Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 998/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2013-02-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3
journal: Dz.U. 2011 nr 205 poz 1212
law: Ustawa z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
article: art. 2 pkt 7 lit. d
journal: Dz.U. 2007 nr 192 poz 1378
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 135, art. 200, art. 152
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 6 lutego 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.) Protokolant Specjalista Marcelina Chmielecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2013 roku sprawy ze skargi W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], znak: [...]; 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na rzecz skarżącej W. S. kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. LS


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania W. S., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nr [...] o uznaniu za nienależnie pobrane świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych w okresie od dnia 1 lutego 2009 r. do dnia 30 września 2009 r. na rzecz osoby uprawnionej – P. S. oraz o zwrocie wspomnianych świadczeń w wysokości 3.600 zł, wraz z należnymi od tej kwoty odsetkami.

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy niniejszej, decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Ł. przyznał W. S. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na dziecko P. S. na okres od dnia 1 października 2008 r. do dnia 30 września 2009 r., w wysokości 450 zł miesięcznie.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta Ł. orzekł o uznaniu za nienależnie pobrane świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz P. S. w okresie od dnia 1 lutego 2009 r. do dnia 30 września 2009 r. oraz zobowiązał W. S. do zwrotu wspomnianych świadczeń w kwocie 3600 zł, wraz z należnymi od tej kwoty odsetkami, argumentując, że w okresie od dnia 01.02.2009 r. do dnia 30.09.2009 r. W. S. otrzymała od dłużnika alimentacyjnego świadczenia w łącznej kwocie 5.500 zł. W tych okolicznościach organ I instancji uznał wypłacone świadczenia za nienależne i zobowiązał stronę do ich zwrotu, wraz z należnymi odsetkami.

W odwołaniu od tej decyzji W. S. zarzuciła organowi I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 2 pkt 7 lit. d, art. 19 ust. 1, art. 23 ust. 1, 5, 6 i oraz art. 28 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w zw. z art. 451 § 1-3 k.c. oraz przepisów prawa procesowego tj. art. 7, art. 77 i art. 107 K.p.a. Strona podniosła, iż otrzymane świadczenia były świadczeniami zaległymi i w związku z tym nie powinny mieć wpływu na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Mając powyższe na uwadze, odwołująca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń. Do odwołania strona załączyła dokumentację dotyczącą prowadzonego postępowania egzekucyjnego, wnosząc o jej uwzględnienie w toku postępowania dowodowego w postępowaniu odwoławczym.

Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 23 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 7 lit. d ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. nr 192, poz. 1378 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Kolegium przywołując brzmienie art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. nr 205, poz. 1212) wywiodło, że sprawy o świadczenia rodzinne i świadczenia z funduszu alimentacyjnego, do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych. Następnie organ zacytował treść norm stanowiących podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia i podniósł, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznano W. S. ostateczną decyzją Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] w związku z bezskutecznością egzekucji świadczeń alimentacyjnych przyznanych wyrokiem Sądu Rejonowego w Ł. z dnia 29 lipca 1999 r. sygn. akt [...].

Jak podkreśliło Kolegium w dniu 30 maja 2012 r. do organu I instancji wpłynęło pismo Sądu Okręgowego w Ł. z dnia 25 maja 2012 r. informujące o aktualnym stanie zaległości w prowadzonej w ramach pomocy egzekucji świadczeń alimentacyjnych. Z pisma powyższego wynika, iż zadłużenie za okres 2006-2010 zostało spłacone. W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego, organ I instancji wystąpił do Sądu o przesłanie szczegółowych informacji odnośnie dokonanych wpłat i ich rozliczenia.

W odpowiedzi, pismem z dnia 14 czerwca 2012 r. Sąd Okręgowy poinformował, iż W. S. otrzymała od dłużnika w okresie od dnia 1 października 2008 r. do dnia 30 września 2009 r. następujące kwoty: 06.02.2009 r. - 1500 zł, 03.04.2009 r. - 2000 zł, 18.06.2009 r. -2000 zł. W następnych miesiącach, strona otrzymała również wpłaty w dniach: 06.10.2009 r. - 2000 zł, 03.11.2009 r. - 2000 zł.

