Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 885/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2016-02-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 2
journal: Dz.U. 2009 nr 40 poz 329
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania  pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach  gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jacek Pruszyński (spr.), Sędziowie sędzia SO del. do WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, Protokolant st. sekretarz sądowy Beata Świętochowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 24 lutego 2016 r. sprawy ze skargi L. K. na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...] w przedmiocie przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2014 oddala skargę.


UZASADNIENIE

Pan L. K. (dalej powoływany także jako: Skarżący) w dniu [...] maja 2014 r., złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w K. wniosek o przyznanie płatności na rok 2014, w którym ubiegał się o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) do powierzchni ONW strefa I – 0,39 ha i ONW strefa II – 13,88 ha.

Podczas przeprowadzania kontroli administracyjnej ww. wniosku o przyznanie płatności na rok 2014 wystąpiły błędy kontroli krzyżowej dotyczące przekroczenia maksymalnego kwalifikowanego obszaru (PEG) występującego na działkach ewidencyjnych nr: [...], [...], [...], położonych w województwie p., powiecie k., gminie G. przez wszystkich rolników ubiegających się o jednolitą płatność obszarową oraz wystąpiły błędy dotyczące powierzchni deklarowanej do jednolitej płatności obszarowej na działce ewidencyjnej nr [...]. Wnioski o płatności do tych samych działek, obok Skarżącego złożyli także inni rolnicy.

W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, w tym oświadczeń i wyjaśnień Skarżącego, wyjaśnień I. C. oraz zeznań świadków – E. Ś., A. Ż. i W. J., Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r., Nr [...] odmówił Skarżącemu przyznania płatności ONW na 2014 r. oraz nałożył sankcję.

Rozpatrując odwołanie od tego rozstrzygnięcia, Dyrektor P. Oddziału ARiMR w Ł. decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy odwołując się m.in. do § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2009 r., Nr 40, poz. 329 ze zm.) wskazał,

że płatność ONW przysługuje rolnikowi w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia

nr 73/2009 do położonej na obszarach ONW powierzchni działek rolnych lub ich części, będących w jego posiadaniu w dniu [...] maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynoszącej nie więcej niż 300 ha.

W ocenie Dyrektora Oddziału ARiMR w rozpatrywanej sprawie istotnym jest ustalenie, czy Skarżący posiadał w maju 2014 r. zadeklarowane we wniosku grunty rolne oraz czy rzeczywiście w tym roku gospodarował rolniczo na tych gruntach. Organ zauważył przy tym, że posiadanie występuje przy równoczesnym istnieniu dwóch elementów: elementu fizycznego władania rzeczą oraz elementu psychicznego, rozumianego jako zamiar władania rzeczą dla siebie.

Zdaniem Dyrektora Oddziału ARiMR, organ I instancji prawidłowo uznał,

że Skarżący nie użytkował jako posiadacz części gruntów rolnych zadeklarowanych na działkach rolnych położonych na działkach ewidencyjnych nr [...], [...] i [...] obręb B., gmina G., powiat k. Z zeznań A. Ż., E. Ś. i I. C. wynika, że w 2014 r. część ww. działek była w posiadaniu i użytkowaniu I. C. - zięcia strony postępowania. Podobnej treści oświadczenie złożył również sam Skarżący, wskazując że I. C. wyorał i użytkuje od 2011 r. część działek ewidencyjnych o nr [...], [...] i [...].

Organ odwoławczy podkreślił, że ustawowa przesłanka posiadania gospodarstwa nie jest powiązana z tytułem prawnym wnioskodawcy

do nieruchomości, ale ma związek z faktycznym władztwem nad gruntem rolnym,

co polega na jego rolniczym użytkowaniu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że decyzje administracyjne dotyczące przyznania bądź odmowy przyznania płatności bezpośrednich mogą być podejmowane po uprzednim ustaleniu, czy producent rolny jest czy nie jest posiadaczem gruntów rolnych zgłoszonych we wniosku, nie ma zastosowania kodeksowa fikcja prawna, dotycząca ciągłości posiadania, przy ocenie stanu posiadania gruntów rolnych w chwili składania wniosku, gdzie poza posiadaniem ustawodawca wymaga utrzymywania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej, co wyraźnie wskazuje na faktyczne, rzeczywiste posiadanie (władanie) gruntami rolnymi (m.in. wyrok NSA z 14 czerwca 2007 r., II GSK 53/07). W konsekwencji powyższego, nie może być więc uznany

za posiadacza gospodarstwa rolnego, w rozumieniu art. 7 ust. 1 przywołanej ustawy, ten kto utracił faktyczne władztwo nad gospodarstwem rolnym i związek z jego rolniczym użytkowaniem - chociażby został bezprawnie tego pozbawiony, a nowy posiadacz gruntów został uznany za posiadacza w złej wierze (wyrok NSA

z 4 czerwca 2009r., sygn. akt: II GSK 1012/08).

Tym samym, zdaniem organu odwoławczego, skoro Skarżący nie posiadał części zadeklarowanych gruntów i nie użytkował ich rolniczo, nie spełniał warunków do przyznania wnioskowanych płatności.

Odnosząc się do zarzutów odwołania, organ wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie nie doszłoby do wystąpienia nieprawidłowości, gdyby Skarżący dołożył choć odrobinę staranności i sprawdził zakres żądania wyrażony we wniosku o płatność

z posiadaniem działek rolnych. Tym bardziej, iż Skarżący, co sam oświadcza

w złożonych w sprawie pismach, doskonale był zorientowany, iż część działek nr [...], [...] i [...] znajduje się w posiadaniu i użytkowaniu I. C.

Zdaniem organu II instancji w przedmiotowej sprawie nie znajduje również zastosowania art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. zgodnie, z którym obniżek i wykluczeń, przewidzianych w rozdziałach I i II, nie stosuje się w przypadku, gdy rolnik złożył wniosek zgodny ze stanem faktycznym lub gdy może wykazać, że nieprawidłowości nie wynikają z jego winy. Wniosek nie był prawidłowy pod względem faktycznym, a Skarżący nie wykazał skutecznie w toku postępowania, iż nie ponosi winy za zadeklarowanie we wniosku nieprawidłowych danych. Ze zgromadzonego w rozpatrywanej sprawie materiału dowodowego wynika, że Skarżący doskonale zdawał sobie sprawę, iż część zadeklarowanych działek znajdują się w posiadaniu I. C.

Z powyższą decyzją nie zgodził się Skarżący i złożył skargę do Sądu. Zarzucił organowi błędy w ustaleniach faktycznych, w szczególności dotyczących posiadacza działek, wskazując że jest ich jedynym właścicielem i użytkownikiem. I. C. samowolnie użytkuje działki będące jego własnością, dlatego też nie powinien dostawać dopłat z Agencji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jest niezasadna.

W myśl postanowień § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi

z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U.

z 2009 r., Nr 40, poz. 329 ze zm.), płatność ONW przysługuje rolnikowi w rozumieniu przepisów art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009, zwanemu dalej "rolnikiem": (1) który podjął zobowiązanie, o którym mowa w: (a) art. 14 ust. 2 tiret drugie rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160 z 26.06.1999, str. 80, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 25, str. 391, z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1257/1999", albo (b) art. 37 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny

na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277

z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1698/2005"; (2) jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych w rozumieniu art. 2 pkt 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE)

nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316 z 02.12.2009, str. 65), zwanych dalej "działkami rolnymi", lub ich części, położonych na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, zwanych dalej "obszarami ONW", na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009, posiadanych w dniu [...] maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynosi co najmniej 1 ha; (3) do położonej na obszarach ONW powierzchni działek rolnych lub ich części, będących w jego posiadaniu w dniu [...] maja roku,

w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynoszącej nie więcej niż 300 ha; (4) jeżeli został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów

o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym"; (5) jeżeli są przestrzegane wymogi i normy określone w przepisach o płatnościach

w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, zgodnie z przepisami art. 50a

i art. 51 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r.

w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny

na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.).

W pierwszej kolejności należy wskazać, że z przywołanego § 2 ww. rozporządzenia wynika, że koniecznym warunkiem uzyskania przez producenta rolnego płatności ONW jest m.in. prowadzenie na działkach rolnych działalności rolniczej. Oznacza to konieczność dysponowania przez producenta rolnego gruntami oraz efektywnego korzystania z tych gruntów. Pogląd ten znajduje potwierdzenie

w orzecznictwie. WSA w Warszawie w wyroku z 25 maja 2009 r. wskazał,

że istotą płatności z tytułu ONW jest pomoc producentowi rolnemu, który faktycznie użytkuje grunty rolne, stosując zasady zwykłej dobrej praktyki rolniczej, zgodnie z potrzebą ochrony środowiska naturalnego i utrzymania terenów wiejskich, w szczególności przez zrównoważoną gospodarkę rolną. Decyduje o profilu upraw

i dokonuje swobodnie zabiegów agrotechnicznych oraz zbiera plony, a nie jedynie posiada tytuł prawny do zadeklarowanych gruntów. Sama więc możność władania gruntami rolnymi nie wystarczy, liczy się bowiem efektywne (rzeczywiste)

w sensie gospodarczym korzystanie z gruntów, czyli faktyczne ich użytkowanie

(V SA/Wa 2791/08 - wyrok dostępny w CBOSA). Z kolei NSA w wyroku z 20 marca 2008 r. stwierdził, że pomoc na wspieranie działalności rolniczej na obszarach

o niekorzystnych warunkach gospodarowania jest udzielana "producentowi rolnemu" jako osobie, która faktycznie użytkuje dane grunty rolne, a nie tylko dysponuje tytułem prawnym do zadeklarowanych gruntów. Sąd zgodził się, że sama możność władania gruntami nie wystarczy, liczy się bowiem efektywne (rzeczywiste) rolnicze wykorzystywanie gruntów znajdujących się w niekorzystnej sytuacji, z punktu widzenia gospodarowania nimi (II GSK 456/07 - wyrok dostępny w CBOSA). Na tle rozporządzenia z dnia 11 marca 2009 r. NSA potwierdził, że płatności przysługują producentowi rolnemu, który faktycznie użytkuje rolniczo odpowiedni areał zadeklarowanych działek rolnych (wyrok z 28 września 2010 r. II GSK 798/09, LEX nr 746237). Wnioskodawca nie musi natomiast wykazywać, że przysługuje mu prawo do gruntu. Tak bowiem, jak posiadanie przez producenta rolnego tytułu prawnego

do gruntu rolnego zgłoszonego we wniosku nie przesądza jeszcze

o przyznaniu płatności obszarowych z tego tytułu, tak i niedysponowanie stosownym tytułem prawnym do nieruchomości nie może automatycznie wyłączać rolnika

z systemu pomocy (por. wyrok NSA z 11 stycznia 2007 r., sygn. II GSK 258/06, dostępny w CBOSA). Uprawnionym do płatności jest bowiem także posiadacz samoistny i zależny bez tytułu prawnego (por. Komentarz do art. 7 ustawy z dnia

26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U.08.170.1051), [w:] J. Bieluk, D. Łobos-Kotowska, Ustawa o płatnościach

w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Komentarz, Oficyna, 2008).

Sąd orzekający w tej sprawie zaprezentowane wyżej poglądy w pełni podziela.

W kontrolowanej sprawie organy prawidłowo ustaliły, że Skarżący nie użytkował na dzień [...] maja 2014 r. zadeklarowanych we wniosku części działek o nr [...], [...] i [...] (obręb B., gmina G., powiat k.). Działki te były w posiadaniu innego producenta rolnego – I. C.. Potwierdzają to zeznania A. Ż., E. Ś. i I. C., a także wyjaśnienia samego Skarżącego.

W świetle przedstawionych okoliczności zasadnie stwierdzono, że w sytuacji, gdy Skarżący nie użytkował w 2014 r. części działek rolnych, które zgłosił

do płatności ONW, doszło do zawyżenia deklarowanej powierzchni. Ponieważ różnica pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną, a powierzchnią stwierdzoną przekraczała 50% Skarżącemu nie przyznano płatności i nałożono sankcje.

Zasady procedowania w sprawach dotyczących przyznania pomocy m.in.

w postaci płatności ONW zostały w istotny sposób zmodyfikowane stosunku do reguł przewidzianych w Kpa, czyli w jurysdykcyjnym postępowaniu administracyjnym. Zgodnie z art. 21 ust. 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 173 ze zm.)

w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się. Natomiast w myśl postanowień art. 21 ust. 3 ustawy strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie

z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu – co należy podkreślić - spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że organ w sposób wyczerpujący rozpatrzył cały zgromadzony materiał dowodowy. Poddał ocenie wniosek Skarżącego o przyznanie płatności oraz pozostałe dowody zgromadzone w toku postępowania. Organ odniósł się również do zarzutów przedstawionych przez Skarżącego. Ocena zebranych dowodów jest przekonująca, zgodna z wymogami wiedzy, logiki i doświadczenia życiowego. Sposób prowadzenia postępowania

w sprawie w pełni odpowiada wymogom zasady budzenia zaufania do organów Państwa. Organy wyjaśniły w szczególności, że przesłanka posiadania gospodarstwa nie jest powiązana z tytułem prawnym do nieruchomości, ale

ma związek z faktycznym władztwem nad gruntem rolnym, co polega na jego rolniczym użytkowaniu. Skarżący skutecznie nie podważył ustaleń dokonanych

w sprawie.

Prawidłowo stwierdzono też, że w przedmiotowej sprawie nie znajduje zastosowania art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316 z 02.12.2009 r., str. 65 ze zm.). Zgodnie z jego treścią zmniejszeń i wykluczeń, przewidzianych w rozdziałach I i II rozporządzenia, nie stosuje się w przypadku gdy rolnik złożył wniosek zgodny ze stanem faktycznym lub gdy może wykazać,

że nieprawidłowości nie wynikają z jego winy (ust. 1). Ponadto zmniejszeń

i wykluczeń przewidzianych w rozdziałach I i II nie stosuje się w odniesieniu do tych części wniosku o przyznanie pomocy, co do których rolnik informował właściwy organ na piśmie, że wniosek o przyznanie pomocy jest nieprawidłowy lub zdezaktualizował się od czasu złożenia, pod warunkiem że rolnik nie został powiadomiony o zamiarze właściwego organu przeprowadzenia kontroli na miejscu, oraz że organ ten nie poinformował rolnika o jakichkolwiek nieprawidłowościach we wniosku (ust. 2).

Wniosek złożony przez Skrzącego nie był prawidłowy pod względem faktycznym, a ponadto Skarżący nie wykazał skutecznie, że nie ponosi winy

za zadeklarowanie nieprawidłowych danych. Ze zgromadzonych w aktach sprawy dowodów wynika, że miał świadomość, że sporne działki rolne znajdowały się

w posiadaniu innego podmiotu. Jak wyjaśnił organ, w podobnym stanie faktycznym Skarżącemu odmówiono przyznania płatności na lata 2011, 2012 i 2013. Pomimo tego ponownie zadeklarował on sporne działki do płatności.

Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.