Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 991/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2012-08-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3b
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 7, art. 77 par. 1 oraz  art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Wojtysiak (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Grzegorz Jankowski,, Sędzia NSA Mirosława Włodarczak-Siuda, Protokolant Edyta Wójtowicz, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2012 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 września 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu odsetek od nieopłaconych składek i kosztów upomnień uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie decyzją

z dnia [...] r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.), zwanej dalej "u.s.u.s.", w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. Nr [...] odmawiającą B. K. umorzenia należności z tytułu odsetek od nieopłaconych składek oraz z tytułu kosztów upomnień.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, że w dniu [...] r.

do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zwanego dalej "Zakładem", wpłynął wniosek B. K. o umorzenie odsetek od nieopłaconych składek oraz kosztów upomnień. Wniosek uzasadniony był trudną sytuacją materialną i życiową płatnika. Ww. decyzją z dnia [...] r. Zakład odmówił B. K. umorzenia należności z tytułu odsetek od nieopłaconych składek oraz z tytułu kosztów upomnień w łącznej kwocie [...] zł.

W dniu [...] r. do Zakładu wpłynął wniosek B. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy. Strona we wniosku podniosła, że zadłużenie wobec Zakładu powstało na skutek kradzieży mienia, chorób nowotworowych rodziców i ich śmierci, a nadto z powodu wypadku, który spowodował u niej ciężki uszczerbek na zdrowiu. Wnioskodawczyni podkreśliła także, że jest osobą niepełnosprawną i wymaga opieki oraz pomocy innych osób w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W ocenie organu ponownie rozpatrującego sprawę, wobec wnioskodawczyni nie zachodziła całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 u.s.u.s., gdyż B. K. była właścicielem działki niezabudowanej przeznaczonej pod zabudowę o numerze[...] , o obszarze [...] przy ulicy [...] w N. o numerze KW [...] (użytkowanie wieczyste do [...] r.) oraz lokalu mieszkalnego przy ulicy [...] w N. o powierzchni [...]

o nr KW [...] . Nieruchomość o KW [...] obciążona była hipoteką przymusową zwykłą w kwocie [...] zł na rzecz Urzędu Skarbowego w G. oraz hipoteką przymusową kaucyjną do kwoty [...] zł na rzecz ZUS O/S.. W dniu [...] . Sąd Rejonowy Wydział Ksiąg Wieczystych w Goleniowie dokonał na ww. nieruchomości zmiany wpisu na hipotekę przymusową zwykłą w kwocie [...] zł. Prowadzone postępowanie egzekucyjne przez komornika sądowego zostało zawieszone na wniosek pozostałych wierzycieli zainteresowanej umorzeniem składek.

Pomimo, że istniały formalnie podstawy do umorzenia należności ze względu na szczególne okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r.

w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zwanego dalej "rozporządzeniem", Zakład postanowił odmówić umorzenia należności składkowej.

