Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 106/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2012-03-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 107 par. 3, art. 7, art. 77
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska Protokolant Tomasz Porczyński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2012 r. sprawy ze skargi M. H. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz M. H. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrot kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

III SA/Łd 106/12

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił M. H. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy.

W uzasadnieniu decyzji organ podał, iż pismem z dnia 24 czerwca 2011 r. skarżący zwrócił się z wnioskiem o zmianę decyzji Zakładu z dnia [...] r., wydanej w przedmiocie ustalenia niepodlegania przez skarżącego ubezpieczeniom społecznym z tytułu stosunku cywilnoprawnego w okresie od 01.09.2001 r. do 30.06.2003 r. i ustalenie, że w okresie od 01.10.2002 r. do 31.12.2004 r. podlegał ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy o pracę. W razie uwzględnienia powyższego wniosku wniósł o umorzenie należności z tytułu składek, których naliczenie jest skutkiem powyższej decyzji, tj. składek za okres od 01.09.2001 r. do 30.09.2002 r.

W przypadku nieuwzględnienia wniosku dotyczącego zmiany decyzji z dnia [...] r., skarżący wniósł o umorzenie całości należności z tytułu zaległych składek.

W uzasadnieniu wniosku strona podniosła, że decyzją z dnia [...] r. organ rentowy ustalił, że w okresie od 01.09.2001 r. do 30.06.2003 r. skarżący nie podlegał ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy cywilnoprawnej zawartej ze Sportową Spółką Akcyjną "A", błędnie uznając tę umowę za zawartą dla pozoru, jak również z tego powodu, że zleceniodawca nie zgłosił skarżącego do ubezpieczenia społecznego i nie odprowadził za niego składek, pomimo że umowa była faktycznie przez skarżącego wykonywana.

Skarżący zwrócił się o umorzenie należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a i 3b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) oraz na podstawie § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), motywując swój wniosek trudną sytuacją rodzinną i majątkową. Podkreślił, że został zmuszony do rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności wykonywania opieki nad niepełnosprawnym synem H. H., który urodził się w dniu 7 listopada 2007 r. i cierpi na zespół genetyczny Wolfa-Hirschhorna, a Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności przyznał synowi znaczny stopień niepełnosprawności od urodzenia. Dziecko wymaga stałej, specjalistycznej rehabilitacji w zakresie, który nie podlega refundacji z NFZ. Zaznaczył, że syn, dopiero po trzech latach od urodzenia podejmuje pierwsze samodzielne próby przemieszczania się, wymaga karmienia, ubierania, stałej obecności osoby dorosłej. Sytuacja w jakiej znalazła się rodzina skarżącego, sprawiła że podjął on decyzję o zaprzestaniu pracy zawodowej i przejęciu opieki nad dzieckiem. Z tego tytułu otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 520,00 zł, zasiłek rodzinny w wysokości 68,00 zł oraz dodatek do zasiłku rodzinnego w wysokości 120,00 zł. Małżonka skarżącego A. H. uzyskuje dochody z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w kwocie 1.032,34 zł. Składający wniosek wskazał, iż rehabilitacja syna jest bardzo kosztowna, a uzyskiwane przez rodzinę dochody nie pozwoliłyby na jej przeprowadzenie, gdyby nie wsparcie osób bliskich i organizacji charytatywnych. Jednorazowy koszt turnusu rehabilitacyjnego wynosi 4.220,00 zł, a konieczne są jeszcze zakupy odzieży rehabilitacyjnej, dzięki której syn ma szansę zacząć naukę samodzielnego poruszania się. Koszt zakupu gorsetu rehabilitacyjnego wynosi 2.400,00 zł. Skarżący podniósł, że zaniechanie działań rehabilitacyjnych sprawi, że syn zatrzyma się w rozwoju i nie osiągnie samodzielności w najmniejszym stopniu. Podniósł, że mając na uwadze wskazane powyżej szczególne okoliczności osobiste i materialne, które mają charakter wyjątkowy i niezawiniony, należy uznać że spełnione zostały przesłanki wskazane w § 3 ust 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Podkreślił, że wskazane w rozporządzeniu przesłanki zachodzą w jego przypadku, ponieważ uzyskiwane przez rodzinę dochody nawet obecnie nie zaspokajają potrzeb rodziny w dostatecznym zakresie, a konieczność przeznaczenia ich na opłacenie składek pozbawiłoby rodzinę skarżącego jakiegokolwiek utrzymania.

