Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2814/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-09-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 16 ust. 6, art. 30 ust. 1 i 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 75 ust. 1
journal: Dz.U. 1998 nr 162 poz 1118
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędzia del. WSA Mirosław Wincenciak (spr.) Protokolant: asystent sędziego Inesa Wyrębkowska po rozpoznaniu w dniu 13 września 2017 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 lipca 2016 r. sygn. akt III SA/Kr 186/16 w sprawie ze skargi H. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie uznania wypłaconego zasiłku pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

I OSK 2814/16

UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 5 lipca 2016 r., sygn. akt III SA/Kr 186/16 po rozpoznaniu skargi H. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. z dnia [...] września 2015 r., nr [...] w przedmiocie uznania wypłaconego zasiłku pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane, oddalił skargę. U podstaw rozstrzygnięcia Sądu I instancji legły następujące ustalenia oraz ocena prawna.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2007r. znak: [...] nr [...] Burmistrz Miasta G. przyznał H. M. zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł miesięcznie, na okres od [...] kwietnia 2007r. na stałe.

Burmistrz Miasta G. decyzją z dnia [...] marca 2015 r. znak: [...] Nr [...], uchylił od dnia [...] marca 2015 r. decyzję z dnia [...] kwietnia 2007r. znak: [...] nr [...], ponieważ strona zwróciła się z prośbą o uchylenie w całości w/w decyzji od dnia [...] marca 2015 r.

Następnie decyzją z dnia [...] marca 2015r. nr [...] Burmistrz Miasta Gorlice uznał, że pobrany przez H. M. zasiłek pielęgnacyjny w łącznej kwocie 10.098 zł za okres od [...] września 2009 r. do [...] lutego 2015 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym. W uzasadnieniu swojej decyzji organ I instancji wyjaśnił, że z pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w N. [...] marca 2015r. znak: [...]wynika, iż H. M. jest uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego od dnia [...] września 2009r. Powołując się na treść art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, zwanej dalej "ustawą" lub "u.ś.r.", organ I instancji wskazał, że w podpisanym przez H. M. pouczeniu zawartym we wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z dnia [...] kwietnia 2007r. znak: [...] zawarta była między innymi informacja, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz na podstawie innych ustaw. Również w pouczeniu decyzji z dnia [...] kwietnia 2007r. znak: [...] nr [...], zawarta była informacja, że zasiłek pielęgnacyjny przysługuje na stałe, jednak w przypadku ukończenia 75 roku życia osoba uprawniona do emerytury lub renty oraz uznana za całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji nabywa prawo do dodatku pielęgnacyjnego w ZUS, o czym należy poinformować Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej. Organ I instancji dodał, że w oświadczeniu pod odpowiedzialnością karną z dnia [...] kwietnia 2007r. H. M. poinformowała, że nie pobiera żadnych świadczeń ZUS, w związku z tym nie pobiera dodatku pielęgnacyjnego. Zdaniem organu I instancji, bezspornym jest fakt, że H. M. nie wypełniła obowiązku zawiadomienia o istotnej zmianie jej sytuacji finansowej, tj. o przyznaniu jej prawa do dodatku pielęgnacyjnego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w N., pomimo że była o tym prawidłowo pouczona. Zaniedbanie to skutkowało wypłatą świadczenia, które się jej nie należało i za taki stan rzeczy ponosi ona winę ze względu na brak dopełnienia obciążających ją obowiązków, które przyjęła do wiadomości.

W odwołaniu od powyższej decyzji organu I instancji H. M. wniosła o jej uchylenie i o umorzenie postępowania.

Decyzją z dnia [...] września 2015r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013r. poz. 267 z późn. zm., zwanej dalej "k.p.a.") i art. 16 ust. 1, art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta G. z dnia [...]marca 2015r. nr [...]. Za bezsporne Kolegium uznało, że decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. H. M. przyznano prawo do zasiłku pielęgnacyjnego i że od [...] września 2009r. odwołująca się uzyskała również prawo do dodatku pielęgnacyjnego, jednakże o fakcie tym nie poinformowała organu I instancji. Kolegium wskazało, że art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy wiąże zakwalifikowanie świadczenia jako nienależnie pobranego ze świadomością osoby, która świadczenie pobrała, iż świadczenie jej nie przysługuje. Tylko w takiej sytuacji świadczenie może być uznane za nienależnie pobrane, co umożliwia następnie żądanie jego zwrotu. W przypadku, gdyby brak było takiej świadomości, uznanie przyznanego świadczenia za nienależnie pobrane należałoby, zdaniem Kolegium, ocenić jako naruszające art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy. Organ odwoławczy wskazał, że w części II wniosku strony o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z dnia [...] kwietnia 2007r. zatytułowanej "Oświadczenie służące ustaleniu uprawnień do zasiłku pielęgnacyjnego" zawarte jest m.in. oświadczenie, że osoba, której wniosek dotyczy, nie jest uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego, a także zobowiązanie do niezwłocznego powiadomienia podmiotu wypłacającego zasiłek pielęgnacyjny o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. H. M. złożyła pod tym oświadczeniem swój podpis. Poza tym wniosek zawiera pouczenie, z którego wyraźnie wynika m.in., że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego na podstawie ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. nr 162, poz.1118, z późn. zm.). Organ dodał, że pouczenie o analogicznych skutkach zawiera także decyzja przyznająca prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Wobec powyższego Kolegium uznało, że wydanie decyzji o nienależnie pobranych świadczeniach znajduje pełne uzasadnienie.

Z powyższą decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. nie zgodziła się H. M. i pismem z dnia [...] listopada 2015r. wniosła na nią skargę, domagając się jej uchylenia wraz z decyzją organu I instancji. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania oraz naruszenie art. 30 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 16 ust. 6 ustawy, poprzez błędną jego interpretację polegającą na uznaniu, że przedmiotowe świadczenie w związku z otrzymaniem dodatku pielęgnacyjnego z ZUS było świadczeniem nienależnym w rozumieniu ustawy, gdyż zdaniem organu skarżąca była odpowiednio w tym zakresie pouczona, podczas gdy pouczenie nie spełniało wymogów z art. 6, 7, 8 i 9 kpa, zatem przy braku odpowiedniego pouczenia zastosowanie zaskarżonych przepisów prawa materialnego było nieuzasadnione.

W piśmie z dnia [...] czerwca 2016r. pełnomocnik skarżącej z urzędu podtrzymał skargę i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu powołanego na wstępie wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wskazał, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy u.ś.r. Stosownie do treści art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. W myśl natomiast zastosowanego przez organy w kontrolowanych rozstrzygnięciach art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Okolicznością wykluczającą, zdaniem organów, możliwość pobierania przez skarżącą zasiłku pielęgnacyjnego był fakt przyznania skarżącej od dnia [...] września 2009 r. przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych dodatku pielęgnacyjnego. Z tym dniem skarżąca utraciła uprawnienie do zasiłku pielęgnacyjnego, zgodnie bowiem z art. 16 ust. 6 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Przepis w tym zakresie jest jednoznaczny i nie zezwala na pobieranie jednocześnie dodatku pielęgnacyjnego i zasiłku pielęgnacyjnego.

Sąd I instancji zauważył, że art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. formułuje definicję legalną wyrażenia "nienależnie pobrane świadczenie". Na pojęcie to składa się element obiektywny w postaci rzeczywistego skorzystania z określonej formy wsparcia finansowego, mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania oraz element subiektywny, czyli szczególny stan świadomości (woli) osoby pobierającej takie świadczenie rodzinne. Ten drugi element polega na intencjonalnym działaniu zmierzającym do naruszenia przepisów prawa wbrew udzielonemu danej osobie pouczeniu. Wyraża się on w konkretnym i celowym zachowaniu (działaniu albo zaniechaniu) tej osoby, dążącej z pełną świadomością lub godzącej się na uzyskanie nielegalnie pomocy finansowej ze środków publicznych. A zatem przepis art. 30 ust. 2 u.ś.r. wiąże zakwalifikowanie świadczenia jako nienależnie pobranego ze świadomością osoby, która świadczenie pobrała, iż świadczenie jej nie przysługuje. Tylko w takiej sytuacji świadczenie może być uznane za nienależnie pobrane, co umożliwia następnie żądanie jego zwrotu. W przypadku, gdyby brak było takiej świadomości, uznanie przyznanego świadczenia za nienależnie pobrane należałoby ocenić jako naruszające art. 30 ust. 2 u.ś.r.

W ocenie Sądu I instancji w okolicznościach faktycznych spełniony został warunek dotyczący pouczenia osoby pobierającej świadczenie o braku prawa do jego pobierania w sytuacji nabycia prawa do dodatku pielęgnacyjnego. Prawidłowe było uznanie przez organy obu instancji, że skarżąca była należycie pouczona o obowiązku powiadomienia organu m.in. o nabyciu w trakcie okresu pobierania zasiłku pielęgnacyjnego prawa do dodatku pielęgnacyjnego. W orzecznictwie przyjmuje się, że jeśli osoba ubiegająca się o świadczenie rodzinne składa w tym celu wniosek, będąc właściwie pouczoną o braku prawa do pobierania świadczenia, warunek z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. należy uznać za spełniony. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że skarżąca składając wniosek o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego własnoręcznie podpisała pouczenie, z którego wynikało m.in., że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego w oraz oświadczenie, że nie pobiera świadczeń z ZUS. Złożenie podpisu pod pouczeniem i oświadczeniem stanowi dowód na zrozumienie i przejęcie do wiadomości podpisanej treści. W aktach sprawy nie ma żadnych dowodów świadczących o tym, że skarżąca miała kłopot ze zrozumieniem podpisywanego pouczenia i oświadczenia oraz wątpliwości co do ich treści. Żaden przepis powołanej ustawy nie nakłada na organ obowiązku ustalania, czy strona wnosząca o przyznanie świadczenia rodzinnego zrozumiała treść pouczenia, które podpisała. Takiej powinności organu nie da się także wyprowadzić z przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2011 r. sygn. akt I OSK 1325/11).

Sąd I instancji podkreślił, że stosowne pouczenie o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenia rodzinne o zmianie w liczbie członków rodziny, uzyskaniu dochodu lub innych zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych zostało zawarte w decyzji z dnia [...] kwietnia 2011 r. o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego. Zarówno pouczenie zawarte w formularzu wniosku, jak i w decyzji przyznającej świadczenie, zostały sformułowane w sposób zwięzły i zrozumiały i nie wymagały znajomości przepisów prawa. W pouczeniu zawartym we wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z dnia [...] kwietnia 2007 r. znak: [...] zawarta była między innymi informacja, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz na podstawie innych ustaw. W podpisanym przez skarżącą oświadczeniu z dnia [...] kwietnia 2007r., złożonym pod odpowiedzialnością karną, H.M. poinformowała, że nie pobiera żadnych świadczeń ZUS. W pouczeniu decyzji z dnia [...] kwietnia 2007 r. znak: [...] nr [...], zawarta była informacja, że zasiłek pielęgnacyjny przysługuje na stałe, jednak w przypadku ukończenia 75 roku życia osoba uprawniona do emerytury lub renty oraz uznana za całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji nabywa prawo do dodatku pielęgnacyjnego w ZUS, o czym należy poinformować Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej. W tej sprawie skarżąca trzykrotnie została poinformowana o niedopuszczalności zbiegu świadczeń z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego oraz obowiązku poinformowania organu o wystąpieniu takiego zbiegu. Nie znajduje potwierdzenia zarzut skarżącej, że pouczenie ograniczało się jedynie do zacytowania treści przepisu i nie było dostosowane do jej indywidualnej sytuacji oraz podeszłego wieku. Wbrew zarzutowi skargi, zawarte w doręczonej skarżącej decyzji pouczenie nie cytowało dosłownie przepisów, lecz w sposób najprostszy z możliwych informowało skarżącą, że ukończenie 75 roku życia uprawnia do otrzymania dodatku pielęgnacyjnego z ZUS oraz, że należy o tym poinformować Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej. Pouczenie to było zatem zindywidualizowane, odnosiło się do sytuacji skarżącej, informując ją w zrozumiały sposób o jej obowiązkach w razie uzyskania dodatku pielęgnacyjnego z ZUS po ukończeniu 75 roku życia. Pouczenie to zostało stronie doręczone, znajdowało się na samej decyzji przyznającej świadczenie. Niezasadny jest zatem również zarzut, że skarżąca była pozbawiona możliwości spokojnego przeanalizowania treści pouczenia, gdyż udzielono go jej jedynie na wniosku i oświadczeniu, które pozostały w aktach sprawy.

Skargę kasacyjną od powołanego wyroku wniosła H. M., zarzucając:

1. naruszenie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przez sądami administracyjnymi, zwanej dalej "P.p.s.a.", w zw. z art. art. 30 ust. 1 i art. 30 ust. 2 pkt 1 u. ś. r., poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa materialnego, przez błędne zastosowanie wobec skarżącej, która nie była prawidłowo pouczona o braku prawa do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego,

2. naruszenie 151 P.p.s.a. w zw. z art. 6, 7, 8, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez uznanie, że skarżąca była w 2007 r. trzy razy prawidłowo pouczona o tym, iż zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego, w tym w decyzji z [...]2007 r., podczas gdy pouczenia te nie były dla skarżącej zrozumiałe.

Skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Pełnomocnik skarżącej wniósł o przyznanie wynagrodzenia dla pełnomocnika z urzędu za drugą instancję.

W motywach skargi kasacyjnej podniesiono, że skarżąca nie została należycie pouczona przez organy o okolicznościach mających istotny wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków. Podkreślono, że H. M. jest osobą starszą, a zatem informacje jej przekazywane powinny być zrozumiałe.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, zwanej dalej "P.p.s.a.", skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art 183 § 1 P.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 16 ust. 6 ustawy zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Z kolei art. 30 ust. 1 wyżej powołanej ustawy stanowi, że osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu, przy czym – stosownie do art. 30 ust. 2 pkt 1 – za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Dodatek pielęgnacyjny jest co do zasady przyznawany osobie uprawnionej do emerytury lub renty, jeżeli osoba ta została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat życia (art. 75 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Dodatek pielęgnacyjny jest przyznawany z urzędu przez ZUS od miesiąca, w którym osoba uprawniona ukończyła 75 rok życia. Niedopuszczalne jest równoczesne pobieranie zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego. A zatem w wypadku, gdy świadczeniobiorca pobiera oba wymienione świadczenia, to – co do zasady – powstaje obowiązek zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego za okres wypłacania, który pokrywał się z okresem wypłacania dodatku pielęgnacyjnego. Zwrotu takich świadczeń można wymagać od świadczeniobiorcy tylko wówczas, gdy osoba taka była "pouczona o braku prawa do ich pobierania" (art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy). Prowadzi to do wniosku, że wydanie decyzji w przedmiocie uznania zasiłku za świadczenie nienależnie pobrane powinno być poprzedzone ustaleniem, czy osoba, która pobierała dane świadczenie, była prawidłowo pouczona o braku prawa do pobierania tego konkretnego świadczenia (w tym przypadku – zasiłku pielęgnacyjnego). Jeżeli z akt sprawy wynika, że świadczeniobiorca nie został prawidłowo pouczony, to – mimo iż pobierał świadczenie, do którego nie miał prawa – nie mamy wówczas do czynienia ze świadczeniem "nienależnie pobranym" w rozumieniu art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy, a więc niedopuszczalne jest wydanie decyzji o zwrocie takiego świadczenia.

Dla oceny, czy w danym przypadku został spełniony warunek pouczenia, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy, konieczne jest uwzględnienie celu tej regulacji prawnej. Wprowadzając powyższy warunek ustawodawca zmierzał do tego, aby obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego ciążył wyłącznie na osobach, które pobierały dane świadczenie w sposób w pełni świadomy w tym znaczeniu, że zdawały sobie sprawę, iż świadczenie im nie przysługuje. W konsekwencji, pouczenie, o którym mowa w ww. przepisie ustawy o świadczeniach rodzinnych, to tylko takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że – zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego – można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia rodzinnego. Według utrwalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego pouczenie powinno się odnosić precyzyjnie do konkretnego świadczenia, jakie pobiera świadczeniobiorca, a nie do szerszej, ujętej abstrakcyjnie grupy świadczeń. Ponadto nie może ono ograniczać się do zacytowania przepisu prawnego, lecz powinno być sformułowane w sposób opisowy, językiem zrozumiałym dla przeciętnego adresata danego świadczenia; konieczne jest więc uwzględnienie np. tego, że dane świadczenie przysługuje osobom niepełnosprawnym lub w podeszłym wieku. Pouczenie powinno także jednoznacznie wyjaśniać, w sposób zrozumiały dla przeciętnego świadczeniobiorcy, w jakich sytuacjach pobierane świadczenie staje się "nienależnie pobrane" w rozumieniu prawa, a także jakie są skutki prawne pobierania takiego świadczenia. Wreszcie pouczenie nie może być udostępniane wyłącznie w chwili występowania z wnioskiem o przyznanie świadczenia - np. tylko na druku wniosku o przyznanie świadczenia, który jest składany w organie, a tym samym pozostawiany w aktach administracyjnych, i którym świadczeniobiorca nie dysponuje w okresie pobierania świadczenia (por. na przykład wyrok NSA z 27 lutego 2013 r., I OSK 1525/12).

Oceniając z tej perspektywy przytoczone na wstępie podstawy kasacyjne Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo skontrolował zaskarżone decyzje. Skarżąca składając wniosek o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego podpisała pouczenie, z którego wynikało m.in., że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego w oraz oświadczenie, że nie pobiera świadczeń z ZUS. Złożenie podpisu pod pouczeniem i oświadczeniem stanowi dowód na zrozumienie i przejęcie do wiadomości podpisanej treści. Jak trafnie zauważa Sąd I instancji w aktach administracyjnych nie ma dowodów świadczących o tym, że skarżąca miała kłopot ze zrozumieniem podpisywanego pouczenia i oświadczenia oraz wątpliwości co do ich treści. Żaden przepis powołanej ustawy nie nakłada na organ obowiązku ustalania, czy strona wnosząca o przyznanie świadczenia rodzinnego zrozumiała treść pouczenia, które podpisała. Ponadto pouczenie o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenia rodzinne o zmianie w liczbie członków rodziny, uzyskaniu dochodu lub innych zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych zostało zawarte w decyzji o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego. Zarówno pouczenie zawarte w formularzu wniosku, jak i w decyzji przyznającej świadczenie, zostały sformułowane w sposób zwięzły i zrozumiały i nie wymagały znajomości przepisów prawa. W pouczeniu zawartym we wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z dnia [...] kwietnia 2007 r. zawarto informację, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz na podstawie innych ustaw. W podpisanym przez skarżącą oświadczeniu z dnia [...] kwietnia 2007 r., złożonym pod odpowiedzialnością karną, skarżąca poinformowała, że nie pobiera żadnych świadczeń ZUS. Z kolei w pouczeniu powołanej decyzji o przyznaniu zasiłku, zawarta była informacja, że zasiłek pielęgnacyjny przysługuje na stałe, jednak w przypadku ukończenia 75 roku życia osoba uprawniona do emerytury lub renty oraz uznana za całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji nabywa prawo do dodatku pielęgnacyjnego w ZUS, o czym należy poinformować Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej. Skarżąca trzykrotnie została poinformowana o niedopuszczalności zbiegu świadczeń z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego oraz obowiązku poinformowania organu o wystąpieniu takiego zbiegu. Ponadto zawarte w doręczonej skarżącej decyzji pouczenie nie cytowało dosłownie przepisów, lecz w sposób jasny informowało skarżącą, że ukończenie 75 roku życia uprawnia do otrzymania dodatku pielęgnacyjnego z ZUS oraz, że należy o tym poinformować Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej. Jak trafnie wskazuje Sąd I instancji pouczenie to było zindywidualizowane, odnosiło się do sytuacji skarżącej, informując ją w zrozumiały sposób o jej obowiązkach, w razie uzyskania dodatku pielęgnacyjnego z ZUS po ukończeniu 75 roku życia. Pouczenie to zostało stronie doręczone, znajdowało się na samej decyzji przyznającej świadczenie.

Prawidło zatem przyjęły organy obu instancji, że skarżąca została poprawnie pouczona o warunkach przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Skarżąca została prawidłowo pouczona o obowiązku powiadomienia o uzyskaniu prawa do dodatku pielęgnacyjnego, lecz mimo to obowiązku tego nie dopełniła. Zaniedbanie to skutkowało wypłatą świadczenia, które było świadczeniem nienależnym.

Zatem zarzuty skargi kasacyjnej, tj. naruszenia art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.ś.r. oraz naruszenia przepisów postepowania okazały się nietrafne, bowiem organy administracyjne przeprowadziły prawidłowo postępowanie administracyjne, dopełniając wymogów wynikających z art. 6, 7, 8 i art. 77 § 1 k.p.a., które nakazują dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz zebranie i rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego.

Z tych względów i na podstawie art. 184 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną z powodu braku usprawiedliwionych podstaw. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy (art. 250 § 1 P.p.s.a.), gdyż wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 P.p.s.a.