Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1524/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-09-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 89 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2009 nr 201 poz 1540
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia NSA Małgorzata Rysz (spr.) Sędzia del. WSA Ewa Cisowska-Sakrajda Protokolant Monika Majak po rozpoznaniu w dniu 19 września 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej G. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 8 grudnia 2016 r. sygn. akt II SA/Rz 1055/16 w sprawie ze skarg G. W. na decyzje Dyrektora Izby Celnej w Przemyślu z dnia [...] maja 2016 r. nr [...], [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie kar pieniężnych z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od G. W. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie kwotę 3.600 (trzy tysiące sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 8 grudnia 2016 r. (sygn. akt II SA/Rz 1055/16) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie (dalej zwany "WSA"), działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej zwanej "ppsa"), oddalił skargi G. W. (dalej zwanego "Skarżącym") na dwie decyzje Dyrektora Izby Celnej w Przemyślu (dalej zwanego "Dyrektorem IC") z [...] maja 2016 r. (nr [...] i nr [...]) w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry.

WSA orzekał w następującym stanie sprawy.

W dniu [...] maja 2014 r. funkcjonariusze celni przeprowadzili kontrolę przestrzegania przepisów ustawy z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540 ze zm.; dalej zwanej "ugh") w niebędącym kasynem gry lokalu o nazwie "[...]" w Krośnie przy ul. [...]. Ustalono, że właściciel lokalu (P. K.) 3 lutego 2014 r. wynajął tenże lokal Skarżącemu, zaś Skarżący podnajął następnie lokal R. T. (umowa z 1 kwietnia 2014 r.) w celu wstawienia automatów, w zamian za czynsz w wysokości 6000 zł kwartalnie. W skontrolowanym lokalu ujawniono dwa gotowe do gry urządzenia do gier o nazwach [...] i [...], które nie posiadały świadectw rejestracji. W trakcie kontroli przesłuchano w charakterze świadków B. M. (klienta lokalu) i D. G. (serwisanta automatów w skontrolowanym lokalu), a następnie również P. K. (właściciela lokalu). Dopuszczono też, przeprowadzony w postępowaniu karnym skarbowym, dowód z opinii biegłego sądowego Sądu Okręgowego w [...] M. B., dotyczącej skontrolowanych automatów. Z opinii tej wynikało, że rozgrywane na przedmiotowych automatach gry o wygrane pieniężne i rzeczowe maja charakter losowy, a otrzymywane wyniki gier są nieprzewidywalne i niezależne od woli grającego, przez co gry te mieszczą się w definicji gier na automatach, określonej w art. 2 ust. 3 ugh, zaś możliwość rozgrywania kolejnych, nowych gier za punkty otrzymane w wyniku wygranej odpowiada definicji wygranej rzeczowej, określonej w art. 2 ust. 4 ugh.

Dwiema decyzjami z [...] grudnia 2015 r. Naczelnik Urzędu Celnego w Krośnie wymierzył Skarżącemu kary pieniężne w wysokości po 12 000 zł za urządzanie gier na wspomnianych automatach poza kasynem gry.

Skarżący złożył odwołania od tych decyzji.

Dwiema decyzjami z [...] maja 2016 r. Dyrektor IC utrzymał w mocy decyzje Naczelnika Urzędu Celnego. Uznał w szczególności (powołując się na opinię biegłego sądowego M. B.), że przedmiotowe automaty mieszczą się w zakresie definicji automatu do gier zamieszczonej w art. 2 ust. 3 ugh, gdyż urządzane na nich gry mają charakter losowy, a grający mają możliwość uzyskania wygranej pieniężnej lub rzeczowej. Zdaniem Dyrektora IC, Skarżący wypełnił swoim zachowaniem znamiona użytego w art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh pojęcia "urządzanie gier na automacie". Skarżący zawarł bowiem z R. T. umowę, której celem - a zarazem zgodnym zamiarem strony - było podjęcie wspólnego przedsięwzięcia gospodarczego, polegającego na połączeniu składników majątkowych, jakimi dysponowały strony tej umowy, tj. lokalem i automatami, które dopiero wspólnie umożliwiały uruchomienie gier na automatach w sposób dostępny dla ogółu, a więc ich "urządzanie" w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh. Dyrektor IC uznał, że rola Skarżącego nie ograniczała się jedynie do wynajęcia powierzchni lokalu innemu podmiotowi, skoro zgodnie z umową najmu do obowiązków Skarżącego należało m.in. udostępnienie urządzenia do używania klientom lokalu, sprawowanie stałej opieki nad ustawionymi w lokalu automatami oraz innymi urządzeniami i informowanie niezwłocznie o wszystkich stwierdzonych usterkach, uszkodzeniach i nieprawidłowościach. Dyrektor IC dodał, że z zeznań świadka D. G. wynikało, że Skarżący raz w miesiącu przyjeżdżał do lokalu i wyjmował pieniądze z automatów.

Skarżący złożył do WSA dwie skargi na wspomniane decyzje Dyrektora IC. Zarzucił m.in., że organ oparł się na treści protokołu kontroli, która jest infantylna i mało profesjonalna, zaś ustalenie, że urządzenia to automaty w rozumieniu art. 2 ust. 3, 4 i 5 ugh, zostało oparte wyłącznie na "widzimisię" urzędników celnych, którzy nie mają wiedzy i kompetencji do ustalenia zasad funkcjonowania automatów do gier o niskich wygranych. Skarżący zakwestionował też uznanie go za urządzającego gry, podczas gdy urządzającym gry był R. T., a Skarżący nie był w skontrolowanym lokalu, ani nim nie władał, a jedynie podnajął powierzchnię lokalu.

WSA połączył sprawy wszczęte skargami Skarżącego do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia, a następnie skargi te oddalił.

W szczególności WSA podzielił dokonaną przez organy kwalifikację spornych urządzeń jako automatów, na których urządzane są gry w rozumieniu art. 2 ust. 3 ugh, co ustalono na podstawie dowodów z opinii biegłego przeprowadzonych w postępowaniu karnym skarbowym i włączonych do akt postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie. Zdaniem WSA, dowody z opinii biegłego były miarodajne do oceny cech badanych urządzeń i wystarczające do dokonania ustaleń istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. WSA wskazał, że gry na spornych automatach realizują wygrane rzeczowe w rozumieniu art. 2 ust. 4 ugh, które polegają na możliwości prowadzenia gier za punkty, a także uzyskiwania wygranych pieniężnych przez przeliczenie punktów na pieniądze i wypłatę gotówki. Wobec tego WSA uznał, że nie można podzielić wywodów Skarżącego, że sporne automaty służyły tylko grom zręcznościowym i nie podlegały reżimowi ugh.

WSA nie uwzględnił również zarzutu naruszenia art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh przez wymierzenie kary Skarżącemu.

Zdaniem WSA, warunkiem przypisania odpowiedzialności administracyjnoprawnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh, jest wykazanie, że dany podmiot aktywnie uczestniczył w procesie urządzania nielegalnych gier, a więc podejmował określone czynności, nie tylko związane z procesem udostępniania automatów, lecz także z ich obsługą oraz stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone funkcjonowanie samego urządzenia oraz jego używanie do celów związanych z zasadniczo komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych. WSA dodał, że w przypadku wielości podmiotów urządzających oraz istnienia współuczestnictwa w tym zakresie - konieczne jest, aby organy orzekające o odpowiedzialności tego rodzaju podmiotów opierały swoje orzeczenia na niewątpliwych ustaleniach faktycznych, które świadczą o istnieniu pomiędzy podmiotami współurządzającymi pisemnego lub ustnego porozumienia w zakresie podziału zadań i funkcji w procesie urządzania gier.

W ocenie WSA, w tej sprawie zarówno Skarżący, jak i R. T. "urządzali gry" w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 1 i 2 ugh. Źródła ich porozumienia należy poszukiwać w umowie najmu z 1 kwietnia 2014 r., z której wynika, że jej strony podjęły się wspólnego przedsięwzięcia gospodarczego, polegającego na połączeniu składników majątkowych (lokalu i automatów), które wspólnie umożliwiały uruchomienie gier na automatach w sposób dostępny dla klientów. Zdaniem WSA, ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że zachowanie Skarżącego, które pozornie było jedynie udostępnieniem części powierzchni lokalu, w sposób faktyczny wykraczało poza zakres obowiązków zwyczajowo związanych z prawidłowym wykonaniem umowy najmu. Skarżący wiedział, że w lokalu będzie prowadzona działalność przy wykorzystaniu automatów, udostępnił automaty do publicznego korzystania i zapewnił dostęp do sieci energetycznej, co potwierdza, że Skarżący stwarzał odpowiednie warunki do udziału w grach na automatach poza kasynem gry. Ponadto z zeznań świadka D. G. (nieformalnie zatrudnionego przez Skarżącego w roli serwisanta automatów) wynikało, że Skarżący raz w miesiącu przyjeżdżał do lokalu i wyjmował pieniądze z automatów. W konsekwencji WSA uznał, że ustalony w postępowaniu zakres zaangażowania Skarżącego w proces organizowania gier na automatach świadczy o tym, że słusznie uznano go za "urządzającego" gry na automatach.

Zdaniem WSA, organy administracji nie naruszyły art. 190 § 1 i 2 w zw. z art. 123 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm.; dalej zwanej "Op"), ponieważ dowody z zeznań świadków oraz opinii biegłego zostały włączone do akt sprawy jako materiały zgromadzone w sprawie karnej skarbowej. WSA zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 181 Op Skarżący miał możliwość wypowiedzenia się co do ich treści w toku postępowania. W ocenie WSA, bezpodstawne okazały się również zarzuty dotyczące braku przesłuchania Skarżącego przed organem właściwym ze względu na miejsce zamieszkania i prowadzenia działalności (tj. w Krakowie), gdyż Skarżący nie stawił się na wezwanie Naczelnika Urzędu Celnego w Krakowie, ani nie złożył - mimo wezwania - pisemnych wyjaśnień.

Skarżący złożył skargę kasacyjną od wyroku WSA, zaskarżając to orzeczenie w całości. Wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie, uchylenie zaskarżonego wyroku, a także o zasądzenie kosztów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego wedle norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1) rażące naruszenie art. 2 ust. 3, 4 ugh przez jego zastosowanie, w sytuacji kiedy z treści opisu gry wynika, że urządzenia nie spełniają przesłanek określonych definicją ustawową, brak jest ustalenia elementu losowego w grze, a faktycznie urządzenie służy celom zabawowo-zręcznościowym, które to urządzenia nie podlegają stosowaniu ustawy o grach hazardowych;

2) rażące naruszenie art. 2 ust. 3 i 4 ugh przez ich niewłaściwe zastosowanie, to jest uznanie, że urządzenia spełniają wskazane definicje gier na automatach, podczas gdy organ w żaden sposób nie wykazał, że urządzenie wypłaca jakąkolwiek wygraną czy to pieniężną czy też rzeczową, a jeżeli rzeczową (art. 2 ust. 4), to o jaki czas uzyskane punkty umożliwiły przedłużenie czasu gry, bądź o ile gier umożliwiły kontynuowanie gry;

3) rażące naruszenie art. 121 § 1 i 2 Op przez niewskazanie jakiego rodzaju są urządzenia (którą z definicji zawartych w art. 2 ugh urządzenia wypełniają), a które to naruszenie ma istotny wpływ na treść wyroku;

4) błąd w ustaleniach stanu faktycznego - przez brak przeprowadzenia dowodu, a następnie wskazania w decyzji (chociażby w uzasadnieniu), jakiego rodzaju automatami do gier są urządzenia, za urządzanie na których gier strona została ukarana;

5) błąd logiczny w wywodach organu, a w pełni zaaprobowanych przez WSA - przez przyznanie, że za urządzanie gier ukarano już R. T. - jako urządzającego gry, a Skarżącego - albowiem "stworzył warunki umożliwiające gry na automatach poprzez udostępnienie w tym celu firmie lokal będący w jego władaniu, zapewnił dostęp do sieci energetycznej na potrzeby eksploatacji zainstalowanego automatu oraz opiekę nad tym automatem", podczas gdy jednocześnie:

- organ na podstawie przeprowadzonego dowodu z przesłuchania świadka ustalił, że Skarżący nigdy nie przebywał w lokalu;

- Skarżący nie mógł władać lokalem (cokolwiek organ ma na myśli), albowiem na podstawie umowy najmu lokal był w posiadaniu R. T.;

- ustawodawca nakazuje art. 89 ww. ustawy nałożyć karę na urządzającego gry, a nie na umożliwiającego urządzanie gier;

- Skarżący nie dostarczał do lokalu energii elektrycznej, lecz czynił to zakład przesyłowy, dlatego podążając logiką organu, należy ukarać dostawcę energii elektrycznej, jak również Skarżący nie opiekował się urządzeniem - lecz jak ustalił to organ - D. G.;

6) błąd w ustaleniach stanu faktycznego - przez dokonywanie ustaleń stanu faktycznego w oparciu o materiały postępowania karnego skarbowego o czyn z art. 107 § 1 kks, przy jednoczesnym pominięciu, że ten sam organ, który wydał zaskarżoną decyzję w I instancji za urządzającego uznał nie Skarżącego, lecz R. T. i jego oskarża o urządzanie gier (vide postanowienie o zamknięciu śledztwa z [...] lutego 2016 r. w sprawie ozn. [...]);

7) rażące naruszenie art. 89 ustawy, przez wymierzenie kary nie w stosunku do urządzającego gry, lecz do wynajmującego nieruchomości, na której prowadzona przez podmiot trzeci - R. T. - była działalność przez właściciela urządzenia, przy czym ustawodawca jasno i klarownie ustalił, że karę wymierzyć należy urządzającemu gry, a nie wynajmującemu nieruchomość pod prowadzenie tej nieruchomości lub też "umożliwiającemu" prowadzenie tej działalności;

8) rażące naruszenie art. 659 i nast. kc - przez brak zrozumienia instytucji prawa cywilnego, którą jest umowa najmu, przez zignorowanie, że wynajmując lokal osobie trzeciej, strona scedowała prawo do dysponowania lokalem, w którym najemca prowadzi własną działalność gospodarczą z wykorzystaniem posiadanych urządzeń;

9) rażący błąd w ustaleniach stanu faktycznego przez uznanie, że to Skarżący urządzał gry, podczas gdy jednocześnie ten sam organ za urządzającego gry uznaje R. T., albowiem to właśnie R. T. podnajął lokal i następnie gry w tym lokalu urządzał;

10) brak przeprowadzenia w myśl art. 180 Op dowodów, które pozwoliłyby na ustalenie najistotniejszych w sprawie okoliczności, tj. okoliczność zasad funkcjonowania urządzeń oraz okoliczność ustalenia kto urządzał gry, w tym:

- dowodu z przesłuchania strony (strona przeczy, aby kiedykolwiek była wzywana na przesłuchanie do przedmiotowego postępowania) - na okoliczność ustalenia do kogo należały urządzenia, kto je wstawił do lokalu, kto je obsługiwał i serwisował, kto je rozliczał i czerpał z nich dochody, kto instruował w zakresie zasad ich funkcjonowania;

- dowodu z przesłuchania najemcy powierzchni w przedmiotowym lokalu - R. T. - na okoliczność wykazania, że to on wstawił do lokalu urządzenia, urządzał na nich gry, serwisował, rozliczał i czerpał z tego tytułu dochody;

11) rażące naruszenie art. 190 § 1 i 2 w zw. z art. 123 § 1 Op - przez rażące naruszenie prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu, w tym do udziału w czynnościach dowodowych i zaniechanie poinformowania strony o przeprowadzanym dowodzie z:

- przesłuchania świadka P. K. i D. G.;

- opinii biegłego M. B.,

uniemożliwiając Skarżącemu chociażby zadawanie pytań, zwłaszcza że przywołane zeznania "świadków" złożone w toku postępowania dowodowego znacząco się różnią, w szczególności na okoliczność tego, czy Skarżący był osobą zlecającą wykonywanie jakichkolwiek czynności związanych z urządzeniami (pan M. wręcz twierdzi, że nigdy w lokalu Skarżącego nie widział, natomiast widział pana G., który obsługiwał urządzenia), jak również w związku z okolicznością, że na skutek postawienia zarzutów panu G. w postępowaniu karnym skarbowym, jego "zeznania" utraciły jakąkolwiek moc dowodową, albowiem jako podejrzany złożył wyjaśnienia.

W uzasadnieniu Skarżący przedstawił argumenty na poparcie zarzutów sformułowanych w petitum skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie (poprzednio Dyrektor IC), zastępowany przez radcę prawnego, wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Stanowisko to pełnomocnik organu podtrzymał na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 ppsa, a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Skarga kasacyjna złożona w tej sprawie nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Podstawę prawną nałożenia na Skarżącego kary pieniężnej w zaskarżonej decyzji stanowił art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh. Zgodnie z tym przepisem, karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry. Prawidłowa wykładnia pojęć użytych w tym przepisie wyznacza zakres ustaleń faktycznych, jakie powinny być w sprawie poczynione, aby możliwe było nałożenia na określony podmiot kary pieniężnej. Kluczowe jest zatem odkodowanie, czym są "gry na automatach", a także jak należy rozumieć pojęcie "urządzający gry na automatach".

Definicja gry na automatach została zamieszczona w art. 2 ust. 3 ugh i w art. 2 ust. 5 ugh. Pierwszy z tych przepisów stanowi, że grami na automatach są gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, o wygrane pieniężne lub rzeczowe, w których gra zawiera element losowości. Natomiast zgodnie z art. 2 ust. 5 ugh, grami na automatach są także gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, organizowane w celach komercyjnych, w których grający nie ma możliwości uzyskania wygranej pieniężnej lub rzeczowej, ale gra ma charakter losowy. W obu przywołanych definicjach istotne znaczenie ma kwestia losowości.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że pojęcie "losowości" użyte w kontekście gier hazardowych, wiązane jest z zależnością wyniku gry w szczególności od przypadku rozumianego jako zdarzenie lub zjawisko, których nie da się przewidzieć. Przyjmuje się, że wystąpienie "przypadku" oznacza, że wynik gry jest nieprzewidywalny z punktu widzenia grającego i nie zależy wyłącznie od jego możliwości czy umiejętności. Losowość gier jest rozumiana, jako niemożliwość przewidzenia rezultatu gry w normalnych warunkach. Do zakwalifikowania gry do gier losowych wystarczy stwierdzenie wystąpienia w grze elementu losowości wpływającego bezpośrednio na wynik gry (por. wyroki: z 4 lutego 2016 r., sygn. akt II GSK 1202/14; z 30 września 2014 r., sygn. akt II GSK 1852/13; z 18 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GSK 4234/17).

Powyższe koresponduje ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, który w swym orzecznictwie przyjmuje, że całkowita lub częściowa losowość jest zasadniczą cechą charakterystyczną dla gier hazardowych, a pojęcia "losowości" nie należy utożsamiać tylko z przypadkiem, gra ma bowiem charakter losowy, gdy dla gracza jej wynik jest nieprzewidywalny, a więc nie jest możliwy do przewidzenia i nie istnieje strategia umożliwiająca polepszenie wyniku bez złamania zasad gry; nieprzewidywalność tę należy oceniać przez pryzmat warunków standardowych, w jakich znajduje się grający, nie zaś przez pryzmat warunków szczególnych, atypowych (zob. wyrok SN z 7 maja 2012 r., sygn. akt V KK 420/11). Ponadto, w wyroku z 15 listopada 2017 r. (sygn. akt II GSK 3754/15) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że przepis art. 2 ust. 1 zd. pierwsze ugh należy tak wykładać, że w sytuacji, gdy wynik jakiegokolwiek etapu przedsięwzięcia jest przypadkowy, a więc niezależny od woli (wiedzy, zręczności) uczestnika gry, to należy przyjąć, że etap ten ma wpływ na ostateczny wynik gry, co przesądza o jej losowym charakterze.

Ten sposób interpretacji - przy założeniu konsekwentnego stosowania terminologii w ramach tego samego aktu prawnego przez racjonalnego ustawodawcę - odnieść można do pojęć użytych w art. 2 ust. 3 - 5 ugh, z tym zastrzeżeniem, że dla kwalifikacji gry jako "gry na automatach" w rozumieniu art. 2 ust. 3 ugh nie jest konieczne, by gra była "grą losową", czy miała "charakter losowy". Wystarczy bowiem, że gra "zawiera element losowości". Ze względu na wysokie ryzyko i łatwość uzależnień, omawiana regulacja ustawy o grach hazardowych ustanawia podwyższony poziom ochrony, który nie uzależnia kwalifikacji gry i służącego do jej prowadzenia urządzenia od wyjaśnienia relacji pomiędzy występowaniem w grze elementu losowości a wynikiem gry.

Autor skargi kasacyjnej zarzucił WSA naruszenie art. 121 § 1 i 2 Op przez niewskazanie, którą z definicji zawartych w art. 2 ugh wypełniają skontrolowane urządzenia. Zarzut ten jest nietrafny. Z akt administracyjnych wynika, że Naczelnik Urzędu Celnego włączył do tychże akt dokumenty w postaci uwierzytelnionych kserokopii opinii z przeprowadzonych przez biegłego sądowego (w toku postępowania karnego skarbowego) badań spornych automatów. W opiniach tych biegły jednoznacznie stwierdził, że gry na automacie mają charakter losowy, zawierając jednocześnie element losowości, a uzyskiwane wyniki rozgrywanych gier są nieprzewidywalne i niezależne od woli gracza. Biegły dodał, że budowa zewnętrzna i wewnętrzna automatów pozwala na uzyskanie wygranej pieniężnej (z uwagi na wyposażenie w wyrzutnik monet) oraz wygranej rzeczowej (pozwalającej na rozpoczęcie nowy gier przez wykorzystanie wygranych punktów uzyskanych w poprzednich grach).

Wbrew stanowisku autora skargi kasacyjnej dowód z dokumentu w postaci opinii biegłego był wystarczający dla ustalenia charakteru gier na skontrolowanych automatach. Ponadto WSA nie naruszył prawa, uznając że nie doszło do naruszenia art. 190 § 1 i 2 w zw. z art. 123 § 1 Op przez naruszenie prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu, w tym do udziału w czynnościach dowodowych i zaniechanie poinformowania strony o przeprowadzanym dowodzie z zeznań świadków (P. K. i D. G.) oraz z opinii biegłego M. B. WSA prawidłowo wskazał, że dowody te zostały przeprowadzone w postępowaniu karnym skarbowym, zaś do akt postępowań administracyjnych włączono jedynie dokumenty w postaci protokołów z przesłuchania świadków i opinii biegłego, do których to dokumentów Skarżący miał możliwość odniesienia się w toku postępowań administracyjnych.

W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny za niezasadne uznał zarzuty błędnego zastosowania art. 2 ust. 3 i ust. 4 ugh. Wbrew twierdzeniom Skarżącego, organy administracji ustaliły na podstawie dowodu z opinii biegłego sądowego, że na spornych automatach były urządzane gry na automatach w rozumieniu art. 2 ust. 3 ugh. Z przywołanej opinii jednoznacznie wynika, że gry urządzane na tych automatach zawierały element losowości, a ponadto było możliwe uzyskanie wygranych pieniężnych i wygranych rzeczowych.

Niezasadne okazały się również zarzuty związane z kwestią ustalenia "urządzającego gry na automatach" w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh.

Z uwagi na treść skargi kasacyjnej należy zwrócić uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny w swym orzecznictwie przyjmował, że sankcja z art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 2 ugh może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot, w sytuacji gdy każdemu z nich można przypisać cechę "urządzającego gry" na tym samym automacie w tym samym miejscu i czasie. Wynika to z szerokiego zakresu definicji podmiotu "urządzającego gry na automatach" jaką należy przyjąć na potrzeby tego rodzaju postępowań. Wykładnia tego pojęcia, umożliwiająca nakładanie kar administracyjnych na więcej niż jeden podmiot, jest niezbędna jeżeli system kontroli i skuteczność przewidzianych przez ustawodawcę sankcji ma mieć realny charakter, zwłaszcza zaś, jeżeli spojrzy się na to zagadnienie z perspektywy eliminowania sytuacji obejścia bądź nadużycia prawa przez podmioty uczestniczące w działalności hazardowej. Nie do pogodzenia bowiem z zasadą skuteczności stanowionego prawa byłaby taka wykładnia przepisów ugh, która w istocie pozostawiałaby bez kontroli i sankcji np. sytuacje tworzenia pozorów urządzania gier na automatach przez jeden podmiot, a więc też jego nominalnej odpowiedzialności, podczas gdy w rzeczywistości gry na automacie urządzane byłyby również na rachunek innego podmiotu jako element wspólnego przedsięwzięcia. Przy ocenie, czy podmiot nie powinien zostać uznany za urządzającego gry na automacie niezbędne jest odwołanie się do wszystkich elementów stanu faktycznego (zob. wyroki: z 9 listopada 2016 r., sygn. akt II GSK 2736/16; z 20 kwietnia 2017 r. sygn. akt II GSK 5233/16).

Jak zatem przyjęto w orzecznictwie, przy dokonywaniu wykładni art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh w brzmieniu obowiązującym w sprawie, należy przyjąć szeroki zakres definicji podmiotu urządzającego gry. Samo urządzanie gier hazardowych to z kolei ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającym ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze.

Przy takiej wykładni, należy uznać, że – jak trafnie ocenił WSA - na etapie postępowania administracyjnego prawidłowo dokonano w sprawie niezbędnych ustaleń faktycznych oraz zastosowano przepisy art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ugh.

W pełni można się zgodzić z wywodami autora skargi kasacyjnej, że sam fakt zawarcia umowy najmu powierzchni lokalu na rzecz podmiotu dysponującego automatami do gier nie powoduje uznania, że wynajmujący jest "urządzającym gry" w rozumieniu powołanych przepisów. W rozpoznawanej sprawie jednakże WSA - podzielając stanowisko organów co do tego, że Skarżący gry "urządzał" – nie oparł wyłącznie na fakcie zawarcia umowy. W pisemnych motywach wyroku WSA miał na uwadze, że z postanowień umowy najmu wynika, że Skarżący oddał w najem powierzchnię użytkową lokalu z przeznaczeniem na zainstalowanie i użytkowanie automatów do gier, za co najemca (R. T.) zobowiązał się opłacać czynsz w wysokości 6000 zł kwartalnie. Nadto wynajmujący zobowiązał się do sprawowania stałej opieki nad ustawionymi w jego lokalu automatami lub innymi urządzeniami najemcy i do niezwłocznego informowania najemcy o ewentualnych usterkach, uszkodzeniach i nieprawidłowościach. Skarżący jako wynajmujący został także poinformowany przez najemcę o zakazie prowadzenia gier na automatach przez osoby poniżej 18 roku życia, co wydaje się nie mieć nic wspólnego z samym wynajęciem powierzchni, lecz sugeruje współpracę między stronami umowy najmu również w zakresie prowadzenia gier na automatach. WSA prawidłowo działania te ocenił jako wykraczające poza regulacje dotyczące najmu i świadczące o aktywności Skarżącego ukierunkowanej na urządzanie gier. Za trafną należy także uznać ocenę WSA, że dla rozstrzygnięcia sprawy nie miała znaczenia okoliczność, kto był właścicielem skontrolowanych automatów, ani to, komu Skarżący zlecał wykonanie obowiązków, którymi związał się zawierając wspomnianą umowę najmu. W świetle prawidłowo zebranego i ocenionego materiału dowodowego urządzającym gry na skontrolowanych automatach był Skarżący. Wobec tego WSA zasadnie zaakceptował stanowisko organów, że Skarżący jako urządzający gry na automatach podlegał karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh. Natomiast - jak wskazano wyżej - dla oceny tej nie ma znaczenia okoliczność, czy za urządzającego gry został uznany również najemca, ani to, w jaki sposób zakończyło się postępowanie karne skarbowe prowadzenie w stosunku do najemcy.

Bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 659 i nast. kc przez brak zrozumienia instytucji prawa cywilnego, którą jest umowa najmu. Zasady prowadzenia postępowania dowodowego i oceny zgromadzonych dowodów w postępowaniu administracyjnym w niniejszej sprawie regulują - stosownie do art. 8 ugh - przepisy ustawy Ordynacja podatkowa. Działając zgodnie z tymi przepisami, organy, a także kontrolujący ich działalność WSA, nie dokonywały klasyfikacji umowy i analizy jej zgodności z przepisami prawa cywilnego, a prawidłowo zwróciły uwagę na te elementy umowy, które są istotne z punktu widzenia norm prawa administracyjnego.

Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu na podstawie art. 184 ppsa.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 ppsa i art. 205 § 2 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804, ze zm.), zasądzając od Skarżącego na rzecz Dyrektora Izby Adminsitracji Skarbowej w Rzeszowie 3600 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika, który sporządził odpowiedź na skargę kasacyjną, wziął udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym i nie prowadził sprawy w postępowaniu przed WSA.