Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 909/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2019-06-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 35,  art. 28 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1382
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Halina Filipowicz-Kremis Sędziowie: Sędzia WSA Władysław Kulon (spr.) Asesor WSA Wojciech Śnieżyński Protokolant: starszy sekretarz sądowy Renata Pawlak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi R. P. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] r. , nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Wojewody D. na rzecz strony skarżącej kwotę 597 zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Dnia 23 kwietnia 2018 r. T.P. złożył do Urzędu Miejskiego W. – Wydziału Spraw Obywatelskich wniosek o wymeldowanie R. P. z pobytu stałego z lokalu nr [...] położonego przy ul. G.[....] we W. z powodu niezamieszkiwania R.P. w tym lokalu od 2001 r. Wnioskodawca wskazał, że R. P. z własnej woli opuścił lokal, głównym najemcą którego jest wnioskodawca. R. P. nie pozostawił w lokalu swoich rzeczy, nie posiada kluczy, obecnie przebywa w A. [...], gm. Z. i prowadzi działalność rolniczą.

Dnia 26 kwietnia 2018 r. organ I instancji skierował do stron zawiadomienie o wszczęciu postępowania w przedmiocie wymeldowania R. P. z pobytu stałego w lokalu przy ul. G. [...]. Jednocześnie organ wezwał R. P. do wymeldowania się z lokalu lub złożenia stosownych wyjaśnień w sprawie.

Dnia 10 maja 2018 r. organ I instancji przesłuchał K. W., zamieszkującą przy ul. G. [...], która wskazała, że nie zna R.P., nie zamieszkuje on w lokalu nr [...]. Dnia [...] r. organ przesłuchał M. H., partnerkę T.P., która w lokalu nr [...] zamieszkuje od około 6 lat. Świadek wskazała, że w mieszkaniu nie znajdują się rzeczy R. P., nie przychodzi on do mieszkania, ostatnio był w nim w [...] r. jako gość. Zeznała, że R.P. mieszka we wsi A..

W piśmie z dnia [...] r. (k. 14-15 akt sprawy administracyjnej) R.P. wskazał, że od 1959 r. zamieszkuje w lokalu przy ul. G. [...], z przerwą w latach 1981-1991 r. Od 2011 r. pozostaje nieprzerwanie zameldowany na pobyt stały. Ostatnio R. P.przebywał w lokalu od grudnia 2017 r. do lutego 2018 r. Obecnie czasowo nie przebywa w mieszkaniu, ponieważ zajmuje się gospodarstwem rolnym w A. R.P. wskazał, że udziela w ten sposób pomocy swojej matce, która została sama w gospodarstwie po śmierci męża. Podniósł, że w przedmiotowym lokalu znajdują się jego rzeczy osobiste – ubrania, sprzęt RTV i AGD, pościel, meble. Posiada klucze do mieszkania. Ponadto wskazał, że w następnym roku planuje otworzyć działalność gospodarczą, która będzie wymagała jego pobytu w przedmiotowym lokalu przez około 2 tygodnie w miesiącu.

W kolejnym piśmie datowanym na dzień [...] r. (k. 18 akt sprawy administracyjnej) R. P. wskazał, że główną przyczyna jego ostatniej nieobecności w mieszkaniu było zadłużenie lokalu, do którego doprowadził T.P.. Wskazał, że T.P. poprosił go o udostępnienie pokoju zajmowanego przez R.P. i ich matkę J.P. na wynajem. Z uwagi na postawę T. P. R. P. przebywa w lokalu jedynie kilka dni w roku.

W piśmie z dnia [...] r. J. P., będąca głównym najemcą lokalu przy ul. G. [...] we W. i matką T. i R.P., oświadczyła, że R.P. sprawuje opiekę nad nią i nad gospodarstwem rodzinnym. T. P. natomiast doprowadził do zadłużenia lokalu i podstępem nakłonił J. P. do wyrażenia zgody na zameldowanie w lokalu M.H. J. P. wyraziła wolę, aby R.P.stał się – obok niej – drugim głównym współnajemcą mieszkania.

