Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2099/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-05-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 12 ust. 4 pkt 1, ust. 4a i 4b, art. 18 ust. 1
journal: Dz.U. 2008 nr 193 poz 1194
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych - tekst jednolity.
article: art. 134 ust. 1, art. 151, art. 153 ust. 1
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie: WSA Emilia Lewandowska WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2013 r. sprawy ze skargi W. K. i J. K. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z [...] września 2012 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania W. K. i J. K., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] maja 2012 r. nr [...], orzekającą o ustaleniu odszkodowania w łącznej kwocie [...] zł na rzecz W. K. i J. K. z tytułu przejęcia na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...], położonej w obrębie [...], gmina P., powiat [...], województwo [...], przeznaczonej pod inwestycję drogową, a także o podwyższeniu odszkodowania o kwotę równą 5% wartości nieruchomości, tj. o kwotę [...] zł oraz o zobowiązaniu do wypłaty tak ustalonego odszkodowania Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna.

Powyższa decyzja Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Opisana na wstępie nieruchomość, stanowiąca własność W. i J. małż. K., została objęta decyzją Wojewody [...] z [...] maja 2011 r. nr [...] o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej (dalej: "z.r.i.d."), polegającej na budowie drogi ekspresowej [...] wraz z infrastrukturą. Na mocy art. 12 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. – o szczególnych zasadach i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz.U. z 2008 r., Nr 193, poz. 1194 ze zm.; powoływanej dalej jako: "specustawa") z dniem [...] września 2011 r., tj. z dniem, w którym decyzja z.r.i.d. stała się ostateczna, przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa. To zaś obligowało organ, który wydał decyzję z.r.i.d. do ustalenia, w drodze odrębnej decyzji, należnego odszkodowania (art. 12 ust. 4a i 4b specustawy).

Pismem z [...] września 2011 r. Wojewoda [...] zawiadomił strony o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za przejęcie z mocy prawa przez Skarb Państwa przedmiotowej nieruchomości, a następnie decyzją z [...] maja 2012 r. nr [...] orzekł o ustaleniu na rzecz W. i J. małż. K. odszkodowania w kwocie [...] zł, o powiększeniu odszkodowania o kwotę równą 5% wartości nieruchomości, tj. o kwotę [...] zł, z tytułu jej wcześniejszego wydania oraz o zobowiązaniu do jego wypłaty Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja ta stanie się ostateczna.

Ustalając wysokość odszkodowania organ oparł się na wycenie nieruchomości dokonanej przez rzeczoznawcę majątkowego – E. W., zawartej w sporządzonym przez nią operacie szacunkowym z [...] marca 2012 r. Rzeczoznawca, z uwagi na ustalenie, że w obrocie wolnorynkowym nie występują transakcje nieruchomościami podobnymi do wycenianej pozwalającymi na określenie jej wartości rynkowej, zgodnie z art. 135 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2010 r., Nr 102, poz. 651 ze zm.; powoływana dalej jako: "u.g.n."), dokonała określenia jej wartości odtworzeniowej, oddzielnie szacując wartość gruntu i wartość jego części składowych. Przy szacowaniu wartości gruntu, biegła ustaliła ich wartość rynkową w podejściu porównawczym, metodą korygowania ceny średniej, przyjmując zgodnie z wytycznymi w art. 134 ust. 2 u.g.n. i § 36 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz.U. Nr 207, poz. 2109 ze zm.), ceny transakcyjne wolnorynkowe dla nieruchomości niezabudowanych przeznaczonych pod zabudowę. Wyceny naniesień budowlanych biegła dokonała natomiast w podejściu kosztowym, metodą kosztów odtworzenia, techniką wskaźnikową, przy wykorzystaniu wydawnictwa "[...]" Biuletyn cen obiektów budowlanych BCO, zeszyt [...]cz. I - obiekty kubaturowe, IV kwartał 2011 r. oraz zeszyt [...]cz. II - obiekty inżynieryjne. Szacowania zaś wartości nasadzeń roślinnych dokonała na podstawie danych uzyskanych ze Szkółki Roślin Ozdobnych K. w S. oraz Zakładu Hodowlano-Nasiennego w B. Centrum Ogrodnicze B..

W ocenie Wojewody [...] operat szacunkowy odpowiadał wymogom wynikającym z obowiązujących przepisów prawa, w szczególności z art. 18 ust. 1 specustawy, stosowanych odpowiednio przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz wydanego na jej podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r., zatem mógł stanowić podstawę ustalenia odszkodowania. W odniesieniu do zasadności podwyższania tego odszkodowania o przewidziany w art. 18 ust. 1e pkt 1 specustawy 5% bonus z tytułu wcześniejszego wydania nieruchomości, Wojewoda wskazał, iż w aktach znajduje się pismo W. i J. małż. K. z [...] czerwca 2011 r., zawierające ich oświadczenie, w którym wyrazili zgodę na niezwłoczne, nie później niż w terminie 30 dni od dnia otrzymania zawiadomienia o wydaniu decyzji z.r.i.d. wydanie przedmiotowej nieruchomości, co jednoznacznie potwierdza fakt, iż właściciele przedmiotowej nieruchomości wydali ją w terminie przewidzianym specustawą.

Od powyższej decyzji odwołanie do Ministra Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej wnieśli W. K. i J. K., reprezentowani przez adw. A. N., kwestionując ją w zakresie w jakim niepowiększono wartości nieruchomości przyjętej w wycenie rzeczoznawcy majątkowego o podatek VAT w wysokości [...] zł, w sytuacji, gdy wycena ta została dokonana według ceny netto, pomimo że nieruchomość przejęta na rzecz Skarbu Państwa wchodziła w skład majątku prowadzonej działalności gospodarczej przez W. K. - zarejestrowanego podatnika VAT czynnego od dnia [...] lutego 1995 r. Wskazano ponadto, że jego integralną częścią odwołania jest opinia prawna sporządzona na zlecenie Kancelarii pełnomocnika skarżących przez prof. dr hab. H. D., w której to opinii wywodzono zasadność podwyższenia należnego odszkodowania o ww. podatek.

W następstwie rozpoznania odwołania Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z [...] września 2012 r. nr [...], utrzymał zakwestionowaną decyzję Wojewody [...] w mocy.

W uzasadnieniu decyzji Minister przedstawił szczegółową analizę znajdujących zastosowanie w sprawach o odszkodowanie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, jak też przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego. Stwierdził, że podstawę dla ustalenia wysokości odszkodowania w niniejszej sprawie stanowił operat szacunkowy z [...] marca 2012 r. Zawarł opis wycenianej nieruchomości wskazując, że działki nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha, położone są na wschodnim krańcu wsi P., w bezpośredniej bliskości skrzyżowania drogi lokalnej z drogą wojewódzką, na terenie osiedla mieszkaniowego z usługami, naprzeciwko znajduje się ośrodek zdrowia. Nieruchomość znajduje się w pobliżu szkoły, po zachodniej stronie ulicy drogi publicznej asfaltowej. Stanowią one zabudowaną posesję (na nieruchomości posadowiony jest budynek produkcyjno-usługowym wolnostojący o powierzchni użytkowej równej [...]m2) o kształcie prostokątnym i usytuowane są bezpośrednio przy drodze publicznej. Uzbrojenie działek stanowi: wodociąg w oparciu o sieć gminną, kanalizacja w oparciu o zbiornik na ścieki dwukomorowy, szczelny, zlokalizowany na terenie, energia elektryczna (przyłącze napowietrzne), sieć teleinformatyczna. Wyceniane działki są ogrodzone i całkowicie zagospodarowane. Organ wskazał ponadto, że zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego Gminy P., zatwierdzonym uchwałą Rady Gminy P. nr [...] z [...] kwietnia 2004 r., na dzień wydania decyzji z.r.i.d. wyceniane działki znajdowały się na terenach zabudowy zagrodowej, jednorodzinnej i usług, oznaczonej symbolem [...],[...],[...].

Analizując treść operatu Minister wskazał, że biegła na potrzeby opracowania przeprowadziła analizę rynku nieruchomości przeznaczonych pod zabudowę mieszkaniową zagrodową, jednorodzinną, usługową. Badaniem objęto teren gmin P. i D. Ceny nieruchomości, które były przedmiotem transakcji na badanym rynku, wahały się od [...] zł/m2 do [...] zł/m2. W wyniku przeprowadzonej analizy ustalił, że na wartość rynkową nieruchomości gruntowych (wycenianych odrębnie) mają wpływ następujące cechy: lokalizacja (waga 30%), wielkość (waga 25%), kształt działki (waga 30%) oraz dostęp do mediów (waga 15%). W oparciu o cenę maksymalną i minimalną określił średnią cenę 1 m2 gruntu na kwotę [...] zł, którą następnie skorygowała współczynnikiem w wysokości [...] dla działki nr [...], a dla działki nr [...] w wysokości [...], odzwierciedlającymi wpływ cech rynkowych. Wartość działki 1 m2 działki nr [...] została oszacowana na kwotę [...] zł, a działki nr [...] na kwotę [...] zł. Wartość odtworzeniowa naniesień została natomiast oszacowana w podejściu kosztowym na kwotę [...] zł, a wartość nasadzeń na kwotę [...] zł.

W ocenie organu odwoławczego powyższy operat w konfrontacji z brzmieniem przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. nie zawiera nieprawidłowości, które uniemożliwiałyby dalsze jego wykorzystywanie dla celu ustalenia odszkodowania. Jego zdaniem biegła prawidłowo wobec niepodwyższenia wartości nieruchomości z tytułu przejęcia na cel publiczny, oszacowała wartość nieruchomości zgodnie z jej dotychczasowym sposobem użytkowania, w oparciu o ceny nieruchomości przeznaczonych pod zabudowę.

Odnosząc się natomiast do zarzutu dot. niepowiększenia kwoty odszkodowania o wartość podatku od towarów i usług, Minister wyjaśnił, iż podatek ten, związany m.in. z transakcją kupna - sprzedaży nieruchomości, oraz inne podatki i opłaty nakładane przez państwo, stanowią jedno z narzędzi polityki fiskalnej państwa i powinny być traktowane wyłącznie jako element wpływu państwa na wolny rynek. Podatki, jak również inne opłaty nie są efektem gry rynkowej między nabywcą, a zbywcą, nie stanowią także efektu wzajemnego oddziaływania na siebie popytu i podaży, a tym samym nie mogą być traktowane jako element wykreowany przez wolny rynek, lecz, jak to określa sama teoria wyceny, jako element warunków sprzedaży. Zatem podatek VAT, jak również i inne podatki czy opłaty powinny być traktowane jako jeden z kosztów zawarcia transakcji (np. tak samo jak prowizja dla pośrednika, której ciężar, podobnie jak podatek VAT, jest z reguły przenoszony na kupującego), który odliczany jest od ceny transakcyjnej, a nie jako integralny element tej ceny. Tym samym Minister podniósł, że określana przez rzeczoznawcę majątkowego w operacie szacunkowym wartość rynkowa przedmiotu wyceny może być traktowana tylko i wyłącznie jako wartość nie obejmująca podatków i opłat lokalnych oraz innych obciążeń związanych z realizacją umowy. Tylko taka bowiem sytuacja gwarantuje, że tak określona wartość będzie najlepszym odzwierciedleniem sytuacji panującej na wolnym rynku i nie będzie zawierała w sobie czynników nie będących de facto czynnikami rynkowymi.

Na powyższą decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej W. K. i J. K.wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zaskarżając ją w części odmawiającej powiększenia kwoty odszkodowania przyjętej w wycenie rzeczoznawcy majątkowego E. W. o podatek VAT w wysokości [...] zł, której zarzucili:

1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy w postaci:

art. 5 ust. 1 pkt 1 oraz art. 2 pkt. 6 i art. 7 ust 1 pkt. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług poprzez nieuwzględnienie okoliczności, że czynność prawna polegająca na przeniesieniu z mocy prawa własności nieruchomości zabudowanej na rzecz Skarbu Państwa w zamian za odszkodowanie, jest czynnością podlegającą w stanie faktycznym niniejszej sprawy opodatkowaniu podatkiem VAT, a w konsekwencji nie podwyższeniu ustalonej według ceny netto kwoty odszkodowania o wartość 23 % podatku VAT;

art. 1 ust. 2 dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej poprzez naruszenie charakteru prawnego i specyfiki podatku VAT jako powszechnej daniny publicznej, obejmującej obrót gospodarczy, której wartość - daniny publicznej - winna być doliczona do ceny netto odszkodowania, w przypadku, gdy odszkodowanie zostało ustalone na rzecz osoby będącej czynnym płatnikiem VAT oraz zobowiązanej do zapłaty podatku VAT od wysokości ustalonego odszkodowania;

art. 2 Konstytucji RP - statuującego zasadę demokratycznego państwa prawa, urzeczywistniającego zasadę sprawiedliwości społecznej poprzez niezastosowanie zasady tożsamej wysokości odszkodowania w zależności od podmiotu, na rzecz którego zostało ustalone odszkodowanie z tytułu przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa determinując treść rozstrzygnięcia tym czy podmiot jest płatnikiem podatku VAT zobowiązanym do zapłaty tegoż podatku od kwoty uzyskanego odszkodowania czy też nie jest płatnikiem podatku, o którym mowa wyżej;

art. 21 ust. 2 Konstytucji RP - zasady słusznego odszkodowania w zw. z art. 1 Protokołu nr 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonego w Paryżu dnia 20 marca 1952 r. oraz 32 ust. 1 Konstytucji RP - zasady równości wobec prawa w zw. z art. 64 ust. 3 Konstytucji RP - zasady możliwości ograniczenia prawa własności jedynie w drodze ustawy i w zakresie w jakim nie narusza ona istoty prawa własności - poprzez dokonanie błędnej wykładni powyższych przepisów przejawiające się w pomniejszeniu przez Wojewodę [...] ustalonego w opinii rzeczoznawcy majątkowego słusznego odszkodowania według cen netto o należny podatek VAT zamiast doliczenia do kwoty odszkodowania, o którym mowa, kwoty odpowiadającej 23 % wartości podatku VAT - co wynika z wykładni systemowej powyżej wskazanych przepisów, w następstwie czego doszło do zróżnicowania statusu prawnego uprawnionych do odszkodowania w zależności od istnienia obowiązku zapłaty podatku VAT podczas, gdy żaden z przepisów ustawy nie ogranicza prawa własności w wyżej wskazany sposób;

§ 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzenia operatu szacunkowego poprzez zastosowanie ww. przepisu przy dokonaniu wyceny nieruchomości metodą odtworzeniową pomimo, iż ww. przepis odnosi się jedynie do oszacowania wartości rynkowej nieruchomości przy podejściu dochodowym;

2. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ

na wynik sprawy w postaci:

art. 7 k.p.a. w zw. z art. 11 c specustawy poprzez rozstrzygnięcie niniejszej sprawy z pominięciem słusznego interesu skarżących na skutek pomniejszenia należnego skarżącym słusznego odszkodowania wskazanego w w/w operacie szacunkowym o wartość podatku VAT z uwzględnieniem stawki 23 % w sytuacji, gdy organ I instancji nie powołał podstawy prawnej, co do przepisu w oparciu, o który obniżył de facto słuszne odszkodowanie określone w operacie rzeczoznawcy o wartość podatku VAT przy stawce 23 %;

art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 11 c specustawy poprzez pominięcie przez organ okoliczności, iż wycena przedmiotowej nieruchomości została dokonana według ceny netto, a zatem ustalone odszkodowanie powinno stanowić sumę kwoty wskazanej w treści operatu oraz kwotę odpowiadającą 23 % stawce podatku VAT należnego oraz dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny materiału dowodowego przejawiającej się w braku przydania waloru prawnego okoliczności, iż nieruchomość przejęta na rzecz Skarbu Państwa ujawniona została w wykazie środków trwałych związanych z działalnością gospodarczą prowadzoną przez W. K. - zarejestrowanego podatnika VAT czynnego od dnia [...] lutego 1995 r.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty, rozwinięte w obszernym uzasadnieniu skargi, wniosły one (precyzując w tym względzie na rozprawie pierwotne zawarte w skardze żądanie) o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji jak też poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...].

W odpowiedzi na skargę Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Stan faktyczny w sprawie jest bezsporny, dlatego Sąd akceptując ustalenia faktyczne dokonane przez organ dokonał kontroli zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zbadał, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mającym lub mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Dokonując w tym aspekcie oceny legalności zaskarżonej decyzji Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej i poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z [...] maja 2012 r. nr [...] stwierdzić należy, że w zakresie ustalenia wartości nieruchomości w oparciu o wycenę z [...] marca 2012 r. sporządzoną przez rzeczoznawcę majątkowego – E. W., a w konsekwencji także ustalenia należnego odszkodowania, nie ma podstaw do kwestionowania zgodności z prawem ww. rozstrzygnięć. Aczkolwiek nie sposób nie dostrzec lakoniczności uzasadnienia przez rzeczoznawcę (zawartego w części wstępnej operatu szacunkowego) powodów odstąpienia od ustalania wartości rynkowej nieruchomości zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. - o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2010 r., Nr 102 poz. 651 ze zm.; dalej: "u.g.n."), na rzecz ustalenia jej wartości odtworzeniowej, stosownie do art. 135 tej ustawy. Choć ta ostatnia wartość stanowi podstawę do ustalenia odszkodowania, jedynie wyjątkowo i ma miejsce wówczas, gdy nie można ustalić wartości rynkowej przejętej nieruchomości z tego względu, że tego typu nieruchomości z uwagi na ich rodzaj, obecne użytkowanie lub przeznaczenie nie są lub nie mogą być przedmiotem obrotu rynkowego (por. art. 135 ust. 1 i art. 150 ust. 3 u.g.n.). Mając jednak na względzie to, że wyodrębnienie rynku transakcji określonymi rodzajami nieruchomościami należy do domeny wiadomości specjalnych, którymi nie dysponuje organ, ani kontrolujący jego działanie Sąd, sama lakoniczność motywów wyceny nieruchomości według jej wartości odtworzeniowej (ograniczająca się do konstatacji, że w obrocie wolnorynkowym wystąpiły transakcje zabudowanymi nieruchomościami różniącymi się istotnie od wycenianej) nie może prowadzić do jej dyskwalifikacji. Tym bardziej w sytuacji, gdy wszystkie strony postępowania – a więc zarówno podmiot zobowiązany do wypłaty odszkodowania, jak i osoby na rzecz których jest ono ustalane – jak miało to miejsce w niniejszej sprawie - akceptują ten sposób wyceny i nie wykazują by przyjęte przez rzeczoznawcę do jej przeprowadzenia założenia były błędne.

Brak jest również podstaw do podważania wiarygodności tej wyceny z punktu widzenia zastosowanego w niej podejścia, metody szacowania, czy zastosowanych technik. Rzeczoznawca bowiem stosownie do obowiązujących w tym względzie przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz.U. z 2008 r., Nr 193, poz. 1194 ze zm.; dalej: "specustawa drogowa"), ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz.U. Nr 207, poz. 2109 ze zm.), wartość nieruchomości ustalił jako sumę wartości rynkowej gruntu (ustaloną w podejściu porównawczym, metodą korygowania ceny średniej) oraz wartości odtworzeniowej poszczególnych jego części składowych (ustalonej w odniesieniu do budynków i infrastruktury technicznej w podejściu kosztowym, metodą kosztów odtworzenia, techniką wskaźnikową, a w odniesieniu do nasadzeń wg danych rynkowych z uwzględnieniem transportu i posadzenia). W tym kontekście sporządzona wycena nieruchomości nie jest kwestionowana także przez skarżących.

Istotą sporu w niniejszej sprawie jest natomiast to czy wysokość ustalonego w oparciu o ww. operat odszkodowania, winna być podwyższona o 23% stawkę należnego podatku od towarów i usług (VAT) – jak domagają się skarżący - z tego względu, że budynki posadowione na gruncie nieruchomości przejętej na rzecz Skarbu Państwa ujawnione zostały w wykazie środków trwałych związanych z działalnością gospodarczą prowadzoną przez jednego z pozostających we wspólności ustawowej małżeńskiej współmałżonków (W. K.). W konsekwencji czego powstanie po jej stronie, zgodnie z obowiązującymi w tym względzie przepisami ustawy z dnia 11 marca 2004 r. - o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054 ze zm.) obowiązek odprowadzenia od otrzymanego odszkodowania powyższego podatku, a to spowoduje faktyczne pomniejszenie uzyskanej za odjęcie własności kwoty odszkodowania.

Zdaniem Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej (jak też Wojewody [...]), żądanie to pozbawione jest uzasadnionych podstaw.

Stanowisko organów skład orzekający w niniejszej sprawie podziela. Wbrew bowiem obszernej argumentacji zawartej w skardze, jak także znajdującej się w aktach opinii prawnej z [...] czerwca 2012 r., ustalenia i ocena organów dotyczące braku podstaw prawnych do powiększenia odszkodowania o kwotę należnego podatku od towarów i usług są prawidłowe. Zważyć należy, że odszkodowanie za utraconą własność nieruchomości, które jest regulowane przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami - mającymi w analizowanej sprawie odpowiednie zastosowanie, z zastrzeżeniem art. 18 ust. 1 specustawy drogowej, na mocy odesłania zawartego w art. 12 ust. 5 specustawy - ma za zadanie zrekompensowanie wartości utraconego prawa, a nie szkody powstałej wskutek wywłaszczenia nieruchomości czy wartości danin publicznoprawnych, które były właściciel w związku z otrzymanym odszkodowaniem musi ewentualnie odprowadzić w przyszłości.

Wskazany wyżej art. 18 ust. 1 specustawy drogowej, będący w sprawie materialnoprawną podstawą kwestionowanego rozstrzygnięcia, stanowi bowiem, że wysokość odszkodowania, o którym mowa w art. 12 ust. 4a, ustala się według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej przez organ I instancji oraz według jej wartości z dnia, w którym następuje ustalenie wysokości odszkodowania. Z kolei ust. 1b tego artykułu expressis verbis wskazuje, że suma wysokości odszkodowania przysługującego dotychczasowemu właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu, z wyłączeniem kwot, o których mowa w ust. 1e i 1f, i wysokości odszkodowania z tytułu wygaśnięcia ograniczonych praw rzeczowych ustanowionych na tej nieruchomości lub na prawie użytkowania wieczystego nie może przekroczyć wartości nieruchomości lub wartości prawa użytkowania wieczystego. Ustępy 1e i 1f przewidują natomiast podwyższanie odszkodowania jedynie o dodatki z tytułu niezwłocznego wydania nieruchomości oraz za wywłaszczenie nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym albo budynkiem, w którym wydzielony został lokal mieszkalny. Wartością zaś, o której mowa w tych przepisach jest co do zasady wartość rynkowa, a więc najbardziej prawdopodobna cena nieruchomości, możliwa do uzyskania na rynku (art. 134 ust.1 i art. 151 ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 12 ust. 5 specustawy drogowej). W drodze wyjątku może nią być także – jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie - wartość odtworzeniowa. Ta zaś z mocy art. 135 ust. 2 i 3 u.g.n. stanowi sumę wartości rynkowej gruntu (a więc ceny gruntu możliwej do uzyskania w obrocie wolnorynkowym) oraz wartości jego części składowych, które z kolei, są pochodną kosztów ich odtworzenia lub zastąpienia, pomniejszoną o wartość zużycia tych części (art. 151 ust. 2 u.g.n. i § 21 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r.), a więc kosztów wytworzenia "repliki" znajdujących się na gruncie obiektów budowlanych i infrastruktury technicznej, z uwzględnieniem rodzaju zastosowanych materiałów, rozwiązań konstrukcyjnych i funkcjonalnych, przy jednoczesnym uwzględnieniu aktualnego ich stanu.

Powyższe prowadzić musi do wniosku, że niezależnie od tego, czy podstawą ustalenia odszkodowania jest wartość rynkowa, czy wartość odtworzeniowa nieruchomości, jest ono zawsze pochodną realnej wartości jaką przedstawia w określonym momencie czasowym odjęte prawo. Powoływany zaś przez skarżących argument, że w sytuacji sprzedaży przedmiotowej nieruchomości, należny podatek VAT byłby uwzględniony w cenie, a tym samym obciążał nabywcę, aczkolwiek zgodny z prawdą, nie uprawnia, zdaniem Sądu, do wnioskowania, że z tego tylko względu obiektywna wartość nieruchomości byłaby wyższa. O tym wszak jaką wartość materialną przedstawia dana rzecz decydują w warunkach gospodarki wolnorynkowej efekty gry rynkowej, kształtowane popytem i podażą, w której uczestniczą zarówno osoby będące jaki i niebędące podatnikami VAT. Ukształtowane zatem na rynku nieruchomości ceny, będące wyznacznikiem obiektywnej ich wartości, jak trafnie zauważył Minister, stanowią wypadkową transakcji dokonywanych przez podmioty należące do obydwu tych grup. Wartość ta nie zwiększa się więc tylko z tego powodu, że konkretny zbywca nieruchomości jest podatnikiem VAT, ale zależy od tego jaką kwotę może on za daną nieruchomość uzyskać na wolnym rynku. To zaś oznacza, że gdyby przejęte obecnie przez Skarb Państwa prawo własności nieruchomości miało być przedmiotem czynność prawnej (np. sprzedaży), racjonalny nabywca nie zapłaciłby za nie więcej niż jego wartość rynkowa. Tym samym ewentualne podwyższenie wysokości odszkodowania o kwotę odpowiadającą aktualnej stawce wspomnianego podatku, prowadziłoby do sytuacji, w której odszkodowanie nie odpowiadałoby obiektywnej wartości nieruchomości, co sprzeczne byłoby z ustanowioną w art. 18 ust. 1 specustawy drogowej zasadą jego ustalania.

Także wskazane wyżej przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami, ani inne akty normatywne nie przewidują by orzekające w przedmiocie odszkodowania organy, mogły je powiększać o należne podatki czy inne daniny. Skoro zatem przepisy ustaw ograniczają wysokość odszkodowania do wartości nieruchomości (rynkowej bądź odtworzeniowej) - za wyjątkiem przewidzianych ustawowo dodatków takich jak np dodatek z tytułu niezwłocznego wydania nieruchomości w wysokości 5 % jej wartości, co miało miejsce w rozpoznawanej sprawie - to tym samym postulat zwiększenia tego odszkodowania o należne daniny publicznoprawne może być kierowany jedynie do ustawodawcy, a nie organów stosujących prawo. Organy administracji publicznej w demokratycznym państwie prawnym, zgodnie z zasadą praworządności, działają bowiem wyłącznie na podstawie i w granicach prawa. Zasada ta jest przy tym nie tylko ogólną zasadą postępowania administracyjnego (art. 6 k.p.a.), ale także należy do zasad rangi konstytucyjnej (art. 7 Konstytucji RP). W tym stanie rzeczy zarówno decyzja Wojewody [...] z [...] maja 2012 r. jak i utrzymująca ją w mocy decyzja Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, jako wydane na podstawie i w granicach obowiązujących przepisów, są w ocenie Sądu zgodne z prawem.

Sąd podziela przy tym stanowisko Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, potwierdzone także orzecznictwem sądów administracyjnych (vide: wyrok WSA z 21.04.2011 r. sygn. akt I SA/Wa 44/11, wyrok NSA z 19.01.2012 r., sygn. akt I OSK 170/12, wyrok NSA z 19.01.2012 r., sygn. akt I OSK 990/11, dostępnie w bazie orzeczeń http://orzeczenia.nsa.gov.pl), iż wtórne w stosunku do odszkodowania obowiązki publicznoprawne skarżących związane z podatkiem VAT, nie mogą przekładać się na ocenę słuszności przyznanego im odszkodowania, a więc ustalenie tego odszkodowania wyłącznie na podstawie wartości nieruchomości. Wprawdzie orzeczenia te wydane zostały na tle spraw, w których podstawą odszkodowania była wartość rynkowa nieruchomości, jednakże wyrażony w nich pogląd o wtórności obowiązków podatkowych w stosunku do postępowania odszkodowawczego jest poglądem uniwersalnym i znajduje także zastosowanie w sprawach, w których podstawą odszkodowania jest wartość odtworzeniowa nieruchomości.

Skoro zatem w realiach rozpoznawanej sprawy wysokość tego odszkodowania odpowiada wartości utraconego prawa, ustalonej w oparciu o czynniki obiektywne takie jak rynkowa wartość gruntu oraz koszt odtworzenia naniesień trwale z nim związanych, to odszkodowaniu temu, nie można skutecznie zarzucić sprzeczności z wyrażoną w art. 21 ust. 2, art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą słusznego odszkodowania. Zauważyć wszak należy, że wymóg "słusznego odszkodowania", do którego odwołuje się art. 21 ust. 2 Konstytucji RP nie oznacza odszkodowania pełnego. Potwierdza to orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Tytułem przykładu wskazać można wyrok z 20 lipca 2004 r., SK 11/02, gdzie Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że Konstytucja nie precyzuje pojęcia "słuszne odszkodowanie" oraz że prawodawca nie posłużył się określeniem "pełne odszkodowanie", lecz zastosował termin "słuszne", który ma bardziej elastyczny charakter. Z tego zaś wynika – zdaniem Trybunału – że mogą istnieć szczególne sytuacje, gdy inna ważna wartość konstytucyjna pozwoli uznać za słuszne również odszkodowanie nie w pełni ekwiwalentne. Z kolei w wyroku z 29 września 2003 r.,

K 20/02 Trybunał wywodził, że: "(...) nawet całkowite odjęcie własności nie zawsze musi (wedle Konstytucji) wiązać się z całkowitym pokryciem szkody. W tym bowiem zakresie rekompensata musi odpowiadać kryterium »słuszności«, co nie oznacza, że musi być ona »pełna«. Konstytucji znane jest bowiem różnicowanie zakresu skutków odszkodowawczych – co do zasady, na co wskazuje istnienie art. 21 ust. 2 (...) Tym niemniej sama idea niepełnego odszkodowania nie jest Konstytucji obca. Nie można zatem twierdzić, iż sam fakt braku pełności odszkodowania jako taki jest niekonstytucyjny". W wyroku z 19 marca 1990 r., K 2/90 Trybunał przyjął zaś, że "odszkodowanie stanowić powinno ekwiwalent wartości wywłaszczonej nieruchomości, czyli powinno być równoważne gospodarczo wartości wywłaszczonej nieruchomości".

Także przywołany w skardze art. 1 Protokołu Nr 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, nie gwarantuje prawa do uzyskania, w każdych okolicznościach, odszkodowania w pełnej wysokości.

Nie mają zatem racji skarżący, iż przyznanie im odszkodowania w kwocie określonej w decyzji Wojewody [...], nastąpiło z naruszeniem ww. przepisów.

Niezrozumiały jest natomiast zarzut naruszenia zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP), którego to naruszenia skarżące upatrują w "niezastosowaniu zasady tożsamej wysokości odszkodowania w zależności od podmiotu, na rzecz którego zostało ustalone odszkodowanie z tytułu przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa determinując treść rozstrzygnięcia tym czy podmiot jest płatnikiem podatku VAT zobowiązanym do zapłaty tegoż podatku od kwoty uzyskanego odszkodowania czy też nie jest płatnikiem podatku". Zasady wszak ustalania odszkodowania, zastosowane w niniejszej sprawie, były analogiczne z zasadami, jakie zastosowałby organ, gdyby odszkodowania ustalał na rzecz jednostek niebędących podatnikami VAT. Wynikają one bowiem z powszechnie obowiązujących w tym zakresie przepisów, które nie czynią w tym względzie jakiegokolwiek rozróżnienia. Okoliczność, że ustawodawca w sferze obciążeń podatkowych dokonał podmiotowego rozróżnienia skutkującego tym, że tylko określone podmioty mają obowiązek płacenia podatku VAT w związku z uzyskanym odszkodowaniem za wywłaszczenie własności nieruchomości nie jest relewantna przy ustalaniu odszkodowania. Z tego względu nie można również mówić o naruszeniu przy rozstrzyganiu sprawy odszkodowawczej zasady równości względem prawa.

Całkowicie są natomiast chybione zarzuty odnoszące się do naruszenia wymienionych w skardze przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz.U.UE.L Nr 347 poz. 1). Organy orzekające w sprawie nie rozstrzygały bowiem o obowiązku podatkowym uprawnionych do odszkodowania, a jedynie o należnym im odszkodowaniu. Tym samym nie mogły i nie stosowały w sprawie przepisów regulujących tę problematykę, a w konsekwencji nie mogły również ich naruszyć. Kształtowanie natomiast wysokości odszkodowania poza treścią wskazanych wyżej przepisów specustawy drogowej i ustawy o gospodarce nieruchomościami, w drodze wykładni opartej na normatywnej konstrukcji podatku od towarów i usług – jak chcieliby skarżący - jest niedopuszczalne (por. wyrok NSA z 18 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 1690/11, http://orzeczenia.nsa.gov.pl.)

Nie można zgodzić się także ze skarżącymi, że w następstwie niepowiększenia odszkodowania o należny podatek doszło do ukształtowania ich sytuacji prawnej z naruszeniem ich słusznego interesu. Słuszny interes strony, o którym stanowi m.in. przywołany w skardze art. 7 k.p.a., do respektowania którego zobligowane są organy administracji publicznej w toku prowadzonego postępowania, oznacza przede wszystkim interes zgodny z prawem. Skoro zaś zgodnie z obowiązującymi przepisami podatek ten, podobnie jak inne daniny, nie stanowi ustawowo określonej składowej wysokości odszkodowania należnego na podstawie specustawy, to nieuwzględnienie podatku w kwocie odszkodowania nie może być kwalifikowany jako przejaw nieuwzględnienia przez organ orzekający słusznego interesu stron.

W tym stanie rzeczy za niezasadne także uznać należy pozostałe zarzuty skargi, motywowane nieuwzględnieniem podatku VAT w odszkodowania, a odnoszące się do naruszenia art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.