Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1148/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2015-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, 2 ,3,3a,3b
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 7,  art. 24 par. 1 pkt 5,  art. 25 par. 4,  art. 77 par. 1,  art. 80.
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ (spr.), Sędziowie WSA Bożena Miliczek-Ciszewska, Bożena Suleja-Klimczyk, Protokolant Paulina Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi U. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Pani U. S. (obecnie skarżąca, dalej określana także

jako "strona") wniosła skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

Oddziału w C. (dalej: ZUS albo Zakład) z dnia [...] r., nr [...] utrzymującą

w mocy decyzję tego samego organu z dnia [...] r.

nr [...] w części dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika oraz odsetek za zwłokę od składek za zatrudnionych w części finansowanej przez ubezpieczonych, w łącznej kwocie 9.116,07 zł.

Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym.

W dniu 25 maja 2009 r. strona wystąpiła do ZUS-u z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne ze względu na trudną sytuację materialną i rodzinną. Podkreśliła, że nie pracuje, nie ma ofert pracy, a mąż jest chory na [...] i nie ma prawa do zasiłku. Jest zadłużona (opłata mediów

i znajomi), korzysta z pomocy MOPS w formie programu żywnościowego PEAD 2009 i zakupów celowych oraz zasiłku okresowego. Wskazała, że powyższe dowodzi, że nie posiada środków finansowych na bieżące koszty utrzymania, a tym bardziej na spłatę zaległych należności. Na wezwanie organu strona przedłożyła obszerną dokumentację obrazującą jej sytuację majątkową i rodzinną. Podkreśliła, że od 30 czerwca 2008 r. nie prowadzi już działalności gospodarczej (bar – obiady domowe), która została wyrejestrowana. Jest współwłaścicielką nieruchomości z domem

o powierzchni 50 m2, ale jest to jedyny jej majątek i jednocześnie miejsce zamieszkania.

Zakład nie uznał powyższych argumentów za wystarczające do umorzenia zaległych należności w łącznej kwocie 11.179,49 zł, czemu dał wyraz w decyzji

z dnia [...] r., nr [...]. Odmowa umorzenia dotyczyła zarówno należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za stronę prowadzącą działalność gospodarczą, jak i za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika.

Działając z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Zakład decyzją z dnia

[...] r., nr [...]:

1) uchylił decyzję organu pierwszej instancji w części dotyczącej należności

z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą i umorzył kwotę 2.063,42 zł;

2) w pozostałej części utrzymał w mocy odmowę umorzenia należności

z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika.

Organ uznał, że spełnione zostały przesłanki uzasadniające umorzenie zaległych należności w części za osobę prowadzącą działalność gospodarczą

w kwocie 2.063,42 zł, ponieważ w przypadku strony zachodzą szczególne okoliczności, uzasadniające umorzenie składek pomimo ich całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r.

o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm. – dalej: u.s.u.s.), szczegółowo określone w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy

i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365 – dalej: rozporządzenie) wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s.

Jednocześnie ZUS podkreślił, że nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności składek określona w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. ponieważ skarżąca pracuje na ¼ etatu w agencji pracy tymczasowej i jest współwłaścicielką wraz

z mężem nieruchomości zabudowanej domem mieszkalnym, w którym zamieszkuje. Dlatego, niemożliwe było umorzenie zaległych należności w pozostałej części, to jest z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika. W tym zakresie, art. 28 ust. 3a u.s.u.s. nie ma bowiem zastosowania.

Wyrokiem z dnia 9 czerwca 2010 r., w sprawie III SA/Gl 72/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił decyzję ZUS-u z dnia [...] r.

w części utrzymującej w mocy decyzję z [...] r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd stwierdził, że za uchyleniem zaskarżonej decyzji przemawia błędna ocena ustaleń dotyczących zaistnienia podnoszonych przez stronę okoliczności, a w konsekwencji uznanie braku przesłanki całkowitej nieściągalności należności, a także wykluczenia występowania w niniejszej sprawie przypadku uzasadniającego umorzenie zaległych należności poza składkami za pracowników, przy jednoczesnym uznaniu wystąpienia przesłanek skutkujących umorzeniem należności za osobę prowadzącą działalność gospodarczą. Nie zgodził się z twierdzeniem organu, że w niniejszej sprawie nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności wskazana w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. w sytuacji, w której w związku z zadłużeniem strony trzykrotnie były prowadzone postępowania egzekucyjne, które zostały zakończone wydaniem przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C. postanowień o ich umorzeniu z powodu nieściągalności. Sąd podkreślił, że organ odwoławczy nie wyjaśnił także, dlaczego wskazane wcześniej postanowienia organów egzekucyjnych są niewystarczające do uznania całkowitej nieściągalności zaległych należności w rozumieniu art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.

Ponownie rozpatrując sprawę Zakład decyzją z dnia [...]r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję z [...]r. w części odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu podniósł, że zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności

z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, natomiast w ocenie organu, w przypadku strony – w dalszym ciągu - nie zachodzi żadna z przesłanek niezbędnych do uznania jej istnienia.

Wyrokiem z dnia 16 listopada 2011 r. w sprawie III SA/Gl 306/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił decyzję ZUS-u z dnia [...] r.

W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że organ nie wykonał należycie zaleceń Sądu zawartych w uzasadnieniu wyroku wydanego w sprawie III SA/Gl 72/10, dotyczących rozważenia ewentualnego wystąpienia przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Sąd wskazał, aby organ orzeczenie w kwestii umorzenia zaległych należności oparł na miarodajnych ustaleniach, dotyczących w szczególności sytuacji majątkowej i osobistej strony. Po pierwsze: stwierdził, czy zachodzi choćby jedna

z przesłanek umorzenia, a po wtóre, w przypadku stwierdzenia, że ma ona miejsce, ocenił zasadność umorzenia w ramach uznania administracyjnego. Sąd ponownie wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. przesłanką pozwalającą uznać nieściągalność należności z tytułu składek jest stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, a takie stwierdzenie miało w sprawie miejsce już trzykrotnie – 30 sierpnia 2007 r., 9 września 2008 r. i 20 marca 2009 r. Dlatego stwierdzenie organu, że nie zachodzi całkowita nieściągalność uznał za dowolne i pozostające w sprzeczności

z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, stanowiące naruszenie art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Sąd dopatrzył się naruszenia przez organ zasady swobodnej oceny dowodów, wyrażonej w art. 80 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona, co w konsekwencji doprowadziło do przekroczenia granic uznania administracyjnego przy wydaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.

W ponownym postępowaniu Zakład decyzją [...] z dnia

[...] r., nr [...] orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji nr [...] z dnia [...] r.

W uzasadnieniu wskazał, że orzeka w związku z wyrokiem z dnia 16 listopada

2011 r., zacytował art. 28 ust. 3 u.s.u.s., podkreślił obowiązki ZUS-u w zakresie ściągania należności składkowych oraz obowiązki osób prowadzących działalność gospodarczą w zakresie opłacania składek. Zaakcentował także uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie ulg w spłacaniu należności składkowych. Ponownie stwierdził, że w sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności, ponieważ strona jest współwłaścicielką nieruchomości, wobec której na rzecz ZUS-u zostały ustanowione hipoteki przymusowe zwykłe w łącznej kwocie 28.854, 90 zł.

Wyrokiem z dnia 12 lutego 2013 r. w sprawie I SA/Gl 771/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił decyzję Zakładu z dnia [...] r.

W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że organ wbrew art. 153 p.p.s.a. nie wykonał należycie zaleceń Sądu zawartych w uzasadnieniu wyroku wydanego w sprawie III SA/Gl 306/11, ponieważ: 1) nie uwzględnił dodatkowego materiału dowodowego złożonego przez stronę, w szczególności związanego z sytuacją zdrowotną męża

i orzeczonym stopniem niepełnosprawności oraz bezrobociem strony; 2) dokonując oceny zebranego materiału dowodowego nie kierował się oceną prawną sformułowaną przez Sąd, jako że poza zakresem zainteresowania organu pozostała okoliczność – wskazana przez Sąd - że celem przepisów o ulgach w spłacie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nie było doprowadzenie do bezdomności zobowiązanych i stosowanie tych przepisów powinno uwzględnić wskazane uwarunkowania aksjologiczne; 3) organ stwierdził, że w sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności, ponieważ strona posiada tytuł prawny do nieruchomości, z której można prowadzić egzekucję. Poza tym, Sąd stwierdził nieprawidłowości w zakresie prowadzenia postępowania dowodowego, gdyż organ uchybił art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a stosownie do art. 80 k.p.a. czy dana okoliczność została udowodniona organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Żaden ze zgromadzonych dowodów nie może być pominięty, zaś organ pominął część materiału dowodowego. Nadto Sąd stwierdził, że organ naruszył art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., gdyż po wyroku Sądu z dnia 16 listopada 2011 r. sprawa wróciła na etap wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej w pierwszej instancji decyzją nr [...] z dnia [...] r. w zakresie odmowy umorzenia należności składkowych za zatrudnionych w części finansowanej przez płatnika. Natomiast, zaskarżoną decyzją organ utrzymał w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] r. Ta decyzja nie była przedmiotem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i nie mogła zostać utrzymana w mocy w tym postępowaniu administracyjnym. Wskazane uchybienie stanowiło więc naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Po kolejnym rozpoznaniu sprawy, obecnie zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...], ZUS utrzymał w mocy decyzję z [...] r., nr [...]

w części odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika oraz odsetek za zwłokę od składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 9.116,07 zł.

W uzasadnieniu organ podkreślił, że ponownie przeanalizował sytuację majątkową strony, uwzględniając całość zgromadzonej dokumentacji.

Wskazał (odmiennie niż w poprzednich decyzjach), że w sprawie wystąpiła przesłanka "całkowitej nieściągalności" określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., ponieważ postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C. trzykrotnie zakończono postanowieniem

"o stwierdzeniu całkowitej nieściągalności".

Dodał jednakże, że to stwierdzenie nie obliguje ZUS-u do umorzenia należności z tytułu składek, a jedynie tworzy taką możliwość w ramach uznania administracyjnego.

W tym kontekście, organ zauważył, że skarżąca jest współwłaścicielem nieruchomości o powierzchni 0,1012 ha, położonej w C. przy ul. [...], zabudowanej budynkiem mieszkalnym o powierzchni 50 m2. Organ uznał, że kwota pozyskana z ewentualnej egzekucji skierowanej do wskazanej nieruchomości pozwoli na pokrycie wydatków egzekucyjnych, zaspokoi roszczenia ZUS-u oraz pozwoli na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych strony. Organ oparł swoje stanowisko "o aktualną wiedzę na temat cen nieruchomości w C. oraz przepisy ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (tekst jednolity Dz.U. z 2005 r., nr 31, poz. 266)." Organ podkreślił, że w szczególności, w tej mierze przeanalizował "definicję lokalu zamiennego wyrażoną w art. 2 ust. pkt 6 w/w ustawy". To, zdaniem ZUS-u przemawia za słusznością wdrożenia egzekucji wobec nieruchomości skarżącej.

Organ podkreślił także, że w związku z tym, iż zaległości będące przedmiotem niniejszego postępowania są zabezpieczone hipoteką przymusową, Zakład będzie mógł ich dochodzić wobec aktualnego właściciela nieruchomości.

Organ wskazał, na następujące okoliczności faktyczne.

Skarżąca jest zatrudniona w firmie handlowej C. Z. na podstawie umowy o dzieło z wynagrodzeniem w wysokości 201,00 zł; dodał, że z umowy nie wynika, czy jest to dochód miesięczny, gdyż w umowie jedynie określono, iż wynagrodzenie płatne jest po wykonaniu dzieła.

Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem Z. S., który obecnie nie pracuje i nie posiada statusu osoby bezrobotnej.

W piśmie uzupełniającym z dnia 22 maja 2013 r. skarżąca podniosła, że nie widzi perspektyw na poprawienie bytu, mąż pozostaje bez pracy z powodu nieprzedłużenia umowy o pracę. Skarżąca posiada zaległości w opłatach za wodę

i prąd, nie ma środków finansowych na koszty leczenia: swojego i małżonka. Dodatkowo, podkreśliła stan zdrowotny męża.

Organ przyjął, że skarżąca nie posiada ruchomości, dysponuje nieruchomością, będącą jak wyżej przedstawiono składnikiem majątku, z którego można wyegzekwować należności.

Zakład zestawił wartość zadeklarowanych wydatków miesięcznych z kwotą uzyskiwanych dochodów i stwierdził, że dochód jakim dysponuje skarżąca jest niemożliwy do obliczenia z powodu nadwyżki wydatków nad przychodami. Zdaniem ZUS-u, okoliczność ta dowodzi tego, że skarżąca nie przedstawiła swojej sytuacji finansowej w sposób spójny i logiczny, a fakt opłacania (choćby z opóźnieniem) ciążących na niej zobowiązań nie pozwala przyjąć, iż skarżąca nie posiada środków na ich spłatę.

ZUS przyjął, że ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, iż skarżąca korzystała z pomocy MOPS od lipca 2008 r. do sierpnia 2009 r., która to pomoc udzielana jest osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Otrzymała pomoc w postaci zasiłku celowego na zakup odzieży w łącznej kwocie 700,00 zł (za sierpień 2008 r. i październik 2008 r.), zasiłku celowego na zaspokojenie innych potrzeb - w łącznej kwocie 540,00 zł (za czerwiec i sierpień 2009 r.), pomocy rzeczowej w postaci 1 tony opału wraz z zabezpieczeniami transportu (za listopad 2008 r.), zasiłku okresowego z powodu bezrobocia na łączną kwotę 1.620,31 zł (za sierpień i październik 2008 r. oraz czerwiec i sierpień 2009 r.). Aktualnie skarżąca nie korzysta z pomocy MOPS.

Organ podkreślił, że przeanalizował również sytuację zdrowotną skarżącej oraz jej męża. Zauważył, że skarżąca powołała się na fakt posiadania przez męża orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, jednak nie podniosła, że wymaga on stałej opieki, która uniemożliwia skarżącej wykonywanie pracy zarobkowej.

Reasumując, ZUS stwierdził, że wszystkie powyższe okoliczności, w świetle możliwości wszczęcia egzekucji z nieruchomości w celu wyegzekwowania zaległych składek oraz pierwszeństwa zaspokajania należności publicznoprawnych, doprowadziły go do wniosku, że nie umorzy należności z tytułu składek w kwocie 9.116,07 zł. Dodał, że u podstaw decyzji tej treści w dużej mierze leży fakt, że należności dotyczą zatrudnionych pracowników (a nie samej skarżącej). Zdaniem ZUS-u należności za pracowników zasługują na szczególną ochronę, a fakt, iż istnieje możliwość ich wyegzekwowania jest wystarczający, aby organ odmówił ich umorzenia, pomimo tego, że sytuacja finansowa skarżącej jako osoby zobowiązanej do ich opłacenia jest trudna. Organ po raz kolejny wskazał przy tym, że decyzje

o umorzeniu zaległości oparte są na tzw. uznaniu administracyjnym, a ZUS jako wierzyciel podatkowy, w przeciwieństwie do wierzyciela cywilnoprawnego nie ma swobody w dysponowaniu wierzytelnością publicznoprawną.

Organ dodał, że kwestia umorzenia zaległości z tytułu składek za zatrudnionych pracowników nie była rozpatrywana przez pryzmat art. 28 ust. 3a u.s.u.s. bowiem ten przepis znajduje zastosowanie wyłącznie do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia.

W skardze na powyższą decyzję U. S. zarzuciła:

1) złą interpretację umowy o dzieło, ponieważ wynagrodzenie za wykonanie dzieła pobiera co miesiąc, a nie jak twierdzi ZUS "po wykonaniu dzieła" – co zdaniem skarżącej może oznaczać, że pobiera wynagrodzenie nawet kilka razy w miesiącu;

2) pominięcie przez ZUS choroby męża skarżącej i jego obecnej sytuacji, polegającej na tym, że do dnia 7 lipca 2013 r. pobierał zasiłek chorobowy, zaś w dniu 8 lipca 2013 r. zarejestrował się w Powiatowym Urzędzie Pracy, a w dniu 9 lipca 2013 r. lekarz orzecznik "przyznał mężowi rentę".

W odniesieniu do powyższego skarżąca dołączyła dokumenty m.in. w postaci miesięcznego wynagrodzenia za wykonanie dzieła w wysokości 201 zł, oraz zaświadczenia o pobieranym przez Z. S. zasiłku chorobowym od

7 stycznia 2013 r. do 7 lipca 2013 r. w kwocie około 900 zł netto.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu powtórzono argumentację zawartą w motywach zaskarżonej decyzji. Dodano również, iż skarżąca może wystąpić z nowym wnioskiem w razie zmiany okoliczności faktycznych dotyczących sytuacji zdrowotnej, rodzinnej, majątkowej w szczególności osoby zobowiązanej, a także ma możliwość wystąpienia do ZUS-u o zawarcie układu ratalnego. Zaniechanie przez skarżącą działań w tej ostatniej kwestii świadczy

o niepodejmowaniu wszelkich możliwych starań, zmierzających do zniwelowania istniejącego zadłużenia.

W piśmie z dnia 11 października 2013 r. skarżąca przedstawiła fakty, które zaistniały "po wydaniu odpowiedzi na skargę przez ZUS", wskazując, że jej mąż nie otrzymał prawa do renty i od dnia 2 września 2013 r. przyznano mu zasiłek dla bezrobotnych. Te argumenty skarżąca ponowiła w piśmie z dnia 5 lutego 2014 r.

Wyrokiem z dnia 26 lutego 2014 r. sygn. akt I SA/Gl 1162/13 WSA

w Gliwicach oddalił skargę nie stwierdzając naruszenia prawa, które skutkowałoby koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Rozpoznając skargę kasacyjną strony od tego wyroku, wyrokiem z dnia 8 lipca 2015 r. sygn. akt II GSK 1502/14 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Gliwicach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 190 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012.270), dalej p.p.s.a., Sąd któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. "Przez ocenę prawną, o której mowa w art. 190 p.p.s.a., należy rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy, a ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego

i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak też kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej, a nie innej decyzji. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej

w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, ciążący na sądzie, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego. Nawet w przypadku odmiennej interpretacji prawa lub możliwości niezgodności oceny sądu z prawem obowiązującym, zapatrywania prawne wyrażone przez sąd mają moc wiążącą" (tak wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2014 r. sygn. akt II GSK 1602/12).

Jak wspomniano wyżej wyrokiem z dnia 8 lipca 2015 r. NSA uchylił wyrok tutejszego Sądu z dnia 26 lutego 2014 r. i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania stwierdzając, że skarga kasacyjna strony zasługuje na uwzględnienie chociaż NSA nie podzielił niektórych zarzutów przedstawionych w tej skardze w tym dotyczących naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b tej ustawy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. 2003.141.1365 ze zm.). W konsekwencji w sprawie miały zastosowanie wyłącznie przepisy art. 28 ust. 1 i 2 omawianej ustawy, zgodnie

z którymi należności z tytułu składek mogą być umorzone w całości lub w części

w przypadku ich całkowitej nieściągalności. NSA zauważył, że Sąd pierwszej instancji trafnie podzielił stanowisko ZUS, iż w przypadku skarżącej zachodzi przesłanka "całkowitej nieściągalności", o jakiej mowa w art. 28 ust. 2 i 3 umawianej ustawy, gdyż Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w C. stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję (art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy).

W takim przypadku NSA uznał za całkowicie niezrozumiały pogląd Sądu pierwszej instancji, iż skarżąca posiada jednak majątek w postaci współwłasności nieruchomości o pow. 0,1012 ha zabudowanej domkiem o pow. 50m2, z której to nieruchomości może być prowadzona egzekucja pozwalająca na zaspokojenie należności oraz wydatków egzekucyjnych.

NSA wyraził przy tym pogląd, że w sytuacji gdy Naczelnik Urzędu Skarbowego stwierdzi brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję (art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy), to ZUS nie mógł podważać tych ustaleń, gdyż kwestia ta z woli ustawodawcy została pozostawiona do wyłącznej kompetencji naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego. Sąd kasacyjny nie podzielił również stanowiska Sądu pierwszej instancji, iż organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o odmowie umorzenia przedmiotowej należności. Stwierdził, że skarżąca wyjaśniła okoliczności dotyczące niemożności obliczenia dochodu, którym dysponuje podając, że wraz z mężem żyją bardzo skromnie z dnia na dzień i mają zaległości z płatnościami za prąd i wodę. Zauważył, że także w przypadku przedmiotowych zaległości ustawodawca przewidział możliwość ich umorzenia,

o czym świadczy treść art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 omawianej ustawy. Sąd kasacyjny podkreślił, że żaden z tych przepisów nie daje podstaw do przyjęcia dowolności rozstrzygnięcia, a wydanie decyzji na podstawie tych przepisów musi być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia

i ich analizą z zachowaniem wymogów proceduralnych. W tej mierze, zauważył się między innymi, że w sytuacji wykazania przez stronę spełnienia ustawowej przesłanki umorzenia wnioskowanej należności składkowej, uznaniowy charakter decyzji ZUS mógłby tylko wówczas prowadzić do odmowy uwzględnienia wniosku, gdyby żądaniu strony organ się przeciwstawił i należycie umotywował zaistnienie ważnego interesu społecznego, który przemawia za odmową uwzględnienia wniosku strony, mimo wykazania przez nią spełnienia ustawowej przesłanki umorzenia, co oznacza, że bez wykazania przez organ ważnego interesu, który przemawiałby za odmową uwzględnienia należycie umotywowanego wniosku strony, obarczone dowolnością jest powoływanie się przez ZUS jedynie na uznaniowy charakter omawianej decyzji, jako podstawy odmowy uwzględnienia wniosku strony o umorzenie należności składkowych. Sąd kasacyjny stwierdził, że sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego pozbawionego możliwości zaspokajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa nie jest zgodne tak z interesem zobowiązanego jak i interesem publicznym, zaś argument wskazujący na szczególną ochronę należności pracowniczych i brak swobody dysponowania przez ZUS należnością publicznoprawną skutkowałoby tym, że norma prawna, która dopuszcza umorzenie należności w przypadku ich całkowitej nieściągalności, nie mogłaby znaleźć w praktyce żadnego zastosowania, co byłoby sprzeczne ze społeczną funkcją omawianej instytucji prawnej.

Na marginesie swoich rozważań NSA zauważył, że zaskarżona decyzja ZUS została wydana (podpisana) przez tego samego pracownika (dyrektora Oddziału ZUS), który wydał uprzednią decyzję (z dnia [...] r.), a w tej sytuacji pracownik ten podlegał wyłączeniu od udziału w postępowaniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. W tym zakresie Sąd kasacyjny przypomniał stanowisko NSA zawarte w uchwale składu 7 sędziów NSA z dnia 22 lipca 2007 r., sygn. akt II GSP 2/06.

Będąc związany przedstawioną wyżej wykładnią prawa dokonaną w wyroku Sądu drugiej instancji przekazującego niniejszą sprawę do ponownego rozpatrzenia Sąd orzekający stwierdził, że zaskarżona decyzja narusza prawo w sposób opisany w art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., gdyż naruszała prawo materialne (przepis art. 28 ust. 2 pkt 5 omawianej ustawy) co miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), powodowała naruszenie prawa (art. 24 § 1 pkt 5 w zw. z art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a), stanowiące podstawę wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), a nadto przy jej wydaniu doszło do naruszenia przepisów postępowania (m.in. art. 7 , art. 77 i art. 80 k.p.a.) co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając sprawę ponownie organ uwzględni poczynione w wyroku wywody i oceny prawne w zakresie interpretacji i stosowania wskazanych przepisów prawa, dokona ponownej analizy okoliczności sprawy i wyda rozstrzygnięcie wolne od wad, o których mowa w wyroku sądu kasacyjnego, dokonując odpowiednich ustaleń faktycznych i prawnych aktualizujących stan sprawy.

Z tych przyczyn Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c ustawy p.p.s.a. orzekł jak w wyroku.