono, iż spadek po H. J. zmarłej w dniu 5 sierpnia 1943 roku nabyły dzieci : M. G., S. J., C. J. po 1/3 części każde z nich. Postanowieniem Sądu Powiatowego w P. z dnia [...] marca 1975 roku w sprawie sygnatura akt [...] spadek po C. J. zmarłym w dniu 17 lipca 1974 roku nabyli w drodze ustawowego porządku dziedziczenia : żona J. J. i syn W. J. w ½ części każde z nich.

W dniu 2 września 2004 roku E. G. wystąpiła z wnioskiem o zwrot nieruchomości położonej w W. przy ulicy [...] zapisanej w tabeli likwidacyjnej wsi S., gminy S., parcela nr [...]. Wniosek ten został uzupełniony o wystąpienia pozostałych spadkobierców to jest : J. J., W. J. oraz M. J., J. J., L. Z. Postanowieniem Sądu Rejonowego W. z dnia [...] września 2002 roku sygnatura akt [...] spadek po M. G. zmarłej w dniu 4 kwietnia 2002 roku nabyła na podstawie ustawowego porządku dziedziczenia córka E. G. w całości. Z pisma strony z dnia 2 września 2004 roku wynika, iż w krąg spadkobierców po S. J. wchodzą : M. J., L. Z., J. J. – do dnia wydania decyzji nie zostało przeprowadzone postępowania spadkowe po S. J.

Z uwagi na fakt, iż strona dysponowała jedynie decyzją Naczelnika Miasta U. z dnia [...] października 1975 roku zgodnie z którą wywłaszczony został teren o powierzchni [...] m. kw. przedmiotową decyzją objęto tylko część wniosku o powierzchni [...] m. kw. z ogólnej powierzchni [...] m. kw. Na pozostałą część wniosku dotyczącą nieruchomości o powierzchni [...] m. kw. zostanie wydana odrębna decyzja.

W myśl art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzedni właściciel lub jego spadkobiercy mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części , jeżeli stosownie do art. 137 stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Obecnie wywłaszczony grunt stanowi:

- część działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] opisanej w księdze wieczystej KW Nr [...] , właścicielem gruntu jest Skarb Państwa, nieruchomość oddana jest w użytkowanie wieczyste spółce pod firmą Zakłady [...] S.A. z siedzibą w W. zgodnie z decyzją Wojewody Mazowieckiego Nr [...] z dnia [...] maja 2000 roku, które to prawo zostało ujawnione w księdze wieczystej KW Nr [...] ;

- część działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] opisanej w księdze wieczystej KW Nr [...], właścicielem gruntu jest Skarb Państwa , nieruchomość oddana jest w użytkowanie wieczyste spółce pod firmą Zakłady [...] S.A. z siedzibą w W. zgodnie z decyzją Wojewody Mazowieckiego Nr [...] , z dnia [...] maja 2000 roku, aktualnym użytkownikiem wieczystym jest Przedsiębiorstwo [...] spółka z o.o. , które to prawo zostało ujawnione w księdze wieczystej KW Nr [...] .

Zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest możliwy w przypadku jednoczesnego spełnienia dwóch przesłanek : nieruchomość okazała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu i stan prawny nieruchomości w dacie orzekania nie stanowi przeszkody do jej zwrotu. Utrata przez Skarb Państwa lub gminę władania nieruchomością stanowi negatywną przesłankę orzekania o zwrocie, a ustanowienie na nieruchomości prawa użytkowania wieczystego jest jednym z przypadków takiej utraty władania. Nadto organ podniósł, iż jeżeli roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości dotyczy przedmiotu współwłasności, to każdy ze współwłaścicieli lub spadkobierców jest w tej sprawie stroną postępowania administracyjnego.