Dnia [...] r. organ I instancji przesłuchał w charakterze świadka J.G., zamieszkującą przy ul. G. [...] od 2001 r. Świadek nie zna R. P., wie, że jest on starszym bratem T. P. J.G. nigdy nie widziała żadnego innego mężczyzny wychodzącego z lokalu nr[...] poza T. P., jedynie trzy razy widziała jego matkę, gdy przyjechała w odwiedziny do syna. Świadek zaprzeczyła, aby R. P.przebywał w lokalu od grudnia 2017 d. do lutego 2018 r.

Dnia 19 czerwca 2018 r. organ I instancji przesłuchał w charakterze świadka J. D., zamieszkującą przy ul. G. [...] od 38 lat. Świadek nie zna R. P., a jedynie T. P. J.D. zeznała, że wcześniej w lokalu nr [...] zamieszkiwała również matka T. P.

W piśmie z dnia [...] r. T. P. oświadczył, że twierdzenia R.P. i J. P. nie polegają na prawdzie. Centrum życiowe R. P. znajduje się w A..

Dnia [...] r. R.P. osobiście stawił się w Urzędzie Miejskim W. i przedłożył do akt sprawy wezwania do spłaty zadłużenia lokalu przy ul. G. [...] skierowane do J.P. opiewające na kwoty [...]zł i [...] zł. Jednocześnie w piśmie datowanym na dzień 17 czerwca 2018 r. wskazał, że nawet jeśli on i J. P. nie przebywają na stałe w mieszkaniu, to jest to wywołane postawą T. P. Zakwestionował również prawdziwość zeznań świadków, wskazując, że nie chcą oni się angażować w rodzinny konflikt.

W piśmie z dnia [...] r. J.P. wskazała, że R. P. w okresie letnim zamieszkuje w A., natomiast zimą przebywa razem z nią we W.

Decyzją nr [...] z dnia [...]r. Prezydent W. orzekł o wymeldowaniu R. P. z pobytu stałego w lokalu przy ul. G.[...] we W. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że stosownie do treści art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności organ gminy wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego lub czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. W ocenie organu I instancji zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala wyprowadzić wniosek, że R. P. spełnił wymagane prawem warunki wymeldowania określone w art. 35 powołanej ustawy, albowiem bez wymeldowania opuścił przedmiotowe mieszkanie, które nie stanowi miejsca jego stałego pobytu. Jak wskazało przeprowadzone postępowanie, w lokalu tym nie mieszka i nie skupia w nim swoich życiowych spraw. To zaś oznacza, że organ właściwy w sprawach ewidencji ludności obowiązany jest orzec o wymeldowaniu R. P. z pobytu stałego w lokalu przy ul. G. [...] we W.

Odwołanie od decyzji z dnia [...] r. wniósł R. P., zarzucając, że organ I instancji nie uwzględnił oświadczeń złożonych przez skarżącego i J.P. w toku postępowania. Skarżący przyznał, że od 2001 r., to jest od śmierci ojca przyjeżdża do rodzinnych stron, jednak zawsze wraca do W. Mieszkanie we W. skarżący zaczął opuszczać częściej na prośbę T.P., który ze względu na zadłużenie lokalu chciał wynająć mieszkanie. Skarżący nigdy nie planował jednak wymeldować się z lokalu, ponieważ takie rozwiązanie miało mieć jedynie czasowy charakter. Skarżący wskazał, że obecnie w mieszkaniu przebywa T. P. wraz z konkubiną, która podstępem została zameldowana w mieszkaniu. W okresie zimowym skarżący przebywał w lokalu cały czas. R. P. wniósł o przesłuchanie świadków J. P., Z. P. i jego rodziny, J. G. Skarżący zarzucił, że wnioskodawca wskazał jako świadków osoby młode, które nie znają R. P.

W piśmie z dnia [...] r. R.P. uzupełniająco wskazał, że decyzja organu I instancji jest stronnicza. Skarżący ponownie wskazał, że sprawuje opiekę nad matką tam, gdzie ona przebywa, w tym przez 5 miesięcy w roku – we W. przy ul. G. [...]. Skarżący podkreślił, że w lokalu znajdują się jego rzeczy osobiste, a rzadsze pobyty w mieszkaniu spowodowane były usilnymi prośbami T. P. o umożliwienie wynajęcia części mieszkania celem spłaty długów. Wskazał, że również od listopada do kwietnia planuje wraz z matką przebywać we Wrocławiu w przedmiotowym lokalu, a T.P.wraz z M. H.będą przebywać pod W.

Decyzją nr [...] z dnia[...]r. Wojewoda D. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że pobytem stałym – zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności – jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Na pojęcie zamieszkiwania składają się zatem dwa elementy – faktyczne przebywanie i zamiar. Opuszczenie miejsca pobytu stałego cechować musi zatem zarówno element faktyczny, polegający na stałym nieprzebywaniu w mieszkaniu, jak i element wolicjonalny, łączony z dobrowolnością zmiany miejsca pobytu. W zakresie oceny dobrowolności opuszczenia lokalu przez daną osobę istotne znaczenie ma to, czy osoba przedsiębrała środki zmierzające do przywrócenia możliwości zamieszkiwania w danym lokalu. Organ administracji publicznej może wziąć pod uwagę jedynie skuteczne działania mające na celu przywrócenie posiadania lub powrót osoby do lokalu, bowiem tylko takie działania mogą skutkować uznaniem przez organ, że opuszczenie lokalu nie było dobrowolne, a co za tym idzie – brak byłoby wówczas podstaw do wymeldowania na podstawie art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Powołując się na rzecznictwo sądów administracyjnych, Organ II instancji podkreślił, że wymóg dobrowolności opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego nie może być przyjmowany bezkrytycznie i automatycznie. Nawet jeśli osoba zameldowana na pobyt stały zostanie usunięta wbrew swojej woli, ale nie podejmuje żadnych kroków umożliwiających powrót do tego lokalu i mieszka w innym miejscu, odmowa wymeldowania stałaby się utrzymywaniem fikcji, naruszającej sens i wiarygodność ewidencji ludności. Konieczne jest również, aby fizycznemu przebywaniu tej osoby w innym miejscu niż miejsce zameldowania towarzyszyła wola opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu oraz zamiar stałego związania się z nowym miejscem. Dla oceny zamiaru istotne znaczenie ma to, czy okoliczności faktyczne potwierdzają wolę osoby, czy też pozostają z nią w sprzeczności.

Organ II instancji wskazał, że w jego ocenie strona podjęła zamiar opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego i ten zamiar zrealizowała. Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić bowiem w sposób wyraźny – poprzez złożenie oświadczenia woli – jak również w sposób domniemany – poprzez zachowanie, które nie wyraża woli stałego przebywania w miejscu, w którym dotychczas koncentrowały się sprawy życiowe danej osoby. Jeżeli osoba opuszcza miejsce, w którym dotąd koncentrowały się jej interesy życiowe, uznając, że ze względu na różne okoliczności, na przykład złe, konfliktowe stosunki w rodzinie lub, jak w niniejszej sprawie, przejęcie gospodarstwa rolnego po zmarłym ojcu, powinna ona zmienić miejsce zamieszkania – w takiej sytuacji w ogóle nie można mówić o niedobrowolnym opuszczeniu miejsca zamieszkania. Opuszczenie miejsca zameldowania na pobyt stały przez R.P. należy zatem uznać, w ocenie organu II instancji, za dobrowolny wybór życiowy, który "nakazywał zająć się ojcowizną". Na podstawie całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie organ II instancji stwierdził, że skarżący opuścił miejsce stałego zameldowania w sposób trwały i dobrowolny i nie przebywa w nim od kilkunastu lat. Zdaniem organu II instancji fakt jego przebywania w mieszkaniu w okresie zimowym, co zapewne nie jest cykliczne z uwagi na wynajem pokoju w przedmiotowym lokalu, nie może świadczyć o jego zamieszkiwaniu w miejscu stałego zameldowania i o tym, że w spornej nieruchomości koncentruje on swoje sprawy życiowe. W związku z tym nie można uznać powyższych deklaracji za pewne, że powrót do przedmiotowego lokalu w ogóle nastąpi i na jaki okres. Organ II instancji stwierdził, że sporny lokal nie jest centrum spraw życiowych R. P. i opuszczenie przez niego tego mieszkania należy uznać za dobrowolne i trwałe. Sporadyczne odwiedziny spornego lokalu (co stanowi mniejszość roku – jedynie w okresie zimowym pod warunkiem, że lokal nie jest w tym czasie wynajmowany), świadczą o skoncentrowaniu swoich interesów życiowych w innym miejscu poza miejscem zameldowania na pobyt stały. Wreszcie, organ II instancji podkreślił, że dane dotyczące miejsca pobytu mieszkańców powinny odzwierciedlać stan faktyczny, a nie tworzyć fikcję meldunkową. Kwestie rozliczeń majątkowych między stronami nie mają znaczenia w sprawach meldunkowych. Organy meldunkowe w postępowaniu o wymeldowanie badają tylko i wyłącznie, czy doszło do opuszczenia lokalu i niedopełnienia obowiązku wymeldowania się.

