Wyrok NSA, sygn. akt I SA 2052/94
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1995-05-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 607  Gospodarka mieniem państwowym i komunalnym, w tym gospodarka nieruchomościami nierolnymi
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Administracyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 179
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 2b ust. 1
journal: Dz.U. 1990 nr 79 poz. 464
law: Ustawa z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
article: art. 26 ust. 2
journal: Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127
law: Obwieszczenie Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 28 lutego 1991 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
Teza: Zgoda właściwego organu administracji na zrzeczenie się użytkowania wieczystego nieruchomości nie następuje w drodze decyzji administracyjnej w świetle art. 2b ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 79 poz. 464 ze zm./ w brzmieniu ustalonym przez ustawę z dnia 7 października 1992 r. zmieniającą ustawę o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 91 poz. 455/ i art. 179 Kc.

TEZY

Zgoda właściwego organu administracji na zrzeczenie się użytkowania wieczystego nieruchomości nie następuje w drodze decyzji administracyjnej w świetle art. 2b ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 79 poz. 464 ze zm./ w brzmieniu ustalonym przez ustawę z dnia 7 października 1992 r. zmieniającą ustawę o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 91 poz. 455/ i art. 179 Kc.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi syndyka masy upadłości (...) Zakładów (...) "P." w Ł. na decyzję Wojewody (...) z dnia 17 listopada 1994 r. w przedmiocie odmowy wyrażenia zgody na zrzeczenie się na rzecz Skarbu Państwa prawa użytkowania wieczystego gruntów położonych w O. i na podstawie art. 207 par. 1 i 3 Kpa stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w O., a także - zgodnie z art. 208 Kpa - zasądził od Wojewody (...) na rzecz skarżącego trzydzieści złotych tytułem zwrotu uiszczonego wpisu sądowego od skargi.


UZASADNIENIE

Wojewoda (...) decyzją z dnia 17 listopada 1994 r. nr GKG-GN-7224/226/94 utrzymał w mocy decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego w O. z dnia 12 października 1994 r. nr GR.7224/52/94, wydaną na podstawie art. 2b ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 79 poz. 464/ w brzmieniu ustalonym przez ustawę z dnia 7 października 1992 r. /Dz.U. nr 91 poz. 455/, odmawiającą wyrażenia zgody na zrzeczenie się na rzecz Skarbu Państwa przez (...) Zakłady (...) "P." w upadłości prawa użytkowania wieczystego gruntów oznaczonych numerami działek 90/15 i 90/16, położonych w O. przy ul. P. i Ł. W uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego stwierdzono, że z wnioskiem o wyrażenie zgody na zrzeczenie się w trybie art. 179 Kc na rzecz Skarbu Państwa prawa użytkowania wieczystego gruntów wystąpiły (...) Zakłady (...) "P." w upadłości, podając, że próba sprzedaży tych gruntów okazała się bezskuteczna ze względu na brak chętnych. Organ pierwszej instancji, wydając negatywną decyzję w tym przedmiocie, uzasadnił ją tym, że opisane grunty są obciążone hipoteką łącznie na 7 009 476 860 zł; uniemożliwia to ich przejęcie do zasobów gruntów Skarbu Państwa. Rozpoznając odwołanie Zakładów "P.", organ odwoławczy podzielił stanowisko Kierownika Urzędu Rejonowego, skoro nieruchomości są obciążone hipoteką, której wysokość znacznie przekracza ich wartość. W myśl art. 179 Kc Skarb Państwa, po przejęciu własności lub prawa użytkowania wieczystego, ponosi odpowiedzialność z nieruchomości za jej obciążenia do sumy, która należałaby się zrzekającemu się w razie wykonania prawa pierwokupu. W razie długów obciążających nieruchomość i przekraczających jej wartość za pozostałe długi odpowiedzialność osobistą ponosi właściciel, w tym wypadku - użytkownik wieczysty. Organ odwoławczy powołał się również na to, że reprezentując interesy Skarbu Państwa, Urząd Rejonowy w O. nie ma obowiązku wyrażenia zgody, o której mowa wyżej. Decyzja w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy, "a granicą owego uznania jest obowiązek realizowania obowiązujących aktów prawnych". Dlatego brak było podstaw do uwzględnienia odwołania.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego syndyk masy upadłości (...) Zakładów (...) "P." w Ł. wnosi o uchylenie decyzji organów obu instancji z powodu naruszenia prawa materialnego. Skarżący podaje, że jest bezsporne, iż opisane wyżej nieruchomości zostały przekazane w użytkowanie wieczyste Zakładom "P.", w stosunku do których z dniem 14 września 1993 r. została ogłoszona upadłość. Działalności statutowej Zakłady te zaprzestały już z dniem 1 stycznia 1993 r. Starania o zbycie nieruchomości nie powiodły się. W tej sytuacji, korzystając z uprawnień przewidzianych w art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, wystąpił o rozwiązanie umowy użytkowania wieczystego w trybie art. 179 Kc, "chcąc zrzec się tych nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa". Obciążenie nieruchomości z tytułu zaległości podatkowych, powstałych w okresie prowadzenia działalności gospodarczej przez Zakłady, nie powinno mieć wpływu na zrzeczenie się prawa użytkowania wieczystego, co - zdaniem skarżącego - wynika z uchwały Sądu Najwyższego z dnia 8 września 1992 r. III CZP 89/92.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie, wywodząc jak w motywach zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny, nie związany granicami skargi /art. 206 Kpa/, zważył, co następuje:

Uregulowanie zawarte w art. 104 Kpa, wedle którego organ administracji państwowej załatwia sprawę przez wydanie decyzji, odnosi się do tych wszystkich sytuacji, gdy z mocy przepisów prawa materialnego /lub innych/ załatwienie sprawy powinno nastąpić w tej właśnie formie.

Z art. 2b ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 79 poz. 464 ze zm./ w brzmieniu nadanym przez ustawę zmieniającą z dnia 7 października 1992 r. /Dz.U. nr 91 poz. 455/, jak również z art. 179 Kc, które to przepisy zostały powołane we wniosku wszczynającym postępowanie w niniejszej sprawie i w podstawie materialnoprawnej decyzji organu pierwszej instancji, nie wynika, by zgoda właściwego organu administracji /w tym wypadku Kierownika Urzędu Rejonowego w O./ na zrzeczenie się użytkowania wieczystego nieruchomości następowała w drodze decyzji administracyjnej.

Pierwszy z powołanych przepisów stanowi, że "Państwowa lub komunalna osoba prawna może zrzec się własności lub użytkowania wieczystego nieruchomości. Do zrzeczenia się tych praw stosuje się odpowiednio art. 179 Kodeksu cywilnego". W myśl art. 179 Kc do zrzeczenia się tych praw wymagana jest zgoda właściwego organu. W żadnym z tych przepisów nie mówi się, w jakiej formie ma nastąpić wyrażenie tej zgody. Przepisy ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127/ również nie regulują tej kwestii. Artykuł 26 ust. 2 tej ustawy przewiduje decyzję w sprawie rozwiązania umowy użytkowania wieczystego i zarządzenia odebrania gruntów w razie wystąpienia warunków, o których mowa w tym przepisie. Nie dotyczą jednak one stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy.

W tym stanie prawnym i wobec tego, że instytucja użytkowania wieczystego gruntów jest stosunkiem cywilnoprawnym, który tylko wyjątkowo - w sposób ściśle prawem przewidziany - może być regulowany w drodze administracyjnoprawnej i w formie decyzji administracyjnej, należy uznać, iż zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w O. z dnia 12 października 1994 r. zostały wydane bez podstawy prawnej. Są one zatem dotknięte wadą nieważności, o której stanowi art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa. Dlatego Sąd na podstawie art. 207 par. 1 i 3 Kpa orzekł jak w sentencji wyroku, zasądzając zwrot wpisu sądowego na rzecz skarżącego na mocy art. 208 Kpa.