Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 744/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2005-05-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji w części

SENTENCJA

Dnia 23 maja 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki, Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.), Asesor WSA Arkadiusz Blewązka, Protokolant asystent sędziego Tomasz Godlewski, po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2005 roku na rozprawie sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie renty socjalnej i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Miejskiego Ośrodka Społecznego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w części rozstrzygającej o obowiązku zwrotu nienależnego świadczenia; 2. uchyla w pozostałym zakresie zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. z dnia [...] Nr [...] 3. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia.


UZASADNIENIE

II SA/Łd 744/04

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] znak [...] Kierownik Oddziału Obsługi Świadczeń Filii Ł. – Ś. Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej orzekł o zmianie decyzji z dnia [...] znak [...] w ten sposób, że ograniczył okres przyznania A. B. renty socjalnej do grudnia 2001 r. Ponadto zażądano od A. B. zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za okres od września 2000 r. do grudnia 2001 r. w łącznej wysokości 6.118,00 zł. Spłatę powyższej kwoty rozłożono na 24 raty.

Rozstrzygnięcie wydano na podstawie art. 163 k.p.a., art. 27a ust.5, art. 34 ust. 4a i art. 43 ust. 2a ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 z późn. zm.), art. 13 ustawy z dnia 17 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej, ustawy o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 154, poz. 1792) oraz Uchwały Rady Miejskiej w Ł. Nr XLII/450/96 z dnia 25 września 1996 r. w sprawie upoważnienia pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. do wydawania decyzji administracyjnych.

W uzasadnieniu decyzji podano, że A. B. od dnia 1 września 2000 r. podjęła pracę w Zespole Szkół Handlowych Nr 2 w Ł. w charakterze nauczycielki. Jej wynagrodzenie miesięczne netto przekracza wysokość renty socjalnej. W tym samym czasie strona pobierała rentę socjalną. O podjęciu zatrudnienia A. B nie poinformowała Ośrodka. W związku z powyższym organ I instancji uznał, że strona pobierała nienależne świadczenie z pomocy społecznej w okresie od września 2000 r. do grudnia 2000r.

W odwołaniu od powyższej decyzji A. B. wniosła o jej uchylenie względnie o umorzenie kwoty 6.118,00 żądanej tytułem zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Wskazała ona, że niezrozumiałe jest ograniczenie prawa do świadczenia skoro czasookres przyznania renty socjalnej skrócono do grudnia 2001 r. A. B. podkreśliła, że jest osobą niepełnosprawną i podjęta przez nią praca ma charakter incydentalny. Zarzuciła organowi administracji naruszenie zasad postępowania wskazanych w k.p.a. poprzez niedopilnowanie poinformowania strony o zmianach przepisów prawa. Odnosząc się do alternatywnego wniosku o umorzenie żądanej kwoty A. B. wskazała, że jest osobą samotną i posiada skromne środki do życia, a to z kolei powoduje, że nie stać jej na spłacenie kwoty ponad 6 tys. złotych.

Decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., art. 27a ust. 5 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 z późn. zm.), art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 z późn. zm., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu decyzji podano, że z załączonych akt administracyjnych bezspornie wynika, że A. B. otrzymywała od 1999 r. rentę socjalną i zasiłek pielęgnacyjny, które to świadczenia były przyznane do października 2002 r. Udowodnione jest także, że w trakcie pobierania w/w świadczeń, tj. od września 2000 r. strona podjęła pracę w charakterze nauczycielki w Zespole Szkół Handlowych Nr 2 w Ł. z wynagrodzeniem przekraczającym wysokość pobieranego równocześnie świadczenia. Oznacza to, że zmieniając decyzję własną z dnia 7 grudnia 1999 r. w części dotyczącej okresu przyznania świadczenia organ I instancji winien ograniczyć okres pobierania renty socjalnej do września 2000 r. zgodnie z art. 27a ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że "osoba, o której mowa w ust. 1 i 2, traci prawo do renty socjalnej za miesiąc, w którym osiągnęła dochód netto z tytułu pracy lub działalności gospodarczej przekraczający wysokość renty, o której mowa w ust. 3".

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji wydał kolejną decyzję ponownie oznaczając ją datą i znakiem decyzji będącej przedmiotem odwołania. Decyzja powyższe odpowiada w całości treści decyzji z dnia [....] z tą tylko różnicą, że organ w punkcie 1 rozstrzygnięcia orzekł o uchyleniu świadczenia od września 2000 r.

Od powyższej decyzji ponownie odwołała się A. B. Wniosła o jej uchylenie oraz odstąpienie od żądania zwrotu pobranej renty socjalnej za okres od września 2000 r. do grudnia 2001 r. Odwołująca się podkreśliła, że podczas rozmowy z pracownikiem ośrodka pomocy społecznej dowiedziała się, że jedynie przerwanie nauki, a nie podjęcie pracy, powodować będzie utratę prawa do świadczenia w postaci renty socjalnej. Otrzymana renta socjalna została przeznaczona na koszty leczenia. A. B. podkreśliła, że nie jest w stanie zwrócić tak dużej kwoty. Powołała się na art. 41 ustawy o pomocy społecznej, który dopuszcza możliwość odstąpienia od żądania zwrotu pobieranego świadczenia w szczególnych przypadkach. Zdaniem odwołującej się, takim przypadkiem jest jej sytuacja zdrowotna i materialna.

Decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 z późn. zm.), art. 27a ust. 6 w związku z art. 2a ust. 6 oraz art. 34 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 z późn. zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podał, że zgodnie z art. 27a ust. 1 ustawy o pomocy społecznej renta socjalna przysługuje osobie pełnoletniej, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu inwalidztwa powstałego przed ukończeniem 18 roku życia, niezależnie od dochodu z zastrzeżeniem ust. 4a i 5;p osobie całkowicie niezdolnej do pracy z powodu inwalidztwa powstałego w trakcie nauki w szkole ponadpodstawowej, ponadgimnazjalnej lub w szkole wyższej, przed ukończeniem 25 roku życia, a także w trakcie studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej niezależnie od dochodu z zastrzeżeniem ust. 5 (art. 27a ust. 2).

Zgodnie z art. 27a ust. 5 osoba, o której mowa w ust. 1 i 2 traci prawo do renty socjalnej za miesiąc, w którym osiągnęła dochód netto z tytułu pracy lub działalności gospodarczej przekraczający wysokość renty, o której mowa w ust. 3.

Zdaniem organu odwoławczego, bezspornym w sprawie jest, że z datą podjęcia pracy w Zespole Szkół Handlowych w Ł. w charakterze nauczycielki, A. B. utraciła prawo do pobierania renty socjalnej, ponieważ osiągane przez nią dochody netto we wszystkich wykazanych miesiącach (wrzesień 2000 r. - grudzień 2001 r.) były wyższe od przyznanego przez pomoc społeczną świadczenia.

Kolegium wyjaśniło, że nie można uznać, iż strona nie jest w stanie dokonać zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w wysokości 6.118 zł, ponieważ organ I instancji uwzględnił jej sytuację materialną i zdrowotną odstępując od żądania jednorazowego zwrotu należności i rozkładając zaległość na 24 raty. Szczególna sytuacja odwołującej się powstałaby wówczas, gdyby po spłaceniu raty zadłużenia strona pozostawałaby bez własnych środków finansowych i zmuszona byłaby wystąpić do Ośrodka o pomoc na cele bytowe.

Kolegium nie uznało także jako okoliczności działającej na korzyść strony faktu, iż rentę socjalną pobierała po podjęciu pracy zawodowej z powodu niezrozumienia pracownika socjalnego i informacji zawartej w decyzji, ponieważ każda decyzja, którą organ pomocowy przyznaje świadczenie pieniężne opatrzona jest czytelnym pouczeniem obowiązującym stronę do informowania o każdej zmianie jej sytuacji osobistej i majątkowej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A. B. wniosła uchylenie w całości decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu, a jeżeli Sąd Administracyjny uzna to za uzasadnione, to wniosła o uchylenie w całości decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] oraz decyzji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Filia Ł.-Ś. Nr [...] z dnia [...] i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W uzasadnieniu skargi A. B. wskazała, że od momentu złożenia odwołania do początku lipca 2004 r. nie otrzymała żadnej decyzji w tej sprawie. Dopiero na początku lipca 2004 r. otrzymała z Urzędu Skarbowego Ł.– Ś. zawiadomienie z dnia 25 maja 2004 r. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie u dłużnika zajętej wierzytelności będącego pracodawcą wraz z tytułem wykonawczym [...] z dnia 16 kwietnia 2004 r. wystawionym przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej Filia Ł. – Ś. Jako podstawę prawną należności podano decyzję z dnia [...] Po zasięgnięciu informacji w organie skarżąca dowiedziała się, że jej odwołanie nie zostało uwzględnione. W dniu 7 lipca 2004 r. otrzymała decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [....]

Skarżąca zarzuciła organowi, że w sprawie dwóch praktycznie identycznych decyzji z dnia 27 marca 2002 r. wydał dwa różne rozstrzygnięcia. Zdaniem skarżącej, organ odwoławczy nie rozpoznał wszystkich zarzutów odwołania. Nadto dokonał błędnych ustaleń faktycznych. Skarżąca podkreśliła, że nie była z nią ustalana wysokość rat miesięcznych spłaty zaległości. Organ odwoławczy nie dokonał prawidłowej oceny czy zachodzą okoliczności uzasadniające odstąpienie od żądania zwrotu pobranego świadczenia. A. B. zarzuciła naruszenie zasad wskazanych w art. 8, art. 9 i art. 11 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej odrzucenie przyjmując, że skarga została wniesiona po upływie terminu przewidzianego przepisami ustawy. Alternatywnie organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi powołując się na prawne i faktyczne podstawy zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę administracji publicznej, badając legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu i instancji w części dotyczącej zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w stopniu skutkującym stwierdzenie jej nieważności, natomiast w części odnoszącej się do ograniczenia świadczenia do sierpnia 2002r. narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

W przedmiotowej sprawie kwestię nienależnie pobranego świadczenia regulowały przepisy art. 34 ust.2a i art. 40 ust.1 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998r. Nr 64, poz.414 ze zmianami). Żaden z przepisów wskazanej ustawy nie stanowił jednak podstawy do orzekania w trybie decyzji administracyjnej o zwrocie nienależnego świadczenia ( tak też m.in. NSA w wyroku z dnia 6.01.2000r. w sprawie II SA/Lu 1605/98, nie publ;., w wyroku z dnia 11.07.1996r. w sprawie I SA 350/96 Prawo Pracy 1997/3/40 oraz SN w uzasadnieniu wyroku z dnia 26.01.1993r. IIIARN 92/92, OSNC 1994/2/39). Przepis art. 34 ust. 4a powołanej ustawy wprowadzał jedynie zasadę, iż świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi niezależnie od dochodu rodziny. Natomiast przepis art. 40 ust. 1 wskazywał na administracyjną egzekucję tych należności. Skreślenie obowiązujących wcześniej przepisów ust.2 i 3 art. 40 ustawy, szczegółowo regulujących kwestię tytułu egzekucyjnego i prawo wystąpienia do sądu powszechnego z powództwem o ustalenie, że należność nie istnieje nie oznaczało, iż powstała podstawa do orzekania w trybie decyzji administracyjnej o obowiązku zwrotu.

Zasadą jest bowiem, że organy administracji orzekają w jednostkowych sprawach w formie decyzji administracyjnych. Przepis prawa materialnego musi jednak zobowiązywać do wydania takiej decyzji. W omawianej sprawie, jak wskazano wyżej, takiej podstawy nie było. Należy podnieść, że sytuacja uległa zmianie po wejściu w życie ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64 poz. 593 ze zmianami), która expressis verbis przewiduje w art. 104 ust. 3 formę decyzji administracyjnej dla ustalenia wysokości należności podlegającej zwrotowi oraz termin jej zwrotu. Ustawa ta weszła jednak w życie co do zasady z dniem 1 maja 2004r., a więc w dwa lata po wydaniu zaskarżonej decyzji. Zawarte w niej wyraźne uregulowanie spornej kwestii jest dodatkowym argumentem za wnioskiem, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji przez organ zarówno I jak i II instancji nie istniał przepis stanowiący podstawę prawną do orzeczenia o obowiązku zwrotu świadczenia. W tej sytuacji, niezależnie od zarzutów skargi i korzystając z uprawnienia do wyjścia poza jej granice, należało uznać, że zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji w części nakładającej obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia jako pozbawiona podstawy prawnej jest nieważna z mocy art. 156 §1 pkt.2 k.p.a.. W konsekwencji, na podstawie art. 145 §1 pkt 2 w zw. z art. 134 §1 oraz art. 145 ustawy o p.s.a. sąd stwierdził nieważność decyzji zaskarżonej oraz decyzji organu I instancji.

Nie jest natomiast trafne kwestionowanie przesłanek pozbawienia skarżącej prawa do renty po 1.09.2000r., z tą datą A.B. podjęła bowiem pracę i jej dochód przewyższał wysokość renty, straciła zatem prawo do świadczenia Niemniej w zakresie orzeczenia o ograniczeniu prawa do świadczenia do września 2000r.należało uchylić decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, gdyż utrzymano nią w mocy decyzję Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] o numerze [...] tymczasem w aktach administracyjnych znajdują się dwie decyzje noszące tę samą datę, o wskazanym wyżej numerze, zawierające identyczne uzasadnienie, identycznej treści punkt 2, rozstrzygający o obowiązku zwrotu nienależnego świadczenia nie wiadomo, której decyzji ona dotyczy, różnica dotyczy jedynie okresu ograniczenia prawa do świadczenia, (różnica ta nie miała wpływu jednak na wysokość świadczenia, jakie A.B. miałaby zwrócić). Powyższe uchybienie stanowią istotne naruszenie przepisów prawa procesowego (art.107 k.p.a.) w stopniu powodującym konieczność jej uchylenia oraz uchylenia decyzji organu I instancji w omawianej części w trybie art. 145 §1 pkt.1c w zw. z art. 135 ustawy o p.s.a.

Na podstawie art. 152 ustawy o p.s.a. należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się orzeczenia.

Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji.