Wyrok NSA, sygn. akt IV SA 1849/98
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2000-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Powołane przepisy: article: art. 229
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz. 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
article: art. 29
journal: Dz.U. 1982 nr 19 poz. 147
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece.
Teza: 1. Wykładnia gramatyczna art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 115 poz. 741 ze zm./ wskazuje na konieczność łącznego wystąpienia przesłanek wymienionych w tym przepisie.

2. Organy obu instancji nie wyjaśniły jednak kiedy prawo użytkowania wieczystego ujawnione zostało w księdze wieczystej. Zdaniem skarżących wniosek w tej sprawie złożony został dnia 6 stycznia 1998 r., co wskazywałoby na brak przesłanek odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na podstawie art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W tej sytuacji należało dokładnie wyjaśnić, na podstawie badania księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości, kiedy wniosek o wpis prawa użytkowania wieczystego został złożony w Sądzie. Ta data ma istotne znaczenie z uwagi na to, że zgodnie z art. 29 ustawie z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece /Dz.U. nr 19 poz. 147 ze zm./, wpis w księdze wieczystej ma moc wsteczną od dnia złożenia wniosku o dokonanie wpisu.

TEZY

1. Wykładnia gramatyczna art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 115 poz. 741 ze zm./ wskazuje na konieczność łącznego wystąpienia przesłanek wymienionych w tym przepisie.

2. Organy obu instancji nie wyjaśniły jednak kiedy prawo użytkowania wieczystego ujawnione zostało w księdze wieczystej. Zdaniem skarżących wniosek w tej sprawie złożony został dnia 6 stycznia 1998 r., co wskazywałoby na brak przesłanek odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na podstawie art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W tej sytuacji należało dokładnie wyjaśnić, na podstawie badania księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości, kiedy wniosek o wpis prawa użytkowania wieczystego został złożony w Sądzie. Ta data ma istotne znaczenie z uwagi na to, że zgodnie z art. 29 ustawie z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece /Dz.U. nr 19 poz. 147 ze zm./, wpis w księdze wieczystej ma moc wsteczną od dnia złożenia wniosku o dokonanie wpisu.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Barbary K. i Tomasza K. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia 14 lipca 1998 r. (...) w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości - uchyla zaskarżoną, decyzję i utrzymaną nią, w mocy decyzję Wojewody Cz. z dnia 26 marca 1998 r. (...); (...).


UZASADNIENIE

Barbara K. i Tomasz K. - następcy prawni Józefa i Jadwigi małżonków K. - w dniu 15 września 1997 r. złożyli wniosek o zwrot nieruchomości położonej w Cz., przy ulicy B. 18/20, nr działki 43/1 o powierzchni 1.863 m2.

Wojewoda Cz. decyzją z dnia 26 czerwca 1998 r. odmówił zwrotu wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w Cz., przy ul. B. 18/20.

W uzasadnieniu podniesiono, że nieruchomość nie podlega zwrotowi, gdyż przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 115 poz. 741 ze zm./, to jest przed dniem 1 stycznia 1998 r. stała się ona przedmiotem użytkowania wieczystego osoby trzeciej a prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej Kw nr 92104.

Odwołanie od tej decyzji wnieśli Barbara K. i Tomasz K., kwestionując ją z powodu niedostatecznego wyjaśnienia sprawy i zebrania niepełnego materiału dowodowego.

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia 14 lipca 1998 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody Cz. z dnia 26 czerwca 1998 r.

Organ odwoławczy w uzasadnieniu stwierdził, że działka, której dotyczy wniosek znajduje się w użytkowaniu wieczystym Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń, bowiem decyzją (...) z dnia 5 listopada 1997 r. Wojewoda Cz. potwierdził nabycie przez PZU z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego przedmiotowego gruntu, co zostało ujawnione w Księdze wieczystej Kw nr 92104. W związku z tym organ II instancji podzielił stanowisko Wojewody Cz., iż zgodnie z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeśli przed dniem wejścia w życie ustawy nieruchomość została oddana w użytkowanie wieczyste a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej.

Nabycie użytkowania wieczystego na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 79 poz. 464 ze zm./ następuje z mocy prawa, a decyzja wojewody stwierdzająca nabycie użytkowania wieczystego przez państwową osobę prawną ma charakter deklaratoryjny. "Oznacza to, że data ujawnienia w księdze wieczystej prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, nabytego w drodze uwłaszczenia nie ma znaczenia prawnego dla oceny, czy w sprawie zwrotu tej nieruchomości ma zastosowanie art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami".

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Barbara K. i Tomasz K. wnieśli o uchylenie decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia 14 lipca 1998 r. Skarżący podnieśli, że odmowa zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, z powołaniem jako podstawy rozstrzygnięcia art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, wymaga łącznego spełnienia dwóch przesłanek.

Po pierwsze musi nastąpić nabycie użytkowania wieczystego przez osobę trzecią, a po drugie prawo to musi zostać ujawnione w księdze wieczystej. Konstytutywny charakter wpisu użytkowania wieczystego w księdze wieczystej ma takie znaczenie, że dopóki wpis ten nie nastąpi nie można mówić o nabyciu użytkowania wieczystego. Wniosek o dokonanie wpisu użytkowania wieczystego nieruchomości, której dotyczy żądanie zwrotu, został złożony w Sądzie w dniu 6 stycznia 1998 r. a więc po dacie wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. W związku z tym odmowa zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w oparciu o przepis art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest niezgodna z prawem. Zdaniem skarżących organy miały obowiązek merytorycznego rozstrzygnięcia ich wniosku.

W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Zgodnie z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, o którym mowa w art. 136 ust. 3 ustawy, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Nie ma przy tym znaczenia na jakiej podstawie ustanowione zostało użytkowanie wieczyste. Stanowisko Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, że w przypadku nabycia użytkowania wieczystego z mocy prawa nie ma znaczenia data ujawnienia tego prawa w księdze wieczystej nie ma żadnego uzasadnienia ani w ustawie o gospodarce nieruchomościami ani w ustawie z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece /Dz.U. nr 19 poz. 147 ze zm./.

Decyzja stwierdzająca zmianę w stanie prawnym nieruchomości, która nastąpiła z mocy samego prawa stanowi podstawę dokonania wpisu w księdze wieczystej, stosownie do treści art. 31 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece.

Wykładnia gramatyczna art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami wskazuje na konieczność łącznego wystąpienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. Na gruncie rozpoznawanej sprawy nie budzi wątpliwości, że przed dniem 1 stycznia 1998 r. użytkowanie wieczyste nieruchomości nabyła, z mocy samego prawa. osoba trzecia. Organy obu instancji nie wyjaśniły jednak kiedy prawo użytkowania wieczystego ujawnione zostało w księdze wieczystej. Zdaniem skarżących wniosek w tej sprawie złożony został dnia 6 stycznia 1998 r., co wskazywałoby na brak przesłanek odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na podstawie art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W tej sytuacji należało dokładnie wyjaśnić, na podstawie badania księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości, kiedy wniosek o wpis prawa użytkowania wieczystego został złożony w Sądzie. Ta data ma istotne znaczenie z uwagi na to, że zgodnie z art. 29 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wpis w księdze wieczystej ma moc wsteczną od dnia złożenia wniosku o dokonanie wpisu.

Dopiero wyjaśnienie tej podstawowej kwestii w sprawie, pozwoli na stwierdzenie, czy skarżącym przysługuje roszczenie określone w art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W wypadku gdyby w sprawie nie miał zastosowania art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami obowiązkiem organu rozpatrującego wniosek skarżących będzie zbadane czy zostały spełnione przesłanki uzasadniające zwrot wywłaszczonej nieruchomości wymienione w art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Mając na uwadze, że zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja Wojewody Cz. wydane zostały z naruszeniem art. 7 i art. 77 Kpa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 22 ust. 1 i ust. 2 pkt 3, art. 29 i art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzekł jak w sentencji.