Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 756/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2010-03-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzje I i II instancji w części
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 2
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 153
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7, 77, 80 par. 1, 107 par. 3
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca),, Sędzia WSA Ewa Ibrom, Protokolant Asystent sędziego Agnieszka Wąsikowska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 marca 2010 r. sprawy ze skarg Gminy oraz A. J., G. W., M. W. i K. A. W. na decyzję Wojewody z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości I. ze skargi Gminy - uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Starosty z dnia [...] r. Nr [...] w części dotyczącej zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej jako działki nr 40/6 i nr 40/9 położonej przy Al. [...] w L.; II. ze skargi A. J., G. W., M. W. i K. A. W. - uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Starosty z dnia [...] r. Nr [...] w części orzekającej o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej jako działka nr 1/1/2; III. w pozostałej części skargę A. J., G. W., M. W. i K. A. W. oddala; IV. orzeka, że zaskarżona decyzja w części opisanej w pkt I nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] 2009 r., Nr [...] wydaną z upoważnienia Wojewody utrzymano w mocy decyzję Starosty z dnia [...] 2009r., Nr [...] orzekającą o zwrocie na rzecz A. J., K. W., M. W. i G. W. (w częściach odpowiednio 1/4, 3/16, 9/32 i 9/32) nieruchomości oznaczonej w dokumentacji geodezyjno-prawnej zarejestrowanej w Miejskim Ośrodku Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w L. pod nr [...] jako projektowane działki nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha stanowiące część wywłaszczonej nieruchomości położonej w Lublinie przy Al. [...], będącej własnością Gminy L., a nadto odmawiającą zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej w ww. dokumentacji jako projektowane działki nr [...], nr [...], nr [...] oraz objętej wnioskiem o zwrot części projektowanej działki nr [...] stanowiącej bezpośrednie otoczenie budynku dawnego żłobka, a także umarzającą postępowanie w sprawie zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej w ww. dokumentacji geodezyjno-prawnej jako projektowana działka nr [...].

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia przytoczono następujące ustalenia i wnioski:

Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. Wydział Społeczno-Administracyjny orzeczeniem z dnia [...] 1950 r., L. dz. [...] orzekło o odjęciu prawa własności m. in. nieruchomości położonej w L. przy Al. [...], zapisanej w księdze wieczystej "L. ", będącej własnością M. i J. małż. J.

Wywłaszczenia dokonano w oparciu o przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. R.P. Nr 27, poz. 197 i Nr 55, poz. 438), pod budowę żłobka dzielnicowego.

Z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wystąpili spadkobiercy byłych właścicieli: A. J., na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] listopada 1973 r., sygn. akt [...], G. W., M. W., na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego w L. z dnia [...] 2000 r., sygn. akt [...] i postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] 2002 r., sygn. akt [...] oraz K. A. W. również na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] lipca 2002 r.

Postanowieniem z dnia [...] 2005 r., nr [...], Wojewoda L. wyłączył Prezydenta Miasta L. od prowadzenia sprawy o zwrot przedmiotowej nieruchomości i wyznaczył do prowadzenia tej sprawy Starostę. Podstawą wyłączenia od orzekania w tej sprawie był art. 24 § 1 pkt 1 k.p.a., w myśl którego pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której jest stroną albo pozostaje z jedną ze stron w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy może mieć wpływ na jego prawa i obowiązki.

W trakcie rozprawy administracyjnej przeprowadzonej przez Starostę L. w dniu [...] grudnia 2008 r., wnioskodawcy sprecyzowali swoje żądanie, wnosząc o zwrot całej wywłaszczonej nieruchomości z wyłączeniem powierzchni zajętej pod budynkiem żłobka.

W niniejszej sprawie organ I instancji zlecił sporządzenie dokumentacji geodezyjno-prawnej, która została wykonana przez geodetę uprawnionego J. C. i została zarejestrowana w Miejskim Ośrodku Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej Urzędu Miasta L. pod numerem [...].

W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego i oględzin nieruchomości ustalono, że na części wywłaszczonej nieruchomości od strony ul. P., oznaczonej obecnie jako działka nr [...] znajduje się budynek, w którym do 1985 r. funkcjonował żłobek, następnie Przychodnia Rejonowa, a obecnie mieści się tam Komisariat Policji. Na działce nr [...] został wykonany mur oporowy w odległości 1,5 m od budynku oraz chodnik przy ul. x, zajmujący również działkę nr [...]. Znajdująca się za budynkiem działka nr [...] i działka nr [...] są porośnięte trawą i chwastami, częściowo zajmują je parkujące samochody. Na działce nr [...] znajduje się tablica reklamowa, stanowiąca własność Agencji Reklamowej. Działka nr [...] została w całości zagospodarowana pod Trasę Zieloną - obecnie ul. x, zaliczoną do kategorii dróg powiatowych i oznaczoną nr ... Natomiast działka nr [...] leży w pasie drogowym ul. Al. P. (protokół z oględzin z dnia 23.03.2006r., 12.07.2007r. oraz z dnia 27.20.2008r.), która należy do kategorii – droga powiatowa nr [...].

W przedmiotowej sprawie celem wywłaszczenia była budowa żłobka Nr y wybudowanego w 1952 r. (karta obiektu użytkowania przez ZOZ w L. - k. 42) na części wywłaszczonej nieruchomości tj. na działce oznaczonej w dokumentacji sporządzonej do zwrotu nr [...]. Wobec faktu realizacji celu wywłaszczenia w okresie 2 lat od wywłaszczenia, działka [...] nie może podlegać zwrotowi na rzecz wnioskodawców.

Teren oznaczony jako działki nr: [...] zagospodarowany pod urządzenia drogi publicznej (powiatowej) i stanowiący jej integralną część, nie może podlegać zwrotowi na rzecz byłego właściciela, ponieważ w myśl art. 6 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 19, poz. 115), właścicielem drogi publicznej może być Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego. Działki te stanowią własność Gminy L. (KW Nr ... i KW ...).

Ponadto grunt oznaczony nr [...] stanowiący część działki nr [...] o pow. 0,4263 ha był przedmiotem sprzedaży na rzecz Gminy L., gdzie sprzedającymi byli między innymi: A. J., M. W., G. W., (akty notarialne: z dnia [...] czerwca 2000r., Rep. A Nr [...] i Rep A Nr [...] oraz z dnia [...] lutego 2000r., Rep. A Nr [...]). Powyższą podstawę nabycia ww. działki na rzecz Gminy L. potwierdza wpis w księdze wieczystej KW Nr [...], prowadzonej dla tej nieruchomości. Ponadto z opinii technicznej "z opracowania dokumentacji geodezyjno-prawnej do zwrotu na rzecz byłych właścicieli nieruchomości o pow. 4096 m2, położonej w L. przy ul. P. ", sporządzonej przez geodetę uprawnionego J. C. w dniu [...] listopada 2001 r. wynika, że nieprawidłowość dotycząca między innymi stanu prawnego działki nr [...], została spowodowana 'błędnym ustaleniem granicy nieruchomości wywłaszczonej orzeczeniem [...] przy zakładaniu ewidencji gruntów w 1967 r. tj. między działkami nr [...] a działką nr [...].

W związku z powyższym zwrot działki nr [...] nie jest zasadny. Ponadto należy stwierdzić, że zarzut wnioskodawców, iż nie zostali poinformowani o zamiarze użycia części wywłaszczonej nieruchomości pod budowę Trasy Zielonej, nie jest zasadny, bowiem wiedzieli oni o tym zamiarze sprzedając pod budowę tej drogi Gminie L. działkę nr [...].

Działka nr [...] o pow. [...] ha, wchodzi w skład ewidencyjnej działki nr [...], stanowiącej drogę publiczną (powiatową) AL. P., która należy do kategorii dróg powiatowych i oznaczona jest nr drogi [...]. Z pisma Wydziału Gospodarowania Mieniem Urzędu Miasta L. z dnia [...] sierpnia 2009 r., znak: [...] wynika, że Gmina L. nie dysponuje dokumentem stwierdzającym, że działka nr [...] stanowi własność Gminy L., ponieważ nie podjęto czynności zmierzających do powiatyzacji tej działki z uwagi na dużą liczbę spraw z tego zakresu. Skoro stanowi ona własność Skarbu Państwa, to właściwym do rozpatrzenia wniosku o jej zwrot jest Prezydent Miasta L., zasadne jest więc umorzenie postępowania przez organ l instancji jako bezprzedmiotowego na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

Pozostała część wywłaszczonej nieruchomości znajdująca się poza budynkiem, oznaczona jako działka nr [...] i działka [...], jak wynika z akt sprawy oraz z ustaleń organu I instancji zawartych w uzasadnieniu decyzji I instancji, pozostaje niewykorzystana na cel wywłaszczenia i winna podlegać zwrotowi w myśl art. 136 ust. 1 w związku z art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Nie można również obecnie udowodnić ponad wszelką wątpliwość, że na tej części wywłaszczonej nieruchomości istniały urządzenia rekreacyjne żłobka, które mogłyby świadczyć o realizacji celu wywłaszczenia. Wątpliwości te należało zatem rozstrzygnąć na korzyść wnioskodawców. Działki te stanowią własność Gminy L. (KW Nr [...]), a ich obecny właściciel nie może (pomimo wieloletniego toczącego się postępowania w tej sprawie) udowodnić, że na tej części wywłaszczonej nieruchomości nastąpiła realizacja celu wywłaszczenia.

W niniejszej sprawie zwrot działek nr: [...] o pow. [...] i [...] o pow.[...] następuje nieodpłatnie, bowiem wywłaszczenie nieruchomości nastąpiło bez ustalenia za nią odszkodowania, co potwierdza znajdujące się w aktach sprawy pismo Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia [...] czerwca 1959 r., znak: [...].

Skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. na powyższą decyzję Wojewody wnieśli A. J., G. W., M. W. i K. W. oraz Prezydent Miasta L. działający w imieniu Gminy L.

A. J., G. W., M. W. oraz K. W. zarzucili zaskarżonej decyzji naruszenie m.in. art. 64 ust. 1 Konstytucji, art. 136 ust.3 w zw. z art. 137 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami przez błędną interpretację i zastosowanie pojęcia "realizacji celu wywłaszczenia". Strony skarżące podniosły, że organy nie zwróciły uwagi, że tylko na niewielkim fragmencie działki nr [...] znajduje się fragment wejścia do budynku, schodów, dojścia od strony Al. P., opaski odwodnieniowej, elementy które pierwotnie były realizacją celu wywłaszczenia ujętego w decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...] grudnia 1950r. Pozostała część tej działki obecnie zaś nią nie jest, natomiast pozostałe działki tj. nr: [...] nie miały i nie mają nic wspólnego z realizacją owego celu. Ponadto skarżący wskazali, że zostały podjęte decyzje w kwestii zmiany przeznaczenia części nieruchomości bez powiadomienia spadkobierców, wydano zezwolenie na budowę trasy "Zielona" bez prawnego uregulowania terenu na tym odcinku co godzi – zdaniem stron - w ich interesy i narusza art. 136 ust. 2 ww. ustawy. Fakt natomiast zwrotu działek nr [...] i nr [...] bez możliwości dostępu do drogi publicznej – zdaniem skarżących - narusza rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Wnioskodawcy twierdzą także, że projektowana działka nr [...], jak również [...] w postaci chodnika, powinna zostać zwrócona umożliwiając bezpośredni dojazd do nieruchomości, ponieważ nie jest drogą publiczną. Drogą publiczną jest bowiem tylko i wyłącznie asfalt, a chodnik już nią nie jest.

Prezydent Miasta L. w swojej skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. na decyzję Wojewody z dnia [...] 2009 r. zarzucił, że orzekając o utrzymaniu w mocy decyzji Starosty z dnia [...] 2009 r. w części dotyczącej zwrotu nieruchomości oznaczonej jako projektowane działki nr [...] organ odwoławczy dopuścił się naruszenia art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 7 i 77 Kpa.

Zdaniem Prezydenta organ odwoławczy nie odmówił prawidłowości ustaleń dokonanych przez organ I instancji w toku prowadzonego postępowania dowodowego i uznał za udowodnione istnienie zaplecza rekreacyjno - parkowego, w które wyposażony był Żłobek Rejonowy w L. Organ II instancji podniósł jedynie, iż nie można ustalić, że na przedmiotowej części wywłaszczonej nieruchomości istniały urządzenia rekreacyjne żłobka, na podstawie Inwentaryzacji Budynku Żłobka z dnia 5 kwietnia 1978 r. Z dokumentu tego wynika, że obiekt zlokalizowany na terenie działki przy ul. Ś., składał się z wolno stojącego kompleksu budynków o złożonym układzie poziomym i budynków gospodarczych, pozostały zaś teren stanowił zaplecze rekreacyjno - parkowe z urządzeniami zabawowymi dla dzieci.

Z powyższą argumentacją Prezydent nie zgadza się wskazując, iż w powołanej wyżej Inwentaryzacji Żłobka jest mowa, iż "pozostały (poza kompleksem budynków i budynkami gospodarczymi) teren stanowi zaplecze rekreacyjno - parkowe z urządzeniami zabawowymi dla dzieci". Wynika z tego – zdaniem strony skarżącej - że cały niezabudowany teren żłobka pełnił funkcję takiego zaplecza. Jeżeli organy rozpatrujące przedmiotową sprawę nie odmówiły mocy dowodowej Inwentaryzacji Budynku Żłobka Rejonowego w L., a tym samym uznały za udowodnione istnienie zaplecza rekreacyjno - parkowego, to wątpliwości rodzi fakt, iż teren projektowanych działek nr [...] został przez nie uznany za niewykorzystany na cel wywłaszczenia. Ponadto istnienie obiektów małej architektury stanowiących element wyżej wymienionego zaplecza rekreacyjno - parkowego w postaci pozostałości po - prawdopodobnie -piaskownicy, zostało także stwierdzone w protokołach z oględzin nieruchomości przeprowadzonych w dniach: 17 października 2002 r., 12 lipca 2007 r. i 27 października 2008 r. Fakt istnienia piaskownicy za budynkiem żłobka został również potwierdzony przez wnioskodawczynię, Panią A. J. w dniu 22 marca 2007 r.

Skarżący w tej kwestii powołał orzeczenia sądów administracyjnych: wyrok NSA z dnia 23 grudnia 1999 r., sygn. akt: IV SA 2140/97 oraz wyrok NSA, sygn. akt: I OSK 193/06, na poparcie swojego stanowiska.

Ponadto skarżący podniósł, iż stosownie do treści znajdującego się w aktach sprawy pisma Wydziału Oświaty i Wychowania Urzędu Miejskiego w L. z dnia 7 sierpnia 2001 r., powołującego się na księgę inwentarzową, Żłobek nr x użytkował budynek murowany wraz z ogrodzeniem. Prezydent przywołał wyrok NSA z dnia 9 czerwca 2006 r., sygn. akt: I OSK 950/05, wskazując, że wobec braku szczegółowego planu zagospodarowania terenu, gdy dokonano wywłaszczenia tylko na cel określony ogólnie, każde wykorzystanie nieruchomości w granicach ogrodzenia jest realizacją celu wywłaszczenia. W świetle tego tylko orzeczenia przedmiotowa nieruchomość nie może być uznana za zbędną na cel wywłaszczenia.

Ponadto wskazał, że w aktach sprawy znajdują się mapy, z których wynika, że ogrodzenie wokół żłobka istniało jeszcze bezpośrednio przed rozpoczęciem realizacji inwestycji w postaci budowy ul. [...]. Mapa z zaznaczonym ogrodzeniem została również załączona do wniosku o zwrot gruntu z dnia [...] sierpnia 2000 r. Fakt ten znajduje też potwierdzenie w treści protokołu z oględzin nieruchomości, przeprowadzonych w dniu [...] stycznia 2001 r., z którego wynika, że działka zawnioskowana do zwrotu ogrodzona była częściowo murkiem z granitu, częściowo siatką drucianą.

Jeżeli organ II instancji miał jakiekolwiek wątpliwości, co do zebranego w sprawie materiału dowodowego i ustalonego na jego podstawie stanu faktycznego, winien przeprowadzić postępowanie dowodowe w tej części, a w przypadku konieczności przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części, winien przekazać sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania.

W odpowiedziach na skargi Wojewoda wniósł o ich oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 4 marca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w L., na podstawie art. 111 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił połączyć sprawę ze skargi A. J., G. W., M. W. i K. W. sygn. akt II SA/Lu 757/09 ze sprawą sygn. akt II SA/Lu 756/09 ze skargi Gminy L., w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia, gdyż dotyczą one tej samej decyzji i mogły być objęte jedną skargą.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie toczy się od 21 września 2000 r. (data wpływu wniosku do Urzędu Miasta L.). W jego trakcie wydano szereg różnych decyzji administracyjnych przez organy obu instancji. W sprawie niniejszej orzekał już także Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. Początkowo jako organ I instancji orzekał w sprawie Prezydent Miasta L., którego dwie pierwsze decyzje: z [...] 2001r. o umorzeniu postępowania i z [...] 2002r. o odmowie zwrotu nieruchomości były uchylane przez Wojewodę (decyzje: z [...] 2001r. oraz z [...] 2002r.) natomiast kolejna decyzja z [...] 2003r. została utrzymana w mocy decyzją Wojewody z dnia [...] 2003r. Tę decyzję z kolei, jak i utrzymaną nią w mocy decyzję pierwszoinstancyjną uchylił Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. wyrokiem z dnia 8 czerwca 2004 r., sygn. akt II SA/Lu 698/03.

Postanowieniem z dnia [...] 2005r. Wojewoda w oparciu o podstawę z art. 24 § 1 pkt 1 kpa wyłączył od prowadzenia przedmiotowej sprawy Prezydenta Miasta L. i wyznaczył do jej załatwienia Starostę L.

W dalszym postępowaniu Starosta L. decyzją z dnia [...] 2007 r. umorzył postępowanie co do zwrotu działek nr [...], zaś odmówił zwrotu działek nr: [...]. Po uchyleniu tej decyzji przez Wojewodę, kolejną decyzją z dnia [...] 2009 r. Starosta orzekł o zwrocie na rzecz spadkobierców byłych właścicieli działek nr [...], odmówił zwrotu działek nr [...] oraz objętej wnioskiem o zwrot części działki nr [...] stanowiącej bezpośrednie otoczenie budynku dawnego żłobka, a nadto umorzył postępowanie w sprawie zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej w dokumentacji geodezyjnej jako projektowana działka nr [...]. Także tę decyzję uchylił organ odwoławczy przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia Staroście L., który decyzją z dnia [...] 2009r. ponownie orzekł jak w poprzedniej swojej decyzji z dnia [...] 2009r. Tym razem Wojewoda po rozpatrzeniu odwołań stron decyzją z dnia [...] 2009 r. (zaskarżoną w niniejszej sprawie) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Istotne znaczenie dla oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma stanowisko zajęte w sprawie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. w przywołanym wyżej wyroku z dnia 8 czerwca 2004 r.

Zgodnie bowiem z dyspozycją art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153,poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd zarzucił organom administracji brak ustaleń faktycznych dotyczących tego, jaki obszar działki obejmującej powierzchnię ...m² (poza terenem pod wybudowanym w 1962r. budynkiem) był faktycznie zagospodarowany i wykorzystany jako żłobek dzielnicowy. "Tylko bowiem co do tego terenu zagospodarowanego zgodnie z celem wywłaszczenia, późniejsza zmiana przeznaczenia i przekazanie innej państwowej jednostce organizacyjnej może stwarzać brak podstaw do żądania zwrotu. Obojętny natomiast dla zasadności żądania zwrotu jest aktualny stan zagospodarowania terenu wywłaszczonej działki obejmującego obszar, na którym żłobek nie funkcjonował".

W konkluzji Sąd wskazał, że "Obowiązkiem organu rozpoznającego wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest dokładnie wyjaśnienie i ustalenie, jaki obszar z wywłaszczonej nieruchomości o pow. ...m² był zagospodarowany pod budowę i funkcjonowanie żłobka dzielnicowego. Teren, na którym żłobek nie prowadził działalności, a także teren, na którym działalności zaprzestał, a nie przekazał go innej państwowej jednostce administracyjnej, będzie zbędny na cel związany z wywłaszczeniem".

Spór w przedmiotowej sprawie dotyczył więc przede wszystkim ustalenia, jaka część wywłaszczonej nieruchomości stanowiła zaplecze rekreacyjno – parkowe, w które wyposażony był żłobek dzielnicowy. Organ II instancji przyjął, że na podstawie już zgromadzonych, licznych dokumentów nie jest obecnie w stanie sprecyzować odpowiedzi w tym zakresie. Wojewoda w zaskarżonej decyzji przyjął, że fakt braku możliwości ustalenia stanu faktycznego w tej kwestii nie może działać na niekorzyść skarżących, w związku z tym orzekł o zwrocie tych nieruchomości na rzecz spadkobierców M. i J. J. – byłych właścicieli spornych nieruchomości. Stwierdzenie to jednoznacznie świadczy o niewywiązaniu się organów z wiążących je z mocy art. 153 p.p.s.a oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania zawartych w omówionym wyżej wyroku WSA w Lublinie z dnia 8 czerwca 2004r.

Organ administracji nie mógł zatem przyjąć takiego stanowiska w omawianej sprawie. Stwierdzenie, że organy nie są w stanie prawidłowo ustalić stanu faktycznego, jest niedopuszczalne, tym bardziej, że jak trafnie wskazano w skardze Gminy L., organy nie odniosły się do szeregu dowodów przemawiających za uznaniem, iż także część nieruchomości wywłaszczonej, co do której orzeczono zwrot, była objęta funkcjonowaniem żłobka.

W aktach sprawy znajduje się bowiem m.in. pismo Wydziału Oświaty i Wychowania Urzędu Miejskiego w L. z dnia 7 sierpnia 2001 r.(k. 50 akt. adm.) oraz mapy, z których wynika, że przedmiotowy żłobek użytkował budynek murowany wraz z ogrodzeniem, które istniało jeszcze bezpośrednio przed rozpoczęciem realizacji inwestycji w postaci budowy ul. x. Okoliczność ta znajduje również potwierdzenie w protokole z oględzin nieruchomości, przeprowadzonych w dniu [...] stycznia 2001 r. (k.32), z którego wynika, że działka zawnioskowana do zwrotu ogrodzona była od strony północnej murkiem z granitu, a od strony południowej siatką drucianą.

Organy nie odnosiły się także do oświadczenia wnioskodawców złożonego w trakcie rozprawy w dniu [...] stycznia 2003r., iż część placu (wywłaszczonego) obecnie niezagospodarowana, wcześniej stanowiła chyba plac dla dzieci (k.98 akt adm.). Nieco odmienne oświadczenie złożyła w trakcie rozprawy w dniu [...] marca 2007r. A. J., która podała, że przy żłobku nie było placu zabaw, tylko niewielka piaskownica tuż za budynkiem (k. 78-79 akt adm.).

W uzasadnieniu decyzji pierwszoinstancyjnej wymieniono wprawdzie dokument w postaci Inwentaryzacji Budynku Żłobka (...) z dnia [...] kwietnia 1978r.,uznano jednak, iż nie można na tej podstawie ustalić, na której części wywłaszczonej nieruchomości zlokalizowane były urządzenia zabawowe dla dzieci. Tymczasem skarga Gminy Lublin przytaczając treść tego dokumentu trafnie wywodzi, iż może być ona interpretowana w ten sposób, że cały niezabudowany teren żłobka pełnił funkcję "zaplecza rekreacyjno-parkowego z urządzenia zabawowymi dla dzieci".

Obowiązkiem organów administracji wynikającym z unormowania art. art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa było szczegółowe odniesienie się do wszystkich zebranych w sprawie dowodów, wyjaśnienia występujących między nimi rozbieżności oraz dokonanie ich oceny ze wskazaniem przyczyn, z powodu których niektórym dowodom ewentualnie odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej.

Jeżeli chodzi o skargę spadkobierców byłych właścicieli spornej nieruchomości, to zasługuje ona na uwzględnienie w części dotyczącej umorzenia postępowania w sprawie zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej w dokumentacji geodezyjno-prawnej jako projektowana działka nr [...], aczkolwiek z innych przyczyn, niż wskazane w skardze. Należy zauważyć, że postanowieniem z dnia [...] 2005 r. znak: [...] Wojewoda wyłączył Prezydenta Miasta L. od prowadzenia sprawy o zwrot przedmiotowej nieruchomości i wyznaczył do jej rozpatrzenia Starostę L. Podstawą wyłączenia Prezydenta Miasta od orzekania w tej sprawie był art. 24 § 1 pkt 1 kpa. W toku długotrwałego postępowania zapadła m.in. w przedmiocie działki nr [...] decyzja Wojewody z dnia [...] 2009 r., uchylająca decyzję Starosty L. z dnia [...] 2009 r. i przekazująca sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, w której organ odwoławczy nakazał ustalić m.in. stan prawny tej działki, stanowiącej część drogi powiatowej. Stosownie do zaleceń zawartych w ww. decyzji Wojewody w przedmiotowej sprawie, Starostwo ustaliło, że działka nr [...] stanowiąca drogę publiczną (powiatową) Al. P., w której skład wchodzi projektowana działka nr [...], nie stanowi własności Gminy L. z uwagi na fakt, że nie podjęto czynności zmierzających do powiatyzacji działki nr [...]. Zatem organ uznał, że działka ta stanowi własność Skarbu Państwa, wobec czego organem właściwym do rozpatrzenia wniosku w powyższym zakresie jest Prezydent Miasta i umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 kpa.

W ocenie Sądu Starosta w przedmiotowej sprawie, mając na uwadze postanowienie Wojewody z dnia [...] 2005 r., nie mógł umorzyć postępowania w powyższym zakresie. Został on bowiem wyznaczony (bez wyłączeń) do rozstrzygnięcia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości położonej w L. przy Al. P. o pow. ...m², jako organ właściwy w sprawie (właściwość ta nie wynika tutaj z właściwości rzeczowej, o której mowa w art. 20 kpa, ale jest to właściwość delegacyjna). Kodeks postępowania administracyjnego bowiem dopuszcza możliwość przekazania rozpoznania i rozstrzygnięcia danej sprawy albo czynności procesowej w określonej sprawie, będącej przedmiotem postępowania, jednemu organowi administracji publicznej przez drugi organ. W razie wyłączenia organu, właściwy do załatwienia sprawy jest organ wyższego stopnia, który może jednak wyznaczyć inny podległy jemu organ jako właściwy do rozpoznania i załatwienia sprawy na podstawie art. 26 § 2 kpa (por. B.Adamiak, J.Borkowski, "Kodeks postępowania administracyjnego – Komentarz", Warszawa 2004, s. 124). Skoro Wojewoda działając na podstawie przepisów prawa wyznaczył Starostę do rozpatrzenia omawianej sprawy, to ten nie mógł już na tym etapie postępowania badać swojej właściwości, bo to już zostało przesądzone przez organ wyższego stopnia. Starosta winien więc w całości rozpoznać i rozstrzygnąć przekazaną mu sprawę merytorycznie.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w pkt I. i II. sentencji uchylił zaskarżoną decyzję w części orzekającej o zwrocie i w części umarzającej postępowanie, przy czym na zasadzie art. 135 p.p.s.a. rozstrzygnięcie to odniósł także do decyzji Starosty z dnia [...] 2009 r., gdyż jest to niezbędne do końcowego załatwienia sprawy.

Na podstawie art. 152 p.p.s.a., w pkt IV sentencji Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja w części opisanej w pkt I nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.

Rozpatrując ponownie sprawę w części, w której zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały uchylone, organy administracji mając na względzie przedstawione wyżej uwagi, a także ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 8 czerwca 2004r. dokonają szczegółowej oceny całokształtu materiału dowodowego zebranego w sprawie i ustalą, czy na działkach oznaczonych w dokumentacji geodezyjnej nr [...] zrealizowany został cel wywłaszczenia, a więc czy były one wykorzystywane w działalności żłobka dzielnicowego, w szczególności czy pełniły funkcję zaplecza rekreacyjno-parkowego. Pomocne w tym celu może być ustalenie, czy cała nieruchomość wywłaszczona została ogrodzona (bądź jaka jej część) i ewentualnie kiedy do nastąpiło. Merytorycznym orzeczeniem organy obejmą także działkę oznaczoną w dokumentacji geodezyjnej nr [...].

Odnosząc się do kwestii odmowy zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości oznaczonych jako projektowane działki nr [...] stanowiącej bezpośrednie otoczenie budynku dawnego żłobka, należy stwierdzić, że zarzuty skargi A. J., G. W., M. W. i K. W. w tej części są nieuzasadnione.

Zgodnie bowiem z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2004r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.) poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Organy administracji w toku postępowania prawidłowo ustaliły, że teren oznaczony jako działki nr: [...], obecnie zagospodarowany jest pod urządzenia drogi publicznej (powiatowej) i stanowi własność Gminy L. (KW Nr ...). Wbrew przy tym stanowisku skarżących częścią składową drogi jest również chodnik (art. 4 pkt 6 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 19, poz. 115). W związku z tym, nie może teren ten podlegać zwrotowi na rzecz byłych właścicieli, ponieważ w myśl art. 2a tej ustawy, właścicielem drogi publicznej może być Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego. Właścicielami gruntów stanowiących drogi publiczne nie mogą być zatem osoby fizyczne, a do tego prowadziłoby orzeczenie ich zwrotu. Ponadto grunt oznaczony jako działka [...] został sprzedany przez A. J., G. W. i M. W. na rzecz Gminy L. (akt notarialny z dnia [...] lutego 2000 r., k. 83 oraz z dnia [...] czerwca 2000 r., k. 87). Wynikło to z nieprawidłowości dotyczącej stanu prawnego działki nr [...] spowodowanej – jak to wskazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji – błędnym ustaleniem granicy nieruchomości wywłaszczonej przy zakładaniu ewidencji gruntów w 1967r.,tj. między działkami nr [...] a działką nr [...].

Fakt sprzedaży działki nr [...] na rzecz Gminy pod budowę Trasy Zielonej świadczy jednocześnie o niezasadności zarzutu naruszenia przez organy administracji art. 136 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Niezależnie od powyższego w sytuacji, gdy część nieruchomości wywłaszczonej znalazła się w obrębie drogi publicznej, nie może ona zostać zwrócona z przyczyn wyżej wskazanych, a ewentualne naruszenie art. 136 ust. 2 ww. ustawy może być tylko źródłem roszczenia odszkodowawczego dochodzonego w drodze cywilnoprawnej.

Jeżeli chodzi o działkę nr [...], to zajmuje ona budynek dawnego żłobka i bezpośrednie jego otoczenie. Teren ten zatem został wykorzystany zgodnie z celem wywłaszczenia, ponieważ obszar ten był niezbędny do prawidłowego funkcjonowania budynku dawnego żłobka. Ustalenia faktyczne poczynione w tym zakresie przez organy administracji nie nasuwają zastrzeżeń, a argumentacja przedstawiona w skardze spadkobierców byłych właścicieli nieruchomości nie jest w stanie skutecznie ich podważyć.

Mając powyższe na uwadze należało orzec jak w pkt III sentencji – czyli oddalić ich skargę w tej części na mocy art. 151 p.p.s.a.