Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 523/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-11-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję organu II instancji
Powołane przepisy: article: art. 109 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 69 ust. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1058
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.
article: art. 31(1) ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1059
law: Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o radcach prawnych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Cysek (spr.) Sędziowie Kazimierz Brzeziński NSA Stanisław Gronowski Protokolant Kacper Tybuszewski po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2008 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 19 grudnia 2007 r. sygn. akt VI SA/Wa 1934/07 w sprawie ze skargi P. P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu wobec wpisu na listę radców prawnych 1.uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2007 r., nr [...]; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz P. P. kwotę 280 (dwieście osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Objętym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 19 grudnia 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 1934/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę P. P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2007 r., nr [...] w przedmiocie sprzeciwu wobec wpisu na listę radców prawnych.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy.

Uchwałą nr [...] z dnia [...] grudnia 2006 r. Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych (OIRP) w T., działając na podstawie art. 24 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.), dalej: ustawa o radcach prawnych, odmówiła wpisania P. P. na listę radców prawnych, powołując się na art. 25 ust. 1 ustawy o radcach prawnych.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że P. P., który odbył aplikację sądową zakończoną egzaminem sędziowskim zdanym w dniu [...] września 2006 r., nie posiada profilowanego przygotowania zawodowego, a także, poprzez brak wystarczającego doświadczenia prawniczego, nie daje rękojmi należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

W następstwie rozpatrzenia odwołania, uchwałą Nr [...] z dnia [...] stycznia 2007 r. Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych (KRRP), na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 31 ust 2 w związku z art. 24 ust. 1 i art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych, uchyliło uchwałę nr [...] Rady OIRP w T. z dnia [...] grudnia 2006 r. i dokonało wpisu P. P. na listę radców prawnych prowadzoną przez Radę OIRP w T.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że w niniejszej sprawie brak było możliwości skutecznego uzasadnienia odmowy wpisu z powodu niespełnienia przesłanki z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych. Odwołując się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego (TK) z dnia 8 listopada 2006 r. w sprawie K 30/06, zwrócił uwagę, iż moc prawna niekonstytucyjnego przepisu art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych, w brzmieniu nadanym nowelą "czerwcową" (2005 r.) do tej ustawy, utrzymana została do dnia 31 grudnia 2006 r. i ze względu na zasadę "ochrony interesów w toku" - wnioski złożone przed tą datą należy rozpatrywać według niekonstytucyjnego (od dnia 1 stycznia 2007 r.) "prawa czerwcowego".

Decyzją z dnia [...] marca 2007 r. Minister Sprawiedliwości, na podstawie art. 311 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych i wyroku TK z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt K 30/06 (Dz. U. Nr 206, poz. 1522) w zw. z art. 190 ust. 3 Konstytucji RP sprzeciwił się wpisowi kandydata na listę radców prawnych OIRP w T., dokonanemu uchwałą Nr [...] Prezydium KRRP w W. z dnia [...] stycznia 2007 r.

W uzasadnieniu organ wskazał, że TK w wyroku z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt K 30/06 orzekł, iż art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 6 lit. a/ ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r., w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji. Powołany przepis ustawy o radcach prawnych, zgodnie ze wskazanym orzeczeniem TK, utracił moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2006 r. W uzasadnieniu tego orzeczenia TK stwierdził, że uznany za niekonstytucyjny przepis art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych reguluje analogiczny zakres sprawy, będący już przedmiotem rozważań TK w zakresie dotyczącym adwokatów, odnośnie art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 z późn. zm.) − wyrok dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt K 6/06 (Dz. U. Nr 75, poz. 529).

Minister Sprawiedliwości podał również, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odnosząc się do wyroku TK z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt K 6/06 wskazał, iż art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze jest niekonstytucyjny jedynie w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osoby, która po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazuje się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym. Samorząd powinien zatem badać, czy konkretna osoba ubiegająca się o taki wpis daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata, zaś przesłankami oceny winny być m.in. czas trwania aplikacji, zakres przedmiotowy szkolenia oraz praktyczny kontakt z wykonywaniem danego zawodu prawniczego (por. np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 25 października 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 1550/06).

