Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 558/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-07-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Zarząd Województwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 207 ust. 1 pkt. 2 w zw. z art. 184
journal: Dz.U. 2021 poz 305
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer (spr.), Sędzia WSA Małgorzata Herman, Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi Fundacji P. w likwidacji w J. na decyzję Zarządu Województwa Śląskiego z dnia 28 października 2020 r. nr 2838/FS/2020 w przedmiocie zwrotu dotacji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 28 października 2020 r., FS-ZN.3161.22.2020 FS-ZN.KW- 0021-8 Zarząd Województwa Śląskiego zobowiązał Fundację P. w Likwidacji z siedzibą w J. do zwrotu finansowania wykorzystanego z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych wraz z należnymi odsetkami, otrzymanego na podstawie umowy nr [...] z dnia 2 marca 2017 r. o dofinansowanie projektu pn. "[...]", w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020 współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego wraz z aneksem, stanowiącego płatność ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego oraz środków budżetu krajowego w łącznej kwocie 679 295,09 zł (słownie: sześćset siedemdziesiąt dziewięć tysięcy dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dziewięć groszy) powiększonego o wysokość odsetek określonych jak dla zaległości podatkowych, w tym:

1. środków Europejskiego Funduszu Społecznego w kwocie 656 137,30 zł (słownie: sześćset pięćdziesiąt sześć tysięcy sto trzydzieści siedem złotych trzydzieści groszy) wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych liczonymi od dnia przekazania środków, tj.:

- dla kwoty 212 500,00 zł od dnia 19 kwietnia 2017 r.

- dla kwoty 104 658,07 zł od dnia 26 września 2017 r.

- dla kwoty 100 454,54 zł od dnia 19 lutego 2018 r.

- dla kwoty 202 840,91 zł od dnia 26 lutego 2018 r.

- dla kwoty 35 683,78 zł od dnia 19 czerwca 2018 r.

2.środków budżetu krajowego w kwocie 23 157,79 zł (słownie: dwadzieścia trzy tysiące sto pięćdziesiąt siedem złotych siedemdziesiąt dziewięć groszy) wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych liczonymi od dnia przekazania środków, tj.:

- dla kwoty 7 500,00 zł od dnia 19 kwietnia 2017 r.

- dla kwoty 3 693,81 zł od dnia 26 września 2017 r.

- dla kwoty 3 545,46 zł od dnia 19 lutego 2018 r.

- dla kwoty 7 159,09 zł od dnia 26 lutego 2018 r.

- dla kwoty 1 259,43 zł od dnia 19 czerwca 2018 r.

Zwrotu środków obejmujących należność główną wraz z odsetkami naliczonymi do dnia faktycznego zwrotu środków należy dokonać na rachunek bankowy Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego o numerze [...] w terminie 14 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji.

Podstawą prawną powyższego rozstrzygnięcia był art. 41 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 oraz art. 46 ust. 2a ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 1668), art. 207 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 9 pkt 1, art. 60 pkt 6 w zw. z art. 61 ust. 1 pkt 2 lit. a oraz w zw. z art. 67 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 869 z późn. zm.; dalej: u.f.p.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 z późn. zm.; dalej k.p.a.), art. 9 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 pkt 9 lit. a ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014- 2020 (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 818; dalej: ustawa o zasadach realizacji), § 15 w zw. z § 36 ust. 1 umowy nr [...] z dnia 2 marca 2017 r. o dofinansowanie projektu pn. "[...]", w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020 współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego wraz z aneksem.

Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym:

Fundacja P. w Likwidacji w J. (dalej: Beneficjent ) dnia 26 lipca 2016 r. złożyła wniosek o dofinansowanie wskazując, iż zakłada realizację oraz osiągnięcie celu projektu w typie projektu Tworzenie nowych miejsc opieki w podmiotach opieki nad dzieckiem do lat 3 już istniejących.

Beneficjent samodzielnie wybrał ten typ projektu. W formularzu negocjacyjnym podał, że chce utworzyć 42 nowe miejsca w [...] prowadzonym przez Beneficjenta, które jeszcze nie funkcjonowały, w podziale na okresy (21 miejsc w okresie 01 sierpnia 2016 r. – 31 lipca 2017 r.; 21 miejsc w okresie 01 sierpnia 2017 r. – 3 lipca 2018 r.). Dokumentowanie powstania nowych miejsc miało polegać na uzyskaniu odpowiedniego wpisu do rejestru [...], zgodnie z ustawą z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat trzech. Po utworzeniu nowych miejsc rodzice/ opiekunowie prawni powinni mieć możliwość skorzystania z bieżącej opieki nad dziećmi do lat 3 w ramach nowych miejsc w [...].

W dniu 2 marca 2017 r. została zawarta pomiędzy Województwem Śląskim, reprezentowanym przez Zarząd Województwa Śląskiego, pełniącym funkcję Instytucji Zarządzającej Regionalnym Programem Operacyjnym Województwa Śląskiego na lata 2014-2020 (dalej: IZ, organ) a Beneficjentem umowa nr [...] o dofinansowanie projektu pn. "[...]", w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020 współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego (dalej: umowa o dofinansowanie).

Do ww. umowy 20 grudnia 2017 r. został zawarty aneks nr [...].

Projekt realizowany był w okresie od 1 sierpnia 2016 r. do 31 lipca 2018 r.

W § 3 ust. 1 w/w umowy o dofinansowanie projektu Beneficjent zobowiązał się do osiągnięcia następujących wskaźników produktu na zakończenie realizacji projektu:

nazwa wskaźnika - Liczba utworzonych miejsc opieki nad dziećmi w wieku do lat 3 [szt.] wartość docelowa 42,

nazwa wskaźnika Liczba osób opiekujących się dziećmi w wieku do lat 3 objętych wsparciem w programie [osoby] wartość docelowa 42.

Według §3 ust. 2 w/w umowy Beneficjent zobowiązał się do osiągnięcia następujących wskaźników rezultatu;

nazwa wskaźnika Liczba osób, które powróciły na rynek pracy po przerwie związanej z urodzeniem/ wychowaniem dziecka, po opuszczeniu programu [osoby], wartość docelowa 10, wartość bazowa 0,

nazwa wskaźnika Liczba osób pozostających bez pracy, które znalazły pracę lub poszukują pracy po opuszczeniu programu [osoby], wartość docelowa 5, wartość bazowa 0.

Z kolei na podstawie §3 ust. 3 w/w umowy do realizacji projektu w zakresie określonym i zatwierdzonym we wniosku w sposób, który zapewni osiągnięcie I utrzymanie celów, w tym wskaźników produktu i rezultatu zakładanych we wniosku w trakcie realizacji oraz w okresie trwałości projektu,

Na wezwanie IZ Beneficjent zobowiązał się w §3 ust. 4 w/w umowy do przedstawienia dokumentów/oświadczeń związanych z realizacją projektu, o którym mowa w § 1 pkt. 15.

IZ dnia 18 lutego 2019 r. zatwierdziła końcowy wniosek o płatność, tym samym uznając projekt za zamknięty. Wartość wydatków zatwierdzonych w ramach projektu wyniosła 771 926,24 zł (w tym dofinansowanie: 679 295,09 zł i wkład własny: 92 631,15 zł). Wydatki te zostały wykazane we wnioskach o płatność od nr [...] do nr [...].

Na etapie realizacji projektu i jego końcowego rozliczania IZ nie zidentyfikowała okoliczności, które docelowo stanowiły podstawę stwierdzenia nieprawidłowości.

W dniu 4 września 2019 r. przeprowadzona została kontrola prawidłowości zachowania trwałości rezultatów nr [...]. Po dokonanej weryfikacji dokumentacji okazanej przez Beneficjenta w dniach 5-6 listopada 2019 r. przeprowadzono kontrolę doraźną nr [...].

Pismem z dnia 21 stycznia 2020 r. pełnomocnik Beneficjenta złożył zastrzeżenia do Informacji pokontrolnej nr [...] i [...] z dnia 4 grudnia 2019 r., kwestionując wyniki przeprowadzonej kontroli oraz wydane zalecenia pokontrolne. Po ich analizie IZ podtrzymuje w całości ustalenia zawarte w informacji pokontrolnej nr [...] i [...] z dnia 4 grudnia 2019 r.

W trakcie kontroli stwierdzono szereg nieprawidłowości.

We wniosku o dofinansowanie kontrolowanego projektu Beneficjent wskazał, że na dzień 01 lipca 2016 r. na terenie Miasta J. funkcjonowały 153 miejsca [...] (na 1000 mieszkańców dostępne były średnio 2 miejsca). W jego ocenie do poprawy sytuacji zawodowej rodziców/ opiekunów konieczne jest stworzenie dodatkowych miejsc w publicznych i niepublicznych [...]. Podniesienie liczby miejsc o kolejne 42 miejsca w znacznym stopniu pozytywnie wpłynęłoby na poprawę dostępności miejsc opieki nad małymi dziećmi, co przełożyłby się na redukcję zjawiska pozostawania poza rynkiem pracy i obniżania poziomu aktywności zawodowej rodziców i osób sprawujących opiekę nad dziećmi do lat 3. Tymczasem w trakcie kontroli ustalono, że nie było zapotrzebowania na utworzenie nowych (dodatkowych) miejsc w [...] w istniejącej placówce, co Beneficjent potwierdził w okresie lipiec-sierpień 2016 r. prowadząc telefoniczną weryfikację złożonych wniosków o przyjęcie dzieci do [...] od września 2016 r. Liczba osób, które zgłosiły zapotrzebowanie na miejsce w [...] w tym okresie wyniosła 56. Oznacza to, że analiza zapotrzebowania na miejsca opieki nad dzieckiem na terenie Miasta J. nie została przeprowadzona przez Beneficjenta rzetelnie. wo. W ocenie IZ pozyskane przez Beneficjenta informacje w okresie lipiec-sierpień 2016 r. o niskim zapotrzebowaniu na miejsca opieki w placówce tj. na poziomie 56 miejsc powinny skłonić go do podjęcia decyzji o rezygnacji z realizacji projektu. Nie było bowiem konieczności tworzenia nowych miejsc w placówce dysponującej w dniu rozpoczęcia realizacji projektu 72 miejscami. Przez cały okres realizacji projektu tj. od 01 sierpnia 2016 r. do 31 lipca 2018 r. liczba dzieci uczęszczających do [...] w ramach komercyjnej działalności oraz w ramach projektu maksymalnie wyniosła 66 dzieci w grudniu 2016 r. (46 dzieci poza projektem oraz 20 dzieci z projektu). W okresie maj-lipiec 2018 r. (przed zakończeniem realizacji projektu) liczba dzieci w [...] nie wzrosła, wręcz przewinie zmalała.

Zgłoszona 14 maja 2018 r. (pod koniec realizacji projektu) przez Beneficjenta zmiana we wpisie do rejestrów [...] i klubów [...] z 72 na 120 miejsc była pozorna, bowiem latach 2016-2018 nie było zapotrzebowania na stworzenie nowych miejsc w prowadzonym przez nią [...]. Potwierdziła ona jedynie, że Beneficjent utworzył dodatkowe miejsca opieki nad dziećmi do lat 3 przed zakończeniem realizacji projektu i miała jedynie na celu potwierdzenie liczby utworzonych miejsc w projekcie i tym samym osiągnięcie wskaźnika produktu na zakończenie realizacji projektu. Zwiększenie liczby miejsc w maju 2018 r. było zabiegiem sztucznym i nie stanowiło prawidłowej realizacji obowiązków Beneficjenta wynikających z umowy o dofinansowanie i wniosku o dofinansowanie czyli osiągnięcie i utrzymania celów, w tym wskaźników.

We wniosku o dofinansowanie Beneficjent opisał sposób przebiegu realizacji projektu tj. w projekcie miało powstać 42 nowych miejsc w istniejącej placówce (21 miejsc w okresie 01 sierpnia 2016 r. – 31 lipca 2017 r. oraz 21 miejsc w okresie 01 sierpnia 2017 r. do 31 lipca 2018 r.) oraz miało zostać objętych wsparciem 42 rodziców/ opiekunów prawnych dzieci do lat 3. Rekrutacja dzieci miała być prowadzona aktywnie przez cały okres realizacji projektu, ale nasilona w okresie od 01 sierpnia 2016 r. do 30 czerwca 2017 r. po to, aby zapełnić wszystkie miejsca do 30 września 2017 r., a pojedyncze zwalniane miejsca miały być zapełniane sukcesywnie i płynnie dziećmi z listy rezerwowej. W budżecie projektu założono koszty na zapewnienie funkcjonowania nowopowstałych miejsc na 2016 r. - 2017 r. (Zadanie 2) i na 2017 r. - 2018 r. (Zadanie 3). Tymczasem Beneficjent w trakcie realizacji projektu nie utworzył 21 miejsc w pierwszym miesiącu realizacji projektu oraz kolejnych 21 miejsc w połowie okresu realizacji projektu. Tym samym nie wypełnił obowiązku obsadzenia miejsc utworzonych w ramach projektu. Po otrzymaniu w czerwcu 2018 r. zaświadczenia o zmianie we wpisie z 72 na 120 miejsc, w ramach realizowanego projektu nie zostały podpisane kolejne nowe umowy z rodzicami, tym samym nie zostały obsadzone miejsca utworzone na zakończenie realizacji projektu.

Beneficjent nie wywiązał się także z obowiązku złożenia wniosku o zmianę w rejestrze [...]. Zarządzając [...], zgodnie z zapotrzebowaniem, Beneficjent dokonywał zgłoszenia zmian we wpisie do rejestru [...]w i klubów [...], co potwierdza wpis na 20 miejsc, zmiana we wpisie na 48 miejsc, zmiana we wpisie na 72 miejsca. Zwiększenie o 21 liczby miejsc w istniejącej placówce miało nastąpić w sierpniu 2016 r. (na początku realizacji projektu) oraz o kolejne 21 miejsc w sierpniu 2017 r. (w połowie okresu realizacji projektu), a nie jak wskazał Beneficjent w zastrzeżeniach "po zakończeniu pierwszego roku projektu". Beneficjent nie dokonał stosownej zmiany w rejestrze [...] zgodnie z założeniami projektu określonymi we wniosku o dofinansowanie oraz złożoną deklaracją w formularzu negocjacyjnym.

Przedmiotem kontroli był także potencjał Beneficjenta w zakresie dostępnych sal oraz personelu. Stwierdzono, że realizując projekt w okresie od 01 sierpnia 2016 r. do 14 maja 2018 r. (dzień złożenia wniosku zmianę w rejestrze liczby miejsc w [...] z 72 na 120) Beneficjent dysponował na parterze budynku 3 doposażonymi salami [...], a realizując działania projektowe zastąpił finansowanie działalności komercyjnej środkami pochodzącymi z dofinansowania przeznaczonymi na działalność projektową. Środkami przeznaczonymi na realizację projektu finansował bieżącą działalność. Świadczy o tym to, że zakupy w ramach projektu w większości dokonane zostały w okresie sierpień-wrzesień 2016 r. (zakup: kojca drewnianego, stolików, dywanów, szatni, pościeli, krzesełek, łóżeczek, przewijaków itd.). Natomiast utworzenie nowych miejsc [...] w dwóch salach na piętrze budynku miało miejsce w maju 2018 r., na co wskazuje decyzja Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego. Tym samym zakupionym w ramach projektu wyposażeniem uzupełniono lub wymieniono posiadane już przez Beneficjenta wyposażenie 72 miejsc [...] istniejących przed realizacją projektu. Dokonane ustalenia znajdują potwierdzenie w opinii sanitarnej Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w W. z dnia 14 kwietnia 2016 r., w której stwierdził, że po dokonanych oględzinach pomieszczeń zaadaptowanych na potrzeby istniejącego [...], obiekt odpowiada wymogom wynikającym z obowiązujących przepisów wymagań higienicznych i zdrowotnych i nie zgłasza sprzeciwu do użytkowania. Stwierdził także, że zaadaptowane pomieszczenia znajdują się na parterze budynku, w [...] przystosowano dodatkową salę zabaw, salę przystosowano do 24 dzieci. Na tej podstawie Beneficjent otrzymał zaświadczenie z dnia 25 kwietnia 2016 r. o zmianie we wpisie do rejestru [...] i kubów [...] wskazujące na zwiększenie liczby miejsc w [...] z 48 na 72 miejsca od dnia 21 kwietnia 2016 r.

W toku kontroli ustalono, że w lipcu 2016 r. tj. przed realizacją projektu Beneficjent posiadał personel (opiekunów) pozwalających na zapewnienie opieki nad 72 dziećmi. Zaznaczono także, że dopiero w sytuacji wystąpienia zapotrzebowanie na dane miejsca opieki nad dziećmi Beneficjent był jest zobowiązana do zatrudnienia opiekuna grupy, tak aby skład personelu zatrudnionego w [...] był dostosowany do liczby uczęszczających do [...] dzieci.

Beneficjent w dniu 06 listopada 2019 r. złożył oświadczenie, z którego wynika, że pomiędzy marcem a czerwcem 2016 r. złożono 103 wnioski o przyjęcie dziecka do [...], w tym 91 wniosków od września oraz 12 wniosków na kolejne miesiące (październik, listopad, grudzień). W okresie lipiec-sierpień 2016 r. po ich weryfikacji telefonicznej pod względem aktualności zainteresowania miejscem w [...] uzyskano potwierdzenie dla 54 miejsc od września. Jednocześnie Beneficjent stwierdził, że w okresie wiosennym przyjmowane są wnioski do [...], ale dotyczą one naboru prowadzonego na wrzesień danego roku. Oznacza to, że wyjaśnienie Beneficjenta jakoby w kwietniu miała wpłynąć duża ilość wniosków o przyjęcie dzieci do [...] nie ma uzasadnienia. Beneficjent rozpoczynając realizację projektu, po weryfikacji złożonych wniosków o przyjęcie dzieci do [...] bezpośrednio przed realizacją projektu winien dostrzec brak zapotrzebowania na miejsca opieki w [...] większe niż te które już posiadał (72 miejsca).

W trakcie kontroli sprawdzono możliwości infrastrukturalne Beneficjenta do wykonania projektu i utrzymania jego trwałości. Ustalono, że w trakcie realizacji projektu Beneficjent równocześnie prowadził niepubliczny [...] i niepubliczne [...]. Z informacji uzyskanych z Urzędu Miasta J. wynika że:

1. Beneficjent od 05 stycznia 2015r. rozpoczął działalność [...], co potwierdza zaświadczenie o wpisie do ewidencji szkół placówek niepublicznych z dnia 31 grudnia 2014 r. Zgodnie z opinią sanitarną Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w W. z dnia 23 października 2014 r. sporządzoną po oględzinach [...], w obiekcie przy ul. [...] w J. na poziomie parteru zlokalizowano dwa oddziały grupy najmłodszej i jeden oddział grupy średniej, na poziomie pietra zlokalizowano jeden oddział grupy średniej i dwa oddziały grupy ,.0". Do każdego oddziału przewidziano indywidualny dostęp do zaplecza sanitarnego. Na każdej kondygnacji jeden oddział był przystosowany do potrzeb osób niepełnosprawnych. Na poziomie parteru i piętra znajdowały się sale tematyczne (muzyczna, teatralna, sportowa).

2. Na podstawie wykazu pomieszczeń budynku przy ul. [...], stanowiącego załącznik do umowy dzierżawy ww. lokalu użytkowego z dnia 30 marca 2018 r. zawartego z Przedsiębiorstwem "G." S.C. z siedzibą w K. ustalono, że na parterze budynku znajdują się trzy sale dydaktyczne oraz sala wielofunkcyjna, natomiast na piętrze trzy sale dydaktyczne oraz dwie sale wielofunkcyjne.

