Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1067/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2008-12-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: Art. 134 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: Art. 1 par. 1 i par. 2, art. 4
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: Art. 237 par. 1 pkt 2 i pkt 3
journal: Dz.U. 1998 nr 21 poz 94
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity
article: Art. 8, art. 92 ust. 1, art. 178, art. 190 ust. 3 i ust. 4
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia WSA Dorota Dąbek spr. Sędziowie : NSA Krystyna Kutzner WSA Tadeusz Wołek Protokolant Urszula Ogrodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 28 października 2005 r nr : [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji


UZASADNIENIE

wyroku WSA w Krakowie z dnia 11 grudnia 2008r.

Decyzją z dnia 26 października 2005r. nr [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 5 pkt 4a i art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2006r. nr 122, poz. 851 z późn. zm.) i § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 1115), utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] 2005r. Nr [...], znak: [...] o braku podstaw do stwierdzenia u M. W. choroby zawodowej – przewlekłej choroby układu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy – wymienionej w poz. 19 wykazu chorób zawodowych będącego załącznikiem do w/w rozporządzenia.

W postępowaniu wyjaśniającym ustalono, że M. W. był zatrudniony w "A" Urząd [...], os. [...]:

– od [...] 1982r. do [...] 1985r. – jako doręczyciel;

– od [...] 1985r. do [...] 1987r. – odbywał służbę wojskową;

– od [...] 1987r. do [...] 1990r. – jako doręczyciel;

– od [...] 1990r. do [...] 1992r. – był na urlopie bezpłatnym;

– od [...] 1992r. do [...] 1997r. – jako doręczyciel;

– od [...] 1997r. do [...] 2004r. – jako listonosz.

Do obowiązków M. W. należało m.in. przygotowanie przesyłek w Urzędzie [...] wg. rejonu doręczeń oraz doręczanie przesyłek do adresata. Przesyłki przenoszone były w torbie przewieszonej przez ramię i klatkę piersiową. W okresie od [...] 1982r. do [...] 2000r. obsługa rejonu doręczeń była wyłącznie piesza. Od [...] 2000r. do [...] 2004r. do obsługi rejonu używany był prywatny samochód. W rejonie doręczeń obsługiwanym przez M. W. (Rejon Nr [...] - ok. 9 km) znajdowały się bloki 3-4 piętrowe bez windy. Obsługa rejonu odbywała się 5 dni w tygodniu i w ciągu 8-godzinnego dnia pracy zajmowała od 2 godzin 30 minut do 6 godzin 41 minut.

M. W. był badany w Ośrodku Medycyny Pracy, który w dniu [...] 2005r. wydał orzeczenie lekarskie Nr [...], znak: [...] o braku podstaw do rozpoznania przewlekłej choroby narządu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy. W uzasadnieniu tego orzeczenia podano: "Na podstawie wywiadu, oceny radiologicznej zdjęć stawów kolanowych, oraz konsultacji ortopedycznej u pacjenta rozpoznano przewlekłe zapalenie przyczepu więzadła rzepki do guzowatości piszczeli. Zgodnie z obowiązującymi przepisami tylko jednostki chorobowe znajdujące się w wykazie chorób zawodowych mogą być rozpatrywane w aspekcie schorzenia zawodowego. Rozpoznane schorzenie nie znajduje się w wymienionym wykazie. Brak zatem podstaw do rozpoznania choroby zawodowej"

