Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2306/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-04-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 123; art. 83 ust. 4; art. 28 ust. 2 i 3 oraz 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 15
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Sędzia WSA - Irena Jakubiec – Kudiura (spr.), Sędzia WSA - Barbara Mleczko – Jabłońska, Protokolant - ref. staż. Justyna Gadzialska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1. uchyla zaskarżoną decyzję w części dotyczącej kosztów egzekucyjnych, 2. w pozostałej części oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działając w imieniu Zakładu, uchylił decyzję ZUS z dnia [...].12.2012 r. nr [...] w całości i na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz.1585 ze zm. dalej: ustawa o s.u.s., ustawa) odmówił W. K. umorzenia należności z tytułu składek oraz kosztów egzekucyjnych wynikających z decyzji z dnia [...].03.2010 r. nr [...] w łącznej kwocie głównej 79206,76 zł w tym:

- nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za okres od 02/2006 r. do 01/2010 r. w kwocie 60.054,66 zł oraz odsetek za zwłokę na dzień 11.03.2010 r. 15964 zł,

- nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 02/2006 r. i od 04.2006 r. do 01.2010 r. w kwocie w kwocie 15.816,35 z oraz odsetek za zwłokę na dzień 11.03.2010r. w kwocie 4202 zł,

- nieopłaconych składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 06/2006 r. do 04.2007, 06.2007r., od 08.2007r. do 04.2008r., 06.2008r. oraz od 08.2008 r. do 01.2010 r. w kwocie 3.335,75 zł,

- odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 11.03.2010 r. w kwocie 21.286,00 zł,

- kosztów egzekucyjnych w kwocie 2162,90,60 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ orzekający wskazał, że:

Wnioskiem z dnia 04.10.2012 r. (znajdującym się tak jak i cała dokumentacja sprawy w aktach administracyjnych dołączonych do akt V SA/Wa 2305/13) W. K. zwrócił się Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z prośbą o umorzenie całości zadłużenia wraz z kosztami egzekucyjnymi. Wniosek uzasadnił trudną sytuacją finansową, wskazał iż spłaca kredyt we frankach szwajcarskich. Podkreślił, że żona J. K. prowadzi przychodnię weterynaryjną lecz nie posiada w niej sprzętu, który zapewniłby dużą ilość pacjentów i większe zarobki. Oświadczył także, iż wszelka dokumentacja obrazująca sytuację materialną została już wcześniej załączona.

Pismem z dnia 12.10.2012 r. Zakład poinformował wnioskodawcę o możliwości udziału w toczącym się postępowaniu zgodnie z art. 10 kpa, jednocześnie wskazując ustawowe przesłanki umarzania należności z tytułu składek.

W dniu [...].12.2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję znak [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek figurujących na koncie wnioskodawcy.

W dniu [...].12.2012 r. Dyrektor [...] Oddziału ZUS w [...] postanowieniem znak [...] odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych powstałych w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego (należy uzupełnić akta o w.w. dokument).

Pismem z dnia 09.01.2013r. strona zwróciła się o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności z tytułu składek. Wniosek uzasadniła tym, iż nie posiada środków finansowych na regulowanie bieżących płatności oraz na zakup butów zimowych dla córek. Oświadczyła, iż nie ma możliwości spłaty powstałych zaległości. Wskazała, iż w spłacie kredytu oraz finansowaniu wyżywienia i zakupu odzieży pomaga jej rodzina i przyjaciele, gdyż raty kredytu pochłaniają wszelkie środki finansowe. Wyjaśniła również, że jedna z jej córek opuściła dom z powodu panujących w nim trudnych warunków materialnych. Stwierdziła, iż opłacanie składek ZUS uniemożliwiłoby jej spłatę rat kredytu, co doprowadziłoby rodzinę do bezdomności.

Organ orzekający wniosek strony z dnia 09.01.2013 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia potraktował również jako zażalenie na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału ZUS w [...] z dnia [...].12.2012 r. o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych i przekazał przy piśmie z 22 stycznia 2013 r. do Dyrektora Izby Skarbowej w [...] celem rozpatrzenia.

Postanowieniem z dnia [...].04.2013 r. znak [...] Dyrektor Izby Skarbowej w [...] uchylił w całości zaskarżone postanowienie i umorzył postępowanie w sprawie. W uzasadnieniu ww. postanowienia Dyrektor Izby Skarbowej w [...] stwierdził, iż koszty egzekucyjne, których dotyczyło uchylone postanowienie wynikają z decyzji Zakładu z dnia [...].03.2010 r. znak [...] o przeniesieniu na wnioskodawcę odpowiedzialności za zobowiązania Lecznicy Weterynaryjnej [...] J. K., W. K. Sp. j. i są należnościami z tytułu składek, dlatego kwestia ich umorzenia, bądź odmowy umorzenia powinna być rozstrzygnięta w drodze decyzji Zakładu.

Z uwagi na powyższe Zakład stosując się do zaleceń Dyrektora Izby Skarbowej w [...] niniejszą decyzją uchylił w całości decyzję z dnia [...].12.2012 r. znak [...] i w tym zakresie orzekł co do istoty sprawy uwzględniając koszty egzekucyjne w zakresie opłaty manipulacyjnej w kwocie 59 zł. Dalej organ orzekający wyjaśnił, że decyzją z dnia [...].03.2010 r. nr [...] została przeniesiona na wnioskodawcę odpowiedzialność za zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych figurujących na koncie Lecznicy Weterynaryjnej [...] J. K., W. K. Sp. j. Jako były wspólnik ww. Spółki za jej zobowiązania wnioskodawczyni odpowiada solidarnie z żoną J. K..

Odnosząc się do różnicy pomiędzy wysokością składek i kosztów egzekucyjnych wynikających z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności, a wynikających z niniejszej decyzji, organ orzekający wyjaśnił, że część kosztów egzekucyjnych nie była na dzień wydania decyzji należna, natomiast kwota zadłużenia z tytułu składek zmniejszyła się na skutek złożenia przez stronę korekty dokumentu ZUS DRA za styczeń 2010 r. oraz na skutek dokonania wpłaty własnej, co powoduje zmniejszenie zadłużenia należności głównej na ubezpieczenia społeczne w kwocie 55,35 zł.

Opisując sytuację rodzinną i majątkową dłużnika organ wyjaśnił, że z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej wynika, że zobowiązany prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz dwiema córkami. Posiada z żoną rozdzielność majątkową. Zamieszkuje z rodziną w domu w [...].

Organ wskazał, że dłużnik nigdzie nie pracuje, nie jest też zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Dłużnik oświadczył, że pomaga mu rodzina, zaś źródłem utrzymania rodziny są dochody uzyskiwane przez żonę J. K..

W 2008 r. osiągnęła ona dochód z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości ok. 4.500,00 zł, dochód z tytułu działalności wykonywanej osobiście, o której mowa w art. 13 ustawy z dnia 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361) w wysokości ok. 1.453,00 zł oraz dochód z tytułu praw autorskich i innych praw, o których mowa w art. 18 ww. ustawy w wysokości ok. 1.105,00 zł. Ponadto w 2011 r. uzyskała dochód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości ok. 1.422,00 zł. W ww. oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej wskazała, iż osiąga dochód z tytułu wykonywania umów o dzieło w wysokości ok. 120 zł miesięcznie. Według oświadczenia strony ponosi on wydatki na leczenie w kwocie około 50 zł miesięcznie. Pozostałe wydatki ponosi żona.

Zobowiązany posiada wraz z żoną następujące zobowiązania: wobec [...] Sp. z o. o. Sp. k. w wysokości ok. 215,00 zł, wobec [...] S. A. w wysokości ok. 130,00 zł, wobec Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji w [...] S. A. w wysokości ok. 200,00 zł, wobec [...] Sp. z o. o. w wysokości ok. 220,00 zł, wobec [...] S. A. w wysokości ok. 680,00 zł, wobec [...] S. A. w wysokości ok. 270,00 zł, wobec Banku [...] S. A. w wysokości ok. 50,00 zł, wobec Urzędu Dzielnicy [...] w wysokości ok. 1.650,00 zł. Ponadto żona spłaca kredyt konsumencki w kwocie ok. 30.000,00 zł oraz kredyt hipoteczny zaciągnięty we frankach szwajcarskich, którego aktualna wysokość nie została wskazana. Jak wynika z umowy restrukturyzacyjnej nr 41/2010 zawartej pomiędzy żoną wnioskodawcy a Bankiem [...] S. A. wysokość ww. kredytu na dzień 11.02.2010 r. wynosiła ok. 260.330,00 CHF, co stanowiło równowartość 735.700,00 zł. Ponadto dokonuje ona sukcesywnych spłat należności z tytułu zaległych opłat wobec różnych instytucji, np. Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji w [...] S. A., [...] S. A. itp. Wnioskodawca w drodze egzekucji komorniczej, płaci alimenty na rzecz jednej z córek w wysokości 200 zł.

Nie posiada żadnej nieruchomości jak również ruchomości natomiast jego żona posiada nieruchomość gruntową o powierzchni 201 m2, położoną w [...] przy ul. [...], na której Sąd Rejonowy dla [...] w [...][...] Wydział Ksiąg Wieczystych dokonał zabezpieczenia spłaty zadłużenia na rzecz Zakładu na kwotę 104.054,96 zł. Ww. nieruchomość zakupiła za kwotę 520.000,00 zł, zaciągając na ten cel kredyt hipoteczny w Banku [...] S. A.

Następnie ZUS wyjaśnił, że w myśl art. 28 ustawy o s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności lub w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku całkowitej nieściągalności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej biorąc przy tym pod uwagę stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Po przytoczeniu treści art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s., wymieniającego przypadki całkowitej nieściągalności organ orzekający stwierdził, że materiał dowodowy podlega ocenie pod kątem spełnienia każdej z przesłanek wymienionych w tym przepisie, w związku z czym ustalił, że wnioskodawca nie prowadzi działalności gospodarczej, jednak Naczelnik Urzędu Skarbowego jak również Komornik Sądowy nie stwierdzili po jego stronie braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Wysokość nieopłaconych składek znacznie przekracza kwotę kosztów upomnienia, a ponadto nie jest oczywiste, że w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zakład stwierdził, że wobec powyższych ustaleń w rozpoznanej sprawie żadna z przesłanek art.28 ust.3 ustawy o s.u.s. nie jest spełniona, wobec czego nie zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek. Zakład wyjaśnił, że dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w ww. przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia, nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie jedynie możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

Podkreślił również, że Zakład podjął działania w celu zebrania materiału dowodowego i dokonania wnikliwej oceny stanu faktycznego. Pismem z dnia 22.01.2013 r. poinformował stronę o możliwości uzupełnienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy poprzez dostarczenie dodatkowych dokumentów mających wpływ na rozstrzygnięcie. W odpowiedzi na ww. pismo zobowiązana dostarczyła jedynie wezwanie do zapłaty [...] S.A. z dnia 28.01.2013 r.

W odpowiedzi na skargę organ orzekający wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem.

W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie tego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego (ewentualnie stwierdzenia jego wydania z naruszeniem prawa,v.art.145 § 1 p.p.s.a.). Zgodnie z art.134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie jest związany zarzutami skargi.

Sąd rozpoznając skargę korzysta ze wszystkich dowodów zebranych w toku postępowania administracyjnego, gdyż rozpoznaje sprawę na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.).

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji, w granicach kompetencji przysługujących na podstawie ww. ustaw sądowi administracyjnemu, Sąd stwierdził, że decyzja w części dotyczącej kosztów egzekucyjnych wydana została z naruszeniem prawa uzasadniającym jej uchylenie w tej części, natomiast w pozostałej części nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do decyzji w części, w której została ona uchylona Sąd wyjaśnia, że stosownie do 123 ustawy o s.u.s. w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. W myśl art.83 ust.4 ustawy o s.u.s. od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji określone w k.p.a. W rozpoznanej sprawie decyzja wydana przez Zakład jako organ I instancji nie obejmowała zadłużenia z tytułu kosztów egzekucyjnych, nie może więc być przedmiotem rozstrzygnięcia w wyniku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, byłoby to bowiem naruszenie określonej w art.15 k.p.a. zasady dwuinstancyjnego postępowania.

Dlatego Sąd uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej kosztów egzekucyjnych.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w pozostałej części należy stwierdzić, na co prawidłowo powołał się organ orzekający, że zasadą ustaloną w art. 28 ust.2 ustawy jest, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem postanowień ust. 3a.

Sytuacje całkowitej nieściągalności zostały wyliczone w art.28 ust. 3 ustawy. Wyliczenie zawarte w przepisie art. 28 ust. 3 ustawy jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2 i 3 zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

ZUS orzekając w sprawie prawidłowo ustalił, że żadna z przesłanek tego artykułu nie została spełniona, bowiem jakkolwiek dłużnik wskazał, że nie posiada majątku to okoliczność ta nie została stwierdzona przez żaden organ egzekucyjny, nadto dłużnik płaci alimenty na rzecz córki, pokrywa też (niewielki wprawdzie) koszt leków. Wysokość nieopłaconych składek znacznie przekracza kwotę kosztów upomnienia, a ponadto nie jest oczywiste, że w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Dlatego brak było podstaw do umorzenia zadłużenia.

Przedmiotem oceny w tym postępowaniu nie były należności skarżącego w zakresie, w którym byłby jednocześnie ubezpieczonym i płatnikiem składek, dlatego nie było podstaw do rozważania możliwości umorzenia zadłużenia na podstawie art.28 ust.3a ustawy o s.u.s.

Sąd nie stwierdził również, aby w sprawie doszło do naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, w stopniu który mógłby mieć wpływ na wynik sprawy. Zakład umożliwił wnioskodawcy czynny udział w postępowaniu, w szczególności możliwość składania istotnych dla sprawy dowodów, wzywając go pismem z dnia 12 października 2012r. do złożenia dokumentów i informacji wykazujących, że jego sytuacja rodzinna i stan majątkowy uzasadniają możliwość umorzenia zadłużenia. Decyzje zostały wydane w oparciu o stan faktyczny sprawy prawidłowo ustalony na podstawie złożonych przez zobowiązanego dokumentów oraz oświadczenia o stanie rodzinnym i o sytuacji materialnej.

W związku z powyższym Sąd na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej kosztów egzekucyjnych, natomiast w pozostałej części na podstawie art.151 p.p.s.a. oddalił skargę.