Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 191/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 6  ust. 1  pkt 1
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Magdalena Durzyńska po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skarg A. P. i M. M. oraz B. M., J. L. i T. L. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2019 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz A. P. i M. M. solidarnie kwotę 680 zł (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz B. M., J. L. i T. L. solidarnie kwotę 731 zł (siedemset trzydzieści jeden) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] listopada 2020 r., nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpatrzeniu odwołań: A. P. i M. M. oraz B. M., J. L. i T. L. od decyzji Wojewody [...] z [...] października 2019 r., nr [...] odmawiającej potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej,

utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu Minister wskazał, że Wojewoda [...] decyzją z [...] października 2019 r. odmówił B. M., J. L., T. L., A. P., M. M., E. M., A. M., C. M., J.M., J.M., A.M. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. z K. nieruchomości ziemskiej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w [...], gmina [...], dawny powiat i województwo [...].

Odwołania od decyzji Wojewody wnieśli: A.P. i M. M. oraz B. M., J. L. i T.L..

Minister wyjaśnił, że M. M. (spadkobierczyni J. M.) ostatecznie sprecyzowała wniosek złożony [...] stycznia 1994 r. przez J. M. działającego także w imieniu J.M., wnosząc o przyznanie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości w [...] wskazując, że stanowiła ona w całości własność M. S..

Organ odwoławczy przedstawił dokumenty, z których wynika następstwo prawne po zmarłej właścicielce oraz powołał dokumenty dotyczące nieruchomości pozostawionej przez M. z K. w [...], powiat [...], województwo [...].

Rozpoznając sprawę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził, że

kwestie rekompensat za mienie zabużańskie reguluje ustawa z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 2097). Wojewoda [...] decyzją z [...] października 2019 r. odmawiając potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. z K. nieruchomości ziemskiej w [...] w uzasadnieniu decyzji wskazał, że co prawda w latach 30-ych XX wieku M.S. była właścicielką nieruchomości ziemskiej w [...] o pow. [...] ha [...] m2, jednakże nie można w żaden sposób wywieść, iż na dzień opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nadal była ona właścicielką tej nieruchomości o wskazanym powyżej areale, wynikającym w ocenie organu wojewódzkiego z dokumentów datowanych na 1938 r. Powołując się na takie okoliczności jak: sukcesywne uszczuplanie majątku M. S. w okresie przedwojennym, udzielenie przez nią szerokich pełnomocnictw, w tym również do zbywania w jej imieniu nieruchomości, istnienie w obrocie prawnym orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego, a nie zawierającego informacji o pozostawieniu na [...] majątku organ I instancji uznał, że nie została udowodniona przesłanka pozostawienia nieruchomości. Dodatkowo Wojewoda [...] podniósł, że nie udowodniono posiadania obywatelstwa polskiego przez spadkobierców M. S. zamieszkałych na stałe we [...], tj. E. M., A. M., C. M., J. M., J.M. i A. M..

W ocenie organu odwoławczego decyzja Wojewody odpowiada prawu.

Minister stwierdził, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie dostarcza wiarygodnych informacji dotyczących powierzchni nieruchomości pozostawionych przez M. S. na [...]. Zdaniem organu dowody zgromadzone w sprawie wskazują, że M. S. w latach 30-ych XX wieku sukcesywnie wyzbywała się majątku [...] objętego księgą whl [...], a także w sposób istotny obciążała go skryptami dłużnymi, zastawami, hipoteką. Nieruchomość objęta księgą whl [...] została podzielona na szereg drobnych parcel, które następnie sukcesywnie były zbywane. Świadczą o tym następujące dokumenty:

- wniosek M.S. z [...] listopada 1936 r. (data wpływu) do Starostwa Powiatowego [...] dotyczący wdrożenia postępowania o uregulowaniu stanu hipotecznego nieruchomości zgodnie z którym: "M. S. tabularna właścicielka majętności [...] obj. whl. [...] ks. grt. dla większych posiadłości przy Sądzie Okręgowym we [...] - pozbyła w 1932 r. szereg parcel nowoutworzonych, według planu podziału, sporządzonego przez inż. W. L. z dnia [...] stycznia 1932 r. i [...].XII.1932 r. następującym nabywcom (...)", gdzie dalej wymienionych jest 53 nabywców [tom V, k. 116];

- wniosek Urzędu Wojewódzkiego [...] Wydziału Rolnictwa i Reform Rolnych nr [...] z [...] maja 1938 r. (data wpływu) do Sądu Okręgowego we [...] "o podział, wydzielenie parcel z majętności [...] obj. whl. [...] ks. gr. dla w pos. przy Sądzie Okręgowym we [...] prowadzonej o utworzenie nowych ciał hipotecznych i wpis prawa własności (...). Właścicielką tabularną majętności [...] obj. whl. [...] ks. gr. dla w pos. przy Sądzie Okręgowym we [...] prowadzonej jest M. z K. zam. we [...] pl. [...]" [tom II, k. 372-378];

- akta dotyczące majątku [...] (własności M. z K.) z zespołu Towarzystwa [...] we [...] Oddział w [...] 1916-1950: sygn. [...], "Wyciąg hipoteczny stanu majątkowego, własności i ciężarów majętności "[...]" obj. whl [...]" z [...] lipca 1931 r. [tom II, k. 484-519] i "Arkusz posiadłości gruntowej" [...], liczba karty księgi gruntowej [...] z [...] czerwca 1931 r. [tom II, k. 422-482] oraz sygn. [...], akta pożyczki hipotecznej [...], [tom II, k. 30-420], w tym:

• pismo M S do Towarzystwa [...] we [...] z [...] czerwca 1931 r., zgodnie z którym: "uprasza o udzielenie pożyczki [...] dolarów S.Z.A.P. w 16 letnich listach zastawnych dolarowych na hipotekę dóbr [...] w powiecie [...]" [tom II, k. 260-264]

• pismo M. S. z [...] stycznia 1936 r. do Towarzystwa [...] we [...], w którym jest mowa, iż: "W stanie biernym majętności [...] obj. whl. [...] ks. gr. dla w.p. przy Sądzie Okręgowym we [...] prowadzonej, stanowiącej moją własność, zaintabulowane jest na rzecz Towarzystwa [...] we [...] na podstawie skryptu dłużnego z daty [...], dn. [...] lipca 1931 r. Lrep. [...] prawo zastawu dla sumy pożyczkowej [...] dolarów, przeliczonej w resztującym kapitale na kwotę [...] zł z należytościami ubocznemi (...). Z majętności tej zamierzam obecnie odstąpić nowopowstałą skutkiem podziału pgr. Ikt. [...] i [...] obszaru [...] ha [...] m2, pod tytułem darmym na własność [...] rzym. kat. - w [...] w stanie wolnym od powyższych praw zastawu. Wobec tego upraszam uprzejmie Dyrekcję o zwolnienie tej pgr. Ikat. [...] z pod powyższych praw zastawu, sporządzenie odnośnej deklaracji ekstabulacyjnej" [tom II, k. 348-350];

• pismo M. S. z [...] marca 1936 r. do Towarzystwa [...] we [...], w którym jest mowa, iż: "Deklaracją z daty [...], dnia [...] lutego 1936 r. Nr. Rep. [...], zwolniło Towarzystwo [...] we [...] nowopowstałą skutkiem podziału pgr. Ikat. [...], pochodzącą ze składu majętności [...] obj.whl. [...] ks.gr. dla w.p. Sądu Okręgowego we [...], z pod prawa zastawu dla pożyczki w sume [...] dolarów St.Zj.Am.Półn. wpisanego na rzecz Towarzystwa w stanie biernym tej majętności. Z uwagi na to, że przedmiotem darowizny na rzecz Rzymskokatolickiego [...] w [...], ma być nie tylko pgr. Ikat. [...] ale również i pgr. Ikat. [...], obszaru [...] arów [...] m2, przeznaczona na drogę, przeto proszę również o zwolnienie i tej ostatniej parceli z pod wymienionego na wstępie prawa zastawu" [tom II, k. 356-358];

• pisma adwokata dr W. N. z [...] stycznia 1937 r., z [...] stycznia 1938 r. oraz z [...] stycznia 1939 r. do Towarzystwa [...] we [...] o wydanie dla celów podatkowych poświadczenia stwierdzającego wysokość kwot zapłaconych na rzecz ww. instytucji z tytułu odsetek od pożyczek udzielonych M. S. oraz poświadczenia stwierdzającego wysokość kwoty zapłaconej na spłatę kapitału, odpowiednio w roku 1936, 1937 i 1938 [tom II, k. 366, k. 370, k. 414];

• postanowienie Sądu Okręgowego Cywilnego Wydział [...] we [...] z [...] września 1938 r., [...], Ldh. [...] [tom II, k. 390-410],

W ocenie Ministra na stosunek M. S. do majątku [...] (wyzbywanie się tego majątku) mogło mieć wpływ, m.in. to, że nie zamieszkiwała ona w tym majątku, ponadto pod koniec lat 30-ych XX wieku była wdową. M. S. zamieszkiwała we [...] przy ul. [...]. Powyższe wynika z: Orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego, Oddziału Wojewódzkiego w [...] z [...] lipca 1945 r., znak: L. dz. [...], dotyczącego mienia pozostawionego we [...] przez G. z K., K. z K. oraz M. z K. [tom III, k. 111]; wniosku Urzędu Wojewódzkiego [...], nr [...] z [...] maja 1938 r. (data wpływu) do Sądu Okręgowego we [...] [tom II, k. 374]; wniosków M. S. z [...] kwietnia 1931 r. oraz z [...] czerwca 1931 r. skierowanych do Towarzystwa [...] we [...] [tom II k. 228-230, k. 260-264]; odpisu pełnomocnictwa udzielonego przez M. S. K. P. [...] czerwca 1941 r. [tom III, k. 164]; odpisu oświadczenia z [...] grudnia 2009 r. M. P. o przyczynach opuszczenia przez M. S. byłych terenów Rzeczypospolitej Polskiej [tom II, k. 20].

Organ uznał, że wyzbywanie się pod koniec lat 30-ych XX wieku majątku [...] przez M. S. nie miało jedynie formy sprzedaży poszczególnych parcel. Pomimo, że w aktach nie ma żadnej umowy darowizny nieruchomości, to zdaniem Ministra, nie budzi wątpliwości, że darowizny M. S. czyniła, co wynika chociażby z uchwały Sądu Okręgowego Wydziału [...]. we [...] z [...] października 1936 r., Ldh. [...] [tom II, k. 362]. Zdaniem organu trudno ocenić czy i ile darowizn mogła jeszcze poczynić, tym bardziej, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie (pochodzący również z archiwów zagranicznych) dostarczony został w głównej mierze przez strony postępowania.

Organ wskazał, że M. S. była wdową, która nie była ziemianką przywiązaną do każdego hektara własnej ziemi - nie miała oporów przed przekazaniem ziemi na rzecz innych osób (w przeciwnym wypadku nie realizowałaby dobrowolnie parcelacji, nie przekazywałaby gruntów w posiadanie innym osobom, nie obdarowywałaby parafii rzymskokatolickiej). Protokół sporządzony [...] listopada 1936 r. w [...] dotyczący "ustalenia posiadaczy dziatek z nieuregulowanej parcelacji części majątku [...], pow. [...], własność S. M." wskazywał, że J. M. mąż J. M. (wnuczki M.S.) był administratorem majątku [...]. Jednakże dokument odwoływał się do "nieuregulowanej parcelacji".

W ocenie organu odwoławczego materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie odzwierciedla w sposób niebudzący wątpliwości jaką powierzchnię areału ziemi z majątku [...] pozostawiła M. S., w szczególności czy, a jeśli tak, to w jaki sposób regulacja stanu prawnego tego majątku zakończyła się ostatecznie w 1938 r., czy też trwała jeszcze w czasie wojny, skoro M. S. udzielała jeszcze w latach 40-ych stosownych pełnomocnictw.

Zdaniem Ministra nie bez znaczenia pozostaje tu pojęcie "pozostawiła", albowiem bardzo prawdopodobne jest, że nie tylko pomiędzy 1 września 1939 r. i momentem opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w 1940 r., ale nawet i po opuszczeniu [...] jej majątek mógł zostać sprzedany bądź darowany osobom trzecim lub też podlegać przejęciu przez jej licznych wierzycieli.

Organ zauważył, że M. S. udzieliła [...] czerwca 1941 r. szerokiego pełnomocnictwa K. P. (podtrzymanego jej oświadczeniem z [...] maja 1943 r.), które obejmowało również czynności przekraczające zwykły zarząd, a więc także przeniesienie własności nieruchomości.

Jeśli chodzi o samą kwestię parcelacji majątku [...], to biorąc pod uwagę, że wydzielenie szeregu działek z nieruchomości objętej księgą whl [...] miało miejsce we wrześniu 1938 r., za niewiarygodne organ uznał wszelkie dowody na okoliczność powierzchni nieruchomości pozostawionej wytworzone lub odzwierciedlające stan prawny przedmiotowego majątku przed tą datą.

Przechodząc do analizy jaka powierzchnia została wydzielona z nieruchomości [...] objętej księgą whl [...] Minister zwrócił uwagę na szereg nieścisłości, jakie wynikają z dokumentów dotyczących regulacji stanu prawnego w latach 30-ych XX wieku, wniosków o podział tej nieruchomości, wydzielenia parcel, utworzenia nowych ciał hipotecznych i wpisów prawa własności. Organ podał, że w aktach znajduje się kilka postanowień (uchwał) sądu oraz wniosek Urzędu Wojewódzkiego [...] nr [...] z [...] maja 1938 r. (data wpływu) do Sądu Okręgowego we [...], które dotyczą uregulowania stanu hipotecznego nieruchomości będącej własnością M.S. położonej w [...], objętej księgą whl [...], która uległa parcelacji, a mianowicie:

- uchwała Sądu Okręgowego Wydz. [...] we [...] z [...] października 1936 r., [...], zgodnie z którą: "Na podstawie umowy darowizny z daty [...] dnia [...] marca 1936 r., Rep. [...] zatwierdzonej przez [...] we [...] dnia [...] marca [...] - tudzież przez Starostwo Powiatowe we [...] z dnia [...] kwietnia 1936 r., planu sytuacyjnego z daty [...] dnia [...] grudnia 1935 r., L ks, zam. [...] deklaracji z daty [...] dnia [...] lutego 1936 nr rep. [...] (...) dozwala się i zarządza: I/ na karcie A majętności [...] obj. w hi. [...] ks. gr. gm dla wp. Sądu Okręgowego we [...] - własność M. z K. stanowiącej - że pgr. I kat [...] łąka została podzielona na nowe pgr. Il kat [...],[...] i [...]. II/ zanotowania zamiaru odpisania ze składu majętności [...] obj. whl [...] ks. gr dla wp. Sądu Okręgowego we [...] pgr. lik. [...] i [...] (...)" [tom II, k. 360-362];

- wniosek Urzędu Wojewódzkiego [...] Wydziału Rolnictwa i Reform Rolnych nr [...] z [...] maja 1938 r. (data wpływu) do Sądu Okręgowego we [...] "o podział, wydzielenie parcel z majętności [...] obj. whl. [...] ks. gr. dla w pos. przy Sądzie Okręgowym we [...] prowadzonej o utworzenie nowych ciał hipotecznych i wpis prawa własności (...). Właścicielką tabularną majętności [...] obj. whl. [...] ks. gr. dla w pos. przy Sądzie Okręgowym we [...] prowadzonej jest M. z K. zam. we [...] pl. [...]" [tom II, k. 372-378];

- postanowienie Sądu Okręgowego we [...] Wydział [...] z [...] maja 1938 r., sygn. [...], w którym wskazano: "(...) wydzielenie ze składu majętności [...] obj. whl. [...] ks. gr. dla w. p. przy Sądzie Okręgowym we [...] prowadzonej pgr. [...] rola, [...] rola (...) o łącznym obszarze [...] ha, [...] m2 celem utworzenia z tych parcel nowych ciał hipotecznych w księdze gruntowej dla gminy katastralnej [...], oraz wpisanie prawa własności na rzecz nabywców (...)" [tom II, k. 380-386];

- postanowienie Sądu Okręgowego Cywilnego Wydział [...] we [...] z [...] września 1938 r., [...],[...], dotyczące uregulowania stanu hipotecznego nieruchomości oddanych w toku parcelacji [tom II, k. 390-410];

- postanowienie Sądu Okręgowego we [...] Wydział [...] z [...] grudnia 1938 r., sygn. [...], zgodnie z którym: "Wobec prawomocności tus. postanowienia z [...] Ldh. [...] przesyła się odbitkę tegoż postanowienia z potwierdzeniem jego prawomocności przy dołączeniu odpisu wniosku Urzędu Wojewódzkiego listy posiadaczy oraz planów sytuacyjnych inż. L. z [...].1.1932 [...] i mierniczego M. K. z [...] Sądowi grodzkiemu w [...] celem zarządzenia wykonania wpisów tym postanowieniem zarządzonych i zawiadomienie stron interesowanych oraz tut. Sądu, który zarządzi stosowne odpisanie wydzielonych parcel (...)" [tom V, k. 7];

- postanowienie Sądu Grodzkiego w [...] Oddz. I z [...] lutego 1939 r., [...] zgodnie z którym: "Sąd grodzki w [...] dnia [...] lutego 1939 wskutek wniosku Urzędu Wojewódzkiego [...] Wydział Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] maja 1938 [...] oraz postanowienia Sądu Okręgowego we [...] Wydział [...] z [...] grudnia 1938 sygn. [...], a na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego we [...] Wydział [...] z [...] września 1938. [...] oraz planów sytuacyjnych (...)" [tom V, k. 6].

Minister zauważył, że ani w uchwale Sądu Okręgowego [...] we [...] z [...] października 1936 r., [...], ani we wniosku Urzędu Wojewódzkiego [...] nr [...] z [...] maja 1938 r. do Sądu Okręgowego we [...] oraz w wydanych potem postanowieniach sądu, z wyjątkiem postanowienia Sądu Okręgowego we [...] Wydział [...] z [...] maja 1938 r., sygn. [...] (które w ocenie organu nie stało się prawomocne) nie wskazano powierzchni parcel wydzielonych z majątku [...] objętego księgą [...]. Z materiału dowodowego wynika natomiast, że prawomocne było postanowienie Sądu Okręgowego Wydział [...] we [...] z [...] września 1938 r., [...],[...], w którym nie wskazano powierzchni wydzielonych parceli.

Organ zwrócił uwagę, że z analizy akt sprawy wynika, że pojawiająca się w większości innych dokumentów, a także w przedstawionych przez strony opiniach biegłych powierzchnia nieruchomości, która uległa wydzieleniu została ustalona na podstawie dokumentu, który był załącznikiem do nieprawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego we [...][...] z [...] maja 1938 r., sygn. [...] [tom II, k. 388]. Tymczasem w prawomocnym postanowieniu Sądu Okręgowego Wydział [...] we [...] z [...] września 1938 r., [...], [...] nie było informacji o powierzchni wydzielonych nieruchomości.

W ocenie organu odwoławczego już wówczas były trudności z ustaleniem powierzchni poszczególnych parcel, było kilka planów podziału nieruchomości sporządzonych przez mierniczego przysięgłego inżyniera W. L., chociażby z [...] stycznia 1932 r. i z [...] grudnia 1932 r., które były podstawą wniosku M.S. z [...] listopada 1936 r. do Starostwa Powiatowego [...] o wdrożenie postępowania o uregulowaniu stanu hipotecznego nieruchomości.

W aktach postępowania znajduje się również informacja o planie podziału z [...] lutego 1933 r. Postanowienia Sądu [...] były zmieniane, a wynikało to, w ocenie Ministra, z niejasności w zakresie wydzielonych powierzchni i powierzchni pozostałej po parcelacji, co do których sam Sąd [...] miał wątpliwości nie umieszczając ostatecznie w treści ostatniego postanowienia przedstawionego przez strony (tj. postanowienia Sądu Okręgowego Wydział [...] we [...] z [...] września 1938 r.) informacji w zakresie ostatecznej powierzchni nieruchomości objętej księgą [...]. W ocenie organu nie można załącznika, na którym powierzchnia nieruchomości była wykazana dowolnie dopasowywać do jakiegokolwiek dokumentu, lecz jedynie do tego jedynego dokumentu (w tym przypadku nieprawomocnego postanowienia), którego załącznik ten stanowił integralną część.

Minister wskazał, że jakkolwiek nie można wykluczyć, że M. S. pozostawiła w związku z działaniami wojennymi jakąś część swojego majątku [...], to jednak nie można jednoznacznie ustalić jego powierzchni. Jednocześnie Minister uznał, że w sprawie zostały wyczerpane możliwości dowodowe na okoliczność ustalenia powierzchni nieruchomości pozostawionej. Zebrany obszerny materiał dowodowy nie dostarczył wiarygodnych informacji na ten temat. Organy administracji publicznej w tak doniosłej kwestii, jaką jest powierzchnia pozostawionej nieruchomości nie mogą kierować się domniemaniami, przypuszczeniami, tym bardziej, że ustawodawca wymaga od wnioskodawcy udowodnienia powierzchni i rodzaju pozostawionej nieruchomości.

Skargi na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] listopada 2020 r. złożyli: A. P. i M. M. (sprawa o sygn. akt I SA/Wa 191/21) oraz B.M., J. L. i T. L. (sprawa o sygn. akt I SA/Wa 192/21).

Skarżące A. P. i M. M. zaskarżonej decyzji zarzuciły

naruszenie:

- art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. i art. 6 ust. 4 pkt 1 i pkt 3 tej ustawy w zw. z art. 75 § 1 kpa, poprzez niewłaściwe zastosowanie (względnie niewłaściwą wykładnię) i bezzasadne zakwestionowanie zgromadzonych w postępowaniu dokumentów oraz zastąpienie analizy dowodów - domniemaniami, domysłami i przypuszczeniami, czego następstwem jest nieuwzględnienie faktów i stanu prawnego nieruchomości, udokumentowanego w postępowaniu na podstawie następujących dokumentów:

1. wniosku Urzędu Wojewódzkiego [...] nr [...] z maja 1938 r. do Sądu Okręgowego we [...], w którym na stronie 3, wers 21 od dołu - wskazano: Właścicielką tabularną majętności [...] obj. [...] dla w.pos. przy Sądzie Okręgowym we [...] prowadzonej jest M. z K. zam. we [...], pl. [...] (dokument pochodzący ze zbiorów Archiwum Narodowego w [...]),

2. uchwały Sądu Okręgowego we [...] z [...] października 1936 r., [...], w której - w I punkcie- stwierdzono wprost: na karcie A majętności [...] obj. [...] dla w.p. Sądu Okręgowego we [...] - własność M. z K. (dokument uzyskany ze zbiorów Archiwum Narodowego w [...]),

3. odpisu pełnomocnictwa udzielonego [...] czerwca 1941 r. w [...] przez M. z K., jako właścicielkę miedzy innymi dóbr [...] w powiecie [...], zawierających około [...] morgów [...] z podpisem notarialnie poświadczonym przez J. S., notariusza w [...] Rep A Nr [...], zawierającego również zaświadczenie Prezesa Sądu Okręgowego w [...] z [...] lipca 1941 r. co do własnoręczności podpisu notariusza i autentyczności odbitki pieczęci urzędowej notariusza, utrzymanego następnie w mocy oświadczeniem M. z K. z [...] maja 1943 r. poświadczonym przez w/w notariusza Rep A Nr [...],

4. spisu nieruchomości ziemskich o powierzchni ponad [...] ha powiatu [...], sporządzonego przez Powiatowy Urząd Ziemski we [...] wg. stanu na dzień [...].10.1923 r. (dokument z zasobów Centralnego Państwowego Archiwum Historycznego [...]),

5. arkusza posiadłości gruntowej majątku [...] whl [...] z [...] czerwca 1931 r. (dokument ze zbiorów Archiwum Narodowego w [...]),

6. wyciągu hipotecznego stanu majątkowego, własności i ciężarów majętności [...] z [...] lipca 1931 r. (dokument ze zbiorów Archiwum Narodowego w [...]),

7. wniosku z [...] czerwca 1931 r. skierowanego do Towarzystwa [...] we [...] (dokument ze zbiorów Archiwum Narodowego w [...]),

8. orzeczenia Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Lasów we [...] z [...] marca 1932 r. skierowanego do właścicielki dóbr [...] (dokument z zasobów Państwowego Archiwum Obwodu [...]),

9. protokołu Komisarza [...] z [...] października 1931 r. (dokument z zasobów Państwowego Archiwum Obwodu [...]),

pomimo, iż w/w dokumenty urzędowe wytworzone zostały w ramach działalności organów administracji publicznej dawnego Państwa Polskiego, potwierdzając prawo własności poprzedniczki prawnej skarżących do nieruchomości [...], jak również stwierdzają rodzaj i powierzchnię nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Polski oraz pozostawienie przedmiotowych nieruchomości poza obecnymi granicami RP, z przyczyn o których mowa w art. 1 ustawy,

- art. 6 kpa w zw. z art. 3 ust. 1 i ust.2 ustawy oraz art. 7 kpa, 77 kpa i art. 8 kpa, art. 2 i 45, art. 5, art. 7 Konstytucji poprzez działanie organu I i II instancji wbrew powołanym przepisom ustawy, kpa, ppsa i Konstytucji, poprzez ich błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, jak również niezachowanie zasady praworządności i nieuwzględnienie, w okolicznościach sprawy, słusznego interesu obywateli, jak też dokonanie interpretacji przepisów oraz subsumcji faktów do norm prawnych w sposób nie budzący zaufania obywateli do organów władzy publicznej, lecz w sposób rażący naruszający to zaufanie,

- art. 6, art. 7, art. 8 i art. 75 § 1 i § 2 kpa w zw. z art. 76 § 1 i § 3 kpa, art. 80 kpa

poprzez niepoparte dowodami przeciwnymi zakwestionowanie dokumentów poświadczających zarówno własność, jak i rodzaj nieruchomości, a nadto, poprzez nie uznanie przez organ II Instancji, iż przedłożone w aktach sprawy dokumenty własnościowe są zgodne ze sobą i korzystają z nieobalonego przez organ domniemania z art. 76 § 1 kpa, stanowiąc dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone,

- art. 7 kpa w zw. z 77 § 1 kpa, art. 80 kpa i 86 kpa, poprzez zaniechanie rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz zaniechanie prawidłowego ustalenia okoliczności faktycznych na podstawie całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego,

- art. 107 § 3 kpa, poprzez brak wyczerpującego odniesienia się w uzasadnieniu decyzji nr [...] do przyczyn z powodu których organ w/w dowodom - dokumentom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej,

- art. 2, art. 7, art. 31 oraz art. 64 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej oraz Konwencji o ochronie praw i podstawowych wolności oraz art. 1 Protokołu nr 1 do w/w Konwencji, gdyż organ naruszył podstawowe zasady ustrojowe Rzeczpospolitej Polskiej, w szczególności zasadę państwa prawnego realizującego pryncypia sprawiedliwości społecznej, zasadę działania na podstawie i w granicach prawa, zapewnienia praw człowieka i obywatela, w tym ochronę dziedziczenia oraz zakaz ograniczania obywatelowi praw skutkującego na gruncie tej sprawy brakiem rekompensaty za część majątku (nieruchomości) postawionego na [...] przez spadkodawcę strony, co jest szczególnie rażące w świetle fundamentalnych dla kwestii rekompensat orzeczeń tj.: orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 8.11.1989 r., sygn. akt K 7/89, OTK 1989 Nr 1 poz. 8, orzeczenia SN z 10.10.2003 r., sygn. akt II CK 36/02 oraz treści wyroku Wielkiej Izby ETPC w Strasburgu z 22 czerwca 2004 r., w sprawie [...] przeciwko Polsce.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżące wniosły o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji i zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi.

Skarżący: B.M., J. L. i T. L. zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie:

A. przepisów prawa materialnego, tj.:

1. art. 2 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt. 1 w zw. z art. 6 ust. 4 w zw. z art. 7 ustawy z 8 lipca 2005 r. poprzez błędne i całkowicie bezpodstawne uznanie, że nie zostały spełnione ustawowe przesłanki nabycia prawa do rekompensaty z uwagi na nieudowodnienie przez skarżących okoliczności pozostawienia nieruchomości przez M.S. na skutek opuszczenia byłych terenów Rzeczypospolitej Polskiej w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., podczas gdy w toku sprawy przedstawiono szereg dowodów, w tym dokumentów urzędowych, potwierdzających wprost przysługiwanie poprzedniczce prawnej skarżących prawa własności do majątku w [...] zarówno w dniu wybuchu II wojny światowej jak i w dniu opuszczenia ówczesnego terytorium państwa, a nawet po opuszczeniu [...];

2. art. 6 ust. 1 pkt. 1 zw. z art. 6 ust. 4 w zw. z art. 7 ustawy poprzez błędne przyjęcie, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie pozwala na określenie jaka była powierzchnia nieruchomości pozostawionych przez M. S. podczas, gdy powierzchnia ta jest możliwa do ustalenia z wysoką dokładnością na podstawie licznych, wiarygodnych i spójnych ze sobą dokumentów przedstawionych w toku postępowania, w tym w szczególności na podstawie dokumentów urzędowych dotyczących regulacji stanu prawnego nieruchomości po dokonanej w latach 30-tych XX wieku parcelacji;

B. naruszenie przepisów postępowania, tj.

1. art. 80 kpa w zw. z art. 76 § 1 kpa poprzez dowolną, a nie swobodną i wszechstronną ocenę dowodów skutkującą uznaniem, że w toku postępowania nie została udowodniona przesłanka pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez poprzedniczkę prawną skarżących, choć z całokształtu materiału dowodowego, w tym z licznych dokumentów urzędowych, które nie zostały zakwestionowane przez organ poprzez przedłożenie jakiegokolwiek przeciwdowodu, wynika wprost, że zarówno w dniu wybuchu II wojny światowej jak i w dniu opuszczenia ówczesnego terytorium państwa, M. S. była właścicielką majątku w [...] i majątku tego nie wyzbyła się w żaden sposób;

2. art. 7 kpa w zw. z art. 75 § 1 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 80 kpa, poprzez nie wytrzymujące krytyki i całkowicie dowolne, a przez to sprzeczne z zasadą prawdy obiektywnej ustalenie, że dokumenty dotyczące regulacji stanu prawnego nieruchomości będących własnością M. S. po dokonanej w latach 30-tych XX w. parcelacji z uwagi na szereg nieścisłości nie mogą stanowić wyczerpującego i wiarygodnego dowodu, w oparciu o który można określić jej powierzchnię, podczas gdy wszystkie w/w dokumenty są wiarygodne, spójne ze sobą oraz z pozostałym materiałem dowodowym oraz stanowią w pełni odzwierciedlenie procedury określonej i wprowadzonej ustawą z 23 marca 1929 r. o uregulowaniu stanu hipotecznego nieruchomości, oddanych w toku parcelacji w posiadanie nabywców, na obszarze województw: krakowskiego, lwowskiego, stanisławowskiego i tarnopolskiego (Dz. U. z 1929 r. nr 27, poz. 276), a na ich podstawie z wysoką dokładnością możliwe jest określenie powierzchni nieruchomości w [...] pozostawionych poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez poprzedniczkę prawną skarżących;

3. art. 6 kpa w zw. z art. 8 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa poprzez rażące podważenie zaufania skarżących i innych stron postępowania do organów administracji publicznej wskutek oparcia uzasadnienia decyzji jedynie na bezzasadnych przypuszczeniach i hipotezach jakoby M. S. wyzbyła się majątku ziemskiego położonego w [...], podczas gdy domniemania te nie znajdują jakiegokolwiek oparcia w materiale dowodowym zgromadzonym w toku postępowania, co więcej są z nim rażąco sprzeczne, a nadto są formułowane nieracjonalnie, wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji, o zobowiązanie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji do wydania decyzji, w której zostanie uwzględniony wniosek skarżących w terminie 1 miesiąca od dnia uprawomocnienia się wyroku oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi.

Skarżący wnieśli, na podstawie art. 106 § 6 ppsa, o przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z załączonych do niniejszej skargi dokumentów w postaci:

a) transkrypcji nagrań cyklu audycji z udziałem J. M., wyprodukowanych przez [...] S.A. w 1995 r., w których prawnuk M. S. opisuje majątek rodzinny położony w [...] oraz okoliczności jego pozostawienia z uwagi na prowadzone działania wojenne. Dla potwierdzenia autentyczności transkrypcji załączono zaświadczenie z [...] grudnia 2020 r. wydane przez firmę [...] sp. z o.o. sporządzającą transkrypcję o jej zgodności z nagraniami, płytę CD z plikami audio oraz dokument z [...] grudnia 2020 r. sporządzony przez [...] S.A.

b) artykułu poświęconego J. M. w "[...]", opublikowanego [...] czerwca 2000 r. pod tytułem "[...]".

Skarżący podali, że przeprowadzenie tych dowodów jest niezbędne w związku z bezpodstawnymi twierdzeniami organu II instancji opartymi na insynuacjach, wedle których poprzedniczka prawna skarżących z dużym prawdopodobieństwem mogła wyzbyć się majątku ziemskiego, którego była właścicielką.

W odpowiedziach na skargi organ wniósł o ich oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z [...] maja 2021 r. skarżące A. P. i M. M. przyłączyły się do skargi wniesionej przez B. M., J. L. i T. L. i wniosły o jej uwzględnienie.

Sąd, na podstawie art. 111 § 1 ppsa, zarządził połączenie spraw o sygn. akt I SA/Wa 191/21 i sygn. akt I SA/Wa 192/21 w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz dalszego prowadzenia pod sygn. akt I SA/Wa 191/21.

Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału z 29 września 2021 r. wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U z 2020 r., poz. 347 ze zm.) sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, o czym pełnomocnicy skarżących, organ oraz uczestnicy postępowania zostali powiadomieni.

Sąd nie uwzględnił wniosku skarżących B. M., J. L. i T. L. o przeprowadzenia dowodów zawartych w skardze. Zgodnie z art. 106 § 3 ppsa sąd może na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne dla wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Zawnioskowane dowody nie stanowią dokumentów w rozumieniu powyższego przepisu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skargi są zasadne. Zaskarżona decyzja oraz decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania i prawa materialnego wskazanych w skargach. Organy nie dokonały wnikliwej oceny dowodów, poprzestając głównie na ich wymienieniu, a dokonane ustalenia w znacznej części nie mają oparcia w znajdujących się w aktach sprawy dokumentach. Organ wskazał na systematyczne wyzbywanie się przez byłą właścicielkę majątku, pomimo że w aktach sprawy nie ma dowodów, aby po 1938 r. M. S. dokonywała czynności skutkujących pomniejszeniem lub wyzbyciem się majątku. Z akt sprawy wynika, że część majątku została rozparcelowana w związku z ustawą z 28 grudnia 1925 r. o wykonaniu reformy rolnej (Dz. U. Z 1926 r. Nr 1 poz. 1) i następnie jego stan prawny regulowany był w trybie ustawy z 23 marca 1929 r. o uregulowaniu stanu hipotecznego nieruchomości, oddanych w toku parcelacji w posiadanie nabywców, na obszarze województw: krakowskiego, lwowskiego, stanisławowskiego i tarnopolskiego (Dz. U. Nr 27 poz. 279). Świadczy o tym postanowienie Sądu Okręgowego Wydziału [...] we [...] z [...] września 1938 r. Podnieść należy, że dokumenty dotyczące regulacji stanu prawnego nieruchomości będących własnością M. S. po dokonanej w latach 30-tych XX wieku parcelacji (a powołane przez organy) odzwierciedlają procedurę określoną ustawą z 23 marca 1929 r. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy postępowanie wszczyna okręgowy urząd ziemski. Stosownie do art. 7 ust. 1 ustawy sędzia hipoteczny bada wniosek pod względem formalnym i zarządza wpis adnotacji do księgi gruntowej. Jak wynika z treści postanowienia z [...] maja 1938 r. na wniosek Urzędu Wojewódzkiego [...] z [...] maja 1938 r. sędzia hipoteczny zarządził wpis adnotacji na karcie A majętności w [...] objętej [...]. Następnie po przeprowadzeniu rozprawy Sąd wydał postanowienie z [...] września 1938 r. ze stwierdzeniem prawomocności. Z pkt. B. postanowienia z [...] września 1938 r. wynika, że postanowienie to jest prawomocne. W obu postanowieniach jak i we wniosku są wymienione parcele. Wobec tego stanowisko organu o braku wskazania parcel i nieprawomocnym postanowieniu Sądu jest chybione. Z wyżej powołanych dokumentów wynika, że są one częścią jednego postępowania.

M. S. dokonała [...] marca 1936 r. darowizny na rzecz Parafii w [...], co wynika z uchwały Sądu Okręgowego Wydz. [...] we [...] z [...] października 1936 r. Zarówno darowizna ([...] ha [...] m2) jak i parcelacja ([...] ha [...] m2) nie dotyczyły całego majątku.

Jak wynika z niekwestionowanych przez organy opinii geodety uprawnionego J.B. z [...] grudnia 2017 r. i z [...] maja 2018 r. całkowita powierzchnia majątku stanowiącego własność M.S., objętego [...], w dacie [...] wrzenia 1938 r. wynosiła [...] ha [...] m2. Wynika to także z uzasadnienia decyzji organu I instancji. Jak wyżej zaznaczono brak jest dowodów, aby po tej dacie właścicielka dokonywała rozporządzeń dotyczących przedmiotowej nieruchomości. Wobec tego nieuprawnione są twierdzenia organów, że na datę opuszczenia nieruchomości w związku z wojną nie sposób uznać, czy M. S. nadal była właścicielką nieruchomości i o jakiej powierzchni. Należy zauważyć, że przepisy ustawy z 8 lipca 2005 r. nie nakładają na stronę obowiązku przedłożenia, jako dowodów własności, dokumentów datowanych na [...] września 1939 r. Data powyższa odnosi się do legitymowania się przez właściciela mienia obywatelstwem polskim i miejscem zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wykazanie więc tytułu własności do nieruchomości na datę wcześniejszą niż [...] wrzenia 1938 r. w sytuacji, gdy brak jest dowodów, że w okresie późniejszym, tj. poprzedzającym wybuch wojny właściciel utracił własność, jest wystarczającym dowodem spełnienia przesłanki z art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r.

Organ odwoławczy wskazał, że M. S. "była wdową, która nie była ziemianką przywiązaną do każdego hektara własnej ziemi - nie miała oporów przed przekazywaniem ziemi na rzecz innych osób". Jednakże stanowisko to jest dowolne i nie ma odzwierciedlenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Jak wyżej wskazano parcelacja objęła [...] ha [...] m2, a darowizna dotyczyła [...] ha [...] m2. Wynika to także z wyżej powołanych opinii biegłego geodety, których to dowodów organy nie oceniły.

Organ dowolnie wywodzi, że nie można wykluczyć, iż właścicielka czyniła inne darowizny, chociaż jednocześnie wskazuje, że dowodów na te darowizny w aktach sprawy nie ma. Brak jest także dowodów, aby jak stwierdza organ II instancji, po opuszczeniu [...] jej majątek mógł zostać sprzedany bądź darowany osobom trzecim, co organ wiązał z udzieleniem [...] czerwca 1941 r. pełnomocnictwa przez M.S. K. P., podtrzymanego oświadczeniem z [...] maja 1943 r. Jak wynika z pełnomocnictwa [...] czerwca 1941 r. była właścicielka udzieliła umocowania do zarządu wymienionymi w pełnomocnictwie posiadłościami (w tym majątku [...]), jednakże umocowanie nie dotyczyło przeniesienia własności nieruchomości. Zgodnie z art. 95 § 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 27 października 1933 r. Kodeks Zobowiązań (Dz. U z 1933 r. Nr 82, poz. 598), obowiązującego w datach dotyczących powyższych pełnomocnictw, udzielenie pełnomocnictwa ogólnego nie obejmuje umocowania do zbywania i obciążania nieruchomości, a także czynienia darowizn. Stosownie do art. 95 § 2 tego kodeksu czynności powyższe wymagają pełnomocnictwa obejmującego dany ich rodzaj, chyba że ustawa wymaga pełnomocnictwa do konkretnej czynności. Wobec tego pełnomocnictwo udzielone K. P. nie było wystarczające do zbycia nieruchomości. Udzielenie pełnomocnictwa w 1941 r., a następnie przedłużenie go w 1943 r. na czas nieograniczony wskazuje, że w tych latach M. S. była właścicielką majątku w [...].

Wbrew stanowisku organu odwoławczego o sukcesywnym wyzbywaniu się majątku położonym w [...] nie świadczą akta Towarzystwa [...] we [...]. W dokumentach tych znajdują się zgody pożyczkodawcy na zwolnienie spod obciążenia poszczególnych parcel, gdyż w związku zaciągniętą w 1931 r. pożyczką M. S. na każdą czynność prawną musiała uzyskiwać zgodę pożyczkodawcy. Jak wynika z dokumentów powołanych przez organ zgoda ta dotyczyła zwolnienia z obciążenia parcel o pow. [...] ha [...] m kw. w związku z darowizną na rzecz Parafii w [...], uzupełniona następnie o pow. [...] arów [...] m2 przeznaczony na drogę, także dla tej Parafii. Kolejna zgoda dotyczyła parcel przekazywanych w wyniku dokonanej parcelacji majątku w wykonaniu ustawy o reformie rolnej.

Zważyć należy, że o ewentualnym wyzbyciu się majątku w [...] nie świadczy także orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z [...] lipca 1945 r. Jak bowiem wynika z jego treści dotyczyło ono majątku będącego współwłasnością po 1/3 sióstr: G. B. z K., M. S. z K. i K. D. z K.. Nie obejmowało ono majątku będącego wyłączną własnością M. S.. Nie oznacza to jednakże, z przyczyn wyżej omówionych, że innego majątku M. S. nie pozostawiła.

Podkreślić trzeba, że zebrane w sprawie dokumenty urzędowe, zgodnie z art. 76 kpa, stanowią dowód tego, co zostało w nich stwierdzone. Jeżeli nie przeprowadzono dowodu przeciwko treści dokumentu, to brak jest podstaw, aby odmówić im mocy dowodowej.

Ze wszystkich wyżej omówionych przyczyn Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz decyzja organu pierwszej instancji naruszają przepisy prawa materialnego, tj. art. 2 ustawy w zw. z art. 6 ust. 1 pkt. 1 i ust. 4 pkt. 1 i pkt. 3 ustawy oraz przepisy prawa procesowego - art. 6, art. 7, art. 77 § 1, art. 80 kpa i art. 107 § 3 kpa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) ppsa w zw. z art. 135 ppsa Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 ppsa.

Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu.