Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1004/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6181 Zajęcie nieruchomości i wejście na nieruchomość, w tym pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 124b
journal: Dz.U. 2016 poz 2147
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski Protokolant [...] po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.Ś. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 10 sierpnia 2017 r. sygn. akt II SA/Bk 194/17 w sprawie ze skargi A. Ś. na decyzję Wojewody Podlaskiego z dnia [...] 2017 r. nr [...] w przedmiocie zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z 10 sierpnia 2017 r. oddalił skargę A. F.Ś. na decyzję Wojewody Podlaskiego z [...] 2017 r. utrzymującą w mocy decyzję Starosty [...] wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej z [...] 2016 r. o udzieleniu Przedsiębiorstwu [...] Sp. J. z siedzibą w Ł., zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości gruntowej oznaczonej nr geod. [...][...], w zakresie niezbędnym do przeprowadzenia czynności polegających na usunięciu z gruntu 10 stanowisk słupowych nieczynnej linii napowietrznej SN - 15kV; przy nadaniu tej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł A. F. Ś., reprezentowany przez adwokata, podnosząc następujące zarzuty:

1/ naruszenie art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, ze zm., dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi pomimo naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy w postaci:

- rażącego naruszenia art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 k.p.a. w zw. z art. 108 k.p.a. w zw. z art. 124b ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r. poz. 2147, ze zm., dalej: u.g.n.) w zw. z art. 124 ust. 1a u.g.n. w zw. z art. 126 u.g.n. poprzez brak dokładnego ustalenia rzekomych przyczyn zaistnienia konieczności podjęcia niezwłocznych działań w celu wykonania zamierzonego przedsięwzięcia w postaci usunięcia 10 stanowisk słupowych nieczynnej linii napowietrznej SN-15kV (czynności te podejmowano już w 2015 r.), bezzasadność przyjęcia założenia, jakoby niezwłoczne podjęcie przedmiotowych czynności kwalifikowane być mogło jako inwestycja celu publicznego, podczas gdy stanowiska słupowe były nieczynne, wnioskodawca nie wykazał kiedy, w jakim zakresie i na jakim etapie miała miejsce inwestycja pod nazwą rozbiórka elektroenergetycznej sieci SN i nN wraz ze stacją transformatorową SN/nN nr ST9-94 oraz budowa sieci elektroenergetycznej SN i nN wraz ze słupową i kontenerową stacją transformatorową SN/nN, nie wskazał czy dochował wymogów należytej staranności w celu zachowania terminu wskazanego przez inwestora tj. [...] S.A. do dokonania odpowiednich czynności w tym zakresie, a co za tym idzie, czy istnieje konieczność podjęcia przez wnioskodawcę działań w trybie niezwłocznym z przyczyn od wnioskodawcy niezależnych, czy w postaci zawinionych działań, istniejących zaniedbań po stronie wnioskodawcy, które to mogłoby doprowadzić po jego stronie do pociągnięcia go do odpowiedzialności finansowej, w związku z nieterminowym demontażem 10 stanowisk słupowych, podczas gdy na gruncie niniejszej sprawy nie istniała konieczność remontu, konserwacji czy usunięcia awarii ma przedmiotowych nieruchomościach, zastosowanie rozszerzającej wykładni pojęcia "wyjątkowo ważny interes strony" albo "wyjątkowo ważny interes społeczny", brak wystąpienia rzeczywistych i realnych przyczyn, które wskazywałyby na potrzebę wyjątkowo szybkiego działania, dokonanie nienależytej oceny w zakresie rzekomego wystąpienia przesłanek zajęcia ww. nieruchomości w postaci "siły wyższej" bądź "nagłej potrzeby zapobieżenia powstania znacznej szkody";

2/ naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 1 § 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 6 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie w sytuacji, kiedy w stanie faktycznym niniejszej sprawy winny one znaleźć zastosowanie w postaci zapewnienia przez Sąd I instancji kontroli legalności i zgodności z prawem skarżonych decyzji, w szczególności polegającej na niezastosowaniu odpowiednich środków w celu usunięcia naruszenia prawa polegającego na wydaniu decyzji o czasowym zajęciu nieruchomości jedynie na podstawie pozorowanych okoliczności, która stanowić miała pretekst do naruszania prawa własności skarżącego i była już sama w sobie nadużyciem prawa, stąd też powinny być zastosowane wszelkie możliwe środki prawne;

3/ rażące naruszenie art. 124 ust. 1a u.g.n. poprzez błędne zastosowanie w sytuacji, gdy brak było podstawy prawnej do działania z urzędu, a złożony wniosek dotyczył jedynie udostępnienia nieruchomości, jak też w postaci bezzasadnego przyjęcia, iż usunięcie 10 słupów nieczynnej od dawna linii napowietrznej miało być rzekomo "uzasadnione ważnym interesem gospodarczym", zwłaszcza gdy już nadmiernym ograniczeniem prawa własności było zobowiązanie do udostępnienia nieruchomości, nadużywanego wobec skarżącego wielokrotnie;

4/ rażące naruszenie art. 124b ust. 1, ust. 2 i ust. 3 u.g.n. poprzez błędne uznanie, że art. 124 ust. 1a dotyczy również sytuacji objętych regulacją art. 124b u.g.n., podczas gdy dotyczy on sytuacji objętych wyłącznie regulacją art. 124 ust. 1 u.g.n. i jest z nim funkcjonalnie powiązany jako jego uzupełnienie;

5/ naruszenie art. 63 ust. 3 w zw. z art. 20 i 21 Konstytucji RP przez niezastosowanie, podczas gdy zachodziła konieczność uwzględnienia istoty prawa własności skarżącego w przedmiocie ochrony jego własności, notorycznie naruszanej pod pozorem działań budowlanych.

Wskazując na powyższe "wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i poprzedzających go decyzji Wojewody Podlaskiego i Starosty i sprawy do ponownego rozpoznania", przy zasądzeniu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie została oparta na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 p.p.s.a. W takiej sytuacji, co do zasady w pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje podniesione w niej zarzuty procesowe, a dopiero w dalszej zarzuty materialne. W sprawie niniejszej zarzuty naruszenia prawa procesowego powiązano ściśle z naruszeniem prawa materialnego, z tego względu rozpoznane zostaną łącznie.

W myśl art. 124b ust. 1 zdanie pierwsze u.g.n. starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, w drodze decyzji zobowiązuje właściciela, użytkownika wieczystego lub osobę, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości do udostępnienia nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją, remontami oraz usuwaniem awarii ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń, nienależących do części składowych nieruchomości, służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, a także usuwaniem z gruntu tych ciągów, przewodów, urządzeń i obiektów, jeżeli właściciel, użytkownik wieczysty lub osoba, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości nie wyraża na to zgody. W ust. 2 przewidziano, że decyzję, o której mowa w ust. 1, wydaje się z urzędu albo na wniosek podmiotu zobowiązanego do wykonania czynności, o których mowa w ust.1. Czasowy zakres udostępnienia nieruchomości określa ust. 3 przyjmując, że obowiązek ten może być ustanowiony na czas nie dłuższy niż 6 miesięcy. W tym zakresie ustawodawca zdecydował, że odpowiednie zastosowanie znajduje przepis art. 124 ust. 1a i 4 u.g.n. Tak wyraźna w swej dyspozycji treść art. 124b ust. 3 u.g.n. czyni oczywiście nieuzasadnionym zarzut opisany w punkcie 4 skargi kasacyjnej.

Podkreślić należy, że celem art. 124b ust. 1 u.g.n. jest przede wszystkim stworzenie warunków prawnych do "utrzymywania" przewodów i urządzeń przesyłowych nie będących częściami składowymi nieruchomości i za których stan odpowiedzialne są przedsiębiorstwa przesyłowe. Przepis ten wymienia również, jako przesłankę udostępnienia nieruchomości, usuwanie z gruntów ciągów, przewodów i obiektów służących do przesyłania energii. Wynika to z istoty art. 124b u.g.n., którą jest przyznanie przedsiębiorstwom energetycznym instrumentu pozwalającego na realizację celów publicznych (art. 6 pkt 2 u.g.n.), które nałożone zostały na nie przepisami Prawa energetycznego i wiążą się z utrzymywaniem zdolności urządzeń, instalacji i sieci do realizacji zaopatrzenia odbiorców w paliwa lub energię (por. wyrok NSA z 15 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 2739/17). Powyższe zastrzeżenie pozostaje szczególnie istotne w zakresie, w jakim skarga kasacyjna podnosi zarzut naruszenia art. 124 ust. 1a u.g.n. W myśl tego przepisu, w przypadkach określonych art. 108 k.p.a. lub uzasadnionych ważnym interesem gospodarczym starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, na wniosek podmiotu, który będzie realizował cel publiczny, udziela, w drodze decyzji, zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości po wydaniu decyzji, o której mowa w ust. 1. Decyzji o niezwłocznym zajęciu nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności. Zauważyć trzeba, że zezwolenie na niezwłoczne zajęcie nieruchomości gruntowej w okolicznościach rozpoznawanej sprawy wywołane było potrzebą realizacji inwestycji w zakresie sieci i instalacji urządzeń elektrycznych i elektroenergetycznych objętej decyzją Starosty [...] z [...] 2013 r. Decyzja ta zezwalała na realizację inwestycji polegającej na budowie elektroenergetycznej sieci SN i nN wraz ze słupową i kontenerową stacją transformatorową SN/nN oraz rozbiórce istniejącej sieci wraz ze stacją transformatorową m.in. na działkach o nr ewid. [...]. Usunięcie zatem z gruntu należącego do skarżącego 10 stanowisk słupowych owej linii napowietrznej – jako istotny element zakreślonych prac budowlanych - było objęte szeroko rozumianą inwestycją celu publicznego, umożliwiając tym samym zastosowanie art. 124 ust. 1a u.g.n. Wynika to z prawidłowej oceny dokonanej przez Sąd I instancji, że okoliczności sprawy wypełniały przesłanki nadania decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności przewidziane w art. 108 k.p.a. Rygor ten może być nadany, gdy zwłoka z wykonaniem decyzji stwarza stan zagrożenia dla zdrowia lub życia ludzkiego albo gdy grozi gospodarstwu narodowemu ciężkimi stratami bądź też ze względu na potrzebę ochrony innego ważnego interesu społecznego albo innego ważnego interesu strony. Stan nagłej konieczności administracyjnej wyraża się w niniejszej sprawie przede wszystkim interesem społecznym, który obiektywnie istnieje jako potrzeba zapewnienia nieprzerwanego dostępu do energii elektrycznej. Powyższe usprawiedliwia nadanie tego rygoru przez organ z urzędu dla decyzji o niezwłocznym zajęciu nieruchomości należącej do skarżącego. W tych warunkach powiązane z powyższymi przepisami prawa materialnego zarzuty procesowe, nie mogły zostać uwzględnione.

Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej orzekł jak w sentencji wyroku, zgodnie z art. 184 p.p.s.a.