Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 683/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2018-03-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 art. 250
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3
journal: Dz.U. 2016 poz 1714
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej  pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, Sędzia WSA Maria Grabowska, Protokolant Starszy inspektor sądowy Celestyna Niedziela, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 marca 2018 r. sprawy ze skargi P. J. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokat K.P.-R. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. (Dyrektor) decyzją

z [...] r. [...] utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K. z [...]nr [....] odmawiającą P. J.umorzenia zaległości podatkowych z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą według stawki 19% PIT – 36 L za lata:

- 2008 r. należność główna w wysokości 320.077 zł, odsetek od tej zaległości oraz odsetki stałe od zaliczek za miesiące od I-XII 2008 r. w kwocie 28.299 zł,

- 2009 r. należność główna w wysokości 73.320 zł, odsetek od tej zaległości oraz odsetki stałe od zaliczek za miesiące od I-IV, VI-XII 2009 r. w kwocie 8633 zł,

- 2011 r, należność główna w wysokości 6386 zł, odsetek od tej zaległości oraz odsetki stałe od zaliczek za miesiące od I - II w kwocie 465 zł,

- 2012 r. należność główna - 12.424 zł, odsetek od tej zaległości, zaliczki za: styczeń 2012 r. w kwocie 3046 zł, odsetki od zaliczki w kwocie 1537 zł, luty 2012 r. w kwocie 809 zł, odsetki od zaliczki 399 zł, marzec 2012 r. w kwocie 1116 zł, odsetki od zaliczki 538 zł, kwiecień 2012 r. 7312 zł, odsetki od zaliczki 3434 zł.

W uzasadnieniu wskazano, że wnioskiem z 16 marca 2017 r. P.J.. zwrócił się do Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego o umorzenie wszelkich zaległości i zobowiązań podatkowych. Prośbę uzasadnił tym, że nie posiada żadnego majątku ani oszczędności, od 2012 r. jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako bezrobotny bez prawa do zasiłku, od 2015 r. korzysta z pomocy socjalnej nadto jest osobą niepełnosprawną i schorowaną. Ponadto wskazał, że przebywa

w zakładzie karnym, gdzie odbywa karę pozbawienia wolności do 2019 r. i toczą się wobec niego inne, dwie sprawy karne, które mogą zakończyć się kolejnymi wyrokami. W tej sytuacji w najbliższej przyszłości nie będzie w stanie zarabiać ani spłacić wszelkich zobowiązań.

Dyrektor wskazał na art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej, stanowiący podstawę prawną rozstrzygnięcia i określający przesłanki zastosowania ulgi, tj. ważny interes podatnika oraz interes publiczny. Jednocześnie wyjaśnił na czym polega uznaniowy charakter decyzji. Wskazał, że dokonał ponownej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego pod kątem występowania ww. przesłanek.

W związku z powyższym przedstawił informacje zawarte we wniosku

o umorzenie z 16 marca 2017 r. oraz oświadczeniu o aktualnej sytuacji materialnej; finansowej i rodzinnej z 12 kwietnia 2017 r. W oświadczeniu tym podatnik podał, że posiada zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych i podatku od towarów i usług za okresy w przedziale 2007 - 2012 r., w wysokości należności głównej 2.557.487,50 zł, odsetki od ww. kwoty a ponadto zaległości wobec ZUS (nie wskazał kwoty), grzywny z opłatami na kwotę 126.820,82 zł, nakaz zapłaty PUP w K. na kwotę 43.470,97 zł, zobowiązania wobec podmiotu "U." S.A. we W.

w kwotach 181.068,82 zł, 2559,20 zł. Jego zdaniem przyczyną powstania zaległości było obciążenie jego firmy ogromnym podatkiem, co miało spowodować utratę płynności i stabilizacji rynkowej oraz zajęcia komornicze uniemożliwiające wyjście

z długów. Innymi okolicznościami mającymi wpływ na jego sytuację była choroba depresyjna, schorzenie kręgosłupa i narządów ruchu, pobyt w zakładzie psychiatrycznym, pobyt w zakładzie karnym, przejęcie majątku przez komornika, posiadanie statusu bezrobotnego bez prawa do zasiłku. Wnioskodawca wskazał, że posiada rozdzielność majątkową z żoną ustanowioną 15 czerwca 1998 r. Jako ważny interes strony wskazał na swój wiek - 50 lat, wieloletni wyrok przed sobą, posiadanie II grupy inwalidztwa, związane z tym utrudnienia w znalezieniu pracy,

a w konsekwencji egzystencją, pokrycia kosztów leczenia, znalezienie się na marginesie życia. W oświadczeniu o nieruchomościach i prawach majątkowych, które mogą być przedmiotem hipoteki przymusowej, i rzeczach ruchomych oraz zbywalnych prawach majątkowych, które mogą być przedmiotem zastawu skarbowego z 10 kwietnia 2017 r. nie wykazał żadnych składników majątkowych. Jednocześnie organ wymienił dokumenty załączone przez stronę do ww. oświadczeń. Stwierdził, że z załączonego do akt sprawy postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego z 22 grudnia 2014 r., wobec dłużnika P.J., prowadzonego na podstawie wymienionych w sentencji tytułów wykonawczych wynika, że postępowanie egzekucyjne wszczął Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w K., które z uwagi na zmianę właściwości miejscowej zostało przekazane do dalszego prowadzenia przez ww. organ egzekucyjny. W uzasadnieniu umorzenia wskazano, że dłużnik nie składa żadnych deklaracji, brak jest informacji o dochodach na rachunkach bankowych oraz majątku, z którego możliwe byłoby prowadzenie skutecznej egzekucji. Zobowiązany nie pracuje, nie ma prawa do zasiłku, nie prowadzi działalności gospodarczej, pozostaje na utrzymaniu rodziców.

Z uzyskanych od innych organów administracji państwowej lub samorządowej informacji wynika, że podatnik nie figuruje jako właściciel ani użytkownik gruntów na terenie Kielc, nie posiada nieruchomości na terenie powiatu kieleckiego, nie figuruje w centralnej ewidencji pojazdów oraz w elektronicznym rejestrze ksiąg wieczystych. Z uwagi więc, na brak informacji o składnikach majątkowych dłużnika organ egzekucyjny umorzył postępowanie.

Organ ustalił ponadto, że zobowiązany prowadził działalność gospodarczą

w zakresie stolarki budowlanej, transportu drogowego, w formie spółki cywilnej i bez szczególnej formy prawnej pod firmą P.J.. "J.", kilkukrotnie zawieszał prowadzenie działalności, która została wykreślona na podstawie pisma MF z 9 września 2013 r. Podatnik został też wykreślony z urzędu z rejestru podatników VAT oraz z rejestru podatników VAT- UE. Organ wskazał ponadto na zestawienia dochodów podatnika za lata 2007 - 2016 r. i dane z deklaracji VAT-7, VAT-7K, VAT-7D za okres 01.01.2007 - 14.06.2017. Stwierdził, że z powyższych zestawień wynika, iż powstawanie zaległości u zobowiązanego dotyczy dłuższego przedziału czasu - 5 letniego prowadzenia działalności gospodarczej, nie jest zdarzeniem jednorazowym, jednostkowym, ale narastającym, co z kolei podważa występowanie dobrej woli podatnika w regulowaniu zobowiązań podatkowych ograniczonej przez zdarzenia losowe, na które nie miał wpływu. W ocenie organu wynikające z przedłożonych materiałów udokumentowane leczenie depresji mogło być przyczyną utrudnienia prowadzenia działalności jednakże nie stanowiło przeszkody do powstania zobowiązań jw. na znaczne kwoty zarówno publicznoprawnych (podatków, należności wobec ZUS) jak i cywilnoprawnych.

Zdaniem organu przyporządkowanie stanu faktycznego ustalonego na podstawie zebranego materiału dowodowego do wyżej przedstawionego stanu prawnego wskazuje na spełnienie jednej z przesłanek udzielenia ulgi, tj. istnienia ważnego interesu podatnika. Wyjaśnił przy tym jak rozumie termin "ważny interes podatnika". Niewątpliwie takie okoliczności jak: ograniczone możliwości zarobkowania strony związane ze stwierdzonym umiarkowanym stopniem niepełnosprawności i zdolnością do pracy w warunkach pracy chronionej, wiek 50 lat, zalecenie korzystania z usług terapeutycznych i rehabilitacyjnych, status osoby bezrobotnej, brak jakichkolwiek składników majątkowych lub zasobów finansowych przy jednoczesnym zaleganiu z płatnościami z tytułu podatków, grzywien i kar, wierzytelności cywilnoprawnych na łączną kwotę blisko 3 min zł składają się na rachunek ekonomiczny przemawiający za zastosowaniem ulgi podatkowej. Brak jest bowiem możliwości ściągnięcia podatku w jakiejkolwiek wysokości, co potwierdził organ egzekucyjny. Sytuacja zaś zdrowotna i ekonomiczna podatnika wyklucza możliwość radykalnej poprawy jego sytuacji finansowej w dającym się przewidzieć okresie czasu. Organ wziął też pod uwagę, że strona odbywa wyrok pozbawienia wolności w zakładzie karnym, jakkolwiek nie można tego zakwalifikować do okoliczności nadzwyczajnych i zdarzeń losowych niezależnych od zobowiązanego. Wystąpienia takich też okoliczności nie wskazał we wniosku zobowiązany, który źródło problemów finansowych upatruje w działalności organów podatkowych jako obciążających jego firmę ogromnym podatkiem oraz zajęciami komorniczymi. Zobowiązany ponadto powołując się na swój ważny interes nie wskazał zagrożenia bytu rodziny (z żoną pozostaje w rozdzielności majątkowej zawartej przed powstaniem zaległości podatkowych).

Jednocześnie organ stwierdził brak przesłanki istnienia interesu publicznego, wskazując przy tym na kryteria, jakie wziął pod uwagę przy ocenie tej przesłanki. Dyrektor wskazał, że zobowiązany odbywa karę pozbawienia wolności, zatem niezależnie od tego, czy jest zobligowany do regulowania należności, czy też byłby zwolniony, na państwie spoczywa obowiązek zapewnienia mu podstaw egzystencji. Udzielenie ulgi nie zmieni, ani nie wpłynie pozytywnie na sytuację majątkową zobowiązanego.

W konsekwencji, wobec braku przesłanki interesu publicznego oraz wobec braku dostatecznego wykazania przez zobowiązanego przesłanki wystąpienia ważnego interesu podatnika, Dyrektor orzekł jak w sentencji.

Na powyższą decyzję P.J.. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu administracyjnego w K.. Wniósł o uwzględnienie zawartych w skardze argumentów oraz podjęcie decyzji o umorzeniu jego zaległości podatkowych oraz zobowiązań podatkowych. Wniósł też (w przypadku wątpliwości Sądu)

o umożliwienie mu zaprezentowania swoich racji oraz dokumentów świadczących

o przesłankach ważnego interesu strony i przesłankach interesu publicznego

w sprawie umorzenia długu, których z przyczyn obiektywnych nie jest w stanie wyczerpująco przedstawić, gdyż pozostaje zamknięty w zakładzie karnym. Skarżący zarzucił pominięcie aspektu humanitarnego, nie uwzględnienie zbiegu okoliczności, który spowodował jego obecną sytuację, nie przeanalizowanie jego sprawy i sytuacji w sposób właściwy, tj. nie przeprowadzenie analizy dochodów oraz wydatków oraz pominięcie istotnych faktów m.in. braku możliwości spłat ciążących na nim zobowiązań. Zarzucił ponadto, że organ nie wziął pod uwagę: przesłanek ważnego interesu strony obejmujących zachwianie jego egzystencji, braku normalnej sytuacji ekonomicznej, skutków ekonomicznych w przypadku realizacji zobowiązań

i zaległości podatkowych, utraconego majątku wskutek toczących się spraw

i wyroków skazujących; przesłanek interesu publicznego, tj. konieczności sięgania po środki pomocy Państwa po odbyciu kary, pokrywania kosztów leczenia wskutek braku możliwości leczenia się we własnym zakresie.

Zdaniem skarżącego jego wniosek nie został w pełni przeanalizowany,

a argumenty przemawiające za jego pozytywnym rozpatrzeniem pominięte. Skarżący podkreślił, że jego problemy z opłacaniem podatków pojawiły się w momencie, gdy komornik w imieniu wierzycieli, w tym urzędu skarbowego zajął jego konto bankowe, uniemożliwiając mu wywiązywanie się z obowiązków płatniczych. Wskazał, że

w dalszym ciągu nie posiada żadnego dochodu, żadnego majątku zatem pozostawienie go z tak wysokim długiem jest nie humanitarne i znacząco wpłynie na jego życie po opuszczeniu zakładu karnego oraz, że pozostał sam ze swoimi problemami, nie może liczyć na pomoc swojej rodziny, został wymeldowany z domu rodzinnego, nie ma żadnej pomocy finansowej.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor podtrzymał stanowisko przedstawione

w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

W piśmie procesowym z 9 marca 2018 r. pełnomocnik skarżącego oświadczył, że popiera skargę, z tym że złożył ewentualny wniosek o uchylenie zaskarżonej decyzji. Na zasadzie art. 106 § 3 ustawy p.p.s.a. wniósł o zwrócenie się przez Sąd do Sądu Rejowego w K. V Wydziału Gospodarczego, celem zażądania akt sprawy o sygn. V Gu 126/17 dot. upadłości konsumenckiej P.J..,

a następnie o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do wniosku o upadłość konsumencką (ew. złożonych do akt w jego uzupełnieniu),

w postaci dokumentacji finansowej i medycznej skarżącego, pism/zaświadczeń

z Powiatowego Urzędu Pracy, Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie, lub innych (które w sposób konkretny zostaną określone w terminie 7 dni po nadesłaniu w/w akt spawy), na okoliczność sytuacji majątkowej, finansowej, osobistej, rodzinnej

i zdrowotnej skarżącego, przemawiającej za istnieniem ważnego interesu prywatnego i publicznego, a zatem także za spełnieniem przesłanek warunkujących umorzenie zaległości podatkowych. Dodatkowo pełnomocnik zarzucił naruszenie

art. 121 § 1, art. 122, art. 123, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 191 Ordynacji podatkowej. Podkreślił, że skarżący korzystał już z pomocy społecznej, przy czym

z jego oświadczeń wynika, że było to dla niego istotne źródło utrzymania. Jest to osoba znajdująca się w bardzo trudnej sytuacji życiowej, której miesięczny dochód osiągany przez osadzeniem był zw. z minimum egzystencji. Skazany podejmował jednak próby odciążenia Państwa, jako płatnika świadczeń socjalnych i podejmował prace dorywcze. Upływ czasu nie spowoduje polepszenia sytuacji skarżącego (przeciwnie jego zaległość nadal narasta), a nadto przyczyni się do powstawania następnych kosztów i strat dla Skarbu Państwa. Pełnomocnik podniósł, że narastająca zaległość stanowi dla strony znaczne obciążenie psychiczne. Stan finansowy skarżącego doprowadził go do targnięcia się przez niego na własne życie. Odmowa udzielenia umorzenia wywoła ryzyko zagrożenia jego egzystencji z uwagi na brak środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb egzystencjonalnych, poczucie bezradności i być może pogłębi dolegliwości zw. z depresją. Nie można zatem podzielić poglądu, że względy sprawiedliwości społecznej sprzeciwiają się umorzeniu zaległości. Interesu publicznego nie można sprowadzać wyłącznie do wymiaru fiskalnego. Pełnomocnik podkreślił, że powstałe zadłużenie nie było wyrazem złej woli skarżącego. W ocenie skarżącego, ze względu na jego trudną sytuację finansową przemawiającą za skorzystaniem z pomocy społecznej oraz brak realnej możliwości wyegzekwowania należności, zasady humanitaryzmu spełniona została przesłanka interesu publicznego, jak też wystąpił ważny interes podatnika wyrażający się jego trudną sytuacją w obszarze zdrowotnym i bytowym. Zdaniem pełnomocnika przy tym organ niewłaściwie "ważny interes podatnika" sprowadził do sytuacji nadzwyczajnych, losowych przypadków, powodujących w istocie, że regulacja z art. 67a § 1 pkt 3 jest martwa.

W ocenie pełnomocnika ponadto pod rozwagę Sądu poddać trzeba, czy

w toku postępowania administracyjnego zostały zachowane prawa skarżącego jako strony. Z uwagi na osadzenie w zakładzie karnym, pomimo otrzymywania informacji od organów w przedmiocie umożliwienia mu zaznajomienia z aktami pod wskazanym adresem organu, faktycznie był ona pozbawiony osobistej możliwości realizacji w/w uprawnienia.

W piśmie procesowym z 28 marca 2018 r. Dyrektor, odnosząc się do ww. pisma przypomniał, że skarżący domaga się umorzenia zaległości podatkowych

w łącznej wysokości przekraczającej kwotę 3 milionów złotych. Udzielenie ulgi

w takim zakresie i w ustalonym stanie faktycznym, stanowiłoby w niniejszej sprawie poważne naruszenie zasady równości obywateli wobec prawa. Wobec powyższego organ nie zgadza się z zarzutem sprowadzenia interesu publicznego wyłącznie do wymiaru fiskalnego, co jest nieprawdą. W ocenie organu ponadto powoływanie się przez pełnomocnika na okoliczności przebywania skarżącego w zakładzie karnym, zły stan zdrowia, wiek, brak perspektyw, majątku znaczne obciążenie psychiczne, próbę samobójstwa (o czym wcześniej skarżący nie wspominał) stanowią formę perswazji wykorzystującą funkcję sugestywną wypowiedzi, której celem jest wzbudzenie odpowiednich emocji u adresata. Z kolei odnosząc się do wątpliwości, co do zachowania prawa skarżącego do obrony, z uwagi na osadzenie w zakładzie karnym Dyrektor wskazał, że w trybie art. 200 Ordynacji podatkowej wyznaczył stronie 7 dniowy termin wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Jeżeli więc strona spotkała się z utrudnieniami w zakresie osobistego stawiennictwa, mogła poinformować organ w ww. terminie o ich istnieniu. Skarżący takich działań nie podjął. Nie było też przeszkód, by skarżący na etapie postępowania dowodowego, nie mogąc przedstawić konkretnych dowodów, wniósł

o ich przeprowadzenie lub wskazał, gdzie organ może takie pozyskać. Jednocześnie organ wniósł o przeprowadzenie dowodu z treści wyroku skazującego

z 14 maja 2015 r. sygn. akt IXK 360/13 w sprawie oskarżonego P.J..

Na rozprawie 29 marca 2018 r. Sąd, na podstawie art. 106 § 3 ustawy p.p.s.a., odmówił przeprowadzenia dowodów zgłoszonych w piśmie procesowym pełnomocnika skarżącego z 9 marca 2018 r. oraz piśmie procesowym organu

z 28 marca 2018 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo

o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U.2017.2188) i art. 134 § 1 ustawy

z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(t.j. Dz.U.2017.1369 ze zm.), określanej dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym – co do zasady - związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy

(art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c").

Analiza procesu decyzyjnego Zakładu wskazuje, że narusza on przepisy postępowania (art. 122 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej) w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, co uzasadnia wyeliminowanie zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji z obrotu prawnego. Skarga okazała się tym samym skuteczna.

Przedmiotem sporu jest rozstrzygnięcie podjęte w warunkach

art. 67 a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z powołanym przepisem organ podatkowy, na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Z treści zacytowanego przepisu wynika, że organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia. Rozstrzygnięcie to jednak nie może być dowolne.

Instytucja umorzenia ma zastosowanie jedynie wtedy, gdy należność, której dotyczy wniosek, istnieje, znana jest jej wysokość i nie jest sporna zasadność wymiaru należności. Wysokość danej zaległości może bowiem rzutować na ewentualne rozstrzygnięcie w przedmiocie zastosowania ulgi. Nie ulega wątpliwości, że na ocenę okoliczności faktycznych konkretnej sprawy w aspekcie przesłanek ważnego interesu podatnika i interesu społecznego, tj. ocenę możliwości płatniczych strony i konsekwencji ewentualnej zapłaty zaległości podatkowych przez podatnika, istotny wpływ ma m.in. wysokość ustalonych i dochodzonych od niego zobowiązań. W postępowaniu w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych organ podatkowy jest z urzędu zobligowany wykazać prawidłowo kwotę należnych zaległości podatkowych. Przedmiot postępowania musi być jednoznacznie i prawidłowo określony. Nie jest możliwe umorzenie zaległości, które nie istnieją.

Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie takich ustaleń niedokonano. Istnieją przy tym uzasadnione wątpliwości, co do istnienie przynajmniej części zaległości,

o których umorzenie wnioskował skarżący, z powodu ich przedawnienia.

Zgodnie z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Istotne przy tym jest, że w zakresie przedawnienia odsetki dzielą los prawny należności głównej. W art. 70 Ordynacji podatkowej przewidziano zdarzenia, które mają wpływ na bieg terminu przedawnienia, tj. jego zawieszenie (§ 2, § 6) oraz przerwanie (§ 3, § 4). Zaległości podatkowe, o których umorzenie wnioskował skarżący to zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą według stawki 19% PIT – 36 L za lata 2008, 2009, 2011, 2012 obejmujące zaległość główną oraz odsetki, a także odsetki od zaliczek. Terminy płatności podatku dochodowego od osób fizycznych zostały z kolei określone w rozdziale 7 i 8 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Uwzględniając fakt, że przedmiotem postępowania są należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za odległe okresy tj. lata 2008, 2009, 2011, 2012 obowiązkiem organu było uwzględnienie powyższych regulacji oraz ustalenie i wyjaśnienie w uzasadnieniu decyzji czy należności te nie wygasły

w całości lub w części na skutek upływu terminu przedawnienia, ewentualnie czy zaistniały okoliczności, które miały wpływ na bieg terminu przedawnienia. Tymczasem organ nie wywiązał się z opisanego obowiązku.

Mając natomiast na uwadze pięcioletni termin przedawnienia zobowiązań podatkowych, określony w art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej istnieją uzasadnione wątpliwości co do istnienia przynajmniej części z ww. zaległości podatkowych. Tymczasem organ nie wyjaśnił tych wątpliwości. Wprawdzie w aktach sprawy znajdują się pisma, arkusze, tabele dotyczące kwestii przedawnienia omawianych zaległości, świadczące o tym, że organ podjął się dokonania ustaleń w zakresie wysokości zaległości podatkowych skarżącego, to jednak konkretne wyniki tych ustaleń nie wynikają z uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Nie jest natomiast rolą Sądu dokonywanie takich ustaleń za organ. Powyższe uchybienia uniemożliwiają sądowi dokonanie pełnej kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie tego, czy przynajmniej część spornych należności w dacie wydania zaskarżonej decyzji nie uległa przedawnieniu.

Taka sytuacja uzasadnia stwierdzenie o błędnym ustaleniu przez organ stanu faktycznego sprawy, a w konsekwencji o dowolnej, przekraczającej granice art. 191 Ordynacji podatkowej, ocenie materiału dowodowego.

Sąd nie kwestionuje, że decyzje w sprawie umorzenia należności składkowych mają charakter decyzji uznaniowych. Wymaga jednak podkreślenia, że rozstrzygnięcie organu nie może mieć charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 122 Ordynacji podatkowej), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej), zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji winno spełniać wymogi określone w art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej. Organ nie ocenił zatem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności, czym przekroczył granice uznania administracyjnego. Naruszenia te,

w ocenie Sądu, mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i muszą skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji tego organu.

Z kolei z uwagi na fakt, że niejasności w kwestii przedawnienia są głównym powodem uchylenia zaskarżonej decyzji, przedwczesna jest kontrola prawidłowości zbadania przez organ istnienia przesłanek umorzenia należności w świetle sytuacji, w której znajduje się skarżący. Z tych samych względów, mając na uwadze treść

art. 106 § 3 ustawy p.p.s.a. zgodnie, z którym jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania

w sprawie Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, Sąd odmówił przeprowadzenia dowodów zgłoszonych w piśmie procesowym pełnomocnika skarżącego z 9 marca 2018 r. oraz piśmie procesowym organu z 28 marca 2018 r. Dowody te zostały bowiem wskazane na okoliczność istnienie oraz nieistnienia przesłanek zastosowania ulgi, których to ocena, wobec nie dokonania przez organ ustaleń w zakresie wysokości zaległości podatkowych skarżącego, jak wyżej wskazano, nie była przedmiotem kontroli Sądu.

Nie zasługują na uwzględnienie zarzuty dotyczące uniemożliwienia skarżącemu zapoznania się z materiałami postępowania i wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego z uwagi na osadzenie skarżącego

w zakładzie karnym. Po pierwsze wymaga wyjaśnienia, że przepisy Ordynacji podatkowej nie zawierają w tym zakresie odmiennych regulacji dla osób pozbawionych wolności. Po drugie, wprawdzie możliwość dokonania tych czynności jest faktycznie ograniczona z przyczyn oczywistych, niemniej jednak skarżący ma możliwość ustanowienia osoby do reprezentowania go przed organami podatkowymi w toczącym się postępowaniu w postaci pełnomocnika profesjonalnego (adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego), a także innej osoby fizycznej posiadającej pełną zdolność do czynności prawnych, jednak z tej możliwości nie skorzystał. Przyjęcie odmiennego stanowiska w sprawie oznaczałoby, że w stosunku do osób pozbawionych wolności w przypadku nieustanowienia przez nich pełnomocnika niemożliwe byłoby prowadzenie postępowania podatkowego. Dodatkowo należy wskazać, że stosownie do art. 178 § 3 Ordynacji podatkowej, strona może m.in. żądać wydania jej kopii z akt sprawy. W odpowiedzi na zawiadomienie organu

o przysługującym stronie uprawnieniu z art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej, skarżący mógł złożyć takie żądanie. Powyższe nakładałoby na organ obowiązek przesłania kopii z akt sprawy. Sąd podziela ponadto stanowisko organu zawarte w piśmie procesowym z 28 marca 2018 r., że skarżący nie mogąc przedstawić konkretnych dowodów ze względu na sytuację w jakiej się znalazł, mógł wskazać, gdzie organ może takie dowody pozyskać, czego nie uczynił.

W ponownym postępowaniu organy podatkowe, mając na uwadze powyższe wywody, zrealizują swe obowiązki procesowe, w tym związane wyrażoną wyżej oceną prawną ustalą, determinujący przedmiot postępowania, stan wymagalnych zaległości podatkowych objętych wnioskiem, uwzględniając terminy przedawnienia oraz okoliczności, które mogą mieć wpływ na bieg terminu przedawnienia. Następnie dokonają oceny zaistnienia przesłanek z art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej, czemu dadzą wyraz w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia.

Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy p.p.s.a. uwzględnił skargę i uchylił zaskarżoną oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Wynagrodzenie pełnomocnikowi, ustanowionemu

z urzędu, Sąd przyznał na podstawie art. 250 ustawy p.p.s.a. w zw.

z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości

z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U.2016.1714).