Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2777/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-12-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Sędziowie: Sędzia WSA Anita Wielopolska-Fonfara (spr.) Sędzia WSA Tomasz Wykowski Protokolant specjalista Monika Chorzewska- Korczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżącego A.T. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] znak : [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r. poz. 267) oraz art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania A.T. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] odmawiającej skarżącemu – A.T. potwierdzenia prawa do 1/2 części rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J.M., I., c . A. nieruchomości w kol. [...] gm. [...], pow. [...], woj. [...], tj. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, utrzymał w mocy powyższą decyzję.

Przebieg sprawy przedstawiał się następująco :

J. M. (spadkodawczyni - babka skarżącego), pozostawiła w kol. [...] nieruchomość w postaci gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha wraz z sadem owocowym, drewnianym domem mieszkalnym oraz zabudowaniami gospodarczymi (k. 82). Powyższą okoliczność potwierdza orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Oddział w [...] o Nr [...] z dnia [...].

Pismem z dnia 29 grudnia 2008 r. Z. T. - brat skarżącego, złożył do Wojewody [...] wniosek w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty za w/w nieruchomość pozostawioną przez J. M., I. (k. 15). J. M., I. zmarła w dniu [...] i spadek po niej nabyła w całości jej córka I.T. (postanowienie spadkowe Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] (sygn. akt [...], k.33). I. T. – matka skarżącego zmarła w dniu [...] w [...] (postanowienie spadkowe Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] (sygn. akt I [...], k.40).

Pismem z dnia 24 maja 2012 r. Z.T. wystąpił do Łódzkiego Urzędu Wojewódzkiego w [...] z wnioskiem o wezwanie do udziału w sprawie swojego brata- A. T. (k. 41).

Pismem z dnia 2 lipca 2012 r. Wojewoda [...] wezwał Z. T. do przedłożenia dokumentu wskazującego na okoliczność, iż A.T. osobiście, bądź jego poprzednicy prawni, złożył wniosek w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty za wyżej wskazany majątek pozostawiony poza obecnymi granicami RP w ustawowym terminie. Jednocześnie Wojewoda [...] wskazał, że z treści wniosku Z. T. z dnia 29 grudnia 2008 r. wynika w sposób oczywisty, że został on złożony jedynie w imieniu wnioskodawcy (k. 45).

Pismem z dnia 26 października 2012 r. Wojewoda [...] ponownie wezwał Z. T. do uzupełnienia akt sprawy o dowody potrzebne do wydania pozytywnej decyzji w sprawie. Organ wojewódzki poinformował również, iż pomimo wystąpienia do [...] Urzędu Wojewódzkiego w [...] oraz oddziału w/w Urzędu - Delegaturze-Placówce Zamiejscowej w [...], nie odnalazł dokumentów potwierdzających fakt, aby J. M., I., I. T. bądź A.T. złożyli wniosek o realizację prawa do rekompensaty za majątek pozostawiony w kol. [...], gm. [...], pow. [...], woj. [...], w ustawowym terminie (k. 70).

Pismem z dnia 29 marca 2014 r. złożonym Wojewodzie [...] Z.T. oświadczył, że jego wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty za powyższą nieruchomość został złożony również w imieniu brata A. T.

Pismem z dnia 26 marca 2014 r. A.T. zgłosił swój udział w postępowaniu prowadzonym przez Wojewodę [...] (znak: [...]) dotyczącym potwierdzenia jego prawa do rekompensaty za przedmiotowy majątek pozostawiony w kol. [...] tj. poza obecnymi granicami RP.

Postanowieniem z dnia [...] (znak:[...]) Wojewoda [...] ustalił, że Z. T. spełnił przesłanki warunkujące potwierdzenie prawa do rekompensaty. Powyższe postępowanie prowadzone było w stosunku do ½ części prawa do rekompensaty z wniosku Z. T. z pominięciem ½ ewentualnej części skarżącego.

Decyzją z dnia [...] (znak: [...]) Wojewoda [...] odmówił skarżącemu potwierdzenia do ½ części prawa do rekompensaty.

W ocenie organu wojewódzkiego, A. T. złożył wniosek w powyższym przedmiocie po terminie wskazanym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, co powoduje, że po jego bezskutecznym upływie roszczenie o ustalenie prawa i przyznanie odszkodowania wygasa. Organ odwoławczy podniósł, iż podjął nawet postępowanie wyjaśniające i ustalił, że w przedmiotowej sprawie brak było też wniosków poprzedników prawnych skarżącego wszczynających postępowanie w przedmiotowym zakresie. Negatywne odpowiedzi w tej kwestii uzyskano z [...] Urzędu Wojewódzkiego i Delegatury-Placówki Zamiejscowej ww. Urzędu w [...]. Organ podniósł również, że w aktach sprawy, znajduje się wniosek A.T. z dnia 18 września 2000 r. złożony do Starostwa Powiatowego w [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty, to jednak z uwagi na wyraźnie zakreślony zakres żądania, ograniczający się jedynie do nieruchomości pozostawionych przez J. i E. T. na terenie [...], woj. [...], nie jest możliwe prowadzenie postępowania w zakresie pozostawienia nieruchomości w kol. [...], gm. [...], pow. [...], woj. [...], tj. przez J. M., I. na podstawie powołanego wniosku. Nadto, powyższa sprawa zainicjowana wnioskiem z dnia 18 września 2000 r. została zakończona decyzją Wojewody [...] z dnia [...] znak: [...] potwierdzającą A. T., Z. T. oraz D. T. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. i E. T. nieruchomości przy ul. [...], w [...], woj. [...].

Pismem z dnia 29 maja 2014 r. A.T. wniósł odwołanie od decyzji Wojewody [...] z dnia [...]. Skarżący wskazał, że wniosek w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty wniósł w jego imieniu, pismem z dnia 29 grudnia 2008 r., brat Z. T. W treści odwołania wskazał, iż podążając za aktualną linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego, dla skutecznego dochodzenia prawa do rekompensaty za mienie zabużańskie wystarczającym jest, aby wniosek został złożony w terminie choćby przez jednego następcę prawnego właściciela pozostawionej nieruchomości, co zdaniem skarżącego oznacza, iż pozostali spadkobiercy mogą złożyć wnioski w późniejszym terminie.

Decyzją z dnia [...] Nr [...] Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...].

Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych organ II instancji wskazał, że wniosek w przedmiocie ustalenia prawa do rekompensaty i wypłacenia odszkodowania można składać tylko do dnia 31 grudnia 2008 r., bowiem przepis art. 5 ust. 1, określający termin, który jest terminem prawa materialnego, nie pozwala po tym okresie skutecznie domagać się rekompensaty za pozostawione mienie. Wszelkie roszczenia zgłoszone po tej dacie wygasają.

Minister Skarbu Państwa nie podzielił stanowiska Z. T., który w piśmie z dnia 29 marca 2014 r. oświadczył, że jego wniosek z dnia 29 grudnia 2008 r. o potwierdzenie prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione w kol. [...], został złożony również w imieniu A. T. Organ zaznaczył, że z treści przedmiotowego wniosku nie wynika, aby w chwili jego złożenia do Wojewody [...], Z. T. działał w imieniu swojego brata A.T. Do wniosku nie zostało dołączone stosowne pełnomocnictwo. Jako istotne organ wskazał również to, iż Z. T. wniósł o wezwanie do udziału w postępowaniu A.T. dopiero pismem z dnia 24 maja 2012 r.

Odnosząc się natomiast do przytoczonych przez skarżącego wyroków sądów administracyjnych organ wskazał, że zapadły one w odmiennych stanach faktycznych, wobec czego nie można ich odnieść do okoliczności niniejszej sprawy.

Organ dodał, że w ustawie z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty (...) nie ma przepisu, z którego wynikałoby, że złożenie w ustawowym terminie wniosku przez jednego ze spadkobierców automatycznie skutkuje wszczęciem postępowania administracyjnego względem pozostałych. Wręcz przeciwnie ratio legis regulacji zawartej w ww. art. 5 ustawy ma na celu ułatwienie uzyskania rekompensaty przez każdego ze spadkobierców, bez potrzeby ustalania pozostałych i ich miejsca zamieszkania. Każdy spadkobierca po spełnieniu koniecznych wymogów może uzyskać potwierdzenie prawa do rekompensaty w zależności od przysługującego mu udziału spadkowego, niezależnie od tego co postanowią pozostali spadkobiercy.

W opinii Ministra Skarbu Państwa skarżący nie spełnił przesłanki złożenia w terminie wniosku z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. dlatego utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] odmawiającą A.T. potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł A. T. żądając uchylenia decyzji obu organów oraz zasądzenia kosztów postępowania według właściwych norm.

Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez jego błędną wykładnię.

Skarżący wskazał, że w zaskarżonej decyzji organ odwoławczy nie odniósł się do wskazanych przez niego orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego zapadłych w analogicznych jak jego sprawach, kwitując je błędnym, w jego ocenie, stwierdzeniem, że zostały one wydane w odmiennych stanach faktycznych, wobec czego nie można ich odnieść do okoliczności jego sprawy. Skarżący wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie wniosek o rekompensatę złożył w ustawowym terminie jego brat Z. T. pismem z dnia 29 grudnia 2008 r. Pismem z dnia 24 maja 2012 r. brat wniósł o wezwanie go do udziału w sprawie. Skarżący wskazał, że pismem z dnia 26 marca 2014 r. zgłosił Wojewodzie [...] swój udział w postępowaniu prowadzonym pod sygnaturą [...] - dotyczącym potwierdzenia prawa do rekompensaty za majątek pozostawiony przez swoją babkę J. M., I. w Kol. [...] na byłym terytorium państwa polskiego. Skarżący oświadczył, że wniosek o rekompensatę został złożony w jego imieniu przez brata Z. T. w ustawowym terminie (tj. 29 grudnia 2008 r.) - o czym świadczy pismo brata z dnia 1 kwietnia 2014 r. Skarżący podkreślił, że wolą zarówno jego brata, jak i jego było wspólne występowanie o rekompensatę za majątek pozostawiony na Kresach Wschodnich II Rzeczypospolitej przez babkę J. M., I. Skarżący dodał, że zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego, w postępowaniach o potwierdzenie prawa do rekompensaty dla skutecznego dochodzenia tego prawa wystarczające jest, aby wniosek w terminie został złożony przez choćby jednego następcę prawnego właściciela nieruchomości pozostawionej, co oznacza, że pozostali spadkobiercy mogą złożyć wnioski w późniejszym czasie.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje :

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należało uznać za zasadną.

Istota zagadnienia, które występuje w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy na gruncie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej wymagane jest, aby do dnia 31 grudnia 2008 r. każda z uprawnionych osób wystąpiła ze stosownym wnioskiem, czy też wystarczy, aby w terminie tym wystąpiła chociaż jedna osoba z grona uprawnionych. Zgodnie z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Wniosek ten składa współwłaściciel mienia pozostawionego poza obecnymi granicami państwa polskiego lub jego spadkobierca lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty. Podnieść należy, że w przepisie tym nie został zawarty wymóg, by stosowne wnioski o potwierdzenie prawa do rekompensaty złożone zostały od razu przez wszystkie osoby uprawnione. Taki zapis ustawowy oznacza jedynie wymóg złożenia w terminie do 31 grudnia 2008 r. stosownego wniosku przez jedną z uprawnionych w art. 5 ust. 2 ustawy osób. Złożenie wniosku w terminie przez jednego ze spadkobierców odnosi więc skutek wobec pozostałych. Z treści przepisu art. 5 ust. 2 powołanej ustawy nie wynika, że stosowne wnioski o potwierdzenie prawa do rekompensaty, muszą zostać złożone od razu przez wszystkich uprawnionych. W ocenie Naczelnego Sadu Administracyjnego w orzeczeniu z dnia 19.04.2012r. o sygn. I OSK 585/12 oznacza to, że stosowny wniosek może zostać złożony przez jeden podmiot. Obowiązkiem organu administracji publicznej prowadzącego postępowanie jest natomiast ustalenie wszystkich stron postępowania.

Z okoliczności faktycznych sprawy wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że Z. T. będący jednym ze współspadkobierców J. M., I. – właścicielki nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, stosowny wniosek do Wojewody [...] o przyznanie prawa do rekompensaty złożył w dniu 29 grudnia 2008 r. Wobec przedstawionej wyżej wykładni art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., złożenie przez Z. T. wniosku w terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy odniosło też skutek wobec skarżącego. A zatem, złożenie przez skarżącego wniosku w dniu 26 marca 2014 roku w powyższym trybie, mimo że nastąpiło po dniu 31 grudnia 2008 r., z przedstawionych wcześniej względów nie mogło być uznane, jak uznały organy, za bezskuteczne.

Podnieść również należy, że choć początkowo orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego nie było w tym przedmiocie jednolite, jednak obecnie przeważa zdecydowanie pogląd, iż w sprawach zabużańskich zachodzi jedność materialnoprawna wniosku (vide: wyroki z dnia 26 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OSK 642/11, z dnia 20 września 2012 r., sygn. akt I OSK 1209/11 i I OSK 1494/11, z dnia 23 sierpnia 2013 r., sygn. akt I OSK 593/12 oraz z dnia 29 października 2013 r., sygn. akt I OSK 977/12). W analizowanym przypadku zachodzi ewidentna jedność stosunku materialnoprawnego, która to okoliczność przesądza o tym, że toczy się jedno postępowanie administracyjne o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia określonego mienia nieruchomego poza obecnymi granicami państwa polskiego i przez określonego jego właściciela.

Ponadto, niezależnie od wyżej przedstawionej argumentacji prawnej, zwrócić też należy uwagę na fakt, że aktualnie obowiązująca ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty (...) ma za zadanie uregulowanie roszczeń zabużańskich w sposób ostateczny. Z tej przyczyny w art. 27 ustawy postanowiono, że postępowania w sprawach potwierdzenia prawa do rekompensaty wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, prowadzi się na podstawie jej przepisów.

Na marginesie należy wskazać, iż przedmiotowa problematyka była w ciągu kilkudziesięciu lat, które minęły od czasu zakończenia II Wojny Światowej, wielokrotnie regulowana w licznych aktach prawnych. Następnie tematyce tej poświęcone zostały odrębne ustawy, to jest ustawa z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczeniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 39 ze zm.) oraz aktualnie obowiązująca ustawa zabużańska z dnia 8 lipca 2005 r. Istotne zaś jest to, że choć całość regulacji, dotyczącej praw Zabużan cechuje ogólnie zbieżność, związana z jej celem, to jednak pomiędzy poszczególnymi aktami prawnymi występują także istotne rozbieżności. Przyjęcie zaś przez ustawę wymogu, iż od dnia jej wejścia w życie, postępowania wszczęte (a niezakończone) toczą się zgodnie z obecnie obowiązującymi przepisami, może - zwłaszcza przy obowiązywaniu terminu zawitego, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy - oznaczać w konsekwencji, że osoby uprawnione, mając na uwadze czynności już dokonane wcześniej i na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów, będą obecnie – z niekorzystnym skutkiem dla siebie - pozostawały w nieświadomości lub błędzie, co do ich rzeczywistej sytuacji prawnej.

Konstatując, w ocenie Sądu, skarżący zasadnie zarzucił, że organy rozpoznając niniejszą sprawę naruszyły prawo, poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji także przez niewłaściwe zastosowanie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.). Dlatego też, należy jednoznacznie stwierdzić, iż stanowisko obu organów jest absolutnie niesłuszne. Z. T. w niniejszym postępowaniu działał również imieniu swojego brata A. T., czemu zresztą dał wyraz w złożonym do organu piśmie z dnia 29 marca 2014 roku. A zatem uznać należy, że zarzuty skargi wniesionej do tut. Sądu o naruszeniu ww. przepisu ustawy, są w pełni uzasadnione.

Ponieważ naruszenie prawa, którego dopuściły się organy obu instancji ma charakter materialnoprawny, Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił obie decyzje, które zostały oparte na błędnej wykładni.

Z tych wszystkich względów Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.