Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 599/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2020-11-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6145 Sprawy dyrektorów szkół
Skarżony organ: Kurator Oświaty
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony akt
Zasądzono zwrot kosztów postępowania

SENTENCJA

Dnia 5 listopada 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędzia WSA Edyta Podrazik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 listopada 2020 roku sprawy ze skargi B. F. –S. na akt Dyrektora Zespołu Szkół [...] z dnia [...] czerwca 2020 roku Nr [...] w przedmiocie odwołania ze stanowiska wicedyrektora szkoły I. uchyla zaskarżone zarządzenie w przedmiocie odwołania ze stanowiska wicedyrektora szkoły, II. zasądza od Dyrektora Zespołu Szkół [...] na rzecz skarżącej kwotę [...]- zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

W dniu [...] maja 2020 roku odbyło się zebranie Rady Pedagogicznej na którym przegłosowano pozytywną opinię w sprawie odwołania ze stanowiska Wicedyrektora Zespołu Szkół [...] pani B. F. – [...] nauczycieli głosowało za, a negatywną opinię wydał [...] nauczyciel. Karty głosujących nauczycieli i treść negatywnej opinii nauczyciela stanowiły załącznik do protokołu, w którym podkreślono, ze zmiany w naborze uczniów spowodowały, że Zespół Szkół [...] stał się szkołą typowo zawodową, jako szkoła zawodowa musi być przygotowana do spełnienia wymogów dotyczących właściwego przygotowania praktycznego uczniów do warunków panujących na rynku pracy. Zmieniając podejście organizacyjne i kadrowe na przygotowanie zawodowe wiąże się z potrzebą powołania na to stanowisko zastępcy dyrektora osoby będącej nauczycielem praktycznej nauki zawodu. Zmiany mają uatrakcyjnić proces kształcenia zawodowego, co ma pozytywnie wpłynąć na jakość prowadzonych zajęć dla uczniów.

Pismami z dnia [...] maja 2020 r. Dyrektor Zespołu Szkół [...] (zwany dalej "Dyrektorem" lub "organem") zwrócił się do Rady Rodziców oraz Starosty [...] z prośbą o wyrażenie opinii na temat odwołania B. F.-S. (zwanej dalej "Skarżącą") ze stanowiska wicedyrektora Szkoły. W uzasadnieniu zapytań organ wskazał na zmianę profilu szkoły na typowo zawodową oraz wymóg właściwego przygotowania praktycznego uczniów do warunków panujących na rynku pracy, co ma zapewnić nauczyciel praktycznej nauki zawodu. Planowane zmiany mają na celu uatrakcyjnienie procesu kształcenia zawodowego i pozytywnie wpłynięcie na jakość prowadzonych zajęć dla uczniów.

Pismem z dnia [...] maja 2020 roku B. A. – Przewodnicząca Rady Rodziców przy Zespole Szkół [...] powiadomiła, że Rada Rodziców pozytywnie zaopiniowała odwołanie ze stanowiska b. F.-S..

Pismem z dnia [...] maja 2020 roku, nr [...] Starosta K. pozytywnie zaopiniował odwołanie ze stanowiska Wicedyrektora Zespołu Szkół [...] panią B. F.-S..

Pismem z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] Dyrektor po uzyskaniu pozytywnej opinii organu prowadzącego, rady pedagogicznej oraz rady rodziców poinformował B. F. o odwołaniu ze stanowiska wicedyrektora Szkoły, które nastąpi ze skutkiem na dzień jej powrotu do pracy.

Pismem z dnia [...] czerwca 20202 roku pełnomocnik B. F.-S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wywiódł zaskarżając zarządzenie Dyrektora w całości. Pełnomocnik zarzucił organowi naruszenia:

1) art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1148 ze zmianami, zwanej dalej "p.o.") poprzez nieustalenie negatywnej oceny pracy lub negatywnej oceny wykonywania zadań wymienionych w art. 57 ust. 2 w trybie określonym przepisami w sprawie oceny pracy nauczycieli, podczas gdy przepis będący podstawą odwołania wskazuje na obligatoryjny obowiązek ustalenia negatywnej oceny pracy lub negatywnej oceny wykonywania zadań wymienionych w art. 57 ust. 2 w trybie określonym przepisami w sprawie oceny pracy nauczycieli przed odwołaniem nauczyciela ze stanowiska kierowniczego;

2) art. 66 ust. 1 pkt 2 p.o. poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, że zaistniały przesłanki szczególnie uzasadnione do odwołania Skarżącej jako wicedyrektora, podczas gdy uzasadnienie odwołania nie wskazuje na żadne konkretne okoliczności, a jest jedynie niczym niepopartym stanowiskiem ówczesnego dyrektora, co wskazuje, że nie zachodzą żadne szczególne okoliczności, które pozwalałyby zastosować procedurę odwołania Skarżącej w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia;

3) art. 66 ust. 1 pkt 2 p.o. poprzez niezasięgnięcie opinii kuratorium oświaty przed odwołaniem Skarżącej ze stanowiska wicedyrektora Szkoły, w sytuacji, gdy przedmiotowy przepis nakłada na organ obligatoryjny obowiązek zasięgnięcia takiej opinii, przed wydaniem zarządzenia o odwołaniu ze stanowiska wicedyrektora;

4) art. 64 ust. 1 p.o. poprzez jego zastosowanie, w sytuacji, gdy nie zostały spełnione przesłanki do jego zastosowania, a prawidłowa ocena przesłanek jego zastosowania prowadzi do wniosku, że w przedmiotowym stanie faktycznym nie mógł być on zastosowany przez organ;

5) art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zmianami, zwanej dalej "k.p.a.") poprzez nieprzyczynienie się przez Dyrektora do prowadzenia postępowania zgodnie z przepisami, które ma zagwarantować stronom równość wobec prawa, podczas gdy w przedmiotowej sprawie nie zostały wykazane okoliczności uzasadniające zastosowanie szczególnego trybu odwołania oraz nie została zastosowana procedura zasięgnięcia opinii właściwych organów i rad.

W konsekwencji pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej czynności, a z ostrożności procesowej, stwierdzenie jej nieważności. Dodatkowo wniesiono o zasądzenie kosztów sądowych oraz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi, pełnomocnik Skarżącej wskazał, że odwołanie w żaden sposób nie zostało umotywowane, szczególnie, że powoływano się na przypadki szczególnie uzasadnione.

W odpowiedzi na skargę, pełnomocnik Dyrektora – adw. Ł. L. wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Podkreślono, że Zespół Szkół [...] stał się szkołą typowo zawodową, a więc szkołą, która musiała dostosować swe standardy do wymogów dotyczących właściwego przygotowania praktycznego potencjalnych uczniów. Ponieważ Skarżąca jest nauczycielem języka polskiego i nie ma styczności z tematyką przedmiotów praktycznych, Dyrektor postanowił zmienić podejście organizacyjne i kadrowe. Pełnomocnik Dyrektora wskazał, że zadaniem wicedyrektora jest zwiększanie waloru kształcenia praktycznego, czego gwarancją z racji wybranej specjalizacji nie mogła być Skarżąca, nie będąca jakkolwiek związana z żadnym z przedmiotów praktycznych, nie mająca w tej dziedzinie wiedzy, a także niemogąca w sposób skuteczny realizować planu dedykowanego dla szkoły zawodowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Ustawodawca wskazuje enumeratywny katalog form działalności, a także bezczynności i przewlekłości działania organów administracji publicznej wyrażony w art. 3 § 2 pkt 1-9 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zmianami, zwanej dalej "p.p.s.a."). Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, wpisują się w kognicję sądów administracyjnych, zatem kontrola sądowa podejmowana przez Sąd jest sprawowana zgodnie z zakreśloną właściwością rzeczową.

Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd w niniejszej sprawie, z punktu widzenia kryterium legalności jest zarządzenie (akt) Dyrektora Zespołu Szkół [...] z dnia [...] czerwca 20207 r., którym odwołano B. F.-S. ze stanowiska wicedyrektora szkoły.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że akt odwołania dyrektora (wicedyrektora) szkoły nie należy wyłącznie do czynności ze sfery prawa pracy. W tego typu sprawach mamy do czynienia z aktem o podwójnym charakterze, wywołującym skutki zarówno w sferze prawa pracy, jak również w sferze publicznoprawnej. Podwójny charakter tego aktu i wywoływanie przez niego dodatkowo skutków regulowanych prawem pracy nie oznacza, że przestaje być przez to aktem z zakresu administracji publicznej (zob. wyrok NSA z dnia 8 lutego 2013 r. I OSK 2641/12; wyrok WSA w Warszawie z dnia 2 lutego 2012 r., sygn. akt II SA/Wa 1416/11). Akt dyrektora szkoły o powołaniu lub odwołaniu wicedyrektora szkoły jest aktem z zakresu administracji publicznej, dotyczącym uprawnień i obowiązków wynikających z przepisów prawa, o którym mowa w art.3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., a przez to podlega kontroli sądów administracyjnych, jakkolwiek w procedurze jego wydania nie stosuje się wprost przepisów k.p.a. (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2014 r. o sygn. akt I OSK 2030/14 (publ. LEX nr 1528988).

