Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1630/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 174 pkt 2, art. 133 § 1, art. 134, art. 153, art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 138 § 1 pkt 2, art. 105
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Łukaszewska – Macioch, Sędzia NSA Joanna Banasiewicz, Sędzia del. WSA Jarosław Stopczyński (spr.), Protokolant Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2008r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] Spółka z o.o. z/s w S.-N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 12 lipca 2007 r. sygn. akt II SA/Ke 155/07 w sprawie ze skargi N. P. na decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 12 lipca 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w sprawie ze skargi N. P. uchylił decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z dnia [...] lutego 2007 r. znak [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Uzasadniając swoje stanowisko Sąd I instancji wskazał, iż okolicznością niesporną jest to, że nieruchomość będąca przedmiotem postępowania została wywłaszczona ostateczną decyzją na rzecz Skarbu Państwa oraz to, że N. P., nie będąc już jej właścicielką, nieruchomość tą darowała córce H. L. Na podstawie umowy darowizny H. L. została ujawniona w księdze wieczystej.

Starosta Kielecki, we wrześniu 2005 r., wystąpił w imieniu Skarbu Państwa z powództwem o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, podnosząc, iż wpis H. L. jako właścicielki, jest nieprawidłowy bowiem na podstawie decyzji wywłaszczeniowej właścicielem tej nieruchomości jest Skarb Państwa. W tej sytuacji Sąd Rejonowy, gdzie zostało wniesione powództwo, będzie badał czy umowa zawarta przez N. P. z córką mogła przenieść na tę ostatnią prawo własności, czy też, z uwagi na to, że była to darowizna, rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych została wyłączona. Wobec tego, iż domniemanie z art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361), może być obalone i postępowanie mające na celu usunięcie niezgodności miedzy stanem prawnym nieruchomości a jej rzeczywistym stanem prawnym jest w toku organ, zdaniem Sądu I instancji, winien był w tej sytuacji na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa zwiesić toczące się postępowanie. Decyzja umarzająca postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest, w opinii Sądu I instancji, co najmniej przedwczesna.

Dodatkowo Sąd uznał, iż okoliczność, że w ewidencji gruntów jako właścicielka figuruje H. L., nie stanowi dowodu na to, że faktycznie to ona jest właścicielką nieruchomości (§ 12 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków – Dz. U. Nr 38, poz. 454).

Sąd I instancji uznał zatem za zasadne zarzuty naruszenia art. 7, 77 i art. 138 § 1 pkt 2, jak również art. 8 kpa.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wywiodła [...] Spółka z. o.o. reprezentowana przez pełnomocnika wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Kielcach.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwana dalej P.p.s.a.) zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy tj. naruszenie:

1. art. 133 § 1 ustawy P.p.s.a., przez to, że Sąd orzekł na podstawie akt sprawy bez uwzględnienia materiału dowodowego zebranego w postępowaniu administracyjnym przed organem I instancji,

2. art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a. przez oparcie rozstrzygnięcia Sądu na zarzutach i wnioskach N. P., nie zaś w granicach danej sprawy,

3. art. 135 ustawy P.p.s.a. przez brak uchylenia decyzji organu I instancji wydanej w ramach niniejszego postępowania administracyjnego,

4. art. 141 § 4 ustawy P.p.s.a. przez brak oceny ustaleń poczynionych przez Starostę Kieleckiego pod względem oceny zgodności z prawem oraz brak wyjaśnienia dlaczego Sąd uchylił zaskarżoną decyzję bez jednoczesnego uchylenia decyzji Starosty Kieleckiego z dnia [...] listopada 2006 r.,

5. art. 145 § 1 lit. c ustawy P.p.s.a. przez uchylenie zaskarżonej decyzji bez jednoczesnego uchylenie decyzji organu I instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i jako taka została oddalona.

Autor skargi kasacyjnej powołuje się w istocie na podstawę kasacyjną przewidzianą w art. 174 pkt 2 ustawy P.p.s.a. podnosząc, iż Sąd I instancji naruszył szereg przepisów postępowania, które w konsekwencji powinno doprowadzić do uchylenia tegoż wyroku.

Należy więc w pierwszej kolejności odpowiedzieć na pytanie czy istotnie można mówić o naruszeniu wskazanych, przez skarżącą Spółkę, przepisów, a jeśli naruszenia te miały miejsce czy mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, na tak sformułowane pytanie należy udzielić odpowiedzi przeczącej.

Za pozbawione podstaw uznać należy twierdzenie skarżącego, jakoby Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekał bez uwzględnienia materiału dowodowego zebranego w postępowaniu przed organem I instancji, oraz oparł swoje rozstrzygniecie jedynie na zarzutach i wnioskach N. P. a nie w granicach sprawy.

Niezasadne są również te wywody, które sugerują brak oceny ustaleń poczynionych przez Starostę Kieleckiego w rozstrzygnięciu z dnia [...] listopada 2006 r. Nie można zgodzić się także z tezą, jakoby błędem dyskwalifikującym wyrok Sądu I instancji, było uchylenie tymże wyrokiem jedynie zaskarżonej decyzji, nie zaś także poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Analiza wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, a także jego uzasadnienia pozwala na uznanie (wbrew temu co sugeruje skarga kasacyjna), iż tenże Sąd odniósł się do całego postępowania administracyjnego toczącego się zarówno przed Starostą Powiatowym w Kielcach, jak i przed Wojewodą Świętokrzyskim, a co za tym idzie orzekał w granicach sprawy (art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a.). Rozważania Sądu odnoszące się w szczególności do zaskarżonego rozstrzygnięcia Wojewody dotyczyły pośrednio także decyzji organu I instancji. Wszak decyzja ta została uchylona w całości, a postępowanie w tej instancji umorzone. Podstawą prawną zaskarżonej decyzji jest bowiem art. 138 § 1 pkt 2 kpa. Kwestia umorzenia postępowania przed organem I instancji nie została uregulowana w powyższym przepisie. Uznać zatem należy, iż zastosowanie znajdują tu przepisy o postępowaniu przed organem I instancji (w niniejszej sprawie art. 105 kpa).

Biorąc powyższe pod uwagę pamiętać należy, iż Sąd I instancji badając legalność zaskarżonej decyzji nie jest związany granicami skargi. Rozstrzygnięcie kwestii jak dalece może on ingerować w danej sprawie powinno odpowiadać istocie i funkcjom sądu administracyjnego. Innymi słowy – sąd winien stworzyć, poprzez wydanie orzeczenia, taki stan, że w obrocie prawnym nie będzie istniał i funkcjonował żaden akt lub czynność organu administracji publicznej niezgodny z prawem. Regulacja art. 135 ustawy P.p.s.a. stanowi jednak uprawnienie sądu a nie jego obowiązek. Ocena zasadności skorzystania z tego uprawnienia w konkretnej sprawie, należy do sądu. Co więcej, nieskorzystanie przez sąd z przewidzianych w tym przepisie uprawnień, nie może stanowić podstawy do zarzutu naruszenia przez sąd prawa. Sąd administracyjny nie może bowiem zastępować organów administracji publicznej i jeżeli jest możliwe ponowne rozstrzygnięcie sprawy przez organ odwoławczy po wyroku uchylającym poprzednio wydaną decyzję, a rozstrzygnięcie to wyeliminuje niezgodności z prawem, to uchylanie także decyzji organu I instancji, wydaje się być nieuzasadnione.

Uchylenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny jedynie zaskarżonej decyzji, odnosi ten skutek, że organ administracji publicznej będzie musiał ponownie rozpoznać odwołanie od decyzji z dnia [...] listopada 2006 r. uwzględniając jednak wytyczne sądu zawarte w zaskarżonym wyroku (art. 153 ustawy P.p.s.a.). Zarzuty skargi kasacyjnej jakoby z uzasadnienia sądu nie wynikało czy organ winien prowadzić postępowanie czy też decyzja Starosty Kieleckiego staje się ostateczna, uznać należy za niezrozumiałe. Z treści uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia jednoznacznie wynika jakie czynności winien podjąć organ, którego decyzję uchylono.

Z faktu, iż Sąd I instancji uchylił jedynie zaskarżoną decyzję bez jednoczesnego uchylenia decyzji organu I instancji, skarżący wywodzi, iż Sąd naruszył art. 133 § 1 i art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a., tj. nie uwzględnił całego materiału dowodowego zebranego także w postępowaniu przed Starostą Kieleckim oraz nie orzekał w granicach całej sprawy.

Z takim poglądem nie sposób się zgodzić. Fakt, że w niniejszej sprawie uchylono jedynie zaskarżoną decyzję, nie przesądza o tym, iż sąd nie wziął pod uwagę całego materiału dowodowego oraz, że oparł się jedynie na zarzutach i wnioskach N. P. Wprawdzie przyznać należy rację wnoszącemu skargę kasacyjną, że Sąd skupił się na zagadnieniach podniesionych w skardze, jednakże nie mógł uczynić inaczej, albowiem były to zagadnienia kluczowe dla jej rozstrzygnięcia.

Ocena znaczenia jakie miało, dla postępowania administracyjnego przed organami, toczące się postępowanie (przed Sądem rejonowym w Kielcach) o uzgodnienie treści księgi wieczystej nr [...] z rzeczywistym stanem prawnym, jest najistotniejsza. To właśnie ta księga urządzona została m. in. dla spornej działki o nr [...] (dawny nr [...]). Oczywiście błędny był pogląd Wojewody Świętokrzyskiego wyrażony w postanowieniu z dnia [...] lutego 2006 r., który sprowadzał się do uznania, iż działka, o której mowa, bezspornie stanowi własność Skarbu Państwa pomimo tego, iż w dziale II księgi wieczystej nr [...], wymieniona jest, jako jej właścicielka, córka N. P.. Konsekwencją tak kategorycznego stwierdzenia była decyzja wydana w I instancji nakazująca jej zwrot. Zmiana stanowiska Wojewody i uznanie w rozstrzygnięciu II instancji, że Skarb Państwa niedysponując przedmiotem zwrotu, nie może rozstrzygać merytorycznie, jest jednak tylko po części uzasadniona. Ów brak możliwości dysponowania przedmiotem zwrotu, odnosi się bowiem do stanu prawnego nieruchomości z jakim mamy do czynienia obecnie. Nie można jednak wykluczyć, iż postępowanie o uzgodnienie treści księgi wieczystej nr [...] z rzeczywistym stanem prawnym zakończy się orzeczeniem potwierdzającym własność Skarbu Państwa, lub też córki N. P. Koniecznym będzie więc zawieszenie postępowania administracyjnego przed organem, jako, że na dalszy jego bieg oraz wynik będzie miało wpływ rozstrzygnięcie sądu powszechnego. Niezgodność stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym może być bowiem wynikiem zarówno tego, że określone prawo nie zostało wpisane do księgi wieczystej, jak i tego, że zostało wpisane błędnie. Poza tym należy pamiętać, że zasada wyrażona w art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, wyklucza jakąkolwiek kontrolę w postępowaniu administracyjnym, która dotyczyłaby treści wpisów własności w tychże księgach (por. m.in. wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 1999 r. IV SA 2338/98 – lex 47173).

Reasumując, podnieść należy, iż zaskarżony wyrok nie narusza prawa, a podniesiono w skardze kasacyjnej zarzuty nie są zasadne.

Biorąc to wszystko pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ustawy P.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił.