Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 130/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-05-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Drogi publiczne
Transport
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 7, 77, 107 par. 3, art. 189a par. 2, art. 189f par. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art.13 ust. 1 pkt 3, art. 13h ust. 1, art. 13k ust. 1 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2016 poz 1440
law: Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia NSA Andrzej Kuba Sędzia del. WSA Cezary Kosterna (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej (...) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 października 2018 r. sygn. akt VI SA/Wa 1298/18 w sprawie ze skargi (...) na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia (...) r. nr (....) w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz (....) 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi kasacyjnej wniesionej przez K. Ch. (dalej: Skarżący) jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 października 2018 r. sygn. akt VI SA/Wa 1298/18. Wyrokiem tym została oddalona skarga K. Ch. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego (dalej: GITD lub Organ) z 30 kwietnia 2018 r., nr BP.702.155.2018.0173.BEPO.1290, którą to decyzją po rozpatrzeniu wniosku Skarżącego o ponowne rozpatrzenie, GITD utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzją z 18 grudnia 2017r. Decyzją tą, działając na podstawie przepisów art. 13k ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 13 ust.1 pkt 3, art.13k ust.4, ust. 6 pkt 1, ust. 9 oraz art.13l ust.1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1440 ze zm., dalej: udp), art. 50 pkt 1 lit. j, art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz.U. z 2016 r., poz. 1907 ze zm.) GITD nałożył na Skarżącego karę pieniężną w wysokości 1500 zł za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej.

Sąd I instancji wydał zaskarżony wyrok w następującym stanie sprawy:

2 maja 2017 r. na drodze S8 zarejestrowano przejazd pojazdu samochodowego (Volkswagen Caddy zarejestrowany jako samochód ciężarowy) należącego do Skarżącego, poruszającego się wraz z przyczepą Thule nr rejestr. (...). Dopuszczalna masa całkowita zespołu wynosiła 3505 kg, w tym pojazdu samochodowego - 2205 kg, a przyczepy – 1300 kg. Za przejazd ten, zarejestrowany przez urządzenie kontrolne, nie została uiszczona należna opłata elektroniczna. W toku postępowania Skarżący przyznał, że 2 maja 2017 r. poruszał się ww. zespołem pojazdów nie uiszczając opłaty. Wyjaśnił, że sporadycznie wypożycza przyczepę, dlatego nie przyszło mu do głowy, że jadąc niedużym samochodem z lekką przyczepką kierowany przezeń zespół pojazdów może mieć dopuszczalną masę całkowitą większą niż 3,5 tony. Masa zespołu przekroczyła przepisową granicę zaledwie o 5 kg, sytuacja miała charakter incydentalny i niezamierzony, a Skarżący nie narusza już obowiązku uiszczania opłat. Dlatego wniósł o odstąpienie przez organ – na podstawie art. 189f § 1 pkt 1 kpa - od nałożenia kary i poprzestanie na pouczeniu z uwagi na znikomą wagę i zaprzestanie naruszenia. Argumentację tę Skarżący podtrzymał we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Organ nie uwzględnił argumentacji Skarżącego. Uznał stan faktyczny za ustalony prawidłowo. W ocenie Organu wskazane przez Skarżącego okoliczności faktyczne nie wypełniają przesłanek pozwalających na umorzenie postępowania administracyjnego lub odstąpienie od nałożenia kary, o których mowa w art. 189e i art. 189f § pkt 1 i 2 kpa. W sprawie nie doszło bowiem do naruszenia prawa wskutek działania siły wyższej. W sprawie nie można również uznać, że waga naruszenia była znikoma, skoro dotyczyła podstawowego obowiązku w zakresie korzystania z dróg publicznych, a pojazd nie był wyposażony w urządzenie viaBox, co uniemożliwiało całkowicie uiszczenie opłaty za przejazd. W ocenie Organu przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej oznacza bezwzględny obowiązek uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd bez względu na to jak duże jest to przekroczenie. W sprawie nie wystąpiły również okoliczności przewidziane w art. 188e kpa.

Skarżący zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zarzucił zaskarżonej decyzji:

1. naruszenie art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 kpa poprzez brak rzetelnego rozważenia okoliczności faktycznych sprawy i dokonanie przez organ błędnej ich oceny, w szczególności w zakresie wagi naruszenia, którego dopuścił się Skarżący;

2. naruszenie art. 8 kpa poprzez prowadzenie postępowania w sposób istotnie podważający zaufanie do organu z powodu ignorowania argumentacji strony postępowania;

3. naruszenie art.189f § 1 pkt 1 kpa poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy spełnione zostały wskazane w nim przesłanki (znikoma waga naruszenia prawa i zaprzestanie naruszenia przez skarżącego), a stosowanie tego przepisu ma charakter obligatoryjny;

4. naruszenie art. 189a § 1 kpa w zw. z art 189a § 2 pkt 1 i 2 kpa poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na tym, że w sytuacji, gdy w przepisach odrębnych, tj. w ustawie o drogach publicznych nie została uregulowana kwestia odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej lub udzielenia pouczenia (o której mowa w pkt. 2 art. 189a § 2 kpa), a więc o contrario należy stosować w tym zakresie przepisy działu IVa kpa (w tym art. 189f k.p.a.), organ odmówił stosowania przepisów tego działu w powyższym zakresie, wskazując, że wysokość kary pieniężnej przepis ustawy o drogach publicznych określa w sposób sztywny i organ nie ma możliwości kształtowania jej wysokości, co odnosi się do kwestii przesłanek wymiaru administracyjnej kary pieniężnej (o której mowa w pkt 1 art. 189a § 2 kpa.) - tym samym organ nie rozróżnia możliwości kształtowania wysokości kary od możliwości odstąpienia od jej wymierzenia;

5. naruszenie art. 13k ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 13 ust. 1 pkt 3, art. 13k ust. 4, ust. 6 pkt 1, ust. 9 oraz art. 13I ust. 1 ustawy o drogach publicznych poprzez jego niesłuszne zastosowanie i wymierzenie przez organ kary pieniężnej w sytuacji, gdy organ zobligowany był do odstąpienia od jej nałożenia i poprzestania na pouczeniu, zgodnie z art. 189f § 1 pkt 1 kpa.

W odpowiedzi na skargę GITD wniósł o oddalenie skargi. Podtrzymał zajęte w sprawie stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem oddalił skargę. Uzasadniając wyrok na wstępie przytoczył mające w sprawie zastosowanie przepisy prawa materialnego. Za bezsporne uznał, że w niniejszej sprawie dopuszczalna masa całkowita (dmc) skontrolowanego zespołu pojazdów przekraczała 3,5 tony, wynosiła bowiem 3505 kg. WSA uznał, że podniesiona przez Skarżącego argumentacja co do pozostawania w błędzie co do dmc zespołu pojazdów nie podważa przesłanek podjętego rozstrzygnięcia. WSA uznał, że z przepisu art. 13k ust. 1 udp wynika, że kreowana na jego gruncie odpowiedzialność ma charakter obiektywny, co oznacza, że jest ona niezależna od winy sprawcy naruszenia. W szczególności przepis art. 189e kpa nie zmienia charakteru odpowiedzialności administracyjnej za delikt administracyjny na odpowiedzialność subiektywną determinowaną winą i przyczynami naruszenia. W ocenie WSA przepis ten jedynie wyłącza możliwość ukarania strony w bardzo szczególnej sytuacji, jaką jest siła wyższa, a art. 189f § 1 pkt 1 kpa obliguje organ do odstąpienia od nałożenia kary i poprzestania na pouczeniu, jeżeli waga naruszenia jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa. Fakt naruszenia prawa jest w takim stanie rzeczy podstawą zastosowania sankcji, jako skutku zaistnienia stanu niezgodnego z prawem, jednakże przy równoczesnym rozważeniu wystąpienia szczególnych sytuacji, o których mowa w ww. przepisach kpa i ich wpływu na odpowiedzialność strony. WSA stwierdził, że organy Inspekcji Transportu Drogowego obowiązane są w toku postępowania administracyjnego zbadać okoliczności, które takie sytuacje kreują i ocenić ich konsekwencje dla odpowiedzialności strony w kwestii ustalonego naruszenia. W ocenie Sądu I instancji w tej sprawie obowiązek ten został wykonany, gdyż w świetle ustalonego w sprawie stanu faktycznego Organ miał podstawy do ustalenia niewystępowania w niej ww. szczególnych sytuacji z art. 189e i art. 189f § 1 pkt 1 kpa. Zdaniem WSA twierdzenie Skarżącego, że pozostawał w błędzie co do dmc kierowanego zespołu pojazdów, której nie zliczył przed wjazdem na płatny odcinek drogi (przez niedopatrzenie), może co najwyżej dowodzić braku po stronie Skarżącego należytej staranności w przygotowaniu przejazdu, która to staranność powinna być udziałem każdego, kto skutecznie dba o swoje interesy. W ocenie WSA okoliczności podnoszone przez Skarżącego nie prowadzą do zakwestionowania stanowiska organu, który nie podzielił argumentacji Skarżącego o znikomej wadze naruszenia i nie zadecydował o odstąpieniu od nałożenia kary. Skarżący wykonał przejazd z naruszeniem przepisów o opłacie, której uiszczenie jest podstawowym obowiązkiem korzystającego z płatnych odcinków dróg pojazdem/zespołem o dmc powyżej 3,5 tony. W ocenie WSA wielkość przekroczenia 3,5 t dmc nie wpływa na ocenę naruszenia w sensie wynikającej z tego faktu konsekwencji w postaci kary administracyjnej, która nie jest zależna od takich okoliczności, jak cel przejazdu, jednorazowość czy wysoka częstotliwość przejazdów, nieświadomość czy nieznajomość przepisów, tylko wynika z samego faktu naruszenia. Sąd I instancji nie dopatrzył się też naruszenia żadnego z wymienionych w niej przepisów prawa procesowego ani materialnego w stopniu mogącym zaważyć na treści podjętego rozstrzygnięcia.

K. C. zaskarżył omówiony wyrok w całości skargą kasacyjną. Zarzucił temu wyrokowi:

1. naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 151 ppsa w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 13 ust. 1 pkt 3, art. 13k ust. 4, ust. 6 pkt 1, ust. 9 oraz art. 131 ust. 1 ustawy drogach publicznych, poprzez jego nieuzasadnione zastosowanie, polegające na wymierzeniu przez Organ Skarżącemu administracyjnej kary pieniężnej w wysokości 1500 zł w oparciu o przepisy ustawy o drogach publicznych, podczas gdy Organ zobligowany był do odstąpienia od jej nałożenia i poprzestania na pouczeniu Skarżącego, zgodnie z treścią art. 189f §1 pkt 1 kpa, którego zastosowanie ma charakter obligatoryjny,

2. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 ppsa w zw. z art. 189f §1 pkt 1 k.p.a., poprzez jego nieuzasadnione niezastosowanie, co doprowadziło do oddalenia skargi, w sytuacji, gdy w stanie faktycznym przedmiotowej sprawy spełnione zostały przesłanki wskazane w tym przepisie, tj. znikoma waga naruszenia prawa i zaprzestanie naruszenia przez Skarżącego, zaś zastosowanie tego przepisu ma charakter obligatoryjny, a co za tym idzie - kara pieniężna nie powinna zostać nałożona na Skarżącego, co w konsekwencji mogło mieć wpływ na treść zapadłego orzeczenia,

3. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 ppsa w zw. z art. 189a §1 k.p.a. w zw. z art 189a §2 pkt 1 i 2 kpa., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na nierozróżnieniu kwestii odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej lub udzielenia pouczenia, o której mowa w pkt 2 art. 189a §2 kpa od kwestii przesłanek wymiaru administracyjnej kary pieniężnej, o której mowa w pkt 1 art. 189a § 2 kpa, co skutkowało niezastosowaniem przez Organ art. 189f §1 pkt 1 kpa, w zakresie wskazanym w art. 189a §2 pkt 2 kpa i wskazaniem, że wysokość kary pieniężnej przepisy ustawy o drogach publicznych określają w sposób sztywny i Organ nie ma możliwości kształtowania jej wysokości, a zatem powołując się na kwestie niezwiązane z odstąpieniem od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej lub udzieleniem pouczenia, lecz dotyczące przesłanek wymiaru administracyjnej kary pieniężnej, stanowiących odrębną materię, co mogło mieć wpływ na treść zapadłego orzeczenia i mogło doprowadzić do oddalenia skargi;

4. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 ppsa w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 kpa, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, prowadzące do oddalenia skargi, podczas gdy decyzja Organu wydana została bez rzetelnego rozważenia okoliczności faktycznych sprawy i w wyniku dokonania przez Organ, a następnie przez WSA, błędnej ich oceny, w szczególności w zakresie oceny wagi naruszenia, którego dopuścił się Skarżący, nie uiszczając należnej opłaty elektronicznej za przejazd po drodze krajowej w sytuacji, gdy łączna dopuszczalna masa całkowita kierowanego przez niego zespołu pojazdów (samochodu i przyczepy) nieznacznie, tj. o zaledwie 5 kg, przekroczyła 3 500 kg, przy czym uwzględnienia wymaga całokształt okoliczności naruszenia, a więc również to, że naruszenie nie było przez Skarżącego zamierzone, stopień jego winy nie był znaczny, zaś naruszenie wystąpiło jednorazowo, Skarżący nigdy nie był karany za podobne naruszenia, nieuiszczona przez Skarżącego opłata elektroniczna za przejazd wyniosłaby zaledwie kilka złotych, Skarżący poruszał się jedynie na krótkim odcinku płatnej drogi ekspresowej w pobliżu swojego miejsca zamieszkania, a w związku z naruszeniem jakiego się dopuścił nie zostały zagrożone kluczowe wartości zasługujące na szczególną ochronę, jak życie, zdrowie, mienie w znacznych rozmiarach, czy ważny interes publiczny, natomiast postawa Skarżącego wskazuje na to, iż wyciągnął on odpowiednie wnioski z zaistniałej sytuacji i daje rękojmię niepowtarzania w przyszłości analogicznych naruszeń prawa, co mogło mieć wpływ na treść zapadłego orzeczenia,

5. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141§ 4 ppsa poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na braku dostatecznego uzasadnienia wyroku w zakresie wyjaśnienia kryteriów oceny wagi naruszenia, polegającego na nieuiszczeniu należnej opłaty elektronicznej za przejazd, gdyż WSA w tym zakresie powołał się jedynie na okoliczność, że jest to podstawowy obowiązek w zakresie korzystania z dróg publicznych, a przepisy ustawy o drogach publicznych wskazują precyzyjnie wartość dopuszczalnej masy całkowitej, od której zależy obowiązek uiszczenia opłaty oraz wysokość administracyjnej kary pieniężnej za naruszenie tego obowiązku, jednak nie jest jasne w jaki sposób WSA wywiódł z tego, że naruszenie powyższego obowiązku nie może mieć znikomej wagi, co doprowadziło do niepoddawania się przez wyrok kontroli instancyjnej.

Podnosząc te zarzuty Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie decyzji Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 30 kwietnia 2018 r. nr BP.702.155.2018.0173.BEPO.1290 oraz zobowiązanie Organu do wydania decyzji o odstąpieniu od nałożenia na Skarżącego administracyjnej kary pieniężnej i udzieleniu pouczenia, stosownie do art. 189f §1 k.p.a., w terminie zakreślonym przez Sąd. Wniósł też o zasądzenie od Organu na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, oraz o rozpoznanie skargi na rozprawie.

Główny Inspektor Transportu Drogowego nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny zgodnie z art. 174 ppsa można oprzeć na podstawie zarzutów naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest natomiast, określonym w art. 177 § 1 ppsa terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Zarzuty skargi kasacyjnej zarówno dotyczące naruszenie przepisów prawa materialnego jaki przepisów postępowania, koncentrują się na kwestii uznania przez Sąd I instancji, że Organ prawidłowo ocenił, że w sprawie nie ma zastosowania art. 189f § 1 pkt. 1 kpa. Dlatego z uwagi na ich komplementarny charakter należało je ocenić łącznie. Dla zakreślenia ram prawnych, w zakresie których dokonano oceny zarzutów, należy na wstępie przypomnieć, że zgodnie z art. 13ha ust. 1 udp opłata elektroniczna, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp, jest pobierana za przejazd po drogach krajowych lub ich odcinkach, określonych w przepisach wykonawczych. Uiszczenie opłaty elektronicznej następuje w systemie elektronicznego poboru opłat. Zasadą jest również, że pobranie tej opłaty następuje poprzez urządzenie instalowane w tym celu w pojeździe samochodowym, którego posiadanie należy do obowiązków właściciela lub posiadacza pojazdu samochodowego, którego poruszanie się po drodze publicznej wiąże się z obowiązkiem uiszczenia opłaty elektronicznej. Naruszenie tego obowiązku na podstawie art. 13k ust. 1 pkt 1 i 2 udp powoduje nałożenie kary pieniężnej w wysokości 500 złotych - w przypadku zespołu pojazdów o łącznej dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony złożonego z samochodu osobowego o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony oraz przyczepy lub 1500 zł - w pozostałych przypadkach. Tak więc wysokość kary jest niezależna od stopnia naruszenia zależnego od dmc pojazdu (zespołu pojazdów), długości trasy przebytej bez uiszczenia opłaty, czy częstotliwości (powtarzalności) naruszeń. Odpowiedzialność administracyjna związana z brakiem uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd po drodze krajowej ma charakter obiektywny i jest następstwem zaistnienia stanu niezgodnego z prawem (por. np. wyroki NSA z: 18 października 2017 r., sygn. II GSK 3521/15; 15 czerwca 2016 r., sygn. II GSK 67/15; 28 kwietnia 2016 r., sygn. II GSK 2406/14; te i kolejne powoływane orzeczenia dostępne na stronie internetowej w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się także, że fakt, iż odpowiedzialność administracyjna ma charakter obiektywny, nie oznacza automatyzmu w działaniu organu i nie zwalnia z obowiązku prawidłowego tj. zgodnego z zasadą prawdy obiektywnej ustalenia stanu faktycznego sprawy i dokonania jego kompleksowej oceny. Stosowanie przepisów o nałożeniu kary pieniężnej nie może prowadzić do rezultatu, który byłby niezgodny z prawem. Odrzucenie a priori możliwości zwolnienia podmiotu od odpowiedzialności administracyjnej byłoby sprzeczne z podstawowymi zasadami konstytucyjnymi, wywodzonymi z klauzuli demokratycznego państwa prawnego – zasadą bezpieczeństwa prawnego i zasadą zaufania obywateli do państwa i prawa, znajdującymi swój wyraz również w art. 8 § 1 k.p.a. (por. m.in.: wyrok NSA : 15 lutego 2012 r., sygn. II GSK 1191/10; wyrok NSA z 1 czerwca 2010 r., sygn. II OSK 871/09; wyrok NSA z 12 października 2010 r., sygn. II GSK 860/09; wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 14 czerwca 2004 r., sygn. akt SK 21/03, OTK-A nr 6 z 2004 r., poz. 56; także: wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 17 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Go 373/20; wyrok WSA w Łodzi z 15 grudnia 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 603/20).

Ustalenie faktu niedopełnienia obowiązku wynikającego z. art. 13 ust.1 pkt 3 udp stanowi podstawę wymierzenia kary z art. art. 13k ust. 1 pkt 1 lub 2 udp. Bezsporne jest przy tym, że formalnie do naruszenia tego obowiązku doszło. Natomiast ocena, czy waga naruszenia była znikoma winna być dokonana w kontekście całokształtu okoliczności sprawy. Przepisy działu IVa kpa miały za zadanie wypełnienie systemowej luki w standardzie ochrony praw jednostki, dostosowując system prawa administracyjno-karnego do wymogów konstytucyjnych oraz konwencyjnych (por. wyrok NSA z 14 lipca 2020 r., sygn. II OSK 942/20). Większość administracyjnych kar pieniężnych ma charakter obligatoryjny, a ewentualne miarkowanie możliwe jest w granicach wyznaczonych przepisami ustawy. Nie wyklucza to jednak zastosowania art. 189f § 1 pkt 1 kpa, o ile oczywiście spełnione są przesłanki wynikające z tej normy (por. wyrok NSA z 19 czerwca 2020 r., sygn. II OSK 141/20). Przepis art. 189a § 2 kpa wskazuje, kiedy przepisów działu IVa kpa nie stosuje się. Przepisy dotyczące opłat elektronicznych i kar administracyjnych za nieuiszczenie tych opłat nie regulują zasad odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej, dlatego przepisy art. 189f § 1 kpa znajdowały zastosowanie w sprawie.

Sąd I instancji odnosząc się do zarzutów skargi, które koncentrowały się na naruszeniu przepisów postępowania w związku z brakiem należytej oceny zastosowania art. 189f § 1 kpa, w istocie powtórzył argumentację organu wskazując, że samo obiektywne naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty i możliwość dostrzeżenia na podstawie dokumentów samochodu i przyczepy, że dmc zespołu pojazdów przekracza 3,5 tony, wyklucza możliwość uznania znikomości naruszenia prawa. WSA ocenił też, że wielkość przekroczenia 3,5 t dmc, cel przejazdu, jednorazowość czy wysoka częstotliwość przejazdów nie wpływa na ocenę naruszenia w sensie wynikającej z tego faktu konsekwencji w postaci kary administracyjnej. Tej oceny Sąd I instancji nie uzasadnił. Nie można się z taką oceną zgodzić, bowiem prowadzi ona do przyjęcia, że do kar administracyjnych za brak uiszczenia opłaty elektronicznej w istocie art. 189f § 1 kpa nie miałby zastosowania. Aprobujący stosunek sądu administracyjnego wobec podjętych przez organ działań oraz ich rezultatu wyrażającego się w wydanej przez organ decyzji, nie zwalnia sądu z obowiązku rzetelnego przedstawienia argumentów mających przekonywać o tym, że decyzja ta nie narusza prawa, a adresowane wobec niej zarzuty nie są zasadne. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaakceptowanie przez Sąd I instancji rezultatu działania organu administracji w rozpatrywanej sprawie, jako zgodnego z prawem co do odmowy zastosowania art. 189f § 1 kpa, nie zostało poparte wystarczającą argumentacją odnoszącą się do zarzutów Skarżącego podniesionych w skardze dotyczących takich okoliczności mogących świadczyć o znikomości naruszenia prawa, jak: minimalne (o 5 kg) przekroczenie dopuszczalnej dmc dla pojazdów zwolnionych z opłat, podnoszonego przez Skarżącego faktu okazjonalnego, jednorazowego posłużenia się wypożyczoną przyczepą, jednorazowości przejazdu, krótkiego odcinka przebytej drogi płatnej bez uiszczenia opłaty. Sąd I instancji nie ustosunkował się do szeregu twierdzeń Skarżącego wskazujących na spełnienie przesłanek do zastosowania art. 189f § 1 kpa. W tym zakresie WSA nie dokonał też prawidłowej i wyczerpującej oceny zaskarżonej decyzji, czy organy oceniając możliwość zastosowania art. 189f § 1 kpa, wyjaśniły wyczerpująco i wszechstronnie sprawę zgodnie z przepisami postępowania, w szczególności art. 7, art. 77i art. 107 § 3 kpa. Wbrew wynikającym z art. 141 § 4 ppsa wymogom odnoszącym się do potrzeby oceny stawianych w skardze istotnych zarzutów (dotyczących zastosowania art. 189f § 1 ppsa), zwłaszcza gdy są one motywowane stosowną argumentacją oraz wnioskami formułowanymi na podstawie przyjętej wykładni prawa, Sąd pierwszej instancji faktycznie pominął znaczącą część zarzutów podniesionych w skardze. Opisane wyżej wady uzasadnienia kontrolowanego wyroku są na tyle istotne, że w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skutkują naruszeniem art. 141 § 4 ppsa w stopniu uzasadniającym uchylenie skarżonego wyroku, albowiem miały istotny wpływ na wynik sprawy. Nie jest przy tym możliwe dokonanie i przedstawienie oceny w odniesieniu do powyższych kwestii przez Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający skargę kasacyjną, gdyż takie zastąpienie oceny Sądu pierwszej instancji oznaczałoby naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania sądowoadministracyjnego. W tej sytuacji ocena prawidłowości odmowy zastosowania przez Organ art. 189 f § 1 kpa, jak też prawidłowości zastosowania przez Sąd i instancji art. 151 ppsa czy też braku podstaw do zastosowania art. 145 § 1 pkt1 lit. a) i c) ppsa jest przedwczesna.

Sąd I instancji ponownie rozpoznając sprawę weźmie pod uwagę wykładnię art. 189f § 1 kpa w zakresie dopuszczalności zastosowania tego przepisu do kar administracyjnych za przejazd bez uiszczenia opłaty elektroniczne, zwłaszcza co do wpływu na ocenę znikomości naruszenia prawa minimalnego przekroczenia dmc, jednorazowości naruszenia i faktu posługiwania się jednorazowo wypożyczoną przyczepą. Oceni, czy Organ prawidłowo ustalił i ocenił okoliczności faktyczne mogące wskazywać na znikomość naruszenia prawa.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 ppsa, uchylił zaskarżony wyrok.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 265 ze zm.). Zasądzona kwota 440 zł stanowi zwrot wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł, zwrot opłaty za uzasadnienie wyroku sądu pierwszej instancji w wysokości 100 zł, a także zwrot wynagrodzenia pełnomocnika Skarżącego, który występował przed sądem pierwszej instancji oraz sporządził i wniósł skargę kasacyjną.