Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1164/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-06-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 37
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska Sędziowie sędzia NSA Barbara Adamiak (spr.) sędzia del. WSA Marian Wolanin Protokolant Urszula Radziuk po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 czerwca 2008 r. sygn. akt IV SA/Po 845/07 w sprawie ze skargi K. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] marca 2006 r., nr [...] Prezydent Miasta Poznania odmówił udzielenia K. T. pomocy finansowej w formie zasiłku stałego. W uzasadnieniu organ wskazał, że ustalono, że skarżący pomimo posiadania własnościowego mieszkania w S. z zameldowaniem na pobyt stały zamieszkuje razem z matką w Poznaniu. Zdaniem organu skarżący koncentruje swoje interesy życiowe w Poznaniu. Organ podał również, iż skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką pozostając na jej utrzymaniu. Według ustaleń organu źródłem dochodu matki jest świadczenie rentowe po zmarłym mężu w wysokości [...] zł. Organ podkreślił, iż dochód rodziny przekracza ustawowe kryterium kwalifikujące do zasiłku stałego a więc 316 zł na osobę w rodzinie.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, iż nie zgadza się z treścią uzasadnienia, w którym podważono złożone przez niego oświadczenie o prowadzeniu samodzielnego gospodarstwa domowego. Skarżący przyznał, iż faktycznie z uwagi na swoją niesamodzielność przebywa u matki, lecz jego zdaniem nie wskazuje to wcale na prowadzenie z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Skarżący wskazał również, iż jeżeli posiadałby dochód zamieszkałby w swoim mieszkaniu w S.

Decyzją z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. SKO wskazało, iż z akt wynika, że skarżący jest osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Zdaniem organu trudno jest przyjąć, iż skarżący prowadzi odrębne gospodarstwo domowe skoro opiekę nad skarżącym nieprzerwanie sprawuje jego matka, która podejmuje również wszystkie czynności związane z umożliwieniem prawidłowej egzystencji skarżącego.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł K. T. podnosząc, iż organ całą odpowiedzialność za jego los zrzuca bezprawnie na jego matkę. Skarżący przyznał, iż ze względu na sytuację osobistą przebywa u matki gdzie istnieją dogodne dla niego i jego matki warunki mieszkaniowe. Skarżący wskazał również, iż jego matka nie jest w stanie zagwarantować mu opieki, ponieważ sama jest osobą niepełnosprawną z orzeczoną I grupą inwalidzką.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wskazując, iż dochód matki skarżącego nie pozwala na przyznanie zasiłku stałego pomimo trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 19 czerwca 2008 r. sygn. akt IV SA/Po 845/07, po rozpoznaniu sprawy ze skargi K. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego, oddalił skargę. W uzasadnieniu Sąd ustosunkował się, w pierwszej kolejności, do wniosku złożonego 18 czerwca 2008 r. przez pełnomocnika o zniesienie terminu rozprawy wyznaczonej na dzień 19 czerwca 2008 r. Stosownie do art. 109 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowość zawiadomienia którejkolwiek ze stron albo jeżeli nieobecność strony lub jej pełnomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, chyba że strona lub jej pełnomocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy w ich nieobecności. Przez nadzwyczajne wydarzenie należy rozumieć nie dające się przewidzieć zdarzenia sił przyrody lub inne nagłe zdarzenia, które uniemożliwiają stawiennictwo na rozprawie np. powódź, zamieć śnieżna, katastrofa kolejowa, śmierć osoby bliskiej. Inną znaną sądowi przeszkodę, której nie można przezwyciężyć, jest ta, o której sąd został powiadomiony przez stronę a z treści informacji wynika, że strona nie może jej przezwyciężyć i jej stawiennictwo na rozprawie jest niemożliwe. Ocena tych okoliczności należy wyłącznie do sądu. Ocena wniosku złożona przez pełnomocnika musi być dokonana przy założeniu, że wnoszący o odroczenie rozprawy ma obowiązek dołożenia szczególnej staranności przy dokonaniu tej czynności. Odnosząc powyższe rozważania do sprawy Sąd wskazał, że pełnomocnik wniosek o odroczenie terminu rozprawy uzasadnił obowiązkiem stawiennictwa przed Sądem Rejonowym w K. oraz brakiem możliwości ustanowienia substytucji, przy czym do wniosku nie został dołączony jakikolwiek dokument (kserokopia zawiadomienia o terminie rozprawy) okoliczność powyższą potwierdzający. Pełnomocnik we wniosku nie wskazał również o której rozprawie dowiedział się wcześniej i dlaczego posiedzenie wyznaczone przed Sądem Rejonowym jest ważniejsze. Na podkreślenie zasługuje fakt, iż zawiadomienie o terminie rozprawy pełnomocnik skarżącego otrzymał już 16 maja 2008 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru k. 79), a więc ponad miesiąc przed posiedzeniem. Biorąc powyższe pod uwagę należy stwierdzić, iż pełnomocnik miał wystarczająco dużo czasu aby znaleźć zastępstwo. Niezrozumiałe jest również postępowanie pełnomocnika, który będąc zawiadomiony o terminie rozprawy z miesięcznym wyprzedzeniem składa wniosek o jej odroczenie dopiero dzień wcześniej. W ocenie Sądu nie zaistniała w sprawie przeszkoda, której nie można było przezwyciężyć.

Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji sąd wskazał, że zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) zasiłek stały przysługuje:

1) pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej;

2) pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

Sąd ocenił, że przyznanie zasiłku stałego jest uzależnione od dwóch przesłanek: od tego czy wnioskodawca jest osobą całkowicie niezdolną do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych albo czy został zaliczony do I lub II grupy inwalidów lub legitymuje się znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (art. 6 cyt. ustawy) oraz czy dochód nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego.

