Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 95/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-04-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c,  art. 135
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 70 par. 8,  art. 306a par. 1, art. 306b,  art. 306e par. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 800
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Ćwik – Bury, Sędziowie WSA Wojciech Gapiński (spr.), Bożena Suleja - Klimczyk, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 2 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi A Sp. z o. o. w K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Burmistrza Z. z dnia [...], [...]; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej na rzecz strony skarżącej kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku - Białej (dalej – organ odwoławczy, Kolegium, SKO) postanowieniem z dnia [...] r. nr [...], działając na podstawie art. 17, art. 18 i art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz.U. 2001 r. Nr 79, poz.856 z późn. zm.) oraz art. 306a § 1 i § 3, art. 306c, art. 233 § 1 pkt 1 w związku z art. 239 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 800 z późn. zm. - dalej o.p.), po rozpoznaniu zażalenia "A" Sp. z o.o. w K. (dalej – Skarżąca, Spółka, Wnioskodawczyni), utrzymał w mocy postanowienie Burmistrza Z. (dalej – organ I instancji) z dnia [...] r. nr [...] odmawiające wydania zaświadczeń potwierdzających wygaśnięcie z uwagi na przedawnienie następujących zobowiązań:

1) należność Gminy Z. zabezpieczona hipoteką nr [...] na kwotę [...] zł, wpisana w księdze wieczystej nr [...] (podstawa wpisu: "po przeniesieniu z KW nr [...]");

2) należność Gminy Z. zabezpieczona hipoteką nr [...] na kwotę [...] zł, wpisana w księdze wieczystej nr [...];

3) należność Gminy Z. zabezpieczona hipoteką nr [...] na kwotę [...] zł, wpisana w księdze wieczystej nr [...];

4) należność Gminy Z. zabezpieczona hipoteką nr [...] na kwotę [...] zł, wpisana w księdze wieczystej nr [...];

5) należność Gminy Z. zabezpieczona hipoteką nr [...] na kwotę [...] zł, wpisana w księdze wieczystej nr [...];

6) należność Gminy Z. zabezpieczona hipoteką nr [...] na kwotę [...] zł, wpisana w księdze wieczystej nr [...];

7) należność Gminy Z. zabezpieczona hipoteką nr [...] na kwotę [...] zł, wpisana w księdze wieczystej nr [...];

8) należność Gminy Z. zabezpieczona hipoteką nr [...] na kwotę [...] zł, wpisana w księdze wieczystej nr [...].

Przedmiotowe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z dnia 26 czerwca 2018 r. Spółka zwróciła się do organu I instancji o wydanie zaświadczenia o wygaśnięciu wskazanych wcześniej zobowiązań z uwagi na ich przedawnienie. W uzasadnieniu w pierwszej kolejności wskazano, że należności zabezpieczone hipotekami wpisanymi w księdze wieczystej nr [...] określone zostały decyzjami wydanymi przez organ I instancji w latach 2004-2006 oraz w jednym przypadku w 2012 r. Następnie Skarżąca stanęła na stanowisku, iż fakt zabezpieczenia powyższych zobowiązań poprzez ustanowienie hipoteki pozostaje bez znaczenia dla biegu terminu przedawnienia. Dlatego też z uwagi na upływ przedawnienia uległy one wygaśnięciu w myśl art. 59 § 1 pkt 9 i art. 70 § 1 o.p. W jej ocenie, stanu tego nie zmienia art. 70 § 8 o.p., który jest przepisem niezgodnym z Konstytucją RP i jest powtórzeniem art. 70 § 6 o.p. uznanego za niezgodny z Konstytucją RP w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. o sygn. akt SK 40/12. Spółka pogląd swój poprała orzecznictwem sądów administracyjnych (np. wyrok NSA z dnia 16 września 2014 r. sygn. akt I FSK 317/14, wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2015 r. sygn. akt II FSK 1764/14, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 3 czerwca 2015 r. sygn. akt I SA/Gl 1156/14, wyrok WSA w Kielcach z dnia 27 sierpnia 2015 r. sygn. akt I SA/Ke 383/15).

Podsumowując podniesiono, że wskazane we wniosku należności uległy przedawnieniu, i to nawet gdyby przyjmować, że czynnością egzekucyjną było każdorazowe dokonanie wpisu danej hipoteki w księdze wieczystej, gdyż od dnia wpisu każdej z tych hipoteki upłynął już termin wskazany w art. 70 § 1 o.p., a żadne dalsze czynności egzekucyjne nie były w sprawie tych należności podejmowane.

Po rozpatrzeniu wniosku Spółki, organ I instancji postanowieniem z dnia [...] r. odmówił wydania zaświadczenia o żądanej treści. W motywach rozstrzygnięcia stwierdzono, że na dzień złożenia wniosku powyższe zaległości w podatku od nieruchomości, zabezpieczone hipoteką, nie uległy przedawnieniu i w dalszym ciągu figurują w ewidencji. W związku z powyższym organ nie mógł wydać zaświadczeń, które stwierdzałyby brak takich zaległości. Zauważono także, iż zaświadczenie nie rozstrzyga o żadnych prawach lub obowiązkach i nie

tworzy nowej sytuacji prawnej. Oznacza to, w ocenie organu I instancji, że w trybie postępowania o wydanie zaświadczenia nie można ubiegać się o ustalenie wysokości zaległości podatkowej, czy też stwierdzenia jej przedawnienia.

Na powyższe postanowienie pełnomocnik Skarżącej pismem z dnia 30 lipca 2018 r. wniósł zażalenie, w którym zarzucił naruszenie:

1) art. 306c o.p. poprzez odmowę wydania zaświadczenia o treści żądanej przez Spółkę pomimo braku przesłanek uzasadniających taką odmowę;

2) art. 306a § 1, § 2 pkt 2 i § 3 o.p. poprzez odmowę wydania zaświadczenia o treści żądanej przez Spółkę pomimo faktu, że spełnione zostały przesłanki do wydania takiego zaświadczenia – Spółka wykazała interes prawny w uzyskaniu zaświadczenia, a okoliczność, która miała zostać potwierdzona wynika wprost z posiadanych przez organ dokumentów oraz ze zdarzeń zachodzących z mocy ustawy.

W związku z powyższymi zarzutami pełnomocnik Skarżącej wniósł o uchylenie przedmiotowego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. organ odwoławczy utrzymał w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. Zauważył, że kwestią sporną w niniejszym postępowaniu jest to, czy organ I instancji w ramach procedury wydawania zaświadczeń ma obowiązek badania kwestii przedawnienia zobowiązania podatkowego, z uwzględnieniem skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Jednocześnie wyraził pogląd, że nie jest dopuszczalne podejmowanie tego rodzaju działań na potrzeby wydawania zaświadczeń o żądanej treści.

Dokonując analizy art. 306a § 2 o.p. SKO stwierdziło, że zaświadczeniem w rozumieniu Ordynacji podatkowej jest urzędowe potwierdzenie w formie pisemnej obiektywnie istniejącego (aktualnie lub w przeszłości) stanu rzeczy (faktycznego lub prawnego), dokonane przez organ administracji publicznej na żądanie zainteresowanej osoby, której interes oparty jest na prawie. Oznacza to, zdaniem Kolegium, że zaświadczenia są aktami, które potwierdzają istnienie uprawnień czy obowiązków, określonych (tzn. stworzonych lub ustalonych) uprzednio indywidualnym aktem prawnym.

W dalszej części zaskarżonego postanowienia wskazano, że w świetle przepisów regulujących wydawanie zaświadczeń wynika, że zaświadczenie jest aktem wiedzy organu o określonych faktach lub stanie prawnym (art. 306a § 3 o.p.); stanowi urzędowe oświadczenie tego, co jest organowi wiadome (art. 306e § 1 o.p.) i sprowadza się do opisu sytuacji (faktycznej lub prawnej) wynikającej z posiadanych przez organ rejestrów (zob. wyroki NSA: z dnia 30 maja 2017 r. sygn. akt II FSK 1215/15; z dnia 6 maja 2014 r. sygn. akt II FSK 760/14; z dnia 2 grudnia 2015 r. sygn. akt II FSK 2891/13). Tym samym zaświadczenie w żaden sposób nie może kształtować, czy determinować istnienia lub zakresu uprawnień lub obowiązków podmiotów wnioskujących o jego wydanie. Nie powinno więc rozstrzygać jakichkolwiek kwestii spornych.

Z tych też względów, w ocenie SKO, wbrew twierdzeniu Spółki, nie jest dopuszczalne badanie skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. SK 40/12 dla przedawnienia zobowiązania podatkowego zabezpieczonego hipoteką przymusową w ramach czynności zmierzających do wydania (bądź odmowy wydania) zaświadczenia.

W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skardze pełnomocnik Wnioskodawczyni zarzucił postanowieniu organu II instancji:

1) naruszenie art. 233 § 1 pkt 1 i § 3 w związku z art 239 i art. 306c o.p. poprzez odmowę uchylenia i utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia o treści żądanej przez Spółkę i zaniechanie przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji, pomimo braku przesłanek uzasadniających taką odmowę przez organ I instancji;

2) naruszenie art. 233 § 1 pkt 1 i § 3 w związku z art 239 i art. 306a § 1, § 2 pkt 2 i § 3 o.p. poprzez odmowę uchylenia i utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia o treści żądanej przez Spółkę pomimo faktu, że spełnione zostały przesłanki do wydania takiego zaświadczenia – Spółka wykazała interes prawny w uzyskaniu zaświadczenia, a okoliczność, która miała zostać potwierdzona wynika wprost z posiadanych przez organ dokumentów oraz ze zdarzeń zachodzących z mocy ustawy;

3) naruszenie art. 70 § 8 o.p. w związku z art. 8 ust. 2 i art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez zastosowanie w niniejszej sprawie art. 70 § 8 o.p., który jest oczywiście niezgodny z przepisami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i o którego oczywistej niekonstytucyjności wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt SK 40/12.

Wobec powyższych zarzutów pełnomocnik Wnioskodawczyni wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia go poprzedzającego, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Negując stanowisko organów obu instancji pełnomocnik Wnioskodawczyni podkreślił, że do przedawnienia dochodzi z mocy prawa, i w tym zakresie zbędne jest wydawanie jakiejkolwiek decyzji. Dla stwierdzenia, czy do przedawnienia doszło, wystarczające jest sięgnięcie do będących w posiadaniu organu danych określających daty powstania zobowiązań podatkowych, datę wydania tytułu wykonawczego oraz daty podejmowania czynności, które mogą przerwać bieg przedawnienia. Z tych też względów według pełnomocnika, jeżeli organ właściwy, badając te dane na skutek wniosku o wydanie zaświadczenia stwierdzi, że nastąpił skutek przewidziany prawem w postaci przedawnienia należności, to powinien tę okoliczność uwzględnić w prowadzonych rejestrach i ewidencjach, a następnie wydać zaświadczenie o stosownej treści. Pogląd ten, jak twierdzi pełnomocnik, jest zgodny z wyrokiem WSA w Krakowie z dnia 23 listopada 2017 r. o sygn. akt I SA/Kr 814/17, który zapadł niemal w identycznym stanie faktycznym. W orzeczeniu tym wskazano również, że wydanie zaświadczenia: "nie zawsze musi być poprzedzone indywidulanym aktem prawnym (aktem woli, np. decyzją). Możliwość taka będzie zachodzić wówczas, gdy uprawnienie lub obowiązek powstały z mocy samego prawa i jednocześnie indywidualna sytuacja prawna, są na tyle jasne, że ich stwierdzenie nie wymaga przeprowadzania postępowania wyjaśniającego ponad szczątkowe ramy określone w przepisach regulujących procedurę wydawania zaświadczeń, a tym samym nie wymaga rozstrzygania deklaratoryjnym aktem prawnym." W tym kontekście, w ocenie pełnomocnika, organ w oparciu o prowadzone przez siebie księgi rachunkowe dysponował możliwością ustalenia okoliczności dla wydania zaświadczenia. Dodał ponadto, że organ administracji nie może uchylać się od wydania zaświadczenia przywołując treść zapisów w prowadzonej dokumentacji w sytuacji, w której zapisy te są w sposób oczywisty i jednoznaczny błędne i nie odzwierciedlają aktualnego stanu prawnego, z uwzględnieniem zdarzeń następujących z mocy samego prawa i upływu czasu.

Autor skargi w dalszej części uzasadnienia podniósł, iż hipoteki zostały wpisane do księgi wieczystej na podstawie decyzji wydanych do roku 2006, poza jednym przypadkiem, gdzie podstawą wpisu była decyzja z 2012 r. Od tamtego czasu, tj. ustanowienia zabezpieczenia w postaci hipotek nie podejmowano żadnych czynności, które mogłyby skutkować przerwaniem lub zawieszeniem terminu przedawnienia. Dlatego też, zdaniem pełnomocnika, zgodnie z art. 70 § 1 o.p. zobowiązania te wraz z odsetkami uległy przedawnieniu i zarazem, w myśl art. 59 § 1 pkt 9 o.p. wygasły w całości. Jak twierdzi pełnomocnik, fakt ich zabezpieczenia hipoteką przymusową nie wyłącza stosowania do nich instytucji przedawnienia. Wprawdzie inaczej stanowi art. 70 § 8 o.p. jednak przepis ten jest niekonstytucyjny. Pełnomocnik Skarżącej wskazał, że w kwestii tej wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 8 października 2013 r. o sygn. akt SK 40/12. Orzeczenie to dotyczyło ówczesnego art. 70 § 6 o.p., którego brzmienie jest niemal identyczne ze wspomnianym art. 70 § 8 o.p. Z tego też względu uwagi w nim zawarte należy odnieść do art. 70 § 8 o.p. (zob. wyrok NSA z dnia 16 września 2014 r. sygn. akt I FSK 317/14).

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonego postanowienia stwierdzić należało, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Kontrolując legalność przedstawionego wyżej stanowiska przyjętego przez organy obu instancji w niniejszej sprawie, Sąd posłuży się m.in. argumentacją zawartą w prawomocnym wyroku WSA w Gliwicach z dnia 9 września 2015 r. sygn. akt I SA/Gl 299/15, którą w pełni aprobuje.

Zgodnie z literalną wykładnią art. 70 § 8 o.p. nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu. Niemniej należy zauważyć, że Trybunał Konstytucyjny w powoływanym przez pełnomocnika Spółki wyroku z dnia 8 października 2013 r., w pkt 2 sentencji stwierdził, że art. 70 § 6 o.p., w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji. Przepis ten w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. stanowił, że nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki. Obecnie odpowiednikiem tego przepisu jest właśnie art. 70 § 8 o.p. W orzecznictwie ukształtował się pogląd, do którego Sąd orzekający się przychyla, że brzmienie obu wskazanych przepisów oraz zawarte w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego konstatacje, uzasadniają wniosek, że także - obowiązujący od dnia 1 stycznia 2003 r. - art. 70 § 8 o.p. nie spełnia standardów konstytucyjnych (zob. wyrok NSA z dnia 16 września 2014 r. sygn. akt I FSK 317/14, Lex nr 1511925; wyrok NSA z dnia 18 lipca 2014 r. sygn. akt I FSK 1176/13, Lex nr 1517661; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 9 stycznia 2015 r. sygn. akt I SA/Gl 619/14, Lex nr 1623087; wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2017 r. sygn. akt I FSK 1834/15, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl - CBOSA).

W tej sytuacji, dokonując wykładni art. 70 § 8 o.p., nie można poprzestać tylko na jego literalnym brzmieniu, jako niezgodnym z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Konieczne jest zatem dokonanie wykładni prokonstytucyjnej, która stanowi jedną z najważniejszych reguł wykładni systemowej (L. Morawski, Zasady wykładni prawa, Toruń 2010, s. 127). W analizowanej sytuacji zachodzi bowiem tzw. oczywista niekonstytucyjność przepisu.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 grudnia 2013 r. o sygn. akt I FSK 36/13 (Lex nr 1528716) sytuacja oczywistej niekonstytucyjności zachodzi wówczas, gdy porównywane przepisy ustawy i Konstytucji dotyczą regulacji tej samej materii i są ze sobą sprzeczne (zob. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 2010, s. 32). Tego typu założenie - co ma szczególne znaczenie w tej sprawie - występuje również w przypadku, gdy ustawodawca wprowadził regulację identyczną jak norma objęta już wyrokiem Trybunału (zob. M. Wiącek, Pytanie prawne sądu do Trybunału Konstytucyjnego, Warszawa 2011, s. 266-268). W tym przypadku nie sposób zaprzeczyć, że regulacja art. 70 § 6 o.p. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r. jest tożsama z art. 70 § 8 o.p. w zakresie problemów, które doprowadziły Trybunał Konstytucyjny do wniosku o niekonstytucyjności tego pierwszego przepisu.

W wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 maja 2007 r. o sygn. akt SK 36/06 (OTK-A z 2007 r. nr 6, poz. 50) wskazano, że stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności określonej normy prawnej nie pozostaje bez znaczenia dla stosowania normy zamieszczonej w przepisie tożsamym. W takim przypadku dochodzi bowiem do obalenia domniemania konstytucyjności przepisu, który nie podlegał rozpoznaniu przed Trybunałem.

Oznacza to, że także na gruncie art. 70 § 8 o.p. ustanowienie hipoteki przymusowej nie wyklucza przedawnienia zabezpieczonego w ten sposób zobowiązania, przy czym termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych, określonych w art. 70 § 1 – 7 o.p., a więc, o ile nie zaistniały okoliczności skutkujące zawieszeniem lub przerwaniem biegu terminu przedawnienia danego zobowiązania (zob. wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2015 r. sygn. akt II FSK 1764/14, Lex nr 1656216; wyrok WSA w Krakowie z dnia 14 stycznia 2015 r. sygn. akt I SA/Kr 1758/14, Lex nr 1624830). Komplementarnie należy dodać, że stosowanie wykładni prokonstytucyjnej obowiązuje nie tylko sądy, ale też organy administracji publicznej (zob. wyrok WSA w Kielcach dnia 21 maja 2015 r. sygn. akt II SA/Ke 322/15, CBOSA).

Konkludując tę część rozważań stwierdzić należy, że zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką ulegają przedawnieniu na zasadach ogólnych, pomimo brzmienia art. 70 § 8 o.p.

Niezależnie od powyższego rozważyć należy, czy fakty albo stan prawny, wynikające z prowadzonych ewidencji, rejestrów lub innych danych znajdujących się przede wszystkim w posiadaniu organów, od których może w ramach art. 306e § 1 o.p. pozyskiwać informacje, pozwalają na wydanie zaświadczenia o treści żądanej przez Skarżącą.

Należy bowiem zauważyć, że postępowanie w przedmiocie wydawania zaświadczeń ma charakter bardzo uproszczony. Obowiązkiem organu podatkowego, do którego skierowano stosowne żądanie jest dokonanie w pierwszej kolejności porównania treści żądania strony ze stanem rzeczy wynikającym z prowadzonych przez niego ewidencji, rejestrów lub innych danych znajdujących się w jego posiadaniu, ewentualnie przeprowadzenie szczątkowego postępowania wyjaśniającego, w tym pozyskanie informacji od innych organów (art. 306b, art. 306e § 1 o.p.). Wydanie zaświadczenia jest czynnością materialno-techniczną i urzędowym zarazem potwierdzeniem określonych faktów lub stanu prawnego. Nie rozstrzyga ono o żadnych prawach lub obowiązkach i nie może tworzyć nowej sytuacji prawnej. Zaświadczenie nie może rozstrzygać czegokolwiek, zwłaszcza o istnieniu lub nieistnieniu obowiązku. Jest zatem wyłącznie oświadczeniem wiedzy, przejawem tego, co zawarte jest w źródłach, na których bazuje organ wydający zaświadczenie lub organy przekazujące mu informacje. Na postępowanie wyjaśniające, poprzedzające wydanie zaświadczenia lub odmowę jego wydania, składają się czynności materialno-techniczne. W ramach takiego postępowania organ bada, jakiego rodzaju źródło może zawierać żądane dane, a także czy dane te dotyczą stanu faktycznego lub stanu prawnego, którego poświadczenia żąda wnioskodawca. Nie można drogą zaświadczenia wywołać skutków kształtujących stosunki prawne, tj. przyznać albo ograniczyć lub pozbawić uprawnienia albo też nałożyć, zdjąć lub ograniczyć obowiązki.

W niniejszym przypadku chodzi o wydanie zaświadczenia dotyczącego indywidualnego stanu prawnego. Zasadniczo zaświadczenie tego dotyczące może zostać wydane po uprzednim skonkretyzowaniu uprawnienia lub obowiązku w akcie administracyjnym, czy orzeczeniu sądowym.

Jednak – co należy podkreślić - nie zawsze musi być poprzedzone indywidulanym aktem prawnym (aktem woli, np. decyzją). Możliwość taka będzie zachodzić wówczas, gdy uprawnienie lub obowiązek powstałe z mocy samego prawa i jednocześnie indywidualna sytuacja prawna są na tyle jasne, że ich stwierdzenie nie wymaga przeprowadzania postępowania wyjaśniającego ponad szczątkowe ramy określone w przepisach regulujących procedurę wydawania zaświadczeń, a tym samym nie wymaga rozstrzygania deklaratoryjnym aktem prawnym. W tym przypadku nie ma mowy o rozstrzyganiu czegokolwiek, czy kształtowaniu skutków prawnych przez organ wydający zaświadczenie.

Jeśli zaś regulacje prawne, z którymi związane są skutki prawne powstające ex lege, są niejasne, gdy występowanie skutków prawnych w konkretnym przypadku budzi wątpliwości, zwłaszcza, gdy co do ich nastąpienia zachodzi spór, wydawanie zaświadczenia nie powinno mieć miejsca.

W odniesieniu do powyższych uwag Sąd aprobuje więc stanowisko wyrażone w doktrynie przez Z.R. Kmiecika (Z. R. Kmiecik, Instytucja zaświadczenia w prawie administracyjnym, Lublin 2002, s. 37-38).

Biorąc powyższe pod uwagę, należy sformułować wskazanie wobec organu co do dalszego postępowania, że jeśli przy prawidłowej wykładni art. 70 § 8 o.p. oraz przeprowadzeniu szczątkowego postępowania wyjaśniającego, kwestia przedawnienia zobowiązań podatkowych, których dotyczy sprawa nie będzie budziła wątpliwości, to organ może uwzględnić żądanie strony.

Jeśli zaś te wątpliwości w dalszym ciągu wystąpią, prawidłowe będzie odmowne załatwienie wniosku.

W drugim przypadku skarżący będzie mógł wystąpić o ochronę swych praw do sądu powszechnego, aby w trybie procesowym, na skutek wydania orzeczenia przez sąd na podstawie art. 10 w związku z art. 100 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1916 z późn. zm.) dochodzić ustalenia treści księgi wieczystej, w której wpisano hipotekę, z rzeczywistym stanem prawnym. Zgodnie z art. 100 wskazanej ustawy w razie wygaśnięcia hipoteki wierzyciel obowiązany jest dokonać wszelkich czynności umożliwiających wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej. Dotyczy to wszystkich wierzycieli, w tym wierzycieli publicznoprawnych (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 16 maja 2012 r. sygn. akt I SA/Wr 281/12, Lex nr 1384242). Po wygaśnięciu wierzytelności zabezpieczonej hipoteką i odmowie dokonania przez wierzyciela czynności umożliwiającej wykreślenie hipoteki, dłużnik może domagać się wykreślenia wpisu właśnie w drodze powództwa (zob. postanowienie NSA z dnia 29 listopada 2012 r. sygn. akt II FSK 2320/12, Lex nr 1240412; wyrok SN z dnia 16 listopada 1998 r. sygn. akt I CKN 885/97, Lex nr 34885).

W aktualnym stanie sprawy Sąd nie jest w stanie zająć kategorycznego stanowiska, czy posiadane przez organ dane pozwolą uznać organowi, że wystąpienie skutku prawnego w postaci przedawnienia przedmiotowego zobowiązania podatkowego jest jasne, a może nawet oczywiste, czy wręcz przeciwnie, wystąpienie tego skutku w dalszym ciągu budzi wątpliwości.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm. - dalej p.p.s.a.) uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie je poprzedzające, gdyż dotknięte są one tymi sami wadami. Stosownie do art. 135 p.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

O kosztach postępowania w kwocie 597 zł orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zaliczając do nich uiszczony wpis od skargi w kwocie 100 zł, wynagrodzenie adwokata w kwocie 480 zł, ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 z późn. zm.) oraz opłatę skarbową od udzielonego pełnomocnictwa 17 zł.