W dniu 27 listopada 2009 r. B. K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia [...] r., która wyrokiem z dnia 24 lutego 2010 r. została uchylona w sprawie o sygn. akt I SA/Sz 952/09. Sąd uznał, że decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, i jednoczesnie wskazał w wyroku, aby przy ponownym rozpatrzeniu sprawy dokładnie wyjaśnić stan faktyczny sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu strony (art. 7 K.p.a.). Na podstawie przepisu art. 141 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wskazał, aby w dalszym postępowaniu w sprawie organ rozpoznający sprawę ponownie, przed wydaniem decyzji, zapewnił by w postępowaniu tym nie brali udziału pracownicy, którzy brali udział po raz pierwszy w wydaniu decyzji, a ponadto, aby w sposób racjonalny ocenił możliwości poniesienia przez B. K. wydatków na zapłatę odsetek i kosztów upomnień, przy uwzględnieniu rzeczywistej, a nie tylko hipotetycznej możliwości zaspokojenia w przyszłości tego długu, w tym z egzekucji skierowanej do jej mieszkania, a następnie - w wyniku tej oceny - podjął stosowne rozstrzygnięcie w sprawie, wszechstronnie wyjaśniając w uzasadnieniu decyzji ewentualne stanowisko o braku podstaw do uwzględnienia wniosku o umorzenie należności.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Zakład ponownie odmówił umorzenia należności z tytułu odsetek od nieopłaconych składek oraz z tytułu kosztów upomnień. Decyzję tę strona zaskarżyła, wnosząc do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2011 roku. W uzasadnieniu Sąd zauważył, że w sprawie zapadł wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 24 lutego 2010 r., w którym to Sąd wskazał, aby organ w sposób racjonalny ocenił możliwości poniesienia przez B. K. wydatków na zapłatę odsetek i kosztów upomnień, przy uwzględnieniu rzeczywistej, a nie tylko hipotetycznej możliwości zaspokojenia w przyszłości tego długu, w tym z egzekucji skierowanej do jej mieszkania, a następnie - w wyniku tej oceny - podjął stosowne rozstrzygnięcie w sprawie, wszechstronnie wyjaśniając w uzasadnieniu decyzji ewentualne stanowisko o braku podstaw do uwzględnienia wniosku o umorzenie należności. W ocenie Sądu z uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia

nie wynikało, aby tę ocenę i wskazówkę co do dalszego postępowania Zakład uwzględnił.

Rozpoznając ponownie sprawę, Zakład wskazał, że z ustaleń poczynionych

w sprawie wynika, iż B. K. prowadziła działalność gospodarczą

w okresie od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 31 marca 2001 r. w zakresie usług artystycznych. Na jej koncie figurują zaległości z tytułu odsetek z nieopłaconych składek w łącznej kwocie [...] zł oraz z tytułu kosztów upomnień w wysokości [...] zł.

Strona dostarczyła do Oddziału orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane na stałe w dniu [...] r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania

o Niepełnosprawności. Z jego treści wynikało, że niepełnosprawność B. K. zaliczono do umiarkowanej, tzn. schorzenie w stopniu umiarkowanym ogranicza zdolność do pełnienia ról społecznych i zawodowych, i że wymagała ona czasowej, częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych. Utrzymywała się z zasiłku stałego w wysokości [...] zł miesięcznie na okres do 31 grudnia 2011 r.

Ponadto, Zakład wskazał, że z ustaleń wynikało, iż B. K. posiadała działkę niezabudowaną przeznaczoną pod zabudowę nr [...] o obszarze [...] w N. o nr [...] (użytkowanie wieczyste do [...] r.), lokal mieszkalny w N. o powierzchni [...] o nr KW [...] który jest obciążony hipoteką przymusową zwykłą w kwocie [...] zł na rzecz Urzędu Skarbowego w G. oraz hipoteką przymusową zwykłą na rzecz ZUS O/S. w kwocie [...] zł. Nadto, wskazano, że w sprawie prowadzona była przez Komornika przy Sądzie Rejonowym w Goleniowie egzekucja z nieruchomości położonej w N. o numerze KW [...] Pierwsza licytacja wyznaczona na dzień [...] r. nie doszła do skutku, zaś druga licytacja wyznaczona na dzień 7 października 2008 r. nie doszła do skutku, gdyż postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone na wniosek wszystkich wierzycieli prowadzących postępowanie egzekucyjne.

Na podstawie informacji uzyskanej z Urzędu Skarbowego w G. ustalono, że organ ten nie posiadał informacji o wysokości dochodu uzyskanego przez podatnika w latach 2006, 2007 i 2008, gdyż płatnik nie złożył w urzędzie zeznań rocznych. Organ nie posiadał również informacji o ruchomościach i rachunkach bankowych wnioskodawczyni.

Ustalono nadto, że strona posiadała zobowiązania wobec Zarządu Budynków Komunalnych w N. oraz wobec Urzędu Miasta i Gminy N..

