Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1281/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2008-02-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Brachel-Ziaja (spr.) Sędziowie AWSA Janusz Kasprzycki AWSA Inga Gołowska Protokolant: Anna Fugiel po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2008 r. sprawy ze skargi Z. H. na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego Z. H. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lipca 2007 r., znak: [...], Prezydent Miasta umorzył postępowania dotyczące ustalenia odszkodowania na rzecz Z. H. za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] o pow. 0,1429 ha, obr. 5 jedn. ewid. K., obj. Kw [...], wywłaszczoną na rzecz Skarbu Państwa decyzją Urzędu Dzielnicowego [...] z dnia [...] maja 1974 r. Nr [...] na cele budowy hotelu "A." w K.

W uzasadnieniu decyzji Prezydent Miasta wskazał na następujące okoliczności:

Postępowanie zostało zainicjowane pismem Z. H. z dnia [...].02.2005 r. o "przyznanie odszkodowania względnie przyznanie działki zamiennej" za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] o pow. 0,1429 ha, obr. [...] jedn. ewid. [...] obj. Kw [...].

W trakcie postępowania organ l instancji ustalił, iż decyzją Urzędu Dzielnicowego [...] z dnia [...].05.1974 r., Nr [...], wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa na cele budowy hotelu "A." w K. m. in. nieruchomości oznaczoną jako działka nr [...] o pow. 0,1429 ha, obr. [...] jedn. ewid. K. obj. Kw [...] stanowiącą własność Z. H. W decyzji tej orzeczono również o przyznaniu wywłaszczonemu właścicielowi prawa wieczystego użytkowania do odpowiedniej działki zamiennej o charakterze budowlanym położonej w K. tytułem odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, jak też odszkodowania za składniki gruntu w kwocie 45.095 zł. Do dostarczenia nieruchomości zamiennej zobowiązana została Dyrekcja B. w K. Wywłaszczona działka nr [...] wchodzi obecnie w skład działki nr [...] o pow. 2.8582 ha obr. [...] jedn. K. obj. Kw [...], gdzie w dziale II jako właściciel jest ujawniony Skarb Państwa, Działka ta pozostaje aktualnie w użytkowaniu wieczystym S.A. "C." z siedzibą w W. Analizując powyższe, organ l instancji wskazał, że w świetle ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości z dnia [...].03.1958 r. decyzja wydana przez urząd Dzielnicowy [...] w dniu [...].05.1974 r. rozstrzygała sprawę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość w postaci przyznania prawa do odpowiedniej nieruchomości zamiennej. Rozstrzygnięcie to miało charakter decyzji administracyjnej, a odnosi się do materii, która winna być rozstrzygana w formie decyzji administracyjnej i zawiera wszelkie jej elementy, w tym zwłaszcza oznaczenie organu, wskazanie adresata, rozstrzygnięcie o stanie sprawy i podpis osoby pełniącej urząd. Decyzja ta funkcjonuje w obrocie prawnym i korzysta z domniemania legalności i trwałości. Ponowne orzekanie w sprawie odszkodowania za działkę nr [...], dopóki wymieniona decyzja nie zostanie wzruszona, stanowiłoby naruszenie zasady res iudicata, co w rezultacie prowadziłoby do wydania nieważnej decyzji odszkodowawczej (art. 156 par. 1 pkt. 3 k.p.a.). Zdaniem organu l instancji zachodzi tożsamość niniejszej sprawy ze sprawą zakończoną decyzją z dnia [...].05.1974 r. orzekającą m. in. o przyznaniu Z. H. nieruchomości zamiennej i odszkodowania za wywłaszczoną działkę na [...]. Obecne żądanie Z. H. opiera się na tych samych okolicznościach faktycznych i tej samej podstawie prawnej, identyczne są również strony obu postępowań.

Wobec stwierdzenia, że istnieje w obrocie prawnym decyzja ostateczna rozstrzygająca o żądaniu Z. H., kolejne postępowanie w tej sprawie jako bezprzedmiotowe podlegało umorzeniu na podstawie art. 105 par 1 k.p.a.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył Z. H. zarzucając organowi l instancji poważne naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego przez błędne przywołanie art. 156 par 1 pkt 3 k.p.a., jako podstawy prawnej decyzji oraz pominięcie art. 128 oraz 131 i 132 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami przy rozstrzyganiu sprawy. Podniósł, że wbrew ustaleniom organu l instancji nie domaga się zmiany decyzji wywłaszczeniowej, lecz wykonania decyzji ostatecznej. Postępowanie powinno doprowadzić do realizacji przyznania nieruchomości zamiennej i odszkodowania zgodnie z obowiązującymi przepisami. Gdyby organ odwoławczy uznał, że do wykonania decyzji wywłaszczeniowej konieczne jest jej uprzednie uchylenie skarżący domagał się takiego uchylenia na podstawie art. 155 k.p.a.

Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Wojewoda uchylił zaskarżoną decyzję i orzekł o umorzeniu postępowania przed organem pierwszej instancji na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, póz. 2603 ze zmianami) oraz art. 138 par. 1 pkt. 2 k.p.a.

W uzasadnieniu swojej decyzji Wojewoda podzielił ocenę organu l instancji, że odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość zostało już ustalone w decyzji Urzędu Dzielnicowego [...] z dnia [...].05.1974 r. Ponadto tytułem odszkodowania zostało również przyznane prawo wieczystego użytkowania do odpowiedniej działki zamiennej o charakterze budowlanym położonej w K. Jednakże Wojewoda odmiennie niż organ l instancji ocenił treść żądania strony podkreślając, że żądanie to wyznacza zakres postępowania administracyjnego i wiąże organ prowadzący postępowanie. Organ l instancji popełnił błąd umarzając postępowanie o ustalenie odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości. Zdaniem Wojewody strona nie domagała się bowiem ustalenia odszkodowania, lecz wykonania decyzji wywłaszczeniowe - odszkodowawczej w zakresie dotyczącym odszkodowania, przy czym żądanie wypłaty odszkodowania jest w istocie żądaniem dokonania waloryzacji kwoty określonej w decyzji z dnia [...].05.1974 r. Z tego względu decyzja l instancji podlegała uchyleniu, a prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy wymagało wydania nowej decyzji przez organ odwoławczy.

Analizując tak określone żądanie Wojewoda zaznaczył, że wypełnienie obowiązku odszkodowawczego powinno nastąpić w drodze czynności cywilnoprawnej w imieniu Skarbu Państwa lub określonej jednostki samorządu terytorialnego i nie wymaga dodatkowego orzeczenia (decyzji lub postanowienia). Żaden przepis ustawy o gospodarce nieruchomościami nie uprawnia organów administracji do prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania o wypłacie ustalonego już wcześniej odszkodowania. Dlatego nie ma podstaw do stosowania odnośnie złożonego wniosku o wypłatę odszkodowania przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. W kwestii waloryzacji Wojewoda zaznaczył, że nie jest to czynność z zakresu administracji publicznej. Ma ona charakter czynności techniczno-obrachunkowej związanej z prawidłowym spełnieniem świadczenia głównego -wynikającego z decyzji administracyjnej - dokonywanej przez podmiot zobowiązany do zapłaty odszkodowania. Wadliwie dokonana waloryzacja skutkować będzie nienależytym spełnieniem świadczenia tj. zapłaty odszkodowania, a spór co do wysokości waloryzacji rozstrzygać będzie sąd powszechny.

Rozważania te doprowadziły Wojewodę do wniosku, że wniosek Z. H. o waloryzację i wypłatę odszkodowania ustalonego decyzją z dnia [...].05.1974 r. nie podlegał rozpoznaniu w postępowaniu administracyjnym, a rozstrzygnięcie o jego zasadności nie mogło nastąpić w drodze decyzji administracyjnej. Żądanie o charakterze cywilnoprawnym nie wszczyna postępowania administracyjnego. Prezydent Miasta, wszczynając postępowanie administracyjne, dokonał wadliwej oceny sformułowanego we wniosku Z. H. żądania wypłaty ustalonego ostateczną decyzją odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniósł Z. H., domagając się jej uchylenia w całości i orzeczenia co do istoty sprawy zgodnie z żądaniem skarżącego lub przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji zarzucił: rażące naruszenie art. 7, art. 77 par. 1 oraz art. 138 par. 1 pkt 2 k.p.a., a w szczególności :

- naruszenie prawa materialnego poprzez pominięcie zastosowania art. 128, 131 i 132 ustawy o gospodarce nieruchomościami,

- błędną wykładnie przepisów postępowania administracyjnego w zakresie przyjęcia, że wypłata odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość ma charakter cywilnoprawny i powinna być dochodzona w procesie cywilnym.

Skarżący podkreślił, że sprawa niniejsza jest sprawą administracyjną i powinna być rozstrzygana w postępowaniu administracyjnym, a nie - jak przyjął organ II instancji - w postępowaniu cywilnym.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, a podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podkreślił, że wypłata odszkodowań za wywłaszczoną nieruchomość nie należy do spraw indywidualnych załatwianych w drodze decyzji administracyjnej. Umorzenie postępowania wynikało z faktu, że wypłata odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość powinna nastąpić w drodze czynności materialne - technicznej, co do której ani procedura administracyjna, ani ustawa o gospodarce nieruchomościami nie przewidują prowadzenia postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpoznając skargę zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zarzutom skarżącego nie można odmówić słuszności. Przede wszystkim jednak należy zauważyć, że organy pierwszej i drugiej instancji orzekały w różnych sprawach.

Organ pierwszej instancji według oceny organy odwoławczego rozpatrywał i rozstrzygał sprawę o "przyznanie odszkodowania względnie przyznanie działki zamiennej" za wywłaszczoną nieruchomość nr [...], zaś organ II instancji, przyjmując w oparciu o odwołanie, że skarżący domagał się "wykonania decyzji ostatecznej, a postępowanie w sprawie jej wykonania powinno doprowadzić do realizacji przyznania nieruchomości zamiennej i odszkodowania zgodnie z obowiązującymi przepisami", objął swoją kognacją to roszczenie, zgłoszone (sprecyzowane) w odwołaniu i uchylając decyzją organu pierwszej instancji wydał w istocie identyczną z nią decyzję o umorzeniu postępowania.

Z zasady dwuinstancyjności postępowania (art. 15 k.p.a.) wynika, że strona ma prawo do dwukrotnego merytorycznego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Ta zasada została złamana. Jeżeli bowiem organ odwoławczy uznał, że dopiero w odwołaniu odwołujący się sprecyzował wniosek, i że wniosek ten jest inny w treści niż ten, którym zostało zainicjowane postępowanie administracyjne przed organem pierwszej Instancji, w wyniku którego zapadła zaskarżona decyzja, to nie był uprawniony do merytorycznego rozpatrzenia tego nowego (sprecyzowanego) wniosku. W efekcie postępowanie wyjaśniające zostało ograniczone do jednej tylko i to drugiej instancji, co jest sprzeczne z zasadą postępowania dwuinstancyjnego zagwarantowaną art. 15 k.p.a.,

Należy stwierdzić, co zauważa tez organ odwoławczy powołując odpowiednie orzeczenia NSA, że stosownie do treści art. 61 par 1 k.p.a. żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego określa przedmiot tego postępowania, a w razie wątpliwości sprecyzowanie żądania należy do strony, a nie do organu administracji.

W razie wszczęcia postępowania na wniosek obowiązkiem organu jest ustalenie treści żądania strony. Jeśli organ ma wątpliwości co do tego, czego dotyczy wniosek -obowiązkiem tego organu jest podjęcie z urzędu czynności zmierzających do wyjaśnienia treści żądania. Organ ma przy tym obowiązek wynikający z przepisu art. 9 k.p.a. należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego.

Stroną niniejszego postępowania tj. wnioskodawcą jest Z. H., który w dniu [...]. 01.2005 r. ustanowił swojego brata A. H. pełnomocnikiem w sprawie: "o ustalenie odszkodowania lub przyznanie działki zamiennej za działkę ozn. [...] położoną w K., b. gm. kat. [...], wywłaszczoną na mocy decyzji z dnia [...].05.1974 r. na rzecz Skarbu Państwa pod budowę hotelu A. /.../". We wniosku z dnia 10.02.2005 r., A. H. zgłosił imieniem Z. H. żądanie zgodne z wolą mocodawcy i z zakresem pełnomocnictwa, a organ pierwszej instancji wszczynając postępowanie wyjaśniające nie miał wątpliwości, co do jego treści, a w szczególności, iż wnioskodawca żąda ustalenia odszkodowania względnie przyznania działki zamiennej. Znalazło to wyraz w treści rozstrzygnięcia; "o umorzeniu postępowania dotyczącego ustalenia odszkodowania ........"

Rozstrzygając sprawę organ odwoławczy przyjął w oderwaniu od bezspornego stanu faktycznego, i wniosku skarżącego, iż domaga się on tylko wyegzekwowania sumy odszkodowania określonej w decyzji wywłaszczeniowej. Podczas gdy "żądanie wypłaty odszkodowania jest w istocie żądaniem dokonania waloryzacji kwoty odszkodowania ustalonej uprzednio w wydanej decyzji wywłaszczeniowej", a "wypłata odszkodowania należy do sfery wykonania decyzji wywłaszczeniowe -odszkodowawczej, do której przepisy k.p.a. i ustawy o gospodarce nieruchomościami nie przewidują postępowania". Wypełnienie obowiązku odszkodowawczego powinno zdaniem organu nastąpić (o ile nie ma przeszkód prawnych) w drodze czynności cywilnoprawnej zaś waloryzacja odszkodowania nie jest dokonywana w drodze decyzji administracyjnej. Spór co do wysokości waloryzacji rozstrzyga sąd powszechny.

Bezsporne są w sprawie i nie budzą wątpliwości okoliczności dotyczące wywłaszczenia, a mianowicie:

Urząd Dzielnicowy [...], Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej oraz Komunikacji decyzją z dnia [...].05.1974 r., nr [...], na podstawie art. 1-5, art. 8 i 10 ust.3, art. 12-14, art. 21,23,30 i 31 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz. U. Nr 10, poz. 64 z 1974 r. / orzekł o wywłaszczeniu całej nieruchomości położonej w Krakowie, gm. kat [...] stanowiącej działkę nr [...] o pow. 1426 m2 obj. Kw [...] na rzecz Skarbu Państwa pod budowę hotelu "A." - zgodnie z decyzją Prezydium RN m. K., Zarząd Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska, zatwierdzającą plan realizacyjny zagospodarowania terenu z dnia [...].06.1973r., nr: [...]. Właścicielem przedmiotowej nieruchomości był Z. H. W powołanej decyzji organ wywłaszczający orzekł równocześnie o; "przyznaniu Z. H. prawa wieczystego użytkowania do odpowiedniej działki zamiennej o charakterze budowlanym położonej w K. tytułem odszkodowania za jego nieruchomość, oraz o odszkodowaniu za składniki gruntu (budowlane) w kwocie 45.095 zł. Do dostarczenia "w wieczyste użytkowanie odpowiedniej nieruchomości zamiennej za wywłaszczoną pod budowę hotelu "C." nieruchomość została zobowiązana Dyrekcja B. w K.

Ponadto decyzją Urzędu Dzielnicowego Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej oraz Komunikacji z dnia [...].06.1974 r. nr [...] przyznano Z. H. odszkodowanie w kwocie [...] zł za składniki rolne wywłaszczonej nieruchomości.

Z powyższego jasno wynika że organ wywłaszczający orzekł o należnym Z. H. odszkodowaniu za składniki budowlane znajdujące się na nieruchomości i za składniki rolne. Nie ustalił natomiast wartości wywłaszczonego gruntu tym samym wysokości należnego odszkodowania za wywłaszczony grunt przyznając mu w decyzji tylko prawo do nieruchomości zamiennej tj. prawa wieczystego użytkowania do odpowiedniej działki zamiennej.

Należy zauważyć, że wnioskująca wywłaszczenie Dyrekcja B. w K., pismem z dnia [...].02.1974 r. skierowanym w trybie art. 3 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości do Z. H., wyrażając gotowość zawarcia umowy kupna - sprzedaży zaproponowała mu kwotę 44.655 zł jako cenę za grunt, a za jego składniki budowlane i rolne ceny odpowiadające kwotom przyznanym jako odszkodowanie w powołanych wyżej decyzjach; wywłaszczeniowej i odszkodowawczej. Zaś z elaboratu szacunkowego sporządzonego przez inż. E. S. w maju 1981 r. (a więc w 5 lat po wywłaszczeniu ) wynika, że wyliczone odszkodowanie za wywłaszczony grunt zostało określone kwotą 58.122 zł. a postępowanie odszkodowawcze było w toku.

Ze zgromadzonej w aktach przez organ pierwszej instancji dokumentacji archiwalnej wynika, ż e nie została wywłaszczonemu przyznana odpowiednia działka zamienna, a zatem sprawa odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nie została zakończona.

Już z pisma Dzielnicowego Zarządu Gospodarki Terenami z dn. [...].05.1974 r. skierowanego do organu wywłaszczającego tj. Urzędu Dzielnicowego [...] Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej oraz Komunikacji wynika, że w dacie wywłaszczania Dzielnicowy Zarząd Gospodarki Terenami [...] nie dysponował działkami zamiennymi pod budowę domków jednorodzinnych dla wywłaszczonych podmiotów.

Jednakże z pisma Z. H. z dnia [...].08.1974 r. skierowanego do [...] Zarządu Gospodarki Terenami wynika, został mu zaoferowana działka zamienna, której on nie przyjął. Działka ta ozn. nr [...], o pow. 299 m2. położona w gm. kat. [...] obj. Kw [...] została uznana przez wywłaszczonego za nieodpowiednią z uwagi na miejsce położenia i wielkość (wywłaszczona dziełka miała pow. 1429 m2).

W 1977 r. Z. H. powołując się na przyznane mu prawo do otrzymania działki zamiennej zwrócił się pismem do [...], o przyznanie mu prawa użytkowania wieczystego do działki nr [...] o pow. 821 m2 położonej na osiedlu P. Z dalszej korespondencji znajdującej się w aktach sprawy wynika, że wnioskowanej działki wywłaszczony nie otrzymał. Natomiast z jego oświadczenia z dnia [...].01.1978 r, wynika, że zaoferowanej mu innej działki nr [...] ze względu na usytuowanie i mokry teren nie przyjął.

Na tle powyższych okoliczności wynikających z materiałów archiwalnych trzeba stwierdzić, że wbrew obowiązkowi wynikającemu z treści art. 7 k.p.a. organy orzekające w sprawie nie wyjaśniły stanu faktycznego, a w szczególności nie ustaliły czy wywłaszczony właściciel Z. H. otrzymał, (czy też nie) prawo użytkowania wieczystego do konkretnej, odpowiedniej, działki zamiennej, jako odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość tz. czy została mu nadana taka nieruchomość w trybie ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r., bądź na podstawie przepisów późniejszych ustaw tj. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości z dnia 29.04.1985 r. ( zwanej dalej u.g.g. i w.n.) lub obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia 21.08.1997 r. (zwanej dalej u.g.n.) Czy też zostało ustalone i wypłacone odszkodowanie pieniężne za wywłaszczony grunt. Bez ustalenia tych fundamementalnych dla rozstrzygnięcia w sprawie okoliczności, dywagacje zawarte w uzasadnieniach obu organów, co do odszkodowania i jego waloryzacji mają charakter wysoce abstrakcyjny nie dotyczący przedmiotowej spawy.

Jak wynika bowiem z omawianej decyzji wywłaszczeniowej, orzekła ona o:

- wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości,

- odszkodowaniu za składniki budowlane znajdujące się na nieruchomości

- formie odszkodowania za wywłaszczony grunt przez przyznanie prawa wieczystego użytkowania do odpowiedniej działki zamiennej o charakterze budowlanym.

Decyzja ta nie kończyła więc w sposób definitywny kwestii odszkodowania za wywłaszczoną działkę. Przesądzała tylko o formie odszkodowania, zresztą obligatoryjnej w przypadku wywłaszczenia jedynej działki budowlanej w mieście przeznaczonej pod budowę domu jednorodzinnego / vide art. 10 ust. 3 zd. pierwsze ustawy wywł. z 1958 r./.

Przepis art. 25 ustawy wywłaszczeniowej z dnia 12. 03 1958 r. regulował tryb dalszego postępowania w przypadku przyznania, jako odszkodowania działki zamiennej. Przepis ten stanowił, iż "W razie przyznania odszkodowania przez dostarczenie nieruchomości zamiennej orzeka się nadanie własności tej nieruchomości, jeżeli naczelnik powiatu uznaje ją za odpowiednią ze względu na jej charakter, wyposażenie i położenie". W aktach sprawy wśród materiałów archiwalnych brak jest orzeczenia o nadaniu własności nieruchomości zamiennej.

Zatem kwestia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość pozostaje otwarta. Zwłaszcza, że w myśl przepisu art. 7 powołanej wyżej ustawy z 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomśći, wywłaszczenie następowało za odszkodowaniem. Odszkodowanie stanowiło zatem (por. także art. 55 i 56 u g.g. i w.n.) i stanowi (por. art. 128 u.g.n.) .immanentny element instytucji wywłaszczenia i jest zagwarantowane w art. 21 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ustanawiającym zasadę, że wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem.

Powołany w decyzji wywłaszczeniowej przepis art. 10 ust. 3 ustawy wywł. z 1958 r., na podstawie, którego przyznano wywłaszczonemu odszkodowanie za grunt w formie działki zamiennej, stanowił w zdaniu . drugim: "Jeżeli dostarczenie takiej działki nie jest możliwe, wywłaszczonemu przyznaje się odszkodowanie pieniężne". Zaś ust. 5 art. 10 stanowił iż "wartość nieruchomości zamiennej powinna odpowiadać wartości nieruchomości wywłaszczonej. Różnicę wartości wyrównywa się w pieniądzach. Natomiast sposób ustalenia odszkodowania regulował przepis art. 22 ustawy, stanowiąc, że odszkodowanie ustala się na podstawie wyników rozprawy po wysłuchaniu na niej opinii biegłych powołanych przez naczelnika powiatu.

Wśród materiałów archiwalnych znajdujących się w aktach sprawy brak jakiegokolwiek dokumentu (oprócz powołanego wyżej elaboratu biegłego z określeniem wartości gruntu, sporządzonego w 1981 r. - 5 lat po wywłaszczeniu) świadczącego o zachowaniu trybu przewidzianego ustawą dla ustalenia odszkodowania za wywłaszczony grunt.

Należy w tej sytuacji mieć na uwadze treść przepisu art. 87 ustawy z dnia 29. 04. 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, który wprowadził zasadę, że "sprawy wszczęte lecz nie zakończone decyzją ostateczną o odszkodowaniu przed dniem wejścia w życie ustawy prowadzi się na podstawie jej przepisów" oraz treść art. 233 ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia 21. 08. 1997 o gospodarce nieruchomościami, z którego wynika zasada natychmiastowego działania nowej ustawy do spraw będących w toku. Norma ta nakazuje dalszy bieg spraw, które nie zostały zakończone decyzjami ostatecznymi do dnia 31.12.1997 r.

Na tle powyższych okoliczności faktycznych wynikających z dokumentów archiwalnych znajdujących się w aktach sprawy - (brak numeracji akt nie pozwalał na powołanie odpowiednich kart) - trzeba stwierdzić, że żądanie wnioskodawcy "ustalenia odszkodowania" za wywłaszczoną nieruchomość nie zostało rozpoznane, co do istoty sprawy, skoro odszkodowanie pieniężne nie zostało w ogóle ustalone, w sytuacji braku decyzji o nadaniu działki zamiennej.

Podejmowanie właściwych czynności z urzędu zmierzających do zakończenia sprawy odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości spoczywało na naczelniku powiatu (dzielnicy) jako organie właściwym, orzekającym w sprawie wywłaszczenia i odszkodowania. Rzecz jasna, że decyzja organu wywłaszczeniowego nie nadawała się do wyegzekwowania w drodze postępowania egzekucyjnego przez uprawnionego do odszkodowania. Jak już wyżej powiedziano orzeczenie o treści: "przyznanie Z. H. prawa wieczystego użytkowania do odpowiedniej działki zamiennej o charakterze budowlanym" było dopiero ustaleniem zasady /formy/ odszkodowania i stanowiło podstawę do dalszego postępowania w oparciu o przytoczone wyżej w dosłownym brzmieniu, przepisy ustawy wywł. z 1958 r. później u. g.g . i w. n. z 1985 r. i wydania na ich podstawie odpowiedniej decyzji konkretyzującej przedmiot odszkodowania, a to: decyzji nadającej własność nieruchomości zamiennej stosownie do dyspozycji art. 25 i 30 ust. 2 ustawy wywł. z 1958 r.) bądź w razie braku odpowiedniej działki zamiennej; decyzji o przyznaniu odszkodowania pieniężnego stosownie do art. 10 ust. 3 zd. drugie ustawy, ustalonego przez naczelnika powiatu na podstawie art. 22 tejże ustawy.

Konstatacja organu pierwszej instancji jakoby decyzja wywłaszczeniowa zawierająca rozstrzygająca o formie odszkodowania za wywłaszczony grunt była ostateczną decyzją o odszkodowaniu w rozumieniu przepisów ustawy wywłaszczeniowej i była tożsama z wnioskiem inicjującym niniejsze postępowanie "o ustalenie odszkodowania pieniężnego względnie przyznania działki zastępczej" jest nieuprawniona w świetle wskazanych okoliczności faktycznych i w omówionym wyżej stanie prawnym. Podobnie jak konstatacja organu drugiej instancji, jakoby skarżący w istocie domagał się wykonania decyzji wywłaszczeniowe - odszkodowawczej w zakresie dotyczącym odszkodowania, co jest w istocie żądaniem waloryzacji kwoty określonej w decyzji z dnia [...].05.1974 r., i nie należy do postępowania administracyjnego gdyż o waloryzacji rozstrzyga sąd powszechny.

Brak właściwie przeprowadzonego postępowania administracyjnego i brak rzetelnych ustaleń faktycznych doprowadził organy obu instancji do błędnych wniosków i rozstrzygnięć.

Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w dniu 19.02.2008 r. pełnomocnik skarżącego A. H. oświadczył, że skarżący pobrał odszkodowanie za składniki budowlane i za składniki rolne. Nie otrzymał natomiast odszkodowania pieniężnego za grunt ani działki zamiennej. Dlatego też domagał się on albo działki zamiennej za wywłaszczoną nieruchomość albo odszkodowanie w pieniądzach. Nie ma więc problemu waloryzacji orzeczonego odszkodowania za składniki budowlane znajdujące się na nieruchomości, gdyż kwota ta została skarżącemu już wypłacona w odpowiednim czasie. Pozostaje tylko kwestia odszkodowania za grunt, co do którego postępowanie nie zostało zakończone. Zakres żądania wniosku nie pokrywa się wiec z zakresem rozstrzygnięcia objętego przedmiotową decyzją wywłaszczeniowe - odszkodowawczą. Tym samym nie ma tu kwestii res iudicata. Należało więc postępowanie odszkodowawcze dokończyć, na podstawie obowiązujących przepisów ustawy z 1997 r. o gospodarce nieruchomścianmi dotyczących odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości zamieszczonych w rozdziale 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W tym stanie rzeczy Sąd stwierdzając naruszenie powyższych przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania art. art. 7, 8, 9, 15, 77, 80 k.p.a., orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 par 1 pkt 1 lit "a" i "c" prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

O kosztach orzeczono na postawie 200 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.