W niniejszej sprawie skarżący spełnia pierwsze kryterium, gdyż dysponuje on orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wymagała ustalenia druga przesłanka: przesłanka dochodu. Dla ustalenia tej przesłanki należało rozważyć, czy skarżący jest osobą samotnie gospodarującą czy też jest osobą pozostającą w rodzinie, ponieważ warunkuje to przyjęcie odpowiedniego kryterium dochodowego, jak i składników tego dochodu. Zgodnie z art. 6 pkt 14 powołanej ustawy o pomocy społecznej za rodzinę uważa się osoby spokrewnione lub niespokrewnione, pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Zdaniem Sądu organy prawidłowo ustaliły, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, a więc należy go traktować jako osobę pozostającą w rodzinie. Przejawem prowadzenia wspólnego gospodarstwa jest między innymi wspólne zamieszkanie i gospodarowanie. Nie ulega wątpliwości, iż skarżący mieszka wspólnie z matką, a wszelkie koszty utrzymania zarówno mieszkania w Poznaniu jak i w S. ponosi matka skarżącego. Przesłanka wspólnego gospodarowania wyraża się m.in. w czerpaniu korzyści z tego gospodarstwa wspólnie z innymi członkami rodziny. Bez wątpienia skarżący, z uwagi na wspólne zamieszkiwanie z matką, takie korzyści czerpie, choćby nawet z racji korzystania z urządzeń technicznych i sanitarnych. Przejawem wspólnego gospodarowania jest również fakt pokrywania z dochodu matki skarżącego wszelkich wydatków związanych z osobą skarżącego. Wprawdzie skarżący wskazuje, że przebywa u matki, ale u niej nie mieszka ponieważ jest zameldowany w S. to jednakże zdaniem Sądu nie ma wpływu na ustalenia dokonane przez organ. Sąd wskazał, że fakt zameldowania pod określonym adresem nie oznacza, że pod tym adresem się faktycznie mieszka. Samo zameldowanie na pobyt stały nie wystarczy samo przez się do przyjęcia zamieszkiwania. Należy odróżnić fakt zameldowania od faktycznego zamieszkiwania.

W ocenie Sądu subiektywne odczucia skarżącego, iż nie mieszka wspólnie z matką oraz jego plany w razie uzyskania zasiłku (powrót do mieszkania w S.) nie uprawnią do przyjęcia, że skarżący zamieszkuje w S. i prowadzi osobne gospodarstwo domowe.

W tej sytuacji nie ma podstaw do przyjęcia, iż matka skarżącego i skarżący prowadzą oddzielnie gospodarstwa domowe, a więc w konsekwencji prawidłowo przy wyliczaniu kryterium dochodowego skarżącego organ uwzględnił dochód matki skarżącego. Słusznie zatem organy ustaliły, że do skarżącego zastosowanie ma kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, a więc kwota 316 zł.

W art. 8 ust. 3 powołana ustawa o pomocy społecznej stanowi, że dochód to suma miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony (...), przy czym w przypadku dochodu rodziny to suma miesięcznych dochodów wszystkich osób w rodzinie (art. 6 pkt 4), a w przypadku dochodu na osobę w rodzinie to dochód rodziny podzielony przez liczbę osób w rodzinie (art. 6 pkt 3).

Z tego względu, pomimo iż skarżący spełnia pierwszą przesłankę przyznania zasiłku stałego, ponieważ jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, to z uwagi na to, że przekracza kryterium dochodowe, zasiłek ten nie może być mu przyznany.

Sąd stwierdził, że organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy oraz dokonały analizy zebranych w sprawie dowodów zgodnie z zasadami określonymi w przepisach art. 7,77 § 1 k.p.a.

W związku z powyższym, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę.

K. T. wniósł od wyroku skargę kasacyjną, zaskarżając Wyrok w całości. Skargę kasacyjną oparł na zarzucie naruszenia przepisów prawa materialnego przez błędną ich wykładnię, a mianowicie naruszenie art. 37 § 1 ustawy z 12 marca o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) przez błędne przyjęcie, że skarżący nie spełnia ustawowych przesłanek przyznania zasiłku stałego oraz naruszenie art. 7 w związku z art. 77 i art. 80 k.p.a. przez niewyczerpujące zbadanie stanu faktycznego przedmiotowej sprawy.

Na tej podstawie wnosił o:

1.uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu,

2.zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Jednocześnie oświadczył, że wynagrodzenie należne pełnomocnikowi z tytułu pomocy prawnej świadczonej z urzędu nie zostało opłacone w całości ani w części.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2, powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej powoduje, że Sąd nie może wyprowadzać podstaw kasacyjnych, ani też domniemywać podstaw kasacyjnych.

Według art. 174 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi "Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy". Skarga kasacyjna musi spełniać wymagania materialne do których należy przytoczenie podstaw kasacyjnych oraz ich uzasadnienie.

Postawiony zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, a mianowicie naruszenia art. 37 § 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) nie został uzasadniony. W skardze nie uzasadniono i nie wyprowadzono błędnej wykładni art. 37 § 1 powołanej ustawy o pomocy społecznej. Uzasadnienie zostało ograniczone do wskazania na wadliwe ustalenie stanu faktycznego. Nie wyprowadzono jednak zarzutu niewłaściwego zastosowania art. 37 § 1 powołanej ustawy o pomocy społecznej. Postawione zarzuty naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego nie są usprawiedliwione. Postępowanie przed sądem administracyjnym regulowane jest powołaną ustawą – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Do tego postępowania nie mają zastosowania przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Nie stosując tych przepisów w postępowaniu, Sąd nie mógł tych przepisów naruszyć.

W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, na mocy art. 184 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.

Do rozpoznania wniosku o przyznanie wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu właściwy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu.