Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 932/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2021-02-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: 28 ust. 1-3a
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
article: § 3 ust. 1 pkt 1-3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 1 § 1, art. 1 § 2, art. 3 § 1, art. 134 § 1, art. 151
journal: Dz.U. 2021 poz 137
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 15zzs4 ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 1842
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.

SENTENCJA

Dnia 25 lutego 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.), , Asesor WSA Małgorzata Kowalska, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 lutego 2021 roku sprawy ze skargi R.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

III SA/Łd 932/20

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku R.K. o umorzenie należności z tytułu składek odmówił:

1. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2, ust. 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 266) - dalej: u.s.u.s., umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 392.443,82 zł, w tym:

- składek na ubezpieczenia społeczne za okresy 02-09/2015, 01/2016-09/2017 w łącznej kwocie 330.064,85 zł obejmującej wyliczone na dzień 18 czerwca 2020 r. odsetki od zaległych składek, od składek finansowanych w części przez ubezpieczonych oraz koszty upomnienia;

- składek na ubezpieczenie zdrowotne za okresy 04-09/2015, 01/2016 – 09/2017 w łącznej kwocie 33.780,63 zł obejmującej wyliczone na dzień 18 czerwca 2020 r. odsetki od zaległych składek, od składek finansowanych w części przez ubezpieczonych oraz koszty upomnienia;

- składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okresy 04-09/2015, 01-04/2016 w łącznej kwocie 28.598,34 zł obejmującej wyliczone na dzień 18 czerwca 2020 r. odsetki od zaległych składek oraz koszty upomnienia;

2. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365) – dalej: rozporządzenie z 2003 r.; umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 34.975,14 zł, w tym:

- składek na ubezpieczenia społeczne za okresy 02-09/2015, 01/2016-09/2017 w łącznej kwocie 24.727,51 zł obejmującej wyliczone na dzień 18 czerwca 2020 r. odsetki od zaległych składek oraz koszty upomnienia;

- składek na ubezpieczenie zdrowotne za okresy 04-09/2015, 01/2016 – 09/2017 w łącznej kwocie 10.247,63 zł obejmującej wyliczone na dzień 18 czerwca 2020 r. odsetki od zaległych składek oraz koszty upomnienia.

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ wskazał, iż wnioskiem z dnia [...] r. R.K. wystąpił o umorzenie należności z tytułu zaległych składek. Z przedłożonej wraz z wnioskiem dokumentacji wynika, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Osiąga stały miesięczny dochód z tytułu otrzymywanego świadczenia emerytalnego w kwocie 3.495,56 zł brutto; 325 zł brutto z tytułu zatrudnienia na 1/8 etatu w Ax. M.D. (córka wnioskodawcy) oraz 250 zł pochodzący z innych źródeł. Prowadzona przez stronę działalność gospodarcza jest zawieszona od 2017 r. Jako jedyne stałe wydatki związane z utrzymaniem wykazał koszty leczenia w wysokości 500 zł miesięcznie, związane z stwierdzoną u niego chorobą wieńcową oraz podejrzeniem nowotworu prostaty. Ponadto, jak wynika ze złożonego oświadczenia wnioskodawca nie posiada żadnego majątku ruchomego, nieruchomości, czy też innych wierzytelności pozwalających na zaspokojenie należności. Poza zaległościami z tytułu składek posiada zobowiązania o charakterze publicznoprawnym (podatki), jak i cywilnoprawnym tytułem zaciągniętych kredytów w instytucjach bankowych oraz u osób fizycznych, w łącznej kwocie przekraczającej 4.000.000,00 zł. Otrzymywane świadczenie emerytalne w ¼ części jest przedmiotem zajęcia komorniczego (około 800 zł miesięcznie), a nadto co miesiąc uiszcza kwotę 250 zł tytułem kosztów sądowych.

Ze złożonego w dniu 10 września 2020 r. pisma wynika, że wszystkie pojazdy zarejestrowane na stronę, zgodnie z danymi Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, zostały zajęte przez komornika sądowego w roku 2016. Obecnie skarżący przebywa w mieszkaniu córki. Mieszkanie to jest przedmiotem egzekucji komorniczej.

Rozpatrując przedmiotowy wniosek Zakład Ubezpieczeń Społecznych w pierwszej kolejności odniósł się do kwestii ewentualnego przedawnienia ciążących na stronie należności oraz możliwości przyznania jej, jako przedsiębiorcy wsparcia w ramach pomocy de minimis, pod kątem spełnienia przesłanek określonych w art. 107 ust. 1 traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. W powyższym zakresie organ stwierdził, iż wobec wszczętego i pozostającego w toku postępowania egzekucyjnego obejmującego przedmiotowe składki, jak również w związku z zawarciem w dniu 12 stycznia 2016 r. układu ratalnego (zerwanego przez stronę) objęte wnioskiem należności nie uległy przedawnieniu. Ponadto organ stwierdził, iż ewentualnie przyznana skarżącemu pomoc de minimis poprzez umorzenie należności z tytułu składek nie przekroczyłaby ustalonego w przepisach pułapu 200.000 Euro.

Zakład ocenił wniosek pod kątem możliwości umorzenia należności z uwagi na wystąpienie przesłanek całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zgodnie z tym przepisem całkowita nieściągalność ma miejsce wówczas, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 498, z późn. zm.); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W powyższym zakresie organ stwierdził, iż w sprawie nie wystąpiły przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt, 1, pkt 2, pkt 4, pkt 4a i pkt 4b u.s.u.s. Ponadto mając na uwadze fakt, iż skarżący nadal posiada status przedsiębiorcy, uzyskuje stałe dochody z tytułu wypłacanego świadczenia emerytalnego i wykonywanej pracy zawodowej oraz z innych źródeł, jak również uwzględniając prowadzone w stosunku do strony postępowanie egzekucyjne Zakład uznał, iż w sprawie nie wystąpiły również pozostałe przesłanki całkowitej nieściągalności, wymienione w art. 28 ust. 3, 5 i p u.s.u.s.

Wobec powyższego organ uznał, że w sprawie brak jest możliwości umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Następnie odnosząc się do kwestii umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a .s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia z 2003 r. Zakład wskazał, iż w myśl powołanego art. 28 ust. 3a należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Odnosząc powyższe do niniejszego stanu faktycznego, zakład stwierdził, iż osiągany przez stronę stały miesięczny dochód w łącznej kwocie ponad 3.100 zł netto, pomimo dokonywanych potrąceń komorniczych w kwocie 873,89 zł, znacznie przekracza minimum socjalne dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego, wynoszące w I kwartale 2020 r. 1.232,47 zł. Ponadto poza zadłużeniem z tytułu składek strona posiada inne zadłużenia na znaczne kwoty, które częściowo są regulowane w drodze egzekucji komorniczej. Niemniej jednak w ocenie organu ciążące na skarżącym zadłużenie, w tym o charakterze cywilnoprawnym, nie przemawia za umorzeniem należności składkowych, które mają charakter należności publicznoprawnych. Tym samym zdaniem organu brak jest podstaw do umorzenia należności na podstawie przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2003 r., bowiem konieczność regulowania przedmiotowych należności nie pozbawi skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Tym bardziej, że spłata zadłużenia może nastąpić w ramach układu ratalnego przystosowanego do możliwości płatniczych strony.

Zdaniem organu w sprawie brak jest także podstaw do umorzenia należności w oparciu o przesłankę wymienioną w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z 2003 r., bowiem skarżący nie wykazał, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujące, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności.

Natomiast, co do przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 2003 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, iż nie neguje istnienia po stronie skarżącego przywoływanych schorzeń, niemniej jednak zastosowanie tej podstawy umorzeniowej jest możliwe jedynie w sytuacji, gdy przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, uniemożliwia zobowiązanemu uzyskiwanie dochodu pozwalającego na opłacenie należności. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący, zgodnie z oświadczeniem jest osobą samotną i pomimo różnych dolegliwości zdrowotnych jest czynny zawodowo. Wobec powyższego w sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia istnienia przedmiotowej przesłanki.

Rozpatrując wniosek o umorzenie ZUS musi wziąć pod uwagę nie tylko interes dłużnika, ale również Fundusze Ubezpieczeń Społecznych. Środki uzyskane przez Zakład z tytułu opłaconych składek przeznaczone są w znacznej części na wypłatę świadczeń społecznych osobom ubezpieczonym, w tym rent inwalidzkich i emerytur. Interes społeczny, jakim jest zapewnienie wymienionych świadczeń będących źródłem utrzymania dużej grupy społeczeństwa, przemawia za odmową umorzenia zaległych składek. Umorzenie składek oznaczałoby przywilejowanie skarżącego względem innych podmiotów, które regulują zobowiązania wynikające z nieopłaconych w terminie składek. Zakład wyjaśnił, iż obowiązek spłaty zobowiązań składkowych nie oznacza konieczności jednorazowego ich uregulowania. Istnieje możliwość zawarcia układu ratalnego. ZUS po uprzedniej analizie sytuacji finansowej dostosowuje raty do możliwości finansowych osoby wnioskującej o zawarcie takiego układu.

Wobec powyższego Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, iż brak jest również przesłanek do umorzenia przedmiotowych należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia z 2003 r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi R.K., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucił naruszenie:

- art. 28 ust. 1 w zw. z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i odmowę umorzenia należności pomimo ziszczenia się przesłanek ustawowych i oparcie decyzji uznaniowej na dowolnych kryteriach;

- art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. Z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia z 2003 r. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie poprzez uznanie, że zawarte w nich sformułowania "mogą być umarzane" i "Zakład może umorzyć" oznaczają w istocie dowolność w zakresie podejmowania decyzji w sprawie umorzenia składek, podczas gdy z zgromadzonego materiału dowodowego, w szczególności z trudnej sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącego, wynika zasadność jego wniosku;

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie pełnego postępowania dowodowego oraz nieustalenie wszystkich istotnych okoliczności sprawy.

Mając powyższe na uwadze strona wniosła o uchylenie decyzji.

Uzasadniając skargę pełnomocnik R.K. przyznał, że w sprawie nie wystąpiła całkowita nieściągalność należności. Zakwestionował natomiast zaskarżone rozstrzygnięcie w części, w jakiej uznaje ono brak istnienia podstaw do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia z 2003 r. Zdaniem strony skarżącej znana organowi sytuacja materialna i zdrowotna skarżącego, w szczególności porównanie kwoty osiąganych dochodów z kwotą zadłużenia, jak również fakt, iż problemy finansowe strony wynikają z nierzetelności jego kontrahentów, w pełni uzasadnia umorzenie przedmiotowych należności w oparciu o ww. przepisy. Skarżący przedstawił dowody świadczące o jego złej kondycji zdrowotnej i istnieniu chorób przewlekłych, a także wykazał niewielkie dochody w porównaniu z ciążącymi na nim zobowiązaniami. Organ pominął zupełnie wiek, stan zdrowia i możliwości majątkowe skarżącego, których poprawna analiza powinna doprowadzić do wniosku, że przy kwocie zadłużenia ponad 300.000 złotych i kwocie emerytury skarżącego, podlegającej zajęciu skarżący nie będzie w stanie spłacić zadłużenia nawet w małej części, co winno skutkować umorzeniem zaległości, gdyż interes publiczny nie zostanie w istotny sposób naruszony poprzez brak zapłaty, gdyż na chwilę obecną możliwe do ściągnięcia kwoty nie zaspokajają należności ZUS nawet w małej części.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wnosił o jej oddalenie argumentując, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola ta, na mocy § 2 art. 1 w/w ustawy sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Natomiast stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325) - dalej: p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Z wyżej wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność, tj. zgodność z prawem zaskarżonego aktu, a mówiąc ściślej, czy jest on zgodny z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Przy czym stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

W art. 28 ust. 1 u.s.u.s., ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 tej ustawy zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2015r., poz. 233 ze zm.),

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek zostały uregulowane w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z treścią § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W cyt. § 3 ust. 1 rozporządzenia, przewidziano możliwość umarzania składek pod warunkiem wykazania przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, bo pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i rodziny, w szczególności gdy zachodzą określone w pkt 1-3 przypadki, w tym gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Uwzględniając powyższe regulacje, w orzecznictwie podkreśla się, że przewidziane w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od całkowitej ich nieściągalności nie dotyczy ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek. Do nich zalicza się także przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą zobowiązanych do opłacania składek na swoje ubezpieczenie. Przy ich umarzaniu należy więc zawsze oceniać, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i rodziny przy uwzględnieniu jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej.

Rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, mimo braku ich całkowitej nieściągalności podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w powołanym wyżej art. 28 ust. 3a u.s.u.s., zwrot "należności z tytułu składek (...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane". Oznacza to zatem, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (por. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2007r., sygn. akt II GSK 141/07, Lex nr 368197, a także wyrok WSA w Łodzi z dnia 3 listopada 2009r., sygn. akt I SA/Łd 584/09).

Podkreślić przy tym również należy, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy ocenia, czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. lub art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Stwierdzenie, że okoliczności ustalone w sprawie nie odpowiadają żadnej z przesłanek umorzenia zaległości wyklucza możliwość pozytywnego rozstrzygnięcia dla ubezpieczonego. Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem ww. należności. Jednak, nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek, nie obliguje jednoznacznie organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Odmawiając w takiej sytuacji umorzenia zaległości organ działa w zakresie przyznanego mu uznania administracyjnego.

W kontekście przesłanek określonych w powołanym powyżej § 3 ust. 1 pkt 1-3 Rozporządzenia, szczególne znaczenie ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, a zatem to strona w treści wniosku o umorzenie należności, a następnie w toku postępowania, powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. ZUS w toku postępowania, powinien natomiast wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 K.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 K.p.a. Oczywisty jest jednak fakt, że w toku postępowania to głównie na stronie spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia, świadczy bowiem o tym użyty przez ustawodawcę w § 3 ust. 1 rozporządzenia zwrot "jeżeli zobowiązany wykaże". Wszakże to wnioskodawca, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej i o zaistniałych przeszkodach w spłacie zadłużenia.

Ocena zebranego materiału dowodowego należy do organu prowadzącego postępowanie. Stosownie bowiem do treści art. 80 K.p.a., organ swobodnie ocenia dowody, ważne jest jednak, żeby stan faktyczny został oceniony na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego. Swoboda w ocenie dowodów nie oznacza dowolności. Przeprowadzony przez organ sposób rozumowania związany z ustalaniem stanu faktycznego sprawy na podstawie różnych, czasem sprzecznych ze sobą, zebranych w sprawie dowodów, przedstawiony w uzasadnieniu decyzji, powinien być jasny, zrozumiały i oparty o zasady logiki.

Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 Rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie ZUS nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany wskazanymi powyżej zasadami określonymi w K.p.a., oraz regułami logiki. Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego, który ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów nie naruszono reguł logiki i czy zastosowano właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Uznanie administracyjne odnosi się natomiast do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w razie prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia. Wybór konsekwencji prawnej, to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organ dostatecznie wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków, tj. zebrał cały materiał dowodowy i dokonał jego prawidłowej oceny, a następnie rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi.

Nie zasługują na uwzględnienie zarzuty skargi naruszenia artykułów 7,77, i 80 k.p.a., poprzez nie podjęcie wszelkich niezbędnych kroków celem dokładnego wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy.

ZUS nie podważał wiarygodności informacji podanych przez stroną, dotyczących jej sytuacji zdrowotnej i majątkowej. Prawidłowo wskazał, że wysokość dochodów, nawet po uwzględnieniu egzekucji komorniczej, znacznie przekracza minimum socjalne dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego. Minimum to w dacie wydawania decyzji wynosiło 1.264 zł. (v. informacja Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych z dnia 28 lutego 2021 r.). Organ zasadnie przyjął, że zaległe składki nie mogą być uregulowane jednorazowo. Przedstawił jednak możliwość dokonania ich spłaty w formie układu ratalnego, uwzględniającego aktualną sytuację życiową skarżącego. Skarżący mimo problemów zdrowotnych nadal pracuje, otrzymuje świadczenie emerytalne, a ponadto osiąga dochody z innego źródła.

ZUS przeprowadził wnikliwą analizę interesów dłużnika i Funduszy Ubezpieczeń Społecznych. W ocenie sądu trafnie przyjął, iż umorzenie składek naruszałoby interes funduszy i stanowiło uprzywilejowanie skarżącego względem innych ubezpieczonych rzetelnie wypełniających obowiązki płatnicze wobec ZUS.

Zdaniem sądu niezasadne jest stanowisko wyrażone w skardze, iż za umorzeniem zaległości przemawia dysproporcja pomiędzy aktualnymi dochodami strony, a wielkością jej zobowiązania składkowego. Wskazana dysproporcja nie należy do przesłanek przewidzianych w u.s.u.s. i Rozporządzeniu uzasadniających umarzanie zaległych składek .

Także fakt niespłacenia zobowiązań przez kontrahentów skarżącego nie stanowi przesłanki umarzania składek. ZUS nie jest uprawniony do badania przyczyn niepowodzeń strony w prowadzonej działalności gospodarczej. Jest natomiast zobowiązany ustalić, czy sytuacja finansowa skarżącego uzasadnia przyznanie mu wnioskowanej ulgi.

ZUS prawidłowo przyjął, że aktualna sytuacja finansowa strony umożliwia spłatę zaległości składkowych w drodze prowadzonej egzekucji, bądź po zawarciu układu ratalnego.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.

Sąd orzekał na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniu COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 poz. 1842).

d.cz.