Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1665/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-01-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 6
journal: Dz.U. 1989 nr 10 poz 53
law: Ustawa z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym.

SENTENCJA

Dnia 11 stycznia 2013 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon sędzia NSA Andrzej Gliniecki sędzia del. WSA Małgorzata Miron /spr./ Protokolant asystent sędziego Rafał Kopania po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2013 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 7 kwietnia 2011r. sygn. akt II SA/Go 88/11 w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia [...] grudnia 2010r., nr [...] w przedmiocie przeniesienia własności działek oraz odmowy przyznania prawa do własności działek oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2011 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Go 88/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalił skargę J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gorzowie Wlkp. z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie przeniesienia własności działek oraz odmowy przyznania prawa do własności działek.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd wskazał następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Go 19/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gorzowie Wlkp. z dnia [...] października 2008 r., nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Strzelecko - Drezdeneckiego nr [...] z dnia [...] lipca 2008 r. w przedmiocie przeniesienia własności działki gruntu. W uzasadnieniu wyroku Sąd podkreślił, iż zasadniczy zarzut pod adresem zarówno rozstrzygnięcia Kolegium, jak i rozstrzygnięcia organu I instancji dotyczy naruszenia przepisu art. 10 § 1 kpa. Wskazał Sąd przy tym, że zebrany przez organy materiał dowodowy wskazuje, że nieruchomość (działka nr ewid. 315), dla której prowadzona jest KW nr 21214, stanowiła przedmiot współwłasności w częściach ułamkowych: E. P. i C. P. we wspólności do 1/2 części oraz J. S. jako współwłaściciela samych zabudowań w udziale do 1/2 części, Skarbu Państwa do 1/2 części jako właściciela gruntu. W przedmiotowym postępowaniu ustalono podział działki nr 314/1 a także sposób korzystania z prawa własności działki nr 315. Sposób korzystania z prawa własności dotyczy zatem zarówno skarżącego, jak również pozostałych współwłaścicieli nieruchomości znajdującej się na działce nr 315, tj. E. i C. P.

Ponadto w ww. wyroku Sąd stwierdził, że przeprowadzone przez Starostę Strzelecko - Drezdeneckiego oraz Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gorzowie Wlkp. postępowanie wyjaśniające nie pozwala na ustalenie ponad wszelką wątpliwość stanu faktycznego sprawy. Tymczasem na gruncie rozpatrywanej sprawy skarżący w toku instancji zakwestionował przyjęty przez organ I instancji sposób oznaczenia granic nieruchomości znajdującej się na działce nr ewid. 314/3 wskazując, iż przyjęte przez organ oznaczenie granic działki nr 314/3, uniemożliwia mu faktycznie korzystanie z budynku mieszkalnego znajdującego się na działce nr 315. Podkreślał fakt, iż przyjęty przez organ podział powoduje, iż z przyznanej mu działki 314/3 nie ma dostępu do budynku znajdującego się na działce nr 315, bowiem drzwi wejściowe skierowane są w połowie na działkę 314/4. Nadto skarżący podniósł, że wprowadzony podział nieruchomości, uniemożliwia swobodne korzystanie ze sprzętu rolniczego. Organ w tym zakresie nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego. Sąd uznał za zasadne rozważenie zarówno możliwości przeprowadzenia w sprawie oględzin, jak również w związku z dopuszczeniem do postępowania Państwa P., także rozprawy administracyjnej.

Po ponownym przeprowadzeniu postępowania sprawy, decyzją z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] Starosta Strzelecko – Drezdenecki orzekł o przeniesieniu na własność działek nr 314/3 o pow. 1631 m2., nr 314/5 o pow. 180 m2 oraz nr 315 o pow. 190 m kw. w udziale do ½ części, stanowiących własność Skarbu Państwa – Zasoby Agencji Nieruchomości Rolnych, położonych w obrębie Grąsy gmina Dobiegniew, na rzecz J. Koniewskiego oraz odmówił przyznania ww prawa własności działek: 314/6 o pow. 297 m2. oraz 314/2 o pow. 1184 m2 stanowiących własność Skarbu Państwa – Zasoby Agencji Nieruchomości Rolnych, położonych w obrębie Grąsy gmina Dobiegniew.

W uzasadnieniu decyzji organ szczegółowo opisał przebieg postępowania administracyjnego w sprawie, wskazując również kolejne, wydawane w sprawie decyzje, które następnie uchylane były przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gorzowie Wlkp. Przede wszystkim jednak organ wyjaśnił, iż w toku postępowania przeprowadzono w sprawie oględziny (w dniu 4 września 2009 r.) z udziałem stron postępowania. Oględziny dotyczyły działek nr 314/2, 314/3, 314/4 i 315 położonych w Grąsach. W trakcie czynności wnioskodawca zaproponował wydzielenie działki gruntu, która poprawi funkcjonalność korzystania z wejścia do budynku mieszkalnego od strony frontowej z działki nr 314/4. Państwo P. natomiast wyrazili zgodę na taki podział pod warunkiem otrzymania na własność pozostałej części gruntu. W wyniku przeprowadzonych oględzin sporządzono wstępny projekt podziału działki nr 314/4 (zał. mapowy nr 62), w celu wydzielenia dodatkowej działki gruntu, który uwidoczniono na mapie ewidencyjnej, podpisany został przez strony oraz zaakceptowany przez organ. Organ wskazał, iż zaproponowany podział i przydzielenie dodatkowej powierzchni na poprawę funkcjonalności korzystania z wejścia do mieszkania spełni oczekiwania wnioskodawcy i nie ograniczy swobodnego korzystania z budynku mieszkalnego przez drugiego współwłaściciela - małżonków P. W wyniku podziału działki nr 314/4 powstały działki nr 314/5 o pow. 180 m2 i 314/6 o pow. .297 m2. Do budynku mieszkalnego są dwa wspólne wejścia od podwórka (granica działki nr 314/3 i 316/1 nie została naruszona i przebiega do środka otworu wejściowego) oraz od strony frontowej (granica działki 314/3 i 314/5 z działką nr 314/6 również biegnie do środka otworu wejściowego). Organ administracji zaznaczył, że uwzględniono propozycję wnioskodawcy wydzielenia dodatkowej powierzchni gruntu od strony frontowej, aby swobodnie przemieszczać się mógł do wewnątrz budynku mieszkalnego.

W dalszej kolejności organ wyjaśnił, iż na działce nr 314/3 usytuowane są wszystkie zabudowania stanowiące własność wnioskodawcy, tj. budynek gospodarczy - obora i stodoła. Obora od granicy działki 314/2 posadowiona jest w odległości 6 m, a od domu mieszkalnego w odległości 4,25 m i od stodoły w odległości 4,80 m.

Natomiast, zdaniem organu, przyznanie własności działki nr 314/2 o pow. 1184 m2 (powstałej po podziale działki 314/1) stanowiącej grunt orny, na podtrzymywane żądanie J. S., jest nadmierne i nieuzasadnione. Podkreślił on, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie przyjmuje się, że w postępowaniu opartym na art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz.U. Nr 10, poz. 53), organ administracji nie ma obowiązku przeniesienia na rzecz właścicieli budynków, znajdujących się na działce, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego, przekazanego Państwu za świadczenia rentowe, całego dawnego siedliska lecz jedynie takiej powierzchni gruntu (działki), która jest niezbędna do korzystania z budynków. Tymczasem zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy wyraźnie wskazuje na to, że ze względu na kształt i sposób zabudowy, wydzielone działki gruntu oznaczone nr 314/3 o pow. 1631 m2, nr 314/5 o pow. 180 m2 oraz 315 o pow. 190 m2 w udziale do 1/2 części pozwalają wnioskodawcy na swobodne korzystanie z budynków. Na załączonych do akt sprawy mapach uwidocznione są dane określające sposób podziału poszczególnych działek, dotychczasowy sposób korzystania z zabudowań oraz zaznaczone są odległości pomiędzy zabudowaniami (zał. mapowy nr 43).

Starosta jednocześnie wyjaśnił, iż na podstawie wypisów z rejestru gruntów i mapy ustalono, że działka nr 315 o pow. 0.0200 ha, zabudowana domem mieszkalnym sklasyfikowana jako Br na roli klasy VI i stanowi współwłasność małżonków C. i B. P. w udziale do 1/2 części, J. S.: właściciela udziału 1/2 części w samych zabudowaniach i Skarbu Państwa jako właściciela 1/2 części gruntu. W skład działki nr 314/1 o pow. 0,28 ha oprócz gruntów obejmujących zabudowania gospodarcze według konturu klasyfikacyjnego o symbolu Br/RVI wchodziły również grunty orne sklasyfikowane jako RVI oraz sad na roli klasy VI. W celu wydzielenia działki siedliskowej sporządzono projekt podziału działki, a następnie zlecono uprawnionej jednostce geodezyjnej podział działki i sporządzenie stosownej dokumentacji z uwzględnieniem dostępu do drogi publicznej działek geodezyjnych powstałych po podziale - przeznaczonych do rolniczego użytkowania. Z podziału działki nr 314/1 powstały działki: nr 314/3 o pow. 0,1631 ha obejmująca zabudowania gospodarcze, nr 314/2 o pow. 0,1184 ha działka rolna z dostępem do drogi publicznej i działka nr 314/4 o pow. 0,0477 ha również działka rolna z dostępem do drogi publicznej (dow. wykaz zmian danych ewidencyjnych zał. nr 21).

Wnioskodawca w toku postępowania nie zgodził się z proponowanym przez organ podziałem i wytyczeniem granic przyznanych na własność działek zarzucając, iż jest on niezgodny ze sztuką geodezyjną. Zdaniem Starosty kwestionowanie ustalonych granic jest bezzasadne, ponieważ podziału działki nr 314/1 i sporządzenia stosownej dokumentacji geodezyjnej dokonał geodeta mający uprawnienia do tego rodzaju zadań, a żądanie przeniesienia na własność całego dawnego siedliska jest nieuzasadnione.

Wyjaśnił, iż w praktyce działki siedliskowe są zabudowane samodzielnie, to znaczy, że cała działka jest zabudowana i nie można jej podzielić na dwie lub więcej, są też działki kilku hektarowe, w których siedlisko stanowi tylko niewielką ich część. Po wydzieleniu siedliska z większej działki i oznaczeniu go nr ewidencyjnym powstaje działka siedliskowa oraz druga działka lub ich więcej - przeznaczone do rolniczego użytkowania. Organ uznał, że podział działki nr 314/1 został prawidłowo dokonany, ponieważ wydzielona do zwrotu działka nr 314/3 stanowi część działki nr 314/1, a przedmiotem zwrotu własności może być tylko taka działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione tzn., która miała charakter budowlany a jej granice przebiegają według konturu klasyfikacyjnego o symbolu Br/RVI. Zaznaczył, że przygotowując projekt podziału działki 314/1 (dow. zał. mapowy nr 18) celem wyodrębnienia działki gruntu, na której budynki te zostały wzniesione, brany był pod uwagę stan faktyczny zabudowy działki. Wydzielając odległość 6m od ściany budynku gospodarczego do granicy działki oraz biorąc pod uwagę istniejące odległości między budynkami 4,25m, 4,80m, 6,80m (dow. zał. mapowy nr 43), cechy geometryczne i dostęp do drogi publicznej, uznano, że jest to powierzchnia o takim rozmiarze jaki jest niezbędny do swobodnego korzystania z tych zabudowań i urządzeń położonych na tej działce.

Odnosząc się do zarzutów J. S., iż taki podział uniemożliwia mu poruszanie się po wydzielonym siedlisku ciężkim sprzętem rolniczym jak również uniemożliwia mu wejście do domu mieszkalnego, którego jest współwłaścicielem w ½ części, organ wskazał, że przy ustaleniu powierzchni przekazywanej na podstawie art. 6 cyt. ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym, decyduje stan faktyczny zabudowy działki w dniu wydania decyzji o przeniesienie jej własności, a nie ewentualne zamierzenia właściciela budynków na przyszłość. Biorąc nawet pod uwagę , że przeciętna droga publiczna ma 4 m szerokości i dwa pasy ruchu, po której porusza się również ciążki sprzęt to istniejące odległości między budynkami oraz wydzielenie 6m od ściany budynku gospodarczego do granicy działki wg organu są całkowicie wystarczające do swobodnego z nich korzystania.

Organ uznał za niezasadny zarzut, iż dokonany podział uniemożliwia wnioskodawcy wejście do domu mieszkalnego. Budynek mieszkalny oznaczony kolorem niebieskim położony na działce nr 315 stanowi współwłasności małżonków C. i B. P. do 1/2 części i Pana S. do 1/2 części samych zabudowań. Granica działki nr 314/3 (będąca przedmiotem nadania) przebiega z działką nr 316/1 będącą własnością małżonków P. i prowadzi do środka otworu drzwiowego (od strony podwórka ). Organ zaznaczył, że z wejścia tego korzystają małżonkowie B. i C. P. co nie znaczy, że z wejścia tego nie może korzystać wnioskodawca jako współwłaściciel. W tym zakresie organ administracji odniósł się do istoty prawa współwłasności, zgodnie z którym własność tej samej rzeczy może przysługiwać niepodzielnie kilku podmiotom (art. 195 kodeksu cywilnego). Charakteryzuje je jedność przedmiotu, wielość podmiotów i niepodzielność wspólnego prawa. Oznacza to, że pomimo istnienia takiej wspólności, rzecz nie jest podzielona, a żadnemu ze współwłaścicieli nie przysługuje wyłączne prawo do fizycznie określonej rzeczy. Przyznając na wyłączną własność skarżącemu działkę nr 314/6, organ naruszyłby zasady równego rozporządzania rzeczą wspólną, tj. otworu drzwiowego. Drugie wejście znajduje się od strony frontowej gdzie granica działek nr 314/3 i 314/5 (zaznaczone kolorem czerwonym), będących przedmiotem nadania przebiega z działką nr 314/6 (zaznaczona kolorem żółtym), która stanowi własność Skarbu Państwa - Zasoby Agencji Nieruchomości Rolnych. W trakcie podziału działki nr 314/1 granicę poprowadzono do środka otworu drzwiowego, mając na względzie drugiego współwłaściciela - małżonków P., aby nie ograniczyć im wejścia do mieszkania mimo, że z niego nie korzystają. Biorąc pod uwagę drugiego współwłaściciela Państwa P. do korzystania z tego otworu drzwiowego, organ uznał, iż tylko przy takim podziale obie strony będą miały równe prawo korzystania z tego wejścia, wobec czego żądania nie uwzględniono jako zasadne.

Jednocześnie Starosta zauważył, że J. S. zarzuca organowi, iż nie reaguje na uzasadnione jego potrzeby przeniesienia na własność również działki nr 314/2 o pow. 1184 m2, gdzie w przyszłości chciałby wybudować mini oczyszczalnię ścieków. W tym zakresie organ stwierdził, iż przedmiotowa działka stanowi samodzielną działkę rolną z bezpośrednim dostępem do drogi publicznej, a oddzielona została ze względu na brak przynależności do użytku gruntowego zabudowanego, bowiem nigdy nie miała charakteru gruntów rolnych zabudowanych, jak również w chwili obecnej nie znajdują się na niej żadne zabudowania. Stan faktyczny wskazuje, że jest to działka rolna. Natomiast plany J. S. na przyszłość (budowa mini oczyszczalni ścieków) nie mogą być argumentem przemawiającym za przeniesieniem własności na jego rzecz spornej działki nr 314/2, bowiem przy ustalaniu powierzchni działki przekazywanej na podstawie art. 6 wskazanej wyżej ustawy, decyduje stan faktyczny zabudowy działki w dniu wydania decyzji o przeniesieniu jej własności, a nie ewentualne zamierzenia właściciela budynków na przyszłość. Z tych przyczyn wydzielenie z większej działki jej części zabudowanej jako odrębnej działki i przeniesienie własności tylko części zabudowanej na rzecz dotychczasowego właściciela budynków, a przeznaczenie pozostałej części - jako odrębnej działki - na inne cele nie narusza przepisów prawa i jest zgodne z celem, jakiemu służyło unormowanie zawarte w art. 6 cytowanej wyżej ustawy. Jeżeli w przyszłości J. S. będzie miał zamiar wznosić jakiekolwiek urządzenia lub budynki, a przepisy prawa budowlanego uniemożliwiają ich realizację ze względu na powierzchnię działki, będzie miał możliwość powiększyć swój areał nabywając grunty od Skarbu Państwa - Agencji Nieruchomości Rolnych.

Wreszcie w ocenie organu biorąc pod uwagę powierzchnię działki nr 314/3 oraz odległości między ścianami budynków a granicami działek sąsiednich (25m x 15m, 33,50m x 10,80m, 18,5m x 22,55 m - zał. map. nr 90), istnieje możliwość lokalizacji przydomowej oczyszczalni ścieków czy zbiornika bezodpływowego na nieczystości ciekłe przy zastosowaniu przepisów rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. Nr 75, póz. 690 ze zm.).

J. S. wniósł odwołanie od powyższej decyzji Starosty Strzelecko Drezdeneckiego

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gorzowie Wlkp. decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżona odwołaniem decyzję Starosty Strzelecko – Drezdeneckiego.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że zaskarżona decyzja wydana została na podstawie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 10, poz. 53). Organ zacytował treść tego przepisu i wskazał, że jego celem było uporządkowanie stosunków własnościowych przez zrównanie sytuacji prawnej rolników przekazujących gospodarstwo rolne Państwu przed dniem 1 stycznia 1983 r. i po tej dacie, a także odejście od oderwania własności budynków od działki gruntu na której je wzniesiono Analiza uregulowań prawnych zawartych w art. 6 wskazanej ustawy prowadzi do wniosku, iż przepis ten nie gwarantuje właścicielom budynków, które pozostały własnością rolnika po przekazaniu gospodarstwa rolnego (wraz z działką gruntu, na której budynki te były posadowione) na rzecz Skarbu Państwa bezpłatnego przekazania na ich rzecz tej samej co do powierzchni, działki geodezyjnie wyodrębnionej, która była przedmiotem przekazania w zamian za świadczenie emerytalno - rentowe, ale tylko takiej działki, która jest zabudowana, a więc nieruchomości co do zasady odpowiadającej powierzchni posadowionych na niej budynków. W tym zakresie organ powołał bogate orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym przepis art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. nie nakłada na organ administracji państwowej (obecnie starostę) obowiązku przeniesienia na rzecz właścicieli budynków znajdujących się na działce, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu, własności gruntu całego dawnego siedliska, lecz jedynie takiej powierzchni gruntu (działki), która jest niezbędna do korzystania z budynków.

Tym samym zdaniem organu odwoławczego, niezasadne jest stanowisko skarżącego, że art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin co do zasady gwarantuje właścicielowi budynków zwrot całej, wchodzącej w skład przekazywanego gospodarstwa rolnego, działki, na której znajdowały się budynki pozostające nadal własnością rolnika. Podobnie jest także z twierdzeniem, że rozpoznając wniosek o zwrot działki pod budynkami organ powinien uwzględniać potrzeby i zamierzenia przyszłe skarżącego.

W konsekwencji Kolegium wskazało, iż podziela stanowisko organu I instancji, że działka 314/3 i 314/5 zostały wydzielone w sposób zapewniający swobodne korzystanie z zabudowań stanowiących odrębny od gruntu przedmiot własności. Odległość 6 m od ściany, biorąc pod uwagę istniejące odległości pomiędzy budynkami 4,25m, 4,80m, 6,80m oraz kształt samej działki, zapewniają nieskrępowaną komunikację zarówno z drogą publiczną, jak i wewnątrz samej działki. Kolegium także wskazało, że otwory drzwiowe w budynku gospodarczym na działce 314/3 są zlokalizowane od strony wewnętrznej podwórza (karta nr 23 w aktach sprawy), zaś zarówno część frontowa, jak i tylna działki pozwala na manewrowanie sprzętem w jej obrębie.

Organ odwoławczy podkreślił także okoliczność, że w niniejszej sprawie występują strony o spornych interesach. Tym samym każde orzeczenie w zakresie przyznania prawa własności skarżącemu ponad to, co ustalił organ I instancji naruszałoby jednocześnie słuszny interes drugiej strony – C. i B. P. Zdaniem Kolegium decyzja organu I instancji jest więc nie tylko zgodna z prawem ale i słuszna, gdyż wyważa słuszne interesy stron postępowania. Na mocy tej decyzji, strony pozostawać będą w podobnej sytuacji prawnej i faktycznej, bowiem obie korzystają z wejść do budynku mieszkalnego, znajdujących się po przeciwnych stronach tego budynku. Działka nr 315, objęta będzie współwłasnością stron i nie ma jednak żadnych przeszkód aby strony uzgodniły między sobą taki sposób użytkowania nieruchomości wspólnej, który będzie odpowiadał ich interesom.

Organ stwierdził nadto, iż w postępowaniu wykonane zostały wszystkie zalecenia zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie sygn. akt. II SA/Go 19/09, bowiem zapewniony został czynny udział wszystkim stronom postępowania. Natomiast stan faktyczny sprawy został dokładnie wyjaśniony, ustalenia w tym zakresie są jednoznaczne i bezsporne, a nadto znajdują swoje odzwierciedlenie z jednej strony w zebranym w sprawie materiale dowodowym oraz uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 3 kpa).

W sprawie przeprowadzone zostały oględziny, których efektem było wydzielenia działki nr 314/5 o pow. 0,0180ha na poprawienie funkcjonalności korzystania z wejścia do budynku mieszkalnego. Przeprowadzona została również rozprawa administracyjna z udziałem stron o spornych interesach, która pozwoliła na konfrontację ich stanowisk.

J. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gorzowie Wlkp wnosząc o uchylenie zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji Starosty Strzelecko – Drezdeneckiego. Wniósł jednocześnie aby Wojewódzki Sąd Administracyjny nakazał organowi administracji państwowej uwłaszczyć go do działek 314/3; 314/5; 314/2; 314/6, które to działki powstały po podziale działki 314/1 oraz do działki 315 w udziale do procentowej części.

Zdaniem skarżącego w sprawie naruszone zostały art. 77 § 1 kpa oraz art. 7 kpa bo ocena stanu faktycznego mimo zebranych dowodów została "zakłamana". Zdaniem skarżącego działanie organu zmierza do wyłudzenia pieniędzy.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gorzowie Wlkp. w całości podtrzymało stanowisko wyrażone w decyzji I i II instancji i wniosło o oddalenie skargi.

Rozpoznając ww. skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny przypomniał, że przedmiotem skargi jest decyzja, którą organ II instancji utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2010 r. Starosty Strzelecko – Drezdeneckiwgo o przeniesieniu na własność działek nr 314/3 o pow. 1631 m2., nr 314/5 o pow. 180 m2 oraz nr 315 o pow. 190 m2 w udziale do ½ części, stanowiących własność Skarbu Państwa – Zasoby Agencji Nieruchomości Rolnych, położonych w obrębie Grąsy gmina Dobiegniew, na rzecz J. Koniewskiego oraz odmówił przyznania ww. osobie prawa własności działek: 314/6 o pow. 297 m2 oraz 314/2 o pow. 1184 m2 stanowiących własność Skarbu Państwa – Zasoby Agencji Nieruchomości Rolnych, położonych w obrębie Grąsy gmina Dobiegniew.

Postępowanie administracyjne prowadzone było przez organ pierwszej instancji według wskazań zawartych w uzasadnieniach decyzji organu drugiej instancji uchylających wcześniejsze decyzje Starosty oraz wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 23 kwietnia 2009 r., sygn. akt II SA/Go 19/09 zawierającego ocenę prawną sprawy i wskazania co do dalszego postępowania. Zgodnie z wytycznymi Sądu o postępowaniu administracyjnym zostali zawiadomieni współwłaściciele nieruchomości B. i C. małżonkowie P. zaś dla wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy została przeprowadzona przez organ rozprawa z udziałem tychże małżonków P. i wnioskodawcy.

Ustalając stan prawny nieruchomości objętych wnioskiem, organ pierwszej instancji zgromadził w aktach administracyjnych ponad kopie dokumentów przedłożone przez wnioskodawcę również wypisy z rejestru gruntów, na podstawie których ustalił, iż właścicielem działki nr 315, na której posadowiony jest budynek mieszkalny stanowiący w ½ części własność J. S., są B. i C. P., jednocześnie współwłaściciele tego budynku w łącznie ½ części oraz Skarb Państwa. Natomiast własność działki 314/1, podzielonej następnie na działki 314/2, 314/3, 314/4 tej ostatniej podzielonej na działki 314/5 i 314/6, należy do Skarbu Państwa. Okoliczności powyższe są w sprawie bezsporne.

Podstawą materialnoprawną decyzji Starosty jako organu pierwszej instancji, jak również zaskarżonego rozstrzygnięcia Kolegium jako organu drugiej instancji, stanowił przepis art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 roku o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin ( Dz. U. Nr 10, poz. 53 ).

Analiza uregulowań prawnych zawartych w art. 6 powołanej ustawy prowadzi do wniosku, iż przepis ten nie gwarantuje właścicielom budynków, które pozostały własnością rolnika po przekazaniu gospodarstwa rolnego (wraz z działką gruntu na której budynki te były posadowione) na rzecz Skarbu Państwa bezpłatnego przekazania na ich rzecz tej samej co do powierzchni działki geodezyjnie wyodrębnionej, która była przedmiotem przekazania w zamian za świadczenie emerytalno - rentowe, ale tylko takiej działki, która jest zabudowana, a więc nieruchomości co do zasady odpowiadającej powierzchni posadowionych na niej budynków. Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne Sąd wskazał, że przepis art. 6 ww. ustawy nie nakłada na organ administracji państwowej (obecnie starostę) obowiązku przeniesienia na rzecz właścicieli budynków znajdujących się na działce, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu, własności gruntu całego dawnego siedliska, lecz jedynie takiej powierzchni gruntu (działki), która jest niezbędna do korzystania z budynków a powierzchnia działki gruntu podlegającej zwrotowi w trybie analizowanego art. 6 nie musi być równa powierzchni działki siedliskowej przekazanej Państwu (bez budynków) przed 1 stycznia 1983 roku. O wielkości działki podlegającej zwrotowi w trybie art. 6 rozstrzyga organ orzekający w sprawie oceniając całokształt zebranego materiału, interes społeczny i mieszczący się w granicach prawa słuszny interes strony.

Odnosząc poczynione rozważania ogólne do rozpoznawanej sprawy Sąd wskazał, iż zasadnie organy obydwu instancji uznały żądanie skarżącego zwrotu całej działki 314/1 za bezpodstawne. W tym miejscu odwołać się należy do przedstawionego wyżej orzecznictwa sądów administracyjnych w których podkreśla się, że przepis art. 6 powoływanej ustawy nigdy nie gwarantował i nie gwarantuje nadal właścicielom budynku nieodpłatnego przekazania na ich rzecz tej samej, co do powierzchni, działki geodezyjnie wyodrębnionej, która była przedmiotem przekazania na rzecz Skarbu Państwa, lecz tylko takiej działki, która jest zabudowana, a więc nieruchomości co do zasady odpowiadającej powierzchni posadowionych na niej budynków. Wszakże celem zwrotu przekazanej uprzednio na własność Państwa działki gruntu pod budynkami jest zapewnienie bardziej racjonalnego wykorzystania zarówno budynków, jak i gruntu pod tymi budynkami i doprowadzenie do sytuacji, w której będą one stanowiły jeden przedmiot własności danej osoby. W świetle art. 6 wyżej powołanej ustawy należy uznać, że to uregulowanie nie może być traktowane jako podstawa prawa do zwrotu działki gruntu, na której nie ma budynków, po to tylko aby przysporzyć materialnych korzyści następcy właścicieli przekazanego na rzecz Państwa gospodarstwa rolnego. Celem uprawnienia określonego w tym przepisie jest zwrócenie właścicielowi budynków działki gruntu ściśle związanej z tymi budynkami, a tym samym zniesienie odrębnej od gruntu własności budynków.

Powyższe oznacza, iż organ nie miał obowiązku przekazania J. S. na własność całej nieruchomości gruntowej określonej jako działka nr 314/1, która niegdyś wchodziła w skład przekazanego gospodarstwa rolnego, ale jedynie tylko taką jego część, która jest niezbędna do prawidłowego korzystania z należących do uprawnionego nieruchomości budynkowych.

Odnosząc się do zarzutu skarżącego bezpodstawnej odmowy przyznania własności działki nr 314/2 i określeniu granicy działki w odległości 6 m od zabudowań, Sąd wskazał, iż organowi przysługuje prawo określenia wielkości działki przekazanej nieodpłatnie właścicielom budynków stanowiących odrębny przedmiot własności, jest samodzielną podstawą podziału nieruchomości, z której następuje jej wydzielenie Jednakże, co Sąd podkreślał, organ administracji publicznej przenosi na własność właściciela budynku znajdującego się na działce, tylko taką jej część, która jest niezbędna do korzystania z budynku. W tym znaczeniu istotny jest stan faktyczny działki w dniu wydania decyzji o przeniesieniu własności Sąd podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie, iż wydzielenie z większej działki jej części zabudowanej jako odrębnej działki i przeniesienie własności tylko części zabudowanej na rzecz dotychczasowego właściciela budynków, a przeznaczenie pozostałej części - jako odrębnej działki - na inne cele nie narusza prawa i jest zgodne z celem, jakiemu służyło unormowanie zawarte w art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Po wydzieleniu siedliska z większej działki i oznaczeniu go numerem geodezyjnym powstaje działka siedliskowa i druga działka geodezyjna przeznaczona do rolniczego użytkowania, która nie podlega przekazaniu. Przyjęty przez organ podział nieruchomości i jego przydział (względnie odmowa przyznania własności) wypełniają w ocenie Sądu cel jakiemu służy ustawa z dnia 24 lutego 1989 r. i umożliwia stronie korzystanie z należących do niej odrębnej własności budynków. Przepis art. 6 służąc uregulowaniu stanu prawnego gruntów i posadowionych na nich budynków, zgodnie z obowiązującymi przepisami, nie zmierza także do zaspokojenia wszystkich obszarowych potrzeb i oczekiwań właściciela budynku. W takim ujęciu Sąd uznał jako wyczerpujące wyjaśnienia organu w zakresie odmowy przyznania własności działki nr 314/2. Wydzielona działka 314/3, jak wynika z wyjaśnień organu ma takie parametry, które zapewniają możliwość korzystania z należących do J. S. zabudowań. Przede wszystkim ma on zapewniony swobodne dojście do tych budynków, ale również, wielkość działki zapewnia w niezbędnym zakresie, także możliwość korzystania z tych zabudowań zgodnie z ich przeznaczeniem. Oczekiwania strony, co do wielkości przyznanej nieruchomości nie uwzględniają powyższych uwag dlatego nie zasługują na uwzględnienie w kontekście celu jakiemu służy instytucja wynikająca z art. 6 ww. ustawy.

Organ pierwszej instancji poczynił ustalenia co do możliwości swobodnego korzystania przez J. S. z zabudowań. W tym celu organ przeprowadził oględziny działki dokonując pomiarów pomiędzy budynkami oraz budynkiem mieszkalnym i granicą działki 314/2. Poczynione obmiary ujawniono na szkicu załączonym do akt administracyjnych z zaznaczeniem otworów drzwiowych budynków gospodarczych i budynku mieszkalnego. Sąd zaznaczył, iż ze szkiców znajdujących się w aktach sprawy jednoznacznie wynika, że drzwi do budynków gospodarczych znajdują się od wewnętrznej strony podwórza, nie zaś od strony granicy z działką nr 341/2 (k - 23 akt adm.). Poczynione przez organ, w omawianym zakresie, ustalenia Sąd uznał za prawidłowe zaś argumentację umiejscowienia granicy pomiędzy działkami 314/2 oraz 314/3 za trafną jako logiczną konsekwencję takich ustaleń. Argumentacji strony o trudności w korzystaniu z ciężkiego sprzętu rolniczego na terenie przyznanej działki nr 314/3, w kontekście tych ustaleń, Sąd nie uznał za słuszną, skoro najmniejsza odległość pomiędzy granicą tej działki i krawędzią budynku mieszkalnego wynosi aż 6 metrów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. nie uznał także za zasadne odwoływania się skarżącego do zamiaru budowy oczyszczalni ścieków na działce nr 314/2 jako przesłanki do przyznania na własność także tej działki. Przesłanką określającą granice przyznanej działki jest umożliwienie wnioskodawcy swobodnego korzystania z budynków do niego należących. Posługiwanie się przez J. S. powołanym kryterium jest wykroczeniem ponad przesłanki ustawowe nadto dotyczy zamierzenia przyszłego i niepewnego. Sąd też zwrócił uwagę na fakt przeniesienia prawa gruntowej przysługującego Skarbowi Państwa wobec własności nieruchomości, które nabył w zamian za wypłacanie renty poprzedniemu właścicielowi, tytułem darmym. Przyznanie wnioskodawcy działki gruntu ponad konieczne minimum, nawet dla możliwości urzeczywistnienia jego przyszłych inwestycji, byłoby nieusprawiedliwionym uszczupleniem majątku Państwa i mogło narazić organ administracji publicznej na zarzut marnotrawstwa lub niegospodarności.

Powyższe uwagi dotyczą również zarzutu skarżącego o niemożności manewrowania kombajnem w tak oznaczonej granicy działki 314/2, skoro kombajnu nie posiada.

Jak ustalił organ pierwszej instancji na działce nr 315 posadowiony jest budynek mieszkalny, który stanowi współwłasność J. S. oraz B. i C. małżonków P., co skutkuje, jak zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie w wyroku wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Go 19/09, uznaniem ich za strony postępowania. Tym samym prowadząc postępowanie w sprawie przyznania własności działki 314/1 organ zobligowany do uwzględnienia spornych interesów stron postępowania - współwłaścicieli budynku mieszkalnego posadowionego na działce nr 315 - w tym do uwzględnienia bezwzględnego charakteru przysługujących im praw do wspólnej rzeczy, nie powodując pokrzywdzenia równych praw współwłaścicieli.

Kwestię sporną w rozpatrywanej sprawie stanowi przede wszystkim wytyczenie granicy od strony frontu budynku, gdzie w wyniku podziału geodezyjnego przebiega granica między działkami nr 314/3 i 314/4 (którą następnie podzielono na działki 314/5 i 314/6). Granicę wydzielono na środek drzwi znajdujących się w frontowej ścianie budynku (tj. od strony drogi). W tym miejscu zwrócić uwagę należy, iż z jednej strony organ nie mógł kosztem ograniczenia faktycznego praw współwłaścicieli przyznać J. S. całej powierzchni gruntu od strony frontu budynku. Taka decyzja stanowiłaby bowiem istotne ograniczenie dla B. i C. P. możliwości korzystania z wejścia frontowego do budynku, do którego korzystania przysługuje im identyczne uprawnienie jak skarżącemu.

Nie jest możliwe ustanowienie służebności na rzecz B. i Cz. P. albowiem powoływany przepis art. 6 nie przydaje organowi po temu kompetencji.

Podział działki w ten sposób, że granica działki przebiega przez środek drzwi, służyć ma ochronie interesu prawnego zarówno wnioskodawcy – J. S., jak również B. i C. małżonków P., którym przysługują równe prawa do całości budynku posadowionego na działce nr 315.

Organy obu instancji wskazywały na konieczność równego traktowania współwłaścicieli budynku. W szczególności organ odwoławczy wyjaśnił, że każde orzeczenie w zakresie przyznania prawa własności skarżącemu ponad to, co ustalił organ I instancji naruszałoby jednocześnie słuszny interes drugiej strony – C. i B. P. Decyzja organu I instancji jest więc nie tylko zgodna z prawem ale i słuszna, gdyż wyważa słuszne interesy stron postępowania. Na mocy decyzji, strony pozostawać będą w podobnej sytuacji prawnej i faktycznej. Obie korzystają przecież z wejść do budynku mieszkalnego, znajdujących się po przeciwnych stronach tego budynku.

Zarówno przepisy Konstytucji RP jak i ustaw zwykłych, w tym ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16 poz. 93 ze zm.), zapewniają ochronę prawa własności i wynikających z niego uprawnień. Sporne wytyczenie granicy wydaje się uwzględniać równe prawa współwłaścicieli oraz wynikające z przepisów ustawy – Kodeks cywilny zasady korzystania z wspólnej rzeczy, jaką niewątpliwie jest budynek posadowiony na działce nr 315.

Decyzja organu I instancji i utrzymująca ją w mocy zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego uporządkowała stosunki własnościowe dotyczące uprawnień współwłaścicieli do korzystania z budynku w zakresie drzwi wejściowych w granicach przyznanego tym organom upoważnienia ustawowego. Organy obydwu instancji umożliwiły wymienionym P. oraz skarżącemu do korzystania w takim samym stopniu z drzwi od strony frontowej oraz od strony podwórza. Przyznanie wyłącznie skarżącemu dostępu do drzwi od strony frontowej byłoby zapewnieniem jemu przewagi i uprzywilejowanej pozycji a tym samym naruszeniem zasady równego współposiadania i współkorzystania z rzeczy wspólnej przez współwłaścicieli, w rozumieniu art. 206 kodeksu cywilnego. Rozstrzygnięcie dalszych kwestii będących następstwem zniesienia współwłasności należy do drogi postępowania przed sądami powszechnymi.

Wskazanie przez skarżącego treści art. 118 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ( tj. Dz.U. z 2008 roku Nr 50 poz. 291 ze zm.), jako podstawy prawnej umożliwiającej przyznanie jemu całej działki 314/1 Sąd uznał za niezasadne. Skarżący we wniosku wszczynającym postępowanie domagał w sposób jednoznaczny przeniesienia na jego własność działki nr 314/1, oraz udziału we współwłasności działki nr 315 a to z tytułu prawa własności budynków posadowionych na tych działkach. Tak sformułowane żądanie wywodzić można wyłącznie z treści przepisu art. 6 ustawy o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W szczególności skarżący jako wnioskodawca wskazał przesłanki przewidziane w tym przepisie mianowicie przysługujące jemu prawo własności budynków, prawo własności przysługujące Skarbowi Państwa do gruntów na jakich są posadowione, przekazanie tych gruntów Państwu przez poprzednich właścicieli w zamian za rentę. Wobec tak oznaczonego żądania i powołanych przesłanek uzupełnionego dokumentami przesłanki takie potwierdzającymi, organ I instancji prowadził postępowanie administracyjne w trybie właściwym dla powołanego przepisu.

Przepis art. 118 powołanej ustawy tymczasem, dla przeniesienia własności gruntów, zawiera zupełnie inne przesłanki a to: wydzielenie działki z gruntów oddanych w zamian za rentę do dożywotniego użytkowania, prawo do użytkowania tej działki, brak zabudowy na takiej działce, przynależność do kręgu spadkobierców poprzednich właścicieli. Skarżący we wniosku nie odwoływał się do tych przesłanek poza wskazaniem prawa własności Skarbu Państwa.

Kierując się powyższymi rozważaniami Sąd uznał, że postępowanie administracyjne jest wolne od wad zaś zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

J. S. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika – adw. K. K. wniósł skargą kasacyjna od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 7 kwietnia 2011 r. sygn. akt II SA/Go 88/11.

Powyższy wyrok zaskarżono całości wskazując - stosownie do treści art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. na:

1) naruszeniu przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a., art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 p.p.s.a., art. 145 § 1 pkt 1 pkt c p.p.s.a., art. 7 kpa i art. 77 § 1 kpa, polegającym na pominięciu przez Sąd pierwszej instancji wzięcia pod rozwagę przy orzekaniu (tzn. niedostrzeżeniu) zaniechania przez organ administracji podjęcia wszelkich czynności zmierzających do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego niniejszej sprawy, wyrażające się w zaniechaniu dokonania wszechstronnej analizy zebranych dowodów oraz w jej efekcie przekonującego uzasadnienia i wyjaśnienia, dlaczego postulaty skarżącego w zakresie podziału gruntu położonego w obrębie Grąsy, gmina Dobiegniew, stanowiącego działkę nr 314/4 oraz przeniesienia jego własności na rzecz skarżącego, nie spotkały się z uwzględnieniem przez organ administracji, wobec czego doszło do aprobaty przez niego wydzielenia wskazanej działki nr 314/6, która nie spełnia żadnych wymogów w zakresie jej obszaru i funkcjonalności, a zamiast uwzględniać interesy wszystkich współwłaścicieli wskazanej działki nr 315, uniemożliwia ona normalne (niezbędne i zarazem konieczne) korzystanie z budynku posadowionego na tej działce, wymagane przecież przez normę z art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym,

2) naruszeniu przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 p.p.s.a., polegającym na sprzeczności ustaleń faktycznych Sądu pierwszej instancji z treścią zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego przez to, że pominął on przy orzekaniu — podobnie jak organ administracji — bezsporną i ujawnioną okoliczność faktyczną (vide — s. 6 wiersz 6 od dołu uzasadnienia zaskarżonego wyroku), iż między współwłaścicielami wskazanej działki nr 315 zabudowanej budynkiem mieszkalnym istniał już uprzednio ustalony i utrwalony sposób jej podziału do użytkowania (tzn. podziału quoad usum), zgodnie z którym małżonkowie C. P. i E. P. nie korzystają z wejścia do tego budynku po jego stronie frontowej, a używa go wyłącznie skarżący, natomiast korzystają oni z wejścia do niego od podwórza, którego to wejścia nie używa z kolei skarżący, podczas gdy okoliczność ta miała zasadnicze znaczenie przy wytyczaniu przebiegu granic wskazanych działek nr 314/3 i 314/6, bowiem granice te określono jako przebiegające przez środki przedmiotowych wejść (otworów drzwiowych) do powyższego budynku, przez co zarówno skarżącemu, jak i C. P. oraz E. P. uniemożliwiono normalne (niezbędne i zarazem konieczne) korzystanie z tego budynku, wymagane przecież przez dyspozycję art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym,

3) naruszeniu przepisu prawa materialnego, tj. art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. z 1989 r. Nr 10, poz. 53 ze zm.) przez jego niewłaściwe zastosowanie (nieprawidłową subsumcję), tzn. błędne określenie dyspozycji (skutku prawnego) wynikającej z tego przepisu, polegające na wadliwym uznaniu, że przyjęty przez Sąd pierwszej instancji sposób przyznania skarżącemu własności określonych wyżej działek, połączony z odmową przekazania mu własności działek nr 314/2 i 314/6 zapewnia normalne (niezbędne i konieczne) korzystanie z budynku mieszkalnego posadowionego na działce nr 315, podczas gdy rozwiązanie zaaprobowane przez Sąd w ślad za stanowiskiem organu administracji uniemożliwia normalne korzystanie z tego budynku, skoro co najmniej utrudnia swobodny dostęp do niego zarówno przez skarżącego, jak też C. P. i E. P.

Mając powyższe na uwadze skarżący kasacyjnie wniósł:

1) o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim, bądź też innemu Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu na podstawie art. 185 § 1 in fine p.p.s.a.,

2) o przyznanie od organu administracji na rzecz skarżącego zwrotu należnych mu kosztów postępowania kasacyjnego — w tym kosztów wynagrodzenia i wydatków jego pełnomocnika - według norm przepisanych bądź złożonego spisu kosztów.

Z ostrożności procesowej skarżący kasacyjnie wniósł o:

3) o uchylenie zaskarżonego wyroku w części odmawiającej skarżącemu przeniesienia własności wskazanych działek nr 314/2 i 314/6 oraz przekazanie sprawy w tej części do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim, bądź też innemu Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu na podstawie art. 185 § 1 in fine p.p.s.a.,

4) o przyznanie od organu administracji na rzecz skarżącego zwrotu należnych mu kosztów postępowania kasacyjnego — w tym kosztów wynagrodzenia i wydatków jego pełnomocnika — według norm przepisanych bądź złożonego spisu kosztów.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną B. i C. P. wnieśli o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Stosownie do postanowień art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek skutkująca nieważnością postępowania. Sprawa ta mogła być zatem rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny tylko w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej.

Granice skargi kasacyjnej wyznaczają między innymi, wymienione w art. 176 p.p.s.a., podstawy kasacyjne, które zgodnie z art. 174 p.p.s.a. mogą stanowić:

1) naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Oceniając zasadność zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej wskazać należy, że nie posiadają on usprawiedliwionej podstawy.

Skarżący kasacyjnie zarzucił wyrokowi Sądu pierwszej instancji w pierwszej kolejności naruszenie przepisów postępowania, których upatruje w niewłaściwie dokonanej przez Sąd pierwszej instancji ocenie prawidłowości rozstrzygnięcia organów administracji w tym zgodności tej decyzji z zasadami postępowania administracyjnego m.in. zasadą prawdy obiektywnej oraz pominięciu faktu, że pomiędzy współwłaścicielami działki o nr ew. 315, zabudowanej budynkiem mieszkalnym istniał już uprzednio ustalony sposób jej podziału do użytkowania quoad usum.

Zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. nie naruszył wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania. Sąd ten oceniając legalność zaskarżonej decyzji wziął bowiem pod uwagę cały materiał dowodowy sprawy, odniósł się do niego i wyciągnął z niego określone wnioski, które to stanowisko podziela Naczelny Sąd Administracyjny. Trafnie Sąd też podkreślił, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie uwarunkowane było oceną prawną i wskazaniami co do dalszego toku postępowania zawartymi w uzasadnieniu wyroku tego Sądu z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie II SA/Go 19/09. Organy administracji – co podkreślił Sąd pierwszej instancji przeprowadziły postępowanie przy udziale wszystkich jego stron. Zgodnie ze wskazaniami ww. wyroku przeprowadzona została również rozprawa, w której aktywnie uczestniczyły strony.

Podstawą prawną zaskarżonego do Sądu pierwszej instancji rozstrzygnięcia był art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym, dalej: "ustawa nowelizująca". Przepis ten stanowi, że właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodzi w skład gospodarstwa rolnego przekazanego państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r. przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której budynki zostały wzniesione. Trafnie przypomniał Sąd pierwszej instancji, że przepis ten, nie nakłada na organ administracji obowiązku przeniesienia na rzecz właścicieli budynków znajdujących się na działce, która wchodzi w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu, własności gruntu całego dawnego siedliska, lecz jedynie takiej powierzchni gruntu (działki), która jest niezbędna do korzystania z budynków (tak m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 grudnia 1990 r., II SA 593/90, ONSA 1991/1/8). Taka sytuacja zaistniała w okolicznościach niniejszej sprawy. Wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie Sąd wojewódzki prawidłowo zaakceptował rozstrzygnięcie organu administracji, który - działając w zgodzie z przepisami prawa - wydzielił z nieruchomości, której przyznania własności domagał się J. S. działki gruntu niezbędne do korzystania z budynku zlokalizowanego na działce o nr 315. Działaniu organów administracji, jak słusznie ocenił Sąd pierwszej instancji, nie można w tym zakresie zarzucić dowolności. Starosta Strzelecko – Drezdenecki a za nim Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gorzowie Wlkp. w sposób szczegółowy i wyczerpujący uzasadniło przyczyny odmowy zwrotu skarżącemu kasacyjnie całej działki o nr ew. 314/1, która niegdyś wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego na rzecz Skarbu Państwa w zamian za rentę.

Nie można zgodzić się z zarzutem skargi kasacyjnej wskazującym, że wydzielenie działki o nr 314/6 i pozostawienie jej nadal we własności Skarbu Państwa zostało dokonane w sposób dowolny, w oderwaniu od realiów sprawy. Działka ta – jak wykazały organy administracji a co prawidłowo zostało zaakceptowane przez Sąd wojewódzki – nie była niezbędna do swobodnego korzystania z budynku stanowiącego współwłasność skarżącego. Nie może przy tym ujść uwadze, że – jak zostało wyżej wskazane – celem unormowania art. 6 ustawy nowelizującej było uporządkowanie stosunków własnościowych przez zrównanie sytuacji prawnej rolników przekazujących gospodarstwo rolne Państwu przed dniem 1 stycznia 1983 r. i po tej dacie oraz odejście od oderwania własności budynków od własności gruntu, na którym je wzniesiono. Pozostaje zatem bez znaczenia dla oceny prawidłowości podziału działki siedliskowej i przyznawania wnioskodawcy na własność jedynie jej części to czy pozostała część nieruchomości, która w dalszym ciągu pozostanie własnością Skarbu Państwa spełnia wymogi obszaru i funkcjonalności. Postępowanie to ma bowiem za zadanie wydzielenie działki niezbędnej do swobodnego korzystania z budynku przez wnioskodawcę. Trafne są uwagi Sądu pierwszej instancji, że skoro Skarb Państwa wyzbywa się nieruchomości pod tytułem darmym to celowe jest takie przeprowadzenie podziału aby wnioskodawca otrzymał grunt najmniejszy jaki jest możliwy a potrzeby do korzystania z budynku.

Wszystkie te okoliczności uwzględnił Sąd pierwszej instancji i zawarł je w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu.

Słusznie również Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił przy ocenie prawidłowości przyznania skarżącemu kasacyjnie działek o nr 314/3 i 314/5 i odmowie przyznania działki o nr 314/6 i 314/4 faktu, że pomiędzy J. S. a B. i C. P. został ustalony podział do użytkowania budynku posadowionego na działce nr 315, której są współwłaścicielami.

Podział wspólnej rzeczy do korzystania, jak stanowi doktryna i orzecznictwo nie jest definitywny, w zależności od zmienionych okoliczności może on ulec stosownej zmianie. Nie może także w żaden sposób zmienić stosunków właścicielskich obowiązujących miedzy stronami. Powyższe wskazuje że okoliczność ta nie może mieć znaczenia dla ustalenia wielkości działek przyznanych skarżącemu na własność. Należy przy tym podkreślić, że podział do użytkowania to podział pomiędzy współwłaścicielami budynku na nieruchomości o nr 315, natomiast przyznanie własności nieruchomości, których domaga się skarżący ma nastąpić z zasobu nieruchomości Skarbu Państwa, a zatem zupełnie innego podmiotu.

Taki, z zasady tymczasowy, charakter podziału quoad usum uzasadnia trafność stanowiska Sądu pierwszej instancji co do prawidłowości dokonania podziału nieruchomości w taki sposób, że granice wydzielono na środek drzwi wejściowych na ścianie frontowej. Taki podział nie ogranicza faktycznej możliwości korzystania z wejścia frontowego również przez pozostałych współwłaścicieli budynku. Należy bowiem pamiętać że zgodnie z treścią art. 206 kodeksu cywilnego każdy ze współwłaścicieli jest uprawniony do współposiadania rzeczy wspólnej oraz do korzystania z niej w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez pozostałych współwłaścicieli. Przyznanie J. S. na wyłączną własności działki o nr 314/6 mogłoby spowodować ograniczenie dla B. i C. P. korzystaniu z wejścia frontowego, mimo że są jego współwłaścicielami.

Nie ma również racji skarżący kasacyjnie zarzucając, że odmowa przyznania własności działek nr 314/2 i 314/6 uniemożliwia normalne, niezbędne i konieczne korzystanie z budynku mieszkalnego. Sąd pierwszej instancji ocenił poczynione przez organy administracji w tym zakresie ustalenia i wskazał, że brak jest podstaw prawnych do przyznania na własność wnioskodawcy działki o nr 314/2. Nie może uzasadniać pozytywnego rozpoznania wniosku w tym zakresie zamiar budowy na tym gruncie przydomowej oczyszczalni ścieków. Po pierwsze ewentualne przyszłe zamiary inwestycyjne nie mogą być brane pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku w oparciu o art. 6 ustawy nowelizującej. Po drugie – wielkość nieruchomości, której własność została przyznana pozwala na realizację tej inwestycji. Prawidłowa jest również ocena Sądu wojewódzkiego co do tego, że powierzchnia wydzielonych i przyznanych na własność skarżącego kasacyjnie działek i odległości pomiędzy znajdującymi się na tych działkach zabudowaniami jest wystarczająca do swobodnego poruszania się pojazdów i maszyn rolniczych. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko prezentowane w kontrolowanym wyroku.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach i - na mocy art. 184 p.p.s.a. - orzekł jak w sentencji.