Przechodząc do merytorycznej oceny zaskarżonego aktu, wskazać należy, że został on wydany na podstawie art. 64 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 59), zgodnie z którym jeżeli w szkole utworzono stanowisko wicedyrektora lub inne stanowiska kierownicze, powierzenia tych stanowisk i odwołania z nich dokonuje dyrektor szkoły, po zasięgnięciu opinii organu prowadzącego, rady szkoły oraz rady pedagogicznej. Umowa o pracę na stanowisku nauczyciela, zawarta na czas określony krótszy niż okres powierzenia stanowiska kierowniczego, ulega przedłużeniu na okres powierzenia. przypadku osób, o których mowa w art. 62 ust. 2, przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio. Drugi przypadek odwołania nauczyciela i to bez wypowiedzenia w związku z jego negatywną oceną, obejmuje sytuacje określone w art. 66 ust. 1 Prawo oświatowe, organ, który powierzył nauczycielowi stanowisko kierownicze w szkole lub placówce:

1) odwołuje nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w razie:

a) złożenia przez nauczyciela rezygnacji, za trzymiesięcznym wypowiedzeniem,

b) ustalenia negatywnej oceny pracy lub negatywnej oceny wykonywania zadań wymienionych w art. 57 ust. 2 w trybie określonym przepisami w sprawie oceny pracy nauczycieli - bez wypowiedzenia,

c) złożenia przez organ sprawujący nadzór pedagogiczny wniosku, o którym mowa w art. 56 ust. 3;

2) w przypadkach szczególnie uzasadnionych, po zasięgnięciu opinii kuratora oświaty, a w przypadku szkoły i placówki artystycznej oraz placówki, o której mowa w art. 2 pkt 8, dla uczniów szkół artystycznych prowadzonej przez jednostkę samorządu terytorialnego - ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, może odwołać nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia.

Uregulowanie przypadków i przesłanek umożliwiających odwołanie dyrektora szkoły (i wicedyrektora) z zajmowanej funkcji umożliwia dokonanie kontroli legalności odwołania takiej osoby z zajmowanego stanowiska, co także nosi znamiona pewnej gwarancji przed pochopnym lub nieuzasadnionym odwoływaniem (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 17 grudnia 2015 r. sygn. akt III SA/Gd 375/15, LEX nr 1949451).

