Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 344/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-09-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 602  ceny
Hasła tematyczne: Czystość i porządek
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 3, art. 5 ust. 1 pkt 3, art. 6ka ust. 1-3, art. 9e ust. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 1297
law: Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Jacek Surmacz /spr./, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia WSA Jarosław Szaro, Protokolant sekr. sąd. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2022 r. spraw ze skarg S. [...] w J. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 18 marca 2022 r., - nr SKO 4104.18.2022, - nr SKO 4104.19.2022, - nr SKO 4104.20.2022 - nr SKO 4104.21.2022, - nr SKO 4104.22.2022 w przedmiocie określenia wysokości podwyższonej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za wrzesień oraz listopad 2021 r. dla nieruchomości położonych w J. oddala skargi.


UZASADNIENIE

Spółdzielnia [...] w J. (dalej: spółdzielnia) poddała kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 18 marca 2022 r. w przedmiocie określenia podwyższonej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za wrzesień i listopad 2021 r., a to (poniższa numeracja zachowana w dalszej części uzasadnienia):

1) nr SKO 4104.18.2022 dotyczącą nieruchomości przy ul. [...] w J. (sprawa o sygn. I SA/Rz 344/22),

2) nr SKO 4104.19.2022 dotyczącą nieruchomości przy ul. [...] w J. (sprawa o sygn. I SA/Rz 345/22),

3) nr SKO 4104.20.2022 dotyczącą nieruchomości przy ul. [...] w J. (sprawa o sygn. I SA/Rz 346/22),

4) nr SKO 4104.21.2022 dotyczącą nieruchomości przy ul. [...] w J. (sprawa o sygn. I SA/Rz 347/22),

5) nr SKO 4104.22.2022 dotyczącą nieruchomości przy ul. [...] w J. (sprawa o sygn. I SA/Rz 348/22).

Wymienione skargi połączono do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2022 r. pod sygn. I SA/Rz 344/22.

Z ustaleń i stanowiska organu I instancji wynikało, że odpady komunalne na ww. nieruchomościach nie były zbierane w sposób selektywny. Informacje takie zostały Burmistrzowi [...] przekazane przez "P" w J. Sp. z o.o., której pracownicy weryfikowali wypełnianie przez mieszkańców obowiązku segregacji odpadów komunalnych na ww. nieruchomościach we wrześniu i listopadzie 2021 r. Kontrole zawartości pojemników na odpady, przeprowadzone w dniach 9 września oraz 4 - 5, 12 i 19 listopada 2021 r., wykazały między innymi w pojemnikach na odpady zmieszane znaczne ilości surowców wtórnych i bioodpadów oraz styropian budowlany, elektroodpady i zużyte opony, a obok wiat znajdowały się odpady poremontowe i wielkogabarytowe; odpady poremontowe stwierdzono też w pojemniku na tworzywa sztuczne. Notorycznie gromadzono w pojemniku na odpady zmieszane frakcje odpadów, które powinny być gromadzone selektywnie (opakowania z tworzyw sztucznych i folie, tetrapaki, opakowania szklane, papier i tekturę oraz bioodpady). W uzasadnieniach decyzji opisano szczegółowo nieprawidłowości stwierdzone w poszczególnych przypadkach. Podkreślono, że w pojemniku na odpady zmieszane nie mogą znajdować się surowce wtórne, dla których przewidziano odrębne pojemniki do zbiórki, a mieszanie odpadów podlegających selektywnej zbiórce, w tym z odpadami zmieszanymi, nie jest dopuszczalne nawet w minimalnym zakresie. Wobec tego, na podstawie art. 6ka ust. 3 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2022 r., poz. 1297 ze zm. - dalej określanej skrótem "u.c.p.g."), określono spółdzielni wysokość podwyższonej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za nieselektywne gromadzenie odpadów. Obowiązek poniesienia opłaty nałożono na spółdzielnię, jako właściciela nieruchomości zabudowanych budynkiem wielolokalowym, w którym ustanowiono odrębną własność lokali, ponieważ na niej z mocy ustawy ciąży obowiązek zapewnienia prawidłowej segregacji odpadów. Nie miało natomiast znaczenia dla podjętej decyzji ilu mieszkańców nie stosowało się do zasad selektywnego zbierania odpadów. Naruszenie zasad segregacji zostało zaznaczone na pojemnikach w formie naklejki informacyjnej (widocznej na wykonanych fotografiach), poprzez co dopełniono obowiązku zawiadomienia spółdzielni i mieszkańców o wadliwej segregacji odpadów. Stwierdzone naruszenia nie miały charakteru incydentalnego, kiedy organ w praktyce nie nakłada opłaty podwyższonej, choć ustawa nie określa częstotliwości naruszenia zasad segregacji, ale miało to charakter notoryczny. W przypadku stwierdzenia nieselektywnego gromadzenia odpadów obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości podjęcia innych działań, niż określenie właścicielowi nieruchomości opłaty podwyższonej.

