Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 363/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2021-09-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 132
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).
article: art. 2, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1, art. 81, art. 190
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Asesor sądowy WSA Marcin Małek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 września 2021 r. sprawy ze skargi I. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Wójt Gminy D. odmówił przyznania I. M. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią E. W.. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że według wniosku o przyznanie świadczenia na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna. Skoro na osobę wymagającej opieki jest już pobierane świadczenie z tytułu jej sprawowania, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Ponadto w załączonym do wniosku orzeczeniu o niepełnosprawności nie ustalono daty jej powstania, wskazana jest jedynie data kiedy niepełnosprawność już istniała, czyli od [...] r. Oznacza to jednak, że niepełnosprawność E. W. powstała w wieku [...] lat, nie został zatem spełniony warunek zawarty w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 poz. 111 z późn. Zm). Organ wskazał również, że E. W. mieszka pod adresem [...] [...], natomiast wnuczka - [...] [...]. W tej sytuacji nie ma ona możliwości czuwania podczas snu tak jak to oświadczyła w załączniku - czynności wykonywane podczas opieki pkt 27.

Po rozpoznaniu odwołania I. M. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzję organu I instancji utrzymało w mocy. Organ odwoławczy nie zgodził się jednak ze stanowiskiem organu I instancji, zdaniem którego nie został spełniony warunek określonego w przepisie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych uzależniający prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie później, niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, nie później, niż do ukończenia 25. roku życia. Wniosek ten miałby wynikać z treści orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w H. z dnia [...]. zgodnie z którym E. W., urodzona [...] r., została zaliczona na stałe do znacznego stopnia niepełnosprawności, ze wskazaniem, że ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od [...] r., a więc powstał po ukończeniu przez nią [...] roku życia. Organ wskazał, że takie stanowisko jest sprzeczne z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13 ) w którym stwierdził, iż przepis art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Oparcie zatem decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji nie jest natomiast dopuszczalne. W sprawie nie występuje również zbieg uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 i 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tak jak to organ I instancji błędnie wskazał w uzasadnieniu. W piśmie z dnia [...] r. organ wyjaśnił bowiem, że strona nie pobiera świadczenia w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Na dokumencie załączonym do wniosku strona zaznaczyła, że takowe świadczenie jest pobierane. Z dokumentów będących w posiadaniu ośrodka wynika jednak , że wcześniej, w związku z opieką nad E. W., specjalny zasiłek opiekuńczy do dnia [...] r. pobierała mieszkająca w tym samym budynku matka strony.

Kolegium uznało jednak, że decyzja jest prawidłowa. Zgodnie z art. 17 ustawy z dnia świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z akt sprawy wynika, że E. W. jest wdową i ma dwie córki: U. G. i H. D.. Z wyjaśnień wnioskodawczyni wynika, że jej matka U. G. ma [...] lata i posiadała stopień niepełnosprawności lekki do [...] r., natomiast później nie stawała na komisję i jej stan się pogarszał. Wskazała, że jej matka ma emeryturę w wysokości [...] zł i mieszka z mężem, który jest bezrobotny. Druga córka H. D. ma [...] lat, leczyła się psychiatrycznie oraz leczy się onkologicznie. Mieszka daleko u córki, która się nią opiekuje, jest wdową i ma najniższą emeryturę. Z informacji organu I instancji z dnia [...] r. wynika, że E. W. ma [...] lata, jest osobą leżącą, nie wstaje z łóżka, mieszka z U. G. oraz z zięciem, wymaga osobistej i bezpośredniej pomocy, gdyż jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Córka z powodu przewlekłych chorób nie może sprawować opieki nad matką. Z kolei H. D. nie jest w stanie zapewnić opieki matce z uwagi na dużą odległość (około [...] km). Z informacji znajdujących się w aktach sprawy wynika również, że I. M. nie mieszka razem z babcią (mieszka w tym samym bloku, ale w innym mieszkaniu) ma troje dzieci w wieku szkolnym. Okoliczność zatem istnienia osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w pierwszym stopniu tj. dzieci wypełnia dyspozycję przepisu art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy i stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Kolegium badając, czy osobie wymienionej w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy niespokrewnionej w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego, należy mieć na uwadze treść art. 17 ust. 1a ustawy, zgodnie z którym osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z zebranych informacji wynika, że żadne z dzieci Pani E. W. nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wnuczce byłoby możliwe tylko w razie zaistnienia szczególnej sytuacji, w której dzieci E. W. nie byłyby w stanie wypełniać swoich obowiązków alimentacyjnych. Z akt przedmiotowej sprawy nie wynika, aby zaszły jakiejkolwiek szczególne okoliczności powodujące niemożność spełnienia obowiązku alimentacyjnego przez osoby zobowiązane do tego w pierwszej kolejności. Same twierdzenia wnioskodawczyni oraz jej matki sprowadzające się do stwierdzenia, że obydwie córki nie mogą sprawować opieki nad matką są niewystarczające do uznania, że obowiązek alimentacyjny przeszedł na wnuczkę. Kolegium zauważyło ponadto, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt sprawowania osobistej i stałej opieki nad osobą niepełnosprawną. W tej sprawie osoba wymagająca opieki mieszka razem ze swoją córką U. G. i zięciem, który jest osobą bezrobotną. Rodzina mieszka w mieszkaniu w bloku, składającym się z dwóch pokoi, kuchni i łazienki. Wnioskodawczyni mieszka w tym samym bloku, ale w innym mieszkaniu, ma troje dzieci w wieku szkolnym, które prawdopodobnie wychowuje sama. Z uwagi na powyższe nie można uznać, że sprawuje stałą, bezpośrednią i całodobową opiekę nad babcią, co oznacza, że brak jest podstaw do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego I. M. zakwestionowała przedstawioną przez organy interpretację art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem skarżącej wskazane regulacje należy rozpatrywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP. Zgodnie z treścią wspomnianego przepisu osobom, o których mowa w art. 17 ust 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zawarte w art. 17 ust. 1a ustawy uregulowanie prawne, iż osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku, gdy osoba spokrewniona w pierwszym stopniu nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, musi być wykładane przy zastosowaniu przesłanek obiektywnych, do których nie należy sam fakt pozostawania w zatrudnieniu. Powołując się na orzecznictwo skarżąca przekonywała, że literalna interpretacja art. 17 ust. 1 i 1a ustawy jest niewystarczająca, albowiem celem wprowadzenia w/w przepisów przez ustawodawcę było realne wsparcie opiekunów osób niepełnosprawnych z kręgu rodziny, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia. W art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Nie można zatem pominąć treści art. 132 k. r. o., zgodnie z którym "Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami". W tym kontekście uniemożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji tylko w sytuacji, gdy nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP). Skoro córki niepełnosprawnej E. W. należą do kręgu osób, które obiektywnie nie są w stanie zajmować się niepełnosprawną matką, U. G. ma bowiem [...] lata, jest osobą schorowaną, niepełnosprawną, której stopień niepełnosprawności nie był weryfikowany od [...] r., mimo stale pogarszającego się jej stanu zdrowia, natomiast H. D. ma [...] lat, mieszka [...] km od matki, ma problemy psychiatryczne i leczy się onkologiczne, obowiązek alimentacyjny wobec E. W. przenosi się na nią, sprawującą stałą opiekę nad babcią. Skarżąca nie zgodziła się przy tym z tezą organu, że zakres i rozmiar sprawowanej opieki nie jest na tyle duży, aby uznać że opieka ta jest stała, bezpośrednia i