Wyrok NSA oz. we Wrocławiu, sygn. akt SA/Wr 1025/91
NSA oz. we Wrocławiu
Data orzeczenia: 1991-10-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 633  Zatrudnienie i sprawy bezrobocia
Hasła tematyczne: Zatrudnienie
Działalność gospodarcza
Ubezpieczenie społeczne
Powołane przepisy: article: art. 1, art. 15 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 10
journal: Dz.U. 1989 nr 75 poz. 446
law: Ustawa z dnia 29 grudnia 1989 r. o zatrudnieniu.
article: poz. 324
journal: Dz.U. 1988 nr 4 poz. 1
Teza: 1. Prowadzenie własnej działalności gospodarczej nie stanowi zatrudnienia w rozumieniu art. 1 i art. 15 ust. 2 pkt 10 ustawy z dnia 29 grudnia 1989 r. o zatrudnieniu /Dz.U. nr 75 poz. 446 ze zm./.

2. Okres podlegania ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w rozumieniu art. 15 ust. 1 pkt 2 powyższej ustawy jest uzależniony od rozpoczęcia tej działalności, od zgłoszenia prowadzącego działalność do ubezpieczenia oraz od jego wniosku o wystąpieniu z ubezpieczenia; okres ten nie musi pokrywać się z okresem wpisu do ewidencji działalności gospodarczej.

TEZY

1. Prowadzenie własnej działalności gospodarczej nie stanowi zatrudnienia w rozumieniu art. 1 i art. 15 ust. 2 pkt 10 ustawy z dnia 29 grudnia 1989 r. o zatrudnieniu /Dz.U. nr 75 poz. 446 ze zm./.

2. Okres podlegania ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w rozumieniu art. 15 ust. 1 pkt 2 powyższej ustawy jest uzależniony od rozpoczęcia tej działalności, od zgłoszenia prowadzącego działalność do ubezpieczenia oraz od jego wniosku o wystąpieniu z ubezpieczenia; okres ten nie musi pokrywać się z okresem wpisu do ewidencji działalności gospodarczej.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił na podstawie art. 207 par. 5 Kpa skargę Jerzego K. na decyzję Wojewody L-kiego z dnia 24 lipca 1991 r. w przedmiocie utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych.


UZASADNIENIE

Jerzy K. był zatrudniony w okresie od dnia 20 sierpnia 1970 r. do dnia 30 czerwca 1982 r. na warunkach umowy o pracę w różnych zakładach pracy, natomiast od dnia 18 lipca 1983 r. prowadził działalność gospodarczą w zakresie cyklinowania.

Decyzją z dnia 24 sierpnia 1990 r. nr PH-7610/W/474/90 Prezydent Miasta L., na podstawie art. 19 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej /Dz.U. nr 41 poz. 324/, na wniosek Jerzego K. wykreślił z ewidencji prowadzenie przez niego tej działalności z dniem 22 sierpnia 1990 r., co zostało odnotowane w dowodzie osobistym strony.

Dnia 27 sierpnia 1990 r. Jerzy K. został zarejestrowany w Rejonowym Biurze Pracy w L. jako bezrobotny i na zasadzie art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1989 r. o zatrudnieniu /Dz.U. nr 75 poz. 446 ze zm./ przyznany mu został i był wypłacany zasiłek dla bezrobotnych. Przyznanie zasiłku nastąpiło na podstawie adnotacji w dowodzie osobistym o prowadzeniu działalności gospodarczej w okresie od dnia 18 lipca 1983 r. do dnia 22 sierpnia 1990 r.

W lipcu 1991 r. Jerzy K. przedstawił organowi zatrudnienia zaświadczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. z dnia 4 lipca 1991 r. nr NKP 4-4094, z którego wynika, że podlegał on ubezpieczeniu społecznemu z tytułu zatrudnienia w okresie od dnia 1 lipca 1983 r. do dnia 31 grudnia 1989 r.

