Postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 285/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2012-07-24 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par.1 i par.2, art.255, art. 260
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tadeusz Piskozub po rozpoznaniu w Olsztynie w dniu 24 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy wniosku strony o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi B. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]"., Nr "[...]" w przedmiocie: stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.


UZASADNIENIE

B. G. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania.

Wnioskiem z dnia 1 maja 2012 r., skarżąca zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwiema córkami – A. i M. G. Uzyskuje dochody z tytułu: wynagrodzenia za pracę w wysokości 630 zł brutto, z zaliczek alimentacyjnych w wysokości po 400 zł na każde z dzieci oraz z zasiłków rodzinnych, przy czym skarżąca nie wskazała wysokości tego dochodu. Oświadczyła, że nie posiada majątku. W uzasadnieniu wniosku wyjaśniła, że na utrzymaniu ma dwie małoletnie córki i utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę, na którym dokonano zajęcia egzekucyjnego na rzecz alimentów dla dorosłej córki. Dodatkowo wyjaśniła, że posiada zaległości z tytułu dostaw gazu oraz za czynsz na kwotę ok. 4.000 zł.

Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a., strona w dniu 8 czerwca 2012 r. została wezwana, w terminie 7 dni do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych takich jak:

- wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym i rodziny skarżącej (np. rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, TV, Internet, ogrzewanie domu, wywóz odpadów, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, koszty eksploatacji samochodu, koszty leczenia, rat pożyczek, kredytów, ubezpieczeń, itp.), przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, oświadczenia czy korzysta z czyjejś pomocy i podania jej zakresu. W związku ze złożonym oświadczeniem o posiadanych zaległościach w opłatach za media, należało przedłożyć dokumenty potwierdzające ten fakt oraz wysokość posiadanych zaległości z tego tytułu na dzień 31.05.2012 r.,

- wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie płaconych alimentów na dorosłą córkę, a mianowicie od jakiego czasu i na jakiej podstawie skarżąca opłaca alimenty na dziecko, należało przedłożyć odpis dokumentu, na podstawie którego opłaca alimenty oraz odpisy potwierdzeń przekazania środków pieniężnych na alimenty za okres od 01.2012 r. do 06.2012 r.,

- przedłożenie zaświadczenia o wysokości otrzymywanego wynagrodzenia ze stosunku pracy,

- przedłożenie odpisów decyzji przyznających zaliczki alimentacyjne na dzieci za okres od 06.2011 do 06.2012 r. oraz decyzje o przyznaniu zasiłku rodzinnego za okres od 06.2011 r. do 06.2012 r., nadto inne decyzję określające wysokość uzyskanej pomocy za okres od 06.2011 do 06.2012 r.,

- odpis zeznań podatkowych złożonych przez skarżącą do właściwego urzędu skarbowego za rok 2010 i 2011, ewentualnie złożenie zaświadczenia wydanego przez właściwy urząd skarbowy o nie składaniu zeznań podatkowych za te lata przez skarżącą,

- wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia o ilości osób zamieszkujących ze skarżącą w mieszkaniu, należało także przedłożyć zaświadczenie wydane przez odpowiedni organ, określające ilość osób zamieszkujących wraz ze skarżącą w mieszkaniu. W przypadku zamieszkiwania w mieszkaniu także innych osób niż pozostające ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym (wskazanych w formularzu wniosku), należało złożyć oświadczenie o sposobie rozliczania kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania pomiędzy współlokatorami,

- wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych przez wnioskodawczynię, z okresu ostatnich sześciu miesięcy (styczeń- czerwiec 2012r.),

- oświadczenia w zakresie posiadanych polis ubezpieczeniowych na życie przez skarżącą i osoby prowadzące z nią wspólne gospodarstwo domowe wraz z określeniem wysokości zgromadzonych na nich środków finansowych, wysokości rat i ich częstotliwości,

- innych oświadczeń i dokumentów istotnych zdaniem wnioskodawcy, określających jego sytuację majątkową i życiową .

W odpowiedzi na wezwanie, pismem z dnia 19 czerwca 2012 r. strona skarżąca wyjaśniła, że z tytułu wynagrodzenia za pracę otrzymuje dochód w wysokości ok. 800 zł miesięcznie, przy czym wysokość ta uzależniona jest od otrzymania premii uznaniowej. Wskazała, że córce I. wypłaca alimenty od dwóch lat na mocy wyroku Sądu. Nadto oświadczyła, że czynsz za mieszanie wynosi 300 zł, w sezonie grzewczym za prąd i gaz płaci 900 zł. Oświadczyła, że nie otrzymuje zasiłku rodzinnego. Otrzymuje zaś dopłatę do mieszkania. Podkreśliła, że nie posiada majątku, zaś jej sytuacja życiowa "jest na granicy nędzy". Dodała, że córka czeka na operację kolana.

Odnośnie zaś zażądanych dokumentów w wezwaniu, oświadczyła, że nie jest możliwe zebranie ich w terminie 7 dni. Przy czym wskazała, że w przypadku gdyby ww. dokumenty były konieczne, to wystąpiła do kadr i do Urzędu Miasta.

Postanowieniem z dnia 26 czerwca 2012 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego.

Od powyższego postanowienia skarżąca złożyła sprzeciw, w którym podniosła, iż 37 razy udzielono jej prawa pomocy. WSA Olsztyn ma więc pełny pogląd na sytuacje życiową i materialną strony i to na przestrzeni dwóch lat. Sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącej, jak wynika z jej oświadczenia, nie uległa żadnej znaczącej zmianie - nadal pracuje ona u tego samego pracodawcy i uzyskuje podobne wynagrodzenie. Nadal również łozy na utrzymanie córek, które wraz z nią zamieszkują oraz płaci alimenty na rzecz córki studiującej w O. Zdaniem skarżącej WSA Olsztyn wezwaniem z dnia 8 czerwca 2012 r. zakreślił stronie niemożliwy do zrealizowania termin, co stanowiło nie przejaw dbałości Sądu o rzetelność ustaleń faktycznych, ale świadome postawienie stronie żądanie niemożliwego, w celu uzyskania podstaw do odmowy zwolnienia z kosztów sądowych i pozbawienia strony skarżącej prawa do Sądu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W razie wniesienia sprzeciwu, zgodnie z art. 260 p.p.s.a., postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc. Zatem wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych podlega ponownemu rozpoznaniu.

Zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczyć jednocześnie należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art.245§2 i 3 p.p.s.a.).

W tym miejscu należy podkreślić, że w orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, zgodnie z art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a., w którego treści używa się określenia "gdy wykaże", iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Wskazuje się, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. W związku z tym to sam wnioskodawca powinien należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy i jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r. sygn. akt FZ 360/04; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, komentarz do art. 246 p.p.s.a.).

Dodać w tym miejscu należy, że we wniosku i w zgromadzonym materiale dowodowym powinny być zawarte dokładne i rzetelne dane, które umożliwiają pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy. To sprawą wnioskodawcy jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Jednocześnie na Sądzie nie ciąży obowiązek prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Jest to stanowisko powszechnie akceptowane zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych (postanowienia WSA w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2004 r., II SA/Gd 758/04; z dnia 13 stycznia 2005 r., I SA/Gd 523/04; z dnia 27 lipca 2005 r., I SA/Gd 335/05).

Warunkiem przyznania prawa pomocy w określonej sprawie jest więc wyczerpujące udokumentowanie stanu majątkowego wnioskodawcy, wskazującego na zasadność uwzględnienia wniosku o prawo pomocy.

Zwrócić należy także uwagę, że przepis art. 255 p.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną dla działań Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy, ale regulacja ta pozwala także ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. O ile zatem nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z 10 stycznia 2008 r., sygn. II FZ 540/07, niepubl.).

Biorąc pod uwagę ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy stwierdzić należy, iż złożone przez wnioskodawczynię oświadczenia zarówno w formularzu wniosku PPF, jak i w udzielonej odpowiedzi na wezwanie nie dają podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Złożone oświadczenie nie odzwierciedla sytuacji materialnej skarżącej. Strona w sposób wybiórczy przedstawiła swoją sytuację materialną. Wskazała na trudną sytuację materialną nie przestawiła przy tym żadnych wiarygodnych dowodów, na potwierdzenie swoich oświadczeń.

Z oświadczenia złożonego na formularzu wniosku wynika tylko, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z dwoma małoletnimi dziećmi, zaś na utrzymanie rodziny uzyskuje dochody w łącznej wysokości 1.430 zł miesięcznie. Dodatkowo wskazała, że nie posiada majątku oraz jest zadłużona na kwotę ok. 4.000 zł. W tej sytuacji niezbędne było wezwanie skarżącej do złożenia dodatkowego oświadczenia.

Odnosząc się do złożonych oświadczeń należy stwierdzić, że na ich podstawie nie sposób było ustalić m. in. wysokości uzyskiwanych dochodów, co stanowi punkt wyjścia dla dalszej oceny sytuacji materialnej strony i ewentualnie uznania, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Podkreślić należy, że w formularzu wniosku skarżąca oświadczyła, że uzyskuje dochód z wynagrodzenia za pracę w wysokości ok. 630 zł miesięcznie, natomiast w złożonym oświadczeniu wskazała, że dochód ten kształtuje się w granicach ok. 800 zł. Przy czym zaznaczyła, że wysokość wynagrodzenia za pracę uzależniona jest od premii uznaniowej. W tym zakresie wyjaśnienia skarżącej budzą uzasadnione wątpliwości, co do wysokości faktycznie uzyskiwanego wynagrodzenia za pracę. Pomimo wezwania skarżąca nie przedłożyła zaświadczenia o wysokości uzyskiwanego dochodu wystawionego przez pracodawcę, jak również odpisów deklaracji podatkowych za lata 2010 i 2011 oraz wyciągów z rachunku bankowego za okres 6 ostatnich miesięcy, na podstawie których można byłoby ustalić średni dochód miesięczny uzyskiwany przez skarżącą. Wskazać przy tym należy, że zasadą jest, że pracodawca wystawia zaświadczenie o dochodach bez zbędnej zwłoki. Tłumaczenia zatem skarżącej, iż wyznaczony termin był zbyt krótki na otrzymanie takiego zaświadczenia nie zasługują na uwzględnienie. Strona nie posiadając żądanych dokumentów mogła je uzyskać – czy to w placówce banku, w której posiada rachunek (odnośnie wyciągów bankowych), czy też w urzędzie skarbowym (odpis zeznania podatkowego), czy też od pracodawcy odpis PIT-11, zwracając się jednocześnie do Sądu o wydłużenie terminu do ich przedłożenia. Podkreślenia wymaga również fakt, że strona nie przedłożyła również żądanych dokumentów składając sprzeciw.

Skarżąca wbrew ciążącemu na niej obowiązkowi, nie przedłożyła także wyczerpujących wyjaśnień odnośnie wysokości ponoszonych kosztów związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Wskazać należy, że w tym zakresie ograniczyła się do stwierdzenia, że za mieszkanie "płaci 300 zł, natomiast za prąd i gaz w sezonie grzewczym 900 zł miesięcznie". Nie wyjaśniła jakie i ewentualnie w jakiej wysokości ponosi inne stałe wydatki. Nie sposób bowiem przyjąć, że nie ponosi kosztów zakupu żywności, odzieży, kosztów leczenia czy też nauki dzieci. Skarżąca nie uwiarygodniła również faktu wypłaty alimentów na dorosła córkę. Nie przedłożyła wyroku Sądu zasadzającego alimenty, jak i potwierdzeń przekazywania środków pieniężnych na ten cel, pomimo, że jak wynikało z oświadczeń skarżącej "dokonano zajęcia egzekucyjnego na rzecz alimentów dla dorosłej córki".

