Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 545/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2021-12-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 2 pkt 1 i 2, art. 23 ust. 1, art. 36 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1341
law: Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
journal: Dz.U.UE.L 2014 nr 227 poz 69 art. 24 ust. 1 lit. a
law: Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu  Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich  oraz zasady wzajemnej zgodności.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tomasz Wójcik Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Olesińska (spr.) sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. na rzecz M. C. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego


UZASADNIENIE

W dniu [...] maja 2020 r. do Biura Powiatowego ARiMR w L. z/s w S. wpłynął wniosek o przyznanie płatności do gruntów rolnych na rok [...] złożony przez M. C. (Skarżąca). We wniosku tym producentka rolna ubiegała się o przyznanie: jednolitej płatności obszarowej (JPO) do działek rolnych o łącznej powierzchni 20,71 ha, płatności z tytułu praktyk rolniczych korzystnych dla klimatu i środowiska (płatności za zazielenienie), płatności dodatkowej (redystrybucyjnej) oraz płatności związanej do powierzchni upraw ziemniaków skrobiowych do powierzchni 15,40 ha. Do wniosku dołączono wymagane załączniki graficzne oraz 3 umowy:

- umowę kontraktacji ziemniaków skrobiowych Nr [...];

- umowę kontraktacji [...]

- umowę kontraktacji ziemniaków skrobiowych Nr [...].

Po przeprowadzeniu wymaganych kontroli, w dniu [...] stycznia 2021 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w L. z/s w S. wydał decyzję w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Na podstawie tej decyzji organ przyznał stronie płatność JPO do powierzchni stwierdzonej wynoszącej 20,64, płatność za zazielenienie do powierzchni zatwierdzonej dla JPO oraz płatność redystrybucyjną do powierzchni 17,64 ha. Płatność związana do powierzchni uprawy ziemniaków skrobiowych została odmówiona, a ponadto nałożone zostały na stronę sankcje w wysokości [...] zł. Wszystkie przyznane płatności zostały pomniejszone z tytułu zastosowania współczynnika korygującego. Stronie przyznano także kwotę [...]zł tytułem zwrotu dyscypliny finansowej.

W dniu [...] stycznia 2021 r., z zachowaniem terminu, do Biura Powiatowego ARiMR w L. z/s w S., wpłynęło odwołanie od powyższej decyzji.

Odwołująca wskazała, że dołączając do wniosku o przyznanie płatności 3 umowy kontraktacji nie była świadoma, że jedna z nich nie była przez nią podpisana. Na deklarowanej powierzchni faktycznie uprawiane były ziemniaki skrobiowe, które podlegały sprzedaży zgodnie ze wszystkimi dołączonymi umowami. Do odwołania strona dołączyła podpisany egzemplarz umowy, zawartej z [...].

W wyniku rozpatrzenia sprawy Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. uznał, że rozstrzygnięcie organu I instancji zostało poparte prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Organ II instancji nie stwierdził żadnych uchybień formalnych ani merytorycznych, które mogłyby prowadzić do podważenia rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego. Wobec powyższego organ II instancji wydał decyzję ostateczną z dnia [...] marca 2021 r. o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu organ podał, że Skarżąca ubiegając się we Wniosku o przyznanie płatności na rok 2020 o płatność związaną do powierzchni upraw ziemniaków skrobiowych, była zobowiązana do tego, aby wraz z wnioskiem złożyć umowy kontraktacji buraków cukrowych (zdaniem Sądu organ pomyłko wymienił w tym miejscu decyzji umowę dotyczącą kontraktacji buraków cukrowych, podczas gdy chodziło o ziemniaki – przyp. Sądu), czyli dokument potwierdzający uprawnienie producenta rolnego do otrzymania wskazanej płatności w roku 2020. Kopie przedmiotowych umów są dołączane do wniosku w postaci pliku w formacie JPEG, PDF, TIF (TIFF), DOC lub DOCX, stosownie do przepisu § 8 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakie powinien spełniać formularz wniosku umieszczany na stronie internetowej Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. poz. 353, ze zm.). Do swojego wniosku o przyznanie płatności Skarżąca dołączyła trzy umowy, z których jedna została zakwestionowana przez organ I instancji, ponieważ nie była podpisana przez stronę, a jedynie przez kontraktującego [...].

Organ podał, że załączona umowa kontraktacji winna zawierać wszelkie wymagane przez prawo elementy. Takim niezbędnym elementem każdej umowy pisemnej jest podpis strony. Złożenie podpisu własnoręcznego (art. 78 § 1 k.c.) pełni funkcję identyfikacyjną w rozpoznaniu osoby, która przez złożenie podpisu wyraziła aprobatę dla zawartej w dokumencie treści oświadczenia woli. Wskazać należy, że z podpisem łączy się między innymi autentyczność dokumentu i zgodność osnowy dokumentu z wolą osoby podpisującej dokument i jednocześnie stanowi on "zatwierdzenie" dokumentu. Chodzi w szczególności o możliwość weryfikacji autentyczności podpisu i identyfikacji osoby podpisującej. W odniesieniu do przepisów regulujących przyznawanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, dołączona umowa powinna spełniać określone w przywołanych przepisach wymogi formalne oraz umożliwiać jednoznaczną weryfikację wszystkich warunków, określonych w tych przepisach.

Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy organ stwierdził, że Skarżąca do wniosku o przyznanie płatności na rok 2020 dołączyła niekompletną umowę, ponieważ nie zawierała ona podpisu strony, co uniemożliwiało weryfikację umowy, w szczególności faktu samego jej zawarcia.

Ponadto organ przywołując stosowne przepisy podał, że dokumenty stanowiące o kwalifikowalności do otrzymania danej pomocy finansowej należało w roku [...] złożyć w terminie określonym na składanie wniosków, czyli do dnia 15 czerwca. Producenci rolni mogli również takie dokumenty przedkładać w terminie 25 dni kalendarzowych po terminie składania wniosków, czyli do dnia 10 lipca, z tym zastrzeżeniem, że płatność w ramach określonego schematu pomocowego zostanie pomniejszona o 1% za każdy dzień roboczy opóźnienia. Dokumenty złożone po dniu [...] lipca 2018 r. uznaje się za niedopuszczalne (zdaniem Sądu organ omyłkowo wskazał datę [...] lipca 2018 r., gdyż chodzi o płatność za rok 2020; ten sam błąd polegający na wskazaniu daty [...] lipca 2018 r. został powtórzony w odpowiedzi na skargę, k. 12 akt sądowych - przyp. Sądu).

Organ wskazał, że Skarżąca dostarczyła kompletną umowę kontraktacji ziemniaków skrobiowych z [...] dopiero wraz z odwołaniem, w dniu [...] stycznia 2021 r., czyli po ostatecznym terminie składania wniosków, co wyklucza możliwość uwzględnienia tej umowy. Skarżąca nie przedstawiła żadnych okoliczności, mogących wpłynąć na rozstrzygnięcie sprawy, powołując się jedynie na brak wiedzy co do faktu, że dołączona do wniosku kopia umowy z [...] nie była przez nią podpisana. Zdaniem organu, wnioskodawcy prowadzącym zawodowo działalność rolniczą należy przypisać obowiązek działania z zachowaniem należytej staranności przy prowadzeniu tej działalności oraz przy podejmowaniu czynności z nią związanych. Niewątpliwie obecnie złożenie wniosku o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego jest działaniem nierozłącznie związanym z prowadzeniem działalności rolniczej, nawet biorąc pod uwagę dobrowolność ubiegania się o płatności. Wynika to z powszechności składania takich wniosków przez osoby prowadzące działalność rolniczą. Skarżąca wnioski o przyznanie płatności składa od roku 2004, trudno jest więc założyć, że nie jest świadoma szczególnych rygorów związanych z wymogami formalnymi takich wniosków. Nie można więc przyjąć, że strona dochowała należytej staranności, dołączając do wniosku niekompletną umowę kontraktacji.

W przedmiotowej sprawie powierzchnia zadeklarowana do płatności związanej do powierzchni uprawy ziemniaków skrobiowych wynosiła 15,40 ha. Powierzchnia kwalifikująca się do płatności – 7,50 ha. Z iloczynu różnicy pomiędzy powierzchnią deklarowaną a powierzchnią stwierdzoną (100%) i stawki płatności na jeden hektar, wynoszącej [...] zł wynika, że kwota sankcji powinna wynosić [...] zł, czyli zgodnie z rozstrzygnięciem organu I instancji.

Organ podkreślił, że przepisy regulujące nakładanie sankcji są przepisami o charakterze bezwzględnie obowiązującym i odstąpienie od ich zastosowania jest możliwe jedynie w przypadkach wyraźnie wskazanych przepisami prawa.

Organ II instancji ponownie rozpatrzył cały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie i stwierdził, że pozostałe płatności zostały również prawidłowo wyliczone w decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w L. z/s w S.. Płatności JPO i za zazielenienie zostały przyznane zgodnie z powierzchnią stwierdzoną w wyniku postępowania, która nie jest kwestionowana przez stronę a płatność dodatkowa do powierzchni stwierdzonej w ramach JPO, pomniejszonej o 3 ha.

W wyniku przeprowadzonego postępowania odwoławczego Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. uznał, że decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w L. z/s w S. w decyzji z dnia [...] stycznia 2021 r. w sprawie przyznania Skarżącej płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2020, została wydana w zgodzie z obowiązującymi przepisami.

W skardze do tut. Sądu Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji obu instancji, przyznanie płatności związanej do powierzchni uprawy ziemniaków skrobiowych oraz umorzenie nałożonej sankcji w wysokości [...] zł. Zarzuciła naruszenie:

- art. 64 § 2 k.p.a. przez jego niezastosowanie i niewezwanie wnioskodawcy do uzupełnienia braku formalnego wniosku o przyznanie płatności na rok 2020 w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w postaci, brakującego podpisu umowy nr [...] na uprawę ziemniaków skrobiowych, co doprowadziło do wydania decyzji odmawiającej przyznania płatności związanej do powierzchni uprawy ziemniaków skrobiowych, gdyż organ ARiMR uznał, że dołączenie do wniosku przez wnioskującą umowy podpisanej tylko przez jedną ze stron wyklucza możliwość otrzymania płatności do tej umowy,

- art. 64 § 2 k.p.a. przez jego niezastosowanie i przyjęcie, że kontrola warunków formalnych podania ogranicza się jedynie do badania, czy zostały załączone przepisami prawa załączniki bez badania ich treści, co doprowadziło do swoistego paradoksu poprzez uznanie przez ARiMR, że pomimo załączenia wymaganych przepisami prawa załączników w postaci dokumentów umów, wniosek o przyznanie płatności jest niekompletny, jedna z umów o uprawę ziemniaka skrobiowego nie zawiera bowiem podpisu pomimo, że jak sam organ wskazał kontrola wniosków nie obejmuje badania treści załączników,

- art. 64 § 2 k.p.a. przez jego niezastosowanie i nie sprawdzeniu na podstawie dostarczonych umów i weryfikacji w bazie KRS lub bazie REGON lub bazie CEDIGD , czy strona umowy jest producentem skrobi lub wyrobów skrobiowych jako warunku otrzymania płatności do skrobi ziemniaczanej. Jak sam organ wskazał wykaz uznanych grup producentów rolnych / uznanych organizacji producentów i uznanych zrzeszeń producentów jest dostępny w Internecie (strona ARiMR) oraz gdy podmiot jest zarejestrowany w ewidencji producentów powyższa weryfikacja może odbywać się z wykorzystaniem danych w systemie ZSZiK, a jeżeli podmiot nie ma nadanego numeru identyfikacyjnego w celu pozyskania w/w. informacji Kierownik biura powiatowego wysyła do właściwej jednostki zapytanie czy rolnik / współposiadacz / małżonek rolnika jest członkiem danego podmiotu i weryfikacja jest przeprowadzana po uzyskaniu informacji zwrotnej.

Skarżąca zarzuciła też błędne przyjęcie, że dostarczona umowa nie jest ważna i wyliczenie różnicy między powierzchnią działek rolnych zadeklarowanych we wniosku do płatności związanej do powierzchni uprawy ziemniaków skrobiowych, a stwierdzoną powierzchnią, która wyniosła 100 %, na podstawie którego odmówiono płatności do skrobi ziemniaczanej i nałożono karę administracyjna w wysokości [...] zł, organ mógł przypuszczać, że umowa jest autentyczna pomimo braku podpisu dokumentu, a jeśli nie – to powinien był zażądać uzupełnienia lub potwierdzenie wiarygodności dostrzeżonego braku w trybie art. 64 § 2 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoją argumentację w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a–c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na wstępie należy podać, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374 ze zm., dalej: "ustawa COVID-19"). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z dnia 2 grudnia 2021 r. skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 grudnia 2021 r. (k. 31 akt sądowych). Wcześniej Skarżąca została poinformowana także o dostępie do informacji o sprawie w wykazie spraw sądowych e-Wokanda pod wskazanym adresem internetowym oraz o możliwości wypowiedzenia się w sprawie w terminie 10 dni od dnia doręczenia pisma i z możliwości tej nie skorzystała.

Przedmiotem skargi do sądu jest decyzja utrzymująca w mocy decyzję częściowo odmawiającą przyznania płatności do powierzchni ziemniaków skrobiowych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2020 i nakładającą sankcję w wysokości [...] zł. Jako przyczynę nieuwzględnienia wniosku Skarżącej organ podaje to, że umowa kontraktacji (jedna z trzech przedłożonych w sumie wraz z wnioskiem umów) przedłożona Agencji nie była podpisana przez Skarżącą; widniał na niej tylko podpis złożony w imieniu kontrahenta – Przedsiębiorstwa zawierającego ze Skarżącą umowę kontraktacji, brakowało podpisu Skarżącej.

Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2020 r., poz. 1341 ze zm., dalej: ustawa o płatnościach), płatności związane do powierzchni upraw przysługują do uprawy w plonie głównym roślin strączkowych na ziarno, roślin pastewnych, ziemniaków skrobiowych, buraków cukrowych, pomidorów, chmielu, truskawek, lnu lub konopi włóknistych.

Zgodnie natomiast z art. 15 ust. 3 tej ustawy , płatność związana do powierzchni uprawy ziemniaków skrobiowych jest przyznawana rolnikowi:

1) jeżeli zawarł:

a) umowę na uprawę ziemniaków skrobiowych, w której rolnik zobowiązuje się do wytworzenia i dostarczenia podmiotowi, którego przedmiot działalności obejmuje wytwarzanie skrobi lub wyrobów skrobiowych, określonej ilości ziemniaków skrobiowych z określonej powierzchni gruntów, a podmiot ten zobowiązuje się te ziemniaki odebrać w umówionym terminie, zapłacić za nie umówioną cenę i wyprodukować z nich skrobię lub wyroby skrobiowe, lub b) umowę z:

- grupą producentów rolnych, której jest członkiem, lub

- organizacją producentów uznaną na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1308/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego wspólną organizację rynków produktów rolnych oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 922/72, (EWG) nr 234/79, (WE) nr 1037/2001 i (WE) nr 1234/2007 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 671, z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1308/2013", której jest członkiem, lub

- zrzeszeniem organizacji producentów uznanym na podstawie rozporządzenia nr 1308/2013, do którego należy organizacja producentów, której jest członkiem,

w której rolnik zobowiązuje się do wytworzenia i dostarczenia grupie, organizacji lub zrzeszeniu określonej ilości ziemniaków skrobiowych z określonej powierzchni gruntów, a grupa, organizacja lub zrzeszenie zobowiązują się te ziemniaki odebrać w umówionym terminie, zapłacić za nie umówioną cenę i przeznaczyć te ziemniaki na produkcję skrobi lub wyrobów skrobiowych;

2) do powierzchni uprawy ziemniaków skrobiowych, lecz nie większej niż powierzchnia gruntów określona w umowie, o której mowa w pkt 1 lit. a lub b.

Jak wynika z przepisu § 9 ust. 1 pkt 1 tego rozporządzenia z 12 marca 2015 r., w przypadku ubiegania się o przyznanie płatności związanej do powierzchni upraw ziemniaków skrobiowych, do wniosku dołącza się umowę, o której mowa w art. 15 ust. 3 pkt 1 lit. a lub b ustawy o płatnościach, lub jej potwierdzoną kopię.

Zgodnie natomiast z art. 13 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014, z wyjątkiem przypadków siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności, o których mowa w art. 4, wniesienie poprawek do pojedynczego wniosku lub wniosku o płatność po ostatecznym terminie wnoszenia poprawek, ustalonym przez Komisję na podstawie art. 78 lit. b) rozporządzenia (UE) nr 1306/2013, prowadzi do zmniejszenia o 1% za każdy dzień roboczy kwot związanych z faktycznym wykorzystywaniem danych działek rolnych.

Jak stanowi z kolei akapit drugi tego przepisu, poprawki w pojedynczym wniosku lub wniosku o płatność są dopuszczalne tylko do najpóźniejszego możliwego terminu wyznaczonego dla składania po terminie pojedynczego wniosku lub wniosku o płatność, jak określono w ust. 1 akapit trzeci. Jeżeli jednak ten najpóźniejszy termin jest wcześniejszy niż ostateczny termin wnoszenia poprawek do pojedynczego wniosku lub wniosku o płatność, o którym to terminie mowa w ust. 1 akapit pierwszy niniejszego artykułu, bądź gdy terminy te przypadają w tym samym dniu, za niedopuszczalne uznaje się poprawki do pojedynczego wniosku lub wniosku o płatność wniesione po tym terminie.

Wykładni art. 13 ust. 3 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 nie można zatem dokonywać bez powiązania go z art. 13 ust. 1 tego rozporządzenia, który w sposób jednoznaczny obowiązek terminowego składania wniosku rozciąga w akapicie drugim również na dokumenty, umowy oraz inne deklaracje, jeśli takie dokumenty, umowy lub deklaracje stanowią o kwalifikowalności do danej pomocy lub wsparcia. Dlatego też pojęcie "poprawek", o których mowa w art. 13 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr 640/2014, odnosić należy również do dokumentów, które należy załączyć do wniosku.

Mając na uwadze powyższe, należy zgodzić się z organem, że dokumenty stanowiące o kwalifikowalności do otrzymania danej pomocy finansowej należało w roku 2020 złożyć w terminie określonym na składanie wniosków, czyli do dnia 15 czerwca. Producenci rolni mogli również takie dokumenty przedkładać w terminie 25 dni kalendarzowych po terminie składania wniosków, czyli do dnia 10 lipca 2020 r., z tym zastrzeżeniem, że płatność w ramach określonego schematu pomocowego zostanie pomniejszona o 1% za każdy dzień roboczy opóźnienia.

Te ustalenia prawne nie są przedmiotem sporu między stronami.

Organ zakwestionował spełnienie warunku dostarczenia umowy kontraktacji w odniesieniu do jednaj z umów, na których podstawie Skarżąca ubiegała się o płatność, z powodu braku podpisu Skarżącej na egzemplarzu umowy złożonym wraz z wnioskiem.

Przedmiotem sporu jest to, czy w realiach tej sprawy, złożenie – w terminie – niepodpisanej przez rolnika umowy kontraktacji mogło pociągnąć za sobą automatycznie skutek w postaci odmowy przyznania płatności z jednoczesnym zastosowaniem sankcji.

Przepis art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego stanowi, iż z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach Unii Europejskiej, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Zasadniczo zatem przyjąć można, że w zakresie nieuregulowanym w przepisach wspólnotowych, o których mowa w art. 1 pkt 1 ustawy, jeśli nie narusza to określonych w nich zasad i warunków dotyczących przyznawania płatności, do postępowania prowadzonego w tym przedmiocie zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735), zwanej dalej Kpa. W art. 3 ust. 2 i 3 ustawy określone zostały jednak unormowania proceduralne szczególne w stosunku do przewidzianych w Kpa, odnoszące się do naczelnych zasad postępowania, tj. prawdy obiektywnej (art. 7 Kpa), postępowania dowodowego (art. 77 § 1 Kpa), informowania (art. 9 Kpa) oraz czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 Kpa), a także wyłączone zostało zastosowanie art. 79a i art.81 Kpa. Stosownie bowiem do art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy, obowiązek organu określony w art. 7 Kpa, polegający na podejmowaniu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, a także będący jego wyrazem obowiązek z art. 77 § 1 Kpa, polegający na wyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego, ograniczone zostały jedynie do rozpatrzenia całego materiału dowodowego przedstawionego przez wnioskodawcę i innych uczestników postępowania. Jednocześnie, na mocy art. 3 ust. 3 ustawy, ciężar udowodnienia danego faktu przeniesiony został na osobę, która wywodzi z niego skutki prawne. Oznacza to, że w postępowaniu dotyczącym przyznania płatności organ nie ma obowiązku aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie uprawnienia wnioskodawcy do otrzymania płatności. Ustawodawca zrezygnował też z ustalonego w art. 7 Kpa wymogu uwzględniania przy rozpoznaniu sprawy interesu społecznego i słusznego interesu strony.

Należy zgodzić się z organem, Skarżąca, ubiegając się we wniosku o przyznanie płatności na rok 2020 o płatność związaną do powierzchni uprawy ziemniaków skrobiowych, była zobowiązany do tego, aby wraz z wnioskiem złożyć umowę kontraktacji ziemniaków skrobiowych, czyli dokument potwierdzający uprawnienie producenta rolnego do otrzymania wskazanej płatności w roku 2020.

Należy też zgodzić się z organem, że przedłożenie niepodpisanego przez rolnika egzemplarza umowy nie czyniło zadość warunkowi przedłożenia umowy kontraktacji. Uznać zatem należało, że wniosek zawiera braki.

W myśl art. 36 ust. 1 ustawy o płatnościach, obowiązkiem Agencji jest przeprowadzanie kontroli administracyjnych i na miejscu w zakresie płatności bezpośrednich, określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, w tym kontroli w ramach wzajemnej zgodności wymogów lub norm. Również wśród zasad ogólnych w art. 24 ust. 1 lit. a rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.U.UE.L2014.227.69), wymieniono, że kontrole administracyjne i kontrole na miejscu przewidziane w niniejszym rozporządzeniu są przeprowadzane w sposób zapewniający skuteczną weryfikację poprawności i kompletności informacji podanych we wniosku o przyznanie pomocy, wniosku o wsparcie, wniosku o płatność lub innej deklaracji.

Z powyżej zacytowanych przepisów wprost wynika, że w zakres kontroli administracyjnej wchodzi także obowiązek sprawowania nadzoru nad prawidłowością wniosków składanych przez rolników. W myśl art. 23 ust. 1 ustawy o płatnościach, w przypadku gdy wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich lub płatności niezwiązanej do tytoniu nie czyni zadość wymaganiom innym niż wskazane w art. 64 § 1 k.p.a., kierownik biura powiatowego Agencji, niezwłocznie po otrzymaniu tego wniosku, informuje rolnika o stwierdzonych brakach oraz o skutkach ich nieusunięcia w terminie, w jakim można dokonać poprawek zgodnie z przepisami, o których mowa w art. 1 pkt 1, chyba że ten termin upłynął. Przepisu art. 64 § 2 k.p.a., nie stosuje się.

Przepis art. 23 ustawy o płatnościach w ust. 2 stanowi, że w przypadku nieusunięcia braków, o których mowa w ust. 1, w terminie, w jakim można dokonać poprawek zgodnie z przepisami, o których mowa w art. 1 pkt 1, wniosek o przyznanie płatności jest rozpatrywany w zakresie, w jakim został prawidłowo wypełniony oraz na podstawie dołączonych do niego prawidłowych dokumentów.

W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że przez braki wniosku, o których mowa w art. 23 ust. 1 ustawy z 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, należy rozumieć braki zarówno materialne, jak i formalne wniosku o przyznanie płatności. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 września 2021 r., sygn. akt I GSK 297/21 zaakcentował to, że "dokumenty zawarte w załącznikach do wniosku stanowią integralną część wniosku, co oznacza, że kontrolą wstępną organ powinien objąć wniosek wraz z załącznikami".

W realiach niniejszej sprawy bezsporne jest, że przedłożony przez Skarżącą wraz z wnioskiem egzemplarz umowy kontraktacji nie był przez nią podpisany, nie spełniał zatem wymogów wynikających z przepisów. Jednak wbrew obowiązkowi, kierownik biura powiatowego Agencji (ani inny przedstawiciel organu) organ nie poinformował rolnika o brakach załączonej umowy. Zdaniem Sądu, organ naruszył tym samym obowiązki wynikające z treści art. 23 ust. 1 ustawy o płatnościach. Skoro bowiem adresatem tego przepisu jest organ administracji publicznej, to zobowiązany był on do niezwłocznego sprawdzenia wniosku i poinformowania rolnika o stwierdzonych brakach oraz o skutkach ich nieusunięcia w stosownym terminie. Przy czym skoro wniosek wpłynął do organu [...] maja 2020 r., a ostateczny termin składania zmian do wniosku upływał [...] lipca 2020r., to nie minął jeszcze termin do czynienia poprawek, a o której to kwestii mowa jest w końcowej części przepisu art. 23 ust. 1 ustawy o płatnościach.

Skoro wniosek wpłynął [...] maja 2020 r., to było wystarczająco dużo czasu na zastosowanie się przez organ do postanowień powyższego przepisu, a więc na niezwłoczne poinformowania Skarżącej o stwierdzonych brakach oraz o skutkach ich nieusunięcia w terminie, jak dostatecznie dużo czasu na to, aby Skarżąca zdążyła we właściwym czasie naprawić swój błąd.

Stwierdzone przez Sąd zaniechanie organu skutkowało naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 24 ust. 1 lit. a rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 oraz art. 36 ust. 1 i art. 23 ust. 1 ustawy o płatnościach, a także art. 3 ust. 2 pkt 1 tej ustawy, zgodnie z którym organ administracji publicznej stoi na straży praworządności. Powyższe miało istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem uniemożliwiło stronie uzupełnienie braków wniosku, a w konsekwencji stało się przyczyną, dla której organ odmówił przyznania płatności do powierzchni upraw buraków cukrowych. Strona nie może ponosić negatywnych konsekwencji zaniechań organu, polegających na niewykonaniu objętych przepisami prawa obowiązków organu do konkretnego zachowania (podjęcia czynności).

W konsekwencji powyższego, organ ponownie rozpoznając sprawę zobowiązany będzie odnieść się merytorycznie do wniosku strony w zakresie przyznania płatności do powierzchni uprawy ziemniaków skrobiowych, nie traktując kompletnej umowy kontraktacji znajdującej się w aktach sprawy jako złożonej po terminie. Organ nie będzie wyciągał wobec Skarżącej niekorzystnych dla niej konsekwencji prawnych z tego, że podpisany egzemplarz umowy kontraktacji złożyła dopiero wraz z odwołaniem tj. [...] stycznia 2021 r. Moment złożenia umowy dowodzi zresztą tego, że dopiero z decyzji organu pierwszej instancji Skarżąca uzyskała wiedzę o tym, że złożona przez nią wraz z wnioskiem dokumentacja nie spełnia wymogów formalnych, podczas gdy w tę wiedzę organ powinien był ją wyposażyć znacznie wcześniej.

Reasumując, nie jest co prawda zasadny zarzut skargi co do naruszenia art. 64 § 2 k.p.a., gdyż jego zastosowanie w sprawach płatności jest wyłączone przez art. 23 ust. 1 in fine ustawy o płatnościach. Sąd nie będąc związany granicami skargi stwierdził natomiast naruszenie art. 23 ust. 1 ustawy o płatnościach, co w związku z art. 3 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy stanowi o naruszeniu tych przepisów w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jako że uniemożliwiło stronie uzupełnienie braku wniosku w terminie do złożenia wniosku. Zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o płatnościach, w postępowaniach w przedmiocie przyznawania rolnikom płatności bezpośrednich organ stoi na straży praworządności i jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Tymczasem, organ nie poinformował Skarżącej niezwłocznie – jak tego wymaga przepis - o brakach w dokumentacji, kluczowych z punktu widzenia możliwości pozytywnego załatwienia jej wniosku o przyznanie płatności.

Zaprezentowane w tej sprawie stanowisko Sądu jest zbieżne z wieloma rozstrzygnięciami sądów administracyjnych, które zostały wydane na tle podobnych spraw. W uzasadnieniu Sąd częściowo wykorzystał argumentację zaprezentowaną w prawomocnych wyrokach WSA w Bydgoszczy z 8 października 2019 r., II SA/Bd 509/19 oraz WSA w Poznaniu z 3 grudnia 2019 r., III SA/po 688/19.

Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym, orzeczono, jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania (obejmujących wpis od skargi) rozstrzygnięto na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 P.p.s.a.