Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 897/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-07-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 31zo ust. 2, art. 31zq ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
article: art. 7, art. 9, art. 10 § 1, art. 79a § 1, art. 180
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Asesor WSA Piotr Ławrynowicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 lipca 2021 r. sprawy ze skargi B. N. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z dnia [...] października 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 roku uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z dnia [...] sierpnia 2020 r., nr [...]


UZASADNIENIE

Sygn. akt III SA/Po [...]

Uzasadnienie

B. N. pismem z [...] listopada 2020 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę (zatyt. błędnie "wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy") na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] (z up. Prezesa ZUS) z [...] października 2020 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję ZUS [...] z [...] sierpnia 2020 r. nr [...] odmawiającą jej prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za kwiecień 2020 r.

Zaskarżoną decyzję wydano w następującym stanie sprawy.

B. N. [...] maja 2020 r. zwróciła się do ZUS z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za kwiecień 2020 r.

Ww. decyzją z [...] sierpnia 2020 r. (nr jak wyżej) ZUS [...] na podstawie art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm. - dalej: ustawa COVID-19) w związku z art. 83 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2020r., poz. 266 ze zm. - dalej: usus) odmówił B. N. prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za kwiecień 2020 r.

W uzasadnieniu decyzji ZUS powołał przepisy art. 31zo ust. 2 i 4 oraz art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19 podkreślając, że warunkiem zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych za marzec - maj 2020r. do [...] czerwca 2020r., chyba, że płatnik zwolniony jest z obowiązku ich składania. Nadto organ przywołał zasady zwolnienia z comiesięcznego obowiązku składania dokumentacji rozliczeniowej dotyczące osób prowadzących pozarolniczą działalność opłacających składki wyłącznie za siebie określone w art. 47 ust. 2a i 2g usus. Następnie stwierdził, że z danych zaewidencjonowanych w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS wynika, że wnioskodawczyni do [...] marca 2020 r. nie złożyła deklaracji ZUS DRA cz. II z podanym: dochodem, przychodem, formą opodatkowania za 2019 r. z prowadzonej działalności gospodarczej i obliczoną nową podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne obowiązującą od lutego 2020 r., a także nie złożyła deklaracji rozliczeniowych ZUS DRA od lutego 2020 r. W związku z tym nie przysługuje jej prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie za kwiecień 2020 r.

B. N. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosząc, iż w systemie informatycznym ZUS znajdują się błędne lub niepełne dane dotyczące złożenia przez nią dokumentów ZUS DRA i ZUS cz. II z podanym dochodem i obliczoną nową podstawą wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne. Wyjaśniła, że dokumenty te złożyła [...] lutego 2020 r. i zostały potwierdzone przez system ZUS jako prawidłowe (w załączeniu). Jednocześnie wskazała, że nie ma obowiązku złożenia deklaracji rozliczeniowych za marzec-maj 2020 r. zgodnie z art. 47 ust. 2a i 2a usus, bowiem jest osobą prowadzącą działalność jednoosobową i płacącą składki wyłącznie za siebie. Zaznaczyła przy tym, że jeżeli miałaby składać deklaracje rozliczeniowe za ten okres to nie otrzymała z ZUS takiej informacji w terminie, w którym mogłaby podjąć działanie w celu usunięcia braków.

ZUS [...] decyzją z [...] października 2020 r. utrzymując w mocy ww. decyzję z [...] sierpnia 2020 r. powołał przepisy art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej: Kpa) oraz art. 31zq ust. 3 i 8 ustawy COVID-19. Wskazał również, że zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2019 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2019 r. poz. 2550 ze zm.) płatnik, który od [...] stycznia 2020 r. zgłosił się do ubezpieczeń z kodu [...] tzw. Mała Działalność Gospodarcza (MDG) powinien złożyć w lutym (odpowiednio do [...] lub [...]) dokumenty rozliczeniowe ZUS DRA cz. II lub ZUS RCA cz. II wraz z kompletem dokumentów za styczeń 2020 r., oznaczonym nr z zakresu 1-39. Zaznaczono, że dokumenty te wpłynęły do Zakładu w ustawowym terminie. Jednocześnie jednak, jeżeli płatnik chce kontynuować opłacanie niższych składek od lutego 2020 r. musi wykazać nową podstawę wymiaru składek w dokumentach rozliczeniowych ZUS DRA cz. II lub ZUS RCA cz. II oznaczonych numerem z zakresu 40-49 w terminach określonych w art. 47 ust. 1 pkt 1 lub 3 usus. ZUS stwierdził, że z analizy zapisów na koncie strony w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS wynika, że ten dokument do organu nie wpłynął. Tym samym wniosek strony o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek na własne ubezpieczenie za kwiecień 2020 r. należało rozpatrzyć odmownie.

W skardze na powyższą decyzję B. N. powtórzyła argumentację zaprezentowaną we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Nadto wskazała, że nie otrzymała z ZUS żadnej informacji o jakichkolwiek nieprawidłowościach w związku ze złożonym w sprawie wnioskiem. Po rozmowie z pracownikiem ZUS przeprowadzonej w dniu składania wniosku, tym bardziej była przekonana, że wszystko jest w porządku. Dodała, że po otrzymaniu decyzji odmownej skonsultowała się z Kierownikiem Oddziału ZUS i złożyła ponownie dokument ZUS DRA cz. II wraz z deklaracjami od lutego do października 2020 r. Kończąc podała, że prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą płacącą składki ZUS wyłącznie za siebie i jak dotąd sumiennie składała dokumentację do ZUS i opłacała składki.

W odpowiedzi ZUS wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ wyjaśnił, że brakujące dokumenty rozliczeniowe skarżąca złożyła odpowiednio [...] i [...] listopada 2020 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: Ppsa) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 Ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 Ppsa).

Sąd uznał, że skarga B. N. zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z [...] sierpnia 2020 r. wydano z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Powodem, dla którego ZUS odmówił skarżącej zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. było niezłożenie w ustawowym terminie do [...] czerwca 2020 r. dokumentacji rozliczeniowej płatnika będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność.

Materialnoprawną podstawą wydania decyzji w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy COVID-19 (pełną nazwę i publikator ustawy powołano na wstępie).

W myśl art. 31zo ust. 2 ww. ustawy na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 i 321), zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem [...] kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r.

Zgodnie z art. 31zq ust. 1 ustawy COVID-19 za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Przy czym, warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia [...] czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania (art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19). W myśl zaś z art. 31zq ust. 4 ustawy COVID-19 zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, znane na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Przepis art. 31zo ust. 7 ustawy COVID-19 przewiduje, że odmowa zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, następuje w drodze decyzji.

Z powołanych przepisów wynika, że na wniosek płatnika składek będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek za miesiące marzec – maj 2020 r., jeżeli płatnik przed [...] kwietnia 2020 r. prowadził tę działalność i uzyskał za marzec 2020 r. przychód nie wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r., pod warunkiem, że złożył za te miesiące w terminie do [...] czerwca 2020 r. deklaracje rozliczeniowe, jeżeli nie był z tego obowiązku zwolniony na mocy przepisów usus. W przeciwnym razie ZUS wydaje decyzję odmowną.

Na uwagę zasługuje, że B. N. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wyraziła przekonanie, iż wystarczającym do uzyskania przedmiotowego zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek było złożenie wniosku do ZUS zważywszy, że [...] lutego 2020 r. złożyła deklarację rozliczeniową ZUS DRA cz. II z podaniem przychodu za 2019 r. oraz deklarację ZUS DRA za styczeń 2020 r. Tym samym wedle jej wiedzy składając wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. nie miała obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA cz. II z informacją o dochodzie za 2019 r. oraz deklaracji ZUS DRA za luty 2020 r. z tej racji, że prowadzi działalność gospodarczą, uzyskuje niewielki przychód i korzysta z ulgi tzw. Mały ZUS.

Tymczasem ZUS przed upływem terminu na złożenie wniosku o przedmiotowe zwolnienie (tj. przed [...] czerwca 2020 r.) nie wyjaśnił skarżącej warunków zwolnienia. W szczególności nie podał jej przyczyn (z wyjaśnieniem podstawy prawnej w oparciu o przepisy usus), z powodu których nie korzysta ona ze zwolnienia z obowiązku złożenia deklaracji rozliczeniowych wraz z wnioskiem o zwolnienie o obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Już po upływie tego terminu, w uzasadnieniach decyzji z [...] sierpnia 2020 r. i [...] października 2020 r. organ przywołał zasady zwolnienia z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych osoby prowadzące pozarolniczą działalność opłacające składki wyłącznie za siebie określone w art. 47 ust. 2a i 2g usus. Jednocześnie stwierdził, że w świetle tych przepisów oraz art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19 B. N. nie przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. ponieważ do [...] marca 2020r. nie złożyła deklaracji ZUS DRA cz. II z podanym: dochodem, przychodem, formą opodatkowania za 2019 r. z prowadzonej działalności gospodarczej i obliczoną nową podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne obowiązującą od lutego 2020r., a także nie złożyła deklaracji rozliczeniowych ZUS DRA od lutego 2020 r. Taki zaś obowiązek ciążył na niej na mocy art. 4 ust. 2 ustawy z zmianie ustawy o usus oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej.

W tym miejscu wyjaśnić należy, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, z mocy art. 180 Kpa oraz art. 123 usus, mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stanowiące m.in., że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 Kpa). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 Kpa). W myśl zasady informowania wyrażonej w art. 9 Kpa obowiązane są do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Powinny czuwać nad tym, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają jej niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Jednocześnie zobowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 Kpa).

W niniejszej sprawie zainicjowanej wnioskiem B. N. z [...] maja 2020r. skarżąca dopiero po upływie terminu na złożenie wniosku z wypełnionymi dokumentami rozliczeniowymi otrzymała od organu informację o braku przesłania wcześniej wypełnionych w terminie deklaracji za luty 2020 r. (ZUS DRA) wraz deklaracją ZUS DRA cz. II ujawniającej dochód za 2019 r. lub deklaracji za marzec – maj 2020 r. Wprawdzie w uzasadnieniach obu decyzji wyjaśniono ze wskazaniem podstawy prawnej z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, z jakich powodów organ uznał, że skarżąca nie mogła być zwolniona z obowiązku złożenia deklaracji rozliczeniowych za marzec – maj 2020 r., co nie zmienia okoliczności, że informację w tym zakresie ujawniono stronie po upływie ustawowego terminu na złożenie wniosku wraz wymaganą dokumentacją rozliczeniową.

Zważyć należy, iż w sytuacji w jakiej znalazła się skarżąca, tj. złożenia wniosku, prawidłowych dokumentów za styczeń 2020 r., braku informacji o konieczności złożenia przed [...] czerwca 2020 r. deklaracji za luty 2020 r. (ZUS DRA) wraz z deklaracją ZUS DRA cz. II z dochodem za 2019 r., mogła ona pozostawać w przekonaniu, że wszystkich formalności dopełniła. Szczególnie wówczas, gdy jej wniosek ZUS rozpoznał dopiero [...] sierpnia 2020r., a ona brakujące dokumenty złożyła – jak wynika z odpowiedzi organu na skargę 2 i [...] listopada 2020 r.

Sąd podkreśla, że trudności związane z realizacją obowiązków organu wynikające ze specyfiki okresu pandemii (duża ilość spraw, ograniczenie funkcjonowania urzędów, stres związany z sytuacją) nie mogą usprawiedliwiać zaniechań organu, obciążając ich skutkami jedynie skarżącą.

W rozpoznawanej sprawie doszło do istotnego naruszenia zasady informowania (art. 9 Kpa). W następstwie złożenia przez skarżącą [...] maja 2020 r. wniosku doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym kierując się powyższą zasadą organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. W tym celu, jak tego wymaga art. 9 Kpa, organ powinien był - w rozsądnym terminie - udzielić skarżącej niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, a konkretnie wskazać, jakich dokumentów - zdaniem organu - brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony. Organ nie wyjaśnił stronie przed [...] czerwca 2020 r., że warunkiem pozytywnego załatwienia jej wniosku jest złożenie brakujących deklaracji rozliczeniowych.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 Kpa polega m.in. na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 września 2001 r., sygn. akt V SA 44/01, LEX nr 50158). Ponadto, obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (vide: teza pierwsza wyroku NSA z dnia 25 czerwca 1997 r., sygn. akt SA/Lu 2087/95, LEX nr 30816). Dodać należy, że art. 9 Kpa zobowiązuje organ do udzielania stronie potrzebnych informacji i wskazówek z urzędu, a nie tylko na wniosek.

Nadto w ocenie Sądu organ dopuścił się mogącego mieć wpływ na wynik sprawy naruszenia zasady zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu (art. 10 § 1 Kpa). Emanację tej zasady w postępowaniu wyjaśniającym stanowi przepis art. 79a § 1 Kpa, który stanowi, że w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się. Celem ostatniego z powołanych przepisów jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego (tak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 23 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 239/19).

W świetle art. 15 zzzzzn pkt 1 ustawy COVID-19 obowiązującego od [...] kwietnia 2020 r., w okresie stanu epidemii, w szczególności, gdy urząd administracji obsługujący organ administracji publicznej wykonuje zadania w sposób wyłączający bezpośrednią obsługę interesantów, organ administracji publicznej może odstąpić od zasady określonej w art. 10 § 1 Kpa także w przypadku, gdy wszystkie strony zrzekły się swego prawa.

Jak wynika z danych powszechnie dostępnych (strona internetowa ZUS: https://www.zus.pl), ZUS od [...] maja 2020 r. przywrócił standardową obsługę klientów w swych placówkach, zachęcając jedynie do załatwiania spraw w ZUS "bez wychodzenia z domu", przez elektroniczny portal Platformy Usług Elektronicznych. Zatem od momentu złożenia przez skarżącą wniosku w niniejszej sprawie tj. od [...] maja 2020 r. organ powinien był realizować uregulowaną w przywołanym art. 10 Kpa zasadę czynnego udziału strony w toku prowadzonego postępowania w sprawie.

W tym miejscu wskazać należy, że przepisy ustawy COVID-19 nie wprowadziły szczególnego trybu rozpatrywania wniosków, uchylającego stosowanie przepisów Kpa. Regulacje art. 15zzzzzn i n. tej ustawy wskazują, że kodeksowe zasady rządzące postępowaniem administracyjnym zostały ograniczone w ściśle określonym zakresie, a nie wyłączone. Odesłanie do przepisów Kpa w zakresie odwołań (art. 31zq ust. 8 ustawy COVID-19) wskazuje jedynie na tryb rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (n.b. stanowi powielenie regulacji z art. 83 ust. 4 usus), lecz nie wskazuje na wyłączenie stosowania przepisów Kpa do rozpoznawania wniosków o zwolnienie z opłacania składek przez ZUS.

Z akt badanej sprawy nie wynika, aby przed wydaniem decyzji odmownej z [...] sierpnia 2020 r. organ umożliwił stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w sposób umożliwiający spełnienie formalnych wymagań; nie wyjaśnił również stronie przed [...] czerwca 2020r. przesłanek, które nie zostały spełnione lub wykazane, co może skutkować – i w tym wypadku skutkowało - wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem skarżącej. Jest to o tyle istotne, że gdyby nastąpiło to jeszcze przed [...] czerwca 2020 r., wówczas skarżąca miałaby szansę przed upływem ustawowego terminu wyjaśnić zaistniałą sytuację i – w razie konieczności – przedstawić wymaganą dokumentację, tym bardziej, że pozostawała w przekonaniu, że wszelkich formalności dochowała. Organ powinien był więc o to zadbać zwłaszcza, że zgodnie z zasadą szybkości i prostoty postępowania (art. 12 § 1 Kpa) zobligowany był działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia.

Zauważyć przy tym należy, że jeśli organ odstępuje od zasad określonych w art. 10 § 1 i wytycznych płynących z art. 79a § 1 Kpa (co może nastąpić w sytuacji przewidzianej w art. 10 § 2 Kpa), to zgodnie z art. 10 § 3 Kpa zobowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny takiego odstąpienia. Takiej zaś adnotacji w aktach niniejszej sprawy brak.

W rezultacie Sąd uznał, że wskazane naruszenie przez organ art. 9, 10 § 1 i art. 79a § 1 Kpa mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Gdyby bowiem strona przed [...] czerwca 2020 r. została przez organ stosownie pouczona o obowiązku złożenia do tego dnia wymaganych deklaracji rozliczeniowych miałaby możliwość usunięcia braków i tym samym uzyskania przedmiotowego zwolnienia.

Z uwagi na powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 Ppsa uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z [...] sierpnia 2020r.

Rozpoznając ponownie sprawę, w związku z naruszeniem przepisów art. 9, 10 § 1 i 79 a Kpa organ niedające się usunąć wątpliwości w koniecznym dla załatwienia meritum sprawy zakresie rozstrzygnie na korzyść skarżącej, stosownie do art. 81a Kpa, mając na uwadze okoliczności towarzyszące złożeniu wniosku (stan epidemii [...]), charakter sprawy, a w szczególności dobro i interes strony postępowania, tj. pominie brak wpływu dokumentów do ZUS za marzec - maj 2020r. do [...] czerwca 2020 r. jako okoliczność wpływającą na rozstrzygnięcie o zasadności wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Względnie, biorąc pod uwagę obowiązujący od [...] grudnia 2020 r. art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy [...] (zmiana: Dz.U. 2020 r. poz. 2255) organ zawiadomi B. N. o uchybieniu terminu do dokonania przez stronę czynności kształtującej jej prawo (złożenie wymaganych dokumentów), wyznaczając termin do przywrócenia terminu do ich złożenia. Przepis ten bowiem wprost uwzględnia sytuację, w której strona uchybiła terminowi do dokonania czynności kształtującej jej prawa i obowiązki. I choć wszedł w życie w dniu następującym po dniu ogłoszenia (i po wydaniu zaskarżonej decyzji) to obejmuje zdarzenia, które miały miejsce "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu [...]". Stan epidemii został zaś ogłoszony od [...] marca 2020 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 2020r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r. poz. 491).