Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 737/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-07-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Otylia Wierzbicka, Sędziowie Sędzia WSA Anna Szymańska (spr.), asesor WSA Agnieszka Wójcik, Protokolant Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lipca 2008 r. sprawy ze skargi H. Sp. z o.o. z siedzibą w R. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącej H. Sp. z o.o. z siedzibą w R. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] listopada 2007r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi na podstawie art. 156 §1 pkt 2 kpa w zw. z art. 157 § 1 kpa po rozpatrzeniu wniosku S. D. stwierdził nieważność orzeczenia Prezesa Centralnego Urzędu Skupu i Kontraktacji z dnia [...] września 1953r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa Młyn M., położonego w R. przy ul. [...].

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podniósł, że wnioskiem z dnia [...] listopada 1992r. S. D. jako następca prawny poprzedniego właściciela zwrócił się o stwierdzenie nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948r. o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa Młyn M., oraz orzeczenia Prezesa Centralnego Urzędu Skupu i Kontraktacji z dnia [...] września 1953r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego tegoż przedsiębiorstwa.

Minister Gospodarki decyzją z dnia [...] kwietnia 2007r. stwierdził nieważność orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948r. o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa Młyn M.

Następnie przekazał właściwemu organowi tj. Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniosek dotyczący orzeczenia Prezesa Centralnego Urzędu Skupu i Kontraktacji z dnia [...] września 1953r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa Młyn M.

Rozpatrując ten wniosek Minister stwierdził, że decyzja nacjonalizacyjna i decyzja o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego są ze sobą nierozerwalnie związane i dlatego "oczywiste jest", że nie stwierdzenie zaistnienia przesłanki z art. 156 § 2 kpa w odniesieniu do decyzji nacjonalizacyjnej przesądza o konieczności stwierdzenia nieważności orzeczenia zatwierdzającego protokół zdawczo-odbiorczy tego przedsiębiorstwa. Orzeczenie o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego ma wtórny i subsydiarny charakter w odniesieniu do orzeczenia o przejęciu przedsiębiorstwa. Zatem definitywne przesądzenie o nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego, łączące się z zaakceptowaniem braku wystąpienia nieodwracalnych skutków prawnych, powoduje, że takich skutków nie można łączyć z nie mającym samodzielnego bytu prawnego orzeczeniem o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego (organ powołał wyrok NSA z dnia 18 maja 2004r. sygn. akt OSK 232/04). Skoro zostało stwierdzone, że młyn nie został znacjonalizowany, to zatem nie podlegały przejęciu na rzecz Państwa składniki majątkowe wymienione w przedmiotowym protokole.

Decyzją Wojewody W. z dnia [...] listopada 1995r. zostało stwierdzone nabycie z mocy prawa z dniem [...] grudnia 1990r. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości nr [...] położonych przy ul. [...] w R. oraz własność budynków przez Wojewódzkie Przedsiębiorstwo P. we W. Następnie aktem notarialnym z dnia [...] lutego 2004r. [...] Przedsiębiorstwo Z. Sp. z o.o. (następca prawny) sprzedało prawo użytkowania wieczystego oraz prawo własności budynków Przedsiębiorstwu Usług Hotelarskich i Turystycznych "H." sp. z o.o. , które następnie dniu [...] kwietnia 2004r. zbyło je na rzecz R. Sp. z o.o. Następca prawny tej ostatniej spółki A. Sp. z o.o. sprzedał aktem notarialnym z dnia [...] grudnia 2005r. przedmiotową nieruchomość Przedsiębiorstwu Transportowo-Handlowemu "W." Sp. z o.o. (obecnie H. Sp. z o.o.). Nabycie nieruchomości na podstawie nacjonalizacji, jak również nabycie użytkowania wieczystego przez [...] Przedsiębiorstwo Z. Sp. z o.o. nastąpiło nieodpłatnie. Ponadto zbycie nieruchomości na rzecz Przedsiębiorstwa Usług Hotelarskich i Turystycznych "H." sp. z o.o. nastąpiło w 2004r. a zatem po wszczęciu postępowania nieważnościowego. Z tego powodu nie wystąpiły nieodwracalne skutki prawne.

Przede wszystkim jednak o konieczności stwierdzenia nieważności orzeczenia w przedmiocie protokołu przesądza fakt nie stwierdzenia zaistnienia przesłanki z art. 156 § 2 kpa w odniesieniu do decyzji nacjonalizacyjnej.

Wskutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionego przez "H." Sp. z o.o. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lutego 2008r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia obszernie zacytował fragment uzasadnienia wyroku NSA z dnia 18 maja 2004r. (sygn. akt OSK 232/04). W ślad za tym orzeczeniem organ stwierdził, że decyzja nacjonalizacyjna oraz decyzja o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego, są ze sobą nierozerwalnie związane. Jeżeli tak, to oczywiste jest, iż nie stwierdzenie zaistnienia przesłanki z art. 156 § 2 kpa w odniesieniu do decyzji nacjonalizacyjnej i ostatecznej przesądza o konieczności stwierdzenia nieważności również orzeczenia zatwierdzającego protokół zdawczo-odbiorczy tego przedsiębiorstwa jak też o tym, że orzeczenie to nie mogło wywołać nieodwracalnych skutków prawnych. Dalej powtórzył argumenty zawarte w poprzedniej decyzji, że definitywne przesądzenie o nieważności decyzji nacjonalizacyjnej obliguje do stwierdzenia nieważności decyzji zatwierdzającej protokół zdawczo-odbiorczy.

Organ nie zgodził się ze stanowiskiem skarżących, że stwierdzenie przez Ministra Gospodarki, że orzeczenie nacjonalizacyjne nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych jest nieważne, nie przesądza o konieczności rozstrzygnięcia takiej samej treści w stosunku do orzeczenia zatwierdzającego protokół zdawczo-odbiorczy. Decyzja stwierdzająca nieważność orzeczenia nacjonalizacyjnego działa tak, że traktuje się, iż orzeczenie to nigdy nie zostało wydane. Skoro przedsiębiorstwo to nigdy nie zostało znacjonalizowane , nie podlegały zatem przejęciu także składniki wymienione w protokole zdawczo-odbiorczym.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniosła "H." Sp. z o.o. wnosząc o uchylenie obydwu decyzji wydanych przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania administracyjnego.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 156 § 2 kpa w zw. z art. 5 ustawy z dnia [...] lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece poprzez nie uwzględnienie nieodwracalnych skutków prawnych, jakie wywołało orzeczenia Prezesa Centralnego Urzędu Skupu i Kontraktacji z dnia [...] września 1953r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa Młyn M., położonego w R. przy ul. [...] oraz art. 7 i 8 kpa gdyż zaskarżone rozstrzygnięcie prowadzi do sytuacji, w której uchybienia organów administracji w trakcie procesów nacjonalizacyjnych powodują ujemne następstwa dla obecnego użytkownika wieczystego, który działał w dobrej wierze.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że - w ocenie skarżącego - w orzecznictwie NSA i SN utrwalone jest stanowisko, że jeżeli obrót nieruchomościami poprzedzony był wydaniem decyzji administracyjnej lub przeniesienie własności nastąpiło w drodze decyzji, a decyzja dotknięta jest wada wymienioną w art. 156 § 1 kpa, zbycie nieruchomości na rzecz osoby trzeciej, chronionej rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych, stanowi przeszkodę do stwierdzenia nieważności decyzji. Przytoczono w tym miejscu szereg orzeczeń, według sygnatur - zarówno NSA, jak również Sądu Najwyższego i sądów apelacyjnych. W ocenie skarżącego, taki stan miał miejsce w rozpoznawanej sprawie. Otóż skarżący, działający pod poprzednią nazwą Przedsiębiorstwo Transportowo-Handlowe "W." Sp. z o.o., [...] grudnia 2005r. nabył przedmiotową nieruchomość odpłatnie, działając w zaufaniu do wpisów zawartych w księdze wieczystej tej nieruchomości. Sprzedający przy sprzedaży oświadczył, że nieruchomość wolna jest od wszelkich długów, praw i roszczeń osób trzecich. W księdze wieczystej nie było żadnych wpisów świadczących o niezgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym, nie było żadnej wzmianki o apelacji, wniosku czy innym toczącym się postępowaniu. Wobec tego nieruchomość została nabyta odpłatnie i w dobrej wierze przez skarżącego, a zatem spełnione zostały przesłanki do ochrony nabywcy zgodnie z zasadą rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Pierwszą informację o staraniach spadkobierców byłych właścicieli skarżący otrzymali dopiero w piśmie z dnia [...] października 2006r.

Następnie przedstawiono historię obrotu przedmiotową nieruchomością, uzupełniając informacje podane w uzasadnieniu decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o fakt, iż Wojewódzkie Przedsiębiorstwo P. dnia [...] grudnia 1995r. zostało przekształcone w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa. Na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] lutego 2000r. firma ta wniosła jako aport prawo użytkowania wieczystego przedmiotowych gruntów do [...] Przedsiębiorstwa Z. Sp. z o.o., które następnie zbyło nieruchomość na rzecz Przedsiębiorstwa Usług Hotelarskich i Turystycznych "H." sp. z o.o. Mając na uwadze, że doszło do obrotu nieruchomością należało ocenić, czy obecny właściciel chroniony jest dyspozycją art. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece, tego jednak w zaskarżonej decyzji nie uczyniono.

Dalej skarżący wywodzi, że uznał za uzasadnione stanowisko wyrażone przez Ministra Gospodarki w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] kwietnia 2007r. , że jedynym następstwem prawnym orzeczenia nacjonalizacyjnego z 24 maja 1948r. było wskazane orzeczenie Prezesa Centralnego Urzędu Skupu i Kontraktacji z dnia [...] września 1953r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa Młyn M. Jeżeli nieodwracalność skutków prawnych wynika z późniejszych niż orzeczenie o nacjonalizacji decyzji, to nie występuje wynikająca z art. 156 § 2 in fine negatywna przesłanka stwierdzenia nieważności decyzji o nacjonalizacji. Z tego powodu skarżący nie złożył wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] kwietnia 2007r.

Skarżąca spółka przyznaje, że obydwie decyzje wydawane w ramach procesu nacjonalizacji tj. o przejęciu przedsiębiorstwa i o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego związane są ze sobą funkcjonalnie. Oba orzeczenia posiadają jednak odrębny byt prawny w rozumieniu procedury administracyjnej tzn. są to dwa odrębne orzeczenia, a ich wzruszenie może nastąpić jedynie na podstawie dwóch odrębnych decyzji. Nie działa tutaj automatyzm- stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej z mocy samego prawa tj. bez konieczności prowadzenia odrębnego postępowania, nie powoduje wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji zatwierdzającej protokół. W stosunku do tej ostatniej organ administracyjny musi rozważyć samodzielnie czy zaszły nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 kpa. Tymczasem Minister nie zbadał w sposób samodzielny orzeczenia zatwierdzającego protokół zdawczo-odbiorczy i nie uwzględnił nieodwracalnych skutków prawnych jakie wywołało to orzeczenie.

Skarżący nie kwestionuje, że nacjonalizacja przedmiotowej nieruchomości dokonana została z rażącym naruszeniem prawa. Jednakże ocena obydwu decyzji wydanych w tym procesie co do skutków prawnych, jakie wywołały te orzeczenia powinna być zupełnie odmienna od tej dokonanej przez Ministra.

Dalej skarżący nie podziela tezy wyrażonej w wyroku WSA w Warszawie z dnia 20 listopada 2006r. (sygn. akt IV S.A./Wa 1275/06), że w takim wypadku ochrona obecnego użytkownika wieczystego w oparciu o zasadę rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych powinna być rozważona dopiero przy ocenie skutków prawnych związanych z decyzją Wojewody [...] z dnia [...] listopada 1995r. stwierdzającej nabycie z mocy prawa z dniem [...] grudnia 1990r. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości nr [...] położonych przy ul. [...] w R. oraz własności budynków przez Wojewódzkie Przedsiębiorstwo P. we W.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

W ocenie Sądu analizowana pod tym kątem skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi narusza przepisy postępowania w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy. Nie wszystkie jednak argumenty w niej zawarte mogły uzyskać akceptację sądu orzekającego w niniejszej sprawie. Za trafny i uzasadniający żądanie skargi Sąd uznał zarzut braku rozważań w kwestii istnienia lub nieistnienia nieodwracalnych skutków prawnych, jako przesłanki wyłączającej możliwość stwierdzenia nieważności decyzji zatwierdzającej protokół zdawczo-odbiorczy.

Nie podlega bowiem kwestionowaniu przez skarżącą spółkę fakt, że cały proces nacjonalizacyjny, zapoczątkowany decyzją nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948r. o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa Młyn M., a zakończony orzeczeniem ocenianym w obecnym postępowaniu, został dokonany z rażącym naruszeniem obowiązującego wówczas prawa. Obecny użytkownik wieczysty nieruchomości wchodzącej w skład powyższego przedsiębiorstwa stawia jedynie tezę, że po wydaniu orzeczenia o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego zaistniały takie okoliczności prawne, które uniemożliwiają stwierdzenie nieważności tej decyzji. Przepisy kwalifikują je jako wystąpienie nieodwracalnych skutków prawnych, a w konsekwencji powodują, że nie można stwierdzić nieważności orzeczenia. Organ orzekający może jedynie ograniczyć się do stwierdzenia, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa (art. 158 § 2 kpa).

Zarzut skargi opierający się na konieczności zastosowania przez organy art. 156 § 2 kpa, nie wyłącza konieczności oceny przez Sąd orzekający kontrolowanej decyzji pod kątem prawidłowości całego postępowania nieważnościowego. Otóż jak wcześniej wskazano, Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że kontrola działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 1 i 2 u.s.a.) dokonywana jest przez sąd w pełnym zakresie. Wobec tego, skoro sąd nie jest związany granicami zaskarżenia, to żadna część zaskarżonej decyzji (aktu) nie korzysta z domniemania prawidłowości. Granice rozpoznania wyznaczone są wyłącznie granicami sprawy rozpatrywanej przez sąd, które stanowi ogół elementów stosunku administracyjnoprawnego, będącego przedmiotem zaskarżonej decyzji.

Mając na uwadze powyższe Sąd na wstępie zbadał, czy przy wydaniu orzeczenia Prezesa Centralnego Urzędu Skupu i Kontraktacji z dnia [...] września 1953r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa Młyn M. doszło do rażącego naruszenia prawa, albowiem to zagadnienie stanowi przedmiot sprawy. Ustalenie tej okoliczności pozwala dopiero na przejście do rozważań w materii wystąpienia bądź nie nieodwracalnych skutków prawnych.

Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, zarówno w stosunku do toczącego się w trybie zwyczajnym, jak również wobec innych postępowań tego samego rodzaju, acz dotyczących innej decyzji wydanej również w postępowaniu zwykłym, którego istotą jest ustalenie, czy decyzja podlegająca kontroli jest dotknięta jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 Kpa. Jest to instytucja procesowa stanowiąca wyjątek od statuowanej w art. 16 § 1 Kpa ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznej i z tych względów stwierdzenie nieważności decyzji może nastąpić tylko wówczas, gdy zostanie bezspornie ustalone wystąpienie przyczyny nieważności określonej w art. 156 § 1 Kpa. Analiza orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje, że z rażącym naruszeniem prawa mamy do czynienia wówczas gdy spełnione są łącznie trzy przesłanki: zachodzi oczywistość naruszenia konkretnego przepisu, za uznaniem za rażące przemawia charakter naruszonego przepisu, oraz racje ekonomiczne, społeczne- skutki, które wywołała decyzja. Oczywistość naruszenia prawa polega na niewątpliwej sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym podstawę prawną decyzji. Wątpliwości i spór co do wykładni przepisu prawa materialnego nie może stanowić przesłanki do stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji (vide wyrok NSA z dnia 18.01.2002 r. w sprawie I SA 1506/00, LEX nr 81968 oraz wyrok z dnia 02.02.2006r. w sprawie II OSK 489/05, LEX nr 196694 ).

Analizując ustalenia faktyczne poczynione przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, którym nie można przypisać waloru wadliwości, Sąd doszedł do wniosku, że oceniane orzeczenie o zatwierdzeniu protokołu zawiera wadę polegającą na rażącym naruszeniu prawa. Konsekwencją bowiem stwierdzenia nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948r. o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa Młyn M., była konieczność uznania braku podstaw do zastosowania § 75a rozporządzenia z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa w stosunku do składników majątkowych wadliwie znacjonalizowanego przedsiębiorstwa. Wszak niezbędną przesłanką orzeczenia o zatwierdzeniu protokółu zdawczo-odbiorczego było skuteczne prawnie uprzednie przejęcie przedsiębiorstwa na rzecz Skarbu Państwa. Stwierdzenie nieważności orzeczenia o przejęciu przedsiębiorstwa wywołuje skutki ex tunc powodując, że orzeczenie o zatwierdzeniu protokółu zdawczo-odbiorczego trzeba ocenić jako wydane z rażącym naruszeniem prawa.

Jako podstawę materialnoprawną ocenianego orzeczenia w postępowaniu nieważnościowym powołano przepis § 75a ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa, zgodnie z którym protokół zdawczo-odbiorczy określający składniki majątkowe znacjonalizowanego innym orzeczeniem (decyzją administracyjną) przedsiębiorstwa, stanowi integralną część orzeczenia organu o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa. Przepis ten stanowi wyraz woli prawodawcy, iż sam protokół zdawczo-odbiorczy jest formalnym spisem (zestawieniem) składników znacjonalizowanego decyzją właściwego organu administracji publicznej przedsiębiorstwa, który jednak z woli ustawodawcy wymagał dla swojej ważności zatwierdzenia przez organ odrębną decyzją.

Przy okazji dodać należy, iż decyzja zatwierdzająca protokół zdawczo-odbiorczy miała podobnie jak i orzeczenie o przejściu przedsiębiorstwa na własność Państwa znaczenie jedynie deklaratoryjne. Przedsiębiorstwo przejmowane bowiem było na własność Państwa ze wszystkimi jego składnikami z mocy prawa z dniem wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej i ten moment jest istotny w sprawie. Orzeczenie właściwego ministra o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego finalizowało jedynie postępowanie nacjonalizacyjne i nie zmieniało wynikającego z prawa materialnego terminu upaństwowienia przedsiębiorstwa.

Reasumując, trafnie przyjęto w zaskarżonej decyzji, że zaistniało takie naruszenie prawa, które nie mogło skutkować niczym innym jak zakwalifikowaniem decyzji jako wydanej z naruszeniem art. 156 § 1 kpa.

Nie można natomiast podzielić rozważań Ministra w zakresie przesłanki wyłączającej możliwość stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej tj. nieodwracalności skutków prawnych. Co prawda koncepcja organu została poparta wyrokiem NSA z dnia 18 maja 2004r. (sygn. akt OSK 232/04, Lex 148891), jednakże nie wszystkie tezy tamże zawarte sąd w niniejszym składzie podziela.

NSA w powołanym wyroku stwierdził, że "oczywiste jest, iż niestwierdzenie zaistnienia przesłanki z art. 156 § 2 kpa w odniesieniu do decyzji nacjonalizacyjnej (...), przesądza o konieczności stwierdzenia nieważności również orzeczenia zatwierdzającego protokół zdawczo-odbiorczy tego przedsiębiorstwa jak też o tym, że orzeczenie to nie mogło wywołać nieodwracalnych skutków prawnych." Teza powyższa została zaakceptowana w zaskarżonej decyzji gdzie stwierdzono, że oba orzeczenia nacjonalizacyjne są ze sobą nierozerwalnie związane, a właściwy organ stwierdzając nieważność orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu przesądził, że nie wywołało ono nieodwracalnych skutków prawnych. Tym samym orzeczenie o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego takich skutków również nie mogło wywołać.

Pogląd powyższy jest wadliwy. Faktem normatywnym jest to, że zatwierdzony protokół zdawczo-odbiorczy jest integralną częścią orzeczenia właściwego ministra o przejściu lub przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa albo osób prawnych prawa publicznego (§ 75a ust. 2 ost. zdanie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa). Niemniej jednak obydwa orzeczenia pod względem proceduralnym nie stanowią jedności. Zostały wydane przez różne organy, w różnym terminie i na innej podstawie prawnej. Funkcjonują odrębnie – jak wywodzi skarga – wymagane jest prowadzenie odrębnych postępowań nadzwyczajnych w stosunku do każdego z nich. W każdym także z tych postępowań powinny zostać zbadane i wyjaśnione wszystkie niezbędne dla danego rodzaju sprawy okoliczności. W postępowaniu nieważnościowym organ w pierwszej kolejności musi zbadać, czy zaistniała jakakolwiek podstawa nieważności wymieniona w art. 156 § 1 kpa, a następnie samodzielnie ocenić, czy nie wystąpiły przesłanki wyłączające stwierdzenie nieważności, takie jak w pewnych sytuacjach upływ terminu 10 lat, a także wywołanie przez ocenianą decyzję nieodwracalnych skutków prawnych.

Tymczasem organ zastosował uproszczony i nieuprawniony sposób wywodzenia, że nieodwracalne skutki prawne nie wystąpiły w wypadku orzeczenia zatwierdzającego protokół zdawczo-odbiorczy – wyłącznie z tego powodu, że takowych nie stwierdzono przy badaniu decyzji nacjonalizacyjnej. Nie ma to większego znaczenia, choć nie pozostaje obojętne dla zaskarżonej decyzji, że decyzja Ministra Gospodarki stwierdzająca nieważność w trybie nadzoru orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948r. o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa Młyn M. nie zawiera rozważań dotyczących wystąpienia ewentualnych nieodwracalnych skutków prawnych, będących rezultatem owego orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu. Wręcz zostało tam zawarte stwierdzenie, że skoro dopiero w orzeczeniu zatwierdzającym protokół zdawczo-odbiorczy wyszczególnione zostały składniki majątkowe znacjonalizowanego przedsiębiorstwa, a właściwym do prowadzenia postępowania nadzorczego wobec tego orzeczenia jest inny organ tj. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, nie jest możliwa ocena skutków orzeczenia nacjonalizacyjnego w postępowaniu zakończonym decyzją z [...] kwietnia 2007r. Jak wskazał Minister Gospodarki we wskazanym orzeczeniu, do Ministra Rolnictwa będzie należała ocena skutków prawnych, jakie zostały wywołane przez decyzję nacjonalizacyjną . Jedynym bowiem bezpośrednim następstwem orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948r w części dotyczącej młyna należącego do poprzedników prawnych S. D. było orzeczenie Prezesa Centralnego Urzędu Skupu i Kontraktacji z dnia [...] września 1953r., a nie jakiekolwiek dalsze czynności prawne zdziałane względem któregokolwiek ze składników znacjonalizowanego przedsiębiorstwa.

Wobec powyższego ocena nieodwracalnych skutków prawnych orzeczenia nacjonalizacyjnego została przeniesiona na grunt innego postępowania. Nie jest rolą Sądu w niniejszym postępowaniu ocena legalności tamtej decyzji. Dopuszczalne jest natomiast stwierdzenie, że decyzja tamta przenosi ocenę skutków prawnych orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948r na grunt odrębnego procesowo postępowania nadzorczego prowadzonego w stosunku do orzeczenia Prezesa Centralnego Urzędu Skupu i Kontraktacji z dnia [...] września 1953r. W decyzji kończącej natomiast to postępowanie następuje odesłanie do stanowiska zawartego w orzeczeniu oceniającym nacjonalizację. W rezultacie w żadnej z tych dwóch decyzji nie zostaje dokonana prawidłowa ocena skutków prawnych zarówno nacjonalizacji, jak i protokołu zdawczo-odbiorczego.

Na czym zaś owa ocena ma polegać, w tym względzie konieczne jest przeanalizowanie – jak to zasadnie uczynił Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi – wszystkich czynności prawnych mogących odnieść skutki w sferze prawa rzeczowego (zarówno o charakterze administracyjnym, jak i cywilnym), i ustalenie czy istnieją środki prawne o charakterze administracyjnym, które mogłyby prowadzić do przywrócenia stanu prawnego sprzed wydania decyzji zatwierdzającej protokół zdawczo-odbiorczy. Co prawda znalazły się w zaskarżonej decyzji ustalenia co do zaistnienia faktu dotyczące poszczególnych aktów i czynności mających za przedmiot sporny składnik majątkowy przejętego przedsiębiorstwa, jednakże organ nie dokonał analizy tych aktów i czynności, które miały miejsce po wydaniu orzeczenia z dnia [...] września 1953r. pod kątem ich "odwracalności" na gruncie przepisów prawa administracyjnego, w drodze czynności organów administracji publicznej i w ramach ich kompetencji. Powyższe uchybienie przepisom regulującym postępowanie wyjaśniające nie mogło ujść uwadze Sądu wobec tego, że brak w tym zakresie rozważań nie pozwala na jakiekolwiek ustalenia w zakresie wystąpienia bądź nie nieodwracalnych skutków prawnych wywołanych przez decyzję zatwierdzającą protokół zdawczo-odbiorczy. Wobec tego niemożliwym było orzekanie w przedmiocie nieważności takiej decyzji.

Ponownie rozpatrując sprawę organ będzie miał na uwadze poglądy prawne zawarte w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1992r. III AZP 4/92, OSNC 1992, Nr 12, poz. 21, uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 1996r. OPS 7/96, ONSA 1997, Nr 2, poz. 49, uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 listopada 1998r., OPK 4/98, ONSA 1999, Nr 1, poz. 13 oraz uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2000r, OPS 14/99, ONSA 2000, Nr 3, poz. 93.

Nie zasługuje natomiast na uwzględnienie teza skargi, iż niemożliwe jest stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezesa Centralnego Urzędu Skupu i Kontraktacji z dnia [...] września 1953r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego z tego powodu, że obecny użytkownik wieczysty nieruchomości chroniony jest rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych. Nabył bowiem ją działając w zaufaniu do treści księgi wieczystej, a nabycie miało charakter odpłatny.

Stanowisko powyższe znajdowało i nadal znajduje aprobatę w orzecznictwie, zwłaszcza Sądu Najwyższego, na dowód czego przytoczono w skardze konkretne rozstrzygnięcia. Pozostaje ono jednak w opozycji do linii orzeczniczej wypracowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, której wykładnia została zaprezentowana w wymienionych wyżej uchwałach. Sąd w obecnym składzie podziela jednak stanowisko, że przy ocenie nieodwracalności skutków prawnych danego orzeczenia nie ma decydującego znaczenia kwestia dobrej wiary obecnego właściciela nieruchomości, której dotyczy orzeczenie.

Z przytoczonych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) - orzekł jak w sentencji.