Z oświadczenia strony wynikało, że w spłacie zaległości wobec innych wierzycieli pomagała jej rodzina.

Dalej, Zakład przywołał treść przepisu art. 28 ww. u.s.u.s. i wskazał, że przepis ten stanowi, iż należności z tytułu składek mogą być umorzone tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, lub gdy przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej. Ponadto, Zakład wskazał, że - w wydanym na podstawie przepisu art. 28 ust. 3b u.s.u.s. – ww. rozporządzeniu zdefiniowany został ważny interes strony zobowiązanej.

Zakład wskazał, że rozstrzygnięcie to zależy od indywidualnych okoliczności sprawy ocenianych przez pryzmat warunków koniecznych do umorzenia, tj. całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 u.s.u.s. lub szczególne okoliczności uzasadnione ważnym interesem zobowiązanej.

Nadto Zakład zwrócił uwagę, że jest dysponentem Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, którego przychody pochodzą między innymi z wpłat i z dotacji budżetu państwa. W związku z tym ZUS dysponując pieniędzmi z budżetu państwa winien postępować z największą ostrożnością. Oznacza to, że umorzenie zaległości składkowej winno być traktowane jako wyjątkowe uregulowanie na gruncie obowiązujących przepisów, bowiem zasadą jest płacenie składek. Prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się nie tylko z osiąganiem dochodów, ale również z możliwością ponoszenia strat. Niezależnie natomiast od osiąganych wyników finansowych każdy płatnik ma ustawowy obowiązek odprowadzania składek. Nie wywiązywanie się płatnika z tych obowiązków, powoduje powstanie po stronie Zakładu wierzytelności. W takim przypadku ustawowym obowiązkiem Zakładu jako dysponenta Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Środki bowiem uzyskane przez Zakład z tytułu opłaconych składek przeznaczane są na wypłaty świadczeń społecznych osobom ubezpieczonym. Oznacza to zdaniem Zakładu, że umorzenie należności z tytułu składek winno być traktowane jako wyjątkowe uregulowanie na gruncie obowiązujących przepisów. Zatem decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności składkowej przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku istnienia przesłanek umorzeniowych może umorzyć zaległości, ale nie jest do tego zobligowany. W przypadku braku przesłanek całkowitej nieściągalności lub interesu osoby zobowiązanej, Zakład ma ustawowy obowiązek odmówić umorzenia należności z tytułu składek. Ponadto, umorzenie składek powoduje także obligatoryjnie umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty.

Według Zakładu, wobec strony nie zachodziła całkowita nieściągalność, o której mowa jest w art. 28 u.s.u.s., gdyż B. K. jest właścicielem działki niezabudowanej przeznaczonej pod zabudowę nr [...] o obszarze [...]

w N. o nr KW [...] oraz lokalu mieszkalnego w N. o powierzchni [...] m² o nr KW [...] , która zabezpieczona jest hipoteką przymusową zwykłą w kwocie [...] zł.

Ponownie rozpatrując sprawę, Zakład nie kwestionował trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej zobowiązanej ani tego, że nie jest w stanie aktualnie spłacić zobowiązań publicznoprawnych przy osiąganym dochodzie w wysokości [...] zł miesięcznie, co formalnie wypełnia podstawy do umorzenia należności ze względu na szczególne okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w ww. rozporządzeniu. Zakład zważył bowiem, że zainteresowana umorzeniem jest osobą schorowaną, ponoszącą miesięczne wydatki z tytułu opłat w kwocie [...] zł i kosztów leczenia, których wysokość oscyluje w granicach kwot [...] –[...] zł miesięcznie, jednakże pomimo tych okoliczności postanowił utrzymać w mocy decyzję Zakładu

z dnia [...] r. i odmówić umorzenia należności. Zakład podniósł,

że w trakcie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że strona prowadziła działalność gospodarczą w okresie 1999-2001 generując zadłużenie wobec ZUS (zaległość z tytułu składek wynosi [...] zł i odsetek w kwocie [...] zł). Dalej wskazano, że w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej obowiązkiem zobowiązanej było opłacanie należności składkowej w terminie i w pełnej wysokości. Zaniechanie wykonania tego obowiązku skutkowało powstaniem po stronie Zakładu wierzytelności oraz konieczności jej dochodzenia. W związku z tym Zakład dokonał zabezpieczenia wierzytelności publicznoprawnej poprzez wpis hipoteki przymusowej zwykłej na nieruchomości opisanej w KW nr [...], przy czym organ rentowy nie przesądził o konieczności przeprowadzenia egzekucji z przedmiotowej nieruchomości celem "pozbawienia zobowiązanej mieszkania", wskazał jedynie na zabezpieczenie swojej wierzytelności. Prowadzone postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone z wniosku pozostałych wierzycieli zobowiązanej. Zakład zaznaczył, że nie był wierzycielem egzekwującym z nieruchomości. Ponadto, postępowanie zostało zawieszone, bowiem strona podjęła próbę ułożenia się z wierzycielami prywatnymi. Zainteresowana umorzeniem posiadała zobowiązania wobec wierzycieli publicznoprawnych i cywilnoprawnych. Zobowiązania z tytułu składek jako należności publicznoprawne są uprzywilejowane i podlegają zaspokojeniu co do zasady (z wyłączeniem należności alimentacyjnych i wynagrodzenia za pracę) przed innymi należnościami, w tym z tytułu zaciągniętych kredytów i pożyczek, nie zabezpieczonych rzeczowo. Mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli w świetle powyższego, odstąpienie Zakładu od dochodzenia należności, z której finansowane są świadczenia społeczne doprowadziłoby do uprzywilejowania innych wierzycieli (w tym cywilnoprawnych). Zakład podkreślił, że zobowiązana strona sama wyraziła wolę spłaty zadłużenia, o ile zostałyby umorzone odsetki i koszty upomnień, zaś ustawowym obowiązkiem Zakładu jest dochodzenie należności z tytułu składek (w tym odsetek). Wobec powyższego, Zakład postanowił odmówić umorzenia należności z tytułu składek.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją ostateczną, B. K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na decyzję Prezesa Zakładu z dnia 30 września 2011 r., zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przez bezpodstawną odmowę umorzenia wnioskowanych należności z tytułu odsetek i kosztów upomnień, mimo istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie, i wnosząc o jej uchylenie.

W uzasadnieniu skargi przedstawiła stan faktyczny sprawy i wskazała, że nie zgadza się ze stanowiskiem organu, bowiem przytoczył on te same argumenty, które podał w uchylonej przez Sąd decyzji z dnia [...] r. Zdaniem Skarżącej, okoliczność spłacania zobowiązań wobec innych wierzycieli nie może skutkować odmową umorzenia odsetek od nieopłaconych składek. Strona spłaca przede wszystkim zaległość z tytułu czynszu wobec ZBiLK w N., gdyż groziła jej utrata mieszkania z powodu nieuiszczania czynszu. Skarżąca podkreśliła, że zadłużenie to spłaca w ratach, a odsetki od należności głównej zostały umorzone. Dodała przy tym, że w tej spłacie pomaga jej rodzina.

Ponadto, skarżąca podniosła, że jest osobą niepełnosprawną, wymagającą opieki i pomocy innych osób, a jedynym źródłem jej utrzymania jest zasiłek stały

w kwocie [...] zł miesięcznie i nie posiada innego dochodu, a nie wie jak długo będzie mogła korzystać z pomocy rodziny. Ma jednak zamiar uregulować należność główną wobec Zakładu po uzyskaniu środków pieniężnych, które uzyska ze sprzedaży niezabudowanej nieruchomości nr [...], wartej około [...] zł. Natomiast

z uwagi na swoją trudną sytuację materialną i zdrowotną nie jest w stanie uiścić odsetek od niezapłaconych składek.

Dalej, powołując się na treść art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, a także fragment wyroku WSA w Szczecinie z dnia 24 lutego 2010 r., podniosła, że organ jest zobowiązany w należyty sposób uzasadnić brak przesłanek do zastosowania umorzenia, do podania racjonalnych przyczyn uznania, że przesłanki te nie dają dostatecznych podstaw do przyznania żądanej ulgi. Brak takiego uzasadnienia powoduje, że rozstrzygnięcie nie zostało oparte na racjonalnym uznaniu, ale dowolnej ocenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych

w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a.", sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem.

W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, a także ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności

(art. 145 § 1 lit. a-c tej ustawy.). Przy czym, zgodnie z przepisem art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami

i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd rozpoznając sprawę,

po dokonaniu kontroli zaskarżonej decyzji, uznał, że skarga zasługuje

na uwzględnienie, choć z przyczyn innych niż w niej podniesione.

Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd doszedł do przekonania, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Zakładu wydana została z naruszeniem przepisów prawa procesowego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W ocenie Sądu rozpoznającego sprawę, organ dopuścił się naruszenia przepisu art. 153 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu, wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną należy rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Natomiast wskazania dotyczące dalszego postępowania są konsekwencją przyjętej przez sąd oceny prawnej i określają sposób działania organu w toku ponownego rozpoznania sprawy, mają bowiem one na celu uniknięcie poprzednio popełnionych błędów oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie.

Po przeprowadzeniu analizy akt sprawy oraz treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że Zakład nie uwzględnił w toku ponownie przeprowadzonego postępowania na skutek prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 13 kwietnia 2011 r., wydanego w sprawie o sygn. I SA/Sz 81/11, wskazań tego Sądu co do dalszego postępowania. Sąd wskazał bowiem, aby zgodnie z zaleceniami zawartymi w wyroku z dnia 24 lutego 2010 r., I SA/Sz 952/09, w sposób racjonalny organ ocenił możliwości poniesienia przez B. K. wydatków na zapłatę odsetek i kosztów upomnień, przy uwzględnieniu rzeczywistej, a nie tylko hipotetycznej możliwości zaspokojenia w przyszłości tego długu, w tym z egzekucji skierowanej do jej mieszkania, a następnie - w wyniku tej oceny - podjął stosowne rozstrzygnięcie w sprawie, wszechstronnie wyjaśniając w uzasadnieniu decyzji ewentualne stanowisko o braku podstaw do uwzględnienia wniosku o umorzenie należności.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, Zakład powtórzył argumentację zawartą w decyzji, która została w wyniku kontroli uchylona, a tym samym nie uwzględnił oceny i wskazówek Sądu co do kierunku postępowania, wynikających z wyroku z dnia 24 lutego 2010 r., I SA/Sz 952/09, i wprost powtórzonych w wyroku z dnia 13 kwietnia 2011 r., sygn. akt I SA/Sz 81/11, a mianowicie, Zakład nadal nie wykazał realnych możliwości strony skarżącej spłaty zaległych należności z tytułu odsetek i kosztów upomnienia, poprzestając ponownie na stwierdzeniu, że nie kwestionuje trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej strony, która nie jest w stanie aktualnie sama spłacić zobowiązań publicznoprawnych przy osiąganym dochodzie w wysokości [...] zł miesięcznie (zasiłek stały przyznany przez Ośrodek Pomocy Społecznej w N.), zastrzegając przy tym, że jednakże nie można wykluczyć spłaty całej zaległości, ani jej odzyskania, bowiem wierzytelność Zakładu jest zabezpieczona rzeczowo i nie ulega przedawnieniu, co umożliwia nadal jej dochodzenie od każdoczesnego właściciela, nie tylko zainteresowanej umorzeniem. Zdaniem Zakładu, niedopuszczalna jest rezygnacja z dochodzenia należności publicznoprawnej, w aktualnym stanie finansów ubezpieczeń, które dotowane są z budżetu państwa i danin obywateli, wbrew interesowi społecznemu, gdy istnieją faktyczne możliwości ich finansowania. Takiej argumentacji Sąd w składzie tu orzekającym nie akceptuje, nie świadczy ona bowiem o faktycznych możliwościach strony w spłacie wnioskowanej należności, bez uszczerbku dla interesu strony jak i interesu społecznego.

Zdaniem Sądu, Zakład ponownie nie uzasadnił swojego stanowiska w sposób należyty i nie wskazał, w jaki sposób skarżąca mogłaby znaleźć środki

na wykonanie ciążących na niej zobowiązań wobec Zakładu bez narażania siebie

na powstanie ciężkich skutków, a także bez uszczerbku dla interesu społecznego.

Jest bezsporne w sprawie, że skarżąca jest osobą o stałym stopniu niepełnosprawności od 2006 roku i wymaga pomocy osób trzecich do pełnienia ról społecznych zawodowych. W chwili obecnej skarżąca pozostaje bez dochodu,

i korzysta z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego w kwocie [...] zł miesięcznie, co świadczy o rzeczywiście jej trudnej sytuacji finansowej. By korzystać bowiem z pomocy publicznej jej beneficjent musi spełnić rygorystyczne kryteria dochodowe.

Z akt sprawy wynika, że wysokość miesięcznych kosztów utrzymania skarżącej przewyższa wysokość otrzymywanego zasiłku stałego. Bezspornym jest, że mieszkanie skarżącej jest obciążone hipotekami na rzecz urzędu skarbowego i Zakładu. Skarżącej w utrzymaniu pomaga rodzina. Z akt wynika nadto, że inne zobowiązania skarżącej były dochodzone w ramach administracyjnego postępowania egzekucyjnego, które zostało zawieszone wobec zwarcia ugody stron. Zakład nie był uczestnikiem w tym postępowaniu.

Biorąc powyższe pod uwagę, w ocenie Sądu, Zakład odmówił ponownie skarżącej umorzenia należności z tytułu składek przy obiektywnie trudnej sytuacji życiowej, finansowej i zdrowotnej skarżącej, podczas gdy na gruncie dokonanych ustaleń faktycznych sprawy wprost wynika brak realnych perspektyw na podwyższenie poziomu dochodów strony skarżącej. Organ przyjął, że istnieje majątek pozwalający na wyegzekwowanie zaległych należności składkowych, w postaci nieruchomości, tj. mieszkania zajmowanego przez skarżącą (KW [...] ) oraz nieruchomości gruntowej (KW [...]). Nie wzięto jednak pod uwagę oczywistych konsekwencji przewidywanego pozbawienia mieszkania w przypadku dochodzenia roszczenia z tego mienia, w kontekście sytuacji życiowej i majątkowej skarżącej, a mianowicie, czy skutkiem wyegzekwowania należności Zakładu z lokalu mieszkalnego skarżącej nie będzie konieczności uzyskania innej pomocy państwa. Zakład nie dokonał w zaskarżonej decyzji szczegółowej analizy możliwości sprzedaży drugiej nieruchomości gruntowej skarżącej o powierzchni [...], położonej w N. (KW [...] ), przy rozważeniu aktualnego popytu i podaży na rynku nieruchomości.

Nie rozważył Zakład wpływu stanu zdrowia skarżącej na możliwość spłaty zadłużenia w sytuacji gdy, skarżąca od wielu lat jest osobą trwale niepełnosprawną i wymagająca pomocy osób trzecich. Zakład w zaskarżonej decyzji w ogóle nie odniósł się do tych okoliczności wynikających wprost z materiału dowodowego, a mających kluczowe znaczenie dla jej merytorycznego rozstrzygnięcia. W sposób arbitralny organ uznał, że nie jest wykluczone zaspokojenie roszczeń Zakładu z ustanowionego zabezpieczenia hipotecznego, bez uprzedniego ustalenia, czy jej stan zdrowia w ogóle rokuje poprawę oraz, czy ze względu na wiek, zawód, rodzaj schorzenia podjęcie zatrudnienia, a tym samym spłata zadłużenia są w ogóle realne.

