Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1655/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-01-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne: Akta stanu cywilnego
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 61a par. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 2 ust. 6, art. 26 ust. 1, 2, 4, art. 44 ust. 1, art. 51 w zw. z art. 28 ust. 1, 3, art. 130 ust. 5, 6
journal: Dz.U. 2021 poz 709
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Marcin Kamiński /spr./ Sędziowie WSA Maciej Kobak AWSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 11 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi K. M. na postanowienie Wojewody z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi K. M. (skarżąca) jest postanowienie Wojewody [...] (organ zażaleniowy) z dnia [...] września 2021 r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] (organ I instancji) z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania.

Stan faktyczny i prawny sprawy ze skargi na powyższe postanowienie przedstawia się następująco.

Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] organ I instancji działając na podstawie art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.) oraz art. 12 ust. 1 w zw. z art. 26, art. 44 i art. 130 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (p.a.s.c.) - odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wydania oryginalnego aktu urodzenia, oryginalnego zgłoszenia urodzenia noworodka, fotokopii oryginalnego aktu urodzenia z poświadczeniem za zgodność z oryginałem dotyczących skarżącej.

W uzasadnieniu postanowienia organ I instancji podał, że w dniu 29 czerwca 2021 r. do organu wpłynął wniosek skarżącej o wydanie oryginalnego aktu urodzenia, oryginalnego zgłoszenia urodzenia noworodka dotyczących skarżącej. Pismem z dnia 22 lipca 2021 r. organ doręczył skarżącej poświadczoną za zgodność z oryginałem kserokopię zgłoszenia urodzenia, znajdującego się w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego przy akcie urodzenia skarżącej (jeden dwustronny egzemplarz formatu A4). Następnie w dniu 4 sierpnia 2021 r. do organu wpłynął wniosek skarżącej o poświadczenie za zgodność z oryginałem, wykonanej przez skarżącą w dniu 23 lipca 2021 r. w siedzibie organu, fotokopii aktu urodzenia. Do wniosku załączona została wydrukowana fotokopia aktu urodzenia.

Organ I instancji wyjaśnił, że zakres spraw należących do kompetencji urzędu stanu cywilnego a także sposób i formę ich załatwiania określa w szczególności p.a.s.c. oraz rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 9 lutego 2015 r. w sprawie sposobu prowadzenia rejestru stanu cywilnego oraz akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego i rozporządzenie Ministra Cyfryzacji z dnia 18 kwietnia 2020 r. w sprawie wzorów dokumentów wydawanych z zakresu rejestracji stanu cywilnego. Wymienione wyżej akty prawne precyzyjnie określają sposób prowadzenia rejestracji stanu cywilnego przez kierownika urzędu stanu cywilnego oraz zastępców kierownika urzędu stanu cywilnego. Przepisy p.a.s.c. obligują kierownika urzędu stanu cywilnego do rejestracji stanu cywilnego osób wyłącznie w postaci przewidzianej tą ustawą. Rejestracja stanu cywilnego obejmuje zdarzenia urodzeń, małżeństw i zgonów. Rejestracji stanu cywilnego dokonuje się w rejestrze stanu cywilnego w formie aktów stanu cywilnego. Zgodnie z art. 2 p.a.s.c. stanem cywilnym jest sytuacja prawna osoby wyrażona przez cechy indywidualizujące osobę, kształtowana przez zdarzenia naturalne, czynności prawne lub orzeczenia sądów, lub decyzje organów, stwierdzona w akcie stanu cywilnego. W myśl art. 3 p.a.s.c. akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych; ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym. Moc dowodowa aktu stanu cywilnego może być podważona jedynie w drodze postępowania sądowego. Czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego są dokonywane przez kierownika urzędu stanu cywilnego lub zastępcę kierownika urzędu stanu cywilnego zaś uprawnienia i obowiązki kierownika urzędu stanu cywilnego przysługują i są wykonywane również przez zastępcę kierownika urzędu stanu cywilnego.

Dalej organ I instancji wyjaśnił, że akty stanu cywilnego według przywołanych powyżej przepisów, nie funkcjonują w obrocie prawnym. Przed dniem 1 marca 2015 r. były zamieszczone w księdze stanu cywilnego, a po tej dacie w rejestrze stanu cywilnego, tracąc jednocześnie postać papierową. Akty stanu cywilnego w formie papierowej funkcjonują jedynie w postaci odpisu zupełnego lub skróconego. Rozporządzenie Ministra Cyfryzacji z dnia 18 kwietnia 2020 r. w sprawie wzorów dokumentów wydawanych z zakresu rejestracji stanu cywilnego w § 1 określa wzór odpisów zupełnych i skróconych będących w obrocie prawnym. Odpis zupełny lub skrócony aktu stanu cywilnego posiada moc oryginału będącego dokumentem "źródłowym". Akty stanu cywilnego, które znajdują się wyłącznie w dyspozycji urzędu stanu cywilnego, w obrocie prawnym występują w formie odpisu o mocy prawnej oryginału.

Organ I instancji wyjaśnił również, że w oparciu o art. 26 ust. 1 p.a.s.c. dokumenty stanowiące podstawę sporządzenia aktu stanu cywilnego lub dokumenty złożone po sporządzeniu aktu stanu cywilnego stanowiące podstawę do dołączenia wzmianki dodatkowej do aktu stanu cywilnego lub stanowiące podstawę zamieszczenia przypisku przy innych aktach stanu cywilnego stanowią akta zbiorowe rejestracji stanu cywilnego. Organ podkreślił, że w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego gromadzi się dokumenty, które nie podlegają zwrotowi. Na wniosek osoby, która przedkłada zagraniczny dokument stanu cywilnego, można wydać ten dokument, po uprzednim sporządzeniu kopii poświadczonej za zgodność z oryginałem przez kierownika urzędu stanu cywilnego, jeżeli wnioskodawca nie ma możliwości ponownego uzyskania tego dokumentu. Zgodnie z art. 26 ust. 4 p.a.s.c. dokumenty z akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego, na żądanie sądu, prokuratora, osoby, której akt stanu cywilnego dotyczy, lub osoby mającej interes prawny, mogą być wydawane w formie dokumentu elektronicznego, kopii lub wydruku dokumentu elektronicznego poświadczonych za zgodność z oryginałem przez kierownika urzędu stanu cywilnego. Jednocześnie w oparciu o art. 130 ust. 5 p.a.s.c. osobie uprawnionej do otrzymania odpisu można umożliwić nieodpłatnie wykonanie fotokopii aktu stanu cywilnego sporządzonego w księdze stanu cywilnego prowadzonej przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, jeżeli jej wykonanie nie zagraża trwałości księgi i zawartych w niej aktów stanu cywilnego. Fotokopia aktu stanu cywilnego nie ma mocy dokumentu urzędowego. W oparciu o art. 2 p.a.s.c. czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego innych niż akty stanu cywilnego dokonuje się w formie decyzji administracyjnej albo czynności materialno-technicznej. Zgodnie z art. 44 ust. 1 p.a.s.c. kierownik urzędu stanu cywilnego wydaje z rejestru stanu cywilnego: odpisy zupełne i odpisy skrócone aktów stanu cywilnego, zaświadczenia o zamieszczonych lub niezamieszczonych w rejestrze stanu cywilnego danych dotyczących wskazanej osoby oraz zaświadczenia o stanie cywilnym. Organ zaznaczył, że odpis zupełny aktu stanu cywilnego stanowi dosłowne powtórzenie treści aktu stanu cywilnego oraz treści dołączonych wzmianek dodatkowych, zaś odpis skrócony aktu stanu cywilnego zawiera treść aktu stanu cywilnego uwzględniającą treść dołączonych wzmianek dodatkowych. Jednocześnie, w oparciu o art. 61a § 1 i 2 k.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 stosuje się odpowiednio. Na postanowienie, o którym mowa w § 1, służy zażalenie. Organ wyjaśnił, że przewidziana w cytowanym przepisie odmowa wszczęcia postępowania ma miejsce m. in. wówczas, gdy brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym.

Mając powyższe na uwadze organ I instancji stwierdził, że prawną formą działania kierownika oraz zastępcy kierownika urzędu stanu cywilnego w omawianym zakresie, jest wydanie m. in. odpisu aktu stanu cywilnego, poświadczonej za zgodność z oryginałem kserokopii dokumentów z akt zbiorowych oraz umożliwienie wykonania fotokopii aktu stanu cywilnego sporządzonego w księdze stanu cywilnego prowadzonej przed dniem wejścia w życie p.a.s.c. Przepisy cytowanej ustawy nie dają kierownikowi oraz zastępcy kierownika urzędu stanu cywilnego, uprawnień do wydawania oryginałów aktów znajdujących się w księgach stanu cywilnego oraz oryginałów dokumentów znajdujących się w aktach zbiorowych, jak również do wykonywania oraz poświadczania za zgodność z oryginałem kserokopii aktu stanu cywilnego (urodzenia, małżeństwa, zgonu) oraz udostępnienia akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego w celu wykonania fotokopii. Bezspornym jest, że działanie kierownika oraz zastępcy kierownika urzędu stanu cywilnego musi wynikać z konkretnego stosunku prawnego i mieć swoje umocowanie w przepisach prawa materialnego, zaś oba wnioski skarżącej nie mają odniesienia do obowiązujących przepisów, gdyż nie ma normy prawnej, w której miałyby one umocowanie. Organ również zauważył, że wskazane przez skarżącą rzekome argumenty, jakoby uzasadniające wnioski, nie dają uprawnień organowi do wydania oryginalnego aktu urodzenia, oryginalnego zgłoszenia urodzenia noworodka, oraz fotokopii aktu urodzenia z poświadczeniem za zgodność z oryginałem.

Organ I instancji podkreślił również, że nie neguje prawa skarżącej w zakresie otrzymania określonych przez przepis prawa dokumentów i w omawianym zakresie nie wchodzi w spór. Jednakże, żaden przepis prawa materialnego odnoszący się do sytuacji faktyczno-prawnej skarżącej, nie uzasadnia wydania przez organ oryginalnego aktu urodzenia, oryginalnego zgłoszenia urodzenia noworodka, fotokopii oryginalnego aktu urodzenia z poświadczeniem za zgodność z oryginałem. Prawo wyraźnie wskazuje organowi jak się ma zachować. W ocenie organu wniosek, opierający swój byt prawny na przytoczonych przez skarżącą unormowaniach prawnych, nie ma umocowania prawnego w przedmiocie jego spełnienia i kłóci się z zasadą praworządności.

Reasumując organ I instancji stwierdził, że nie może podejmować czynności, które nie znajdują oparcia w stanowiącym podstawę jego działania p.a.s.c. W takich przypadkach wydanie oryginalnego aktu urodzenia, oryginalnego zgłoszenia urodzenia noworodka, kserokopii oryginalnego aktu urodzenia z poświadczeniem za zgodność z oryginałem, bez stosownego umocowania do ich wydania, stanowiłoby naruszenie przez organ obowiązujących przepisów. Z uwagi na fakt, że w obowiązujących przepisach został określony zamknięty katalog dokumentów wydawanych w oparciu o akty stanu cywilnego i akta zbiorowe rejestracji stanu cywilnego, wniosek w rozpatrywanej sprawie nie ma oparcia w żadnym z przepisów. Nie istnieje zatem podstawa materialnoprawna do załatwienia omawianej sprawy w trybie administracyjnym, co stanowi w dalszej kolejności przesłankę do odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego na podstawie art. 61a §1 k.p.a.

