Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 656/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2011-09-08 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 258 par. 1 i  par. 2  pkt 7 w zw. z  art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 8 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Wraz ze skargą kasacyjną od wyroku zapadłego w przedmiotowej sprawie, skarżący M.J. złożył wniosek o prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu wniosku wypełnionego na urzędowym formularzu PPF skarżący stwierdził, że znajduje się w ciężkiej sytuacji majątkowej. Od dnia [...] r. wnioskodawca ma zawieszoną działalność gospodarczą. Prowadzone przez organy skarbowe postępowanie egzekucyjne, polegające na zajęciach jego rachunków bankowych spowodowała brak płynności finansowej. W efekcie doprowadziło to do uniemożliwienia prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżący nie posiada środków pieniężnych na zakup paliwa do samochodów ciężarowych, regulowanie składek na ubezpieczenia społeczne, opłat leasingowych. Strona jest ponadto osobą pozostającą pod opieką Poradni Zdrowia [...] w C.

Wnioskodawca oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie z trójką swoich dzieci: M. (18 lat), A. (11 lat) i W. (7 lat).

W skład majątku skarżącego wg jego oświadczenia wchodzi nieruchomość, określona, jako "stary" dom w K. o powierzchni [...] m2 (nieruchomość ta wymaga remontu i nakładów finansowych).

W rubryce opisującej stan majątkowy skarżącego, M.J. oświadczył, że nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, oszczędności, papierów wartościowych, ani innych przedmiotów wartościowych o wartości przekraczającej 3.000 Euro.

Pismem z dnia 14 czerwca 2011 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego o nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jego rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie i udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. wnioskodawcę wezwano o:

- nadesłanie odpisów lub kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych złożonych przez skarżącego za rok 2010. Zaznaczono jednocześnie, że jeżeli jednak nie osiąga żadnego dochodu, podobnie, jak jego syn M.J., to fakt ten należy udokumentować. W tym celu należy przedstawić zaświadczenia wydane przez właściwy urząd skarbowy potwierdzające fakt nie osiągania dochodu w 2010 r., a także okoliczność, że za te osoby nie były odprowadzane zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych za 2011 r.;

- nadesłanie odpisu postanowienia sądowego orzekającego separację między małżonkami;

- przedłożenie aktualnego zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego (tj. ul. [...] w G., K.);

- przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego (zarówno prywatnych, jak i związanych z prowadzoną działalnością), obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby te rachunki były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty;

- udokumentowanie faktu, że działalność gospodarcza, prowadzona przez skarżącego jest zawieszona od dnia [...]r. W tym celu, należy nadesłać np. odpis, bądź kserokopię stosownej decyzji wydanej przez organ właściwej miejscowo jednostki samorządu terytorialnego stwierdzającej ten fakt;

- podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania (czynsz, opłaty za tzw. media, zakup żywności, środków czystości, leczenie i zakup leków, inne wydatki). Wydatki ponoszone z tytułu czynszu, opłat za tzw. media oraz na zakup leków powinny zostać nadto udokumentowane stosownymi dowodami wpłaty, fakturami VAT, paragonami itp.

W odpowiedzi na to wezwanie, nadesłane zostało zaświadczenie, z którego wynika, że aktualnie działalność gospodarcza prowadzona przez skarżącego jest zawieszona (od dnia [...] r. – na okres 24 miesięcy); zaświadczenia o zameldowaniu (swoim i żony); wyrok Sądu Okręgowego z dnia [...] r., orzekający separację małżeństwa skarżącego i jego małżonki M.J.; zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. z dnia [...]r., z którego wynika, że strona nie osiągnęła dochodu w roku podatkowym 2010 i kserokopię zeznania PIT – 36 za rok 2010 (z którego wynika, że w 2010 r. działalność gospodarcza skarżącego przyniosła stratę w kwocie 11.775,23 zł).

Jednocześnie w piśmie przewodnim z dnia [...] r., pełnomocnik procesowy skarżącego oświadczył, że M.J. nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego ze swoją żoną, z którą pozostaje w separacji. Nie łączą ich aktualnie żadne więzy. Wspólne dzieci przebywają częściowo z matką, a częściowo z ojcem – i wtedy prowadzą z nim wspólne gospodarstwo domowe. Małżonkowie doszli do porozumienia, że wszelkimi obowiązkami względem dzieci dzielą się po połowie (w tym w zakresie zaspokajania potrzeb życiowych, mieszkania, opieki, wychowania). Zgodnie z treścią wyroku orzekającego separację, oboje małżonkowie są obciążeni kosztami utrzymania dzieci. Wnioskodawca ponosi koszt zakupu żywności w kwocie 500 zł, a na leki wydaje miesięcznie około 200 zł. Jednocześnie nie posiada on żadnych rachunków, ponieważ zakupy te dokonywane są na bieżąco.

Należy podkreślić, że w piśmie tym, w ogóle, w żaden sposób nie ustosunkowano się do kwestii nie uzyskiwania jakiegokolwiek dochodu przez skarżącego w 2011 r. (brak zaświadczenia o nie odprowadzaniu w 2011 r. zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych) oraz do kwestii wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez stronę rachunków bankowych.

W tym stanie rzeczy, pismem z dnia [...] r., skarżący został ponownie wezwany o nadesłanie wyciągów i wykazów z rachunków bankowych (z rachunku bankowego) oraz o:

- wskazanie jakie są źródła, z których skarżący czerpie środki na pokrycie kosztów bieżącego utrzymania. Jeżeli źródłem tych środków są pożyczki, to należy nadesłać kopie stosownych umów, jeżeli źródłem tych środków jest pomoc finansowa osób trzecich, to należy nadesłać oświadczenia tych osób, potwierdzające ten fakt oraz miesięczną wysokość udzielanej pomocy. Jeżeli skarżący ma zaległości płatnicze z tytułu należności za czynsz i opłat za tzw. media, to fakt ten należy udokumentować stosownymi zaświadczeniami bądź innymi dokumentami (np. wydanymi przez zarządcę budynku);

- jeżeli skarżący korzysta z pomocy społecznej, to fakt ten należało wykazać przedkładając kserokopie stosownych decyzji administracyjnych przyznających odpowiednie świadczenia (np. dodatek mieszkaniowy, określone zasiłki, itp.).

W odpowiedzi na to wezwanie, w piśmie z dnia [...] r., pełnomocnik skarżącego stwierdził, że strona w ogóle nie korzysta z pomocy społecznej. W miarę możliwości, podejmuje sporadycznie prace dorywcze, za które uzyskuje niewielkie kwoty pieniężne, z których opłaca częściowo zakup leków i żywności. Jednocześnie skarżący opiekuje się matką, która w zamian za opiekę i pomoc opłaca mu rachunki za energię elektryczną – a są to kwoty rzędu 20 zł. Matka skarżącego przygotowuje często posiłki i pierze ubrania, niejednokrotnie kupuje mu leki.

Strona nie płaci czynszu, ponieważ jego dom stanowi jego własność. Działka koło domu została zagospodarowana na ogród warzywny. W okresie zimowym, z uwagi na brak środków na zakup opału nocuje u matki.

Skarżący nie posiada kont bankowych – zarówno prywatnych, jak i firmowych. Nie posiada również lokat bankowych. Skarżący dołączył do akt swoje oświadczenie w tym przedmiocie z dnia [...] r.

Jednocześnie do akt nadesłane zostały dwie opinie o rachunkach bankowych skarżącego: z (...) Bank S.A. z dnia [...]r. oraz (..) Bank S.A. z dnia [...] r. Z opinii tych wynika, że na dzień ich sporządzenia (generalnie w okresie lipiec – sierpień 2010 r.) skarżący nie posiadał na nich jakichkolwiek środków pieniężnych zdeponowanych na rachunkach bankowych.

Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje:

Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.).

Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.).

Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku M.J. należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319).

Przechodząc do merytorycznego rozpoznania wniosku należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, aby spełniał warunki uzasadniające uwzględnienie jego wniosku i przyznanie mu zwolnienia od kosztów sądowych.

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że skarżący oświadczył, że w roku bieżącym nie osiąga żadnego dochodu. Faktem jest, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza jest zawieszona, brak więc danych ku temu, aby twierdzić, że osiąga z tego tytułu jakikolwiek dochód. Strona nie przedłożyła jednak stosownego zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego, potwierdzającego fakt, że za skarżącego w bieżącym, 2011 roku nie były odprowadzane zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych. W żadnym z pism procesowych również nie ustosunkowano się do braku takiego zaświadczenia. Jednocześnie strona dołączyła do akt sprawy odpowiednie zaświadczenie o braku dochodu za 2010 r.

Jeżeli wnioskodawca nie wykazał tego, że w roku bieżącym nie osiąga żadnego dochodu, to w tej sytuacji nie można przecież wykluczyć tego, że posiada on jednak jakieś źródło dochodu.

Skarżący twierdzi jednak, że obecnie nie osiąga żadnego dochodu i nie korzysta jednocześnie z żadnej formy pomocy społecznej. Pomimo tego, ponosi jednak regularnie miesięczne wydatki w kwocie 700 zł (500 zł to koszt zakupu żywności, a 200 zł to koszt zakupu leków). W tym samym piśmie procesowym z dnia [...]r. wnioskodawca oświadczył, że wspólne dzieci jego oraz małżonki przebywają częściowo z matką, a częściowo także z nim samym – i wtedy prowadzą razem z ojcem wspólne gospodarstwo domowe. Ponadto rodzice doszli do porozumienia, że wszelkimi obowiązkami związanymi z dziećmi dzielą się po połowie – w tym kosztami związanymi z zaspokajaniem potrzeb życiowych. Z oświadczeń zawartych w tym piśmie procesowym wynika, że skarżący utrzymuje się jednak samodzielnie, dysponuje określonymi – własnymi – środkami finansowymi, które umożliwiają mu utrzymanie siebie samego i partycypowanie w utrzymaniu wspólnych dzieci.

Oświadczenie to wzbudziło wątpliwości, w związku z czym wezwano stronę po raz kolejny do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o prawo pomocy, tym razem do wykazania źródeł, z których czerpie on środki do utrzymania siebie, domu, jak również dzieci. Skarżący miał także wskazać, czy posiada jakiekolwiek zaległości płatnicze oraz wskazać także, czy korzysta z czyjejkolwiek pomocy w utrzymaniu.

W odpowiedzi na to wezwanie, w piśmie z dnia [...]r., skarżący oświadczył, że w miarę możliwości podejmuje sporadycznie prace dorywcze, za które uzyskuje niewielkie kwoty pieniężne. Z tych drobnych kwot pieniężnych opłaca on częściowo zakup leków i żywności. Skarżący nie wykazał, aby posiadał jakiekolwiek zaległości płatnicze. Stwierdził jedynie, że czynszu nie płaci, bo dom, w którym zamieszkuje, stanowi jego własność. Z pisma tego wynika także, że strona opiekuje się swoją matką, która w zamian za tą opiekę opłaca mu rachunki za energię elektryczną (kwota około 20 zł miesięcznie), przygotowuje posiłki, pierze ubrania i kupuje mu leki.

W tym miejscu należy stwierdzić, że występuje sprzeczność pomiędzy dwoma stanami faktycznymi opisanymi w dwóch pismach procesowych. Z pierwszego pisma wynika, że skarżący nie mając praktycznie żadnego źródła dochodu, samodzielnie utrzymuje siebie i jest w stanie również partycypować w utrzymaniu swoich dzieci. Z drugiego pisma wynika jednak, że w utrzymaniu pomaga mu matka, w zamian za sprawowaną nad nią przez syna opiekę. Jednak z oświadczenia skarżącego wynika, że pomoc finansowa matki wynosi jedynie około 20 zł miesięcznie (tyle bowiem ma wynosić rachunek za energię elektryczną). Strona nie posiada jednocześnie żadnych zaległości płatniczych i nie korzysta z żadnej formy pomocy społecznej. Należy stwierdzić, że utrzymanie mieszkania, a tym bardziej domu nigdy nie wyczerpuje się na regulowaniu czynszu (czy też innych opłat za korzystanie z budynku, nieruchomości lokalowej). Należy regularnie opłacać wszelkie rachunki za tzw. "media" (np. energia elektryczna, gaz), jak również należy ponosić koszty wszelkich remontów i innych prac związanych z utrzymaniem budynku w stanie niepogorszonym, w stanie zdatności do użytkowania, korzystania z mieszkania.

Trudno przyjąć, aby skarżący nie posiadał żadnego źródła dochodu i pokrywał powyższe koszty z drobnych środków, które otrzymuje za wykonywanie prac dorywczych oraz z pomocy finansowej swojej matki rzędu około 20 zł miesięcznie. Tym bardziej, że skarżący nie zamieszkuje razem ze swoją matką. Matka wnioskodawcy mieszka oddzielnie i sama musi również ponosić wszelkie koszty związane z utrzymaniem swojej własnej nieruchomości (własnego mieszkania), poza tym jest już osobą starszą i schorowaną, a z tym wiążą się wydatki na leczenie i zakup środków farmaceutycznych. Trudno przyjąć, że matka strony jest w stanie utrzymać się finansowo i jednocześnie udzielać swojemu synowi wyłącznej pomocy finansowej w opłacie niektórych rachunków, zakupie żywności, czy leków.

Odnośnie rachunków bankowych, skarżący nadesłał swoje oświadczenie, z którego wynika, że nie posiada obecnie żadnego rachunku bankowego, a co za tym idzie nie posiada żadnych oszczędności pieniężnych.