W świetle powyższego decyzjami z dnia 17 stycznia 2022 r., o numerach:

1) GKN.3137.1.242.2021,

2) GKN.3137.1.248.2021,

3) GKN.3137.1.246.2021,

4) GKN.3137.1.384.2021,

5) GKN.3137.1.385.2021

Burmistrz Miasta [...] określił spółdzielni podwyższone opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi na nieruchomościach położonych przy ul. [...], za wrzesień i listopad 2021 r., odpowiednio w kwotach:

1) 1.846 zł i 2.208 zł,

2) 962 zł i 1.184 zł,

3) 1.534 zł i 1.888 zł,

4) 2.938 zł i 3.616 zł,

5) 2.132 zł i 2.560 zł,

powołując w podstawie prawnej rozstrzygnięcia m.in. przepisy art. 6ka oraz art. 2 ust. 1 pkt 4, ust. 3 i 3b, art. 6k ust. 3 oraz art. 6q u.c.p.g., a także § 3 i 4 uchwały Nr [...] Rady Miasta [...] z dnia [...] 2020 r. w sprawie wyboru metody ustalenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, ustalenia stawki tej opłaty oraz zwolnienia z tej opłaty oraz § 1 uchwały Nr [...] Rady Miasta [...] z dnia [...] 2021 r. zmieniającej uchwałę w sprawie wyboru metody ustalenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, ustaleniu stawki tej opłaty oraz zwolnienia z tej opłaty. Wysokość opłaty określono przy uwzględnieniu deklarowanej przez spółdzielnię liczby zamieszkujących dane nieruchomości mieszkańców i stawek określonych w powołanych uchwałach oraz przysługujących mieszkańcom ulg związanych z tytułem członka rodziny wielodzietnej. Na terenie Miasta przyjęto system ustalania wysokości opłaty uzależniony od liczby osób zamieszkujących daną nieruchomość. Od 1 stycznia 2021 r. stawka opłaty za odpady zbierane i odbierane w sposób selektywny wynosiła 26 zł od osoby, a opłaty podwyższonej za odpady niezbierane w sposób selektywny 52 zł, a od 1 października 2021 r. odpowiednio 29 zł i 64 zł.

W odwołaniach spółdzielnia zarzuciła błędne ustalenie okoliczności faktycznych, ponieważ naruszenie zasad segregacji miało charakter incydentalny, a nie notoryczny, przez co nie wyczerpywało dyspozycji art. 6ka ust. 1 i 3 u.c.p.g. Zarzucono także brak dowodu na powiadomienie właściciela nieruchomości o niedopełnieniu obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych, co jest warunkiem koniecznym nałożenia opłaty podwyższonej. Wskazała, że obecność w pojemnikach niewłaściwych odpadów oraz złożenie w wiacie odpadów wielkogabarytowych i poremontowych miało miejsce w dniach innych niż dzień wywozu odpadów zmieszanych. Dowody przedłożone przez podmiot odbierający nie potwierdzały w sposób niebudzący wątpliwości okoliczności nieselektywnej zbiórki odpadów. Przedłożone protokoły kontroli sporządzono w sposób zbiorowy dla wielu nieruchomości, a wykonane zdjęcia nie pozwalają zidentyfikować pojemników (miejsc), których dotyczą. Samo składowanie odpadów wielkogabarytowych i innych w wiacie śmietnikowej lub obok niej, kiedy nie dokonano ich wywozu, nie może świadczyć o słuszności decyzji. Odpady te nie zostały bowiem przyjęte przez podmiot odbierający jako niesegregowane, co jest warunkiem koniecznym do zastosowania art. 6ka u.c.p.g., nie czyniono w tej kwestii żadnych ustaleń. Odpady takie są bowiem wywożone do PSZOK (punktu selektywnej zbiórki odpadów) przez spółdzielnię, a w wiatach śmietnikowych lub przy nich są tylko gromadzone przez mieszkańców. Nie wykazano też, aby spółdzielnia została powiadomiona o braku należytej segregacji odpadów. Nałożenie opłaty podwyższonej powinno następować w razie stwierdzenia notorycznego naruszenia obowiązku segregacji, a nie incydentalnych pomyłek.

Opisanymi na wstępie decyzjami Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało rozstrzygnięcia organu I instancji w mocy.

Organ odwoławczy podniósł, że opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi obliczona według stawki podwyższonej jest naliczana za miesiąc lub miesiące, w których nie dopełniono obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych. Ustawa nie określa, że selektywna zbiórka odpadów ma miejsce wtedy, gdy określona (np. przeważająca) część odpadów jest prawidłowo umieszczona w kontenerach przeznaczonych na zbieranie określonej frakcji, podobnie jak częstotliwości naruszenia zasady segregowania odpadów. Na podstawie dyspozycji art. 9e ust. 1 i u.c.p.g. należy wywieść wniosek, że mieszanie odpadów podlegających selektywnej zbiórce nie jest dopuszczalne nawet w minimalnym zakresie. Tymczasem ze zgromadzonych w sprawie dowodów wynikało, że na nieruchomościach przy ul. P. naruszone zostały zasady selektywnej zbiórki odpadów. W pojemnikach na odpady zmieszane notorycznie gromadzono frakcje odpadów, które powinny być gromadzone selektywnie, a w pojemniku na tworzywa sztuczne zdeponowano odpady poremontowe. Organizacja miejsca gromadzenia odpadów komunalnych należy natomiast do właściciela nieruchomości.

Kolegium wskazało, że ustawa nie określa sposobu powiadomienia właściciela o niedopełnieniu obowiązku selektywnej zbiórki odpadów. Przedsiębiorstwo odbierające odpady uczyniło to w formie naklejki informacyjnej naklejonej na kontener śmietnikowy, co czyniło zadość wymaganiu określonemu w art. 6ka u.c.p.g. Informacja tam zawarta wskazywała właścicielowi oraz mieszkańcom, że segregacja odpadów następuje w sposób wadliwy. To, czy odpady są segregowane, czy nie, obciąża w przypadku budynków wielomieszkaniowych daną wspólnotę mieszkaniową. Nie ma prawnego znaczenia ilu lokatorów nie przestrzegało zasad selektywnego zbierania odpadów.

W skargach, domagając się uchylenia wydanych w sprawie decyzji i orzeczenia o kosztach postępowania, zarzucono:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 6ka ust. 1 i 3 u.c.p.g. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przejawiającą się w:

a) przyjęciu przez organ odwoławczy, że sama obecność w pojemniku odpadów, których być tam nie powinno - co istotne - w dniu innym aniżeli dzień ich wywozu, stanowi element wystarczający do uznania istnienia przesłanki "niedopełnienia przez właściciela obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych" w sytuacji, w której warunkiem koniecznym jest w tym zakresie dokonanie wywozu tych odpadów jako niesegregowanych,

b) uznaniu, że do nałożenia podwyższonej opłaty wystarczające jest wystąpienie dwóch przesłanek, tj. niedopełnienia obowiązku selektywnego zbierania odpadów przez właściciela oraz powiadomienie Burmistrza i właściciela o powyższym, podczas gdy przepis wskazuje na trzecią kumulatywną przesłankę przyjęcia (odbioru) odpadów przez podmiot odbierający odpady jako niesegregowanych,

c) przyjęciu przez organ odwoławczy, że zachowanie spółdzielni wyczerpało ramy przedmiotowo-podmiotowe pojęcia "niedopełnienia obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych", zarówno we wrześniu, jak i listopadzie 2021 r., uprawniające do nałożenia podwyższonej opłaty za wywóz odpadów komunalnych w sytuacji, w której incydentalny (pojedynczy) przypadek wadliwej segregacji śmieci nie może być traktowany jako niedopełnienie obowiązku, o którym mowa w tym przepisie,

d) dokonaniu przez organ odwoławczy wykładni pojęcia niedopełnienia obowiązku selektywnej zbiórki odpadów w sposób łączny dla całego kontrolowanego okresu, podczas gdy ocena ta powinna nastąpić osobno w odniesieniu do września i listopada,

e) przyjęciu przez organ odwoławczy istnienia podstaw do wydania decyzji o nałożeniu na spółdzielnię opłaty podwyższonej za wrzesień i listopad 2021 r. pomimo braku dowodów świadczących o powiadomieniu właściciela nieruchomości o niedopełnieniu obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych przez podmiot świadczący usługę odbioru odpadów komunalnych, zwłaszcza po pierwszej kontroli we wrześniu 2021 r.,

2) rażące naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 120, art. 121 § 1, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 191 w zw. z art. 235 i art. 229 Ordynacji podatkowej, polegające na:

a) pobieżnej i tendencyjnej analizie zgromadzonego materiału dowodowego, ukierunkowanej na wykazanie zasadności wydanej decyzji poprzez uwzględnienie wybranych aspektów sprawy, z jednoczesnym przemilczeniem istotnych "luk" w materiale dowodowym, a dotyczących kwestii kluczowych dla rozstrzygnięcia, tj. "ilości" kontroli przeprowadzonych w konkretnym miesiącu (zwłaszcza we wrześniu), braku odebrania odpadów jako niesegregowanych oraz braku powiadomienia właściciela nieruchomości o nieprawidłowościach w segregacji odpadów,

b) braku przeprowadzenia wnioskowanych w odwołaniu dowodów wobec uznania, że są one rzekomo bezpodstawne i nie wnoszą do sprawy istotnych faktów w sytuacji, w której dowody te powołano dla ustalenia okoliczności kluczowych dla rozstrzygnięcia sprawy w kontekście przepisów prawa materialnego znajdujących zastosowanie w tej sprawie, a dotyczyły wykazania, że:

- właściciel nieruchomości nie został powiadomiony o rzekomych nieprawidłowościach w zbieraniu odpadów,

- odpady rzekomo niewłaściwie segregowane nie zostały odebrane jako odpady zmieszane,

- odpady wielkogabarytowe, ujęte w decyzji jako element stanu faktycznego świadczącego o niewłaściwym gromadzeniu odpadów, odbierane są przez pracowników Spółdzielni i w związku z tym nie mogą podlegać ocenie na użytek wydania rozstrzygnięcia w tej sprawie,

c) przeprowadzeniu postępowania w sposób podważający zaufanie obywateli do organów państwa, a nadto godzący w obowiązek ustalenia stanu faktycznego zgodnego z prawdą, zwłaszcza poprzez:

- uznanie, że dowody przedłożone przez podmiot odbierający odpady (w postaci zdjęć, protokołów kontroli, wiadomości e-mail) potwierdzają w sposób nie budzący wątpliwości okoliczność nieselektywnej zbiórki odpadów komunalnych przez Spółdzielnię we wrześniu i listopadzie 2021 r. w sytuacji, w której przedłożone protokoły kontroli sporządzone zostały w sposób zbiorowy dla wielu nieruchomości, a zalegające w aktach zdjęcia nie pozwalają zidentyfikować pojemników (miejsc), których w rzeczywistości dotyczą, zaś daty "kontroli" wskazują, że nie były one prowadzone w dni odbioru odpadów z nieruchomości, których dotyczą zaskarżone decyzje,

- przyjęcie, że materiał dowodowy potwierdza, że właściciel nieruchomości został należycie powiadomiony o nieprawidłowościach w gromadzeniu odpadów w sytuacji, w której brak jest jakiegokolwiek dowodu świadczącego o powiadomieniu właściciela we wrześniu i listopadzie 2021 r. o naruszeniu obowiązków selektywnego gromadzenia odpadów,

- brak ustalenia, czy odpady z nieruchomości Spółdzielni, w okresach prowadzenia kontroli, zostały odebrane jako odpady "nieselektywne" w sytuacji, w której kontrole nie były prowadzone w dni wywozu kontrolowanych nieczystości (frakcji znajdujących się w kontrolowanych pojemnikach),

co skutkowało nałożeniem na spółdzielnię podwyższonej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za wrzesień i listopad 2021 r., przy braku istnienia w tym zakresie przesłanek natury faktycznej i prawnej

3) rażące naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, a to art. 233 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej poprzez jego zastosowanie i wydanie decyzji utrzymującej w mocy zaskarżony akt w sytuacji, w której z uwagi na rodzaj i stopień jego wadliwości zasługiwał on na wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Spółdzielnia podniosła, że do nałożenia opłaty podwyższonej konieczne jest kumulatywne ziszczenie się trzech warunków: niedopełnienie obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych, ich odbiór jako niesegregowane (zmieszane) oraz powiadomienie o tym organu gminy i właściciela nieruchomości. Tymczasem nie zostało zbadane, czy rzeczone odpady zostały wywiezione jako zmieszane, co ma szczególne znaczenie, ponieważ kontrole były prowadzone w dniach, w których odpadów zmieszanych nie odbierano. Wnioski dowodowe w tej kwestii nie zostały uwzględnione. Intencją ustawodawcy było natomiast przyjęcie, że niedopełnienie obowiązku selektywnego zbierania odpadów dotyczy tych właścicieli nieruchomości, którzy nie chcą selektywnie zbierać odpadów i np. notorycznie w pojemnikach na odpady zmieszane umieszczają odpady, które powinny być gromadzone selektywnie. Nie dotyczy to natomiast sytuacji, kiedy w wyniku pomyłki o charakterze incydentalnym dany odpad zostanie zdeponowany do nieodpowiedniego pojemnika. Do nałożenia podwyższonej opłaty należy udokumentować odpowiednio więcej przypadków naruszenia ww. obowiązku.

W odpowiedziach na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o ich oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko w sprawach.

W ocenie organu odwoławczego stanowisko spółdzielni ma charakter polemiczny i oparte zostało na przypuszczeniach i własnej interpretacji obowiązujących rozwiązań prawnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Skargi okazały się niezasadne.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola nie wykazała, aby zaskarżone decyzje wydano z naruszeniem przepisów, o jakich mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), które wymagałoby zastosowania określonych w nich środków prawnych. Żadna z okoliczności z nich wynikająca w kontrolowanych sprawach nie zaistniała.

Z okoliczności faktycznych kontrolowanych spraw wynikało, że spółdzielnia (stosownie do art. 2 ust. 3 u.p.c.g.), w miesiącach objętych decyzjami, realizowała za mieszkańców obowiązki określone w ustawie o utrzymywaniu czystości i porządku w gminach w zakresie zbierania odpadów komunalnych z nieruchomości zabudowanych budynkami wielolokalowymi. Złożyła deklaracje, w których określała liczbę mieszkańców zamieszkujących dane nieruchomości, od której uzależniona była wysokość regulowanej na rzecz Gminy opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Stawka opłaty uzależniona była od nakazanego ustawą selektywnego sposobu zbierania odpadów, przy uwzględnieniu liczby mieszkańców danej nieruchomości. Na podstawie wyników przeprowadzonych we wrześniu i listopadzie 2021 r. przez pracowników zakładu odbierającego odpady kontroli ustalono, że odpady na poszczególnych nieruchomościach nie były zbierane w sposób selektywny. W pojemnikach na poszczególne frakcje stwierdzano odpady, które nie powinny się w nich znajdować, a przy wiatach śmietnikowych gromadzono odpady, które nie podlegały zbiórce (podlegające odstawieniu przez mieszkańców do PSZOK). Wobec czego zakład odbierający odpady powiadomił o tym fakcie Burmistrza, który wydał decyzje nakładające na spółdzielnię obowiązek poniesienia za wrzesień i listopad 2021 r. podwyższonej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Spółdzielnia z zapadłymi rozstrzygnięciami się nie zgadzała, kwestionując zarówno prawidłowość nałożenia opłaty, jak i jej zasadność.

Analiza znajdującego zastosowanie w kontrolowanych sprawach stanu prawnego w kontekście poczynionych przez organy ustaleń faktycznych przemawiała na rzecz oceny zgodności zaskarżonych decyzji z prawem. Ustalenia faktyczne znajdowały odzwierciedlenie w zgromadzonych dowodach, poddawały się weryfikacji i mogły stanowić podstawę faktyczną wydanych decyzji. Materiał dowodowy okazał się wystarczający do wydania decyzji; uzasadniał również wszczęcie postępowania administracyjnego. Oceniono go w granicach swobody wynikającej z art. 191 Ordynacji podatkowej. Zastosowano właściwe przepisy prawa, prawidłowo je zinterpretowano. Wynika z nich, co następuje:

W myśl art. 5 ust. 1 pkt 3 u.p.c.g. do obowiązków spółdzielni należało m.in. zapewnienie zbierania odpadów komunalnych w sposób selektywny. Niewywiązanie się z niego oznaczało konieczność poniesienia na rzecz gminy opłaty podwyższonej, o której mowa w art. 6k ust. 3 (art. 6ka ust. 3 u.p.c.g.). Podmiot odbierający odpady komunalne obowiązany był w takiej sytuacji przyjąć takie odpady jako niesegregowane (zmieszane) i powiadomić o tym wójta oraz właściciela nieruchomości (art. 6ka ust. 1 u.p.c.g.). Na jego podstawie wójt wszczynał postępowania w sprawie określenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, za miesiąc lub miesiące, w których nie dopełniono obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych, stosując wysokość stawki opłaty podwyższonej, o której mowa w art. 6k ust. 3 (art. 6ka ust. 2 u.p.c.g.). Wysokość opłaty podwyższonej określana była w uchwale rady gminy.

Z akt sprawy wynikało, że nieruchomości, o których mowa, zostały wyposażone w pojemniki służące do selektywnej zbiórki odpadów komunalnych. Mieszkańcy mieli zatem zapewnioną faktyczną możliwość wywiązana się z obowiązku selektywnego zbierania odpadów. Nie była sporna między stronami kwestia liczby mieszkańców zamieszkujących poszczególne nieruchomości (liczby wynikające ze złożonych deklaracji), od której uzależniona była wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami, stawki opłat i system ich naliczania, ani obowiązek ich ponoszenia oraz obowiązek selektywnej zbiórki odpadów komunalnych. Kwestiami spornymi pozostawało to, czy organ gminy prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające i w dostateczny sposób wykazał podstawy faktyczne nałożenia na spółdzielnię podwyższonej opłaty oraz czy dopełniono niezbędnych wymagań formalnych przed wszczęciem postępowania administracyjnego, które obciążały podmiot odbierający odpady.

Zgromadzone dowody (fotografie, protokoły) potwierdzały, że mieszkańcy poszczególnych nieruchomości nie wywiązywali się z obowiązku selektywnej zbiórki odpadów i odpady w wiatach śmietnikowych przynależnych do danych nieruchomości nie były we wrześniu i listopadzie 2021 r. zbierane z zachowaniem wymagań selektywnej zbiórki odpadów. W pojemnikach na odpady zmieszane znajdowały się odpady podlegające segregacji, a w pojemnikach na poszczególne frakcje stwierdzano odpady, które nie powinny się w nich znajdować. Zanieczyszczenie poszczególnych frakcji oznaczać zaś musiało, że cały pojemnik musiał być odebrany przez odbiorcę odpadów jako niesegregowany (zmieszany). Ponadto w okolicach wiat śmietnikowych gromadzone były odpady, które powinny być odstawiane do punktu selektywnej zbiórki odpadów. Okoliczności te zostały w dostateczny sposób udokumentowane przez pracowników zakładu odbierającego odpady, którym z uwagi na profesjonalny charakter świadczonych usług nie można zarzucić braku wiedzy w ocenie, czy poszczególne frakcje odpadów są należycie zbierane. Nie było natomiast ich rolą ocena, czy odpady takie, jak widoczne na wykonanych fotografiach, mogły być następnie jeszcze przesegregowane, a odpady zgromadzone w okolicach wiat śmietnikowych wywiezione przez spółdzielnię do PSZOK. Odpady te były bowiem zbierane (gromadzone) z naruszeniem zasad zbiórki selektywnej "u źródła" i okoliczność ta została dostatecznie wykazana. Spółdzielnia nie przedstawiła natomiast dowodów na to, aby przed odebraniem przez zakład odpadów zostały one posegregowane zgodnie z zasadami (tj. po dniu udokumentowanym fotografiami, a przed dniem faktycznego odbioru). Spółdzielnia nie wykazała także, aby były w tym okresie zgłaszane Gminie reklamacje w sprawie nieodbierania w wyznaczonych terminach odpadów z ww. nieruchomości, przez co zarzuty skargi odnoszące się do tych kwestii Sąd uznał za nietrafne. Można by oczekiwać na przyszłość, aby podmiot odbierający odpady wykonywał również fotografie pojemników z momentu ich odbierania, ale w wystarczający sposób stan poszczególnych pojemników i terenu wokół wiat śmietnikowych został udokumentowany fotografiami i protokołami, których rzetelności nie można zakwestionować.

Zostało również wykazane, że mieszkańcy zostali poinformowali o nienależytym realizowaniu obowiązku segregacji poprzez naklejki informacyjne naklejone na pojemnikach. Przepisy analizowanej ustawy nie określały sposobu, w jaki należało powiadamiać mieszkańców o niewłaściwej zbiórce odpadów. Mogło to więc nastąpić w dowolny sposób, choć dla skuteczności systemu selektywnego zbierania odpadów zasadne jest oczekiwanie, aby wiadomość ta została przekazana lub ujawniona w taki sposób, aby dotarła do wiadomości osób gromadzących odpady komunalne. Forma, jaką posłużyło się przedsiębiorstwo odbierające odpady (naklejka na pojemnikach), spełnia w ocenie Sądu wskazane wymaganie informacyjne. Sąd nie podzielił jedynie stanowiska organu odwoławczego, że powiadomienie właścicieli o niedopełnieniu obowiązku selektywnej zbiórki odpadów było jednym z warunków nałożenia opłaty podwyższonej. Zawiadomienie to ma na celu uświadomienie właścicielom konieczności zmiany sposobu gospodarowania na przyszłość, ale nie zmienia podstawy określenia podwyższonej opłaty, która wynika z faktu, że odpady nie były dotychczas gromadzone w sposób selektywny. To zdarzenie jest podstawą nałożenia opłaty podwyższonej, co literalnie wynika z art. 6ka ust. 1 u.p.c.g. Nie można przy tej ocenie tracić z pola widzenia tego, że zawiadomienia takiego nie dokonywał organ prowadzący postępowanie w toku postępowania administracyjnego, lecz podmiot odbierający odpady przed formalnym wszczęciem postępowania administracyjnego, które czyni to na podstawie stwierdzonych na miejscu faktów.

Zasadnie organy zwróciły uwagę, że opłata podwyższona jest nakładana za fakt zbierania odpadów w sposób nieselektywny. W przypadku nieruchomości zbiorowej nie ma znaczenia, ilu mieszkańców wywiązuje się z obowiązku selektywnej zbiórki odpadów i z jaką częstotliwością to następuje, ponieważ decydujące znaczenie ma jedynie to, czy obowiązek ten na danej nieruchomości był realizowany prawidłowo, czy nie i czy odbiorca odpadów musiał daną frakcję odpadów odebrać jako niesegregowane (art. 6ka ust. 1 u.p.c.g.). Opłata podwyższona obciąża wszystkich mieszkańców danej nieruchomości w razie stwierdzenia, że odpady nie zostały posegregowane na etapie ich zbierania. Obowiązek selektywnej zbiórki odpadów ma charakter powszechny (art. 5 ust. 1 pkt 3 u.p.c.g.). Nałożenie opłaty podwyższonej uzależnione zostało wyłącznie od braku selektywnej zbiórki odpadów, a nie od tego, czy mogą one zostać poddane selekcji po odbiorze jako zmieszane. Jak trafnie zauważono w decyzjach, czego jednak nie dostrzega strona skarżąca, przepisy analizowanej ustawy nie określają żadnego poziomu pomyłek, ani stopnia zanieczyszczenia poszczególnych frakcji odpadami innego rodzaju. Nie odwołują się również do notoryczności i uporczywości w niesegregowaniu odpadów (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 2022 r. sygn. III FSK 14/22).

Zauważyć należy, że prawidłowe działanie systemu selektywnego gospodarowania odpadami komunalnymi jest możliwe tylko w razie należytego wywiązywania się z obowiązków przez każdego uczestnika tego systemu. Niezwykle istotne w tym procesie jest zachowanie osób, od których odpady pochodzą. To one, jako pierwsze w łańcuchu, muszą przestrzegać zasad segregacji, aby kolejne podmioty mogły realizować swoje zadania. Skuteczność segregacji frakcyjnej zależy od tego, czy w pojemnikach na odpady zmieszane nie znajdują się surowce wtórne oraz podlegające biodegradacji, a w pojemnikach na frakcje segregowane nie znajdą się inne odpady, niż podlegające złożeniu w przeznaczonym do tego pojemniku. Nie mogą również znajdować się w nich odpady, które nie podlegają zbieraniu do pojemników frakcyjnych, lecz wymagają oddania ich przez właściciela nieruchomości (mieszkańca) bezpośrednio w punkcie selektywnej zbiórki odpadów, co dotyczy w szczególności odpadów wielkogabarytowych, takich jak meble, a także opon, odpadów budowlanych i poremontowych, pojemników po farbach lub z innymi chemikaliami. Tylko odpady właściwie posegregowane nadają się do dalszego zagospodarowania, w tym odzysku lub recyklingu albo przetworzenia. Z tej też przyczyny ustawodawca w art. 9e ust. 2 u.p.c.g. zakazał podmiotowi odbierającemu odpady komunalne mieszania selektywnie zebranych odpadów z odpadami niesegregowanymi (zmieszanymi) oraz selektywnie zebranych odpadów komunalnych różnych rodzajów ze sobą, aby nie zniweczyć wysiłku selekcji "u źródła" i funkcjonowania systemu gospodarowania odpadami.

Faktem jest, że przestrzeganie wymagania segregacji odpadów w zabudowie wielolokalowej jest trudne, ponieważ wymaga samodyscypliny od względnie nieokreślonego mieszkańca, od którego pochodzą zbierane do wspólnych pojemników odpady. Obowiązek, o jakim mowa, służy jednak dobru wspólnemu i poprawie jakości środowiska, co niewątpliwie wymaga podejmowania działalności edukacyjnej i informacyjnej nie tylko przez instytucje publiczne, w tym gminy, ale również i uczestników systemu, takich jak spółdzielnie mieszkaniowe, a środki fiskalne, o których zdecydował ustawodawca, stanowią jeden z elementów systemu gospodarowania odpadami komunalnymi i budowania gospodarki o obiegu zamkniętym. Niestosownie się do wymagań selektywnej zbiórki odpadów podnosi bowiem koszty usług związanych z odbiorem odpadów, w szczególności wynikających z ich składowania na wysypiskach odpadów.

W uzasadniony sposób organ II instancji odwołał się, poprzez art. 1a u.p.c.g., do ustawy o odpadach, ponieważ to w tym akcie prawnym zdefiniowano pojęcie selektywnego zbierania odpadów. Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 24 ustawy o odpadach, rozumie się przez to zbieranie, w ramach którego dany strumień odpadów, w celu ułatwienia specyficznego przetwarzania, obejmuje jedynie odpady charakteryzujące się takimi samymi właściwościami i takimi samymi cechami. Zbieranie odpadów oznacza gromadzenie odpadów przed ich transportem do miejsc przetwarzania, w tym wstępne sortowanie nieprowadzące do zasadniczej zmiany charakteru i składu odpadów i niepowodujące zmiany klasyfikacji odpadów oraz tymczasowe magazynowanie odpadów, o którym mowa w pkt 5 lit. b (pkt 34). Odpady mają być zbierane w sposób selektywny (art. 23 ust. 1, art. 33 ust. 1 ustawy o odpadach).

W przekonaniu Sądu, w okolicznościach kontrolowanych spraw dopełniono wszystkich wymagań, które obligowały Burmistrza do nałożenia na spółdzielnię opłaty podwyższonej. Oceniane pod względem zgodności z prawem decyzje prawa nie naruszają. Rozpatrzone skargi okazały się niezasadne, przez co podlegały oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.