W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca stwierdziła, że skoro umożliwiono jej wykonanie fotokopii aktu urodzenia znajdującego się w księdze aktów urodzenia, to nic nie stoi na przeszkodzie, aby tę fotokopię potwierdzić za zgodność z oryginałem. Ponadto skoro jest możliwe wydanie z akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego kopii potwierdzonej za zgodność z oryginałem jednego z dokumentów stanowiących podstawę sporządzenia aktu stanu cywilnego, można również wydać kopię potwierdzoną za zgodność z oryginałem tego aktu. Zdaniem skarżącej, kierownicy innych urzędów stanu cywilnego wydają zainteresowanym kopie aktów urodzenia potwierdzone za zgodność z oryginałem. Skarżąca zaznaczyła, że nie interesuje jej uzyskanie odpisu skróconego lub zupełnego aktu urodzenia, ponieważ nie odpowiada on formie i treści aktu urodzenia.

Po rozpoznaniu zażalenia, organ zażaleniowy postanowieniem z dnia [...] września 2021 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu postanowienia organ zażaleniowy wyjaśnił, że rejestracji stanu cywilnego dokonuje się w rejestrze stanu cywilnego w formie aktów stanu cywilnego. Akt stanu cywilnego jest sporządzony z chwilą dokonania wpisu o urodzeniu, małżeństwie albo zgonie w rejestrze stanu cywilnego. Podstawę do sporządzenia aktu stanu cywilnego, zgodnie z regulacjami p.a.s.c. stanowią akta zbiorowe rejestracji stanu cywilnego. Aktami zbiorowymi aktu stanu cywilnego są również dokumenty złożone po sporządzeniu aktu stanu cywilnego, stanowiące podstawę do dołączenia wzmianki dodatkowej do aktu stanu cywilnego, lub stanowiące podstawę zamieszczenia przypisku przy innych aktach stanu cywilnego. Dokumenty zgromadzone w tych aktach nie podlegają zwrotowi, z wyjątkiem zagranicznego dokumentu stanu cywilnego, jeżeli wnioskodawca nie ma możliwości ponownego uzyskania tego dokumentu. Do akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego zgromadzonych w rejestrze stanu cywilnego należą także dokumenty sporządzone w formie elektronicznej. Czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego są dokonywane przez kierownika urzędu stanu cywilnego lub zastępcę kierownika urzędu stanu cywilnego. Zakres czynności, jakie może podjąć kierownik lub jego zastępca jest ściśle określony przepisami prawa. W przypadku niniejszej sprawy kluczowe znaczenie ma przepis art. 26 ust. 2 p.a.s.c., który stanowi, że w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego gromadzi się dokumenty, które nie podlegają zwrotowi. Na mocy art. 44 ust. 1 p.a.s.c. kierownik wydaje z rejestru stanu cywilnego odpisy zupełne i odpisy skrócone aktów stanu cywilnego, zaświadczenia o zamieszczonych lub niezamieszczonych w rejestrze stanu cywilnego danych dotyczących wskazanej osoby, a także zaświadczenia o stanie cywilnym.

Organ zażaleniowy stwierdził, że skoro p.a.s.c. wskazuje wprost, jakie dokumenty z rejestru stanu cywilnego może wydać kierownik, nie może on podejmować czynności, które byłyby sprzeczne z jej przepisami. W tym przypadku wydanie żądanych przez skarżącą dokumentów, tj. oryginalnego aktu urodzenia, oryginalnego zgłoszenia urodzenia noworodka, fotokopii oryginalnego aktu urodzenia z poświadczeniem za zgodność z oryginałem dotyczących skarżącej, byłoby naruszeniem przez organ I instancji obowiązujących przepisów.

Czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego innych niż akty stanu cywilnego dokonuje się w formie decyzji administracyjnej albo czynności materialno-technicznej. Zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W ocenie organu zażaleniowego taka sytuacja ma miejsce w omawianym przypadku, ponieważ wydanie skarżącej oryginalnego aktu urodzenia, oryginalnego zgłoszenia urodzenia noworodka, fotokopii oryginalnego aktu urodzenia z poświadczeniem za zgodność z oryginałem jest niemożliwe i stanowi przyczynę odmowy wszczęcia postępowania. Skarżąca żąda czynności od organu, która nie ma materialnoprawnej podstawy do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. Na poparcie swojego stanowiska organ przytoczył wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2021 r., sygn. akt III FSK 3078/21.

Odnosząc się do złożonego zażalenia organ zażaleniowy podkreślił, że organ I instancji słusznie odmówił wszczęcia postępowania w sprawie, ponieważ w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do prowadzenia postępowania administracyjnego. Powoływanie się przez skarżącą na sposób rozstrzygnięcia podobnych spraw przez innych kierowników urzędów stanu cywilnego w Polsce nie jest żadnym argumentem dla organu zażaleniowego. Działania poszczególnych kierowników urzędów stanu cywilnego nie mają mocy wiążącej, nie można też ich rozstrzygnięć traktować jako ujednoliconej wykładni przepisów p.a.s.c. Organ zażaleniowy zaakceptował interpretację norm prawa materialnego przedstawioną przez organ I instancji.

W ustawowym terminie skarżąca wniosła skargę na powyższe postanowienie, domagając się jego uchylenia. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 61a § 1, art. 7, art. 8 k.p.a., art. 44 ust. 1 i 2 p.a.s.c. oraz art. 51 ust. 3 Konstytucji RP.

W uzasadnieniu skargi skarżąca zauważyła, że nie jest niemożliwe uwzględnienie wniosku, wszystko natomiast zależy od interpretacji obowiązujących przepisów prawnych oraz od chęci udzielenia pomocy osobie, której dotyczą dokumenty powyżej wskazane, opierając się chociażby na zasadach współżycia społecznego albo dobrych obyczajach i słusznym interesie obywatela.

Skarżąca wskazała, że do dnia złożenia skargi nie otrzymała od organu I instancji informacji, czy fakt, że akt urodzenia jest sporządzony w 3 egzemplarzach, umożliwia wydanie jej jednego oryginału własnego aktu urodzenia. Natomiast w przypadku, gdy akt urodzenia jest sporządzony tylko w jednym egzemplarzu w księdze aktów urodzenia, nie powinno być problemu z wydaniem fotokopii lub kopii i potwierdzenie jej za zgodność z oryginałem przez organ. Zdaniem skarżącej, żaden przepis nie zakazuje wydania takiego dokumentu. W szczególności podstawą odmowy uwzględnienia wniosku nie może być przepis art. 44 ust. 1 p.a.s.c. Ustawodawca w tym przepisie wskazał bowiem dokumenty, które są wydawane przez kierownika urzędu stanu cywilnego z rejestru stanu cywilnego. Natomiast skarżąca wnosi o wydanie oryginału lub kopii potwierdzonej za zgodność z oryginałem własnego aktu urodzenia, a nie dokumentu z rejestru stanu cywilnego. W dokumencie tym jest chociażby podpis ojca skarżącej, który dokonał zgłoszenia jej urodzenia. Posiadanie tego dokumentu ma dla skarżącej również wymiar sentymentalny. Skarżąca wskazała, że z jednej strony umożliwiono jej wykonanie fotokopii aktu urodzenia, a z drugiej uniemożliwiono wydanie kopii potwierdzonej za zgodność z oryginałem aktu urodzenia.

Skarżąca stwierdziła, że nie interesuje jej otrzymanie odpisu uproszczonego lub zupełnego aktu urodzenia zawierającego dane wskazane w p.a.s.c. Dokumenty te stanowią w zasadzie zaświadczenia, mając na uwadze treść art. 48 ust. 1 i 2 ww. ustawy. Natomiast wolą skarżącej jest otrzymanie aktu urodzenia w oryginale lub w odpisie, ale o treści tego dokumentu, a nie stanowiącym dosłowne powtórzenie treści aktu urodzenia.

Skarżąca wniosła również o ustalenie, czy osoba podpisana pod zaskarżonym postanowieniem posiada uprawnienia do działania w imieniu Wojewody [...]. Uprawnienia te nie wynikają bowiem z dołączonych do postanowienia dokumentów.

W odpowiedzi na skargę organ zażaleniowy podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu.

Sąd administracyjny zgodnie z zasadą niezwiązania granicami skargi (art. 134 § 1 p.p.s.a.) uwzględnił w procesie kontroli wszystkie potencjalne naruszenia prawa procesowego i materialnego, niezależnie od zarzutów skargi oraz powołanej w niej podstawy prawnej. Kontrola legalnościowa zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu pierwszej instancji wykazała, że kwestionowane orzeczenia administracyjne nie są dotknięte wadami, o których w art. 145 § 1 p.p.s.a.

Zasadniczą kwestią sporną w przedmiotowej sprawie okazało się zagadnienie dopuszczalności wszczęcia i prowadzenia postępowania administracyjnego jurysdykcyjnego w przedmiocie wniosku strony skarżącej (zawartego w piśmie z dnia 28 czerwca 2021 r., zmodyfikowanego następnie pismem z dnia 3 sierpnia 2021 r.) o wydanie i doręczenie: 1) kopii poświadczonej urzędowo (osobiście przez właściwego kierownika urzędu stanu cywilnego) oryginałów aktu urodzenia skarżącej oraz szpitalnej karty urodzenia skarżącej; 2) oryginałów aktu urodzenia skarżącej, zgłoszenia do Urzędu Stanu Cywilnego urodzenia skarżącej oraz szpitalnej karty urodzenia skarżącej. Istotne w sprawie jest to, że skarżąca wyraźnie w piśmie z dnia 3 sierpnia 2021 r. zażądała od organów wydania decyzji w sprawie jej wniosku.

W ocenie kontrolowanych organów wniosek skarżącej nie podlegał rozpoznaniu w ramach postępowania administracyjnego jurysdykcyjnego ze względu na przedmiotową niedopuszczalność wszczęcia tego rodzaju postępowania (art. 61a § 1 k.p.a.) w związku z brakiem podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia powyższego wniosku w drodze wydania decyzji administracyjnej.

Sąd po dokonaniu legalnościowej kwalifikacji stanowiska organów doszedł do przekonania, że odpowiada ono prawu, a zatem brak jest podstaw do wzruszenia kontrolowanych postanowień.

Problematyka wydawania oryginałów lub odpisów aktów stanu cywilnego oraz dokumentów z akt stanu cywilnego jest wyczerpująco uregulowana w ustawie z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (p.a.s.c.). Ustawa ta ze względu na istotność danych o stanie cywilnym osób fizycznych (art. 2 ust. 1 p.a.s.c.), szczególny charakter aktów stanu cywilnego (zob. art. 2 ust. 2 i 3 p.a.s.c.) oraz ich wyjątkową wartość dowodową (zgodnie z art. 3 p.a.s.c. akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych; ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym) ustanowiła szczególne zasady wydawania dokumentów z rejestru stanu cywilnego (zob. art. 44-51 p.a.s.c.). Zasadą ustawową jest ograniczona jawność aktów stanu cywilnego (zob. art. 45 i n. p.a.s.c.). Zgodnie z art. 44 ust. 1 p.a.s.c. osobom uprawnionym kierownik urzędu stanu cywilnego wydaje z rejestru stanu cywilnego: 1) odpisy zupełne i odpisy skrócone aktów stanu cywilnego; 2) zaświadczenia o zamieszczonych lub niezamieszczonych w rejestrze stanu cywilnego danych dotyczących wskazanej osoby; 3) zaświadczenia o stanie cywilnym. Ponadto zgodnie z art. 51 w zw. z art. 28 ust. 1 i 3 p.a.s.c. dokumenty z rejestru stanu cywilnego wydaje się przez okresy przechowywania aktów (co do zasady przez okresy: 100 lat - akty urodzenia oraz akta zbiorowe rejestracji stanu cywilnego dotyczące aktu urodzenia; 80 lat - akty małżeństwa, akty zgonu oraz akta zbiorowe rejestracji stanu cywilnego dotyczące aktu małżeństwa i aktu zgonu; jeżeli natomiast osoba, której dotyczy akt urodzenia lub akt małżeństwa, żyje dłużej niż okres przechowywania tego aktu przez kierownika urzędu stanu cywilnego, akt jest przechowywany do czasu sporządzenia dla tej osoby aktu zgonu lub zarejestrowania informacji o zgonie tej osoby).

Szczególne zasady wydawania odpisów aktów stanu cywilnego sporządzonych w księgach stanu cywilnego prowadzonych na podstawie dotychczasowych przepisów (obowiązujących przed dniem 1 marca 2015 r.) zostały określone w art. 127b p.a.s.c. W art. 130 p.a.s.c. określono także szczególne zasady udostępniania aktów stanu cywilnego sporządzonych w księgach stanu cywilnego prowadzonych przed dniem 1 marca 2015 r. oraz akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub skorowidzów alfabetycznych przez kierownika urzędu stanu cywilnego. Wyjątkowym rozwiązaniem jest przyznanie osobie uprawnionej do otrzymania odpisu (art. 45 p.a.s.c.) prawa do nieodpłatnego wykonania fotokopii aktu stanu cywilnego sporządzonego w księdze stanu cywilnego prowadzonej przed dniem 1 mraca 2015 r., jeżeli jej wykonanie nie zagraża trwałości księgi i zawartych w niej aktów stanu cywilnego. Fotokopia aktu stanu cywilnego nie ma jednak mocy dokumentu urzędowego (art. 130 ust. 5 p.a.s.c.). Ponadto osobie uprawnionej do otrzymania odpisu aktu zgonu można umożliwić przeglądanie skorowidzów alfabetycznych aktu zgonu (art. 130 ust. 6 p.a.s.c.).

W związku z treścią powyższych regulacji należy stwierdzić, że w aktualnym stanie prawnym brak jest podstawy materialnoprawnej do wydania skarżącej oryginałów aktów stanu cywilnego (w tym aktu urodzenia) oraz oryginałów dokumentów z akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego.

Zgodnie z art. 2 ust. 3 p.a.s.c. aktem stanu cywilnego jest wpis o urodzeniu, małżeństwie albo zgonie w rejestrze stanu cywilnego wraz z treścią późniejszych wpisów wpływających na treść lub ważność tego aktu. Z samej istoty aktu stanu cywilnego w aktualnym stanie prawnym wynika, że akt ten jako wpis w rejestrze stanu cywilnego nie może zostać "wydany w oryginale". Również akty stanu cywilnego sporządzone w formie papierowej w księdze stanu cywilnego prowadzonej na podstawie przepisów dotychczasowych, nieprzeniesione do rejestru stanu cywilnego (zob. np. art. 124 p.a.s.c.) stanowią odpowiednie wpisy w księdze, a zatem nie mogą zostać "wydane" w oryginale na żądanie danego podmiotu.

Zgodnie z art. 26 ust. 1 p.a.s.c. dokumenty stanowiące podstawę sporządzenia aktu stanu cywilnego lub dokumenty złożone po sporządzeniu aktu stanu cywilnego stanowiące podstawę do dołączenia wzmianki dodatkowej do aktu stanu cywilnego lub stanowiące podstawę zamieszczenia przypisku przy innych aktach stanu cywilnego stanowią akta zbiorowe rejestracji stanu cywilnego. Zasadą jest, że w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego gromadzi się dokumenty, które nie podlegają zwrotowi (np. stanowiące podstawę aktu urodzenia karty urodzenia lub karty martwego urodzenia) (zob. art. 26 ust. 2 zd. 1 p.a.s.c.), a jedynie wyjątkowo istnieje możliwość wydania dokumentu stanowiącego część akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego (zob. art. 26 ust. 2 zd. 2, art. 26 ust. 4 p.a.s.c.). Szczególne uregulowania wynikające z cytowanego powyżej art. 130 p.a.s.c. dotyczą także akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub skorowidzów alfabetycznych związanych z księgami stanu cywilnego prowadzonymi na podstawie przepisów dotychczasowych (obowiązujących przed dniem 1 marca 2015 r.).

W dalszej kolejności należy stwierdzić, że w obowiązującym stanie prawnym nie ma również podstawy prawnej do decyzyjnego załatwienia wniosku skarżącej o wydanie i doręczenie poświadczonych urzędowo kopii lub oryginałów dokumentów, o których mowa w pismach skarżącej z dnia 28 czerwca 2021 r. oraz dnia 3 sierpnia 2021 r.

Jakkolwiek w świetle art. 2 ust. 5 i 6 p.a.s.c. czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego innych niż akty stanu cywilnego dokonuje się w formie decyzji administracyjnej albo czynności materialno-technicznej, a odmowa dokonania czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego następuje w formie decyzji administracyjnej, to jednak w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw, aby uznać, że wniosek skarżącej o wydanie i doręczenie określonych dokumentów był wnioskiem o dokonanie określonych czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego. W tym przedmiocie w orzecznictwie organów właściwych z zakresu rejestracji stanu cywilnego oraz sądów administracyjnych można wprawdzie zauważyć szerokie podejście interpretacyjne do terminu "czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego", jednak należy pamiętać, że zasadniczo czynności rejestracyjne w sferze stanu cywilnego obejmują rejestrację w formie aktów stanu cywilnego (art. 2 ust. 2 p.a.s.c.), adnotacji w akcie stanu cywilnego (art. 23 p.a.s.c.), wzmianki dodatkowej w akcie stanu cywilnego (art. 24 p.a.s.c.), przypisków przy akcie stanu cywilnego (art. 25 p.a.s.c.) lub zmian w zakresie aktów stanu cywilnego (art. 35 i n. p.a.s.c.).

Uwzględniając powyższe zastrzeżenia nie sposób uznać, aby odmowa wydania i doręczenia żądanych przez skarżącą dokumentów była odmową dokonania czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego, dla której przepis art. 2 ust. 6 p.a.s.c. przewiduje formę decyzji administracyjnej.

W tym stanie rzeczy jako prawidłowe zachowanie kontrolowanych organów należało uznać wydanie postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. Wniosek skarżącej nie dotyczy bowiem sprawy administracyjnej, o której mowa w art. 1 pkt 1 k.p.a., a zatem żądanie wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie powyższego wniosku nie mogło zostać uwzględnione. Niezależnie od powyższego nie mogło również dojść do uwzględnienia wniosku skarżącej przez podjęcie czynności materialno-technicznej polegającej na wydaniu żądanych dokumentów. Na przeszkodzie tego rodzaju czynności stoi bowiem wyjaśniony wyżej brak podstawy materialnoprawnej do jej podjęcia. W tej sytuacji wydanie – niezależnie od będących przedmiotem kontroli postanowień – odrębnego aktu odmownego, wobec wyraźnego żądania skarżącej co do decyzyjnej formy załatwienia wniosku, było oczywiście niecelowe.

Mając na względzie powyższe przesłanki, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.