Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 678/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2009-01-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 66 par. 3 w zw. z art. 1a pkt 2
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 145 par 1 pkt 1 lit. a  w zw. z art. 135 w zw. z art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Szarewicz-Iwaniuk, Sędziowie WSA Halina Chitrosz,, WSA Wojciech Kręcisz (spr.), Protokolant Referent stażysta Kamil Rutkowski, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 9 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi A Zakładu na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie opłaty komorniczej I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] nr [...]; II. orzeka, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) oraz art. 17 § 1 i 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 z późn. zm.) Dyrektor Izby Skarbowej , Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] nr [...] w sprawie ustalenia opłaty komorniczej w kwocie 2.382,93 zł naliczonej do tytułów wykonawczych o numerach [...], [...] i [....], utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Dyrektor Izby Skarbowej wywodził, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] wystawił na "A" s.c. z siedzibą w K. tytuł wykonawczy o nr [...] zmieniony na nr [...] z dnia 1 marca 2007 r. oraz tytuły wykonawcze o nr [...] i [...] z dnia 23 maja 2007 r. Tytułami tymi objęto składki na ubezpieczenie społeczne za okres XII 2007 r. - II 2008 r. w kwocie odpowiednio 44.064,10 zł, 42.684,60 zł i 45.924,50 zł wraz z odsetkami za zwłokę.

Na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] Dyrektor Oddziału ZUS pismem z dnia 1 marca 2007 r. zawiadomił Bank [...] w L. o zajęciu rachunku bankowego spółki. Odpis zawiadomienia doręczono spółce wraz z odpisem ww. tytułu wykonawczego w dniu 5 marca 2007 r. W wyniku dokonania zajęcia rachunku bankowego spółki nastąpił zbieg egzekucji administracyjnej - do tego prawa majątkowego - prowadzonej przez Dyrektora ZUS i Naczelnika Urzędu Skarbowego. Na podstawie art. 63 § 1 ustawy egzekucyjnej, łączne prowadzenie egzekucji przejął Naczelnik Urzędu Skarbowego. Wobec braku wiedzy o innych składnikach majątkowych znanych Dyrektorowi ZUS, z których możliwe byłoby prowadzenie egzekucji, tytuły wykonawcze o nr [...] i [...] zostały przekazane do egzekucyjnej realizacji Naczelnikowi Urzędu Skarbowego.

W celu ściągnięcia należności objętych ww. tytułami wykonawczymi Naczelnik Urzędu Skarbowego podjął czynności, w wyniku których w dniu 11 lipca 2007 r. doręczono spółce odpisy ww. tytułów wykonawczych oraz sporządzono protokół o jej stanie majątkowym. Z protokołu wynikało, że siedziba spółki mieści się w lokalu wynajmowanym od "B" w K., na rzecz których świadczyła usługi sprzedaży i dystrybucji ich wyrobów, zatrudniając około 150 osób. Tytuły wykonawcze były wielokrotnie przydzielane do służby poborcom skarbowym, tj. w dniach 30 marca, 6 kwietnia, 15 czerwca 2007 r., a od 11 lipca 2007 r. również tytuły wykonawcze [...] i [...] w dniach 31 sierpnia, 14 września, 5 października, 16 listopada, 21 grudnia 2007 r. oraz 8 stycznia i 22 lutego 2008 r. W tych dniach sporządzone zostały relacje o niemożności dokonania czynności egzekucyjnych.

Pismem z dnia 20 czerwca 2007 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] poinformował organ egzekucyjny, że należność objęta tytułem wykonawczym nr [...] uległa zmniejszeniu do kwoty 43.227,56 zł. W dniach 7, 28, 30 sierpnia, 10, 18,26 września, 9 października 2007 r. i 23 stycznia 2008 r. na podstawie ww. tytułów wykonawczych skutecznie zastosowano egzekucję z pieniędzy - wyegzekwowano łącznie 3.603,30 zł. Kwota ta została zaliczona na poczet kosztów egzekucyjnych.

Pismem z dnia 18 kwietnia 2008 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] poinformował organ egzekucyjny, że należność objęta tytułem wykonawczym nr [...] uległa zmniejszeniu w dniu 10 kwietnia 2008 r. do kwoty 19.553,40 zł.

Zawiadomieniem z dnia 14 maja 2008 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego ustalił wysokość należnej opłaty komorniczej w kwocie 1.362,87 zł od uiszczonej kwoty objętej tytułem wykonawczym nr [...].

ZUS pismem z dnia 20 maja 2008 r. znak [...] zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego z wnioskiem o wydanie postanowienia w sprawie wysokości opłaty komorniczej od wpłat dokonanych na należność objętą ww. tytułem wykonawczym.

Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...] nr [...] ustalił wysokość opłaty komorniczej należnej od wpłaty dokonanej na poczet należności objętej tytułem wykonawczym nr [...] w wysokości 1.362,87 zł. Na postanowienie to Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] złożył zażalenie wnosząc o jego uchylenie. Dyrektor Izby Skarbowej po rozpatrzeniu tego zażalenia, postanowieniem z dnia [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji.

Pismami z dnia 15 maja 2008 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] poinformował organ egzekucyjny, że w wyniku dokonanych wpłat z dnia 19 lutego i 23 kwietnia 2008 r. należności objęte tytułami wykonawczymi [...], [...] i [...] uległy zmniejszeniu odpowiednio do kwoty: 16.094,40 zł, 18.782,40 zł i 30.830,30 zł.

Zawiadomieniem z dnia 11 sierpnia 2008 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego ustalił m. in. wysokość należnej opłaty komorniczej w kwocie 2.382,93 zł od uiszczonych kwot objętych ww. tytułami wykonawczymi.

ZUS pismem z dnia 14 sierpnia 2008 r. znak [...] zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego z wnioskiem o wydanie postanowienia w sprawie wysokości opłaty komorniczej od wpłat dokonanych na należności objęte ww. tytułami wykonawczymi wystawionymi na "A" s.c.

Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...] nr [...] ustalił wysokość opłaty komorniczej należnej od wpłat dokonanych na poczt należności objętych tytułami wykonawczymi nr [...], [...] i [...] w wysokości 2.382,93 zł. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że w przypadku gdy zobowiązany po dokonaniu przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych wpłaca dochodzoną należność bezpośrednio wierzycielowi, to należy uznać, iż wpłata nastąpiła w wyniku realizacji przymusu egzekucyjnego wynikającego z zastosowania środków egzekucyjnych. W związku z dokonanymi przez zobowiązanego wpłatami z dnia 19 lutego i 23 kwietnia 2008 r., co wynika z nadesłanych przez wierzyciela zawiadomień o zmianie wysokości zaległości objętych tytułami wykonawczymi nr [...], [...] i [...]. Opłata komornicza została wyliczona w wysokości 5% od wpłaconych kwot.

Na postanowienie to Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...]złożył zażalenie wnosząc o jego uchylenie. Wierzyciel podnosił, że w dniu 24'stycznia 2008 r. skierował do Prokuratury Rejonowej zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa przez wspólników "A" s.c. Pismem z dnia 4 lutego 2008 r. Komenda Powiatowa Policji zawiadomiła wierzyciela o wszczęciu dochodzenia o przestępstwo określone w art. 218 kk. W zażaleniu wskazywano również, że w dniu 22 stycznia 2008 r. wierzyciel zawiadomił wspólników spółki o wszczęciu postępowania w sprawie przeniesienia odpowiedzialności za jej zobowiązania. W rezultacie tych działań w dniu 8 lutego 2008 r. P. S. - działający w imieniu wszystkich wspólników - złożył pismo, którym zobowiązał się do wpłaty kwoty 140.000 zł w terminie do dnia 16 lutego 2008 r. W dniu 29 lutego 2008 r. wspólnicy spółki złożyli kolejną deklarację wpłaty kwoty 100.000 zł do dnia 14 marca 2008 r., a następnie wniosek o udzielenie układu ratalnego. Z uwagi na brak deklarowanych wpłat w dniu 3 marca 2008 r. ZUS wyznaczył wspólnikom spółki 3-dniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranych materiałów w przedmiocie przeniesienia na nich odpowiedzialności za zobowiązania spółki. W odpowiedzi wspólnicy spółki w dniu 13 marca 2008 r. złożyli wniosek o przeniesienie cesją zaległości spółki na "B" w K. S.A. Pismem z dniu 11 kwietnia 2008 r. ZUS zawiadomił o braku podstaw do zastosowania cesji. W zażaleniu podnoszono, że w wyniku zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa oraz zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie przeniesienia odpowiedzialności na wspólników spółki, na konto wierzyciela w dniu 19 lutego 2008 r. wpłynęła kwota 70.000 zł, zaś w dniu 23 kwietnia 2008 r. kwota 4000 zł. Wskazano również, że pismem z dnia 18 kwietnia 2008 r. zawiadomiono Naczelnika Urzędu Skarbowego o zmianie wysokości zaległości objętych tytułem wykonawczym [...] oraz w dniu 15 maja 2008 r. o zmianie stanu zaległości objętych tytułami wykonawczymi [...], [...] i [...]. Dodatkowo wskazano, że dłużnik dokonał w dniach 23, 26 czerwca i 8, 9, 11 lipca 2008 r. na rachunki centralne Zakładu wpłat w łącznej wysokości 375.281,94 zł, regulując całą zaległość figurującą na koncie "A".

W tym kontekście w zażaleniu podnoszono, że zgodnie z art. 66 § 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji opłata komornicza przypada na rzecz tego organu, który dokonał ściągnięcia należności lub zastosował środki egzekucyjne, w wyniku których należność została zapłacona. Wskazywano, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w trakcie prowadzenia postępowania egzekucyjnego nie przekazał na poczet zadłużenia objętego przedmiotowym tytułem wykonawczym żadnych kwot. Wierzyciela zaś obciąża się opłatą komorniczą w przypadku zastosowania przez organ egzekucyjny środków egzekucyjnych, w wyniku których należność zostanie zapłacona. Podkreślano w związku z tym, że wskazana w postanowieniu Naczelnika Urzędu Skarbowego kwota należności, od której została naliczona opłata komornicza nie stanowi pokrycia w dokonanych przez organ egzekucyjny czynnościach. Brak jest także związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy zastosowaniem przez organ egzekucyjny środka egzekucyjnego i uzyskaniem z tego tytułu należności, a kwotami, od których obliczona została wysokość opłaty komorniczej.

Rozpatrując sprawę oraz zarzuty zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej argumentował, że kwestie dotyczące opłaty komorniczej pobieranej w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym są uregulowane w art. 1a pkt 6 oraz art. 66 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Organ odwoławczy podnosił, że zgodnie z art. 1a pkt 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, ilekroć w ustawie mowa jest o opłacie komorniczej, rozumie się przez to opłatę wynoszącą 5 % kwoty przekazanej wierzycielowi przez organ egzekucyjny lub przekazanych wierzycielowi przez zobowiązanego w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych. Z art. 66 § 3 tej ustawy wynika zaś, że wierzyciel, na rzecz którego organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnych jest obowiązany, z zastrzeżeniem § 4, do uiszczenia opłaty komorniczej.

Dyrektor Izby Skarbowej argumentował, że z przepisów tych wynika, iż opłata komornicza należna jest organowi egzekucyjnemu przy spełnieniu następujących warunków: 1) winny być dokonane czynności egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez wierzyciela, 2) kwota stanowiąca podstawę naliczenia opłaty komorniczej winna być przekazana wierzycielowi przez organ egzekucyjny lub zapłacona przez zobowiązanego bezpośrednio na konto wierzyciela, 3) przekazanie kwot przez zobowiązanego na konto wierzyciela winno nastąpić w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych.

Zgodnie z art. 1a pkt 2 ustawy egzekucyjnej, czynności egzekucyjne to wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. W związku z tym, jeżeli zobowiązany po dokonaniu przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych wpłaca dochodzoną należność bezpośrednio wierzycielowi, to należy uznać, że wpłata nastąpiła w wyniku realizacji przymusu egzekucyjnego, wynikającego z zastosowania środków egzekucyjnych. Wyjątki zaś od tej zasady określone zostały w art. 66 § 4 ustawy, zgodnie z którym nie pobiera się opłaty komorniczej od kwot wpłaconych po wystąpieniu wierzyciela z żądaniem zawieszenia lub umorzenia postępowania egzekucyjnego, a także od należności, których wierzycielem jest organ będący jednocześnie organem egzekucyjnym, również i wtedy gdy na jego zlecenie część czynności egzekucyjnych wykonuje organ rekwizycyjny oraz w przypadku egzekucji należności państw obcych.