Wskazać należy, że skarżąca nie wyjaśniła, tj. nie złożyła oświadczenia ile osób zamieszkuje z nią w lokalu mieszkalnym ewentualnie w jakim zakresie osoby te partycypują w kosztach związanych z utrzymaniem lokalu. Na sytuację materialną strony niewątpliwie bowiem wpływa fakt, ile osób zamieszkuje z nią i jak są rozliczane koszty utrzymania lokalu mieszalnego. Zwłaszcza w sytuacji gdy, jak twierdzi ponosi koszty opłaty za czynsz w wysokości 300 zł oraz w wysokości ok. 900 zł w okresie grzewczym za prąd i gaz. Z powyższego wynika bowiem, że skarżąca w okresie grzewczym ponosi koszty łącznie 1.200 zł. Wskazane zatem przez skarżącą koszty są obiektywnie wysokie w porównaniu do wysokości uzyskiwanych przez skarżącą dochodów, które określiła w formularzu wniosku na kwotę ok. 1430 zł miesięcznie. A podkreślić należy, że oprócz ww. kosztów (opłat za czynsz, gaz i prąd) ponosi także inne koszty związane z utrzymaniem własnym oraz dwójki uczących się małoletnich dzieci. Tym samym uprawdopodobnienie ich wysokości było konieczne dla oceny, czy skarżąca spełnia warunki do przyznania prawa pomocy.

Sąd pragnie zaznaczyć, że w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy należy wykazać rzeczywistą sytuację majątkową strony, z uwzględnieniem zarówno wydatków, jak i dochodów, która poddana ocenie Sądu może być przyczyną przyznania stronie prawa pomocy. Strona skarżąca nie może jednak - tak jak to uczyniła w niniejszej sprawie - uchylać się od składania oświadczeń i nadesłania materiałów przedstawiających obecną (podkreślenie Sądu) sytuację majątkową, w jakiej się znajduje. Nie przedstawiając pełnej i wyczerpującej informacji na temat sytuacji majątkowej, skarżąca utrudniła dokonanie pełnej analizy, uniemożliwiając tym samym ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji, stwierdzić natomiast należy, że brak przedłożenia żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej i finansowej wnioskodawczyni, rodzi wątpliwości co do rzetelności złożonego przez nią oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Przedmiotowe oświadczenie nie może stanowić tym samym podstawy przyznania prawa pomocy. Oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie jest bowiem właściwą podstawą dla dokładnej i rzetelnej oceny rzeczywistej sytuacji materialnej strony. Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowane tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy wnioskodawczyni nie uczyniła. Wobec nieprzedłożenia żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, nie jest bowiem możliwe stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, czy wnioskodawczyni spełnia przesłankę uzasadniającą przyznanie mu prawa pomocy nie tylko we wnioskowanym przez nią, ale i w ewentualnie węższym, zakresie. Brak przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych w zakresie dotyczącym sytuacji majątkowej, a także pozostających do dyspozycji środków pieniężnych i ponoszonych wydatków, nie pozwala ustalić, jak w rzeczywistości kształtuje się sytuacja materialna wnioskodawczyni oraz, czy rzeczywiście nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów postępowania w niniejszej sprawie

Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że dokumenty jak i oświadczenia, do przedłożenia których strona skarżąca była wzywana na podstawie art. 255 p.p.s.a były niezbędne i konieczne do oceny rzeczywistej sytuacji materialnej wnioskodawczyni. Skarżąca nie wykazała minimum dobrej woli oraz chęci wyjaśnienia swojej sytuacji życiowej. Nie przedłożyła nawet części dokumentów składając sprzeciw w niniejszej sprawie.

Powyższe uniemożliwiło przyjęcie, iż została spełniona przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. że wnioskodawczyni wykazała, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji