Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2736/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-11-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 8, art. 9, art. 76, art. 77 par. 1, art. 78 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: par. 1 ust. 1
journal: Dz.U. 1961 nr 39 poz 198
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Sędziowie: WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) WSA Iwona Maciejuk Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2014 r. sprawy ze skargi H. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2012 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz H. W. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 21 marca 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 1565/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalił skargę H. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...], w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] października 1962 r., znak [...], utrzymującej w mocy decyzję Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Z. z dnia [...] maja 1962 r. znak [...], w sprawie przejęcia na własność Skarbu Państwa opuszczonego gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha, położonego na terenie wsi M., stanowiącego byłą własność J. W.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Decyzją z dnia [...] marca 2012 r., znak [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] października 1962 r. utrzymującej w mocy decyzję Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Z. z dnia [...] maja 1962 r. w sprawie przejęcia na własność Skarbu Państwa opuszczonego gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha, położonego na terenie wsi M., stanowiącego byłą własność J. W.

W uzasadnieniu organ wskazał, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że gospodarstwo J. W. było gospodarstwem opuszczonym w rozumieniu § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych.

Z wnioskami o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyższą decyzją wystąpili J. B. i H. W. wskazując, że organ nie wystarczająco wyjaśnił wszystkie aspekty sprawy, a w szczególności nie zostały spełnione wszystkie przesłanki uprawniające organ do podjęcia decyzji o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego stanowiącego byłą własność ojca wnioskodawców.

Rozpatrując ponownie sprawę na skutek złożonych wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, . poz. 1071 z późn. zm.) orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy organ wskazał między innymi, że kwestionowaną w postępowaniu nieważnościowym decyzją z dnia [...] maja 1962 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Z. orzekło o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha, położonego na terenie wsi M., stanowiącego byłą własność J. W. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. decyzją z dnia [...] października 1962 r. utrzymało w mocy ww. decyzję.

Kwestionowana w postępowaniu nieważnościowym decyzja z dnia 23 maja 1962 r. została wydana na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1957r. Nr 39, poz. 174 i z 1961 r. Nr 32, poz. 161) oraz § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198).

W myśl tych przepisów gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogły być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, przy czym stosownie do § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych z dnia 5 sierpnia 1961 r., za gospodarstwo rolne opuszczone uważało się gospodarstwo na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika lub dzierżawcę. W przedmiotowej sprawie nie zachodziły również przesłanki wyłączające zaliczenie gospodarstwa rolnego jako opuszczonego, wymienione § 1 ust. 2 powołanego rozporządzenia. Właściciel nie był bowiem osobą nieletnią, ubezwłasnowolnioną lub ograniczoną w zdolnościach do czynności prawnych. Nie był też powołany do służby wojskowej lub pozbawiony wolności w wykonaniu zarządzenia właściwego organu.

Okoliczność, że na gospodarstwie rolnym w dniu wydania decyzji nie zamieszkiwały wymienione w § 1 ust. 1 powołanego rozporządzenia osoby jest bezsporna. Fakt opuszczenia przedmiotowego gospodarstwa rolnego przez właściciela – J. W. przytoczony jest w protokole sporządzonym przed przejęciem gospodarstwa. Okoliczności tej nie neguje również sam wnioskodawca. Dodatkowo organ stwierdził, iż przedmiotowe gospodarstwo w dacie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa posiadało cechy gospodarstwa opuszczonego, nie było poddawane zabiegom agrotechnicznym, co jest uwidocznione w treści protokołu z dnia [...] maja 1962 r. w sprawie ustalenia warunków i zakwalifikowania gospodarstwa. Organ wskazał również, że w 1945 r. J. W. wraz z rodziną wyjechał do miejscowości M. i tam objął gospodarstwo poniemieckie o pow. [...] ha. Z protokołu tego wynika, iż grunty w części (o pow. [...] ha) były użytkowane przez A. M., przy czym użytkowanie tych gruntów miało charakter bezumowny. Pozostałych gruntów przejętego gospodarstwa rolnego tj. łąk i pastwisk nikt nie użytkował.

W tej sytuacji organ uznał, iż gospodarstwo rolne posiadało – w myśl obowiązującego wówczas przepisu § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych z dnia 5 sierpnia 1961 r. – status gospodarstwa opuszczonego, a cały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie budzi wątpliwości. Dodatkowo Minister powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 czerwca 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 529/09 i podniósł, że w postępowaniu nieważnościowym nie ma w zasadzie proceduralnej możliwości poszerzenia materiału dowodowego sprawy. Tym samym organ winien oprzeć się na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu zwykłym.

Minister wskazał, że stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej jest wyjątkiem od ogólnej zasady stabilności decyzji administracyjnych, wynikającej z art. 16 Kodeksu postępowania administracyjnego, zatem może mieć miejsce jedynie wtedy, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy jedną z wad wymienionych wyczerpująco w art. 156 § 1 k.p.a. Zgodnie z ww. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Rażące naruszenie prawa w rozumieniu ww. przepisów zachodzi wówczas, gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią przepisu, a rozstrzygnięciem objętym decyzją. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą. Nie chodzi tu bowiem o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. Nie można mówić o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., gdy istnieją możliwości różnej interpretacji przepisów prawnych.

Reasumując Minister stwierdził, że biorąc pod uwagę, iż w stosunku do omawianego gospodarstwa zachodziły okoliczności, o których mowa w powołanym wyżej przepisie § 1 rozporządzenia brak jest przesłanek do stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] października 1962 r., utrzymującej w mocy decyzję Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Z. z dnia [...] maja 1962 r.

Od powyższej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2012 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł H. W. wnosząc o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji ewentualnie o jej uchylenie.

Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił:

1. obrazę prawa materialnego (tj. § 1 § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r., w sprawie opuszczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1961r., nr 39, poz. 198) przez:

a) przyjęcie, że nieruchomość rolna o pow. [...] ha, położona na terenie wsi M., stanowiąca własność J. W. w dacie przejęcia na własność Państwa posiadała cechy gospodarstwa opuszczonego,

b) pominięcie, iż dokonanie tego przejęcia nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa (tj. ww. przepisu) przez tzw. niedopuszczalne w świetle prawa przejęcie etapowe ([...] ha z [...] ha istniejących), co czyniłoby podstawę do twierdzenia nieważności takiej decyzji w świetle art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.,

2. naruszenie prawa materialnego tj. art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym przez pominięcie kwestii odszkodowania przysługującego skarżącemu z mocy ww. przepisów,

3. naruszenie przepisów postępowania: art. 7, 8, 10, 76, 77 § 1, 78 § 1, 80, 107 § 1 i 3 k.p.a. przez naruszenie podstawowych reguł postępowania dowodowego, mających wpływ na wydanie zaskarżonej decyzji, naruszających podstawowe zasady postępowania administracyjnego (praworządności, pogłębiania zaufania obywateli do państwa prawnego, informowania, możliwości wypowiedzenia się co zebranych materiałów i dowodów) przez całkowite pominięcie czynnego udziału skarżącego w postępowaniu, oparcie decyzji wyłącznie na arbitralnych ustaleniach, nierozważenie całokształtu materiału dowodowego sprawy, nie wzięcie pod uwagę oczywistych dowodów, niezebranie pełnego materiału dowodowego, błędne ustalenie podstawy faktycznej decyzji, naruszenie przesłanki formalnej wydania decyzji zawierającej prawidłowe pouczenie,

4. naruszenie art. 107 § 1 i 3 k.p.a. oraz art. 15 k.p.a. przez nieodniesienie się do większej części zarzutów skarżącego zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia [...] kwietnia 2012 r. w treści decyzji Ministra z dnia [...] czerwca 2012 r. (dotyczących naruszenia przepisów postępowania oraz prawa materialnego), przez co doszło do złamania zasady właściwego uzasadnienia faktycznego i prawnego płynących z art. 107 § 3 k.p.a. oraz zasady dwuinstancyjności. Powyższe prowadzi do przyjęcia rażącego naruszenia prawa przez organ instancji przy wydawaniu decyzji (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.).

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że zaskarżona decyzja jest nieuzasadniona zarówno pod względem faktycznym jak i prawnym. Obowiązkiem organu rozstrzygającego sprawę w ramach podjętej decyzji jest ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów podnoszonych przez stronę w trakcie toczącego się postępowania.

Zdaniem skarżącego odzwierciedlenie tego obowiązku winno znaleźć się w uzasadnieniu decyzji. Brak odniesienia się przez organ rozstrzygający sprawę do podnoszonych przez stronę zarzutów stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a to z kolei skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji.

Skarżący dalej dodał, że w decyzji będącej przedmiotem skargi Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ograniczył się jedynie do analizy prawnej treści § 1 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 marca 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 1565/12, uznając skargę za niezasadną wskazał, że decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania w sposób mający wpływ na wynik sprawy. Postępowanie w niniejszej sprawie dotyczy stwierdzenia nieważności decyzji, a więc wszczynane jest w nowej sprawie, w której treścią nie jest orzekanie, co do istoty sprawy rozstrzygniętej kontrolowaną w trybie nadzwyczajnym decyzją. Kontrola kwestionowanej decyzji ogranicza się jedynie do zbadania, czy zachodzą przesłanki nieważnościowe określone w art. 156 § 1 k.p.a.

Wyrok ten, na skutek uwzględnienia skargi kasacyjnej wniesionej przez H. W., został uchylony wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2014 r., sygn. akt I OSK 1765/13 i sprawa została przekazana Sądowi I instancji do ponownego jej rozpatrzenia.

W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że zarówno sąd wojewódzki jak i organ badający sprawę w postępowaniu nieważnościowym pominęły istotne w sprawie okoliczności.

Sąd kasacyjny wskazał, że organ a za nim Sąd orzekając w sprawie pominęły - pismo Powiatowego Biura Geodezji i Urządzeń Rolnych w Z. z dnia [...] lipca 1969 r.(k. 24 akt, oznaczonych [...]), z którego wynika, że w aktach dot. przejęcia gospodarstwa znajdowała się umowa dzierżawy gruntów podpisana z A. M., jednocześnie przyjmując, że było to użytkowanie bezumowne. Fakt jej istnienia oraz wiedzę w zakresie jej treści potwierdzają także wywody, zawarte w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] października 1962 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. Ponadto z dokumentów, zgromadzonych w trakcie postępowania nieważnościowego nie wynika, aby Minister podjął się próby odszukania jej kopii w archiwach, lub by zwrócił się do skarżącego kasacyjnie o nadesłanie dokumentu umowy dzierżawy, zwróconej przez Powiatowe Biuro Geodezji i Urządzeń Rolnych w Z. przy piśmie z dnia [...] lipca 1969 r. Tymczasem oceny wymagała jej moc dowodowa, w tym prawidłowość ustaleń organów, prowadzących postępowanie w 1962 r. co do braku sporządzenia prawnej umowy dzierżawy.

Sąd kasacyjny wskazał także, że Sąd I instancji nie odniósł się do pominiętej przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozbieżności pomiędzy ustaleniami protokołu z dnia [...] maja 1962 r., a ustaleniami protokołu z dnia [...] lutego 1962 r. Z protokołu datowanego na [...] luty 1962 r. wynika, że gospodarstwo zakwalifikowano do gospodarstw opuszczonych z powodu opuszczenia i niewywiązywania się dzierżawcy z umowy, tymczasem w drugim z protokołów zawarto stwierdzenia, iż dzierżawca użytkuje grunty orne.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał również, że Sąd I instancji, tak jak i organ nadzorczy nie zauważył, iż w aktach Prezydium Powiatowej Rady Narodowej ( Nr [...]) na stronie 14 znajduje się odręczna adnotacja, z której wynika wielkość przejmowanego gospodarstwa rolnego, z wyszczególnieniem powierzchni poszczególnych użytków. Powierzchnie zajmowane przez poszczególne użytki, wynikające z notatki kształtowały się następująco:- orne – [...] , łąki – [...] , pastwiska – [...], lasy – [...] , zabudowania- [...], nieużytki – [...], rzeka- [...]. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w świetle wynikających z ww. notatki wielkości wątpliwości budzi, nawet przy założeniu prawidłowości ustaleń Ministra co do uprawiania przez dzierżawcę wyłącznie gruntów ornych, dopuszczalność uznania przedmiotowego gospodarstwa rolnego za opuszczone. W świetle powyższego wystarczy bowiem zliczyć powierzchnię gruntu ornego uznawaną przez organ za użytkowaną z powierzchnią gruntów zajętych pod lasy, nieużytki, rzekę i zabudowania, by uzyskać wielkość znacznie przekraczającą połowę powierzchni gospodarstwa. Zaznaczył, że z kolei z rozważań Sądu I instancji ani z rozważań organu nadzorczego nie wynika, na czym miałby polegać brak uprawy, właściwych zabiegów agrotechnicznych w rozumieniu rozporządzenia w odniesieniu do łąk, pastwisk, lasów, czy nieużytków.

Sąd II instancji podkreślił również, że analizowana odręczna notatka z k.14 akt wprawdzie nie zawiera autora jej sporządzenia, nie jest zaopatrzona w pieczęć organu, jednak znajdujących się na niej wielkości nikt nie kwestionował w toku żadnego z postępowań administracyjnych.

Reasumując Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż nie można uznać by Sąd I instancji dokonał wyczerpującej oceny prowadzonego przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi postępowania, w tym prawidłowości wydanych przez niego decyzji w świetle dochowania wymogom art. 107§ 3 , 7, 8, 9, 76, 77§1, 78§1, 80, k.p.a.

Zdaniem Sąd kasacyjnego rację miał również skarżący kasacyjnie, iż w kontrolowanym uzasadnieniu brak jest także oceny Sądu I instancji w zakresie prawidłowości rozstrzygnięcia decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] maja 1962 r., które nie zawiera danych dotyczących numeru działek, podlegających przejęciu, ich wielkości, oznaczeń w ewidencji gruntów.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego badając decyzje wydane w 1962 r. należy mieć na względzie, że prawidłowo poczynione ustalenia w zakresie rzeczywistej wielkości przejmowanego gospodarstwa należy uznać za fundamentalne z punktu widzenia przesłanek przejęcia. Za wadliwą w ocenie Naczelnego Sadu Administracyjnego również uznać należy dokonaną przez Sąd I instancji ocenę mocy dowodowej postanowienia Sądu Rejonowego w K., wydanego w sprawie o sygn. akt [...]. W istocie bowiem postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku nie dowodzi jedynie następstwa prawnego po zmarłym właścicielu gospodarstwa rolnego w sytuacji gdy zawiera również ustalenia w zakresie wielkości dziedziczonego gospodarstwa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Ocena pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji musi być dokonana z uwzględnieniem wykładni prawnej zawartej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2014 r., sygn. akt I OSK 1765/12, co wynika z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zwaną dalej P.p.s.a.

Postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją prowadzone było w trybie nadzwyczajnym przewidzianym w art. 156 § 1 i n. k.p.a., a jego przedmiotem była decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] października 1962 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezydium Rady Powiatowej Rady Narodowej w Z. z dnia [...] maja 1962 r. orzekającą o przejęciu na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania opuszczonego gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha, położonego na terenie wsi M., stanowiącego byłą własność J. W. Istotą tego rodzaju postępowania jest zbadanie czy wydana w postępowaniu zwykłym decyzja dotknięta jest w sposób oczywisty przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. W postępowaniu tym nie rozstrzyga się więc ponownie istoty sprawy (tu kwestii przejęcia gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa), ale jedynie ocenia legalność wydanego rozstrzygnięcia, na gruncie obowiązujących w dacie jego wydawania przepisów, w kontekście ustalonego wówczas przez organ stanu faktycznego.

Materialnoprawną podstawę ww. decyzji stanowił art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. - o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174 ze zm.), który w ust. 1 stanowił, że gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r., oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne. O tym zaś jakie gospodarstwo uznać należy za opuszczone stanowił § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. – w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198 ze zm.), zgodnie z którym, za takowe uważa się gospodarstwo na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Warunkiem zatem przejęcia gospodarstwa rolnego w myśl ww. przepisów było łączne spełnienie dwóch przesłanek: faktyczne opuszczenie gospodarstwa przez właściciela (również małżonka, rodziców i dzieci) oraz zaniechanie uprawy gospodarstwa w całości lub w większej części (por. wyrok NSA z 14 września 2010 r. sygn. akt I OSK 1482/09 Lex nr 745043). Te okoliczności stanu faktycznego, skoro ich zaistnienie prowadzić ma do odjęcia prawa własności, którego ochronę gwarantowała także ówcześnie obowiązująca Konstytucji PRL z 1952 r. (vide art. 17 Konstytucji), muszą mieć miejsce przed wydaniem decyzji i winy być wykazane przez organ orzekający sprawie w sposób niebudzący wątpliwości.

W efekcie przeprowadzonego postępowania nadzorczego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ocenił, że wydana na podstawie ww. regulacji prawnych decyzja nie jest obarczona żadną z kwalifikowanych wad prawnych, o których stanowi art. 156 § 1 k.p.a., a zwłaszcza wskazaną w pkt 2 § 1 wymienionego artykułu wadą rażącego naruszenia prawa, gdyż w sprawie zaistniały przesłanki do przejęcia bez odszkodowania gospodarstwa rolnego stanowiącego własność J. W. jako opuszczonego. Ze stanowiskiem tym jednak nie sposób się zgodzić.

Okoliczność, że na gospodarstwie rolnym w dniu wydania decyzji nie zamieszkiwały wymienione w § 1 ust. 1 powołanego rozporządzenia osoby jest bezsporna. Fakt opuszczenia przedmiotowego gospodarstwa rolnego przez właściciela – J. W. przytoczony jest w protokole sporządzonym przed przejęciem gospodarstwa. Okoliczności tej nie neguje również sami wnioskodawca.

W związku z powyższym do rozważenia w niniejszej sprawie pozostała kwestia, czy gospodarstwo to w myśl § 1 ust. 1 powołanego rozporządzenia nie było w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę.

Zdaniem Sądu, organ nadzoru kontrolując decyzje orzekające o przejęciu gospodarstwa rolnego J. W. na rzecz Skarbu Państwa nie ocenił prawidłowo całości zgromadzonego materiału dowodowego sprawy, pomijając tym samym istotne w sprawie okoliczności.

Minister w zaskarżonej decyzji wskazał, że przedmiotowe gospodarstwo (jedynie w części tj. [...]ha) było użytkowane przez A. M., wskazując, że użytkował on te grunty bezumownie. Jednakże z akt administracyjnych sprawy, a w szczególności z pisma Powiatowego Biura Geodezji i Urządzeń Rolnych w Z. z dnia [...] lipca 1969 r.(k.24 akt, oznaczonych Nr [...]), wynika, że w aktach dotyczących przejęcia gospodarstwa znajdowała się umowa dzierżawy gruntów podpisana z A. M. Istnienie powyższej umowy wynika również z treści uzasadnienia decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] października 1962 r.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi prowadząc postępowanie nieważnościowe zupełnie pominął ten aspekt, nie podejmując nawet próby odszukania sporządzonej umowy dzierżawy z A. M., która jak wynika z akt sprawy została zwrócona przez Powiatowe Biuro Geodezji i Urządzeń Rolnych w Z. przy piśmie z dnia [...] lipca 1969 r. Organ nie zwrócił się także do skarżącego o jej nadesłanie. Tym samym organ nie mógł ocenić jej mocy dowodowej, a tym samym prawidłowości ustaleń organów prowadzących postępowanie w 1962 r., co do braku sporządzenia prawnej umowy dzierżawy. W związku z powyższym organ nadzoru nie mógł prawidłowo ocenić, czy w 1962 r. zaistniały wszystkie przesłanki do przejęcia gospodarstwa rolnego J. W.

Ponadto Minister oceniając przesłanki opuszczenia gospodarstwa rolnego nie odniósł się do rozbieżności pomiędzy ustaleniami protokołu z dnia [...] maja 1962 r., a ustaleniami protokołu z dnia [...] lutego 1962 r. Z protokołu datowanego na [...] luty 1962 r. wynika, że gospodarstwo zakwalifikowano do gospodarstw opuszczonych z powodu opuszczenia i niewywiązywania się dzierżawcy z umowy, tymczasem w drugim z protokołów zawarto stwierdzenia, iż dzierżawca użytkuje grunty orne. Organ nadzoru nie zauważył również, iż w aktach Prezydium Powiatowej Rady Narodowej (Nr [...]) na stronie 14 znajduje się odręczna adnotacja, z której wynika wielkość przejmowanego gospodarstwa rolnego, z wyszczególnieniem powierzchni poszczególnych użytków.

Analiza powyższej notatki, w ocenie Sądu, budzi wątpliwości, czy przejęte gospodarstwo rolne można było uznać za opuszczone. Wystarczy bowiem zliczyć powierzchnię gruntu ornego uznawaną przez organ za użytkowaną przez A. M. z powierzchnią gruntów, zajętych pod lasy, nieużytki, rzekę, zabudowania, by uzyskać wielkość przekraczająca połowę powierzchni gospodarstwa. Z rozważań organu nadzoru nie wynika również, na czym miałby polegać brak uprawy, właściwych zabiegów agrotechnicznych w rozumieniu rozporządzenia w odniesieniu do łąk, pastwisk, lasów, czy nieużytków.

Ponadto, zdaniem Sądu, organ nadzoru prowadząc postępowanie zupełnie nie odniósł się do zarzutów skarżącego dotyczących prawidłowości rozstrzygnięcia decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] maja 1962 r. Rację ma skarżący, że decyzja ta nie zawierała danych dotyczących numerów działek podlegających przejęciu, ich wielkości oraz oznaczeń w ewidencji gruntów. W związku z tym nie można uznać, iż organ nadzoru prawidłowo poczynił ustalenia w zakresie rzeczywistej wielkości przejmowanego gospodarstwa, co jest istotne z punktu widzenia przesłanek jego przejęcia. Tym bardziej, że kwestią sporną pozostaje w niniejszej sprawie wielkość przejmowanego gospodarstwa t.j. czy miało ono ponad [...] ha, czy też jak twierdzi skarżący [...] ha na co też wskazuje również postanowienie Sądu Rejonowego w K. Wydział I Cywilny, sygn. akt [...] z dnia 18 kwietnia 2011 r. stwierdzające nabycie spadku po poprzednim właścicielu przejętego gospodarstwa rolnego. W tym miejscu wskazać należy, że przepisy o przejmowaniu opuszczonych gospodarstw rolnych nie dopuszczały możliwości tzw. "etapowego" przejmowania gospodarstw.

Podjęcie w tych okolicznościach przez Ministra decyzji o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] października 1962 r. i utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Z. z dnia [...] maja 1962 r. narusza zatem art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a to naruszenie było z kolei efektem wadliwie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego i błędnej oceny zgromadzonych w sprawie materiałów dowodowych.

Wobec powyższego uznać należy, że Minister prowadząc postępowanie nadzorcze naruszył art. 107 § 3 , 7, 8, 9, 76, 77 § 1, 78 § 1, 80, k.p.a. Przedstawione powyżej wskazówki i oceny Sądu organ uwzględni ponownie rozpatrując sprawę.

Z tych względów zaskarżona decyzja, jak też poprzedzająca ją decyzja Ministra nie mogła się ostać. Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni przedstawione wskazówki i oceny Sądu.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135 oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy.