Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1159/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-06-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 136 ust 3
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Łoboz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Magda Froncisz Sędzia WSA Mirosław Bator po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi H. L. na decyzję Wojewody z dnia [...] lipca 2020r. znak [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Uzasadnienie:

Decyzją z 24 lutego 2020 r. znak [...], Starosta [...], na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 65) orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,0387 ha, obj. księgą wieczystą nr [...], poł. w obr. [...]. ewid. Ś. m. K., w granicach wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa części parceli l. kat. [...], b. gm. kat. G., na rzecz H. L..

W uzasadnieniu organ podał, że postępowanie zostało wszczęte na wniosek H. L.. Wojewoda, po potwierdzeniu, że objęta wnioskiem o zwrot działka stanowi własność Gminy K., postanowieniem z 19 lutego 2019 r. (znak:[...]), sprostowanym postanowieniem z 20 maja 2019 r., wyznaczył Starostę K. do załatwienia przedmiotowej sprawy.

Organ ustalił, że część parceli l. kat. [...] gm. kat. G., o pow. 0,0464 ha została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej m. K. z 6 kwietnia 1959 r. (nr [...]) o wywłaszczeniu, wydanym w trybie ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t.j.: Dz. U. z 1961 r., Nr 18, poz. 94 ze zm.) na cele realizacji narodowych planów gospodarczych w zakresie budownictwa mieszkaniowego przy ul. [...] i [...] b. gm. kat. G.i. Parcela katastralna l. kat. [...] gm. kat. G., w dacie wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa stanowiła własność W. i J. S..

Parcela katastralna l. kat. [...] po dokonanym wywłaszczeniu zmieniła powierzchnię i została podzielona na działki: nr [...] oraz [...]; działka nr [...] zmieniła oznaczenie na działkę nr [...], natomiast działka nr [...] została odłączona do KW nr [...] ([...]) i zmieniła oznaczenie na nr [...]. Jak wynika z treści księgi wieczystej nr [...], odłączono z księgi wieczystej [...] działkę nr [...], która zgodnie z wykazem zmian gruntowych z 31 lipca 1997 r., nr ks. rob. [...] zmieniła oznaczenie na nr [...]. Na podstawie odpisu z księgi wieczystej nr [...] wydanego przez Centralną Informację Ksiąg Wieczystych Ekspozytura w K. w dniu 9 stycznia 2019 r. stwierdzono, że jest nią objęta działka nr [...] obr. [...]. ewid. Ś., a jej właścicielem jest Gmina Miejska K..

Organ wskazał, że brak jest podstaw do orzeczenia o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, albowiem wnioskodawczyni nie przedłożyła żadnego dokumentu wskazującego na jej uprawnienie do ubiegania się o zwrot przedmiotowej nieruchomości, tj. nie wykazała, że jest spadkobierczynią poprzednich właścicieli nieruchomości.

Odwołanie od ww. decyzji złożyła H. L., wskazując, że jest spadkobiercą zmarłego męża A. L.. Matka A. L. - A. L. była spadkobiercą W. S., który to spadek w drodze darowizny przekazała następnie A. L.. Ponadto odwołująca się wskazała "po 3 letnim postępowaniu spadkowym, trwającym od 2005 roku, Sąd Rejonowy K.-Ś. wydał postanowienie z dnia 14 października 2008 r. o nabyciu spadku po J. S., przez H. L. przez zasiedzenie (sygn. akt II Ns [...])."

Wojewoda decyzją z 8 lipca 2020 r., znak: [...] , na podstawie art. 142 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami (dalej u.g.n.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj.: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.) utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ podał, że przedmiotem postępowania jest kwestia zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], poł. w obr. [...]. ewid. Ś. m. K., w granicach parceli l. kat. [...], b. gm. kat. G..

Przepis artykułu 136 ust. 3 u.g.n. w sposób precyzyjny określa krąg podmiotów, które mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a więc mają czynną legitymację procesową w postępowaniu administracyjnym w sprawie, której przedmiotem jest zwrot nieruchomości i dokonanie rozliczeń z tytułu jej zwrotu. Zgodnie z tym przepisem, legitymację posiada przede wszystkim poprzedni właściciel nieruchomości. W wypadku śmierci poprzedniego właściciela wywłaszczonej nieruchomości, legitymację procesową w sprawie o zwrot nieruchomości posiada jego spadkobierca tj. osoba, która nabyła spadek stosownie do obowiązujących przepisów prawa cywilnego (art. 922 i nast. Kodeksu cywilnego).

Tym samym legitymację procesową w sprawie o zwrot wywłaszczonych nieruchomości posiadają poprzedni właściciele nieruchomości lub ich spadkobiercy lub też osoby, które nabyły spadek lub udział w spadku. Prawną formą udokumentowania spadkobrania po poprzednim właścicielu jest przedstawienie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku bądź notarialnego poświadczenia dziedziczenia.

W przedmiotowej sprawie, wywłaszczona część parceli l. kat. [...], b. gm. kat. G., stanowiła współwłasność: W. S. i J. S., po połowie. Zatem czynną legitymację procesową posiadają spadkobiercy ww. osób.

H. L., występująca w piśmie z 10 grudnia 2018 r. (uzupełnionym pismami: z 29 maja 2019 r. i 19 grudnia 2019 r.) m.in. o zwrot działki nr [...] (stanowiącej część wywłaszczonej parceli l. kat. [...], b. gm. kat. G.) nie wykazała się dokumentem (postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku lub aktem poświadczenia dziedziczenia), że objęła spadek po W. S. lub J. S..

Organ odwoławczy nadmienił, że w celu potwierdzenia posiadania legitymacji do wniesienia żądania zwrotu przedmiotowych nieruchomości, pismem z 4 grudnia 2019 r. znak [...] Wydział Gospodarki Nieruchomościami Starostwa Powiatowego w K. wezwał wnioskodawczynię do uzupełnienia wniosku poprzez dostarczenie w 21 - dniowym terminie postanowienia spadkowego lub notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia po ww. osobach, w celu wykazania swojej czynnej legitymacji procesowej w przedmiotowej sprawie. Do czasu wydania zaskarżonej decyzji Starosty [...] wnioskodawczyni nie przedłożyła organowi wymaganych dokumentów, a więc nie udowodniła posiadania prawa do występowania z wnioskiem o zwrot przedmiotowej nieruchomości.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że dostarczone do akt sprawy kopie: aktu notarialnego [...] z 27 stycznia 1927 r. (umowa kupna przez W. S. przedmiotowej parceli), wypis z rejestru gruntów dla działki nr [...], obr. [...]. ewid. Ś., odpis zwykły księgi wieczystej [...] (obejmującej ww. działkę), orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w K. z 6 kwietnia 1959 r. znak [...], nie stanowią dokumentów potwierdzających czynną legitymację procesową H. L. w sprawie o zwrot przedmiotowej nieruchomości.

Dostarczone organowi I instancji przez wnioskodawczynię, przy piśmie z 16 grudnia 2019 r. kopie: postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w K., Wydział I Cywilny z 22 lutego 2002 r.,sygn. akt I Ns [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po A. L., oraz postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w K., Wydział VI Cywilny z 14 października 2008 r. sygn. akt [...] o zasiedzeniu udziału [...] części w nieruchomości stanowiącej działkę numer [...], poł. przy ul. [...] w K., obj. KW numer [...], należącego do J. S. i oddalającego wniosek w pozostałej części - również nie potwierdzają czynnej legitymacji procesowej w sprawie o zwrot działki nr [...], poł. w obr. [...]. ewid. Ś. m. K., w granicach wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa części parceli l. kat. [...] b. gm. kat. G..

Powyższej oceny nie zmieniają zamieszczone w odwołaniu dodatkowe dokumenty tj.: akt notarialny Rep. A. I. [...] z 20 czerwca 1967 r. o ustanowieniu przez W. S. testamentu na rzecz A. L., akt notarialny Rep. A. II nr [...] z 18 listopada 1983 r. którym A. L. daruje synowi A. L. swój udział stanowiący własność [...] część nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], położonej w K.- G., dzielnicy administracyjnej [...], obręb [...], odpis skróconego aktu zgonu A. L. oraz odpis skróconego aktu małżeństwa wnioskodawczyni i A. L. nie potwierdzają nabycia przez H. L. praw spadkowych po J. S. i W. S..

W konkluzji Wojewoda wskazał, że H. L. nie wykazała objęcia spadku po byłych współwłaścicielach obecnej działki nr [...], obr. [...], jedn. ewid. Ś. m. K. (powstałej z parceli l. kat. [...] b. gm. kat. G.). Przesłana dokumentacja nie zawiera bowiem postanowienia o nabyciu spadku lub notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia w których to dokumentach ustalonoby osoby obejmujące spadek po zmarłych wywłaszczonych właścicielach. Nie wykazano także postanowieniem właściwego sądu objęcia spadku po W. S. przez obdarowaną testamentem notarialnym A. L. ani objęcia spadku po A. L. przez jej syna A. L..

O takie dokumenty organ I instancji wielokrotnie występował do wnioskodawczyni zarówno w rozmowach telefonicznych, jak też w piśmie z 4 grudnia 2019 r. znak [...]

Ponadto organ I instancji ustalił, że postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po J. S. z domu S. zostało umorzone postanowieniem z 28 października 2008 r. na skutek cofnięcia wniosku. Natomiast we wskazanym przez wnioskodawczynię prawomocnym postanowieniu Sądu Rejonowego dla K. Ś. w K., Wydział VI Cywilny z 14 października 2008 r. sygn. akt [...] Sąd postanowił: w pkt. l o stwierdzeniu, że H. L. z dniem 26 czerwca 2008 r. nabyła przez zasiedzenie udział [...] części, należący do J. S. ze S., córki A. i K., w nieruchomości stanowiącej działkę numer [...] położoną przy ulicy [...] w K. o powierzchni 430 m kw., objętą księgą wieczystą Sądu Rejonowego dla [...] w K., Wydział Ksiąg Wieczystych KW numer [...]; w pkt. 2 - oddalił wniosek w pozostałej części zaś w pkt. 3 - 5 o ustaleniu kosztów związanych z ww. postępowaniem procesowym. W związku z powyższym ww. postanowienie nie jest postanowieniem ustalającym objęcie przez H. L. spadku po J. S. w części obejmującej obecną działkę nr [...], obr. [...], jedn. ewid. Ś..

Konsekwencją niewykazania czynnej legitymacji procesowej wnioskodawcy w sprawie o zwrot przedmiotowej nieruchomości jest konieczność wydania decyzji odmownej przy jednoczesnym braku podstaw do badania przez organy prowadzące postępowanie administracyjne ewentualnego spełnienia w niniejszej sprawie przesłanki zbędności przedmiotowej nieruchomości na cel jej wywłaszczenia.

Na opisaną wyżej decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła H. L.. Skarżąca wskazała, że decyzje wydane przez Wojewodę i Starostę K. są niezgodne z wnioskiem strony z 10 grudnia 2018 r., art. 35 § 1, 3 k.p.a oraz z art. 8 pkt 1, art. 21 pkt 1, art. 64 pkt 1 i 2 oraz art.77 pkt 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. w nawiązaniu do art. 139 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Ponadto, powołując się na powyższe przepisy, skarżąca wniosła "o roszczenie odszkodowawcze za działki [...], [...] przy ul. [...] obr. [...]) w kwestii ich przejęcia, braku możliwości ich odzyskania, oraz pozbawienia korzystania z rzeczy w przyszłości".

Skarżąca wskazała, że postępowanie było prowadzone przewlekle i jego przedmiotem uczyniono zwrot jedynie działki nr [...] (blok), a pominięto działkę nr [...] (teren wokół bloku). Jej zdaniem półtoraroczny tryb prowadzonego postępowania odwoławczego miał na celu pozbawienie jej prawa do odzyskania wywłaszczonej nieruchomości po dniu 8 lipca 2020 r. (tj. wprowadzenia kolejnej niekorzystnej zmiany przepisów dla właścicieli i spadkobierców.).

Skarżąca wyjaśniła, że małżeństwo J. i W. S. było bezdzietne, nie posiadało też rodzin. W dniu wywłaszczenia byli ludźmi w podeszłym wieku; odwoływali się od decyzji wywłaszczeniowej, ale bezskutecznie. J. S. zmarła w dniu [...] 1960 r., a więc w następnym roku po wywłaszczeniu. Jednak w dokumentacji urzędowej J. S. figuruje dalej jako właściciel. Ustawowo po śmierci żony cały spadek odziedziczył mąż W. S., który zmarł w 1971 roku. Przed swoją śmiercią, w 1967 roku W. S. "zapisał notarialnie całość spadku" A. L.. A. L. w roku 1983 "darowała spadek" swojemu synowi A. L., który zmarł w 2001 roku. Skarżąca jako małżonka A. L. odziedziczyła spadek wraz z dwójką dzieci (postanowienie Sądowe sygn. akt I Ns [...] z 22 lutego 2002 r.). Skarżąca jest pełnomocnikiem dzieci w tej sprawie.

Dalej skarżąca podniosła, że jako obecny właściciel i spadkobierca działki po J. i W. S. przy ul. [...], działki [...] obr[...], działki pozostałej im po wywłaszczeniu, jest również uprawniona do żądania zwrotu drugiej połowy działki przy ul. [...], odjętej dekretem Bieruta w 1959 roku. W ocenie skarżącej w toku postępowania zostało przez nią wykazane prawo własności do działki [...], obręb [...], a to i kolei daje jej prawo do żądania zwrotu działki wywłaszczonej (podzielonej obecnie na działki [...] - blok i [...] - teren wokół bloku).

Skarżąca wniosła o korzystne rozpatrzenie jej wniosku w trybie odwoławczym i odszkodowawczym w sprawie wywłaszczonej nieruchomości, a gdyby okazało się to niemożliwe to zażądała uchylenia decyzji wywłaszczeniowej z 6 kwietnia 1959 r. nr Sa. [...] wydanej przez Prezydium Rady Narodowej w K..

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Rozpoczynając, wyjaśnić należy, że istota sądowej kontroli administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 z późn. zm.). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.; zwana dalej p.p.s.a.), stanowiąc, że Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto w myśl art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Z punktu widzenia powyższego stwierdzić należy, że skarga okazała się być bezzasadna.

Na wstępie należy jednakże zaznaczyć, że na mocy § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. poz. 491 z późn. zm.) w okresie od dnia 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszono stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2.

Do dnia wyrokowania stan epidemii nie został odwołany. Zgodnie zatem z art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zmianami) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. poz. 875) w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu, chyba że przeprowadzenie rozprawy bez użycia powyższych urządzeń nie wywoła nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób w niej uczestniczących (ust. 2). Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów (ust. 3).

Na mocy powołanego wyżej art. 15zzs4 zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 14 października 2020 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

W wyniku analizy przedmiotowych akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy bądź skutkującym wznowieniem postępowania. Tymczasem, zważywszy na art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi.

Zgodnie z art. 136 ust. 3 zd. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. – o gospodarce nieruchomościami (dalej: u.g.n.) poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Z powyższego przepisu wynika jednoznacznie, iż jedynymi podmiotami uprawnionymi do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości są: jej poprzedni właściciel lub jego spadkobierca. Przepis nie przewiduje w tym zakresie żadnych szerszych uregulowań, jak również nie posługuje się zwrotem niedookreślonym "w szczególności", który zwykle pozwala na szerszą wykładnię danego zagadnienia określonego w ustawie. W tym przypadku o zwrot nieruchomości wystąpiła skarżąca, która powoływała się na swoją podmiotowość spadkobiercy, zatem to ta okoliczność musiała zostać zbadana i zweryfikowana przez organy w toku prowadzonych postępowań.

Stosownie bowiem do modelu postępowania administracyjnego, to na organach administracji publicznej spoczywa obowiązek zgromadzenia materiału dowodowego, przy czym obowiązek ten musi być realizowany w sposób rzetelny i dokładny, aby możliwe stało się wyjaśnienie w danej sprawie wszystkich istotnych okoliczności. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalił się jednak pogląd, który Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela, że nie jest to zasada bezwzględna. Ten brak bezwzględności objawia się w tym sensie, że obowiązki dowodowe organu administracji publicznej trwają jedynie do pewnego momentu, tj. właśnie do etapu, kiedy wyjaśnione zostaną dostatecznie wszystkie istotne okoliczności sprawy w stopniu umożliwiającym wydanie końcowego aktu administracyjnego. Jeżeli zaś dana okoliczność, pomimo wyczerpania wszelkich środków dowodowych przez organ, nie została wyjaśniona bądź zdaniem strony winna ona zostać wykazana w oparciu o inne materiały dowodowe, to wówczas ciężar dowodzenia w sprawie zaczyna spoczywać na konkretnej stronie, która pragnie wykazać ściśle określone fakty lub okoliczności. Zasada określona w art. 7 k.p.a. nie stanowi bowiem źródła obowiązku organu badania wszystkich okoliczności sprawy, które w jakikolwiek sposób potencjalnie mogą oddziaływać na wynik postępowania (por wyrok NSA w Warszawie z dnia 19 września 2018 r., sygn. akt II OSK 65/18 LEX nr 2581402).

Jednakże, dodatkowo zauważyć można, że w przypadku tak indywidualnej okoliczności, jaką jest fakt bycia spadkobiercą danej osoby, to właśnie strona, skoro powołuje się na swój status spadkobiercy, winna przedłożyć organowi nawet bez wystosowywania przezeń jakiegokolwiek wezwania, stosowne dokumenty potwierdzające tę okoliczność (postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia). W naturalny bowiem sposób to spadkobierca w pierwszej kolejności dysponuje takimi dokumentami i z oczywistych powodów winien on być najbardziej zainteresowany, aby swój status w sposób niebudzący wątpliwości potwierdzić. Niemniej jednak, organy również nie zaniechały w tym zakresie inicjatywy dowodowej i podjęły działania celem ustalenia statusu osoby występującej o zwrot nieruchomości, a więc nie można organom postawić zarzutu, że zaniechały badania tej – skądinąd – kluczowej kwestii. Albowiem m.in. zwrócono się do Sądu Rejonowego dla [...] w K. z pytaniem o to, czy sąd procedował stwierdzenie nabycia spadku po J. S.. Z uzyskanej odpowiedzi wynikało, że prowadzone w 2008r. postępowanie zostało umorzone z powodu cofnięcia wniosku.

Zgodnie z art. 677 k.p.c. w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku sąd wymienia spadkodawcę oraz wszystkich spadkobierców, którym spadek przypadł, jak również wysokość ich udziałów. Analogiczne zapisy znajdują się także w akcie poświadczenia dziedziczenia (zob. art. 95f § 1 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie). Są to zatem dowody podstawowe i jedyne (wyłączność dowodowa) pozwalające stwierdzić, czy dany podmiot ma status spadkobiercy (por. z wyrokiem WSA w Rzeszowie z dnia 29 sierpnia 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 398/17 LEX nr 2361530). Skarżąca, mimo wezwania ze strony organu, takiego dowodu nie przedstawiła.

W niniejszej sprawie nie sposób również pominąć faktu, iż sama skarżąca we wniesionej skardze wskazała pośrednio, że nie jest spadkobiercą poprzednich właścicieli działki będącej przedmiotem postępowania administracyjnego i zapewne z tego powodu nie była w stanie przedłożyć wymaganych dokumentów. Właścicielami działki obecnie oznaczonej nr ewid. [...] obr. [...]. ewid. Ś. w K. do momentu jej wywłaszczenia orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia 6 kwietnia 1959 r. byli małżonkowie J. i W. S. (po ˝). Po śmierci J. S. w dniu [...] 1960 r. jej jedynym spadkobiercą został mąż W. S.. Małżeństwo pozostawało bezdzietne i w 1967 r. W. S. sporządził testament notarialny na rzecz A. L. (matka męża skarżącej). Następnie w drodze dalszych czynności cywilnoprawnych następcą prawnym A. L. został jej syn A. L. (mąż skarżącej) a po jego śmierci spadek w drodze dziedziczenia nabyli skarżąca i jej dzieci. Z tego też tytułu skarżąca wywodzi swoje uprawnienie do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Podkreślenia wymaga, że powyższe okoliczności winny być zweryfikowane przedłożeniem postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku po W. S., J. S. mi ewentualnie po A. L.. poprzednich właścicieli J. i W. S., zaś art. 136 ust. 3 u.g.n. określa ściśłe ramy podmiotowe do ubiegania się o zwrot nieruchomości i nie wskazuje, że obejmują one następców prawnych (pojęcie szersze), lecz określa wprost, że mogą to być jedynie spadkobiercy poprzedniego właściciela nieruchomości (pojęcie zawężające następstwo prawne).

Należy zaznaczyć, że w okresie od 1 stycznia 1998 r. do 15 lutego 2000 r. na gruncie m. in. art. 136 u.g.n. uprawnionym do złożenia wniosku o zwrot nieruchomości był poprzedni właściciel oraz jego następca prawny. Nowelizacja tego przepisu dokonana ustawą z dnia 7 stycznia 2000 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz innych ustaw w miejsce następców prawnych wprowadziła spadkobierców, jako jedynie uprawnionych oprócz poprzedniego właściciela. Krąg podmiotów legitymowanych do zwrotu nieruchomości został więc wyraźnie ograniczony i w związku z tym nie budzi wątpliwości pogląd, że uprawnienie to nie może zostać przeniesione na osobę trzecią w drodze czynności prawnej (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 27 kwietnia 2007 r., sygn. akt I OSK 844/06 LEX nr 329149). Skoro zaś z woli ustawodawcy krąg ten został ograniczony, to niedopuszczalne jest prezentowanie przez Sąd w tym obszarze wykładni rozszerzającej, gdyż de facto prowadziłoby to do obejścia legislacyjnych zmian, jakie zostały w powyższym przepisie dokonane już przed wieloma laty.

Prawo do spadku powinno być przez spadkobierców udokumentowane. Zgodnie z art. 925 k.c. spadek nabywa się z chwilą otwarcia spadku, jednak spadkobierca może udowodnić swoje prawa wynikające z dziedziczenia dopiero stwierdzeniem nabycia spadku albo zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia (art. 1025-1028 k.c.). Ustalenie kręgu spadkobierców byłego właściciela na potrzeby postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości może nastąpić wyłącznie na podstawie prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub aktu poświadczenia dziedziczenia (por. P. Czechowski (red.), Ustawa o gospodarce nieruchomościami, Komentarz, art. 136 pkt 78, LEX/el.). W orzecznictwie także nie budzi wątpliwości pogląd, że następstwo prawne praw dziedzicznych, które wchodzą w skład spadku po osobie zmarłej, powinno być wykazane wg przepisów prawa cywilnego. Ustalenie kręgu spadkobierców nie należy bowiem do właściwości organów administracji publicznej, lecz do sądów powszechnych (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 9 października 2014 r., sygn. akt I OSK 432/14 LEX nr 1587488). Z tego ponownie wynika, że jedynym miarodajnym dowodem mogącym potwierdzić fakt bycia spadkobiercą – w tym przypadku J. i W. S. – jest legitymowanie się przez stronę postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku lub zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia.

W tym kontekście Sąd podziela prezentowany w orzecznictwie pogląd, że złożenie wniosku o zwrot nieruchomości przez podmiot nieuprawniony czynnie, nie podlega swego rodzaju konwalidacji w toku postępowania i nie stanowi zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., lecz implikuje konieczność wydania negatywnego orzeczenia w przedmiocie zwrotu nieruchomości (zob. wyrok WSA w Białymstoku z 22 stycznia 2009 r., sygn. akt II SA/Bk 736/08 LEX 477382, wyrok NSA w Warszawie z dnia 24 września 2009 r., sygn. akt I OSK 1385/08, ONSAiWSA 2011/1/9 oraz wyrok WSA w Szczecinie z dnia 9 sierpnia 2018 r., sygn. akt II SA/Sz 646/18 LEX nr 2551737). Nie jest to też brak formalny podania w rozumieniu art. 64 § 2 k.p.a.

W świetle powyższych rozważań trafne jest stanowisko organu odwoławczego wskazujące na zbędność badania, czy w sprawie zostały spełnione pozostałe niezbędne przesłanki do wydania decyzji o zwrocie nieruchomości. Pierwotną okolicznością, a więc w ogóle pozwalającą na analizę pozostałych zagadnień dotyczących wydania takiej decyzji, jest bowiem ustalenie, że z wnioskiem o zwrot nieruchomości wystąpił podmiot legitymowany prawnie (legitymacja czynna). Negatywne ustalenia w tym zakresie, wykluczają możliwość dalszej merytorycznej analizy sprawy.

Odnosząc się do zarzutów skarżącej co do długotrwałego prowadzenia postępowania administracyjnego, Sąd wskazuje, że przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w ramach niniejszego postępowania była tylko, jak wskazywano już powyżej, legalność wydania konkretnego aktu administracyjnego (decyzji Wojewody z dnia 8 lipca 2020 r.). W toku takiego postępowania Sąd zatem bada jedynie okoliczności dotyczące prawidłowości wydania takiej decyzji. Zgodnie z modelem postępowania przed sądem administracyjnym, z kolei okoliczność długotrwałego prowadzenia danego postępowania (bezczynność lub przewlekłość) może być przedmiotem odrębnej skargi strony inicjującej proces badania przez Sąd jedynie kwestii dotyczących przebiegu postępowania administracyjnego, ale tylko w kontekście zachowania odpowiednich terminów procesowych regulujących termin załatwienia sprawy. Postępowania w sprawie kontroli aktu administracyjnego stanowią zatem kategorię całkowitą odrębną od kontroli bezczynności lub przewlekłości postępowania i nie jest dopuszczalne wzajemne "mieszanie" tych trybów kontroli, lecz konieczne jest wniesienie przez stronę odrębnej skargi.

W kwestii natomiast zarzutu skarżącej, iż organy nie orzekły o całości żądania, tj. pominęły działkę nr ewid. [...], Sąd wskazuje, że jak wynika z pisma Prezydenta Miasta K. z dnia 09.01.2019 r., znak: [...] działka ta jest przedmiotem odrębnego postępowania, w ramach którego strony również dysponują odpowiednimi instrumentami procesowymi przydanymi im do kwestionowania wydanych rozstrzygnięć. W zakresie natomiast odszkodowania, które również w późniejszym czasie stanowiło przedmiot podania skarżącej, Sąd zaznacza, że art. 136 u.g.n. nie przewiduje możliwości wszczęcia procedury odszkodowawczej w sytuacji braku podstaw prawnych do wydania decyzji o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Przeciwnie – w przypadku wydania pozytywnego rozstrzygnięcia w tym zakresie, tj. zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, to na poprzednim właścicielu lub jego spadkobiercy spoczywa obowiązek zwrotu odszkodowania uzyskanego w momencie wywłaszczenia tej nieruchomości (art. 136 ust. 3 zd. 3 u.g.n.). W niniejszej sprawie organy nie miały prawnej możliwości wydania decyzji o zwrocie nieruchomości z powodów przedstawionych powyżej, a zatem kwestia zwrotu odszkodowania pozostawała poza zakresem procedowania.

Sąd dostrzegł naruszenie przez organ II instancji art. 10 § 1 k.p.a. Organ odwoławczy przed wydaniem decyzji winien umożliwić stronom wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i zgłoszenia swoich żądań. W przypadku tego uchybienia jednak, aby w ogóle mogło być ono rozważane przez Sąd pod kątem istotnego wpływu na wynik sprawy, konieczne jest wykazanie przez stronę konkretnych okoliczności i czynności procesowych, których nie mogła ona dokonać na skutek zaniechania przez organ wystosowania takiego zawiadomienia. To strona winna więc w tym zakresie wykazać związek przyczynowy między tym naruszeniem a potencjalnym wynikiem sprawy. W tym przypadku skarżąca w ogóle tej kwestii we wniesionej skardze na podniosła.

Mając powyższe na uwadze, Sąd stwierdza, że w sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 136 ust. 3 u.g.n. Również inne przepisy, w tym proceduralne, nie zostały naruszone w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi.

Z tych względów skarga nie mogła zostać uwzględniona i jako niezasadna podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.