Jeżeli więc wierzyciel podejmie działania, które w jego ocenie doprowadzą do spłaty przez zobowiązanego zaległości objętych realizowanym tytułem wykonawczym, powinien skorzystać z możliwości określonej w art. 66 § 4 ustawy. W rozpatrywanej sprawie ZUS nie występował z wnioskiem o zawieszenie, ani o umorzenie prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego postępowania egzekucyjnego. Brak takiego wniosku skutkuje więc tym, że organ egzekucyjny nie ma podstawy prawnej do odstąpienia od naliczenia opłaty komorniczej w przedmiotowej sprawie. Z art. 66 § 4 ustawy egzekucyjnej nie wynika bowiem możliwość uznaniowego pobierania opłaty komorniczej.

W związku z tym, organ odwoławczy wywodził, że takie działania wierzyciela, jak zawiadomienie prokuratury o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, czy zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie przeniesienia odpowiedzialności na wspólników spółki nie mają znaczenia dla obowiązku uiszczenia opłaty komorniczej.

Z akt sprawy wynika, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego po raz pierwszy zastosował egzekucję z pieniędzy w dniu 7 sierpnia 2007 r. Środek ten został skutecznie zastosowany również w dniach 28 i 30 sierpnia, 10,18 i 26 września, 9 października 2007 r. oraz w dniu 23 stycznia 2008 r. Wyegzekwowane kwoty przeznaczone zostały na zaspokojenie należnych kosztów egzekucyjnych (art. 115 § 1 pkt 1 ustawy). Zgodnie z art. 64 § 8 ustawy, zapłata wierzycielowi egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych nie zwalnia również od obowiązku uiszczenia kosztów egzekucyjnych. Działania zaś, które - zdaniem ZUS przyczyniły się do wpłaty zaległej składki na konto wierzyciela - polegające na zawiadomieniu o podejrzeniu popełnienia przestępstwie oraz zawiadomieniu o wszczęciu postępowania w sprawie przeniesienia odpowiedzialności na wspólników spółki zostały podjęte odpowiednio w dniach 4 lutego 2008 r. oraz 3 marca 2008 r., z czego wynika, że nastąpiły one już w trakcie toczącego się postępowania egzekucyjnego. Z tych też względów zasadnie przyjęto, że wpłaty dokonane w dniach 1 lutego i 23 kwietnia 2008 r. - o których ZUS poinformował pismami z dnia 15 maja 2008 r. - bezpośrednio na konto wierzyciela na poczet należności objętych tytułami wykonawczymi nr [...], [...] [...], nastąpiły w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

W konsekwencji, od wpłat w kwocie 47.658,48 zł uiszczonych wierzycielowi ustalona została prawidłowo 5 % opłata komornicza w kwocie 2.382,93 zł.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] wystąpił ze skargą na to postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, wnosząc o jego uchylenie.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucał naruszenie art. 66 oraz art. 1a pkt.6 ustawy z dnia 17 czerwca 2002 r. Prawo o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zgodnie z którym wierzyciel jest zobowiązany do uiszczenia opłaty komorniczej od kwot przekazanych wierzycielowi przez organ egzekucyjny lub przekazanych wierzycielowi przez zobowiązanego w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych, poprzez obciążenie ZUS [...] opłatą komorniczą od kwoty przekazanej przez zobowiązanego bezpośrednio na konto ZUS [...] na skutek podjętych przez [...] czynności wobec zobowiązanego.

W uzasadnieniu skargi Zakład Ubezpieczeń Społecznych argumentował, że w przedmiotowej sprawie, w kontekście jej stanu faktycznego, brak jest podstaw do uznania, że zapłata w dniu 19 lutego 2008 r. oraz w dniu 23 kwietnia 2008 r. została dokonana przez wspólników spółki na skutek czynności egzekucyjnych Naczelnika Urzędu Skarbowego, gdyż nie podejmował on w stosunku do wspólników spółki żadnych czynności egzekucyjnych. Oznacza to brak podstaw faktycznych i prawnych do naliczenia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego opłaty komorniczej, albowiem zgodnie z art. 66 § 3 ustawy egzekucyjnej, wierzyciel na rzecz którego organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnych, jest obowiązany do uiszczenia opłaty komorniczej wyłącznie w przypadku, gdy dłużnik dokonuje zapłaty bezpośrednio na rzecz wierzyciela w wyniku zastosowanych przez organ egzekucyjny środków egzekucyjnych, co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca.

Skarżący argumentował, że ustawodawca uzależnił powstanie po stronie wierzyciela obowiązku uiszczenia opłaty komorniczej od kwot efektywnie ściągniętych egzekucyjnie czy wpłaconych przez dłużnika na rzecz wierzyciela w wyniku zastosowanych przez organ egzekucyjny środków. Uzasadniając swoje stanowisko odwoływał się do poglądu NSA wyrażonego w wyroku z dnia 22 marca 2000 r., w sprawie sygn. akt SA/SZ 114/99, w świetle którego opłata uiszczona przez wierzyciela stanowi swoistego typu wynagrodzenie dla organu egzekucyjnego, który dokonał ściągnięcia należności pieniężnej lub zastosował środki egzekucyjne, w wyniku których należność została zapłacona. Użyte w przepisie sformułowania "kwot ściągniętych egzekucyjnie" i "wpłaconych w wyniku zastosowania środków" wskazują, że to wynagrodzenie dla organu egzekucyjnego zależy od skutecznie podjętych czynności egzekucyjnych np. zajęcia rachunku bankowego czy wierzytelności dłużnika, w wyniku których organ egzekucyjny uzyskał należności, które przekazał wierzycielowi. Jeżeli obowiązek uiszczenia opłaty przez wierzyciela uzależniony jest od skuteczności czynności organu egzekucyjnego, to sam fakt wszczęcia postępowania i podjęcia przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych bez uzyskania efektu w postaci ściągnięcia określonych kwot dla wierzyciela czy dokonania wpłat przez dłużnika nie rodzi po stronie wierzyciela obowiązku uiszczenia opłaty.

Skoro więc ustawodawca uzależnił powstanie po stronie wierzyciela obowiązku uiszczenia opłaty od kwot efektywnie ściągniętych egzekucyjnie czy wpłaconych przez dłużnika na rzecz wierzyciela, to wykonanie egzekwowanego dobrowolnie obowiązku przez dłużnika, jak i osoby trzecie odpowiadające za zobowiązania dłużnika nie stanowi jego wykonania w wyniku środków egzekucyjnych czy ściągnięcia egzekucyjnego należności pieniężnych. Ponadto, w ocenie skarżącego, pomiędzy zastosowaniem przez Naczelnika Urzędu Skarbowego środków egzekucyjnych, a wpłaconą w dniu 19 lutego 2008 r. kwotą 70.000 zł i w dniu 23 kwietnia 2008 r. kwotą 4.000 zł, nie zachodzi związek przyczynowy uzasadniający obciążenie ZUS opłatą komorniczą.

Rekapitulując skarżący podkreślał, że w przedmiotowej sprawie, zobowiązanie od którego naliczona została opłata komornicza zostało wykonane przez wspólników spółki nie w wyniku postępowania egzekucyjnego Naczelnika Urzędu Skarbowego , a wyłącznie na skutek czynności podjętych przez ZUS [...] w związku z czym w świetle art. 66 i art. 1 a pkt 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji brak jest podstaw prawnych i faktycznych do obciążenia ZUS opłatą komorniczą w kwocie 2.382,93zł.

W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Skarbowej, odwołując się do argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, wnosił o oddalenie skargi.

Sąd zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie.

Kontrola zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji przeprowadzona zgodnie z zasadami wyrażonymi na gruncie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych prowadzi do wniosku, iż postanowienia te nie są zgodne z przepisami obowiązującego prawa.

W sprawie stanowiącej przedmiot orzekania Sądu okoliczności stanu faktycznego nie są sporne. Kwestią sporną jest kwestia prawna. Odnosi się ona do wykładni adekwatnych dla rozstrzygnięcia sprawy przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a w rezultacie do ustalenia na ich podstawie konsekwencji prawnych stwierdzonych faktów, tj. podstaw istnienia obowiązku wierzyciela do uiszczenia opłaty komorniczej .

Według Sądu, zakwestionować należy zaprezentowaną przez organy egzekucyjne argumentację i wykładnię przepisów art. 66 § 3 w związku z art. 1a pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w rezultacie której doszły one do wniosku, że jeżeli zobowiązany po dokonaniu przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych wpłaca dochodzoną należność bezpośrednio wierzycielowi, to należy uznać, że wpłata nastąpiła w wyniku realizacji przymusu egzekucyjnego, wynikającego z zastosowania środków egzekucyjnych, w związku z czym wierzyciel na rzecz którego organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnych jest zobowiązany, z zastrzeżeniem § 4 art. 66 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji do uiszczenia opłaty komorniczej.

W analizowanym kontekście podkreślić bowiem należy, iż jakkolwiek zgodnie z art. 1a pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji czynności egzekucyjne to wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego, a z art. 66 § 3 tej ustawy, że wierzyciel, na rzecz którego organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnych jest zobowiązany, z zastrzeżeniem § 4 art. 66, do uiszczenia opłaty komorniczej, to jednak nie uzasadnia to wniosku, iż w każdym przypadku dokonania na rzecz wierzyciela przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych, wierzyciel ten jest zobowiązany do uiszczenia opłaty komorniczej. Abstrahując w tym względzie od wyjątku ustanowionego przez ustawodawcę na gruncie art. 66 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, podkreślić należy, iż w każdym przypadku ustalenie istnienia lub nieistnienia obowiązku uiszczenia przez wierzyciela opłaty komorniczej musi być dokonywane z uwzględnieniem reguły zawartej w § 5 art. 66 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Przepis ten stanowi, iż opłata komornicza przypada na rzecz tego organu, który dokonał ściągnięcia należności pieniężnej lub zastosował środki egzekucyjne, w wyniku których należność została zapłacona. Wykładnia przywołanego przepisu prowadzi do jednoznacznego wniosku, iż zważywszy na konwencję językową, którą ustawodawca posłużył się na jego gruncie – "dokonanie ściągnięcia należności pieniężnej", "zastosowanie środków egzekucyjnych, w wyniku których należność została zapłacona" – opłata komornicza uzależniona jest od skuteczności podjętych czynności egzekucyjnych. Stanowi więc ona swoistego rodzaju typ wynagrodzenia dla organu egzekucyjnego (por. R. Hauser, Z. Leoński, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, warszawa 2004, s.192 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 marca 2000 r., w sprawie sygn. akt SA/Sz 114/99). Jego warunkiem jest jednak, jak to podkreślono, skuteczność podjętych czynności egzekucyjnych prowadzących bezpośrednio do ściągnięcia należności pieniężnej lub jej zapłacenia przez dłużnika w związku z podjęciem tychże czynności. Z powyższego wynika, iż między podejmowanymi przez organ egzekucyjny czynnościami egzekucyjnymi a zaspokojeniem wierzyciela w jeden ze wskazanych wyżej sposobów musi istnieć związek przyczynowy warunkujący uznanie tychże czynności za podjęte skutecznie, uzasadniający w konsekwencji obowiązek wierzyciela do uiszczenia na rzecz organu egzekucyjnego opłaty komorniczej. Z powyższego wynika również, że sam fakt wszczęcia postępowania egzekucyjnego i podjęcia przez organ egzekucyjnych czynności egzekucyjnych, które są nieskuteczne i nieefektywne - albowiem nie prowadzą ani do ściągnięcia należności, ani też do dokonania przez dłużnika wpłaty na rzecz wierzyciela – nie rodzi po stronie wierzyciela obowiązku uiszczenia na rzecz organu egzekucyjnego opłaty komorniczej.

W stanie faktycznym sprawy brak jest podstaw, aby uznać, że wpłaty dokonane przez dłużnika na rzecz wierzyciela w dniach 19 lutego 2008 r. i 23 kwietnia 2008 r., odpowiednio w kwotach 70.000 zł i 4.000 zł, były rezultatem czynności egzekucyjnych podjętych przez organ egzekucyjny. Między tymi czynnościami, a dokonanymi wpłatami nie zachodzi bowiem bezpośredni związek przyczynowy, który wyrażałby się w uznaniu, że w rozumieniu art. 66 § 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny zastosował środki egzekucyjne, w wyniku których należność została zapłacona. Wykonanie obowiązku przez dłużnika nie stanowi bowiem wykonania tego obowiązku bezpośrednio w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych. Nie stanowi również ściągnięcia należności pieniężnych przez organ egzekucyjny.

W tym też kontekście podkreślenia wymaga, że to właśnie podjęte przez wierzyciela, odpowiednio w dniach 4 lutego 2008 r. i 3 marca 2008 r., działania polegające na zawiadomieniu o podejrzeniu popełnienia przestępstwie oraz zawiadomieniu o wszczęciu postępowania w sprawie przeniesienia odpowiedzialności na wspólników spółki, gdy skonfrontować czas ich podjęcia z dokonanymi w dniach 19 lutego i 23 kwietnia 2008 r. wpłatami na konto ZUS na poczet należności objętych tytułami wykonawczymi nr [...], [...] [...], świadczą o tym, że zaspokojenie wierzyciela nastąpiło bezpośrednio w związku z podjętymi przez niego działaniami. Koincydencja czasowa tychże zdarzeń, tj. podjętych działań i następujących po nich wpłat jest aż nadto widoczna. Podkreślić przy tym należy, iż przywołane działania podejmowane były w kontekście pozostawania przez wierzyciela w bezpośrednim i stałym kontakcie ze zobowiązanym. To właśnie w rezultacie działań wierzyciela w dniu 8 lutego 2008 r. złożona została deklaracja o zobowiązaniu się do wpłaty kwoty 140.000 zł w terminie do dnia 16 lutego 2008 r. i następująca po niej, deklaracja z dnia 29 lutego 2008 r., wpłaty kwoty 100.000 zł do dnia 14 marca 2008 r., następnie wniosek o udzielenie układu ratalnego, a następnie wniosek z dnia 13 marca 2008 r. o przeniesienie cesją zaległości spółki na "A" S.A.

Przywołane okoliczności uzasadniają więc stanowisko o braku istnienia jakiegokolwiek związku przyczynowego między działaniami organu egzekucyjnego, a dokonanymi wpłatami.

Podkreślić również należy, że wbrew argumentacji Dyrektora Izby Skarbowej art. 66 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w zakresie odnoszącym się do zasad ustalania opłaty komorniczej, nie uchyla reguły zawartej w § 5 art. 66 tej ustawy.

Na marginesie podnieść należy, iż okoliczność braku efektywności podjętych czynności egzekucyjnych przyznaje sam Dyrektor Izby Skarbowej, który w odpowiedzi na skargę, odwołując się do argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, wskazując daty podejmowanych czynności egzekucyjnych (30 marca, 6 kwietnia, 15 czerwca, 11 lipca, 31 sierpnia, 14 września, 5 października, 16 listopada i 21 grudnia 2007 r. oraz 8 stycznia i 22 lutego 2008 r.), czynności te kwalifikuje, jako "próby wyegzekwowania zaległości".

W związku z powyższym stwierdzić należy, że w sprawie stanowiącej przedmiot orzekania Sądu nie ziściły się przywołane wyżej, określone w art. 66 § 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, warunki od spełnienia których uzależniony jest obowiązek uiszczenia przez wierzyciela na rzecz organu egzekucyjnego opłaty komorniczej.

Jej ustalenie w przedmiotowej sprawie nastąpiło z naruszeniem przywołanego przepisu, co stanowi naruszenia prawa materialnego i uzasadnia uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji.

W związku z powyższym, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 w związku z art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak na wstępie.