Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 312/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-09-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 105 § 1, art 7, 77, § 1, art 80, art 138 § 1 pkt 1 art 107§ 3
journal: Dz.U. 2020 poz 65
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.) Sędziowie: WSA Monika Sawa WSA Przemysław Żmich po rozpoznaniu w dniu 28 września 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. S., B. S. i E. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] (dalej jako "Wojewoda/organ") decyzją z [...] grudnia 2020 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] (dalej jako "Starosta") z [...] sierpnia 2020 r., nr [...] o umorzeniu wszczętego na wniosek H. S., B. S. i E. P. postępowania o zwrot nieruchomości położonej w obrębie [...] , gmina [...] , stanowiącej działki ewidencyjne nr: [...] , [...] , [...] i część działki nr [...] .

Zaskarżona decyzja Wojewody wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy.

Nieruchomość oznaczona jako działka ewidencyjna nr [...] , o powierzchni [...] ha, położona w miejscowości [...] , gmina [...] , powiat [...] , stanowiła własność H. S. i J. S. .

Decyzją Naczelnika Gminy [...] z [...] maja 1990 r., nr [...] , ww. działka nr [...] została podzielona na działki o nr: [...] ,[...] oraz [...] .

Umową darowizny z [...] czerwca 1990 r. H. S. i J. S. darowali E. P. i P. P. działkę nr [...] . H. S. i J. S. pozostawali nadal właścicielami działek o nr: [...] oraz [...] .

W grudniu 1991 r. został sporządzony operat techniczny podziału działek [...] , [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] i [...] oraz [...], dla bloku terenu budownictwa jednorodzinnego oznaczonego symbolem C2MN w ogólnym planie zagospodarowania wsi [...] i [...] , przyjęty następnie do zasobu Wojewódzkiego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w [...] w dniu 30 stycznia 1992 r., pod numerem [...] .

Decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z [...] stycznia 1992 r., [...] dokonano podziału m.in. działki nr [...] na działki nr: [...] , [...] ,[...] ,[...] oraz [...] , zaś działkę nr [...] na działki nr: [...], [...] oraz [...].

Wnioskiem z 7 lipca 2020 r. H. S. (żona J. S. ) oraz B. S. i E. P. (następcy prawni J. S. ), wystąpili o zwrot części nieruchomości, stanowiącej własność gminy [...] , położonej w miejscowości [...] , oznaczonej jako działki nr [...] w całości, [...] w całości, [...] w całości, oraz [...] w granicach, w jakich działka ta była częścią działki nr [...] o powierzchni około [...] m2, w trybie art. 136 i następne ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, powołując się na niewykorzystanie ich zgodnie z celem wywłaszczenia, którym było wybudowanie dróg publicznych. Wnioskodawcy wskazali również, że niezależnie od przyczyn powstania działek oznaczonych numerami [...] oraz [...] , które nie są wnioskodawcom wiadome, niewątpliwie to działki nr [...] oraz [...] były częścią działki nr [...], która powstała z podziału działki nr [...] , stanowiącej własność H. S. i J. S. .

Po rozpoznaniu powyższego wniosku, Starosta decyzją z [...] sierpnia 2020 r. – utrzymaną następnie w mocy decyzją Wojewody z [...] grudnia 2020 r., działając na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., oraz art. 142, 216 ust. 2 pkt 3 związku z art. 4 pkt 3b ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 2020 rok, poz. 65 ze zm., dalej jako "u.g.n.") – umorzył postępowanie w sprawie zwrotu przedmiotowej nieruchomości, powołując się na brak w obowiązujących przepisach podstaw prawnych do spełnienia żądania wnioskodawców. Odwołując się do poglądów prezentowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych organy wywodziły, że ustanowione w rozdziale 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami przepisy dotyczące zwrotu nieruchomości nie mogą być stosowane do nieruchomości, które nie zostały wywłaszczone, ani nie zostały przejęte lub nabyte w trybie aktów wskazanych w art. 216 u.g.n. Organy wskazały także, że w okolicznościach niniejszej sprawy działki, o których zwrot występują wnioskodawcy zostały wydzielone pod drogę z nieruchomości (działki nr [...] ) i przeszły na własność gminy z mocy prawa, z dniem w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna, tj. z dniem 31 stycznia 1992 r., zaś stan taki nie uzasadnia stosowania art. 136 ust. 3 u.g.n., ani wprost, ani odpowiednio, na podstawie art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. Organy uznały więc, że w niniejsze postepowanie należy umorzyć jako bezprzedmiotowe.

Na decyzję Wojewody z [...] grudnia 2020 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli H. S. , B. S. i E. P. (dalej jako Skarżący"), zarzucając jej naruszenie:

1) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n., poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, polegające na automatycznym przyjęciu, że w przypadku postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, nieruchomość może być zwrócona jedynie w przypadku, gdy wywłaszczenie miało miejsce na podstawie władczego rozstrzygnięcia organu administracji publicznej o odjęciu prawa własności, bez uprzedniego przeprowadzenia wnikliwego postępowania dowodowego, w tym braku dokładnych ustaleń faktycznych dotyczących okoliczności pozbawienia Skarżących prawa własności przedmiotowej nieruchomości;

2) art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niedokonanie wystarczających ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy, zaniechanie rozpatrzenia w sposób wyczerpujący i bezstronny materiału dowodowego oraz pominięcie faktów wskazywanych przez Skarżących w odwołaniu, a także przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów zgromadzonych w sprawie, a w konsekwencji przyjęcie, że istnieją podstawy faktyczne i prawne do wydania zaskarżonej decyzji, nie odniesienie się do zapisów zaświadczenia z dnia 14 maja 2002 r. wydanego przez Urząd Gminy [...] w celu przedłożenia notariuszowi przy sporządzaniu umowy darowizny z dnia [...] maja 2002 r., z którego wynika, iż H. S. i J. S. byli właścicielami działek o nr ew. [...] oraz [...] ;

3) art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. poprzez jego niezastosowanie, pomimo, że przepis ten jednoznacznie wskazuje, że do nieruchomości przejętych i nabytych, mają zastosowanie przepisy rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości;

4) art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. poprzez jego błędną wykładnię i wskutek tego błędne uznanie, iż wywłaszczenie nieruchomości na podstawie decyzji podziałowej różni się od innego rodzaju form wywłaszczeń przewidzianych przepisami ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości i wskutek tego błędne przyjęcie, że nie doszło w przedmiotowej sprawie do wywłaszczenia nieruchomości;

5) art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzez jego niezastosowanie, pomimo, spełnienia przesłanek warunkujących zwrot wywłaszczonej nieruchomości ujętych w tym przepisie;

6) art. 105 § 1 k.p.a. poprzez jego zastosowanie, w sytuacji gdy brak było podstaw do zastosowania w przedmiotowej spawie art. 105 § 1 k.p.a.;

7) art. 107 § 3 w związku z art. 140 k.p.a. przez nie odniesienie się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do zarzutów Skarżących wskazanych w odwołaniu;

8) art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez uchylenie się od jego zastosowania, w sytuacji gdy stan faktyczny sprawy nakazywał organowi odwoławczemu uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy bądź przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, z całkowitym pominięciem sytuacji określonej przepisem art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n.;

Mając na uwadze powyższe zarzuty Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji jak też poprzedzającej ją decyzji Starosty z [...] sierpnia 2020 r., a także zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi przedstawili natomiast bardzo obszerną argumentacje na poparcie stawianych zarzutów, podnosząc w szczególności, że przedmiotowe nieruchomości zostały wywłaszczone decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z [...] stycznia 1992 r., nr [...] pod drogę, która nigdy nie powstała. Zdaniem Skarżących, z samej treści przepisu art. 10 ust. 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości wynika, że skutek przejścia nieruchomości na rzecz gminy odnosić się mógł jedynie do tych części nieruchomości, jakie były "wydzielone pod budowę ulic", co wskazuje na fakt, iż przejście tych nieruchomości mogło być dokonywane jedynie w związku z realizacją celu publicznego. Skutek odjęcia prawa własności części przedmiotowych nieruchomości na rzecz Gminy [...] pozostaje zatem, w ocenie Skarżących, sprawą bezdyskusyjną. Skarżący wskazali, iż w celu ustalenia, czy w niniejszej sprawie zachodziły podstawy do zwrotu części nieruchomości z tytułu wydzielenia działki gruntu pod drogę, trzeba odwołać się także do przepisu art. 1 Protokołu Pierwszego do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Błędne jest wobec tego stanowisko organu, że nieruchomość może być zwrócona jedynie w przypadku, gdy wywłaszczenie miało miejsce na podstawie władczego rozstrzygnięcia organu administracji publicznej o odjęciu prawa własności, bez uprzedniego przeprowadzenia wnikliwego postępowania dowodowego, w tym braku dokładnych ustaleń faktycznych dotyczących okoliczności pozbawienia Skarżących prawa własności przedmiotowej nieruchomości. Podkreślono także, że H. S. i J. S. zwrócili się jedynie z wnioskiem o podział działki nr [...] i dlatego, decyzją z [...] maja 1990 r. działka nr [...] została podzielona na działki nr [...] ,[...] oraz [...] . Zatem, zdaniem Skarżących, decyzja z [...] stycznia 1992 r. nie została wydana na wniosek H. S. i J. S. , lecz na wniosek ich sąsiadów. Dlatego w jej skutek H. S. i J. S. zostali pozbawieni prawa władania częścią swojej nieruchomości, a teraz Skarżący nie mogą nawet domagać się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 4 sierpnia 2021 r. sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, o czym strony zostały powiadomione.

Pismem z 23 sierpnia 2021 r. Skarżący przedstawili dodatkowe stanowisko w sprawie, podnosząc że w księdze wieczystej nr [...], prowadzonej dla działek nr [...] oraz [...] , w dziale II nadal jako właściciele wpisani są J. S. oraz H. S. . W związku z powyższym Skarżący podnieśli, że błędne jest stanowisko organów, które uznały, że w skutek podziału nieruchomości właścicielem powyższych działek stała się gmina [...] .

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w związku art. 3 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonej decyzji niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze. Sąd stosuje przy tym przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Uwzględniając powyższe kryteria oceny Sąd doszedł do przekonania, że będące przedmiotem kontroli w niniejszym postępowaniu sadowoadministracyjnym decyzje organów obu instancji, tj. decyzją Wojewody [...] grudnia 2020 r., oraz utrzymana nią w mocy decyzja Starosty z [...] sierpnia 2020 r., w przedmiocie umorzenia postępowania, nie naruszają obowiązujących przepisów prawa.

Powodem umorzenia postępowania w niniejszej sprawie było uznanie przez organy, że wniosek o zwrot opisanej powyżej nieruchomości jest nieuprawiony, ponieważ brak jest w tym przypadku decyzji o wywłaszczeniu na określony cel publiczny, ponieważ własność działek położonych w obrębie [...] , gmina [...] , oznaczonych nr: [...] , [...] , [...] i [...] (część), przeszła na gminę [...] z mocy prawa, z dniem w którym decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z [...] stycznia 1992 r., nr [...] zatwierdzająca podział nieruchomości stała się ostateczna, tj. 31 stycznia 1992 r.

Istota sporu sprowadza się zatem do odpowiedzi na pytanie czy w stosunku do takiej nieruchomości możliwe jest zastosowanie przewidzianej w art. 136 ust. 3 u.g.n. instytucji "zwrotu wywłaszczonej nieruchomości" (wprost, bądź w następstwie wykładni rozszerzającej art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n.) – tak jak oczekują tego Skarżący, czy też nie ma ona w takim wypadku zastosowania i postępowanie należało umorzyć – jak przyjęły organy.

Zgodnie natomiast z przepisem art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Bezprzedmiotowość postępowania - jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych - oznacza zaś brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Sprawa administracyjna jest więc konsekwencją istnienia stosunku administracyjnego, tj. takiej sytuacji prawnej, w której strona ma prawo żądać od organu administracyjnego skonkretyzowania jej indywidualnych uprawnień wynikających z prawa materialnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 kwietnia 2019 r., sygn. akt II OSK 1242/17).

Przedmiotowe postępowanie zainicjowane zostało wnioskiem Skarżących o zwrot wywłaszczonej, w ich ocenie, nieruchomości, złożonym w trybie art. 136 ust. 3 u.g.n., zgodnie z którym poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Przepis ten stosuje się odpowiednio do części nieruchomości nabytej w drodze umowy zgodnie z art. 113 ust. 3 u.g.n. (art. 136 ust. 4). Z kolei, na mocy art. 216 ust. 1 i 2 u.g.n., przepisy rozdziału 6 działu III tej ustawy stosuje się także odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminę na podstawie wymienionych w nim aktów normatywnych, w tym ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. poz. 127, ze zm., dalej jako "u.g.g."). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrażonej w uzasadnieniu wyroku z 25 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 1843/20, LEX nr 3117830), "Redakcja tego przepisu (...), nie powoduje jednakże, że swoim zakresem obejmuje on wszelkie formy i sposoby nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa lub gminę. Przepis ten odwołuje się bowiem wprost do pojęcia nabycia nieruchomości, które zostało zdefiniowane na potrzeby ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z definicją zawartą w art. 4 pkt 3b u.g.n. przez zbywanie albo nabywanie nieruchomości należy rozumieć dokonywanie czynności prawnych, na których podstawie następuje przeniesienie własności nieruchomości lub przeniesienie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej albo oddanie jej w użytkowanie wieczyste. W tym miejscu należy wskazać, że w ramach tak zdefiniowanego pojęcia nabywania nieruchomości nie mieści się przejście własności nieruchomości, w trybie określonym w art. 10 ust. 5 ugg. Zgodnie bowiem z tym przepisem grunty wydzielone pod budowę ulic z nieruchomości objętej na wniosek właściciela podziałem przechodzą na własność gminy z dniem, w którym decyzja lub orzeczenie o podziale stały się ostateczne lub prawomocne, za odszkodowaniem ustalonym według zasad obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości. Redakcja tego przepisu wskazuje bowiem, że przejście własności nieruchomości w analizowanym trybie następuje z mocy prawa, a nie w trybie czynności prawnej. Oznacza to, że zmiana własności nieruchomości w trybie art. 10 ust. 5 ugg nie mieści się zakresie zastosowania art. 216 ust. 2 pkt 3 ugn. Stanowisko takie było już wielokrotnie przedstawiane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por.m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 kwietnia 2009 r., sygn. akt I OSK 667/08, z 3 marca 2011 r., sygn. akt I OSK 645/10, z 14 lutego 2014 r., sygn. akt I OSK 1909/12, z 7 października 2016 r., sygn. akt I OSK 3393/15, z 8 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 1528/16, czy z 13 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 2135/17)." Podziela je również Sąd orzekający w niniejszej sprawie i tym samym uznaje ze niezasadny zarzut naruszenia art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n.

Podnieść wypada także, że wywłaszczenie nieruchomości, o którym mowa w art. 136 u.g.n., polega na pozbawieniu albo ograniczeniu, w drodze decyzji, prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości (art. 112 ust. 2 u.g.n.). Stąd przyjmuje się, że pod pojęciem tym należy rozumieć wyłącznie nieruchomości, w stosunku do których Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego nabyła prawo rzeczowe w drodze instytucji wywłaszczenia pojmowanej sensu stricto, a więc na podstawie indywidualnej (w znaczeniu podmiotowym) i konkretnej (w sensie przedmiotowym) decyzji administracyjnej, wydanej w postępowaniu administracyjnym na podstawie obowiązujących ustaw (i dekretów z mocą ustaw), regulujących ogólne zasady i tryb przymusowego odjęcia lub ograniczenia własności albo innych praw rzeczowych na nieruchomości za odszkodowaniem. Z taką sytuacją, wbrew temu co twierdzą Skarżący, nie mamy jednak do czynienia w niniejszej sprawie.

Jak słusznie bowiem podniosły organy obu instancji, własność gruntów położonych w obrębie [...] , gmina [...] , oznaczonych jako działki nr: [...] , [...] , [...] i [...] (część), H. S. oraz J. S. utracili na rzecz gminy [...] , z dniem w którym decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z [...] stycznia 1992 r., [...] zatwierdzająca podział nieruchomości stała się ostateczna, tj. z dniem [...] stycznia 1992 r. A zatem tytuł prawnorzeczowy do powyższych działek nie został odjęty J. S. oraz H. S. w wyniku władczej i jednostronnej czynności organu administracji publicznej (decyzji) względnie umowy, ale utracili go oni z mocy samego prawa. To zaś wykluczało możliwość zastosowania wprost do tego rodzaju nieruchomości omawianej regulacji, co czyni sformułowany w tym względzie zarzut naruszenia art. 136 ust. 3 u.g.n. chybionym.

Mając zatem na względzie, że art. 216 u.g.n. nie przewiduje zastosowania przepisów rozdziału 6 działu III u.g.n. do nieruchomości przejętych z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa (jednostki samorządu terytorialnego) w skutek uostatecznienia się decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości, a możliwość rozszerzającej jego wykładni jest wyłączona, zgodzić się należy z organem, że rozpoznanie co do istoty żądania zwrotu przedmiotowej nieruchomości, w trybie art. 136 i następnych u.g.n., z uwagi na brak ku temu podstawy prawnej, nie mogło nastąpić. Z kolei, brak podstawy prawnej do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy objętej żądaniem Skarżących z 7 lipca 2020 r., czyniło zainicjowane tym żądaniem postępowania administracyjne bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. Jako nietrafny należało zatem ocenić także zarzut naruszenia art. 105 § 1 k.p.a.

Sąd wskazuje również na pogląd Trybunału Konstytucyjnego wyrażony w uzasadnieniu wyroku z 24 października 2001 r. SK 22/01 (OTK 2001/7/216), zgodnie z którym zasada równości "polega na tym, że wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujący się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowani równo. A więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących (...). Punktem wyjścia dla orzekania o zasadzie równości musi więc zawsze być najpierw ustalenie, czy istnieje wspólność cechy relewantnej pomiędzy porównywanymi sytuacjami, a więc, innymi słowy, czy zachodzi "podobieństwo" tych sytuacji." Taką zaś wspólną cechą, jednostki tracące własność nieruchomości w następstwie zastosowania do nich przepisów wymienionych w art. 216 u.g.n. aktów normatywnych oraz właściciele pozbawieni własności z mocy prawa w trybie art. 10 u.g.g., w ocenie Sądu, się nie charakteryzują. W związku z powyższym uznać należy, że organy obu instancji wbrew zarzutom skargi nie naruszyły w niniejszej sprawie przepisów prawa materialnego, ani tym bardziej przepisów Konstytucji RP czy art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.

Odnosząc się z kolei do pozostałych zarzutów skargi dotyczących naruszenia przepisów postępowania, Sąd stwierdza, że ustalenia organów w niniejszej sprawie zostały poczynione w sposób właściwy, zgodnie z dyspozycją art. 7 oraz 77 § 1 k.p.a., oraz w oparciu o dowody, które organy oceniły zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów sformułowaną w art. 80 k.p.a. Ustalenia te doprowadziły organ I instancji do prawidłowego wniosku, który został sformułowany w sentencji decyzji Starosty z [...] sierpnia 2020 r. Ta prawidłowa decyzja została następnie utrzymana w mocy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., przez Wojewodę zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją. Wbrew stanowisku Skarżących, brak było podstaw w takiej sytuacji do zastosowania art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i uchylenie przez Wojewodę decyzji organu I instancji. Uzasadnienia obu kontrolowanych decyzji spełniają przy tym wymogi, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a. W ocenie Sądu, zarzuty natury procesowej sformułowane w skardze nie znajdują zatem potwierdzenia.

W zakresie stanowiska wyrażonego przez Skarżących w piśmie procesowym z 23 sierpnia 2021 r. Sąd wyjaśnia, że wpis prawa własności w księdze wieczystej nie ma charakteru konstytutywnego, co oznacza, że przejście własności nieruchomości następuje niezależnie od wpisu w księdze wieczystej. Z tego też powodu własność spornych działek gruntu przeszła na gminę [...] z dniem, w którym decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z [...] stycznia 1992 r., [...] stała się ostateczna (art. 10 ust. 5 u.g.g.), co w realiach niniejszej sprawy nastąpiło 31 stycznia 1992 r. Dlatego też choć wpis do księgi wieczystej jest obowiązkowy, ale nie konstytutywny, więc jego zaniedbanie nie stoi na przeszkodzie przejścia własności. Nie ma więc znaczenia dla oceny niniejszej sprawy okoliczność, że prawowity właściciel spornych gruntów (gmina [...] ) nie ujawnił się do tej pory w księdze wieczystej, przez co nadal widnieją tam poprzedni właściciele (J. S. oraz H. S. ).

Z powyższych względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.

Stosownie do brzmienia art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym – por. uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 1/20 (CBOSA).