Po rozpatrzeniu odwołań E. G., J. J., W. J., M. J. , J. J. i L. Z. od powyższej decyzji Wojewoda Mazowiecki na podstawie art. 138 § 1 kpa oraz art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami decyzją z dnia [...] marca 2005 roku utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ II instancji podniósł między innymi, iż osobami uprawnionymi do zgłoszenia roszczenia o zwrot nieruchomości wywłaszczonej jest poprzedni właściciel bądź współwłaściciele lub jego spadkobiercy to jest następcy prawni wywodzący swoje następstwo ze spadkobrania – art. 136 ust 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Spadkobiercą jest osoba, która nabyła spadek w drodze dziedziczenia testamentowego lub ustawowego. Prowadzenie postępowania o zwrot nieruchomości w trybie ustawy o gospodarce nieruchomościami jest dopuszczalne tylko wówczas, gdy wniosek o zwrot nieruchomości pochodzi od osób uprawnionych. Przy braku takiego wniosku organ administracji nie może merytorycznie rozstrzygać o żądaniu a wszczęte postępowanie winien na mocy art. 105 § 1 kpa umorzyć. Brak legitymacji procesowej po stronie wnioskodawcy powoduje oczywistą bezprzedmiotowość postępowania zwrotowego.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła E. G., W. J., L. Z., J. J., M. J. dalej skarżący. Wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji Prezydenta Miasta W. z dnia [...] stycznia 2005 roku w całości. Podnieśli, iż w toku przeprowadzonego postępowania ustalono, iż nieruchomość ta stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu z dnia [...] października 1975 roku wobec czego winna być zwrócona na wniosek spadkobierców byłych właścicieli stronom niniejszego postępowania. Skarżący wskazali, iż nieruchomość wywłaszczona nie może być – co wynika wprost z art. 136 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami – użyta na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu , z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot nieruchomości. Zgodnie z przepisem art. 136 ust. 3 ustawy poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części , jeżeli stosownie do art. 137 , stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Podnoszona przez organ I instancji okoliczność, iż przedmiotowa nieruchomość została oddana w użytkowanie wieczyste nie może stanowić przeszkody do jej zwrotu bowiem jak stanowi art. 138 § 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami , jeżeli nieruchomość lub jej część podlegająca zwrotowi oddana została w użytkowanie wieczyste, prawo to wygasa z dniem w którym decyzja o zwrocie stała się ostateczna. Tym samym stan prawny wywłaszczonej nieruchomości nie stanowił przeszkody do jej zwrotu.

Skarżący podnieśli także, iż przedmiotowa nieruchomość została oddana w użytkowanie wieczyste po dniu wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami – to jest po dniu 1 stycznia 1998 roku, a decyzje Wojewody Mazowieckiego o oddaniu nieruchomości w użytkowanie wieczyste nr [...] wydane zostały w dniu [...] maja 2000 roku. W myśl art. 229 w/w ustawy roszczenie z art. 136 ust. 3 nie przysługuje jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy - to jest przed 1 stycznia 1998 roku - nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. W sprawie niniejszej nastąpiło to po wyżej wymienionej dacie w związku z czym stan prawny nieruchomości nie stanowi przeszkody do jej zwrotu.

Zdaniem skarżących wniosek o zwrot nieruchomości pochodził od uprawnionych osób, a mianowicie od wszystkich spadkobierców byłych właścicieli : C. J., M. G., S. J. Do wniosków o zwrot dołączono postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadków po byłych właścicielach. Spadkobiercami zmarłego C. J. byli jego żona J. J. oraz syn W. J.. Obecnie spadkobiercą C. J. jest wyłącznie W. J. gdyż J. J. zmarła w marcu 2005 roku. Jedynym spadkobiercom po zmarłej M. G. jest występująca w charakterze strony niniejszego postępowania E. G. Natomiast spadkobiercą zmarłego S. J. jest wyłącznie M. J. , który nabył spadek w całości na podstawie testamentu z dnia [...] grudnia 1998 roku – postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku z dnia [...] grudnia 1990 roku. W sprawie niniejszej występują w charakterze strony także córki S. J. – J. J. i L. Z. , gdyż zostały one na podstawie ustawy spadkobiercami zmarłej żony S. J. – Z. J. Wobec powyższego , jak podnieśli skarżący, wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości złożyli wszyscy uprawnieni – spadkobiercy poprzednich właścicieli nieruchomości.

Wojewoda Mazowiecki w swej decyzji z dnia [...] marca 2005 roku błędnie wskazał, iż odwołanie złożyła między innymi J. J. , M. J. , L. Z. – domniemani spadkobiercy poprzedniej współwłaścicielki S. J., podczas gdy J. J. nie złożyła odwołania bowiem taka osoba nie występowała w sprawie, a poza tym poprzednim właścicielem przedmiotowej nieruchomości był S. J, a nie S. J. Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku ma charakter deklaratywny, nabycie spadku następuje ex lege , zaś orzeczenie sądowe jedynie ten fakt potwierdza. Wojewoda powziąwszy wątpliwości co do występowania w sprawie wszystkich spadkobierców byłych właścicieli wywłaszczonej nieruchomości powinien był bądź przekazać sprawę organowi I instancji w celu ustalenia tych okoliczności bądź przeprowadzić dodatkowe postępowanie celem uzupełnienia materiału w tym zakresie. Na organie administracji ciąży obowiązek zgromadzenia wszystkich dowodów w sprawie i dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz obowiązek dbałości by postępowanie toczyło się z udziałem wszystkich niezbędnych stron.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Mazowiecki wniósł o jej oddalenie, podtrzymując wcześniej zaprezentowaną argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(Dz. U. 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpatrując niniejszą sprawę Sąd uznał, że skarga zasługuje

na uwzględnienie.

Naczelnymi zasadami postępowania administracyjnego są: zasada praworządności określona w art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego

oraz zasada dochodzenia prawdy obiektywnej określona w art. 7 kpa, która nakłada na organy prowadzące postępowanie obowiązek wszechstronnego zbadania sprawy tak pod względem faktycznym jak i prawnym w celu ustalenia rzeczywistego stanu sprawy. Określona w art. 9 kpa zasada informowania stron i innych uczestników postępowania przez organ administracji publicznej kształtuje obowiązki z niej wynikające w sposób zróżnicowany. I tak organ administracji publicznej jest obowiązany do udzielenia pełnej informacji o okolicznościach faktycznych i prawnych wyłącznie stronom postępowania, natomiast w stosunku do uczestników ma jedynie obowiązek udzielenia informacji o okolicznościach prawnych. Zatem w stosunku do stron przepis ten uchyla w ogóle zasadę ignorantia Iris nocet.

Zaniechanie przez organy administracji państwowej podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, czyli obowiązku wynikającego z art. 77 kpa, jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego, które powoduje wadliwość decyzji.

W niniejszej sprawie mamy do czynienia z tego rodzaju sytuacją.

Prowadzenie postępowania o zwrot nieruchomości na podstawie przepisów o gospodarce nieruchomościami jest dopuszczalne tylko wówczas, gdy wniosek o zwrot nieruchomości pochodzi od wszystkich uprawnionych , to znaczy od wszystkich współwłaścicieli bądź ich następców prawnych – art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami dalej ugn. W przedmiotowej sprawie organy administracji obu instancji nie zweryfikowały w sposób prawem przewidziany, czy wniosek o zwrot złożony został przez wszystkie uprawnione osoby. W dacie wydania decyzji o wywłaszczeniu tj. [...] października 1975 roku współwłaścicielami nieruchomości o którą toczy się sprawa byli: M. G., S. J. i spadkobiercy zmarłego w 1974 roku C. J. to jest – żona J. J. i syn W. J. M. G., S. J. i J. J. zmarli. W toku postępowania administracyjnego wnioskodawcy wylegitymowali się postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku po M. G., z którego wynika iż jej spadkobiercą jest córka E. G., postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku po C. J. z którego wynika, iż jego spadkobiercami są J. J. i W. J. Brak było zatem postanowień stwierdzających dziedziczenie po S. J. i J. J. Jak wynika bowiem z treści art. 1027 kc względem osoby trzeciej, która nie rości sobie praw do spadku z tytułu dziedziczenia , spadkobierca może udowodnić swoje prawa do spadku wynikające z dziedziczenia tylko stwierdzeniem nabycia spadku. Z powyższego wynika, wymóg wylegitymowania się przez spadkobierców S. J. i J. J. postanowieniami w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku, jednakże do złożenia takiego postanowienia winni być oni wezwani przez organ administracji. W aktach sprawy niniejszej brak jest takiego wezwania skierowanego do - jak określił to organ II instancji - domniemanych spadkobierców S. J. W tym miejscu podnieść należy, iż Wojewoda dopuścił się omyłki wymieniając w uzasadnieniu jako składającą odwołanie J. J. i jako spadkobiercę S. J. , które to osoby nie występują w niniejszym postępowaniu. Do wylegitymowania się stosownymi postanowieniami została wezwana jedynie inicjująca niniejsze postępowanie E. G. Nota bene zauważyć należy, iż postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po S. J., załączone zostało do skarg W. J. , M. J. do WSA. Tak więc skoro właściwe osoby nie zostały wezwane do wylegitymowania się stosownymi postanowieniami, nie można czynić im zarzutu nie wywiązania się z tego obowiązku, a w konsekwencji uznać brak legitymacji procesowej po stronie wnioskodawcy.

Kolejną przyczyną umorzenia postępowania administracyjnego był fakt, co wynika z treści uzasadnienia decyzji Prezydenta Miasta W., utraty przez Skarb Państwa władania przedmiotową nieruchomością poprzez ustanowienie na niej prawa użytkowania wieczystego , która to utrata stanowi negatywną przesłankę żądania o zwrocie. Jak wynika z art. 229 ugn roszczenie o zwrot nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego. Cytowana ustawa weszła w życie z dniem 1 stycznia 1998 roku – art. 242 ugn. W uzasadnieniu decyzji I instancji ustalono, iż przedmiotowa nieruchomość pozostaje w użytkowaniu wieczystym na podstawie decyzji z dnia [...] maja 2000 roku. Skoro decyzja o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego wydana została po dacie wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie można twierdzić, jak to czyni organ , że zwrot nie przysługuje. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien ustalić istnienie przesłanek z art. 136 ust.1 - 3 ugn, a w przypadku stwierdzenia istnienia przesłanek do zwrotu podjąć działania prowadzące do odzyskania władania Skarbu Państwa.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie przepisu art. 145 § 1 ust. 1 a i c orzekł jak w wyroku.

Orzeczenie o kosztach wydano na podstawie przepisu art. 200 ppsa.