całodobowa. Ponownie wyjaśniła, że pełni stałą i ciągłą opiekę nad babcią wykluczającą możliwość podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przeszkodą do jej sprawowania nie może być przy tym zamieszkiwanie w innym mieszkaniu i posiadanie własnych dzieci. Najstarsza córka ma [...] lat i pomaga jej w opiece nad swoim [...] i [...] letnim rodzeństwem. Także matka niepełnosprawnej, na tyle ile pozwala jej stale pogarszający się stan zdrowia, daje oparcie w wychowywaniu dzieci. E. W. jest pieluchowana i nie jest w stanie samodzielnie wstawać z łóżka ani przemieszczać się. Każdorazowa zmiana pampersów, utrzymanie prawidłowej higieny, podnoszenie niepełnosprawnej, pomoc w zrobieniu chociaż kilku kroków wymaga dużej siły i dobrej kondycji fizycznej, dlatego jej córka nie jest w stanie zapewnić takiej opieki. Właśnie z uwagi na stan zdrowia babci nocuje razem z dziećmi w miejscu jej zamieszkania, podczas gdy rodzice zajmują jej mieszkanie. Dlatego poddawanie w wątpliwość czuwania podczas snu jako czynności podanej przez skarżącą w opiece nad babcią jest całkowicie nietrafione.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko w sprawie i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Trafne jest stanowisko Kolegium uznające za błędne stanowisko organu I instancji upatrujące odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003r, o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U z 2020r. poz. 111 ). Przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później, niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., (K 38/13 ) orzekł, że przepis ten, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Oznacza to, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później (co ma miejsce w niniejszej sprawie), kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Rzeczywiście Trybunał stwierdził, że skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, czy wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Na tle tej tezy w orzecznictwie wyrażano pogląd, zgodnie z którym jest ona elementem rozstrzygnięcia, co w konsekwencji prowadzi do wniosku, że na skutek wyroku nie ma miejsca zmiana sytuacji prawnej osoby ubiegającej się o świadczenie (tak NSA w wyrokach z dnia 10 lutego 2015r., I OSK 2926/14 i 15 października 2015r., I OSK 519/14 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Obecnie jednak dominujący jest pogląd odmienny, wielokrotnie przecież już powtarzany, w którym przede wszystkim zwraca się uwagę, że zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, zaś art. 190 ust. 3 Konstytucji stanowi, że wchodzą one w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Stosownie do art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. W powołanym wyżej wyroku Trybunał nie skorzystał z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej wspomnianego art. 17 ust. 1b ustawy. Wyrok został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443, zatem wszedł w życie w tym właśnie dniu. Wobec tego uznać należy, że wydanie w sprawie orzeczeń w oparciu o art. 17 ust. 1b ustawy w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP tego przepisu w określonym w nim zakresie, nie znajduje uzasadnienia. Stąd też oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji (tak NSA w wyrokach z dnia 16 kwietnia 2020r. I OSK 1192/19, 6 lipca 2016 r. sygn. akt I OSK 223/16, 2 marca 2017 r. I OSK 2407/16 i 4 listopada 2016 r. I OSK 1578/16 opubl. w CBOSA, czy wskazanych przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze). Zatem okoliczność powstania niepełnosprawności E. W. nie stanowiła przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nie można również odmówić racji Kolegium co do niespełnienia pozostałych przesłanek stanowiących warunek przyznania wspomnianego świadczenia. Według art. 17 ust.1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku, gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak zatem przyjęło również Kolegium treść tego przepisu wskazuje, że w sytuacji, gdy są osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki w tym przypadku dwoje jej dzieci, wnuczka może uzyskać prawo do świadczenia wówczas, gdy wykażą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W rozpoznawanej sprawie, co nie jest kwestionowane, żadna z córek E. W. takim orzeczeniem się nie legitymuje, co mogłoby utwierdzać w słuszności zajętego przez organy stanowiska. Prawdą jest, że w orzecznictwie prezentowane jest zapatrywanie odmienne, podane zresztą w skardze, że również obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą jej wymagającą, mogą uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie z dalszym stopniem pokrewieństwa, sprawującej faktyczną opiekę i zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności. W wyroku z dnia 16 kwietnia 2020r. (I OSK 1115/19, tak również w wyrokach z 4 grudnia 2020r. I OSK 1947/20 i 7 maja 2020r. I OSK 2831/19 i podane tam orzecznictwo opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych ) Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że pozbawienie krewnych wyższego stopnia świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy z udokumentowanych i obiektywnych powodów opieki takiej nie mogą sprawować osoby bliżej spokrewnione, nawet jeśli nie mają ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności, naruszałoby konstytucyjną zasadę równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji), a także zasadę sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym, lecz odnoszoną również do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie prawnym nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane (art. 2 Konstytucji). Zdaniem NSA literalna wykładnia omawianych przepisów prowadzi do pozbawienia osób faktycznie sprawujących opiekę, a zobowiązanych do alimentacji w dalszej kolejności (siostra), prawa do świadczenia alimentacyjnego. Zwraca się uwagę, że akceptacja takiej wykładni prawa naruszałaby wspomniane wyżej konstytucyjne zasady sprawiedliwości społecznej, nakaz ochrony i opieki nad rodziną, jak również wynikający z art. 71 ust. 1 Konstytucji, nakaz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Zastosowanie literalnej wykładni tego przepisu prowadziłoby w okolicznościach konkretnej sprawy do sytuacji, w której pomimo istnienia w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji członka rodziny, który chce i potrafi opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny zostałaby ona tej opieki pozbawiona. Przedstawiona argumentacja została jednak odrzucona przez NSA w kolejnych wyrokach z 21 lutego 2019r. ( I OSK 3804/18 ) , 11 sierpnia 2020r. ( I OSK 915/20 ), 24 lutego 2021r. (I OSK 2392/20), 17 czerwca 2021r. (I OSK 371/21) i 26 sierpnia 2021r. (I OSK 475/21 opubl. w CBOSA ), według których tylko legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powodowałoby zwolnienie osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności i możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom innym, niż spokrewnionym w pierwszym stopniu w stosunku do osoby wymagającej opieki. wszystkie opubl. w CBOSA ). Naczelny Sąd Administracyjny zaakceptował wprawdzie stanowisko, zgodnie z którym wykładnia powinna mieć charakter kompleksowy, powinna być przeprowadzana z wykorzystaniem różnych dyrektyw, w celu weryfikacji konkurencyjnych alternatyw interpretacyjnych i ostatecznego wyboru jednej w możliwości interpretacyjnych jak również stanowisko, że argument odwołujący się do brzmienia przepisu, w sytuacji wskazania na konkurencyjne alternatywy interpretacyjne, nie ma rozstrzygającego znaczenia i wymaga zweryfikowania z wykorzystaniem pozajęzykowych dyrektyw interpretacyjnych. Jednocześnie jednak zauważył, że język jest podstawowym medium, jakim ustawodawca komunikuje się z adresatami prawa i na każdym poziomie, czy to ustalania zasad konstytucyjnych, czy kontekstu systemowego interpretowanego przepisu, względy językowe odgrywają rolę. Aby przyjąć rozumienie przepisu, które jest konsekwencją pominięcia części regulacji ustawowej, argumenty językowe, systemowe (w tym konstytucyjne) i celowościowe (aksjologiczne) powinny w sposób spójny i bezsporny wskazywać na zasadność takiego pominięcia. Sytuacja taka w sprawie nie zachodzi. Warunki wprowadzone w art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych również uzależniają prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od tego, czy są inne osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, mogące sprawować opiekę. Według Naczelnego Sadu Administracyjnego powyższa regulacja nie budzi wątpliwości interpretacyjnych pod względem językowym, nie budzi także wątpliwości ze względów systemowych, bowiem pozostaje w korelacji z zasadami określającymi pierwszeństwo obowiązku alimentacyjnego, przyjętymi w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Podobnie, jak w przypadku art. 132 k.r.o., osoby zobowiązane do alimentacji w dalszej kolejności, mają prawo do świadczenia, gdy nie ma osób spokrewnionych w pierwszym stopniu. Również w przypadku drugiej przesłanki z art. 132 k.r.o. istnieje zbieżność, k.r.o. przewiduje powstanie obowiązku alimentacyjnego, gdy osoba zobowiązana w bliższej kolejności nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom podejmującym faktyczną i osobistą opiekę, wobec czego w tym przypadku ustawodawca uzależnił prawo do niego dla osób spokrewnionych w dalszym stopniu od tego, czy osoby spokrewnione w pierwszym stopniu legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Niepełnosprawność jest niewątpliwie okolicznością mogącą wyłączać możliwość sprawowania opieki nad inną osobą niepełnosprawną, co czyni tę przesłankę zbieżną z przesłanką z art. 132 k.r.o. dotyczącą sytuacji, gdy osoba zobowiązana nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi (dostarczania środków utrzymania). Zdaniem NSA stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby spokrewnione w stopniu dalszym, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą. Przeciwko przyjętemu rozwiązaniu nie przemawiają też względy celowościowe i aksjologiczne, w tym wzgląd na wartości i zasady konstytucyjne. Limitowanie dostępu do świadczenia w oparciu o kryteria zobiektywizowane nie może zostać uznane za naruszenie zasady równości i sprawiedliwości społecznej. Zapewniają one dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, kryteria te nie mają także charakteru dyskryminującego i nie są niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte o uznanie organu. Przepis art. 18 oraz art. 71 ust. 1 Konstytucji odnoszą się do obowiązków Państwa wobec rodziny, w tym obowiązku szczególnej pomocy rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Jak zaznaczył NSA świadczenie pielęgnacyjne jest niewątpliwie instrumentem wspierania rodzin będących w takiej sytuacji ze względu na konieczność opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Obowiązek wsparcia rodziny jako wspólnoty nie oznacza jednak obowiązku wspierania każdego z jej członków w taki sam sposób. Dla charakteru uprawnień wynikających z art. 71 Konstytucji nie bez znaczenia jest, że zgodnie z art. 81 Konstytucji, praw określonych w tym przepisie można dochodzić w granicach określonych w ustawie. Również prawo podmiotowe rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych, o jakim mowa w art. 71 ust. 1 zd. drugie Konstytucji, może być dochodzone tylko w granicach określonych w ustawie. Regulacja ustawowa nie jest pod tym względem przeciwskuteczna wobec konstytucyjnych zadań Państwa wobec rodzin. W ocenie NSA błędne jest zatem stanowisko że wykluczenie wnuka z kręgu osób upoważnionych do świadczenia, gdy członkowie rodziny spokrewnieni w pierwszym stopniu nie mogą wykonywać opieki z innych powodów, niż stwierdzona orzeczeniem niepełnosprawność w stopniu znacznym, narusza standardy Konstytucji. Co do zasady wnuk nie został wykluczony, ustawowo natomiast wprowadzono kryteria warunkujące uzyskanie świadczenia, odnoszące się przy tym nie personalnie do osoby spokrewnionej w dalszej linii, lecz do stanu rodziny jako całości, co dodatkowo przemawia za tezą, że nie można w sposób oczywisty przypisać regulacji ustawowej naruszenia art. 71 ust. 1 Konstytucji. Osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagająca opieki, nie może być zatem przyznane świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli są inne osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, chyba, że osoby te legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sąd w składzie rozpoznającym skargę podziela powyższe stanowisko. Nie można zatem uznać za przekonującego stanowiska skarżącej, która wyłącznie brakiem możliwości sprawowania opieki nad babcią ze strony własnych dzieci, które nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, spowodowanych obiektywnymi przeszkodami uzasadnia swoje uprawnienie do uzyskania świadczenia.

Z tych względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U z 2019r. poz. 2325 ) skargę należało oddalić.