W związku ze złożonym wnioskiem o ponowne badanie, M. W. został skierowany do jednostki orzeczniczej II stopnia tj. do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego, który w dniu [...] 2005r. wydał orzeczenie lekarskie Nr [...] o braku podstaw do rozpoznania przewlekłej choroby zawodowej układu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy. W uzasadnieniu orzeczenia Instytut podał, iż: "W obecnym badaniu neurologicznym stwierdzono znaczne ograniczenie ruchomości kręgosłupa szyjnego i lędźwiowo-krzyżowego z bolesnością uciskową kręgów C5-C7 i L5-S1, bez objawów korzeniowych odcinka szyjnego i lędźwiowo-krzyżowego. Aktualne badania ortopedyczne poparte oceną radiogramów stawów kolanowych i kręgosłupa, NMR kręgosłupa oraz USG stawów kolanowych wykazało wzmożone napięcie mięśni przykręgosłupowych odcinka lędźwiowego, spłyconą rynnę pośladkową, ograniczenie ruchomości kręgosłupa lędźwiowo-krzyżowego, a zwłaszcza zginania i prostowania, objaw Scholza 10/13, ujemny objaw szczytowy, osłabienie siły mięśniowej obu kończyn dolnych, symetryczne obrysy obu stawów kolanowych, zakres ruchomości czynnej i biernej obu stawów kolanowych w granicach normy, ujemne objawy łąkotkowe, żywą bolesność pod obiema rzepkami. Biorąc pod uwagę analizę wywiadu zawodowego, w tym uzupełnionych danych o warunkach pracy w piśmie z dnia 12.05.2005r., badanie przedmiotowe, wyniki konsultacji neurologicznej i ortopedycznej oraz charakter stwierdzanych zmian w układzie kostno-stawowym nie znaleziono podstaw do rozpoznania przewlekłej choroby zawodowej narządu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy. U badanego aktualnie stwierdza się początkowe zmiany zwyrodnieniowe obu stawów kolanowych i rozmiękanie obu rzepek, które należą do grupy chorób samoistnych i nie figurują one w obowiązującym wykazie chorób zawodowych."

Na podstawie powyższych orzeczeń lekarskich oraz przeprowadzonej oceny narażenia zawodowego Powiatowy Inspektor Sanitarny wydał decyzję Nr [...] z dnia [...] 2005r., znak: [...] o braku podstaw do stwierdzenia cytowanej na wstępie choroby zawodowej, od której M. W. wniósł odwołanie.

Wojewódzki Inspektor Sanitarny po zapoznaniu się z całością dokumentacji w sprawie uznał, iż wydana decyzja organu I instancji jest merytorycznie uzasadniona. W sprawie orzekały dwie jednostki służby zdrowia właściwe do rozpoznawania chorób zawodowych tj. Ośrodek Medycyny Pracy oraz Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego - placówka naukowo-badawcza resortu zdrowia i opieki społecznej rozstrzygająca w sprawach spornych i wątpliwych, której orzeczenia są merytorycznie ostateczne. W ten sposób został wyczerpany tryb postępowania przewidziany przepisem § 7 cytowanego na wstępie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r.

Zgodnie z obowiązkiem wynikającym z art. 10 § 1 Kpa Wojewódzki Inspektor Sanitarny powiadomił strony o zakończeniu postępowania w sprawie choroby zawodowej M. W. i związanej z tym możliwości zapoznania się i wypowiedzenia co do zebranych dowodów i materiałów w sprawie. Żadna ze stron nie wniosła uwag do zebranego materiału dowodowego.

Odpowiadając na zarzuty zawarte w odwołaniu M. W., Wojewódzki Inspektor Sanitarny stwierdził, iż rozpoznanie choroby zawodowej nie może być dokonane na zasadzie analogii rozpoznanego u M. W. schorzenia (nie występującego w wykazie chorób zawodowych) z jednym ze schorzeń wymienionych w poz. 19 wykazu chorób zawodowych będącego załącznikiem do cytowanego na wstępie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. W pozycji 19 wymienione są poniższe choroby zawodowe:

– przewlekłe zapalenie ścięgna i jego pochewki,

– przewlekłe zapalenie kaletki maziowej,

– przewlekłe uszkodzenie łąkotki,

– przewlekłe uszkodzenie torebki stawowej, przewlekłe zapalenie okołostawowe barku,

– przewlekłe zapalenie nadkłykcia kości ramiennej,

– zmęczeniowe złamanie kości,

– martwica kości nadgarstka.

Tylko te schorzenia mogą być uznane za choroby zawodowe, lecz żadnej z nich nie rozpoznano u M. W.

Zdaniem Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego zgromadzone w sprawie materiały dowodowe są wystarczające do wydania decyzji o braku podstaw do stwierdzenia u M. W. choroby zawodowej. Orzeczenia lekarskie obu jednostek orzeczniczych są zgodne co do braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, ponadto zawierają szerokie i jasne uzasadnienie przyczyn nie rozpoznania u w/w choroby zawodowej. W świetle powyższego Wojewódzki Inspektor Sanitarny nie znalazł podstaw do zmiany decyzji organu I instancji.

Na powyższą decyzję M. W. złożył skargę wnosząc o jej uchylenie. Stwierdził, że zebrany w sprawie materiał dowodowy jest sprzeczny z rzeczywistością w zakresie używania samochodu do obsługi rejonu, a ponadto rozstrzygnięcie zostało wydane na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30.07.2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, którego załącznik określający wykaz chorób zawodowych jest sprzeczny z art. 1 i art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. W związku z tym zwrócił się do Sądu by ten wystąpił do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności z Konstytucją w/w rozporządzenia Rady Ministrów z 30.07.2002r.

W uzasadnieniu skargi skarżący stwierdził, iż w wyniku podejrzenia u niego choroby zawodowej orzeczeniem lekarskim nr [...] Ośrodka Medycyny Pracy z dnia [...] 2005r. stwierdzono brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy w charakterze listonosza. Podstawą tego orzeczenia był brak stwierdzonego schorzenia narządu ruchu w aktualnym wykazie chorób zawodowych stanowiących załącznik do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30.07.2002r. Identyczne uzasadnienie podano w decyzjach Państwowej Inspekcji Sanitarnej l i II instancji. Stwierdzone u skarżącego schorzenie narządu ruchu jest oczywistym następstwem sposobu wykonywania pracy, co potwierdzają orzeczenia lekarskie, w szczególności Ośrodka Medycyny Pracy z dnia [..] 2004r., [...] 2004r. i [...] 2004r., a także zaświadczenie o stanie zdrowia z dnia 25.03.2005r. wydane przez M. P. – K. chirurga urazowo - ortopedycznego.

Skarżący wskazał, iż zgodnie z poprzednim wykazem chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294) - poz. 12 tego wykazu pozwalała na uznanie schorzenia skarżącego za chorobę zawodową. Zmiany zwyrodnieniowe stawów kolanowych i rozmiękanie rzepek, w tym zmiany przeciążeniowe przyczepu wiązadła do guzowatości piszczeli wynikają ewidentnie z zawodowego przeciążenia kolan u listonoszy, co potwierdzają powołane wyżej orzeczenia lekarskie.

Zdaniem skarżącego zmiana wykazu chorób zawodowych nie pozwalająca na uznanie choroby oczywiście wynikającej z istniejących warunków pracy listonosza jest nie tylko nie uzasadniona, ale stoi w sprzeczności z podstawowymi założeniami tworzenia wykazu chorób zawodowych. W strukturze tych chorób mają się bowiem znajdować te schorzenia, których związek z warunkami pracy jest oczywisty. Odmienny sposób podejścia normodawcy do tworzenia wykazu chorób zawodowych, w którym pomija się podstawowe schorzenia narządu ruchu listonosza wynikające z istniejących warunków pracy narusza w przekonaniu skarżącego art. 1 Konstytucji RP, wyrażający zasadę sprawiedliwości społecznej, która w istniejącym systemie chorób zawodowych jest naruszona przez nieuzasadnione pominięcie w wykazie chorób zawodowych podstawowego schorzenia narządu ruchu listonosza. Jest to tym bardziej niezrozumiałe, ponieważ zgodnie z załącznikiem nr 1 - Wykaz A dział VIII w transporcie i łączności poz. 22 - do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 07.02.1983r., w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.) - praca doręczycieli przesyłek pocztowych, którzy nie używają do pracy samochodów została uznana jak zatrudnienie w szczególnych warunkach. Skarżący przepracował w takich warunkach 17 lat.

W opinii skarżącego brak wymienionych schorzeń narządu ruchu listonosza w wykazie chorób zawodowych narusza również art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP poprzez nierówne traktowanie przez władze publiczne pracowników w zatrudnieniu. Schorzenia narządów ruchu listonosza jako bezpośrednio związane z charakterem wykonywanej pracy przez doręczyciela przesyłek pocztowych są odpowiednikiem np. schorzeń narządu głosu nauczyciela, które wymienia poz. 15 zał. do cyt. rozporządzenia z 30.07.2002r. Natomiast schorzenia narządu ruchu wynikające z obciążenia narządów ruchu listonosza, jako podstawowe skutki pracy doręczyciela przesyłek pocztowych są w wykazie chorób zawodowych pominięte. Podany przykład obrazuje porównywalny stan faktyczny dotyczący sytuacji prawnej nauczyciela i sytuacji prawnej doręczyciela ukształtowany w sposób niekorzystny dla listonoszy, a zatem dyskryminujący tych ostatnich, co pozwala uzasadnić zarzut naruszenia równego traktowania obywateli względem prawa. Pominięcie podstawowych schorzeń narządu ruchu doręczycieli pocztowych jest być może pomyłką popełnioną przez normodawcę. Nie zmienia to jednak postaci rzeczy w zakresie naruszenia przez istniejący stan prawny wskazanych zasad konstytucyjnych. Zdaniem skarżącego przedmiotowa sprawa może mieć znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, ale także dla ogółu listonoszy w całej Polsce, i dlatego wnioskowanie o skierowanie zapytania do Trybunału Konstytucyjnego jest w pełni uzasadnione.

Skarżący wyjaśnił, iż w kwestii podniesionej niezgodności ustalonego stanu faktycznego z rzeczywistością nieprawidłowo ustalono czasookres używania przez niego samochodu prywatnego w ramach tzw. autorejonu. Używanie przez skarżącego samochodu miało miejsce w okresach:

od [...] 2000r. do [...] 2000r. - zgodnie z umową z [...] 2000r.,

od [...] 2003r. do [...] 2004r.-zgodnie z umową z [...] 2003r.

W sumie skarżący korzystał z samochodu prywatnego dla celów służbowych przez 1 rok, 3 miesiące i 3 dni, a nie jak błędnie podano od 01.11.2000r. do 04.03.2004r.

Skarżący nadmienił również, że sprawa nieprawidłowych potwierdzeń przez pracodawcę określonych faktów istotnych między innymi dla celów postępowania o uznanie choroby zawodowej jest przedmiotem postępowania prowadzonego przez Okręgowy Inspektorat Pracy.

W odpowiedzi na skargę Wojewódzki Inspektor Sanitarny podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie.

Odnosząc się do zarzutów skargi organ II instancji stwierdził, że przy ustalaniu okresu używania samochodu służbowego do celów prywatnych faktycznie wystąpił błąd. Prawidłowym okresem winien być okres wskazany przez skarżącego. Czasokres ten nie miał jednak istotnego wpływu na treść wydanej decyzji bowiem u skarżącego nie została rozpoznana choroba zawodowa. Jednostki orzecznicze za okres narażenia zawodowego przyjęły lata 1982 - 2004. Natomiast w zakresie zgodności rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30.07.2002r. z art. 1 i art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP organ Państwowej Inspekcji Sanitarnej nie jest uprawniony do zajmowania stanowiska. Wojewódzki Inspektor Sanitarny stwierdził, że nie znajduje również uzasadnienia twierdzenie skarżącego, że jego schorzenia mogłoby być uznane jako zawodowe według poprzednio obowiązującego wykazu chorób zawodowych.

Postanowieniem z dnia 6 lutego 2007r., sygn. akt III SA/Kr 125/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wystąpił do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym: "Czy przepisy art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tj. Dz. U. z 1998 r., nr 21, poz. 94 z późn. zm.) oraz wykonawczego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 1115) są zgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP". Pytanie to Trybunał Konstytucyjny przyjął do rozpoznania pod sygnaturą P 23/07.

Wyrokiem z dnia 19 czerwca 2008r., sygn. P 23/07 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.) w zakresie, w jakim nie określają wytycznych dotyczących treści rozporządzenia, oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115) – są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Równocześnie Trybunał orzekł, iż przepisy te tracą moc obowiązującą z upływem dwunastu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z dnia 2 lipca 2008r. nr 116, poz. 740.

Trybunał Konstytucyjny stanął na stanowisku, że ani art. 237 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy, ani jego pozostałe przepisy (w szczególności zawarte w art. 234 -237 K.p.) nie zawierają jakichkolwiek wytycznych dotyczących treści aktu wykonawczego. Takich wytycznych nie można zrekonstruować również z treści innej ustawy, w tym zwłaszcza z obowiązującego w dacie wydania rozporządzenia Rady Ministrów art. 7 ustawy z dnia 12 czerwca 1975r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. z 1983r. Nr 30, poz. 144, ze zm.), stanowiącego, że "Za choroby zawodowe uprawniające do świadczeń przewidzianych w ustawie uważa się choroby określone przepisami wydanymi na podstawie art. 231 pkt 2 Kodeksu pracy" (obecnie art. 237 § 1 pkt 2 K.p.). Konsekwencją sformułowania takiego wniosku jest uznanie przez Trybunał niezgodności art. 237 § 1 pkt 2 i 3 K.p. z art. 92 ust. 1 Konstytucji, przez to, że zawarte w nim upoważnienie do wydania rozporządzenia nie określa wytycznych dotyczących treści tego aktu. Powoduje to skutki także w stosunku do ściśle powiązanego z nim rozporządzenia Rady Ministrów, które – jako oparte na niekonstytucyjnej delegacji ustawowej – jest również niezgodne z Konstytucją.

W związku z wydaniem przez Trybunał Konstytucyjny powyższego wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 28 października 2008r. sygn. akt III SA/Kr 125/06 podjął zawieszone postępowanie sądowe w niniejszej sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 154, poz. 1270 ze zm.), Sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W sprawie niniejszej podstawowe znaczenie dla jej rozstrzygnięcia ma fakt, że podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) oraz wydane na jego podstawie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłoszenia podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz.1115). W odniesieniu zaś do tych przepisów Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 19 czerwca 2008r. w sprawie o sygn. akt P 23/07 (Dz. U. z 2008 r. Nr 116, poz. 740) orzekł o ich niezgodności z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że żaden z przepisów kodeksu pracy nie zawiera jakichkolwiek wytycznych dotyczących treści aktu wykonawczego oraz że takich wytycznych nie można zrekonstruować również z treści innej ustawy. Konsekwencją sformułowania takiego wniosku było uznanie przez Trybunał niezgodności art. 237 § 1 pkt 2 i 3 k.p. z art. 92 ust. 1 Konstytucji, przez to, że zawarte w nim upoważnienie do wydania rozporządzenia nie określa wytycznych dotyczących treści tego aktu. Powoduje to skutki także w stosunku do wydanego na tej podstawie rozporządzenia Rady Ministrów, które - jako oparte na niekonstytucyjnej delegacji ustawowej - jest również niezgodne z Konstytucją.

Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny orzekł, że te przepisy tracą moc obowiązującą z upływem dwunastu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, które nastąpiło w dniu 2 lipca 2008r. Uzasadniając odroczenie utraty mocy obowiązującej niezgodnych z Konstytucją przepisów Trybunał wskazał, że "zakwestionowane w niniejszej sprawie przepisy są niezbędnym elementem porządku prawnego i służą realizacji istotnych uprawnień pracowniczych. Aby pozostawić ustawodawcy czas na przygotowanie koniecznych zmian legislacyjnych, a jednocześnie zapobiec powstaniu luki w prawie, uniemożliwiającej wydawanie decyzji w sprawach stwierdzania chorób zawodowych, Trybunał postanowił odroczyć utratę mocy obowiązującej zaskarżonych przepisów. Wyznaczony przez Trybunał termin odroczenia powinien być wystarczający dla wprowadzenia w życie regulacji zgodnej z Konstytucją".

Powstaje zatem pytanie jakie skutki wywołało to orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego w niniejszej sprawie.

Jak wiadomo przedmiotem pytania prawnego Sądu skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego jest ocena konstytucyjności zaskarżonego przepisu kształtującego obowiązek strony, po to, by następnie Sąd ten mógł orzec o zgodności z prawem zaskarżonej decyzji (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2002r., P. 7/2000, OTKA 2002/2/13). Zadaniem zaś sądu administracyjnego jest wyczerpująca ocena prawna zaskarżonej decyzji, a więc ustalenie czy również po uprawomocnieniu się wyroku sądu administracyjnego zaskarżona decyzja ma pozostać w obrocie prawnym.

Nie może ulegać wątpliwości, że z chwilą orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności z Konstytucją przepisów prawnych stanowiących podstawę prawną zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji, obalone zostało domniemanie zgodności z Konstytucją tych przepisów. To zaś oznacza, że postępowanie administracyjne prowadzone w niniejszej sprawie, a także zaskarżona do sądu decyzja administracyjna, wydane zostały na podstawie przepisów prawnych niezgodnych z Konstytucją. W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie oznacza to, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1pkt 1 litera a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wydaje się bowiem, że obowiązywania aktu nie powinno się utożsamiać z obowiązkiem jego stosowania (por. J. Trzciński, "Glosa do wyroku TK z dnia 23 października 2007r., P 10/07, ZNSA 2008, nr 1), a stosowanie przez sąd przepisu, który orzeczeniem TK, ostatecznym i powszechnie obowiązującym, został uznany za niezgodny z Konstytucją, nawet gdy Trybunał odroczył utratę jego mocy obowiązującej, kłóciłoby się z logiką stosowania prawa. Należy przyjąć, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją kontrolowanej normy umożliwia sądom odstąpienie od zasad wyznaczanych przez reguły determinujące datę, na którą określa się stan prawny miarodajny dla orzekania. Ta autonomia interpretacyjna przysługująca sądom znajduje swoją podstawę w art. 8 Konstytucji, będąc wyrazem bezpośredniego stosowania Konstytucji poprzez kierowanie się wykładnią zgodną z Konstytucją. Byłoby nielogiczne, gdyby dopuszczając - w celu przywrócenia stanu konstytucyjności - możliwość wznowienia postępowania w sprawach już rozstrzygniętych na podstawie norm uznanych za niekonstytucyjne, ustrojodawca dopuszczał dalsze naruszanie Konstytucji na przyszłość, przez bezwzględny nakaz dalszego stosowania przepisu już uznanego za niekonstytucyjny (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2007r., sygn. akt K 8/07, OTK-A 2007, nr 3, poz. 26; także wyrok TK z 23 października 2007, P 28/07, OTK-A 2007, nr 9, poz. 106). Wobec spraw będących w toku sąd administracyjny ma zatem możliwość dokonania oceny rozpatrywanej sprawy z punktu widzenia ochrony praw jednostki i uniknięcia sytuacji, kiedy sąd zadając pytanie prawne orzekałby według niekonstytucyjnych przepisów tylko po to, by następnie strona wniosła o wznowienie postępowania na podstawie procedur, o których mowa w art. 190 ust. 4 Konstytucji. Trudno też byłoby uznać za zgodne z zasadą ekonomiki procesowej zawieszenie postępowania przed sądem i oczekiwanie na wykonanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego przez ustawodawcę, skoro to wykonanie może trwać bardzo długo. Jeżeli więc Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności podstawy prawnej zaskarżonej decyzji z Konstytucją RP, to obowiązkiem sądu administracyjnego jest wskazanie i tej okoliczności, mogącej być przesłanką późniejszego wniosku strony o wznowienie postępowania administracyjnego (art.145a kpa).

W niniejszej sprawie nie może więc mieć zastosowania zasada tempus regit actum, ze względu na pozbawienie domniemania konstytucyjności tych przepisów, które stanowiły podstawę prawną zaskarżonej decyzji. A zatem należy przyjąć, że skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego niekonstytucyjność przepisów będących podstawą prawną zaskarżonej decyzji, musi być uchylenie zaskarżonej decyzji. Zarówno zatem w takich przypadkach, gdy na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego przepis traci moc z chwilą ogłoszenia orzeczenia TK, jak i w tych przypadkach, gdy Trybunał korzystając z możliwości przewidzianej w art. 190 ust. 3 zd. 1 Konstytucji określa inny termin utraty mocy obowiązującej przepisu, sądy administracyjne mają prawo odmówić zastosowania tych przepisów. Przepisy uznane przez Trybunał za niekonstytucyjne nie powinny więc być stosowane w przyszłości, nawet jeśli za ich stosowaniem przemawiałyby ogólne reguły prawa międzyczasowego (por. K. Gonera, E. Łętowska, "Wieloaspektowość następstw stwierdzania niekonstytucyjności", PiP 2008, z. 5). Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela w tym względzie poglądy wyrażane w nowszym orzecznictwie sądów administracyjnych (por. np. wyrok NSA z 21 czerwca 2007r., I OSK 1030/06; także wyrok NSA z 23 lutego 2006r., II OSK 1403/05, NSA z 31 stycznia 2008r., II OSK 1599/07, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie Sąd rozważając znaczenie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego odraczającego datę utraty mocy obowiązującej przepisów stanowiących podstawę prawną zaskarżonej decyzji, wziął pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnymi przepisami, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych tymi przepisami, powody dla których TK odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnych przepisów oraz okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy stosowania niekonstytucyjnych przepisów. Mając na uwadze wszystkie wymienione okoliczności Sąd doszedł do przekonania, że w niniejszej sprawie należy uwzględnić orzeczenie Trybunału i odmówić stosowania niekonstytucyjnych przepisów, pomimo odroczenia terminu utraty ich mocy obowiązującej. Odsyłanie bowiem w niniejszej sprawie na drogę wznowienia postępowania byłoby sprzeczne z regułami demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, naruszeniem prawa do szybkiego załatwienia sprawy stanowiącego podstawowy standard europejski prawa do dobrej administracji, a na drodze sądowej - prawa do szybkiego procesu.

Tak więc Sąd w sprawie niniejszej, mając na uwadze treść art. 178 Konstytucji RP oraz art. 4 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, odmówił zastosowania niezgodnych z Konstytucją przepisów aktu rangi podustawowej - rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłoszenia podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach. Mając na uwadze powyższe, Sąd uchylił decyzje organów obu instancji na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Należy podkreślić, że w niniejszej sprawie wobec odmowy zastosowania przepisów materialnych i procesowych stanowiących podstawę prawną zaskarżonej decyzji jako niezgodnych z Konstytucją, Sąd nie dokonywał merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji. Organy administracyjne prowadząc ponownie postępowanie administracyjne, powinny rozpatrzyć sprawę strony skarżącej niezwłocznie po uchwaleniu przepisów prawa regulujących kwestię chorób zawodowych w zgodzie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej.