Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2157/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-03-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jolanta Bożek (spr.), Sędzia WSA - Izabella Janson, Asesor WSA - Danuta Dopierała, Protokolant - Beata Zborowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 marca 2006 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] czerwca 2005 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia represji 1. skargę oddala, 2. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata Z. S. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2005 r. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu utrzymał w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] kwietnia 2005 r. odmawiającą potwierdzenia faktu osadzenia Skarżącego bez wyroku, w czasie bliżej nie określonym za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość.

W wyniku analizy zebranego materiału dowodowego ustalono następujący stan faktyczny:

Pismem z dnia 16 czerwca 2004 r. Skarżący J. M. zwrócił się z wnioskiem do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o potwierdzenie represji z art. 4 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 z późn. zm.), zwanej dalej "ustawa o kombatantach", tj. osadzenia bez wyroku w latach 1944 - 1956 za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość. Instytut Pamięci Narodowej pismem z dnia 18 października 2004 r. zwrócił się do Skarżącego o złożenie dodatkowych wyjaśnień, z uwagi na to, że we wniosku, jak również wcześniejszych pismach skierowanych do Instytutu Pamięci, nie sprecyzowano miejsca, okoliczności, czasu, ani przyczyny osadzenia. W odpowiedzi z dnia 21 października 2004 r. Skarżący ponownie nie wyjaśnił wszelkich istotnych okoliczności osadzenia. Nie sprecyzował również, czy domaga się potwierdzenia przebywania w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski w latach 1944 - 1956 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość, czy potwierdzenia osadzenia bez wyroku w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski po dniu 31 grudnia 1956 r. za działalność polityczną, przytaczając jednocześnie inne okoliczności nie związane ze sprawą.

W związku z powyższym, dnia 30 grudnia 2004 r. przesłuchano Skarżącego w Oddziale Instytutu Pamięci Narodowej w P.. Do protokołu przesłuchania Skarżący dołączył pisemne wyjaśnienia. Zeznał, że po powrocie z N. w 1945 r. ze względu na trudną sytuację materialną rodziny pracował dorywczo w gospodarstwach rolnych. Podczas pracy przy robotach budowlanych w miejscowości W. u E. J. w roku 1956 lub 1957, został zabrany przez milicjantów (H. G. i A. W.) na komisariat i tam przesłuchany. Zarzucono mu współpracę z właścicielami ziemskimi, podejmowanie prac budowlanych bez stosownego zezwolenia oraz rzekomą pomoc rolnikom w przeciwstawianiu się przymusowym zaborom bydła i żywności. Po przesłuchaniu skarżący został zwolniony, nakazano mu jednocześnie wykonywanie przez okres roku nieodpłatnej pracy na rzecz gminy. Skarżący miał wówczas 16 - 17 lat. Z jego zeznań wynika ponadto, że nie był nigdzie przetrzymywany.

Zgodnie z dalszymi wyjaśnieniami Skarżącego - w latach 1958 - 1959 toczyło się przeciw Skarżącemu postępowanie przed Sądem Rejonowym w S. w związku z wykonywaniem prac budowlanych bez stosownych uprawnień. W sprawie orzeczono 2 lata pozbawienia wolności w zawieszeniu oraz grzywnę w wysokości 1500 zł.

Kontynuując zeznania Skarżący nadmienił, że w latach 1957 - 1958 "Bardzo często nalepiał i przenosił ulotki z hasłami przeciwko władzy ludowej." Działał sam z własnej inicjatywy i nie stosowano wobec niego w tym czasie żadnych represji. Opowiadał się również po stronie tych rolników, którzy odmawiali dostarczania kontyngentów i uiszczania podatków.

W wyniku dokonanych ustaleń Prezes Instytutu Pamięci wydał decyzję z dnia [...] kwietnia 2005 r., nr [...], w której odmówił Skarżącemu potwierdzenia osadzenia bez wyroku w czasie bliżej nie określonym za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość.

Pismem z dnia 28 kwietnia 2005 r. J. M. wystąpił o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując jednocześnie instytucje, w których mogą znajdować się materiały przydatne do pozytywnego rozpatrzenia wniosku.

Po ponownej analizie zgromadzonych dokumentów Prezes Instytutu Pamięci wydał decyzję z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...], utrzymującą w mocy wcześniejsze rozstrzygnięcie, na podstawie którego odmówiono potwierdzenia faktu osadzenia Skarżącego bez wyroku, w czasie bliżej nie określonym za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość.

Nie zgadzając się z tak podjętym rozstrzygnięciem, pismem z dnia 7 lipca 2005 r., Skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wniósł m. in. " (...) o ujawnienie i opublikowanie mojej teczki z IPN jeżeli takowa istnieje i jej treści i zawartości materiałowej (...)", w innym miejscu wskazał, że "Wielką karą i osadzeniem bez wyroku jest karne kryterium społeczne i zakwalifikowanie mojej osoby do przedmiotu z tytułu powodów o podział klasowy, rasowy polityczny, wyznaniowy i religijny.", zauważył, także iż "Rozpatrując wniosek ponownie organ nie uwzględnił ubezwłasnowolnienia ciągłego od dnia 2 maja 1952 r. oraz długotrwałej czynności okupacyjnej i represji ze skutkiem obecnego prawa o kryterium 317 zł. Organ nie uwzględnił złej woli osób, które w dniu 21 października 2004 roku (...)". W innym miejscu nawiązał ponownie do kwoty 314 zł w następujący sposób: "Powodem skargi jest czyn o skutku ciągłej tajemniczej represji przymusu, nakazu o nazwie: kryterium 317 zł od MOPS S.." W dalszym miejscu swojej skargi zauważył, że dotyczy ona "(...) prośby o prawa człowieka i obywatela (...)."

W odpowiedzi na skargę Prezes Instytutu Pamięci Narodowej wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje;

Na wstępie wskazać należy, że sądy administracyjne w tym sąd wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie.

Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią – bez wątpienia – sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej.

W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

Rozważając w tym kontekście zarzuty skargi stwierdzić należy, że nie zasługuje ona na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Ustalenia dokonane przez organ są prawidłowe, a oparte na nich wnioski są spójne i logiczne.

Stosownie do art.8 ust.2 pkt 2 w związku z art.4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach, Prezes Instytutu Pamięci Narodowej na wniosek osoby zainteresowanej potwierdza okresy przebywania w latach 1944 – 1956 bez wyroku w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia za działalność polityczną bądź religijną związaną z walką o suwerenność i niepodległość.

Z powyższego wynika, że uprawnienia kombatanckie mogą być zatem przyznane jedynie osobom, które wykażą fakt podlegania represjom określonym szczegółowo w art.4 ustawy o kombatantach i terminach tam wskazanych, a nie każdej osobie, która czuje się represjonowana za działalność polityczną. Niezbędną przesłanką wydania decyzji potwierdzającej jest ustalenie przez organ faktu zaistnienia okoliczności, o których mowa w art.4 ust.1 pkt 4 ustawy o kombatantach.

W ocenie Sądu organ zasadnie uznał, iż przedstawiony w niniejszej sprawie stan faktyczny budził wątpliwości na tle przepisu art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach i dał podstawy do podjęcia decyzji negatywnej. Uzasadnienie zaskarżonego rozstrzygnięcia zostało poparte orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego w przedmiocie wykładni pojęcia "działalności związanej z walką o suwerenność i niepodległość". Zgodnie orzecznictwem sądownictwa administracyjnego, okres przebywania w więzieniu polskim na mocy skazania w latach 1944 – 1956, bez związku z działalnością polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność, nie może być uznany za okres represji w rozumieniu art.4 ust.1 pkt 4 ustawy o kombatantach. Ponadto działalność ta to proces dłużej trwający, przemyślany, prowadzony z określonych pobudek, którymi są właśnie walka o suwerenność i niepodległość (vide: wyrok WSA z 20.09.2004 r. sygn. akt V SA/Wa 468/04, z dnia 9.03.2005r. sygn. akt V SA/Wa 2862/04, z dnia 24.09.2002 r. sygn. akt V SA 175/02).

W przedmiotowej skardze natomiast Skarżący poruszył wiele zagadnień, które nie mają związku z faktem osadzenia bez wyroku za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość, nie wskazał również innych okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na odmienną treść zaskarżonej decyzji.

Jak wynika z zeznań Skarżącego, w latach 1957 - 1958 "(...) nie stosowano wobec niego innych represji." Skarżący był jedynie przesłuchiwany przez funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej i toczyło się wobec niego postępowanie sądowe z uwagi na to, że wykonywał roboty budowlane nie posiadając stosownych uprawnień. Zarzut ten nie miał jednak nic wspólnego z ewentualną działalnością związaną z walką o suwerenność i niepodległość.

W swoich zeznaniach Skarżący nie wspominał o tym, aby kiedykolwiek został osadzony za jakąkolwiek działalność, zeznając, iż "(...) oprócz przesłuchania, nie był nigdy zatrzymywany."

Z zeznań Skarżącego wynika zatem jednoznacznie, że nie został osadzony lecz zapadł w stosunku do niego wyrok w zawieszeniu za prowadzenie robót budowlanych bez posiadania stosownych uprawnień.

Należy w tym miejscu podkreślić, że organ wydając zaskarżoną decyzję utrzymującą w mocy negatywne rozstrzygnięcie, nie podważył prawdziwości zeznań złożonych przez Skarżącego, tzn. nie stwierdził, że przedstawione przez niego działania nie miały miejsca. Przeciwnie, organ prowadzący postępowanie uznał je za wiarygodne i nie zakwestionował następujących faktów: pomoc rolnikom, niezadowolenie z powodu uiszczania kontyngentów, rozplakatowywanie ulotek "(...) z hasłami przeciwko władzy ludowej.", wyrok w zawieszeniu. Co więcej, rozpatrując ponownie wniosek Skarżącego Prezes Instytutu Pamięci zaznaczył, że możliwa jest także sytuacja, w której zarzut postawiony Skarżącemu, (wykonywanie robót bez stosownych zezwoleń), był tylko pretekstem do wszczęcia postępowania i ukarania strony, być może właśnie za działalność, którą opisywał. Są to jednak tylko hipotetyczne rozważania, które nie znalazły potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym.

Mając na uwadze treść skargi, jak również dołączonych do niej załączników, m. in. wyroków sądowych dotyczących Skarżącego, należy zauważyć także i to, że skarga J. M. jest opisem jego wcześniejszych kontaktów z różnymi instytucjami, m. in. Urzędem Skarbowym w S., Sądem Okręgowym, Prokuraturą Okręgową, Samorządowym Kolegium Odwoławczym w K., Ministerstwem Sprawiedliwości, Wojewódzkim Sądem Administracyjnym oraz Sądem Apelacyjnym w P.. W istocie więc Skarżący w skardze na decyzje Prezesa Instytutu Pamięci wyraża swoje niezadowolenie z pracy innych organów, które w jego mniemaniu dokonały znacznych uchybień w trakcie rozpatrywania wniosków, jak również neguje zmiany ustrojowe, które miały miejsce w Polsce po roku 1989. Powyższe natomiast nie jest związane z przedmiotem niniejszego postępowania. Zatem organ zasadnie przyjął, że Skarżący nie spełnia przesłanek z art.4 ust.1 pkt 4 ustawy o kombatantach, czego konsekwencją była odmowa przyznania uprawnień kombatanckich z tego tytułu.

Decyzje w niniejszej sprawie zostały wydane na podstawie prawidłowo zebranego materiału dowodowego, który uzasadnia zawarte w nich oceny i rozstrzygnięcia.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art.151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.