Decyzją z dnia 5 lipca 1991 r. nr 908/91 Kierownik Urzędu Rejonowego w L., na podstawie art. 15 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 10 ustawy z dnia 29 grudnia 1989 r. o zatrudnieniu /Dz.U. nr 75 poz. 446 ze zm./, orzekł o utracie przez Jerzego K. prawa do zasiłku z tytułu pozostawania bez pracy od dnia 1 czerwca 1991 r. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że według znowelizowanego ustawą z dnia 27 lipca 1990 r. /Dz.U. nr 56 poz. 323/ art. 15 ust. 1 pkt 2 ustawy o zatrudnieniu warunkiem wypłaty Jerzemu K. zasiłku było podleganie ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzonej działalności przez okres co najmniej 180 dni w okresie 12 miesięcy poprzedzających dzień zarejestrowania. Warunku tego Jerzy K. nie spełnił, gdyż według zaświadczenia ZUS-u objęty był ubezpieczeniem społecznym tylko do dnia 31 grudnia 1989 r. Ponadto nie spełnia on warunku 20-letniego okresu zatrudnienia, przewidzianego w art. 15 ust. 2 pkt 10 powołanej ustawy o zatrudnieniu.

W odwołaniu od tej decyzji Jerzy K. zarzucił, że do dnia 22 sierpnia 1990 r. prowadził zakład usługowy, którego działalność została z tym dniem zlikwidowana po uprzednim jej zawieszeniu. Przyznaje, że od dnia 1 stycznia do dnia 22 sierpnia 1990 r. nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu i składki z tytułu ubezpieczenia społecznego opłacał do dnia 31 grudnia 1989 r. Jednakże w czasie wpisania go do rejestru bezrobotnych obowiązywał art. 15 ustawy o zatrudnieniu w pierwotnym brzmieniu i z tego względu przepis znowelizowany przez ustawę z dnia 27 lipca 1990 r. nie ma do niego zastosowania.

W dodatkowym piśmie procesowym Jerzy K. oświadczył, że wraz z dwojgiem dzieci pozostaje na utrzymaniu żony, która otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości 1 miliona złotych miesięcznie, i wobec tego powinien mu być przyznany zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 95 procent najniższego wynagrodzenia.

Decyzją z dnia 24 lipca 1991 r. nr Bp-III-9122/57/91 Wojewoda L-ki utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W decyzji tej stwierdzono, że zasiłek dla bezrobotnych był Jerzemu K. wypłacany do dnia 31 maja 1991 r. na podstawie mylnego przekonania organu I instancji, że wpisany do dowodu osobistego strony okres prowadzenia działalności gospodarczej był równoznaczny z okresem ubezpieczenia. Skoro jednak w okresie 180 dni przez zgłoszeniem do rejestru bezrobotnych Jerzy K. nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu, nie było podstaw do dalszych wypłat tego zasiłku, a okresu 20-letniego zatrudnienia Jerzy K. nie wykazał świadectwami pracy.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na tę decyzję Jerzy K. zarzucił, że ma 20-letni okres zatrudnienia uzasadniający przyznanie mu zasiłku dla bezrobotnych, a ocena jego uprawnień do zasiłku powinna być dokonana na podstawie przepisów obowiązujących w dniu wpisania go do rejestru, to jest w dniu 29 sierpniu 1990 r. Obecnie jego rodzina pozbawiona jest środków do życia.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda L-ki wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stwierdzenia i wyjaśnienia zawarte w zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Z przedstawionych przez skarżącego świadectw pracy wynika, że był on zatrudniony w okresie od dnia 20 sierpnia 1970 r. do dnia 31 sierpnia 1973 r. w warsztatach szkolnych Technikum Elektrycznego i Zasadniczej Szkoły Zawodowej w L., w okresie od dnia 2 lutego 1973 r. do dnia 4 kwietnia 1977 r. - w Fabryce Fortepianów i Pianin w L., w okresie od dnia 5 kwietnia 1977 r. do dnia 15 czerwca 1979 r. - w Wojewódzkim Związku Kółek Rolniczych w L. oraz w okresie od dnia 16 czerwca 1979 r. do dnia 30 czerwca 1980 r. - w Wojewódzkiej Spółdzielni Budownictwa Wiejskiego w L. Łączny okres zatrudnienia skarżącego wyniósł 11 lat, 10 miesięcy i 10 dni.

Prowadzenie działalności gospodarczej podjął skarżący dnia 18 lipca 1983 r., co wynika z zaświadczenia Urzędu Miejskiego w L. z dnia 1 grudnia 1989 r. nr PH-7610/2344/89; wykreślenie go z ewidencji działalności gospodarczej nastąpiło z dniem 22 sierpnia 1990 r. Okres działalności wyniósł 7 lat, jeden miesiąc i 4 dni.

Ze złożonego na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym zaświadczenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w W. z dnia 7 września 1991 r. nr NKP 410658 Dr 2995/90 wynika, że w okresie od dnia 1 lipca 1982 r. do dnia 16 lipca 1983 r. skarżący podlegał ubezpieczeniu z tytułu współpracy w zakładzie posadzkarstwa, prowadzonym przez jego brata Mirosława K.

Skarżący zatem był zatrudniony na warunkach umowy o pracę przez okres 11 lat 10 miesięcy i 10 dni oraz podlegał ubezpieczeniu z tytułu współpracy w zakładzie brata i prowadzenia własnej działalności gospodarczej przez okres 8 lat, 1 miesiąca i 16 dni, co łącznie wynosi 19 lat 11 miesięcy i 26 dni.

Według artykułu 1 ustawy z dnia 29 grudnia 1989 r. o zatrudnieniu /Dz.U. nr 75 poz. 446 ze zm./ ustawa ta reguluje działalność państwa w zakresie zatrudnienia i ma zastosowanie do poszukujących pracy i ją podejmujących w ramach stosunku pracy oraz - odpowiednio - do podejmujących pracę na podstawie umowy o pracę nakładczą lub umowy agencyjnej.

Przez zatrudnienie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 grudnia 1989 r. o zatrudnieniu /Dz.U. nr 75 poz. 446 ze zm./ należy rozumieć stosownie do jej art. 1 wykonywanie pracy na podstawie umowy o pracę, umowy o pracę nakładczą i umowy o agencyjnej. Prowadzenie własnej działalności gospodarczej natomiast nie stanowi zatrudnienia w rozumieniu art. 1 i art. 15 ust. 2 pkt 10 tej ustawy.

Na podstawie świadectw pracy Jerzy K. wykazał się tylko niespełna dwunastoletnim okresem zatrudnienia, a łączny okres jego działalności zarobkowej w ramach stosunku pracy i prowadzenia działalności gospodarczej też nie wynosi pełnych 20 lat. Wobec powyższego jego żądanie przyznania mu zasiłku dla bezrobotnych na podstawie art. 15 ust. 2 pkt 10 powyższej ustawy o zatrudnieniu jest nieuzasadniony.

Nieuzasadniony jest również zarzut skarżącego, że nie mógł być pozbawiony przyznanego mu zasiłku dla bezrobotnych na mocy art. 1 i 2 ustawy z dnia 27 lipca 1990 r. o zmianie ustawy o zatrudnieniu /Dz.U. nr 56 poz. 323/, gdyż przepisy prawa nie mogą mieć mocy wstecznej. Skarżący nabył prawo do zasiłku na podstawie art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 1989 r. o zatrudnieniu /Dz.U. nr 75 poz. 446 ze zmianą w 1990  nr 9 poz. 57/, który uzależniał przyznanie bezrobotnym prawa do zasiłku od dwóch warunków: wpisania do rejestru dla bezrobotnych i braku propozycji odpowiedniej pracy, przyuczenia do zawodu lub przekwalifikowania, skierowania do prac interwencyjnych lub na utworzone dodatkowo miejsce pracy.

Z dniem 1 września 1990 r., na mocy wprowadzonej cytowaną ustawą z dnia 27 lipca 1990 r. zmiany art. 15 ust. 1 ustawy o zatrudnieniu, powyższe przesłanki przyznania zasiłku dla bezrobotnych uzupełnione zostały o dalszy warunek, polegający na tym, że bezrobotny w okresie 12 miesięcy poprzedzających dzień zarejestrowania pozostawał w stosunku pracy co najmniej 180 dni lub podlegał ubezpieczeniu społecznemu z tytułu innej działalności co najmniej 180 dni. Warunkiem tym zostali objęci nie tylko bezrobotni, którzy zostali wpisani do rejestru bezrobotnych po wejściu w życie ustawy z dnia 27 lipca 1990 r. o zmianie ustawy o zatrudnieniu /Dz.U. nr 56 poz. 323/, to jest od dnia 1 września 1990 r., lecz również bezrobotni, którzy zostali zarejestrowani przed tym dniem i którym na mocy dotychczas obowiązującego brzmienia art. 15 ust. 1 omawianej ustawy o zatrudnieniu przyznane zostało prawo do zasiłku

Wynika to wyraźnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 1990 r., według którego zasiłki przyznane na mocy dotychczasowych przepisów bezrobotnym, którzy nie spełniają warunków określonych w nowym brzmieniu art. 15 ustawy o zatrudnieniu, wypłaca się na dotychczasowych zasadach przez okres do 3 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy nowelizującej, chyba że zajdą wcześniej okoliczności powodujące ich utratę. Przepis ten oznacza, że wymagania dla uzyskania zasiłków przez bezrobotnych zostały z dniem 1 września 1990 r. rozszerzone i nowym warunkom muszą odpowiadać również bezrobotni, którym zasiłki przyznane zostały przed tą datą; to, czy dana osoba je spełnia, ocenia się według daty wpisu do rejestru bezrobotnych.

Taka regulacja nie oznacza, że nowa ustawa została wydana z mocą wsteczną. Skutki zaostrzonych warunków przyznania zasiłku bowiem nie obejmują okresów sprzed daty zarejestrowania, lecz dotyczą dalszej wypłaty zasiłków w przyszłych okresach, praktycznie dopiero od dnia 1 grudnia 1990 r., to jest po upływie trzech miesięcy od daty wejścia w życie zmian do ustawy o zatrudnieniu.

Nowy warunek przyznania zasiłku, wprowadzony cytowaną ustawą z dnia 27 lipca 1990 r., uzależnia jego wypłatę od pozostawania osoby w stosunku pracy co najmniej przez 180 dni lub podlegania ubezpieczeniu społecznemu z tytułu innej działalności przez okres co najmniej 180 dni w okresie 12 miesięcy poprzedzających dzień zarejestrowania. Z zaświadczenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. z dnia 4 lipca 1991 r. wynika, że skarżący podlegał ubezpieczeniu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w okresie od dnia 1 lipca 1983 r. do dnia 31 grudnia 1989 r., gdy tymczasem w ewidencji działalności gospodarczej miasta L. zarejestrowany był jako prowadzący taką działalność w czasie od dnia 18 lipca 1983 r. do dnia 22 sierpnia 1990 r.

Według art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin /Dz.U. 1989  nr 46 poz. 250 ze zm./ obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu określonemu ustawą, zwanemu dalej "ubezpieczeniem", podlegają, osoby fizyczne mające obywatelstwo polskie, prowadzące na własny rachunek działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej lub koncesji określonych w przepisach o działalności gospodarczej. Powstaje zatem pytanie, czy skarżący podlegał ubezpieczeniu społecznemu na mocy tego przepisu do dnia skreślenia go z ewidencji. Na pytanie to należy udzielić odpowiedzi przeczącej. W myśl art. 3 ust. 1 tej ustawy obowiązek ubezpieczenia powstaje od pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego, w którym nastąpiło rozpoczęcie działalności powodującej obowiązek ubezpieczenia. Obowiązek ten ustaje z końcem miesiąca kalendarzowego, w którym nastąpiło zaprzestanie działalności.

Według przepisów par. 32 i par. 38 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, zgłaszania do ubezpieczenia społecznego oraz rozliczania składek i świadczeń z ubezpieczenia społecznego /Dz.U. nr 7 poz. 41/ objęcie ubezpieczeniem uzależnione jest od zgłoszenia do ubezpieczenia, co powinno nastąpić w ciągu 10 dni od dnia rozpoczęcia działalności, a ustanie tego ubezpieczenia następuje na podstawie wniosku prowadzącego działalność gospodarczą o wystąpieniu z ubezpieczenia.

Okres zatem podlegania ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w rozumieniu art. 15 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1989 r. o zatrudnieniu /Dz.U. nr 75 poz. 446 ze zm./ uzależniony jest od rozpoczęcia tej działalności, od zgłoszenia do ubezpieczenia oraz od wniosku prowadzącego działalność o wystąpieniu z ubezpieczenia; okres ten nie musi się pokrywać z okresem wpisu do ewidencji działalności gospodarczej.

Skoro zatem skarżący podlegał ubezpieczeniu społecznemu tylko do dnia 31 grudnia 1989 r., to okoliczność, że z ewidencji działalności gospodarczej został skreślony dopiero w dniu 22 sierpnia 1990 r., nie może mieć znaczenia dla zachowania uprawnień do zasiłku dla bezrobotnych.

Wobec powyższego skargę należało oddalić na podstawie art. 207 par. 5 Kpa.