Sytuacja skarżącej – zdaniem Sądu - jest na tyle trudna i szczególna,

że wymaga indywidualnego podejścia. Tak więc zaprezentowane stanowisko organu nie zasługuje na aprobatę tym bardziej, że powyższe okoliczności powinny być przeanalizowane i omówione w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, szczególnie, że w omawianym przypadku decyzja dotyczy nie kwestii błahych, bez istotnego znaczenia z punktu widzenia podstawowych praw i przyrodzonej godności człowieka, ale sfery jego elementarnych potrzeb - posiadania środków niezbędnych do przeżycia i miejsca do zamieszkania.

Sąd zwraca uwagę, że powołany przez Zakład interes społeczny - w tym przypadku sprowadzony do interesu jednego z działów finansów publicznych, określanego jako stan finansów ubezpieczeń społecznych, z zasady sprzeczny jest

z interesem prywatnym, tj. ważnym interesem osoby zobowiązanej, przy czym

z założenia ten pierwszy uzyskuje wyższą rangę. Z tym stanowiskiem nie sposób się zgodzić, ponieważ interes publiczny nie powinien być rozumiany jako sprzeczny

z indywidualnym interesem obywatela. Należy też przypomnieć – za cytowanym wyżej wyrokiem NSA z dnia 20 marca 2007 r. – że sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym. Biorąc pod uwagę, że skarżąca w niniejszej sprawie obecnie nie ma żadnych dochodów, utrzymuje się z pomocy społecznej (zasiłek stały) oraz pomocy rodziny (przyznana bowiem pomoc społeczna jest niewystarczająca), trudno przyjąć, że wyegzekwowanie od niej zaległych należności, nawet jeżeli jest realnie możliwe dzięki sprzedaży nieruchomości, może pozostawać w zgodzie z interesem publicznym i słusznym interesem obywatela. Sprzedaż mieszkania spowoduje jedynie konieczność zwiększenia pomocy publicznej.

Należy także wziąć po uwagę, że system ubezpieczeń społecznych jest to system ustawowo zagwarantowanych świadczeń związanych z pracą, służących zaspokojeniu potrzeb wywołanych przez zdarzenia losowe i finansowanych przez ubezpieczonych na zasadzie rozłożenia ich ciężaru na osoby do nich następnie uprawnione. Mieszcząca się w tym systemie również funkcja ochronna ubezpieczenia społecznego, nie pozwala na egzekwowanie niespłaconych składek w każdej sytuacji, bez względu na konsekwencje dla zobowiązanego i jego rodziny.

W tym stanie rzeczy, w świetle powyższych rozważań zachodzi podstawa

do uznania, że ustalenia dokonane przez organ w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie są wyczerpujące, zaś ich ocena jest lakoniczna,

co doprowadziło do wydania decyzji o nieprzekonującej argumentacji, a w poczuciu skarżącej - krzywdzącej, a w konsekwencji do naruszenia reguł procesowych zawartych w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 K.p.a. oraz naruszenia prawa materialnego, tj. art. 28 u.s.u.s. jak i § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a w szczególności naruszenia art. 153 p.p.s.a. wobec niewykonania wskazówek zawartych w wyroku z dnia 13 kwietnia 2011 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Sz 81/11.

Zakład przy ponownym rozpoznaniu sprawy - mając na uwadze ww. wskazania Sądu co do kierunku postępowania - winien racjonalnie rozważyć, czy w świetle zebranego materiału dowodowego w sprawie skarżąca ma realną możliwość spłaty wnioskowanej o umorzenie należności, z uwzględnieniem wyczerpującej motywacji rozstrzygnięcia. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości co do okoliczności istotnych dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy zaistniałych na gruncie zgromadzonego materiału dowodowego, organ ma obowiązek przeprowadzenia dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie (art. 136 K.p.a.).

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.