Zdaniem organu, z uwagi na fakt, iż uchwały o wpisie mają charakter decyzji uznaniowych, złożenie wniosku o wpis przez zainteresowanego nie jest równoznaczne z uzyskaniem żądanego wpisu. Kandydatowi w toku postępowania o wpis była ponadto znana treść przytoczonego wyżej orzeczenia TK z dnia 8 listopada 2006 r. W tej sytuacji – w ocenie Ministra - brak jest podstaw do zastosowania zasady "zachowania praw nabytych", jak to uczyniło Prezydium KRRP.

Minister Sprawiedliwości podkreślił, że dokonując merytorycznej i prawnej oceny uchwały samorządu radcowskiego o wpisie kandydata na listę radców prawnych podejmuje działania jako organ odwoławczy w rozumieniu przepisów k.p.a. i w związku z powyższym obowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę.

W ocenie organu, w dacie podejmowania przez Prezydium KRRP uchwały o wpisie kandydata art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych utracił moc obowiązującą w zakresie, w jakim stwarzała możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazały się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym. W stanie faktycznym niniejszej sprawy, kandydat w dniu 1, 2 i 13 września 2006 r. złożył egzamin sędziowski, zaś od dnia 1 października 2006 r. był zatrudniony w charakterze asystenta sędziego w Sądzie Rejonowym w T. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości, P. P. nie posiadał zatem odpowiedniej praktyki, w tym również w zakresie świadczenia pomocy prawnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalając skargę P. P. na powyższą decyzję, stwierdził m.in., że w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia art. 80 k.p.a., regulującego swobodną ocenę dowodów przez organ administracji publicznej, w zakresie oceny praktyki zawodowej kandydata. Wskazał, iż jako doświadczenie zawodowe liczy się − zgodnie z utrwalonymi poglądami w orzecznictwie − odpowiednio ukierunkowana praktyka po zakończeniu aplikacji i zdaniu egzaminu ją kończącego, której skarżący nie posiada.

Odnosząc się do zagadnienia charakteru decyzji (sprzeciwu) Ministra Sprawiedliwości, Sąd pierwszej instancji podzielił opinię skarżącego, iż nie jest to akt organu odwoławczego w rozumieniu art. 15 k.p.a., lecz akt nadzoru organu administracji rządowej nad organami zawodowego samorządu radcowskiego w zakresie wpisu na listę członków korporacji, mający formę decyzji administracyjnej. Podkreślił jednak, że powyższe nie oznacza możliwości ograniczenia zakresu tego instrumentu kontrolnego. W szczególności nie jest możliwe zawężenie funkcji sprzeciwu − jak chce tego skarżący − do badania formalnej strony (kompletności dokumentacji, czy też prawidłowości samego procesu głosowania) dokonanego wpisu, przy zachowaniu wyłączności organów samorządu radcowskiego (i sądu administracyjnego) do orzekania w sprawach wpisu, gdyż takie ograniczenie nie wynika z treści żadnego przepisu ustawy o radcach prawnych. W obowiązującym w rozpatrywanej sprawie stanie prawnym Minister Sprawiedliwości miał więc prawo badania zarówno formalnych, jak i materialnych przesłanek wpisu, włącznie z tzw. przesłanką rękojmiową, związaną z oceną posiadania przez kandydata odpowiedniej praktyki zawodowej, pozwalającej na wykonywanie zawodu radcy prawnego.

WSA w W. wskazał, że rozpatrując kolejne wnioski o wpis na listę radców prawnych na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych, organy samorządu radcowskiego rozwijały stopniowo argumentację i uzasadnienia swoich decyzji w tych sprawach - zwłaszcza rozpatrując ten przepis w związku z art. 24 ust. 1 pkt 5 powołanej ustawy, dotyczącym przesłanki rękojmiowej. Organy uznały, że pojęcie rękojmi (zwłaszcza związane z pojęciem zdefiniowanego w ustawie "wykonywania zawodu radcy prawnego" − w sposób prawidłowy) obejmuje nie tylko kwalifikacje etyczno-moralne osoby ubiegającej się o wpis w trybie art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych, lecz również jej kwalifikacje zawodowe. O kwalifikacjach tych rozstrzyga m.in. właściwa, tzn. odpowiednio długa i ukierunkowana praktyka w zawodzie prawniczym, obejmująca elementy właśnie "wykonywania zawodu radcy prawnego".

W ocenie Sądu pierwszej instancji, w rozpatrywanej sprawie, rozwijając przedstawiony pogląd, Prezydium KRRP dokonało jego nadinterpretacji uznając, że w praktyce odmowa wpisu na listę radców prawnych osoby, która złożyła pozytywnie egzamin sędziowski jest możliwa jedynie w wypadkach wyjątkowych. Jest to pogląd sprzeczny z przedstawionym wyżej dualistycznym rozumieniem przepisu art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych, w myśl którego przy rozpatrywaniu wniosku o wpis mogą (i powinny) być badane nie tylko kwalifikacje moralne kandydata, związane z jego charakterem i dotychczasowym zachowaniem (jak twierdzi skarżący), lecz również przesłanki rękojmiowe, związane z jego przygotowaniem zawodowym, gwarantującym prawidłowe wykonywanie zawodu radcy prawnego.

Przytaczając fragmenty uzasadnień wyroków Trybunału Konstytucyjnego w sprawach o sygn. akt K 30/06 oraz K 6/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny zauważył, że przeszkodą do wpisu jest zarówno zbyt dawne ukończenie aplikacji, w innym systemie prawnym, jak i brak odpowiedniego doświadczenia prawniczego. Przy takiej interpretacji Minister Sprawiedliwości jest zatem uprawniony nie tylko do kontroli dokonanej przez organy wpisowe sylwetki moralnej kandydata, lecz również oceny jego przygotowania do zawodu radcy prawnego. W rozpatrywanej sprawie – zdaniem Sądu pierwszej instancji – Minister w sposób uprawniony uznał, że dotychczasowa praktyka zawodowa skarżącego (zwłaszcza w okresie po ukończeniu aplikacji zakończonej egzaminem) nie odpowiadała tym wymaganiom.

Odnosząc się do zarzutu "naruszenia interesów w toku", o którym mowa w pkt 11.3 "radcowskiego" orzeczenia TK WSA w W. podał, iż tego rodzaju naruszenie Trybunał widzi w faktycznym wstrzymaniu przez poszczególne okręgowe izby postępowania w przedmiocie wpisu na listę (pkt 11.2). W rozpatrywanej sprawie organy samorządu radcowskiego podjęły jednak − choć z oczywistym naruszeniem terminu, które nie miało jednak wpływu na wynik sprawy − odpowiednie uchwały w przedmiocie wpisu, przy czym pozytywna uchwała Prezydium KRRP, podjęta już po zakończeniu przedłużonego okresu przejściowego napotkała na sprzeciw Ministra Sprawiedliwości. Natomiast samo podjęcie przez Prezydium KRRP uchwały w rozpatrywanej sprawie wpisu już po zakończeniu przedłużonego okresu przejściowego, wyznaczonego przez TK, nie miało wpływu na wynik sprawy.

Od powyższego wyroku P. P. złożył skargę kasacyjną, którą zaskarżył przedmiotowe orzeczenie w całości i wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości oraz uchylenie poprzedzającej go decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2007 r. Ponadto wniósł o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu orzeczeniu kasator zarzucił:

a) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik postępowania:

- art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. − Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), dalej: p.u.s.a., w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. i art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nienależytą realizację sądowoadministracyjnej kontroli zaskarżonej decyzji administracyjnej poprzez pominięcie dowodów zgłoszonych przez skarżącego w toku postępowania o wpis na listę radców prawnych, ograniczenie rozpoznania sprawy do zarzutów skargi, a nie do granic danej sprawy i pominięcie faktu wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. oraz poprzez przekroczenie sądowoadministracyjnej kontroli decyzji administracyjnej opartej na uznaniu, naruszając w konsekwencji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a.;

b) naruszenie prawa materialnego:

* art. 24 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych poprzez jego wadliwą wykładnię polegającą na przyjęciu, iż osoby, które złożyły jeden z egzaminów wskazanych w art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych dają rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego tylko wówczas, gdy wykazują się praktyką w zawodzie prawniczym nabytą po złożeniu jednego z tych egzaminów;

- art. 311 ust. 2 ustawy o radcach prawnych poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że sprzeciw Ministra Sprawiedliwości zostaje skutecznie zgłoszony w dacie sporządzenia decyzji przed upływem 30 dni od otrzymania przez Ministra Sprawiedliwości uchwały o wpisie wraz z aktami osobowymi, a nie w dacie doręczenia decyzji kandydatowi.

W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej kasator wskazał m.in., że Wojewódzki Sąd Administracyjny, kontrolując decyzję Ministra Sprawiedliwości poprzez pryzmat jej uzasadnienia, powinien był w pierwszej kolejności ocenić:

* pominięcie przez Ministra Sprawiedliwości dowodów w postaci świadectwa ukończenia Studiów Podyplomowych z Zakresu Prawa Pracy załączonego do wniosku o wpis na listę radców prawnych i opinii o skarżącym z okresu aplikacji przedłożonych wraz z odwołaniem od decyzji Okręgowej Izby Radców Prawnych w T.,

* pominięcie przez Ministra Sprawiedliwości faktu w postaci odbywania przez skarżącego aplikacji sądowej w ramach stosunku pracy,

* niewskazanie przesłanek, którymi kierował się Minister Sprawiedliwości, stawiając tezę o braku w przypadku skarżącego "odpowiedniej praktyki w zawodzie prawniczym", a w szczególności nieodniesienie się do faktu świadczenia przez skarżącego pracy na stanowisku asystenta sędziego (zwłaszcza w świetle tezy zawartej w wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 30/06, iż osoby zatrudnione na tym stanowisku "niewątpliwie mają kontakt z praktyką stosowania prawa materialnego i procesowego"),

* niewyjaśnienie przez Ministra Sprawiedliwości, dlaczego brak praktyki w zawodzie prawniczym wyklucza tezę o spełnieniu przesłanki rękojmiowej z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych.

W dalszej kolejności − w ocenie autora skargi kasacyjnej − Wojewódzki Sąd Administracyjny winien był rozważyć, czy treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji świadczy o wypełnieniu przez Ministra Sprawiedliwości powinności wykazania prymatu słusznego interesu społecznego nad słusznym interesem skarżącego (art. 7 k.p.a.), czy Minister Sprawiedliwości w dostatecznym stopniu wyjaśnił przesłanki, którymi kierował się, wydając decyzję o sprzeciwie (art. 11 k.p.a.), czy postępowanie Ministra Sprawiedliwości prowadziło do pogłębienia zaufania obywateli do organów państwa (art. 8 k.p.a.).

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika zaś, aby WSA w W. w ogóle rozważał, czy Minister Sprawiedliwości uwzględnił wszystkie dowody w sprawie mogące prowadzić do wykazania przesłanki z art. 24 § 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych, pomijając chociażby znajdujące się w aktach sprawy dowody w postaci świadectwa o ukończeniu przez skarżącego Studiów Podyplomowych z Zakresu Prawa Pracy bądź też opinii o skarżącym z okresu aplikacji sądowej.

Zdaniem P. P., kluczowe znaczenie dla oceny prawidłowości procesowania Sądu pierwszej instancji ma kwestia pominięcia tego, iż Minister Sprawiedliwości nie wykazał, jakimi to zindywidualizowanymi przesłankami kierował się, podejmując decyzję o sprzeciwie wobec wpisu skarżącego na listę radców prawnych, stwierdzając jedynie, że skarżący nie ma odpowiedniej praktyki w zawodzie prawniczym. WSA powinien był stwierdzić, że brak jakiejkolwiek analizy zgromadzonego materiału dowodowego w kontekście przesłanki z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych dyskwalifikuje wydaną decyzję, gdyż w istocie czyni niemożliwym kontrolę jej legalności.

Jako drugie istotne uchybienie WSA na płaszczyźnie oceny prawidłowości ustalenia, iż skarżący nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego była akceptacja pominięcia przez Ministra Sprawiedliwości faktu odbywania przez skarżącego aplikacji sądowej w ramach stosunku pracy. Odbywanie aplikacji sądowej jako etatowej (obejmującej 1 dzień zajęć teoretycznych i 4 dni zajęć praktycznych polegających na świadczeniu pracy) w odróżnieniu od aplikacji sądowej pozaetatowej (obejmującej 1 dzień zajęć teoretycznych i tylko 1 dzień zajęć praktycznych) ma – w ocenie autora skargi kasacyjnej – istotne przełożenie na zakres kontaktu z praktycznym wykonywaniem zawodu prawniczego.

Ponadto autor skargi kasacyjnej, rozwijając zarzut naruszenia art. 24 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych, wskazał, że przy założeniu, przyjętym w zaskarżonym wyroku, iż rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego daje tylko taki kandydat, który może wykazać się praktyką w zawodzie prawniczym nabytą wyłącznie po złożeniu egzaminu jednego z egzaminów wskazanych w art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych, to wskazówki Trybunału Konstytucyjnego odnośnie do konieczności badania "czasu trwania aplikacji, zakresu przedmiotowego szkolenia oraz praktycznego kontaktu z wykonywaniem danego zawodu prawniczego" nie miałyby racji bytu.

W ocenie kasatora, prawo Ministra Sprawiedliwości do zgłoszenia sprzeciwu wobec decyzji o wpisie jest uregulowaniem szczególnym i jako takie musi być interpretowane ściśle. Uznanie zatem, że zgłoszenie sprzeciwu poprzez wydanie decyzji administracyjnej w tym zakresie zostało oderwane od obowiązku jej doręczenia, prowadziłoby zaś do przyjęcia nieuzasadnionej swobody działania organów władzy publicznej. Taka interpretacja normy art. 311 ust. 2 ustawy o radcach prawnych − z punktu widzenia celowościowych i systemowych reguł wykładni − jawi się jako nieuprawniona. W świetle tych okoliczności należy zatem przyjąć, iż sprzeciw Ministra Sprawiedliwości wobec decyzji o wpisie na listę radców prawnych jest skuteczny tylko wówczas, gdy decyzja o sprzeciwie zostanie doręczona stronie przed upływem 30-dniowego terminu liczonego od daty otrzymania uchwały o wpisie wraz z aktami osobowymi wpisanego. W niniejszej zaś sprawie Minister Sprawiedliwości tego terminu nie dochował.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ podał m.in., że z uwagi na fakt, iż P. P. w trakcie toczącego się postępowania sądowego nie złożył żadnego wniosku dowodowego, zarzut skargi kasacyjnej dotyczący pominięcia dowodów zgłoszonych przez skarżącego w toku postępowania o wpis na listę radców prawnych, jest bezzasadny.

Minister wskazał ponadto, że przewidziany w art. 311 ust. 2 ustawy o radcach prawnych termin dotyczy czasu podjęcia decyzji o sprzeciwie i biegnie od dnia wpływu uchwały do Ministerstwa Sprawiedliwości. W sprawie będącej przedmiotem rozstrzygnięcia akta osobowe skarżącego wraz z uchwałą Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w T. z dnia [...] stycznia 2007 r. wpłynęły do Ministerstwa Sprawiedliwości w dniu 28 lutego 2007 r. Termin do podjęcia przez Ministra Sprawiedliwości decyzji w przedmiocie sprzeciwu wobec wpisu wnioskodawcy na listę radców prawnych upływał zatem w dniu 30 marca 2007 r. Decyzja została zaś wydana w dniu 24 marca 2007 r.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Wystarczające zaś do zajęcia takiego stanowiska jest uznanie za usprawiedliwiony zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 311 ust. 2 ustawy o radcach prawnych.

Wdając się w merytoryczną ocenę argumentów przedstawionych w zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości, Sąd I instancji pominął konieczność dokonania prawidłowej wykładni art. 311 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, a był to warunek wstępny w ramach dokonywania kontroli, czy wskazany akt Ministra Sprawiedliwości mógł stanowić legalną i skuteczną podstawę do podważenia podjętej przez Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych uchwały o wpisie skarżącego na listę radców prawnych prowadzoną przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w T.

W myśl art. 311 ust. 2 ustawy o radcach prawnych wpis na listę radców prawnych lub aplikantów radcowskich uważa się za dokonany, jeżeli Minister Sprawiedliwości nie sprzeciwi się wpisowi w terminie 30 dni od dnia otrzymania uchwały wraz z aktami osobowymi wpisanego. Minister Sprawiedliwości wyraża sprzeciw w formie decyzji administracyjnej.

Rację ma skarżący wskazując, iż zacytowany przepis zakreśla termin prawa materialnego do wniesienia przez Ministra Sprawiedliwości sprzeciwu wobec uchwały o wpisie i termin ten jest zachowany tylko wtedy, gdy przed upływem 30 dni od dnia otrzymania przez Ministra Sprawiedliwości uchwały o wpisie wraz z aktami osobowymi wpisanego decyzja Ministra Sprawiedliwości o sprzeciwie została uzewnętrzniona poprzez doręczenie, a nie tylko sporządzona wraz z jej podpisaniem przez osobę uprawnioną.

Akceptując takie stanowisko jako trafne, wypada odwołać się przede wszystkim (poza innymi wypowiedziami judykatury, przyjmującymi wskazany kierunek rozumowania) na szeroką argumentację zawartą w uchwale siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 października 2008 r. II GPS 4/08.

W uchwale tej powiększony skład Naczelnego Sądu Administracyjnego, zajmując się analizą podobnego do zawartego w art. 311 ust. 1 ustawy o radcach prawnych uregulowania art. 69 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (t.j. Dz. U. Nr 123, poz. 1058 ze zm.), dalej "Prawo o adwokaturze", dotyczącego wniesienia przez Ministra Sprawiedliwości sprzeciwu od uchwały o wpisie na listę adwokatów lub aplikantów adwokackich (terminu do sprzeciwienia się wpisowi) − odpowiadając na przedstawione przez Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego zagadnienie prawne − wyjaśnił, iż "termin 30 dni do wyrażenia przez Ministra Sprawiedliwości sprzeciwu na podstawie art. 69 ust. 2 ustawy o adwokaturze jest terminem do doręczenia sprzeciwu okręgowej radzie adwokackiej lub zainteresowanemu".

Podobna treść rozwiązań przyjętych w uregulowaniach art. 311 ust. 2 ustawy o radcach prawnych i art. 69 ust. 2 Prawo o adwokaturze uprawnia do wykorzystania szerokich motywów przytoczonej uchwały w ramach niniejszej sprawy.

Odsyłając zatem bliżej do wywodów przeprowadzonych w uzasadnieniu powołanej uchwały wypada podkreślić, iż wskazano w nich w szczególności, iż cechą właściwą decyzji administracyjnej będącej kwalifikowanym aktem administracyjnym jest właściwe uzewnętrznienie oświadczenia woli kompetentnego organu administracji publicznej, a następuje ono poprzez zakomunikowanie woli jednostce, której uprawnienia lub obowiązki kształtuje decyzja administracyjna. Wyłączną zaś formą zamonitowania woli jednostce jest doręczenie lub ogłoszenie decyzji.

Art. 109 § 1 k.p.a. stanowi zaś, że zasadą jest komunikowanie stronie decyzji poprzez doręczenie, a wyjątkiem (niedotyczącym rozważanego przypadku) możliwość zakomunikowania stronie decyzji ustnie. Wyjątków od reguły przewidzianej w art. 109 § 1 k.p.a. nie można zaś w drodze wykładni poszerzać. Zakomunikowaniem stronie decyzji administracyjnej nie jest nadanie tylko decyzji w polskiej placówce pocztowej. Zakomunikowanie stronie w trybie prawnym oświadczenia woli organu administracji publicznej jest warunkiem bytu prawnego decyzji administracyjnej. Brak uzewnętrznienia decyzji administracyjnej powoduje, iż nie może ona wywołać skutku prawnego.

W niniejszej sprawie Minister Sprawiedliwości uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych o wpisie skarżącego na listę radców prawnych otrzymał (wraz z aktami osobowymi) 28 lutego 2007 r. 30-dniowy termin do złożenia sprzeciwu mijał zatem w dniu 30 marca 2007 r. i nie został dotrzymany. W szczególności decyzja Ministra Sprawiedliwości została doręczona skarżącemu w dniu 3 kwietnia 2007 r., a Okręgowej Izbie Radców Prawnych w T. w dniu 2 kwietnia 2007 r. Nie mogła zatem już z tego powodu wywołać skutku w postaci legalnego podważenia uchwały o wpisie, bez potrzeby badania innych kwestii, na etapie zarówno rozpoznawania sprawy przez Sąd I instancji, jak i Naczelny Sąd Administracyjny.

Zważywszy, iż w sprawie za trafny uznany został zarzut naruszenia prawa materialnego i miał on samodzielnie istotny wpływ na wynik sprawy, należało na podstawie art. 188 p.p.s.a. orzec o uchyleniu zarówno zaskarżonego wyroku, jak i decyzji Ministra Sprawiedliwości.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 123, poz. 1059 ze zm.).

-----------------------

2