Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2235/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-03-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 88  ust. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 9
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145  par. 1  pkt 1  lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Kołtun - Kulik Sędziowie WSA Agnieszka Jędrzejewska – Jaroszewicz WSA Anna Wesołowska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2016 r. sprawy ze skargi M. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy pieniężnej na usamodzielnienie oraz pomocy na zagospodarowanie uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Starosty [...] z dnia [...] nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października 2015 r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 roku, poz. 267 ze zm., dalej k.p.a.) oraz art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 roku o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2001 roku Nr 79, poz. 856 z późn. zm.) w związku z art. 88 ust. 1-7, art. 89 ust. 7 pkt 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej ( Dz. U. z 2015r, poz. 163 z późn. zm., dalej u.p.s.) oraz § 7 ust. 1 i 2, § 8 ust. 1-4 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 sierpnia 2012 roku (Dz. z 23 sierpnia 2012 roku, poz. 954, dalej :"rozporządzenie wykonawcze") w sprawie udzielania pomocy na usamodzielnienie, kontynuowanie nauki oraz zagospodarowanie po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez M. F. (Skarżąca) od decyzji Starosty [...] (Starosta) z dnia [...] września 2015 r., o odmowie przyznania pomocy pieniężnej na usamodzielnienie się oraz pomocy na zagospodarowanie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...]. (SKO) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Decyzja organu drugiej instancji wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym :

Skarżąca wnioskami z dnia [...] sierpnia 2015 roku zwróciła się do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w [...] o przyznanie pomocy na usamodzielnienie się oraz o przyznanie pomocy rzeczowej na usamodzielnienie.

Decyzją z dnia [...] września 2015 r. Starosta odmówił przyznania pomocy na usamodzielnienie się wyjaśniając, że Skarżąca usamodzielniła się i opuściła placówkę opiekuńczo-wychowawczą w dniu [...].09.2010 r. Indywidualny Plan Pomocy Usamodzielniającego się Wychowanka został sporządzony w dniu [...] września 2010 r., a zatem kwestie procesu usamodzielnienia u.p.s. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2011 roku. Indywidualny Plan Pomocy Usamodzielniającego się Wychowanka został złożony po terminie wyznaczonym przez ustawodawcę.

Organ wyjaśnił następnie, że Skarżąca ubiegała się już o przyznanie pomocy na usamodzielnienie po opuszczeniu placówki i na mocy decyzji z dnia [...].04.2011 roku odmówiono przyznania ww. świadczenia, a powodem odmowy jego przyznania był fakt porzucenia przez Skarżącą nauki w II klasie Gimnazjum w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym w [...]. i nie podjęcie zatrudnienia. Jak wynika z dokumentacji zgromadzonej w Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie w [...]. oraz przeprowadzonego w dniu [...] września 2015 roku rozeznania sytuacji życiowej Skarżącej, po opuszczeniu placówki zamieszkała ona w [...] wraz z konkubentem i dziećmi do 2014 roku. Obecnie zamieszkuje w [...]., prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, dwoje starszych dzieci przebywa w rodzinie zastępczej, dwoje młodszych Pogotowiu Rodzinnym w [...]. Skarżąca nie utrzymuje kontaktu z opiekunem usamodzielnienia, od czasu opuszczenia placówki opiekuńczo- wychowawczej nie podjęła nauki, posiadając jedynie wykształcenie podstawowe i I klasę gimnazjum, nie planuje kontynuowania nauki, a zatem nadal nie posiada wykształcenia umożliwiającego podjęcie zatrudnienia. Ponadto Skarżąca nie złożyła Modyfikacji Programu Usamodzielnienia.

W świetle powyższego organ pierwszej instancji uznał, iż od czasu usamodzielnienia i opuszczenia przez Panią M. F. placówki opiekuńczo-wychowawczej nie zaszły żadne zmiany, które mogą być przesłanką zmiany decyzji z dnia [...] kwietnia 2011 r.

Skarżąca wniosła odwołanie od powyższej decyzji odwołanie podnosząc, że zarzut organu I instancji co do zaprzestania kontynuowania nauki jest "głupotą", bowiem nie mogła kontynuować nauki ze względu na urodzenie syna w 2011 roku i córki w 2012 roku, tym bardziej, że obowiązek uczęszczania do szkoły w Państwie Polskim jest obowiązkowy do 18 roku życia. Skarżąca wskazała ponadto, że przez głupotę swojego partnera straciła najprawdopodobniej dzieci, podupadła na zdrowiu i posiada całkowitą niezdolność do pracy (renta socjalna), lecz chce zacząć nowe życie.

Opisaną na wstępie decyzją SKO utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. SKO podzieliło w pełni ustalenia faktyczne poczynione przez organ pierwszej instancji i wskazało dodatkowo, że Skarżąca została umieszczona na na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...]. (sygn. akt. [...]) z dnia [...] sierpnia 2003 roku w Powiatowym Zespole Placówek Opiekuńczo- Wychowawczych w [...]. i przebywała tam w okresie od [...].08.2003 roku do [...].08.2007 roku po czym została skierowana do Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego w [...]., z którego oddaliła się samowolnie po dwóch dniach. W dniu [...] sierpnia 2006 roku ww. trafiła do Pogotowia Opiekuńczego Nr [...] w [...]. i tego samego dnia z niego się samowolnie oddaliła. W dniu [...].06.2007 roku nastąpiło skreślenie z listy wychowanków M.O.W. z powodu długotrwałej ucieczki, od [...].10.2007r. do [...].09.2009r. ww. przebywała w placówce opiekuńczo - wychowawczej w [...]. typu interwencyjnego, zaś w okresie od [...].09.2009r. do [...].09.2010 r. w placówce opiekuńczo-wychowawczej w [...]. typu socjalizacyjnego; podczas pobytu w placówce wychowawczej wielokrotnie z niej się samowolnie oddalała.

Z akt sprawy wynika ponadto, że Skarżąca porzuciła naukę, umożliwiającą jej przygotowanie zawodowe w II klasie Gimnazjum w Specjalnym Ośrodku [...]/.koIno- Wychowawczym w [...]., kończąc edukację na szkole podstawowej i I klasie fiiiunazjum. W Indywidualnym Programie Usamodzielnienia ww. deklarowała, iż będzie się liczyć, celem ukończenia gimnazjum i szkoły zawodowej, a po jej ukończeniu w związku ze złożonym wnioskiem o przydział mieszkania socjalnego, zamieszka w gminie [...] I wystąpi o pomoc na usamodzielnienie i wyposażenie przydzielonego mieszkania. W związku z tym, że Skarżąca nie zrealizowała deklaracji zawartych W Indywidualnym Programie Usamodzielnienia w zakresie edukacji, niepodjęcia zatrudnienia i zmiany miejsca zamieszkania na mocy decyzji z dnia [...].04.2011 roku odmówiono jej przyznania pomocy.

W ocenie SKO zaskarżona decyzja o odmowie przyznania Skarżącej pomocy pieniężnej na usamodzielnienie oraz pomocy na zagospodarowanie nie narusza przepisów u.p.s. oraz rozporządzenia wykonawczego do tej ustawy, które w sposób jasny i konkretny określają warunki jakie muszą być spełnione aby taka pomoc mogła być przyznana, a w przypadku ich niespełnienia, jak w przedmiotowej sprawie, nie ma podstaw prawnych do przyznania takiej pomocy.

Skarżąca wniosła na powyższą decyzję skargę do tutejszego sądu wnosząc o jej uchylenie. Wskazała, że jest ona krzywdząca a poczynione w niej ustalenia mijają się z prawdą. Podkreśliła, że na opiekuna usamodzielnienia wyznaczony został jej konkubent i ojciec jej dzieci, który od lutego 2013 r. przebywa w zakładzie karnym.

SKO w odpowiedzi na skargę wniosło o jej uchylenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje :

Skarga jest uzasadniona, zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo, to jest przepisy art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia ich wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Na wstępie wskazać należy że sąd podziela stanowisko wyrażone przez organy obu instancji, zgodnie z którym wniosek Skarżącej o przyznanie pomocy na usamodzielnienie i pomocy na zagospodarowanie podlega rozpoznaniu w trybie przepisów u.p.s. oraz wydanego na jej podstawie rozporządzenia wykonawczego.

Z uzasadnienia decyzji organów obu instancji wynika, że przyczyną odmowy przyznania Skarżącej pomocy na usamodzielnienie się był fakt nie podjęcia przez nią nauki, to jest nie zrealizowanie deklaracji zawartych w planie usamodzielnienia, nie utrzymywanie kontaktów z opiekunem usamodzielnienia oraz nie złożenie zmodyfikowanego planu usamodzielnienia.

Na wstępie wskazać należy, że stosownie do art. 88 ust. 1 u.p.s. osoba pełnoletnia opuszczająca dom pomocy społecznej dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie, dom dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży oraz schronisko dla nieletnich, zakład poprawczy, specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy, specjalny ośrodek wychowawczy, młodzieżowy ośrodek socjoterapii zapewniający całodobową opiekę i młodzieżowy ośrodek wychowawczy, zwana dalej "osobą usamodzielnianą", zostaje objęta pomocą mającą na celu jej życiowe usamodzielnienie i integrację ze środowiskiem przez pracę socjalną, a także pomocą: pieniężną na usamodzielnienie (1); pieniężną na kontynuowanie nauki (2); w uzyskaniu odpowiednich warunków mieszkaniowych, w tym w mieszkaniu chronionym (3); w uzyskaniu zatrudnienia (4); na zagospodarowanie - w formie rzeczowej (5).

Przywołany przez organy przepis art. 88 ust. 7 u.p.s. dotyczy sytuacji w których wydawana jest decyzja o odmowie przyznania pomocy pieniężnej na usamodzielnienie się i na kontynuowanie nauki.

W realiach niniejszej sprawy niesporne jest, że Skarżąca nie występowała o przyznanie pomocy na kontynuowanie nauki, ale wystąpiła o przyznanie pomocy pieniężnej na usamodzielnienie oraz pomocy rzeczowej na zagospodarowanie. Przepis art. 88 ust. 7 u.p.s. mógł być natomiast podstawą wyłącznie do odmowy przyznania pomocy na usamodzielnienie się, nie zaś dla odmowy przyznania pomocy rzeczowej na zagospodarowanie (por. wyrok NSA z dnia 28 marca 2007 r. I OSK 965/06).

Sąd rozpoznający sprawę wskazuje następnie, że stosownie do treści art. 89 ust. 7 pkt 3 u.p.s. przyznanie pomocy pieniężnej na usamodzielnienie i pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki można odmówić, gdy osoba usamodzielniana porzuci naukę umożliwiającą jej przygotowanie zawodowe i nie podejmie zatrudnienia.

Brzmienie powyższego przepisu wskazuje, że porzucenie nauki i nie podjęcie zatrudnienia może być uznane za okoliczność uzasadniającą odmowę przyznania pomocy pieniężnej na usamodzielnienie się. Jednak wystąpienie tej okoliczności nie obliguje jeszcze organu do wydania decyzji odmownej. Oznacza to, że jeżeli osoba występująca o przyznanie pomocy na usamodzielnienie się porzuci naukę i nie podejmie zatrudnienia, organ musi rozważyć, czy w danym stanie faktycznym rzeczywiście uzasadnione jest wydanie decyzji odmownej. W szczególności organ rozważyć musi, czy osoba wnioskująca o przyznanie pomocy mogła kontynuować naukę jak również, czy z uwagi na okoliczności związane z jej sytuacją osobistą (rodzinną czy też zdrowotną) była zdolna do podjęcia zatrudnienia.

Okolicznością niesporną jest fakt nie podjęcia przez Skarżącą ani nauki ani zatrudnienia. Skarżąca nie kwestionuje również, że zaprzestała utrzymywania kontaktów z opiekunem usamodzielnienia.

W ocenie sądu rozpoznającego sprawę organy obu instancji dokonując oceny spełnienia przez Skarżącą wymagań pozwalających na przyznanie jej pomocy pieniężnej na usamodzielnienie się pominęły istotne okoliczności faktyczne.

Odnosząc się do kwestii utrzymywania kontaktów z opiekunem usamodzielnienia Skarżąca wskazała, że wyznaczony na niego został A. D., jej konkubent i ojciec jej dzieci, Pan A. D., który w lutym 2013 r. osadzony został w zakładzie karnym. Powyższa okoliczność ma w ocenie sądu znaczenie przy ocenie możliwości utrzymywania kontaktów z opiekunem usamodzielnienia.

Podnosząc fakt niepodjęcia przez Skarżącą ani nauki ani zatrudnienia organy pomięły również okoliczność, że Skarżąca na podstawie orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] grudnia 2014 r. uznana została za całkowicie niezdolną do pracy. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że naruszenie sprawności organizmu Skarżącej ma charakter przewlekły a przekwalifikowanie zawodowe nie jest możliwe.

W dniu [...] listopada 2014 r. wydane zostało w stosunku do Skarżącej orzeczenie o zaliczeniu jej do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności (symbol przyczyny niepełnosprawności [...]). Z orzeczenia z [...] listopada 2014 r. wynika, że niepełnosprawność istnieje u Skarżącej od [...] lutego 2001 r., przy czym ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...]października 2014 r.

W ocenie sądu fakt umieszczenia opiekuna usamodzielnienie w zakładzie karnym, urodzenia dwójki dzieci, stwierdzenie umiarkowanej niepełnosprawności oraz niezdolności do pracy i przyznanie w związku z tym renty to okoliczności, które winny być wzięte pod uwagę przy wydawaniu decyzji co do przyznania pomocy na usamodzielnienie się i pomocy na zagospodarowanie.

Jednocześnie, w realiach tej konkretnej sprawy, fakt nie złożenia przez Skarżącą modyfikacji planu usamodzielnienia nie może być uznany za podstawę do odmowy przyznania pomocy na usamodzielnienie. Uwzględniając stan zdrowia Skarżącej i jej niepełnosprawność, organy administracji winny realizując obowiązek wynikający z art. 9 k.p.a. poinformować Skarżącą o konieczności złożenia zmodyfikowanego planu usamodzielnienia.

Końcowo sąd rozpoznający sprawę wskazuje, że w pełni podziela pogląd wyrażony w cytowanym wyżej wyroku NSA, zgodnie z którym u.p.s. wprost nie stanowi, kiedy ostatecznie dochodzi do życiowego usamodzielnienia danej osoby i integracji ze środowiskiem, lecz w każdym razie stanowi, że - właśnie poprzez ustalenie pięciu odrębnych form pomocy innych niż praca socjalna - usamodzielnienie ma różne aspekty i następuje pod wieloma względami, z których wszystkie są równie ważne i z których żadnego nie można pominąć. Z orzeczenia tego wynika także, że nawet założenie rodziny czy też upływ kilku lat od daty opuszczenia placówki wychowawczej czy rodziny zastępczej nie stanowi sam przez się podstawy do odmowy udzielenia pomocy.

Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni ocenę prawną zawartą w uzasadnieniu niniejszego wyroku, poinformuje Skarżącą o konieczności złożenia zmodyfikowanego planu usamodzielnienia się oraz ponownie dokonana oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego celem ustalenia, czy istnieją podstawy do przyznania Skarżącej wnioskowanej przez nią pomocy.

Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art., 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.