Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2941/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 oraz art. 2a
journal: Dz.U. 1990 nr 79 poz 464
law: Ustawa z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
article: art. 492 § 1 pkt 1, art. 494 § 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1577
law: Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych - tekst jedn.
article: art. 97 § 1 pkt 4, art. 156 § 1 pkt 2, art. 156 § 2
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 125 § 1 pkt 1, art. 184
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski Protokolant starszy asystent sędziego A. S. po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. Sp. z o.o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 września 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 813/16 w sprawie ze skargi M. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenie nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 września 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 8[...]6 oddalił skargę M. w W. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Nieruchomość położona w W. przy ul. P. objęta została działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze W. (Dz. U. Nr 50, poz. 279).

W dniu 26 stycznia 1949 r., z zachowaniem terminu, wniosek o przyznanie własności czasowej do gruntu działki nr [...] złożył Z. K.. Orzeczeniem z dnia [...] listopada 1962 r. wydanym przez Prezydium Rady Narodowej w W. odmówiono Z. K. przyznania prawa własności czasowej do gruntu. Grunt nieruchomości pochodzącej z działki nr [...], miejski hipoteczny [...] stanowi obecnie część działki nr [...] o pow. 751 m2. Działka nr [...], po przekształceniach geodezyjnych, została wyodrębniona z działki nr [...], wcześniej działki nr [...], wcześniej działki nr [...]. Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 1999 r. stwierdzono nieważność decyzji Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] listopada 1962 r. w odniesieniu do części działki nr hip. [...] o łącznej powierzchni 8 503 m2, w skład której wchodzą działki o aktualnych nr ewid. [...] i [...]. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] grudnia 1999 r. Uprawnienia T. S. do wystąpienia z roszczeniami związanymi z działką nr [...] Kolegium ustaliło na podstawie znajdujących się w aktach sprawy postanowieniach o stwierdzeniu nabycia spadku oraz aktów notarialnych dotyczących zbycia roszczeń.

Decyzją Zarządu Dzielnic W. z dnia [...] czerwca 1994 r. stwierdzono nabycie z mocy prawa przez W. z siedzibą w W. prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w W. przy ul. P. o pow. 100434 m2, oznaczonego jako działki nr [...].

Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2015 r. stwierdzono nieważność decyzji Zarządu Dzielnic W. z dnia [...] czerwca 1994 r. w odniesieniu do części gruntu stanowiącego obecnie część obecnej działki ewidencyjnej nr [...] o powierzchni 0,0751 ha. Kolegium uznało, że przedmiotowa decyzja w części, w jakiej dotyczyła gruntu pochodzącego z dawnej hipoteki F. działka nr [...], rażąco naruszała prawo, tj. art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464) - w ten sposób, że naruszała prawa osób trzecich, tj. następców prawnych przeddekretowego właściciela części nieruchomości uwłaszczonej. Kolegium dodało, iż decyzja ta także w sposób rażący narusza art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października. 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze W., gdyż zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych art. 7 dekretu ma charakter bezwzględnie obowiązujący. Do czasu rozstrzygnięcia o prawach wynikających z przepisu tego dekretu nieruchomość nie mogła być rozdysponowana na rzecz osób trzecich. Pierwszeństwo dotychczasowego właściciela nieruchomości wynikające z dekretu [...] ma charakter bezwzględnie obowiązujący, gdyż ustanowienie użytkowania wieczystego na rzecz innych osób możliwe jest dopiero w przypadku negatywnego rozpoznaniu wniosku zgłoszonego na podstawie dekretu. Kolegium uznało też, że w sprawie nie wystąpiły nieodwracalne skutki prawne.

Wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej ww. decyzją złożyło M. sp. z o.o. z siedzibą w W.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] marca 2016 r. utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...] grudnia 2015 r. podzielając w całości argumentację poprzedniego składu orzekającego.

Na tę decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyło M. sp. z o.o. z siedzibą w W.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za nieuzasadnioną i oddalił ją na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.). W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że kwestionowana w postępowaniu nadzorczym decyzja z dnia [...] czerwca 1994 r., została wydana na podstawie art. 2 ust.1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.). W art. 2 ust.1 powołanej ustawy zawarto zastrzeżenie, że uwłaszczenie państwowych osób prawnych nie narusza praw osób trzecich. Sąd Wojewódzki przyjął, że istota niniejszej sprawy sprowadza się do dokonania oceny, czy organ nadzoru prawidłowo wydał decyzję o stwierdzeniu nieważności decyzji uwłaszczeniowej z dnia [...] czerwca 1994 r. w części odnoszącej się do gruntu stanowiącego część obecnej działki ewidencyjnej nr [...] o powierzchni 0,0751 ha w sytuacji, gdy wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji o odmowie przyznania prawa użytkowania wieczystego został złożony do Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa w dniu 16 lipca 1993 r., a stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] listopada 1962 r. o odmowie przyznania prawa użytkowania wieczystego nastąpiło decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 1999 r. Innymi słowy, czy w sytuacji, gdy w dacie wejścia w życie ustawy z 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, czyli w dniu 5 grudnia 1990 r., nie były zgłoszone roszczenia osób trzecich oraz przy funkcjonującym w obrocie prawnym ostatecznym orzeczeniu o odmowie przyznania prawa własności czasowej, można mówić o naruszeniu praw osób trzecich. Ocenę tej kwestii Sąd I instancji rozpoczął od rozważenia skutków, jakie wywołuje decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji o odmowie przyznania prawa użytkowania wieczystego. W tym względzie WSA odwołał się do uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 2013 r. (OPS 2/12), w której wskazano, że stwierdzenie nieważności decyzji, w oparciu o którą wydano inną przedmiotowo zależną decyzję, może stanowić podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji zależnej na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, a nie do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a. Sąd I instancji uznał, że skoro decyzja stwierdzająca nieważność decyzji o odmowie przyznania prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości [...] wywołuje skutek ex tunc, to oznacza, że w dacie podejmowania kwestionowanej w tym postępowaniu nadzorczym decyzji uwłaszczeniowej, nie był rozpoznany wniosek przedwojennych współwłaścicieli nieruchomości o ustanowienie użytkowania wieczystego do gruntu. Wynika z powyższego, że stwierdzenie nieważności orzeczenia o odmowie przyznania prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości [...] oznacza, że co do części uwłaszczonej nieruchomości, postępowanie o przyznanie prawa następcom prawnym byłych współwłaścicieli jest w toku. Dotychczasowi współwłaściciele, a w niniejszej sprawie jej następcy prawni, uzyskali status prawny osoby trzeciej w rozumieniu art. 2 ust.1 ustawy będącej podstawą wydania kwestionowanej decyzji uwłaszczeniowej.

Sąd I instancji uznał, że skoro kwestionowana w postępowaniu nadzorczym decyzja uwłaszczeniowa naruszała prawa następców prawnych przedwojennych współwłaścicieli nieruchomości, to Kolegium prawidłowo oceniło, że decyzja ta została wydana z naruszeniem art. 2 ust.1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. i zakwalifikowało to naruszenie jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art.156 §1 pkt 2 k.p.a. Za prawidłową WSA uznał również ocenę organu, iż w sprawie nie zachodzą nieodwracalne skutki prawne i nie ma zastosowania art. 156 § 2 k.p.a. Zdaniem Sądu I instancji, sam fakt, iż prawo użytkowania nieruchomości nabyte na podstawie decyzji uwłaszczeniowej, zostało następnie przejęte wraz z całym majątkiem spółki P. (kolejnego następcę P.) na podstawie art. 492 §1 pkt 1 kodeksu spółek handlowych przez M. w W. sp. z.o.o nie może przesądzać o tym, że decyzja ta wywołała nieodwracalne skutki prawne. Przekształcenia podmiotowe państwowych czy też komunalnych osób prawnych dokonane po 5 grudnia 1990 r. i w konsekwencji zmiana właściciela majątku takich podmiotów, nie stanowią nieodwracalnego skutku prawnego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodło M. sp. z o.o. z siedzibą w W. wnosząc o jego uchylenie w całości i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono:

1. Naruszenie prawa materialnego tj.:

a) art. 156 § 2 K.p.a. poprzez jego błędną wykładnię skutkującą oceną, że w niniejszej sprawie nie zaszły nieodwracalne skutki prawne, które powinny być podstawą do odmowy stwierdzenia nieważności decyzji nr [...] Zarządu Związku Dzielnic W., podczas gdy już samo oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste powinno zostać uznane za okoliczność powodującą brak możliwości żądania ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na podstawie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze W., a zatem decyzję uwłaszczeniową uznać należy za taką, która wywołała nieodwracalne skutki prawne;

b) art. 156 § 2 K.p.a. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że nieodwracalność skutku prawnego zachodzi tylko w przypadku, gdy brak jest w ogóle możliwości odwrócenia skutku prawnego, a nieodwracalność skutku prawnego wyłącznie na drodze administracyjnej nie spełnia przesłanki z art. 156 § 2 K.p.a., podczas gdy - zgodnie z ustalonym stanowiskiem orzecznictwa sądowoadministracyjnego - nieodwracalne skutki prawne to takie, których organ administracji nie może znieść na drodze postępowania administracyjnego, co skutkowało błędnym uznaniem, iż w niniejszej sprawie nie zaszły nieodwracalne skutki prawne;

c) art. 156 § 2 K.p.a., przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym uznaniu iż nie nastąpiły nieodwracalne skutki prawne w sytuacji gdy majątek podmiotu, na którego rzecz ustanowiono użytkowanie wieczyste nieruchomości, został nabyty przez spółkę przejmującą w rozumieniu art. 492 § 1 pkt 1 Kodeksu spółek handlowych, na podstawie szeregu czynności prawnych (o charakterze cywilnoprawnym), tj. uchwał organów spółki przejmującej i przejmowanej, przeniesienie majątku (w tym prawa użytkowania wieczystego nieruchomości) miało odpłatny charakter, co polegało na objęciu udziałów w kapitale zakładowym spółki przejmującej przez jedynego wspólnika spółki przejmowanej, a na skutek tych czynności prawnych, spółka przejmowana (podmiot, na rzecz którego stwierdzono nabycie prawa użytkowania wieczystego) została wykreślona z rejestru przedsiębiorców, a zatem brak jest możliwości odwrócenia skutków czynności prawnej (o charakterze cywilnoprawnym) na podstawie działania organu administracji w ramach przysługujących mu kompetencji, który nie posiada możliwości prawnych niweczenia skutków odpłatnych czynności prawnych skutkujących przeniesieniem prawa użytkowania wieczystego nieruchomości;

d) art. 492 § 1 pkt 1 Kodeksu spółek handlowych, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że połączenie spółek w trybie tego przepisu nie ma charakteru odpłatnej czynności cywilnoprawnej decydującej o stwierdzeniu, że w ocenianej sprawie doszło do wywołania nieodwracalnych skutków prawnych, gdy tymczasem sukcesja uniwersalna majątku (w tym prawa użytkowania wieczystego nieruchomości) spółki przejmowanej przez spółkę przejmującą posiada takie same elementy i wywołuje takie same skutki prawne, jak odpłatne nabycie prawa użytkowania wieczystego na podstawić sukcesji singularnej w drodze np. umowy sprzedaży prawa użytkowania wieczystego, a dodatkowo prowadzi do ustania bytu prawnego podmiotu, któremu prawo użytkowania wieczystego zostało przyznane na podstawie art. 2 ust. 1 oraz 2a ustawy z dnia 29 września 1990 r., poprzez wykreślenie z rejestru przedsiębiorców spółki przejmowanej z chwilą dokonania wpisu o podwyższeniu kapitału zakładowego spółki przejmującej, co decyduje o tym, że organ administracji nie jest władny cofnąć zaistniałych nieodwracalnych skutków prawnych w drodze decyzji administracyjnej;

e) art. 2 ust. 1 oraz 2 a) ustawy z dnia 29 września 1990 r. przez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż każdy nierozpoznany wniosek złożony w trybie art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. zawiera "prawa osób trzecich", istniejące (zgłoszone) w dniu 5 grudnia 1990 r., oraz w dacie wydania decyzji stwierdzającej nabycie prawa użytkowania wieczystego z mocy ustawy z dniem 5 grudnia 1990 r., podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do uznania, iż "prawa osób trzecich", to tylko prawa, które wynikają ze skutecznie złożonych wniosków na podstawie art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r., a zatem istniejące jako roszczenie materialnoprawne.

2. Naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 145 § 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. oraz art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. w zw. z art. 2 ust. 1 oraz art. 2a ustawy z dnia 29 września 1990 r. oraz w zw. z art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r., poprzez brak uchylenia zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji, a zamiast tego oddalenie skargi wniesionej przez M. (brak należytej kontroli decyzji), podczas gdy organ administracji pominął istotne okoliczności i zaniechał zawieszenia z urzędu postępowania do czasu oceny na podstawie ostatecznej decyzji administracyjnej skutku złożenia wniosku Z. K. o ustanowienie prawa własności czasowej, gdyż zgodnie z art. 7 ust. 1 ww. dekretu, dawny właściciel powinien był udowodnić, że w chwili składania wniosku pozostawał w posiadaniu nieruchomości, takie dowody nie zostały przedstawione, co wpływa na skuteczność złożonego wniosku dekretowego, a ocena tych okoliczności dokonana na podstawie ostatecznej decyzji administracyjnej wydanej w stosownym postępowaniu zwyczajnym, stanowi element konieczny rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] czerwca 1994 r.

b) art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) P.p.s.a. w z w. z art. 3 § 2 pkt 1 P.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez brak należytej kontroli zaskarżonej decyzji polegającej na sporządzeniu uzasadnienia zaskarżonego wyroku w sposób uniemożliwiający jego ocenę w postępowaniu zainicjowanym zgłoszeniem skargi kasacyjnej, poprzez brak jakiekolwiek odniesienia się do kwestii oceny w postępowaniu nadzorczym skutecznego złożenia wniosku dekretowego na podstawie art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. z uwagi na brak posiadania nieruchomości przez dotychczasowych właścicieli nieruchomości w dacie złożenia wniosku dekretowego, a zatem istnienie "praw osób trzecich" o których mowa w art. 2 ust. 1 oraz 2 a) ustawy z dnia 29 września 1990 r., co ma istotne znaczenie dla oceny możliwości stwierdzania nieważności decyzji z dnia [...] czerwca 1994 r.;

c) art. 145 § 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 oraz art. 107 K.p.a., poprzez brak uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji, a zamiast tego oddalenie skargi (brak należytej kontroli zaskarżonej decyzji), pomimo naruszenia przez organ administracji przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, a to poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych mających wpływ na wydanie zaskarżonej decyzji oraz oparcie rozstrzygnięcia na niepełnym materiale dowodowym służącym ustaleniu kluczowych kwestii w postępowaniu - w szczególności polegających na braku udowodnienia w toku mniejszego postępowania, że część obszaru obecnej działki [...] stanowi część obszaru dawnej działki [...] (KW [...]), której dotyczy nierozpoznany wniosek Z. K. rzekomo złożony w trybie dekretu z dnia 26 października 1945 r.

Na podstawie art. 191 P.p.s.a. Spółka zaskarżyła również w całości, wnosząc o rozpoznanie przez Naczelny Sąd Administracyjny, wydanego w toku rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w dniu 16 września 2016 r. postanowienia w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania do czasu rozpatrzenia złożonego przez skarżącą Spółkę wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 1999 r. wydanej w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] listopada 1962 r. oraz utrzymującej ją w mocy decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 1999 r. Zaskarżonemu postanowieniu Spółka zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., poprzez odmowę zawieszenia postępowania przed Sądem I instancji pomimo tego, że wnioskiem z dnia 6 września 2016 r. skierowanym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. zainicjowane zostało postępowanie administracyjne mające charakter prejudycjalny względem postępowania w niniejszej sprawie, gdyż w przypadku stwierdzenia nieważności decyzji objętej wnioskiem z dnia 6 września 2016 r., tj. usunięcia tej decyzji z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc, spowoduje powrót do sytuacji procesowej sprzed ich wydania, a zatem będzie skutkować stwierdzeniem, że wniosek złożony przez Z. K. został rozpoznany odmownie oraz na dzień 5 grudnia 1990 r. brak było roszczeń osób trzecich do nieruchomości., co z kolei implikować będzie stwierdzenie, że odpadnie materialna przesłanka do stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Skarga kasacyjna zawiera zarówno zarzuty naruszenia prawa procesowego, jak i materialnego. Zarzuty naruszenia prawa procesowego zmierzają do zakwestionowania prawidłowości uzasadnienia, kompletności ustaleń faktycznych jak i zasadności odmowy zawieszenia postępowania wobec wystąpienia zagadnienia prejudycjalnego.

Odnosząc się do najdalej idącego zarzutu dotyczącego poprawności kontrolowanego uzasadnienia stwierdzić należało, że pozbawiony jest jakichkolwiek podstaw. Uzasadnienie nie narusza bowiem przepisu art. 141 § 4 P.p.s.a. w stopniu o którym mowa w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. Wbrew stanowisku kasacji znajdują się w nim rozważania na temat skutków jakie wywołało stwierdzenie nieważności decyzji o odmowie przyznania własności czasowej, omówiono status następców prawnych byłych współwłaścicieli nieruchomości [...]. Podkreślić należy, że poprzez zarzut kwestionujący poprawność kontrolowanego uzasadnienia nie jest możliwe podważanie przyjętego przez sąd stanowiska z którym autor kasacji się nie zgadza.

Kasacja nie podważyła również poprawności czynności związanych z prowadzeniem postępowania dowodowego. Jej autor kwestionując zakres podjętych czynności, a w konsekwencji wadliwość ustaleń w zakresie istotnym dla wyniku sprawy nie objął zarzutem przepisu regulującego zasady oceny zgromadzonego w trakcie postępowania administracyjnego materiału dowodowego. Uniemożliwia to Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, działającemu w granicach zarzutów, dokonanie kontroli oceny kompletności ustaleń, czyniąc zarzut wadliwym ze względów formalnych.

Za niezasadny uznać należało zarzut naruszenia przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym nie budzi wątpliwości, że stwierdzenie nieważności orzeczenia o odmowie przyznania prawa własności czasowej do nieruchomości [...] pociąga za sobą ten skutek, że były właściciel tej nieruchomości lub jego następca prawny uzyskuje status osoby trzeciej w rozumieniu art. 2 ust.1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości i staje się stroną postępowania uwłaszczeniowego. Wbrew stanowisku kasacji, do uzyskania tego statusu nie jest konieczne ponowne rozpoznanie wniosku o własność czasową. Stan, w którym doszło do uwłaszczenia nieruchomości w sytuacji nierozpoznania wniosku o przyznanie do niej prawa własności czasowej uznać należy za rażąco naruszający prawo. W pierwszej kolejności bowiem prawo do rozpoznania żądania mają osoby, które jako pierwsze powołały się na swoje prawa do nieruchomości. Fakt iż żądanie o przyznanie prawa do własności czasowej (użytkowania wieczystego) odżyło dopiero wskutek postępowania o stwierdzenie nieważności nie ma w sprawie żadnego znaczenia. Stwierdzenie nieważności wywołuje skutek ex tunc. Wskazać w tym miejscu należy także, że stwierdzenie nieważności decyzji, w oparciu o którą wydano inną zależną przedmiotowo decyzję może stanowić podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji zależnej w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa. Z tej przyczyny nie sposób doszukać się zagadnienia prejudycjalnego, którego ostateczne zakończenie winno poprzedzać rozstrzygnięcie sprawy niniejszej.

W świetle powyższych rozważań jako prawidłowa jawi się interpretacja przepisu art. 2 ust. 1 oraz art. 2a ustawy z dnia 29 września 1990 r. odnośnie pojęcia osoby trzeciej.

W niniejszej sprawie spornym było także czy zaistniała przeszkoda o której mowa w art. 156 § 2 K.p.a., uniemożliwiająca stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej, a więc czy decyzja ta wywołała nieodwracalne skutki prawne, czy też skutki takie w realiach rozpoznawanej sprawy nie wystąpiły. Z nieodwracalnością skutków prawnych mamy do czynienia wówczas gdy organ administracji nie może ich we własnym zakresie cofnąć, nie ma bowiem podstaw do wszczęcia postępowania administracyjnego w ramach którego mógłby wyeliminować z obrotu prawnego akt prawny będący wynikiem nieważnej decyzji. Oceniając ujemną przesłankę z art. 156 § 2 K.p.a. pamiętać należy, że chodzi o odwrócenie skutków prawnych wywołanych przez decyzję dotkniętą nieważnością w ramach postępowania o stwierdzenie nieważności. Przy czym chodzi o takie skutki, których organ nie może znieść na drodze postępowania administracyjnego, tj. takiego do którego wszczęcia i prowadzenia jest powołany. Taką przeszkodą jest np. dokonanie czynności cywilnoprawnych, odnośnie których organ administracji nie może się wypowiadać, nie mówiąc już o tym aby mógł prowadzić jakiekolwiek postępowanie administracyjne w celu ich wyeliminowania z obrotu prawnego.

W niniejszej sprawie wbrew stanowisku kasacji powyższa sytuacja nie zaistniała. Błędnie skarżący kasacyjnie wywiódł, że nieodwracalność skutków wiązać należy z przejęciem majątku spółki, w tym prawa użytkowania wieczystego w trybie art. 492 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (aktualnie - Dz. U. z 2017 r., poz. 1577 ze zm.). Przepis ten reguluje połączenie spółek poprzez przeniesienie całego majątku spółki przejmowanej na inną spółkę przejmującą za udziały lub akcje, które spółka przejmująca wydaje wspólnikom spółki przejmowanej – łączenie przez przejęcie. Konsekwencją połączenia spółek w tym trybie jest utrata bytu prawnego jedynie przez spółkę przejmowaną, w której wszystkie prawa i obowiązki wstępuje spółka przejmująca, co następuje z chwilą połączenia, a więc z dniem wpisania połączenia do rejestru właściwego wg siedziby odpowiednio spółki przejmującej, co powoduje jednoczesne wykreślenie spółki przejmowanej z rejestru. Połączenie w tym trybie nie prowadzi do utraty bytu prawnego spółki przejmującej i wykreowania na bazie majątków łączących się spółek nowego podmiotu prawa handlowego. Spółka przejmująca nadal istnieje jako odrębny podmiot, a wszelkie prawa nabyte przed połączeniem pozostają przy tej spółce. Wstąpienie spółki przejmującej we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejmowanej wywołuje skutki zarówno w sferze praw i cywilnoprawnych jak i publicznoprawnych. To że przejęcie w tym trybie ma charakter sukcesji uniwersalnej nie budzi wątpliwości także w orzecznictwie sądów powszechnych, które stanęły na stanowisku że spółka przejmująca staje się z chwilą połączenia stroną postępowania sądowego, w którym wcześniej uczestniczyła spółka przejmowana (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 22 września 2017 r. wydany w sprawie I ACa 315/17, wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 29 czerwca 2015 r. wydany w sprawie o sygnaturze akt I ACa 231/15.).

Zasada uniwersalnego następstwa prawnego stanowiąca istotę procedury połączenia została wyrażona w art. 494 § 1 Kodeksu spółek handlowych. W doktrynie i orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że w przypadku sukcesji generalnej (uniwersalnej) zmiana strony w sprawie cywilnej następuje z mocy samego prawa. Skoro następstwo prawne następuje pod tytułem ogólnym, to nie mamy do czynienia z zakończeniem działalności spółki przejętej lecz z kontynuacją tej działalności przez spółkę przejmującą( por. wyroki NSA wydane w sprawach II OSK 494/07, I OSK 1564/12).

W świetle powyższych rozważań M. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w W. nie można uznać za osobę prawną trzecią, w stosunku do której nie zachodziłaby możliwość odwrócenia bezpośredniego skutku prawnego wywołanego decyzją uwłaszczeniową.

Oznacza to, że zniesienie skutków prawnych wywołanych decyzją uwłaszczeniową nie jest uwarunkowane koniecznością uprzedniego podważenia legalności procesu łączenia spółek, a więc podjęcia działań, które nie leżały w kompetencji organu administracji z uwagi na brak umocowania ustawowego, tj. możliwości zastosowania indywidualnego aktu administracyjnego. Zniesienie skutków nie było zatem uzależnione od uprzedniego wzruszenia uchwał organów spółek w przedmiocie połączenia. Zmiana nazwy podmiotu na skutek łączenia spółek nie powoduje powstania nowego podmiotu (por. uchwała SN z dnia 19 maja 1992 r., sygn. akt III CZP 49/92, wyroki NSA wydane w sprawach I OSK 2664/13, I OSK 1501/15).

W tym stanie rzeczy za niezasadne uznać należało zatem zarówno zarzuty odnoszące się do naruszenia przepisu art. 156 § 2 K.p.a., jak i art. 492 § 1 pkt 1 Kodeksu spółek handlowych.

Wbrew stanowisku autora kasacji w sprawie brak także przesłanek do zawieszenia postępowania na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Wszczęcie postępowania w przedmiocie nieważności decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji o odmowie ustanowienia prawa własności czasowej nie ma charakteru prejudycjalnego względem sprawy uwłaszczeniowej. Wynik postępowania nieważnościowego, wszczętego na podstawie wniosku z dnia 6 września 2016 r. może w przyszłości stanowić co najwyżej podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji zależnej w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa.

Mając na względzie powyższe skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na zasadzie art. 184 P.p.s.a.