Zdaniem Kolegium okolicznością niesporną w tej sprawie jest fakt, że w okresie otrzymywania świadczeń z funduszu alimentacyjnego strona otrzymała świadczenia alimentacyjne bezpośrednio od dłużnika. Okoliczności powyższej nie kwestionuje także sama odwołująca. Bez znaczenia pozostaje przy tym fakt, czy otrzymane świadczenia były świadczeniami zaległymi (jak podnosi strona), czy też świadczeniami należnymi za bieżące okresy (jak wynika to z opisów przelewów dokonywanych przez dłużnika).

Kolegium nie kwestionuje prawa wierzyciela do zaliczania otrzymywanych wpłat według własnego uznania, podkreślić jednak należy, iż obowiązujące przepisy nie rozróżniają w zakresie regulacji wskazanej w przepisie art. 2 pkt 7 lit. d) alimentów bieżących i zaległych. W ocenie Kolegium równoległe otrzymywanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz świadczeń bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego, powoduje, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego stają się świadczeniami nienależnymi. Za interpretacją taką przemawia jednoznacznie także kierunek nowelizacji ustawy, która w obecnym brzmieniu art. 2 pkt 7 lit d precyzuje, iż nienależnymi są świadczenia wypłacone w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Nowelizacja powyższa, choć nie znajduje w przedmiotowym przypadku zastosowania wprost - stosownie bowiem do cytowanego wyżej przepisu art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów sprawy o świadczenia rodzinne i świadczenia z funduszu alimentacyjnego, do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych, tym niemniej jednak w sposób jednoznaczny wskazuje na intencje ustawodawcy i ratio legis przedmiotowych przepisów. Reasumując Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podzieliło stanowisko organu I instancji co do wystąpienia w niniejszej sprawie okoliczności, o których mowa w art. 2 pkt 7 lit d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Organ podkreślił przy tym, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacane są w zastępstwie dłużnika alimentacyjnego. Świadczenia te mają zapewnić częściowo środki na utrzymanie osoby uprawnionej, w sytuacji gdy dłużnik alimentacyjny nie wywiązuje się ze swoich zobowiązań. Przyznając prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, państwo przejmuje niejako na siebie konsekwencje związane z bezskutecznością egzekucji prowadzonej wobec dłużnika alimentacyjnego. Państwo wypłaca osobie uprawnionej należne świadczenia w zastępstwie dłużnika, udzielając mu swego rodzaju kredytu, do którego spłaty dłużnik ten jest następnie zobowiązany. Państwo przejmuje wreszcie na siebie ciężar dochodzenia należnych świadczeń i ich prawidłowego rozliczenia. Przepisy w sposób jednoznaczny wskazują sposób rozliczania wszelkich wpłat dokonywanych przez dłużników alimentacyjnych w czasie wypłaty przez organ właściwy świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wszelkie kwoty, zarówno ściągnięte przymusowo przez organ prowadzący postępowanie egzekucyjne, jak i wpłacone dobrowolnie przez dłużnika alimentacyjnego, podlegają rozliczeniu zgodnie z zasadami opisanymi w treści art. 28 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Równoległe otrzymywanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz świadczeń bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego powoduje, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego stają się świadczeniami nienależnymi. Z tych więc przyczyn bez znaczenia dla rozpoznawanej sprawy pozostają powoływane przez stronę okoliczności oraz dokumenty dotyczące wysokości i rozliczenia świadczeń alimentacyjnych otrzymywanych od ojca dziecka.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi W. S. powtórzyła w całości zarzuty i argumentację z odwołania od decyzji organu I instancji, wnosząc o uchylenie wydanych w sprawie decyzji organów obu instancji, wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji oraz zwrot kosztów postępowania.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia [...] Sąd wstrzymał wykonania zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Zgodnie z brzmieniem art. 1 §1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2).

Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność orzeczenia w całości lub części. Stwierdzenie wydania aktu z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012r. Nr 270, powoływanej dalej jako p.p.s.a.). Po myśli art. 134 §1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Ustawa z dnia z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) ma na celu wsparcie osób, które z niezależnych od nich przyczyn nie są w stanie wyegzekwować należnych im świadczeń alimentacyjnych od zobowiązanego. W preambule do ustawy prawodawca wyraźnie określił ten cel, wskazując jednocześnie na subsydiarny charakter pomocy państwa w tym zakresie, akcentując obowiązki rodziny, wynikające z ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 ze zm.), dalej K.r. i o.

Stosownie do art. 133 K.r. i o. obowiązek zaspokajania potrzeb małoletnich, czy uczących się pełnoletnich dzieci obciążą przede wszystkim rodziców. Alimenty ze swej istoty służą utrzymaniu uprawnionego, nie są świadczeniami stricte pieniężnymi. Ich immanentną cechą jest skierowanie na zaspokojenie bieżących potrzeb. Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wkracza wówczas, gdy uprawniony tych środków na bieżące utrzymanie nie uzyskuje od zobowiązanego. Uprawniony do alimentów w sytuacji dwumiesięcznej bezskutecznej egzekucji alimentów ma prawo złożyć wniosek.

Na wstępie należy wskazać, że w rozpoznawanej sprawie mają zastosowanie przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w brzmieniu przed nowelizacją dokonaną ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. nr 205, poz. 1212). Zgodnie bowiem z art. 3 tej ustawy, sprawy o świadczenia rodzinne i świadczenia funduszu alimentacyjnego, do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych. Oznacza to, że w niniejszej sprawie organy administracji winny uwzględnić treść art. 2 pkt 7 lit d ustawy sprzed nowelizacji, jako że orzekały o świadczeniach za okres od 1.02.2009 r. do 30.09.2009 r. Aktualne zatem pozostało również całe orzecznictwo sądowo-administracyjne wypracowane na gruncie tego przepisu. Przykładowo należy wskazać wyroki WSA w Łodzi: z dnia 16.02.2011r. sygn. akt II SA/Łd 1028/10 – LEX Nr 994131, z dnia 14.05.2010 r. sygn. akt II SA/Łd 325/10 – LEX Nr 607204 oraz wyroki NSA: z dnia 8.02.2012 r. sygn. akt I OSK 1663/11 – LEX Nr 1120616; z dnia 11.01.2012 r. sygn. akt IOSK 1345/11 – LEX Nr 1113240.

W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie organy dokonały niewłaściwej wykładni art. 2 pkt 7 lit. d powołanej ustawy. Stanowi on, że ilekroć w ustawie mowa jest o nienależnie pobranym świadczeniu - oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty.

Treść przepisu wskazuje zatem, że uprawniony musi jednocześnie pobierać świadczenia z dwóch źródeł: z instytucji wypłacającej świadczenie w trybie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz od dłużnika (komornika, innego organu egzekwującego alimenty). Należy przy tym zaznaczyć, że zarówno alimenty, jak i świadczenie, wypłacane w trybie ustawy są formami świadczeń przyznawanych w określonych cyklach, z zasady miesięcznych, zaś cezurą czasową alimentów jest z reguły osiągnięcie pełnoletniości lub zakończenie nauki.

Jednoczesność, o której stanowi art. 2 pkt 7 lit. d ustawy, czyli zbieg świadczeń ma miejsce wówczas, gdy uprawniony otrzyma równocześnie oba świadczenia. Przy tym w ocenie sądu nie ulega wątpliwości, że jednoczesność oznacza również tożsamość okresu, za który oba świadczenia wypłacono. Mając na uwadze istotę i cel alimentów, jakim jest dostarczanie środków na bieżące utrzymanie, to również taki cel należy przypisać świadczeniu z funduszu - ma ono zapewniać środki na bieżące utrzymanie uprawnionemu do alimentów. Tym samym i świadczenie wypłacane w trybie ustawy o pomocy osobom uprawnionym (...) może być uznane za świadczenie jednocześnie wypłacane, gdy opiewa na ten sam okres, co otrzymane alimenty. W przeciwnym razie łatwo doszłoby do sytuacji, w której pomoc państwa w postaci świadczenia wypłacanego w trybie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów stawałaby się iluzoryczną. Tak byłoby na przykład w sytuacji, gdy uprawniony po dłuższym czasie bezskutecznej egzekucji otrzymałby zaległości alimentacyjne już w okresie pobierania świadczenia z ustawy o pomocy uprawnionym, ale zaległości alimentacyjne nie dotyczyłyby okresu, na który przyznano świadczenie. Uprawniony, zgodnie z ogólnymi regułami ma bowiem prawo zaliczyć otrzymaną kwotę na poczet zaległości. Jeżeli uzyskana z opóźnieniem kwota alimentów nie niweczy zaległego długu, co więcej, zaliczenie jej na poczet zaległości powoduje, że nie można jej chociażby w części przeznaczyć na bieżące zaspokojenie potrzeb, a więc na poczet (bieżących) alimentów, nie sposób uznać, że doszło do jednoczesnego otrzymania świadczeń. W okresie, na który przyznano świadczenie w trybie ustawy, w istocie uprawniony nie otrzymał alimentów, data ich wypłacenia nie jest bowiem tożsama z okresem alimentacji. Łatwo natomiast ustalić, czy nie doszło do zbiegu świadczenia z alimentami w okresie minionym, możliwe jest bowiem porównanie czasu pobierania świadczenia z kwotami zaległych alimentów i sposobem zaliczenia długu. Można mówić w takiej sytuacji co najwyżej o skuteczności egzekucji, gdyż z definicji zawartej w art. 2 pkt 2 ustawy wynika, że egzekucja bezskuteczna oznacza egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych; za bezskuteczną egzekucję uważa się również niemożność wszczęcia lub prowadzenia egzekucji alimentów przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu przebywającemu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zauważyć wypada, że ustawodawca podkreśla niemożność wyegzekwowania pełnej kwoty alimentów, nie chodzi zatem o spłatę jakiejkolwiek ich części

Gdyby zaakceptować interpretację pojęcia świadczenia nienależnego, jaką prezentują w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji organy, mogłoby dojść do sytuacji, gdy uprawniony w istocie zawsze będzie narażony na pozbawienie prawa do świadczenia w trybie ww. ustawy, przy najmniejszej choćby spłacie zaległości alimentacyjnych, w dodatku odległych w czasie. Tym samym, pomimo bezskuteczności egzekucji w czasie wskazanym w ustawie i pozbawienia uprawnionego w dłuższym okresie świadczeń alimentacyjnych, w istocie uprawniony nie będzie mógł skorzystać z pomocy państwa, nie będzie otrzymywał ani alimentów, ani świadczenia, nie będzie zatem dysponował środkami na bieżące utrzymanie, czemu służyć winny zarówno alimenty, jak i świadczenie z funduszu alimentacyjnego.

O "nienależnie pobranym świadczeniu" może być zatem mowa wówczas, gdy w tym samym okresie osoba uprawniona pobiera jednocześnie świadczenia z dwóch źródeł, przy czym świadczenia te muszą być wypłacone za ten sam okres. Istotną bowiem okolicznością jest tożsamość okresu, na który wypłacono równocześnie świadczenie z funduszu alimentacyjnego i alimenty. Jak słusznie bowiem podniesiono w skardze, w obowiązującym stanie prawnym zasady zarachowania zapłaty i kolejności spłaty długów uregulowano w art. 451 § 3 Kodeksu cywilnego i istotne znaczenie ma w każdym przypadku ustalenie na poczet jakiego długu i za który miesiąc uiszczona dobrowolnie przez dłużnika kwota ma być zaliczona.

Pamiętając o tym, że naczelnym celem świadczeń alimentacyjnych, poddanych regulacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jest zaspokajanie bieżących potrzeb uprawnionego, nie sposób podzielić wniosków organów co do zbiegu świadczeń, a przynajmniej należy uznać go za przedwczesny w okolicznościach danej sprawy.

Odnosząc powyższe rozważania do rozpoznawanej sprawy, wadliwa wykładnia art. 2 pkt 7 lit. d ustawy bez wątpienia w sposób bezpośredni wpłynęła na wynik postępowania, bowiem doprowadziła do niewyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia.

Organ zaniechał wyjaśnienia, w jaki sposób skarżąca zaliczyła otrzymane alimenty, w szczególności, czy dublowały one w jakiejkolwiek części świadczenie wypłacane w trybie ustawy.

Z informacji Sądu Okręgowego w Ł. z dnia 30.05.2012 r. wynika tylko, że zadłużenie za lata: 2004 -2005 wynosiło 5764 zł, zaś za lata 2011- 2012 7350 zł, za okres 2006 - 2012 alimenty zostały uregulowane. W kolejnym piśmie z dnia 14.06.2012 r. Sąd wskazał daty wpłat dłużnika oraz kwoty odpowiednio: 6.02.2009 r. - 1500 zł tytułem alimentów bez wskazania okresu, za jaki alimenty uiszczono, 3.04.2009 r. - 2000 zł tytułem alimentów 9.03.2009 r., 18.06.2009 r. – 2000 zł tytułem alimentów za okres 10.07.2009 do 10.11.2009 r., 6.10.2009 r. – 2000 zł tytułem alimentów zaległych za 2008 r., 3.11.2009 r. – 2000 zł tytułem alimentów zaległych z 2008 r.

W oparciu o powyższe pisma nie sposób uznać, że dłużnik dokonał wyboru zaliczenia długu, o którym stanowi przepis art. 451 § 1 K.c., zachowujący zastosowanie w sprawach alimentacyjnych zwłaszcza w odniesieniu do kwoty 1500 zł wpłaconej 6.02.2009 r., a zatem w okresie objętym zaskarżoną decyzją. Pozostałe kwoty, co prawda zawierają informację co do okresów, ale data 9.03.2009 r. przy kwocie 2000 zł również nie spełnia wymogu precyzyjnego i jednoznacznego wskazania przez dłużnika okresu, jakiego ma dotyczyć wskazana wpłata. Dłużnik mający względem tego samego wierzyciela kilka długów tego samego rodzaju może przy spełnieniu świadczenia wskazać, który dług chce zaspokoić. Jednakże to, co przypada na poczet danego długu, wierzyciel może przede wszystkim zaliczyć na związane z tym długiem zaległe należności uboczne oraz na zalegające świadczenia główne (§ 1). Zachowanie dłużnika alimentacyjnego w niniejszej sprawie nie w pełni odpowiada dyspozycji art. 451 § 1 K.c. z przyczyn, o których mowa powyżej. W takiej sytuacji, w grę wchodzi unormowanie § 3 tegoż art. 451 K.c., zgodnie z którym w braku oświadczenia dłużnika lub spełnione świadczenie zalicza się przede wszystkim na poczet długu wymagalnego, a jeżeli jest kilka długów wymagalnych - na poczet najdawniej wymagalnego.

W końcowym fragmencie pisma Sądu Okręgowego w Ł. zawarto informację, że oświadczeniem wierzycielki z dnia 10 grudnia 2009 r. nadpłata za rok 2006 r. w wysokości 1710 zł oraz za rok 2009 r. w wysokości 100 zł zostały zaliczone na poczet alimentów za lata zaległe, tj.399 zł za rok 2007 oraz 50 zł za rok 2008. Reszta kwoty została zaliczona za zaległe alimenty za rok 2005. W aktach sprawy brak jest jednak tego oświadczenia oraz szczegółowego wyliczenia zaległości alimentacyjnych na dzień 1.02.2009 r. oraz na dzień 30.09.2009 r. i sposobu zaliczenia wpłaconych przez dłużnika kwot na tę zaległość.

Brak jakichkolwiek ustaleń i wyjaśnień tych fundamentalnych kwestii czyni decyzję o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za objęty nią okres od 1.02.2009 r. do 30.09.2009 r. co najmniej przedwczesną tym bardziej, że skarżąca konsekwentnie podnosiła, iż dokonała w owym okresie zaliczenia wpłat dokonanych przez dłużnika na poczet zaległych alimentów.

Z przyczyn wskazanych wyżej brak podstaw do uznania, ze egzekucja bieżąca w okresie 1.02.2009 r. – 30.09.2009 r. stała się skuteczna, czy że skarżąca pobrała świadczenie nienależne. Z drugiej strony, nie można również wykluczyć, że po stronie skarżącej zaistniała nadpłata świadczeń, niemniej jednak rzeczą organu jest precyzyjne i jednoznaczne ustalenie, w jakim czasie ta nadpłata powstała i za jaki okres, skoro w decyzji taki okres wskazuje. Nadpłata dotyczyć może wszak całkiem innego okresu, niż wskazany w zaskarżonej decyzji.

Z uwagi na powyższe na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, w związku z art. 135 p.p.s.a. należało uchylić zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 200 p.p.s.a.

Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 wyroku znajduje oparcie w art. 152 powołanej ustawy.

Organy rozpoznając ponownie sprawę zobowiązane będą do uzupełnienia postępowania wyjaśniającego w zakresie wskazanym powyżej oraz do uwzględnienia oceny prawnej zawartej w niniejszym uzasadnieniu wyroku.

a.bł.