Na potwierdzenie swojej trudnej sytuacji majątkowej i życiowej skarżący przedłożył szereg dokumentów wskazanych szczegółowo na str. 3-7 decyzji organu pierwszej instancji.

Organ podniósł, iż aktualna sytuacja finansowa skarżącego, spowodowana koniecznością rezygnacji z pracy zarobkowej, ponoszeniem wydatków na leczenie syna i spłatą zobowiązań wobec wierzycieli, nie jest łatwa. Dlatego też organ uznał, że w przypadku skarżącego zachodzi przesłanka zdefiniowana w § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Niemniej jednak mając na uwadze uznaniowy charakter decyzji, o której stanowi art. 28 ust. 1 i 3a organ postanowił odmówić umorzenia należności, co uzasadnił tym, iż niektóre z wydatków ponoszonych przez skarżącego (opłaty za telewizję kablową Toya) nie stanowią niezbędnych potrzeb życiowych, a stanowią dobra podnoszące komfort życia, wobec czego ponoszone opłaty z tego tytułu skarżący mógłby przeznaczyć na spłatę zadłużenia wobec ZUS w układzie ratalnym. Organ podkreślił, że nie wystarczy jedynie wskazanie przez skarżącego na uciążliwość i trudności w zapłacie narosłych zobowiązań, gdyż winien się liczyć z koniecznością zapłaty należności, ponieważ należy to do jego obowiązku, a odstąpienie od tego obowiązku ma charakter wyjątkowy. Osoba decydująca się na rozpoczęcie działalności gospodarczej musi bowiem być przygotowana na ponoszenie ryzyka. System ubezpieczeń społecznych nie przewiduje możliwości nieopłacenia składek w przypadku nieosiągania dochodu z działalności lub osiągania w niskiej wysokości. Dlatego też osoba zobowiązana do zapłaty składek nie może uzasadniać nieopłacenia ich osiąganiem niskich dochodów i nieopłacalnością prowadzonej działalności.

Odnosząc się do choroby syna organ wskazał, że Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi wypłaca skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne, zasiłek rodzinny i dodatek do zasiłku rodzinnego w łącznej wysokości 708,00 zł miesięcznie. Ponadto skarżący otrzymuje pomoc materialną od rodziny oraz organizacji charytatywnych, którą przeznacza na finansowanie rehabilitacji syna.

Końcowo organ pierwszej instancji podniósł, iż Zakład nie może z instytucji umorzenia czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia płatnika z obowiązku opłacania składek, głównie i przede wszystkim z powodu braku majątku lub dostatecznych środków do zrealizowania zaległości. Obowiązkiem podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą jest zabezpieczenie środków finansowych na pokrycie zobowiązań składkowych.

Pismem z dnia 13 września 2011 r. M. H. wniósł o ponowne rozpoznanie sprawy. We wniosku wskazał, że decyzja z dnia [...] r. została wydana z naruszeniem zasad umarzania składek, w szczególności art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek wobec uznania, że w sprawie nie zachodzą szczególne przesłanki umorzenia należności z tytułu składek. Wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i uwzględnienie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek w całości. W razie gdyby organ uznał, że umorzenie składek jest zasadne w części, wniósł o umorzenie należności z tytułu składek w części.

W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że decyzja organu rentowego w przedmiocie umorzenia składek ma charakter uznaniowy, jednakże nie oznacza to dowolności w podejmowaniu przez organ decyzji. Organ może umorzyć składki, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacać należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego. Te ciężkie skutki ustawodawca wiąże z trzema przesłankami, a wśród nich z przesłanką wskazaną w pkt 3 § 3 rozporządzenia tj. "koniecznością sprawowania osobistej opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie składek. Wskazał, że Zakład ustalił, iż skarżący spełnia tę przesłankę (okoliczność bezsporna), a pomimo to odmówił umorzenia z tytułu składek. Skarżący zgodził się z organem, że instytucja umarzania składek nie może stanowić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia płatnika z obowiązku opłacania składek. Jednakże jego zdaniem organ niesłusznie uznał, że taki wyjątkowy wypadek nie zachodzi w przedmiotowej sprawie. Organ podniósł, że z prowadzeniem działalności gospodarczej wiąże się ryzyko gospodarcze nieuzyskiwania dochodu, jednakże w przedmiotowej sprawie nie ta okoliczność decydowała o niepłaceniu przez skarżącego składek z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Wyjaśnił, że nie opłacał składek, gdyż w spornym czasie był zatrudniony na umowę o pracę i umowę zlecenie i pozostawał w przeświadczeniu, że instytucje zatrudniające odprowadzają za niego składki, a wobec tego nie miał obowiązku opłacania składek w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. M. H. wyjaśnił, że brak zapłaty nie był skutkiem świadomego zaniechania. Skarżący stwierdził, że organ nie rozważył jego sytuacji majątkowo-rodzinnej dostatecznie wnikliwie. Ponownie podkreślił, że opiekuje się czteroletnim dzieckiem dotkniętym zespołem wad genetycznych Wolf-Hirschhorna. Dziecko będzie wymagało opieki do końca życia i w związku z tym znajduje się w bardzo trudnej sytuacji rodzinno-materialnej, która nie ma szans na poprawę przez wiele lat. Podniósł również, że przy wydaniu negatywnego orzeczenia nie może być uwzględniony fakt ponoszenia opłat za telewizję satelitarną i kablową, ponieważ dzięki tej telewizji dysponuje tanim dostępem do Internetu, a żona wykonuje pracę, w której musi mieć dostęp do Internetu. Ze względu na obecne warunki rynku pracy często pozostaje w kontakcie z pracodawcą po godzinach pracy. Dochody małżonki są znaczącym źródłem utrzymania rodziny. Ponadto ze względu na chorobę dziecka, wymagane są częste konsultacje medyczne, jak również wymiana informacji przydatnych w codziennej opiece nad małoletnim z innymi osobami wychowującymi dzieci z tym samym schorzeniem.

Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podkreślił uznaniowy charakter decyzji umarzającej zaległości z tytułu składek. Organ przyznał, iż skarżący ma trudną sytuację finansową i życiową niemniej jednak podkreślił, że z czasem skarżący będzie miał możliwość podjęcia dodatkowego zatrudnienia niekolidującego ze sprawowaniem opieki nad chorym dzieckiem, ponieważ syn uczynił już znaczne postępy w swoim rozwoju. W ocenie organu odwoławczego sytuacja skarżącego nie jest tak drastyczna i wykluczająca możliwości płatnicze, żeby traktować ją jako szczególną i odpowiadająca lub upodabniającą do dyspozycji któregokolwiek z mających zastosowanie w sprawie przepisów. Nadzwyczajność umorzenia należności na podstawie cytowanego rozporządzenia zakłada, że rozstrzygnięcie pozytywne dla strony może mieć miejsce jedynie w przypadkach skrajnie ukształtowanej sytuacji rodzinnej czy finansowej, a użyte w przepisie sformułowania, odnoszące się do potrzeb życiowych (niezbędne potrzeby życiowe) wyraźnie zawężają obszar sytuacji faktycznej możliwej do zakwalifikowania pod ten przepis. Nadzwyczajny charakter instytucji umorzenia jest skutkiem uwzględnienia przez ustawodawcę zasady równego traktowania wszystkich ubezpieczonych. Zasada, ta dotyczy również warunków objęcia systemem ubezpieczeń społecznych jak i obowiązku opłacania i obliczania wysokości składek na ubezpieczenia społeczne. Organ zauważył, że to płatnik bierze odpowiedzialność za swoje zobowiązania z tytułu składek i nie może zakładać przy podejmowaniu decyzji o prowadzeniu działalności, że wpisze w nią możliwość zwolnienia z obowiązku regulowania zobowiązań publicznoprawnych. Umorzenie należności z tytułu składek jest wyjątkiem, który może znaleźć zastosowanie tylko wtedy, kiedy przesłanki umorzenia zostały wykazane w sposób niewątpliwy. Tymczasem w niniejszej sprawie, w ocenie organu odwoławczego, nie zostało wykazane, że ratalna forma spłaty pociąga za sobą niemożliwe do akceptacji skutki dla skarżącego.

Organ wskazał ponadto, iż w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy dokonano powtórnej oceny dowodów zgromadzonych w postępowaniu pierwszoinstancyjnym i ustalono, że nie wszystkie koszty związane z leczeniem i rehabilitacją syna, które zostały zakwalifikowane w decyzji pierwszoinstancyjnej jako poniesione przez stronę, faktycznie obciążały jej budżet. Faktura VAT Proforma wystawiona na zakup sprzętu ortopedycznego dla H. H. na kwotę 2 400,00zł, która została uprzednio uwzględniona jako koszt zakupu materiałów niezbędnych do rehabilitacji syna, nie może być traktowana jako potwierdzenie zakupu tegoż sprzętu, gdyż takim potwierdzeniem byłaby faktura VAT z udokumentowaną zapłatą. W ramach postępowania ustalono także, że koszty pobytu syna skarżącego na turnusie rehabilitacyjnym w Z. w wysokości 4.220,00 zł. pokryła Fundacja Dzieciom "B", tak więc i te środki nie powinny być zdaniem organu uwzględnione, jako poniesione przez stronę wydatki. Nadto, potwierdzenia przelewów internetowych z dnia [...] r. i [...] r. na konto K. G. nie zawierają tytułu - przeznaczenia wpłaty, w sytuacji, gdy w przelewie internetowym z dnia [...] r., który wystawiono na tego samego odbiorcę wskazano, że kwota wpłaty przeznaczona jest na rehabilitację "Hubcia" marzec-kwiecień. Biorąc pod uwagę różnicę w poszczególnych dowodach wpłaty, nie można w ocenie organu przyjąć za pewny fakt, że kwoty z potwierdzenia przelewów internetowych z dnia [...] r. i [...] r. zostały przeznaczone na leczenie H. H. Zatem biorąc pod uwagę przytoczone wyżej dowody organ znacznie pomniejszył kwotę faktycznie poniesionych przez skarżącego wydatków na leczenie i rehabilitację syna do wysokości 500,00 zł (kwota bezsporna wskazana w przelewie internetowym z dnia [...] r.).

Na powyższe rozstrzygnięcie organu odwoławczego skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożył M. H.. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania administracyjnego wobec nienależytego rozważenia i nieprawidłowej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. W uzasadnieniu skargi wskazał, iż organy ZUS zarówno pierwszej jak i drugiej instancji, rozpoznając jego wniosek o umorzenie składek nie dokonały należytej oceny materiału dowodowego, nie rozważyły go wszechstronnie i błędnie uznały, że jest w stanie spłacać należności z tytułu składek. Prezes ZUS błędnie uznał, że przedstawione przez skarżącego rachunki dotyczące wydatków na rehabilitację syna, nie potwierdzają poniesionych wydatków na ten cel. Całkowicie dowolne jest w ocenie skarżącego ustalenie organów, że jego wydatki na potrzeby dziecka nie przekraczają kwoty 250 zł miesięcznie. Organy błędnie oceniły, że kwotę jaką przeznacza na opłaty za telewizję i Internet może przeznaczać na spłatę zadłużenia składek. Podkreślił, że wydatki te są uzasadnione między innymi potrzebami dziecka, co wykazywał we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Prawidłowe przeprowadzenie postępowania winno prowadzić do ustalenie, że sytuacja skarżącego jest wyjątkowa i przy spełnieniu ustawowych przesłanek warunkujących podjęcie decyzji o umorzeniu składek, uzasadnia uwzględnienie wniosku o umorzenie składek, jeśli nie w całości to przynamniej w części.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

W załączniku do protokołu rozprawy z dnia 9 marca 2012 r. pełnomocnik skarżącego podniósł, iż zaskarżona decyzja narusza art. 7, 8, 11, 80 i 107 § 3 k.p.a. poprzez dowolną a nie swobodną ocenę materiału dowodowego, sprzeczną z elementarnymi zasadami logiki i wnioskowania, potwierdzającą, że postępowanie było prowadzone pod z góry podjętą tezę o odmowie umorzenia zaległych składek, co miało istotny wpływ na wynik postępowania i skutkowało odmową umorzenia składek. Podkreślono, iż organ prawidłowo ustalił, że nie wszystkie wydatki na rehabilitacje syna były poniesione przez skarżącego lecz pokryła je Fundacja Dzieciom "B", jednak z tego faktu wyciągnięte zostały nieprawidłowe wnioski. Gdyby bowiem skarżący posiadał środki na zakup niezbędnego sprzętu i rehabilitację syna to nie korzystałby z pomocy Fundacji. Fundacja ponosi bowiem koszty, których skarżący ani jego rodzina nie są w stanie pokryć. Do pisma załączono umowę z Fundacją, z której wynika, że organizacja ta pomaga jedynie rodzinom o złej sytuacji majątkowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli jego zgodność z przepisami prawa materialnego i prawidłowość przyjętej przez organ procedury, która doprowadziła do jego wydania.

Zaznaczyć ponadto należy, iż w ramach kontroli legalności, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej p.p.s.a., Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Bierze tym samym z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego i materialnego niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów, jednakże tylko w granicach sprawy w której skarga została wniesiona. Na zasadzie natomiast art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przeciwnym wypadku skarga podlega oddaleniu na mocy art. 151 p.p.s.a.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ w ocenie Sądu organ administracji publicznej dopuścił się naruszeń prawa, skutkujących koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.

Niewątpliwie słuszne jest stwierdzenie organu, oparte zresztą na poglądach orzecznictwa, iż nawet zaistnienie określonych w przepisach prawa przesłanek umorzenia należności z tytułu ubezpieczeń społecznych, nie obliguje organu do wydania decyzji o umorzeniu należności. Decyzja o umorzeniu opiera się bowiem na uznaniu administracyjnym. Konstrukcja uznania charakteryzuje się tym, że ustawodawca określając w hipotezie normy prawnej przesłanki (okoliczności) podjęcia przez organ administracji publicznej działania, jednocześnie formułuje dyspozycję tego przepisu w sposób, który pozwala organowi na swobodę wyboru w zakresie tego, czy organ podejmie w ogóle określone działanie, lub w zakresie tego, który spośród dopuszczonych przez ustawodawcę sposobów zachowania (rozstrzygnięcia sprawy) wybierze.

Powyższe stwierdzenie musi być obwarowane pewnymi istotnymi w przedmiotowej sprawie zastrzeżeniami. Uznanie administracyjne nie oznacza dowolności organu. Działając w oparciu o uznanie organ zobligowany jest przede wszystkim do zachowania wszystkich standardów proceduralnych. Ponadto swobodę wyboru rozstrzygnięcia organu ogranicza wyrażona w art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego zasada uwzględniania z urzędu interesu społecznego (publicznego) i słusznego interesu strony. Zasada ta obliguje organ do podjęcia decyzji w sprawie po dokładnym wyważeniu wchodzących w grę konkurujących ze sobą wartości ogólnospołecznych i indywidualnych. Wybór rozstrzygnięcia dokonany przez organ w ramach uznania administracyjnego może być zaakceptowany jako zgodny z prawem tylko wówczas, gdy będzie się opierał na w pełni wyjaśnionych okolicznościach faktycznych sprawy i nie będzie sprzeczny z zasadami logiki i wnioskami płynącymi z doświadczenia życiowego. Nawet działając w ramach uznania administracyjnego organ nie przestaje być związany jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, jaką jest zasada prawdy materialnej (obiektywnej), obligująca organ do podjęcia wszelkich kroków celem dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, w zgodzie z rzeczywistym stanem rzeczy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Zasada ta nabiera szczególnego znaczenia właśnie w przypadku decyzji uznaniowych.

Odnosząc powyższe uwagi do oceny zaskarżonej decyzji, Sąd stwierdza, że organ orzekający w sprawie nie dopełnił wymogu pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, czym naruszył wspomniane art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

W ocenie Sądu, okoliczności faktyczne niniejszej sprawy, ustalone przez organ i przyjęte za podstawę orzekania, zgodne były w zasadzie ze stanowiskiem skarżącego. Jednakże na tle bardzo ciężkiej i niekwestionowanej sytuacji materialnej strony, organ przyjął bez należytego przeprowadzenia rozważań w tym zakresie, iż spłata zadłużenia leży w ewentualnych możliwościach skarżącego. Organ wskazał bowiem, iż nie ma przeszkód do uzyskania przez stronę w niedalekiej przyszłości dochodu, umożliwiającego opłacenie zaległych należności Zakładu.

Pokreślić tutaj należy, iż badając stan faktyczny w celu rozpoznania wniosku o umorzenie należności, organy administracji publicznej obowiązane są brać pod uwagę przede wszystkim okoliczności bieżące sprawy. Zdarzenia przyszłe i niepewne, a w szczególności przypuszczenia i twierdzenia o charakterze prognostycznym, nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Mogą mieć oczywiście pewien wpływ na orzeczenie, ale wtedy powinny zostać uprawdopodobnione, zgodnie z zasadami logiki, dostępnej wiedzy i doświadczenia życiowego (patrz wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 grudnia 2006 r. III SA/Wa 2937/06, LEX nr 306925).

Organ uznając, iż skarżący jest zdolny do podjęcia pracy zarobkowej wskazał, że twierdzenie to znajduje uzasadnienie w wyjaśnieniach strony, z których wynika powolna, ale systematyczna poprawa stanu zdrowia syna. Zdaniem organu, daje to nadzieję, że z upływem czasu skarżący będzie w stanie pogodzić opiekę sprawowaną nad synem z możliwością dodatkowego zarobkowania. Organ nie odniósł się jednak w żadnym stopniu do podnoszonych przez skarżącego okoliczności, iż rehabilitacja syna przynosi lekką poprawę jego sprawności życiowej, jednak nie ma żadnych szans na całkowite wyleczenie. Strona wskazywała w toku postępowania, iż rzadka choroba na którą cierpi jego syn, zaatakowała głównie układ neurologiczny i narządy ruchu, co oznacza, że dziecko nigdy nie będzie mogło samodzielnie jeść posiłków, ubrać się, czy wykonać przy sobie innych niezbędnych czynności i będzie wymagało stałej opieki osoby trzeciej. Zdaniem Sądu, organ dokonując oceny ww. okoliczności powinien zatem wyjaśnić, na czym opiera swoje twierdzenie, iż poprawa stanu zdrowia syna skarżącego umożliwi mu z biegiem czasu podjęcie zatrudnienia niekolidującego ze sprawowaniem opieki nad dzieckiem. W tym kontekście organ nie ocenił również w ogóle kwalifikacji posiadanych przez skarżącego, z uwzględnieniem sytuacji na rynku pracy panującej w miejscu zamieszkania skarżącego i w okolicach, przez pryzmat faktycznej możliwości uzyskania przez niego dodatkowego dochodu przy jednoczesnym sprawowaniu opieki nad synem (tak również WSA w Warszawie w wyroku z dnia 13 października 2006 r. III SA/Wa 2045/06 LEX nr 296005). Samo bowiem twierdzenie, iż zdolność do podjęcia pracy zarobkowej, umożliwia uzyskanie dochodu, stanowi o dowolności a nie uznaniowości przeprowadzonej oceny.

Wskazać również należy, iż organ odnosząc się do przewlekłej choroby syna skarżącego, uznał tę okoliczność co do zasady, odmawiając jednocześnie częściowo wiarygodności przedstawionym przez skarżącego dowodom, potwierdzającym ponoszenie z tego tytułu znacznych kosztów. W ocenie Sądu nie sposób uznać, że osoba przewlekle chora, wymagająca stałego leczenia nie stanowi realnego obciążenia dla budżetu domowego tylko na tej podstawie, iż nie przedstawiono prawidłowo wypełnionych druków przelewów potwierdzających ponoszenie comiesięcznych opłat na rehabilitacje dziecka. Nie można zgodzić się także z tezą prezentowaną przez organ, jakoby ciężar udowodnienia, iż spełnione zostały przesłanki umorzenia spoczywał wyłącznie na osobie zobowiązanej. Organ bowiem zawsze, z mocy art. 7 i 77 k.p.a., jest zobowiązany do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, po wyczerpującym rozpatrzeniu całego materiału dowodowego (patrz. wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 października 2006 r. III SA/Wa 1895/06, LEX nr 295997).

Skoro zatem organ uważał, iż niektóre z przedłożonych przez M. H. potwierdzenia przelewów nie są wypełnione w taki sposób, aby organ mógł uznać, że faktycznie stanowią wydatki poniesione na rehabilitację syna (potwierdzenia przelewów internetowych z dnia [...] r. i [...] r.) winien był wezwać skarżącego do złożenia dodatkowych dowodów lub wyjaśnień w tek kwestii czy też wystąpić do odbiorcy przelewu z pytaniem o tytuł wpłaty dokonanej przez stronę. Organ tymczasem wyłączył te wydatki z kosztów ponoszonych przez skarżącego na rehabilitację syna, odmawiając wiarygodności dowodom przedłożonym przez stronę, bez przeprowadzenia jakiegokolwiek dodatkowego postępowania wyjaśniającego.

Podkreślić należy, iż uznaniowość decyzji musi każdorazowo mieścić się w granicach zakreślonych przepisami powszechnie obowiązującego prawa, jak też zachowywać proporcje pomiędzy interesem społecznym, a słusznym interesem strony. Nie można przy ocenie sytuacji osoby wnioskującej o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne sprowadzać rozważań tylko do prostego zestawienia istniejących w danym momencie dochodów na członka rodziny, gdyż istotny jest też ogólny poziom zamożności danej rodziny obrazujący funkcjonowanie jej w życiu społecznym. Analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego wskazuje, iż sytuacja skarżącego jest bardzo trudna, co zresztą organ sam podkreśla w decyzjach, dlatego też ocena Zakładu poprzedzona winna być dokładnym jej rozważeniem, co powinno znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia. Z tego względu, organ nie może poprzestać na ogólnikowych stwierdzeniach, iż wydatki ponoszone przez skarżącego na zapłatę abonamentu za telewizję cyfrową, nie mieszczą się w katalogu niezbędnych potrzeb jego rodziny, bez odniesienia się do argumentów podnoszonych w tej kwestii przez stronę, co do związku tego rodzaju wydatku z możliwością uzyskania taniego dostępu do Internetu, niezbędnego m.in. w pracy żony.

Należy również zgodzić się ze stroną skarżącą, iż przy wydawaniu decyzji w przedmiocie umorzenia należności wobec Zakładu, żadnego znaczenia nie mają stwierdzenia organu co do przyczyn powstania zaległości (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 10 marca 2011 r. sygn. akt III SA/Lu 453/10). Podkreślenie przez organ, iż skarżący powinien liczyć się z ryzykiem gospodarczym i przewidywać konsekwencje swoich działań jest niecelowe, skoro M. H. złożył wniosek o umorzenie w związku z nagłym pogorszeniem się sytuacji życiowej rodziny, a nie z uwagi na finansowe trudności w prowadzeniu działalności gospodarczej. Nie można także uznać za logiczną argumentację organu, iż skarżący prowadząc w latach 2001 - 2003 działalność gospodarczą, winien był przewidywać, że w 2004 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych zakwestionuje zawartą przez stronę w tym okresie umowę cywilnoprawną i wstecznie naliczy zaległe zobowiązania składkowe oraz że w 2007 roku urodzi mu się dziecko z nieuleczalną chorobą genetyczną.

Ponownie rozpoznając sprawę organ winien działać w granicach zakreślonych wypływająca z art. 80 k.p.a. zasadą swobody w podejmowaniu decyzji równocześnie kierując się nałożonym w art. 77 § 1 k.p.a. obowiązkiem wnikliwego i szczegółowego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Wnioski, które doprowadzą do wydania konkretnego rozstrzygnięcia powinny być przedstawione w uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie wymogami art. 107 § 3 k.p.a.

Należy jednocześnie podkreślić, iż decyzje podejmowane przez organ, chociaż mają charakter uznaniowy, muszą jednak odpowiadać realiom społecznym, przystawać do nich. Organ winien mieć na uwadze, by wydawane przez niego decyzje, w sytuacji konkretnej rodziny, nie tworzyły stanów w praktyce oderwanych od rzeczywistości. Wymaga tego sformułowana w art. 8 k.p.a. zasada pozyskiwania zaufania obywatela. Warto również zaznaczyć, za wyrokiem NSA z dnia 14 stycznia 2010 r. w sprawie sygn. akt II GSK 311/2009, że w przypadku zaistnienia przesłanek umorzenia należności, organ musi przedstawić powody, dla których odmówił umorzenia niespłaconych składek – mimo istnienia ustawowych przesłanek ku temu. Powody te winny odnosić się do okoliczności konkretnej sprawy i świadczyć o tym, że nie ma podstaw do potraktowania wnioskodawcy w sposób szczególny.

Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy.

A. B.