Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 283/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-09-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 16a ust. 1, art. 17 ust. 1, ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 135, art. 145 par, 1 pkt 1 lit. a i c,
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędzia WSA Alina Dominiak, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 września 2022 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 11 stycznia 2022 r. nr SKO Gd/4904/21 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza P. z dnia 11 sierpnia 2021 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej A. K. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Uzasadnienia

A. K., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w P. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem R. K. (ur. [...] 1973 r.).

Decyzją z dnia 11 sierpnia 2021 r. nr MOPS.SŚR.4212.NG.11.2021 Burmistrz Pruszcza Gdańskiego odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, iż wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz synem D. K., sprawuje całodobowo opiekę nad mężem, zaspokaja jego podstawowe potrzeby bytowe oraz angażuje się w proces leczenia oraz rehabilitacji męża. Jak wynika z oświadczenia wnioskodawczyni nie ma innych osób, które mogłyby podjąć się opieki nad jej mężem. R. K. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 31 października 2017 r. Z orzeczenia wynika, że niepełnosprawność istnieje od dnia 4 maja 2017 r. Mąż wnioskodawczyni oświadczył, że z uwagi na schorzenia nie może pozostawać sam, bez opieki innej osoby.

W toku postępowania organ ustalił również, że ostatnim okresem zatrudnienia A. K. był okres od 25.01.2011 r. do 8.01.2018 r. (umowa zlecenie). Następnie złożyła ona wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem. Decyzją z dnia 1 lutego 2018 r. potwierdzono związek przyczynowo-skutkowy rezygnacji strony z zatrudnienia w związku z podjęciem opieki nad mężem i przyznano jej specjalny zasiłek opiekuńczy od 9.01.2018 r. do 31.10.2018 r. Kolejną decyzją z dnia 12 października 2020 r. przyznano specjalny zasiłek opiekuńczy od 1.11.2020 r. do 31.10.2021 r.

Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego organ pierwszej instancji przyjął, że istnieje związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskodawczynię a opieką nad mężem, niemniej jednak w sprawie nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie "ustawą", ponieważ niepełnosprawność R. K. powstała w wieku 43 lat.

Wnioskodawczyni odwołała się od decyzji organu pierwszej instancji podnosząc, że organ zastosował art. 17 ust. 1b ustawy bez uwzględnienia skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, którym doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Zarzuciła też naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy w zw. z art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) – dalej w skrócie "k.p.a.", polegające na pominięciu celów ustawy i przyjęciu, że w okolicznościach sprawy zakres opieki sprawowanej przez wnioskodawczynię nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej pomimo, że osoba nad którą sprawuje opiekę została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym i jest niezdolna do samodzielnej egzystencji.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzją z dnia 11 stycznia 2022 r. nr SKO Gd/4904/21 utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy stwierdził w uzasadnieniu, że po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 utrwaliła się już linia orzecznicza sądów administracyjnych przesądzająca, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny. Oznacza to, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy nie może stać na przeszkodzie nabyciu przez opiekuna osoby dorosłej prawa do wnioskowanego świadczenia.

Kolegium zauważyło nadto, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest świadczeniem należnym za samo sprawowanie opieki, jest to zaś świadczenie należne za rezygnację z aktywności zawodowej wymuszoną koniecznością sprawowania opieki nad najbliższą osobą. Treść art. 17 ust. 1 ustawy ustanawia szereg przesłanek, które muszą zostać spełnione łącznie, aby wnioskodawca mógł otrzymać świadczenie. Główną przesłanką jest istnienie związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osoby sprawującej opiekę. W świetle art. 17 ust. 1 ustawy rezygnacja z aktywności zawodowej musi być wymuszona przez konieczność sprawowania opieki nad chorym, zaś rozmiar tej opieki musi być na tyle duży, aby uniemożliwiał on podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej. W przypadku, gdy sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną nie koliduje z wykonywaniem pracy lub potencjalnym podjęciem zatrudnienia, a także w sytuacji, gdy rezygnacja z zatrudnienia nie ma faktycznego związku ze sprawowaniem opieki, bądź osoba sprawująca opiekę nie podejmowała zatrudnienia z innych przyczyn, jak np. brak pracy czy swój stan zdrowia, to świadczenie takie nie będzie przysługiwało. Nie każda bowiem rezygnacja z zatrudnienia lub zaniechanie podjęcia pracy będzie podstawą do przyznania świadczenia, lecz wyłącznie taka, której celem jest sprawowanie opieki. Związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.

Z akt administracyjnych sprawy wynik, że R. K. po dwóch udarach ma niesprawną prawą rękę i silną afazję. Skutkiem afazji są trudności w porozumiewaniu się. Chodzi samodzielnie ale wymaga pomocy przy chodzeniu po schodach. Zmaga się z zawrotami głowy i stanami depresyjnymi. Epizody padaczkowe zostały zahamowane dzięki regularnemu przyjmowaniu leków. Niezbędna jest mu pomoc w wykonaniu czynności higienicznych i rehabilitacji. Czynności wykonywane przez wnioskodawczynię to: pomoc w utrzymaniu higieny i korzystaniu z toalety, podawanie leków, ubieranie, przygotowywanie i podawanie posiłków, mierzynie ciśnienia, ćwiczenia, sprzątanie, pranie, prasowanie, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych, wizyty lekarskie, załatwianie spraw urzędowych, spacery.

Z powyższego wynika, że wnioskodawczyni w przeważającej mierze wykonuje codzienne obowiązki domowe, a stan jej męża nie wskazuje to, że wymaga on opieki całodobowej i wsparcia innych osób przy wykonywaniu najdrobniejszych nawet czynności życia codziennego.

Organ odwoławczy przyjął zatem, że niepodejmowanie zatrudnienia przez wnioskodawczynię obecnie nie ma faktycznego związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, który w znacznej mierze jest niezależny i zdolny do samodzielnej egzystencji (nie jest osobą leżącą nie wymaga pampersowania itp.). Czynności związanych z pomocą niepełnosprawnemu, wykonywanych przez wnioskodawczynię, nie można uznać za opiekę, która stanowiłaby przeszkodę do podjęcia zatrudnienia, Czynności te, w przeważającej większości, wynikają ze wspólnego zamieszkiwania i nie mogą być uznane za związane ze sprawowaniem opieki. Za czynności związane z opieką nad niepełnosprawnym mężem nie można uznać wykonywanych na co dzień prac domowych takich jak zakupy, przygotowanie posiłku czy sprzątanie, związanych z faktem wspólnego mieszkania, które i tak muszą być wykonywane bez względu na to, czy w rodzinie jest osoba niepełnosprawna wymagająca stałej opieki, czy nie. Czas i zakres sprawowanej przez wnioskodawczynię opieki nad mężem z całą pewnością nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia co najmniej w niepełnym wymiarze. To oznacza, że w niniejszej sprawie nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad mężem.

A. K. zaskarżyła decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie, jak również o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji. Wniosła przy tym o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła:

1. naruszenie prawa materialnego, przez błędną wykładnię, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy i niezasadne uznanie, że skarżąca nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczny nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia,

- art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1 ustawy i niezasadne uznanie, że skarżąca nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez nią z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym mężem,

2. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnię, tj.:

- art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia 31 października 2017 r., że niepełnosprawny R. K. pomimo stwierdzonej niezdolności do samodzielnej egzystencji nie wymaga stałej opieki żony, która nie musi rezygnować z zatrudnienia.

Uzasadniając zarzuty skarżąca wskazała, że organ odwoławczy dokonał błędnej, ale przede wszystkim dowolnej oceny zebranego materiału w kwestii czasookresu opieki, której wymaga niepełnosprawny podopieczny oraz możliwości podjęcia pracy zawodowej przez skarżącą.

Z orzeczenia o niepełnosprawności męża skarżącej w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że wymaga on stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wydaje się więc, że organ odwoławczy wyszedł poza zakres swoich kompetencji i wbrew orzeczeniu specjalistów, uznał, że podopieczny niepełnosprawny, nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki swojej żony.

Ponadto organ dokonując oceny zakresu sprawowania opieki winien wziąć pod uwagę, że przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. Znaczny stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej, uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową, a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 24 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Łd 218/20). Zapoznając się więc z chorobami męża skarżącej oraz z zakresem obowiązków ustalonych podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez organ, trudno się zgodzić z organem, aby można było pogodzić opiekę nad niepełnosprawnym mężem, wymagającym nadzoru, dawkowania leków, przygotowywania posiłków, robienia zakupów, mierzenia ciśnienia i pomocy przy załatwianiu spraw urzędowych z pracą zawodową. Również z ustaleń organu pierwszej instancji poczynionych na podstawie wywiadu środowiskowego wynika, że podopieczny niepełnosprawny ma silną afazję, zmaga się z zawrotami głowy i wymaga pomocy przy poruszaniu się. Nie może więc sam zostać w domu.

Organ odwoławczy naruszył również art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez błędne uznanie, że skarżąca nie musi sprawować stałej opieki nad mężem co umożliwia jej podjęcie pracy zawodowej. Konsekwencją błędnych ustaleń faktycznych i błędnej oceny materiału dowodowego było bez wątpienia błędne ustalenie, że skarżąca nie spełnia podstawowych przesłanek ustawowych, aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne. Skarżąca podkreśliła, że mąż ma problemy z samodzielnym załatwieniem podstawowych potrzeb życiowych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.") sąd bada zaskarżony akt (w realiach niniejszej sprawy decyzję administracyjną) pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Tym samym aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Orzekając w powyższym zakresie kognicji Sąd stwierdził, że skarga podlega uwzględnieniu.

Przedmiotem oceny Sądu skarżąca uczyniła decyzję organu odwoławczego utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem. Co warto odnotować organ pierwszej instancji odmówił przyznania prawa do świadczenia powołując się na art. 17 ust. 1b ustawy. Wyraził przy tym pogląd, że jest spełniona w sprawie podstawowa przesłanka z art. 17 ust. 1 ustawy, to znaczy istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją skarżącej z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Organ odwoławczy natomiast - odwołując się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) oraz ugruntowanego w tym zakresie orzecznictwa sądowoadministracyjnego, nie podzielił argumentacji organu pierwszej instancji, jednakże przyjął, że pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie jest prawidłowe, bowiem w sprawie nie została spełniona przesłanka związku przyczynowo - skutkowego wynikająca z treści art. 17 ust. 1 ustawy.

W myśl art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego

1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje,

jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Wskazać należy, że w art. 17 ustawy szczegółowo określono przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Na wstępie zaznaczenia wymaga, że organ pierwszej instancji – jak zresztą słusznie wskazało w uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium - błędnie zastosował przepis art. 17 ust. 1b ustawy, gdyż wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. przymiot konstytucyjności utraciło przewidziane w tym przepisie kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy. Z tych przyczyn w odniesieniu do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Skład orzekający w pełni aprobuje ukształtowaną i ugruntowaną w tym zakresie linię orzeczniczą sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wydaniu ww. wyroku Trybunału, dostrzegają jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i wyrażają stanowisko o konieczności uchylenia decyzji organów administracji w przypadku nierespektowania przy ich wydawaniu skutków prawnych ukształtowanych ww. wyrokiem Trybunału (zob. np. wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 923/16).

W tym zatem zakresie należało stwierdzić, że organ pierwszej instancji wydając swoje rozstrzygnięcie na podstawie art. 17 ust. 1b ustawy dopuścił się naruszenia prawa poprzez dokonanie błędnej wykładni tego przepisu.

Przechodząc do zasadniczej kwestii związku przyczynowo - skutkowego Sąd podkreśla, że w ustawie o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych w art. 3 nie zawarto definicji sprawowania opieki, niemniej z treści art. 17 ust. 1 ustawy wywieść można, że opieka musi być stała lub długoterminowa. Przepis ten należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie pracy zarobkowej. Związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.

W niniejszej sprawie R. K. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w którym wymieniono przyczyny niepełnosprawności oraz określono, że niepełnosprawność istnieje od dnia 4 maja 2017 r. Jako przyczyny niepełnosprawności wskazano symbole 07-S (choroby układu oddechowego i krążenia) i 10-N (choroby neurologiczne). W orzeczeniu tym wskazano na konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Orzeczenie wydano na okres do dnia 31 października 2021 r.

Z oświadczenia skarżącej wynika, że jej mąż po wypadku w 2017 r. ma silną afazję, samodzielnie chodzi, jednak wymaga ciągłego wsparcia, np. przy chodzeniu po schodach. Ma trudności z porozumiewaniem się i nawiązywaniem relacji społecznych, odczuwa lęk przed wychodzeniem z domu. Skarżąca wykonuje pewne czynności higieniczno-pielęgnacyjne (obcinanie paznokci, kąpiele itp.) oraz wszystkie czynności związane z prowadzenie gospodarstwa domowego i sprawami urzędowymi.

Z wywiadu rodzinnego z dnia 8 lipca 2021 r. wynika zaś, że mąż skarżącej wymaga pomocy w zakresie przygotowania i podania posiłków, przy czynnościach porządkowych, pomocy w czynnościach higienicznych, robieniu zakupów, rozkładaniu i podawaniu leków, umawianiu wizyt lekarskich i załatwianiu spraw urzędowych. Nie ma możliwości, aby mąż skarżącej pozostawał na kilka godzin sam. Skarżąca sprawuje nad nim opiekę całodobowo. W nocy skarżąca zwraca szczególną uwagę czy nie ma napadu padaczki. Syn skarżącej nie może pomagać w opiece z uwagi na obowiązek szkolny. Mąż skarżącej jest po dwóch udarach mózgu.

W ocenie Sądu nieuzasadniona pozostaje konstatacja organu odwoławczego co do uznania, że rozmiar i zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad mężem nie jest na tyle absorbujący, by skarżąca nie mogła podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jakkolwiek należy zgodzić się z twierdzeniem organu odwoławczego, że skarżąca prowadzi z mężem wspólne gospodarstwo domowe i wykonuje w znacznej części czynności dnia codziennego związane z tym gospodarstwem (sprzątanie, robienie zakupów, przygotowanie posiłków, załatwianie spraw urzędowych), to jednak należy też dostrzec, że oprócz tych czynności skarżąca wykonuje czynności opiekuńcze nakierowane wyłącznie na męża oraz asystuje mu w dzień i w nocy.

W odniesieniu do twierdzeń zawartych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji trzeba zwrócić uwagę, że opieka skarżącej nad mężem ma bardzo szeroki zakres. Zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego w zakres opieki wchodzą, obok czynności typowo pielęgnacyjnych, także czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, jak również konieczność pozostawania w gotowości do pomocy osobie, która ma istotne problemy zdrowotne, z poruszeniem się i samoobsługą. Należy do nich podawanie i przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, przygotowywanie i pilnowanie lekarstw. W rozpatrywanej sprawie istotny jest także problem z komunikowaniem się z osobami trzecimi (m.in. afazja). Organ II instancji nie wyjaśnił w jakim zakresie skarżąca mogłaby podjąć zatrudnienie, skoro ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że świadczona opieka ma charakter całodobowy a jej mąż może polegać jednie na tej opiece.

W ocenie Sądu – wobec powyższych wyjaśnień – dokonana przez organ odwoławczy ocena, iż stan męża skarżącej nie wskazuje, na to, że wymaga on opieki całodobowej i wsparcia innych osób przy wykonywaniu najdrobniejszych nawet czynności życia codziennego, nie znajduje należytego umocowania w zgromadzonym materiale dowodowym, co należy uznać za naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów przez organ (art. 80 k.p.a.).

Na uwagę zasługuje również fakt, że skarżącej został przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy decyzją z dnia 12 października 2020 r. z tytułu opieki nad mężem w okresie od 1.11.2020 r. do 31.10.2021 r. Specjalny zasiłek opiekuńczy o którym mowa w art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1539) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli:

1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub

2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

- w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Porównując treść przepisów art. 16a ust. 1 i art. 17 ust. 1 ustawy należy przyjąć, że w obu wymienionych świadczeńiach musi zachodzić opisany wyżej związek przyczynowo - skutkowy miedzy rezygnacją z podjęcia zatrudnienia, a koniecznością zapewnienia opieki osobie niepełnosprawnej. Skoro zatem przyznając specjalny zasiłek opiekuńczy organ uznał, że w sprawie zachodzi ten związek, to nie wiadomo, dlaczego organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji zanegował istnienie takiego związku w odniesieniu do świadczenia pielęgnacyjnego. W żaden sposób tej kwestii nie wyjaśniono. Nie wskazano w szczególności, by stan zdrowia małżonka skarżącej poprawił się, czy też by możliwe było zagwarantowanie mu wymaganej opieki w sposób inny niż świadczony osobiście przez skarżącą.

W ocenie Sądu należy zgodzić się ze skarżącą, że organ odwoławczy, naruszył w sprawie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., gdyż pominął pełną treść rodzinnego wywiadu środowiskowego, z którego wynikało, że skarżąca opiekuje się chorym mężem w zasadzie całodobowo, oraz oświadczenia skarżącej z dnia 19 maja 2021 r., z którego wynika m.in., że mąż na co dzień zmaga się z zawrotami głowy oraz stanami depresyjnymi.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził, że decyzje obu organów orzekających w niniejszej sprawie zostały wydane z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego oraz z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji Sąd - działając podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, o czym orzeczono w punkcie 1. sentencji wyroku.

O kosztach postępowania (punkt 2. sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu administracji na rzecz skarżącej 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na które składa się wynagrodzenie reprezentującego skarżącą radcę prawnego, ustalone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265).

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań oraz oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a. W szczególności ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji uwzględni przedstawione wyżej stanowisko Sądu dotyczące pominięcia tej części normy art. 17 ust. 1b ustawy, którą Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) uznał za niezgodną z Konstytucją RP. Jednocześnie organy przy ponownym rozpoznaniu sprawy dokonają ustaleń dających podstawę do pełnej (faktycznej) oceny możliwości skarżącej do jednoczesnego sprawowania należytej i efektywnej opieki nad niepełnosprawnym mężem oraz podjęcia przez nią aktywności zawodowej.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym, zgodnie z treścią art. 119 ust. 2 p.p.s.a.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).