W rozpoznawanej sprawie zaskarżony akt nie tylko nie wskazując przyczyn odwołania skarżącej ze stanowiska wicedyrektora szkoły, ale i także w ogóle nie zawiera uzasadnienia. Brak uzasadnienia aktu odwołania wicedyrektora dyrektora szkoły nie pozwala na dokonanie przez Sąd jego kontroli. W piśmie odwołującym skarżącą ze stanowiska nie wskazano żadnych motywów, dla których odwołanie było konieczne. Wskazanie takich motywów w pismach do podmiotów opiniujących (Starosty Kaliskiego, Rady Pedagogicznej, Rady Rodziców) nie było natomiast wystarczającym uzasadnieniem postępowania organu, bowiem Skarżąca nie musiała mieć do nich dostępu, a poza tym, taka korespondencja nie była skierowana do niej. Na tej podstawie, nie można w zasadzie dokonać kontroli zaskarżonego zarządzenia. W takich okolicznościach należy zwrócić uwagę na obowiązek organu do wyczerpującego uzasadnienia wydawanego aktu, a w szczególności do przekonującego umotywowania przesłanek, które legły u podstaw podjętego rozstrzygnięcia. Prawidłowość wydanego zarządzenia o odwołaniu ze stanowiska dyrektora szkoły powinna być bowiem oceniana na podstawie faktów, które zostały wskazane w uzasadnieniu kontrolowanego aktu. Powołane tam okoliczności muszą być przy tym konkretne i dowiedzione w stosownym postępowaniu poprzedzającym wydanie zarządzenia oraz znajdować pełne potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Istotne są również wywody przytoczone przez organ, gdyż to, jakie zdarzenia uznał on za przesłanki odwołania, musi wynikać bezpośrednio z uzasadnienia wydanego w tym zakresie zarządzenia. Wymóg uzasadnienia władczego aktu w sprawie z zakresu administracji publicznej wynika z ogólnych zasad ustrojowych zawartych w Konstytucji RP, w tym zwłaszcza z zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2) oraz z zasad praworządności i legalności (art. 7). W orzecznictwie sądów administracyjnych w odniesieniu do aktów odwołujących dyrektorów szkoły ze stanowiska podkreśla się, że akty takie powinny być odpowiednio uzasadnione, przy czym istotne są wywody i argumentacja prawna zawarta bezpośrednio w uzasadnieniu podjętego aktu (tak: wyrok NSA z dnia 16 listopada 2012 r., sygn. I OSK 1664/12; wyrok WSA w Lublinie z 26 stycznia 2012 r., III SA/Lu 609/11; wyrok WSA w Gliwicach z 23 sierpnia 2011 r., sygn. IV SA/GI 986/10, wyrok NSA z 7 czerwca 2011 r., sygn. I OSK 314/11). Powyższe odnieść należy także do odwołania ze stanowiska wicedyrektora, ma ono bowiem materialnie jednakową treść, jak akt o odwołaniu dyrektora szkoły.

W niniejszej sprawie Dyrektor Zespołu Szkół [...] powinien szczegółowo i rzetelnie przedstawić i udokumentować swoje stanowisko w uzasadnieniu do zaskarżonego zarządzenia, którego nie można uznać za wystarczające. Późniejsze ujawnienie intencji, podglądów i argumentów, wtórne wobec wydanego aktu, nie może konwalidować niedostatków uzasadnienia samego zarządzenia. W szczególności należy zwrócić uwagę, ze brakuje w rozpoznawanej sprawie uwzględnienia relacji pomiędzy przepisem art. 64 oraz 66 Prawa oświatowego w kontekście wymogów proceduralnych jakie należy spełnić aby skutecznie dowołać dyrektora szkoły w trakcie roku szkolnego. Takich rozważań zabrakło, a zatem nie można uznać jakoby skutecznie doszło do odwołania ze stanowiska skarżącej, która jednocześnie pozostaje nauczycielem w szkole. Za niewystarczającą na etapie zasięgania opinii o odwołanie była argumentacja, że Skarżąca jest nauczycielem języka polskiego, a życzeniem dyrektora szkoły było obsadzeniem stanowiska osobą mającą styczność z przedmiotami praktycznymi nie uzasadnia jej odwołania. Wicedyrektor jest osobą zarządzającą szkołą w zastępstwie dyrektora. Od kształcenia są nauczyciele i to czy nauczyciel przedmiotów zawodowych będzie wicedyrektorem czy nie, nie oznacza, że szkoła będzie działać w sposób mniej sprawny i skuteczny.

Odnosząc się do przedstawionych wyżej wywodów i okoliczności niniejszej sprawy, przyjąć należy, że brak wskazania przez organ powodów odwołania skarżącej ze stanowiska wicedyrektora szkoły nie odpowiadają prawu, uzupełnienie tego braku w odpowiedzi na skargę nie może zmienić tej oceny.

Biorąc zatem pod uwagę wskazane powyżej naruszenia prawa materialnego i procesowego, w tym zwłaszcza fakt, że zaskarżony akt w ogóle nie posiada uzasadnienia, stwierdzić należy, że został on wydany z naruszeniem prawa.

W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 146 § 1 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. W opisanych okolicznościach Sąd stwierdza, że poddany jego kontroli akt nie spełniał powyższych wymogów i nie tylko wymykał się ocenie pod kątem zaistnienia przesłanek przedmiotowego, a w konsekwencji nie mógł pozostać w obrocie prawnym. Dostrzeżone uchybienia mają bowiem charakter istotny i dyskwalifikują akt, jako niezgodny z obowiązującym prawem.