Reasumując, wnioskodawca nie wykazuje żadnych dochodów i nie posiada żadnych oszczędności, nie zaciąga żadnych pożyczek i nie ma przy tym żadnych zaległości płatniczych (długów). W tym stanie rzeczy jest on jednocześnie w stanie ponosić wydatki związane z utrzymaniem domu i partycypować w utrzymaniu wspólnych, małoletnich dzieci. Stan taki może budzić podejrzenie, że uzyskuje on jednak środki pieniężne ze źródeł, których nie wykazał we wniosku o prawo pomocy.

W listopadzie 2010 r., skarżącemu przyznano prawo pomocy w zakresie częściowym – zwolniono go z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Skarżący nie zdołał jednak wykazać, aby jego aktualny stan majątkowy uległ pogorszeniu, co więcej, nie wykazał w sposób przekonujący, że obecnie nie osiąga żadnego dochodu. Samo oświadczenie o nieuzyskiwaniu dochodu nie jest bowiem wystarczające. Fakt ten powinien być wykazany i udowodniony.

Ponadto należy stwierdzić, że rozpoznając uprzednio wniosek o prawo pomocy, strona nadesłała kserokopie ksiąg wieczystych, obrazujących stan jej nieruchomości. Strona była mianowicie współwłaścicielem czterech nieruchomości, w tym trzech domów. Drugim współwłaścicielem tych nieruchomości była jego żona, M.J. Niezależnie od tego, czy małżonkowie pozostający w separacji nadal są współwłaścicielami tych nieruchomości, czy też został już dokonany podział majątku wspólnego (a wiec zniesiono współwłasność co do tych nieruchomości), to skarżący albo nadal jest współwłaścicielem tych nieruchomości, albo stał się wyłącznym właścicielem części spośród nich. Istnieje więc realna możliwość pozyskania środków finansowych z tych nieruchomości. Faktem jest, że większość z tych nieruchomości była obciążona hipoteką. Należy mieć jednak na uwadze, że obciążenie nieruchomości hipoteką nie stanowi przeszkody w rozporządzeniu taką nieruchomością, czy obciążeniu jej ograniczonym prawem rzeczowym (np. użytkowaniem), bądź też wydzierżawieniem jej albo wynajęciem innemu podmiotowi.

Tak więc istniała i nadal istnieje możliwość sprzedaży określonych nieruchomości, lub oddanie ich w użytkowanie, najem, czy też dzierżawę. Czynność taka mogłaby zapewnić odpowiednie środki pieniężne (np. opłatę za użytkowanie, bądź czynsz najmu, czy dzierżawy).

Nie należy również tracić z pola widzenia tego, że skarżący w ogóle pominął ostatni punkt wezwania referendarza sądowego z dnia 14 czerwca 2011 r., nie nadsyłając żadnych faktur, rachunków, ani paragonów, które obrazowałyby w jakiej wysokości ponosi wydatki związane z bieżącym utrzymaniem siebie samego oraz swoich małoletnich dzieci. Jakkolwiek może być zrozumiałym fakt, że skarżący nie posiada rachunków na zakup żywności, a nawet leków, "ponieważ zakupy te dokonywane są na bieżąco", to należy stwierdzić, że powinien jednak wskazać, jaka jest wysokość opłat za tzw. "media" i jakie wydatki ponosi z tego tytułu.

Skarżący tymczasem nie wykazał w jakiej wysokości ponosi opłaty za tzw. media. Brak rachunków, czy też faktur z których wynikałoby w jakiej wysokości strona ponosi opłaty za (przykładowo): zużycie wody, energii elektrycznej, opału, wody, telefonu.

Niezależnie od kwestii udokumentowania poszczególnych, konkretnych wydatków, wnioskodawca w ogóle nie podał nawet przybliżonych, szacunkowych kwot, które składają się na te opłaty, jak również na wydatki na zakup środków czystości, czy ubrań dla niego samego i dzieci. W oświadczeniu skarżącego w tym zakresie podany jest tylko szacunkowy koszt zakupu żywności i leków.

W świetle zaprezentowanych wyżej okoliczności nie sposób przyjąć, aby stan majątkowy i sytuacja materialna strony zostały zobrazowane w sposób dokładny, dostatecznie jasny i przejrzysty. W rezultacie brak jest podstaw do rzetelnego, wszechstronnego i wyczerpującego rozpoznania wniosku o prawo pomocy. Przyznanie bowiem prawa pomocy możliwe jest tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy. W tej sytuacji można stwierdzić, że strona nie spełnia przesłanki skutkującej przyznaniem jej prawa pomocy.

Tymczasem uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05).

Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.