Skargę na powyższą decyzję złożył R. P., zarzucając, że informacje przekazane przez wnioskodawcę przed organami I i II instancji nie są prawdziwe. Przedmiotowy lokal został przydzielony rodzicom wnioskodawcy i skarżącego w latach pięćdziesiątych. Zarówno wnioskodawca, jak i skarżący z wyjątkiem krótkich przerw zamieszkiwali wraz z rodzicami, a od 2000 r. wraz z matką przez cały okres do chwili obecnej. Wnioskodawca przebywa tam nieprzerwanie, natomiast skarżący od śmierci ojca, to jest od 2000 r. przebywa czasowo w miejscowości A. [...], Z., gdzie znajduje się działka wraz z domkiem letniskowym, stanowiąca współwłasność J. P., Z.P., T.P.i córki R. P. – D. O. Skarżący podtrzymał swoje oświadczenie, że nigdy nie zamieszkał na stałe w A. Przebywał tam sezonowo, aby wykonywać drobne prace gospodarcze i bieżące naprawy, albowiem matka stron lubi tam przebywać i uczyniła sobie z tej posesji wypoczynek letniskowy. Matka stron wymaga opieki, którą zapewnia jej skarżący. Natomiast domek letniskowy nie nadaje się do całorocznego zamieszkania. Skarżący zarzucił, że w postępowaniu pominięto wnioski skarżącego o przesłuchanie świadków i przeprowadzenie dowodów z dokumentów. Organy I i II instancji wydały decyzję na podstawie zeznań świadków powołanych przez wnioskodawcę, które w ocenie skarżącego są niewiarygodne i zmanipulowane. Nadto J. P. jako główna najemczyni lokalu jest przeciwna wymeldowaniu skarżącego, nie wyraża również zgody na zamieszkiwanie w lokalu M. H.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie w całości, nie podzielając zarzutów podniesionych w skardze i podtrzymując w całości stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

W uzupełnieniu skargi, pismem z dnia [...] r. R.P. wniósł o dopuszczenie dowodów z przesłuchania świadków J. M. i J.M., A.K., Z. K. oraz osób zamieszkujących pod adresem ul. G. [...] we W., a także z opinii biegłego psychiatry na okoliczność stanu psychicznego T. P..

Pismem z dnia [...]r. T. P. oświadczył, że jako uczestnik niniejszego postępowania przychyla się do stanowiska wyrażonego w zaskarżonej decyzji Wojewody D..

W uzupełnieniu skargi, pismem z dnia [...] r. pełnomocnik skarżącego oświadczył, że zaskarża w całości decyzję Wojewody D. nr [...], której zarzucił:

I. Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

1. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez:

a) nierozpatrzenie w całości materiału dowodowego i oparcie się na niepełnym materiale dowodowym, w którym brakowało zeznań bezpośredniego świadka – J. P., która była najemcą mieszkania, w którym mieszkał i zameldowany był skarżący; dokonano niewłaściwego wyboru świadków (osób powiązanych z wnioskodawcą lub osób młodych, które ze względu na różnicę wieku mogły nie znać skarżącego);

b) uznanie, że skarżący nie posiada kluczy do lokalu, mimo że posiada je do dnia dzisiejszego, o czym informował organ I instancji w swoich wyjaśnieniach;

c) nieprzeprowadzenie oględzin lokalu, podczas których organ mógłby stwierdzić, że w lokalu znajdują się rzeczy należące do skarżącego;

2. art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 79 § 1 k.p.a. poprzez niezawiadomienie skarżącego o przesłuchaniu świadków, co uniemożliwiło skarżącemu udział w tym przesłuchaniu i nie dało świadkom możliwości rozpoznania skarżącego, którego mogli nie znać z imienia i nazwiska, ale mogli znać z widzenia;

3. art. 80 k.p.a. poprzez zastosowanie przez organ dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego, poprzez zbagatelizowane stanowisk skarżącego i najemcy lokalu J. P., że od czterdziestu lat skarżący mieszka na stałe w lokalu, a jedynie tymczasowo wyjeżdża na wieś (gdzie od lat spełnia swój obowiązek meldunkowy na pobyt czasowy, a także pominięcie faktu, że skarżący przez cały okres trwania postępowania korzystał z lokalu i również w czasie trwania postępowania sądowoadministracyjnego przebywa w lokalu z zamiarem stałego w nim pobytu, co nie wyklucza możliwości odbywania ograniczonych czasowo wyjazdów;

4. art. 15 k.p.a. w zw. z art. 136 § 1 i art. 136 § 2 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie przez organ dowodu z przesłuchania trzech świadków, o przesłuchanie których wnioskować sam skarżący, mimo że organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów, co powinno mieć miejsce w sytuacji, gdy druga najemczyni lokalu wyraźnie zaprzecza, jakoby skarżący opuścił lokal, zatem należałoby ją przesłuchać co do okoliczności jako bezpośredniego świadka zdarzenia, w sytuacji gdy Organ I instancji przesłuchał jedynie świadków pośrednich, zatem konieczny do wyjaśnienia pozostawał zakres sprawy, który miał istotny wpływ na rozstrzygnięcie, a strona w odwołaniu wnosiła o przesłuchanie trzech dodatkowych świadków;

II. Naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 25 ust. 1 w zw. z art. 35 ustawy o ewidencji ludności poprzez nieuzasadnione przyjęcie przez organ, że skarżący nie miał zamiaru stałego przebywania i opuścił lokal położony przy ul. G. [...] we W. w sposób dobrowolny i trwały, podczas gdy istniał wątpliwości co do trwałości opuszczenia lokalu, w szczególności że sam skarżący zaprzeczał, jakoby lokal ten opuścił, co potwierdzone było wyjaśnieniami drugiego najemcy lokalu sporządzonymi na piśmie, jak również organowi I instancji powinno być wiadome z urzędu, że skarżący przebywa w lokalu z zamiarem stałego pobytu, bowiem wysyłał do skarżącego korespondencję urzędową w innych sprawach administracyjnych, którą to korespondencję skarżący odbierał w lokalu; jak również poprzez niedokonanie oceny, w jakim terminie skarżący rzekomo trwale opuścił lokal, przez co doszło do wyłączenia z oceny stanu faktycznego i prawnego sprawy okoliczności, że opuszczenie lokalu przez skarżącego nie miało charakteru trwałego, a jedynie czasowy, a skarżący nadal pozostaje mieszkańcem W. i ma zamiar zamieszkiwania w lokalu, a jego wyjazdy na wieś mają wyłącznie charakter tymczasowy w celu sprawowania opieki nad mamą, czy spotkania z pozostałymi członkami rodziny.

Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, a na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. wniósł o uchylenie w całości decyzji Prezydenta Miasta W. poprzedzającej zaskarżoną decyzję. Jednocześnie skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów w postaci potwierdzeń przelewu z rachunku bankowego, potwierdzeń zapłaty zaległego czynszu za lokal przy ul. G. [...], karty klienta banku C.A., korespondencji z Urzędem Miasta W., licencji Starostwa Powiatowego w S.W., potwierdzeń spłaty kredytu w Banku C.A., potwierdzenia zapłaty składek do PZU, zaświadczenia o zameldowaniu na pobyt czasowy wydane przez Urząd Miejski w Z., zaświadczenia o poprzednich adresach – na okoliczność, że miejsce zamieszkania skarżącego z zamiarem stałego pobytu znajduje się w lokalu przy ul. G. [...]. Skarżący wniósł o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Z kolei ustanowiony przez uczestnika postępowania profesjonalny pełnomocnik w piśmie procesowym z dnia [...] r. wniósł o oddalenie skargi, przeprowadzenie dowodu z dokumentów na okoliczność, że dom położony we wsi A. nie jest domkiem letniskowym lecz domem murowanym wolnostojącym oraz oceny wiarygodności twierdzeń skarżącego. W przedmiotowym piśmie szczegółowo odniesiono się do zarzutów skargi, opisano istotne okoliczności związane z zaistnieniem ustawowych przesłanek wymeldowania wynikających z przepisów prawa materialnego oraz zanegowano słuszność twierdzeń skarżącego.

Na rozprawie w dniu 12 czerwca 2019 r. Sąd postanowił oddalić wnioski dowodowe uznając, że ich prowadzenie nie jest niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości. Z kolei pełnomocnicy skarżącego i uczestnika postępowania podtrzymali dotychczasowe stanowiska zajęte w pismach procesowych. Obecna na rozprawie uczestniczka postępowania wniosła o uwzględnienie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2107 t.j.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeśli ustawy nie stanowią inaczej. Powołane przepisy ograniczają kognicję sądów administracyjnych do oceny zgodności kontrolowanej decyzji (aktu, czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub tryb podjęcia innego aktu lub czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Wiążące są przy tym przepisy obowiązujące w dacie wydania zaskarżonego aktu. Uchylenie decyzji administracyjnej albo stwierdzenie jej nieważności następuje tylko w przypadku stwierdzenia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających wpływ na wynik sprawy. Wskazać przy tym należy, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 t.j., dalej: p.p.s.a.) sąd co do zasady rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy administracyjnej (art. 133 § 1 p.p.s.a.).

Mając na względzie wskazane wcześniej kryterium legalności, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, po dokonaniu oceny ustalonych w toku postępowania administracyjnego okoliczności faktycznych i prawnych sprawy, doszedł do przekonania, że zarzuty podniesione w skardze są zasadne, a zaskarżona decyzja organu II instancji oraz poprzedzająca ją decyzja pierwszoinstancyjna podlegają uchyleniu.

Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji był przepis art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2018 r., poz. 1383 j.t.), który stanowi, że organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 4 ustawy zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała.

W swoim orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że decydujące znaczenie dla wydania decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego ma przesłanka trwałości opuszczenia lokalu, przez którą należy rozumieć przebywanie poza miejscem stałego zameldowania z równoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym (wyrok z dnia 21 lutego 2019 r., II OSK 802/17). Opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego musi być rozpatrywane w kategoriach jego trwałości i dobrowolności, gdyż polega ono nie tylko na fizycznym nieprzebywaniu w tym miejscu, ale i jednoczesnym zerwaniu z nim związków. Stąd zamiar osoby opuszczającej lokal ma znaczenie, choć na podstawie obiektywnie istniejących i konkretnych okoliczności faktycznych sprawy, nie zaś tylko samych oświadczeń zainteresowanej osoby, w których formułuje ona subiektywnie swoją wolę. Musi on wynikać z całokształtu okoliczności faktycznych sprawy i jej uwarunkowań prawnych, takich jak koncentracja interesów życiowych w danym miejscu i obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim. Powiązanie przesłanki opuszczenia miejsca stałego zamieszkania z kwestią dobrowolności ma jedynie takie znaczenie, ze nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany może podjąć próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jego wolą, a polegającego na braku możliwości zamieszkiwania. Ocena, czy opuszczenie lokalu ma charakter trwały, nie może być oparte na dosłownym rozumieniu trwałości jako stanu, który nie ulega zmianie i być pojmowane jako opuszczenie lokalu "na zawsze". Wystarczające jest, jeżeli ten okres jest dostatecznie długi, gdyż w przeciwnym razie nie byłoby możliwe wymeldowanie osoby, która de facto w lokalu od lat nie przebywa albo przyjeżdża do niego jedynie okazjonalnie (wyrok z dnia 11 stycznia 2018 r., II OSK 1177/17). Kwestia występowania u danej osoby zamiaru opuszczenia miejsca pobytu stałego jest tylko jednym z elementów ustaleń faktycznych zmierzających do zweryfikowania czy doszło do puszczenia miejsca pobytu stałego i czy opuszczenie to miało charakter trwały i dobrowolny i jako taka musi być oceniana przez organy administracji zgodnie z wymogami postępowania dowodowego przewidzianymi w przepisach k.p.a., a jednocześnie podlega ochronie o jakiej mowa w art. 80 k.p.a. (wyrok z dnia 7 grudnia 2017 r., II OSK 1940/16). Podkreśla się również, że istotą postępowania w sprawie o wymeldowanie osoby z lokalu jest doprowadzenie do zgodności ewidencji z rzeczywistym stanem rzeczy (wyrok z dnia 27 kwietnia 2018 r., II OSK 2853/17).

Z powyższego wynika, że dla ustalenia istnienia podstaw do wymeldowania danej osoby z miejsca pobytu stałego na podstawie art. 35 ustawy o ewidencji ludności konieczne jest ustalenie, czy osoba ta zerwała więzi z danym miejscem – zarówno w aspekcie obiektywnym (opuściła fizycznie lokal i opróżniła go ze swoich rzeczy), jak i subiektywnym (opuściła ten lokal z zamiarem przeniesienia centrum swoich spraw życiowych do innego miejsca). Konieczne jest przy tym ustalenie, czy opuszczenie lokalu ma charakter dobrowolny i trwały. Wskazane przesłanki stanowią elementy stanu faktycznego i organ powinien dążyć do ich ustalenia w ramach prowadzonego postępowania dowodowego, kierując się przy tym zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.).

W ocenie Sądu organy prowadzące postępowanie administracyjne nie podołały obowiązkowi ustalenia istnienia w niniejszej sprawie przesłanek wynikających z art. 35 ustawy o ewidencji ludności stanowiących podstawę wymeldowania, albowiem zgromadzony w sprawie materiał dowodowy był niewystarczający dla dokonania oceny, że w stanie faktycznym sprawy przesłanki te się ziściły. Orzekające w sprawie organy nie dochowały wymogów proceduralnych wiążących się z koniecznością wszechstronnego zebrania i wszechstronnej oceny materiału dowodowego sprawy. Nie bez znaczenia w niniejszej sprawie pozostaje również okoliczność, wynikająca z treści pism składanych przez T.P. i R. P., że strony postępowania administracyjnego pozostają w konflikcie, co tym bardziej powinno skłonić organy meldunkowe do wnikliwego ustalenia okoliczności faktycznych istotnych dla rozpatrzenia sprawy. Zaistniały konflikt nakazuje podchodzić ze szczególną ostrożnością do twierdzeń każdej ze stron postępowania, co dodatkowo powinno motywować organ meldunkowy do wszechstronnego ustalenia okoliczności faktycznych w sprawie, na podstawie możliwie najobszerniejszego materiału dowodowego. W ocenie Sądu podjęte dotychczas działania przez organy I i II instancji były niewystarczające.

Odnosząc się szczegółowo do zarzutów skargi, należy przyznać rację skarżącemu, że wydanych w sprawie decyzji nie poprzedziło wyczerpujące postępowanie dowodowe. Organ I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie w zasadniczej mierze na zeznaniach świadków wnioskowanych przez T. P. oraz świadków dobranych przez sam organ spośród mieszkańców lokali sąsiadujących z lokalem nr[...] przy ul. G. [...], przy czym we wskazanych czynnościach dowodowych nie brał udziału skarżący. Za zasadny należy przy tym uznać zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 79 § 1 k.p.a. Rację ma skarżący, podnosząc, że niezawiadomienie go o planowanych czynnościach przesłuchania świadków uniemożliwiło jego stawiennictwo, co z kolei pozbawiło świadków możliwości rozpoznania skarżącego, którego mogli nie znać z imienia i nazwiska, ale mogli znać z widzenia. Organ I instancji nie przeprowadził również dowodu z zeznań głównej najemczyni lokalu J.P., nad którą R.P. sprawuje od kilkunastu lat bezpośrednią opiekę i która z tego względu powinna posiadać dużą orientację w sprawie. Przesłuchanie J. P. w charakterze świadka byłoby tym bardziej zasadne, że T.P. podważa wiarygodność pism składanych przez matkę skarżącego w toku postępowania administracyjnego. Nadto, jeżeli organ I instancji miał wątpliwości co do wiarygodności twierdzeń zawartych w pismach składanych przez R.P., to powinien był, na zasadzie art. 86 k.p.a., przesłuchać skarżącego w charakterze strony.

Organ I instancji, jak słusznie wskazuje skarżący, zaniechał również przeprowadzenia oględzin w lokalu, który powinien być w sprawie o wymeldowanie z miejsca pobytu stałego zasadniczym dowodem na okoliczność ustalenia, czy znajdują się w nim rzeczy osobiste skarżącego. Nadto, ani organ I instancji, ani organ II instancji nie poczyniły ustaleń w zakresie posiadania przez skarżącego kluczy do przedmiotowego lokalu, które to posiadanie stanowiłoby wyraźny przejaw władania mieszkaniem, co z kolei powinno wpłynąć na ustalenia organów co do przesłanki rzeczywistego i trwałego opuszczenia lokalu przez skarżącego w aspekcie zarówno obiektywnym (fizyczne opuszczenie lokalu), jak i subiektywnym (zamiar).

Wobec powyższego zaskarżone rozstrzygnięcie organu II instancji oraz poprzedzającą je decyzję pierwszoinstancyjną należy uznać za nieprawidłowe. Z uwagi na brak wystarczającego wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozpatrzenia sprawy przyjęcie, że w sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające wymeldowanie skarżącego z miejsca pobytu stałego na podstawie art. 35 ustawy o ewidencji ludności, co uczynił w swojej decyzji organ I instancji, było co najmniej przedwczesne. W konsekwencji niedopuszczalne było utrzymanie w mocy przez organ odwoławczy decyzji pierwszoinstancyjnej. Podkreślenia przy tym wymaga, że organ II instancji w żaden sposób nie ustosunkował się do wniosków o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania wskazanych w odwołaniu świadków zawartych w odwołaniu R. P. Uchybienie to należy uznać za szczególnie istotne, zważywszy, że oba organy orzekające w sprawie w zasadniczej mierze oparły się na twierdzeniach T.P. i zeznaniach M. H., które to osoby pozostają wszakże w konflikcie z R. P.

Wobec powyższego Sąd doszedł do przekonania, że prowadzone postępowanie naruszało podstawowe zasady postępowania administracyjnego określone w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Dokonane ustalenia nie były wystarczające do przyjęcia, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji zaszły okoliczności dające podstawę do wymeldowania skarżącego w oparciu o art. 35 ustawy o ewidencji ludności, a zgromadzony w sprawie materiał dowodowy powinien zostać uzupełniony.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c oraz pkt 2 i 3 p.p.s.a., w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź też naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie podlegają uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Z uwagi na wskazane powyżej uchybienia, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. należało uchylić zaskarżoną decyzję.

Zgodnie z treścią art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Przesłanką zastosowania unormowania zawartego w art. 135 p.p.s.a. jest stwierdzenie naruszenia prawa materialnego lub procesowego nie tylko w zaskarżonym akcie lub czynności ale także w aktach lub czynnościach je poprzedzających, jeżeli tylko były one podjęte w granicach danej sprawy (wyrok NSA z dnia 19 września 2018 r., II OSK 63/18).

W ocenie Sądu stwierdzone uchybienia procesowe polegające na braku przeprowadzenia pełnego postępowania dowodowego uzasadniają uchylenie decyzji pierwszoinstancyjnej. Zdaniem Sądu konieczność przeprowadzenia licznych dowodów, w tym dowodów z przesłuchania wnioskowanych przez skarżącego świadków oraz oględzin lokalu wymagają ponownego przeprowadzenia postępowania przez organ I instancji. Przerzucenie ciężaru w tym zakresie na organ II instancji stanowiłoby bowiem naruszenie zasady dwuinstancyjności wyrażonej w art. 15 k.p.a. W konsekwencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. należało uchylić także decyzję organu I instancji poprzedzającą decyzję zaskarżoną.

Wobec powyższego Sąd orzekł jak w pkt. I sentencji wyroku.

W pkt. II sentencji wyroku Sąd orzekł o kosztach postępowania, uwzględniając treść art. 200 p.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Na koszty poniesione przez skarżącego w niniejszym postępowaniu w łącznej kwocie 597 zł złożyły się: kwota 100 zł tytułem poniesionego wpisu sądowego od skargi, kwota 480 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego ustalona na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych w brzmieniu obowiązującym w dacie wniesienia skargi, kwota 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.