Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 502/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2012-08-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 18, art. 26 § 4, art. 19 § 1 i 4, art. 29 § 1 i 2, art. 33, art. 27 § 1 pkt 9, art. 34 § 4, art. 59 § 1
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 19, art. 22 § 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: § 6 ust. 5
journal: Dz.U. 2001 nr 137 poz 1541
law: Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

SENTENCJA

Dnia 30 sierpnia 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędzia WSA Marek Szumilas Protokolant sekr. sąd. Małgorzata Zacharia-Gardzielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2012 r. sprawy ze skargi J.J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Uzasadnienie.

Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2012 r. Nr [...], Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu sprawy na skutek zażalenia J.J. prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą Zakład J.J., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144

ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst

jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 18, art. 59 § 5 ustawy z dnia

17 czerwca 1966 r, o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U.

z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 z późn. zm.) - zwana dalej ustawą, utrzymał w mocy

postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] sierpnia 2011r., Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych J.J. przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział.

W uzasadnieniu organ II instancji przedstawił następujący stan sprawy.

Pismem z dnia [...] października 2010 r. J.J. złożył wniosek o umorzenie postępowań egzekucyjnych prowadzonych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego na podstawie 158 tytułów wykonawczych (wg stanu na dzień [...] maja 2008 r.) wystawionych przez ZUS Oddział w zakresie wszelkich zobowiązań z tytułu ubezpieczeń społecznych, z uwagi na prowadzenie postępowania przez niewłaściwy organ egzekucyjny.

Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2010r., Nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. Na skutek zażalenia J.. postanowieniem z dnia [...] marca 2011r., Nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej uchylił powyższe postanowienie organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Organ wskazał na konieczność wyjaśnienia zakresu żądania zawartego we wniosku strony, tj. czy żądanie dotyczy wszystkich tytułów wykonawczych według stanu na dzień [...] maja 2008r., czy jedynie tych tytułów wykonawczych, które aktualnie stanowią podstawę prawną wszczętego i niezakończonego postępowania egzekucyjnego.

Postanowieniem z dnia [...] maja 2011r. Nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego ponownie odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego, W uzasadnieniu organ egzekucyjny wskazał, iż na dzień złożenia wniosku o umorzenie, postępowanie egzekucyjne prowadzone było na podstawie 81 tytułów wykonawczych, w stosunku do 124 wg stanu na dzień [...] maja 2008 r,, z których część została zakończona poprzez realizację tytułów wykonawczych lub realizację obowiązku w układzie ratalnym.

Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2011 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego (Nr [...]) umorzył postępowanie w sprawie z wniosku z dnia [...] października 2010 r. w zakresie 77 tytułów wykonawczych, które nie były objęte postanowieniem z dnia [...] maja 2011 r.

W zażaleniu wniesionym na postanowienie z dnia [...] maja 2011 r, o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego, J.J. podtrzymał żądanie jego zmiany, poprzez umorzenie wszystkich postępowań egzekucyjnych prowadzonych na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez ZUS (także tych niewymienionych w postanowieniu).

Po rozpoznaniu zażalenia, Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] lipca 2011 r., Nr [...] uchyiił w całości postanowienie z dnia [...] maja 2011 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Naczelnik Urzędu Skarbowego po raz kolejny dokonując oceny zgłoszonego żądania, postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2011 r., Nr [...] ponownie odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie wskazanych w nim tytułów wykonawczych. W uzasadnieniu organ wskazał, że na dzień złożenia przedmiotowego wniosku postępowanie egzekucyjne było prowadzone na podstawie 81 tytułów wykonawczych, Oceniając natomiast zasadność podniesionej przez J.J. argumentacji, organ I instancji stwierdził, iż prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ nie stanowi przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W zażaleniu wniesionym na powyższe postanowienie z dnia [...] sierpnia 2011 r. J.J. zażądał realizacji wniosku z dnia [...] października 2010r., a ponadto sformułował szereg żądań w sferze kosztów egzekucyjnych, wynikających z przekonania o zasadności umorzenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego. Strona w dalszym ciągu podtrzymuje, że postępowanie egzekucyjne prowadzone było przez niewłaściwy organ, albowiem podjęcie egzekucji nastąpiło przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, pomimo braku uprzedniego działania w tej sferze Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Po rozpoznaniu zażalenia, Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2012r. Nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ podkreślił, że przesłanka zawarta w art. 33 pkt 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w którym ustawodawca przewidział jako podstawę wniesienia zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej fakt prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny nie ma zastosowania w rozpatrywanej sprawie, albowiem przesłanka ta nie jest wymieniona w art. 59 § 1 ww. ustawy i została zgłoszona po upływie terminu wskazanego w art. 27 § 1 pkt 9 przedmiotowej ustawy.

Organ wyjaśnił, że postępowanie egzekucyjne, którego podstawę stanowiły tytuły wykonawcze o numerach [...], zostało przekazane Naczelnikowi Urzędu Skarbowego, wobec braku skuteczności egzekucji prowadzonej na ich podstawie przy wykorzystaniu środków, do których stosowania jest uprawniony Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Natomiast należności objęte pozostałymi tytułami wykonawczymi, Naczelnik Urzędu Skarbowego przyjął do realizacji na wniosek wierzyciela, nie stwierdzając wad przedmiotowych tytułów, uzasadniających odstąpienie od prowadzenia na ich podstawie egzekucji administracyjnej. Wyrazem powyższego było nadanie ww. tytułom wykonawczym klauzuli o skierowaniu tytułów do egzekucji.

Jednocześnie Dyrektor Izby Skarbowej podzielił pogląd, prezentowany w powołanych przez stronę w zażaleniu orzeczeniach Sądu oraz piśmie Ministerstwa Finansów, iż zgodnie z brzmieniem art. 19 Kodeksu postępowania administracyjnego, stosowanym w związku z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organy egzekucyjne są z urzędu zobowiązane do przestrzegania swojej właściwości miejscowej i rzeczowej. W odniesieniu natomiast do egzekucji administracyjnej z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych oraz z rachunków bankowych, zmierzającej do zaspokojenia należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i należności pochodnych od składek oraz nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń wypłacanych przez Oddział Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, które nie mogą być potrącane z bieżących świadczeń, ustawodawca jako organ egzekucyjny właściwy do prowadzenia egzekucji w tym zakresie wskazał także w art. 19 § 4 omawianej ustawy dyrektora oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Jeżeli zatem ustawodawca przyznał uprawnienia do prowadzenia postępowania egzekucyjnego innym poza naczelnikiem urzędu skarbowego organom, to zasadnym jest, aby te organy podejmowały postępowanie egzekucyjne we własnym zakresie, wykorzystując przyznane uprawnienia na każdym etapie postępowania.

Niemniej jednak, w ocenie organu nie można przyjąć w rozpatrywanej sprawie, aby sytuacja, gdy Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie podjął samodzielnie postępowania egzekucyjnego na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych, wykluczała uprawnienie Naczelnika Urzędu Skarbowego do realizowania należności w nich wymienionych w drodze egzekucji administracyjnej. Organ odwoławczy zauważył, że kwestie właściwości rzeczowej organu egzekucyjnego reguluje art. 19 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i wyłącznie w jego świetle może być dokonana ocena zakresu działania organu w danej sprawie egzekucyjnej. Natomiast przepisy powoływanego rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, określają jedynie schemat działań wierzyciela dotyczący trybu, w jakim wnioski egzekucyjne powinny być kierowane do organu egzekucyjnego. Zgodnie bowiem z przepisem § 6 pkt 5 ww. rozporządzenia, jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania środków egzekucyjnych w ograniczonym zakresie, ale prowadzona przez niego egzekucja okazała się w całości lub w części bezskuteczna, niezwłocznie kieruje tytuł wykonawczy do właściwego miejscowo naczelnika urzędu skarbowego, celem prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Organ odwoławczy wskazał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że J.J. nie posiadał składników majątku określonych w art. 19 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z których możliwe byłoby podjęcie skutecznej egzekucji przez wierzyciela we własnym zakresie, co uzasadniało zastosowanie dyspozycji § 6 pkt 5 ww. rozporządzenia. W ocenie organu odwoławczego brak było zatem podstaw do przyjęcia, iż w niniejszej sprawie Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie skorzystał z przysługujących mu kompetencji prowadzenia wobec strony postępowania egzekucyjnego.

Odnosząc się natomiast do zawartego w zażaleniu żądania nakazania organowi egzekucyjnemu dokonania zwrotu wyegzekwowanych i pobranych wszelkich kwot tytułem kosztów egzekucyjnych wraz z należnymi odsetkami, organ odwoławczy podał, że stosownie do art. 64 c § 7 i § 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji żądanie wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych podlega rozpatrzeniu, jeżeli zostało wniesione do organu egzekucyjnego przed upływem 14 dni od dnia doręczenia stronie zobowiązanej postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, a w przypadku zakończenia postępowania egzekucyjnego wskutek wykonania egzekwowanego obowiązku - od dnia powiadomienia strony o wysokości pobranych kosztów egzekucyjnych. Powyższe zaś oznacza, że ww. żądanie strony jest przedwczesne w odniesieniu do tytułów wykonawczych objętych zaskarżonym postanowieniem.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] kwietnia 2012 r. J.J. wniósł o jego uchylenie, zasądzenie kosztów postępowania sądowego oraz rozpoznanie sprawy w trybie postępowania uproszczonego, zarzucając wadliwe prowadzenie postępowania zażaleniowego.

W uzasadnieniu skargi, działający w imieniu skarżącego pełnomocnik wskazał, że w przedmiotowej sprawie doszło do obrazy podstawowych zasad i reguł postępowania, które doprowadziły do sytuacji, w której Komornik Skarbowy działający z upoważnienia Naczelnika Urzędu Skarbowego jako organ zupełnie niewłaściwy, wymusił na skarżącym spłatę rażąco wysokich kosztów egzekucyjnych, które nie miały nic wspólnego z tymi kosztami, albowiem organ ten nie był i nie jest nadal właściwy do prowadzenia egzekucji w oparciu o wszystkie wystawione przez ZUS tytuły wykonawcze. Powyższe miało jedynie na celu uchylenie się od zwrotu bezprawnie pobranych kwot - wymuszonych kosztów w związku z zawartym przez skarżącego układu ratalnego z ZUS.

Pełnomocnik podniósł jednocześnie, iż wszczęcie i prowadzenie egzekucji przez organ do tego w żaden sposób nieuprawniony, dowodzi w sposób oczywisty, iż postępowanie prowadzone jest w sposób niezgodny z prawem, co w myśl art. 64 c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji obliguje organ egzekucyjny do zwrotu stronie skarżącej kwot kosztów egzekucyjnych pobranych w wyniku dokonanych w tym postępowaniu czynności.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał ocenę prawną oraz argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Zgodnie z treścią art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ.U. z 2002r. nr 153 poz. 1270 ze zm. - dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd administracyjny, w zakresie swej właściwości, ocenia zatem zaskarżoną decyzję administracyjną pod względem jej zgodności z prawem materialnym i procesowym, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania orzeczenia.

Sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie w sytuacji, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 p.p.s.a.). Nadto - w myśl ar. 134 § 1 p.p.s.a. - sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem badania Sądu w niniejszej sprawie było postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego dotyczącego zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Analiza sprawy dowiodła, iż zaskarżone postanowienie nie narusza przepisów prawa w stopniu skutkującym konieczność jego uchylenia.

W toku postępowania egzekucyjnego oraz w skardze skierowanej do Sądu Administracyjnego strona skarżąca podniosła zarzut naruszenia w sprawie właściwości organu prowadzącego egzekucję administracyjną, albowiem w jej ocenie, ze względu na charakter dochodzonych w postępowaniu egzekucyjnym należności, Naczelnik Urzędu Skarbowego nie był organem właściwym rzeczowo do prowadzenia tego postępowania. Stwierdzone uchybienie, w ocenie strony skarżącej, skutkuje wadliwością postępowania i podjętych w jego toku czynności egzekucyjnych, w oparciu o wszystkie wystawione tytuły wykonawcze i dlatego winno być umorzone.

Stosownie do treści art. 19 k.p.a organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Po myśli art. 18 ustawy, jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Jak wyżej wskazano, administracyjne postępowanie egzekucyjne, którego umorzenia domagał się skarżący, dotyczy zaległości skarżącego z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Stosownie do treści art. 19 § 4 ustawy dyrektor oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania egzekucji z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych oraz z rachunków bankowych, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i należności pochodnych od składek oraz nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń wypłacanych przez ten oddział, które nie mogą być potrącane z bieżących świadczeń.

W myśl § 6 ust. 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (DZ.U. z 2001 r. Nr 137 poz. 1541) jeżeli wierzycie! jest jednocześnie organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania środków egzekucyjnych w ograniczonym zakresie, ale prowadzona przez niego egzekucja okazała się w całości lub w części bezskuteczna, niezwłocznie kieruje tytuł wykonawczy do właściwego miejscowo naczelnika urzędu skarbowego celem prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Z przytoczonych przepisów wynika, iż w pierwszej kolejności, że dyrektor oddziału ZUS jest organem uprawnionym do egzekucji należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, jednakże jest to organ egzekucyjny o ograniczonych kompetencjach zarówno co do przedmiotu egzekucji, jak i stosowanych środków egzekucyjnych. Dyrektor oddziału ZUS jest organem właściwym do prowadzenia postępowania egzekucyjnego do momentu, gdy wystąpią okoliczności wskazujące, że egzekucja prowadzona na podstawie konkretnego tytułu wykonawczego okaże się częściowo lub całkowicie bezskuteczna (por. wyrok NSA z dnia 13 października 2010 r., sygn. II FSK 1001/ 09, Lex nr 745414).

W tym miejscu należy wskazać na przepis art. 26 § 4 ustawy, zgodnie z którym jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, przystępuje z urzędu do egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego przez siebie wystawionego.

A zatem w wypadku należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w pierwszej kolejności organem właściwym do prowadzenia egzekucji administracyjnej jest dyrektor danego oddziału ZUS, przy czym ZUS jest jednocześnie wierzycielem dochodzonych należności. Wskazany organ w oparciu o wystawiony przez siebie tytuł wykonawczy, któremu nadaje klauzulę o skierowaniu do egzekucji, z urzędu przystępuje do postępowania egzekucyjnego. Dopiero w wypadku całkowitej lub częściowej bezskuteczności podjętych przez siebie środków egzekucyjnych, dyrektor właściwego oddziału ZUS winien skierować tytuł wykonawczy do właściwego miejscowo naczelnika urzędu skarbowego.

Zgodnie z treścią art. 19 § 1 ustawy z zastrzeżeniem § 2-8, naczelnik urzędu skarbowego jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, do zabezpieczania takich należności w trybie i na zasadach określonych w dziale IV, a także do realizacji wniosków obcych państw o udzielenie pomocy w zakresie, o którym mowa w art. 66d § 1, Wynikającą z przytoczonego powyżej przepisu art. 19 § 1 ustawy właściwość naczelnika urzędu skarbowego do prowadzenia postępowania egzekucyjnego określa się jako właściwość rzeczową następczą, w stosunku do pozostałych wymienionych w art. 19 organów, albowiem organ ten jest właściwy dopiero w sytuacji bezskuteczności podjętych działań egzekucyjnych przez te organy administracyjne.

Po wpłynięciu tytułu wykonawczego do organu, organ egzekucyjny z urzędu bada dopuszczalność egzekucji administracyjnej (art. 29 § 1 ustawy). Przesłankami dopuszczalności wszczęcia postępowania egzekucyjnego są okoliczności, które muszą być spełnione, aby organ egzekucyjny mógł przystąpić do egzekucji. Są to następujące okoliczności:

-obowiązek wskazany w tytule wykonawczym podlega egzekucji administracyjnej,

-tytuł wykonawczy został wystawiony przez uprawniony podmiot,

-wniosek o wszczęcie egzekucji i dołączone do niego dokumenty spełniają warunki

formalne,

-konkretny organ egzekucyjny jest właściwy do egzekucji obowiązku określonego w

tytule wykonawczym,

-osoba wskazana w tytule wykonawczym jako zobowiązany podlega orzecznictwu

sądów polskich.

(por. Postępowanie egzekucyjne Komentarz, Piotr Przybysz, Lexis Nexis, Warszawa

2009, str. 148).

Stwierdzenie w trakcie czynności wstępnych przez organ egzekucyjny braku właściwości do prowadzenia postępowania egzekucyjnego powinno skutkować zwrotem tytułu wykonawczego wierzycielowi (art. 29 § 2).

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że na datę złożenia przez skarżącego wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, czyli na dzień [...] października

2010. r., Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził egzekucje administracyjne przeciwko skarżącemu na podstawie 81 tytułów wykonawczych wystawionych przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Postępowania egzekucyjne prowadzone na podstawie 77 tytułów wykonawczych wystawionych przez tego samego wierzyciela zostały zawieszone ze względu na zawarcie porozumienia ratalnego, bądź też dochodzone należności zostały przez organ wyegzekwowane. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2011r. Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył postępowania egzekucyjne prowadzone z majątku skarżącego na podstawie 77 tytułów wykonawczych wystawionych przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Postanowienie to stało się ostateczne.

Tytuły egzekucyjne o numerach: [...] posiadające klauzulę o skierowaniu do egzekucji Dyrektora Oddziału ZUS, w związku z przewlekłą realizacją zajęcia prawa z wierzytelności na rachunku bankowym dokonaną przez tenże organ, zostały przekazane Naczelnikowi Urzędu Skarbowego jako organowi właściwemu do prowadzenia egzekucji administracyjnej. Natomiast, jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, pozostałe 77 tytuły egzekucyjne zostały skierowane bezpośrednio Naczelnikowi Urzędu Skarbowego jako organowi właściwemu do prowadzenia egzekucji należności ZUS wobec skarżącego. Te ostatnie ze wskazanych tytułów wykonawczych zaopatrzone zostały w klauzulę o skierowaniu do egzekucji przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. W tej sytuacji, zgodnie z dyspozycją art. 29 § 2 ustawy, stwierdzenie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego na tym etapie postępowania, iż nie jest on organem właściwym do prowadzenia postępowań egzekucyjnych, albowiem na zasadzie art. 19 § 4 ustawy w pierwszej kolejności organem właściwym do prowadzenia egzekucji na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych Zakład ubezpieczeń Społecznych Oddział był Dyrektor Oddziału Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział, powinno skutkować zwrotem tytułów wierzycielowi, czyli ZUS Oddział. Naczelnik Urzędu Skarbowego przystąpił do prowadzenia egzekucji administracyjnej z majątku skarżącego w oparciu o 77 tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład ubezpieczeń Społecznych Oddział.

Przed przystąpieniem do czynności egzekucyjnych zobowiązanemu doręczono tytuły egzekucyjne z pouczeniem, iż w ciągu siedmiu dni przysługuje mu prawo wniesienia zarzutów (art. 27 § 1 pkt 9 ustawy). Stosownie do treści art. 33 pkt 9 ustawy podstawą zarzutu może być prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny. Po rozpatrzeniu skutecznie wniesionych zarzutów, jeżeli okazały się one uzasadnione, organ administracyjny wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego (art. 34 § 4 ).

W analizowanej sprawie skarżący nie wniósł zarzutów, na tym etapie postępowania nie podniósł kwestii niewłaściwości rzeczowej organu egzekucyjnego.

Przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji pozwalają na umorzenie postępowania ze względu na niewłaściwość organu prowadzącego egzekucję jedynie na podstawie skutecznie wniesionego zarzutu opartego na normie wynikającej z art. 33 ustawy. Na późniejszym etapie postępowania umorzenie egzekcji z powyżej wskazanej przyczyny nie jest już możliwe. Zauważyć należy, że wśród przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 1) nie wymieniono prowadzenia postępowania przez organ niewłaściwy. A zatem nie można przyjąć, iż w takim przypadku postępowanie umarza się na podstawie art. 59 § 1 pkt 7 ustawy. Zgłoszenie przez zobowiązanego zarzutu niewłaściwości organu egzekucyjnego, który to zarzut jako zasadny zostanie przez organ uwzględniony, skutkuje umorzeniem postępowania egzekucyjnego, ale w trybie art. 34 § 4 ustawy (por. komentarz do art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, P. Pietrasz, Lex).

Trzeba zauważyć, że niewłaściwość organu egzekucyjnego rozumiana pod pojęciem niedopuszczalności prowadzenia egzekucji administracyjnej, badana jest na etapie wstępnym postępowania, a zatem po otrzymaniu tytułu wykonawczego przez organ egzekucyjny ( 29 § 2 ) oraz w wyniku wniesienia przez zobowiązanego zarzutów (art. 33 pkt 9). W toku postępowania egzekucyjnego, czyli po podjęciu czynności egzekucyjnych, umorzenie postępowania może nastąpić w wypadku ziszczenia się przesłanek (lub przesłanki) enumeratywnie wymienionych w art. 59 § 1 ustawy, przy czym treści tegoż przepisu nie można interpretować rozszerzająco.

W orzecznictwie prezentowany jest pogląd zgodnie z którym, organ egzekucyjny, stwierdzając w trakcie czynności wstępnych brak właściwości do prowadzenia postępowania egzekucyjnego, powinien zwrócić tytuł wykonawczy wierzycielowi. Jeżeli doszedł do takiego wniosku po skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji, to powinien przekazać sprawę właściwemu organowi. Jeżeli natomiast sprawa została mu przekazana i organ nie uznaje się za właściwy, to jest uprawniony do wystąpienia o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego w rozumieniu art. 22 § 2 kpa (por. postanowienie NSA z 20 września 2007 r., II GW 3/2007, Lex Polonica nr 1780996). Zdaniem Z. Leońskiego naruszenie właściwości miejscowej powinno powodować nieważność postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 18 ustawy (R. Hauser, Z. Leoński, Egzekucja administracyjna, Komentarz do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji... str. 45). W ocenie Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę przepis art. 59 § 1 pkt 7 ustawy nie daje podstaw do umorzenia postępowania ze względu nie niewłaściwość rzeczową organu prowadzącego egzekucję. Treści przepisów art. 59 § 1 i art. 33 wskazują, iż ustawodawca rozróżnia pojęcia niedopuszczalności egzekucji i niewłaściwości organu egzekucyjnego. W punkcie 9 art. 33 wskazuje się niewłaściwość organu jako odrębną podstawę zarzutu.

Zaprezentowane stanowisko wynika z istoty instytucji umorzenia postępowania egzekucyjnego. Umorzenie egzekucji powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych (art. 60) i przywrócenie w ten sposób stanu istniejącego przed wszczęciem egzekucji. Celem prowadzenia postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do stanu rzeczy, który wynika z normy prawnej, a zatem uchylenie tych czynności oznaczałoby powrót do stanu, który z punktu widzenia prawa wymaga zmiany, poprawy.

Nadto należy zwrócić uwagę, że przepis art. 59 § 1 pkt 7 jako przesłankę umorzenia postępowania egzekucyjnego wskazuje niedopuszczalność egzekucji administracyjnej, a zatem w przywołanym przepisie nie chodzi o niewłaściwość organu egzekucyjnego, lecz o niedopuszczalność egzekucji administracyjnej, jako formy prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Nie budzi wątpliwości, że zarówno dyrektor właściwego oddziału ZUS, jak i naczelnik właściwego urzędu skarbowego są uprawnieni do prowadzenia egzekucji administracyjnej. Obydwa organy, po myśli art. 19 ustawy, są organami właściwymi do prowadzenia egzekucji administracyjnej, tym samym forma prowadzenia egzekucji jako administracyjnego postępowania egzekucyjnego, została w badanej sprawie zachowana.

Z przedstawionych powyżej powodów wniosek strony skarżącej o umorzenie postępowań egzekucyjnych prowadzonych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, na podstawie 81 tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział nie mógł być uwzględniony.

Rozpatrywana sprawa posiada jeszcze i tę specyfikę, że jak wynika z akt sprawy, Dyrektor ZUS Oddział prowadził już postępowania egzekucyjne z majątku skarżącego, w oparciu o tytuły wykonawcze wystawione w okresie wcześniejszym, nie będące przedmiotem niniejszej sprawy administracyjnej, a egzekucja w tamtych sprawach okazała się cyt. "przewlekła", wobec czego w celu prowadzenia egzekucji tytuły wykonawcze zostały przekazane Naczelnikowi Urzędu Skarbowego. Powyższą okoliczność należy mieć na uwadze rozpatrując niniejszą sprawę, wskazuje ona bowiem iż organowi - wierzycielowi znana była sytuacja zobowiązanego oraz skuteczność środków egzekucyjnych jakimi dysponował ten organ, a należy przypomnieć, iż z mocy ustawy jest to organ upoważniony do tego, aby prowadzić postępowanie egzekucyjne w ograniczonym zakresie. Zasada ekonomiki procesowej, wynikająca z art. 12 kpa, po myśli art. 18 ustawy ma w postępowaniu egzekucyjnym zastosowanie, oczywiście z zachowaniem uregulowań szczególnych wynikających z charakteru egzekucji administracyjnej.

Z powyższych względów zarzuty skargi nie mogły zostać uwzględnione. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skarga została oddalona.

12