3. Z przedłożonych przez Beneficjenta do Urzędu Miasta J. informacji miesięcznych o rzeczywistej liczbie uczniów [...] (stan na 1 dzień każdego miesiąca) a także wydruków z systemu ODPN (obsługi dotacji dla placówek niepublicznych), do którego placówka wpisuje samodzielnie dane do systemu wynika, że w okresie sierpień 2016 – sierpień 2018 miał miejsce widoczny przyrost dzieci uczęszczających do [...]. W kulminacyjnych miesiącach prowadzenia działalności [...] tj. od września 2017 r. do lipca 2018 r. Beneficjent utworzył 3 oddziały [...], co prowadziło do konieczności wykorzystywania 3 sal dydaktycznych. Wykorzystanie już 2 sal dydaktycznych w sierpniu 2017 r., a następnie aż 3 sal od września 2017 r. uniemożliwiało realizację projektu zgodnie z zapisami wniosku o dofinansowanie.

Rozpoczynając realizację projektu Beneficjent powinien był utworzyć w sierpniu 2016 r. 21 nowych miejsc w [...] i zapewnić funkcjonowanie nowopowstałych miejsc opieki nad dziećmi do lat 3 w okresie od 01 sierpnia 2016 r. do 31 lipca 2017 r. Pomimo tego, że Beneficjent posiadał możliwości infrastrukturalne w postaci sal dydaktycznych (każda przystosowana dla 24 dzieci) wraz z przedsionkiem, magazynkiem i toaletami, to w sierpniu 2016 r. nie dokonał zmiany we wpisie do rejestru [...], nie uruchomił nowych 21 miejsc w [...] (nie zaadaptował jednej sali na piętrze budynku na działalność [...]) tym samym zamiast 2 sal dydaktycznych, zaadaptowane nadal były 3 sale dydaktyczne na piętrze budynku na prowadzoną działalność [...]. Następnie w połowie realizacji projektu czyli w sierpniu 2017 r. Beneficjent powinien utworzyć 21 nowych miejsc w [...] i zapewnić funkcjonowanie nowopowstałych miejsc opieki nad dziećmi do lat 3 w okresie od 01 sierpnia 2017 r. do 31 lipca 2018 r. Tymczasem Beneficjent w sierpniu 2017 r. nie dokonał zmiany we wpisie do rejestru [...], nie uruchomił kolejnych nowych 21 miejsc w [...] (nie zaadaptował drugiej sali na piętrze budynku na działalność [...]). W tym czasie zamiast 1 sali dydaktycznej, zaadaptowane nadal były 3 sale dydaktyczne na piętrze budynku przeznaczone na prowadzenie działalności [...]. Zatem od września 2017 r. do lipca 2018 r. w placówce funkcjonowały 3 oddziały [...], co wiązało się z wykorzystaniem 3 sal dydaktycznych na piętrze budynku na prowadzoną działalność [...]. Beneficjent nie ograniczył ilości oddziałów [...] do maksymalnie jednego, co umożliwiałoby zrealizowanie obowiązku utworzenia miejsc [...] w projekcie.

W dniu 14 maja 2018 r. Beneficjent zgłosił zmianę liczby miejsc w [...] z 72 na 120 miejsc, uzyskując 20 czerwca 2018 r. zaświadczenie o zmianie we wpisie do rejestru [...]. Powyższa zmiana była zabiegiem sztucznym, bowiem w okresie od maja 2018 r. do lipca 2018 r. nadal funkcjonowały 3 oddziały [...], które wymagały wykorzystania 3 sal dydaktycznych zlokalizowanych na piętrze budynku. Tymczasem Beneficjent otrzymując zaświadczenie o utworzeniu 120 miejsc [...] zadeklarował, że zaadaptował łącznie 5 sal na cele [...] (3 sale na parterze i 2 sale na piętrze budynku). Uwzględniając liczbę dzieci uczęszczających do [...] oraz liczbę utworzonych oddziałów, dwie sale na piętrze budynku nigdy nie zostały wykorzystane na cele [...] pomimo tego, że zgodnie z decyzją Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w W. z dnia 9 maja 2018 r. 2 sale [...] zlokalizowane na piętrze budynku miały być przeznaczone na [...].

W trakcie kontroli stwierdzono także brak osiągnięcia wskaźników projektu oraz rezultatu bezpośredniego. Zgłoszona przez Beneficjenta w dniu 14 maja 2018 r. zmiana we wpisie do rejestrów [...] i klubów [...] z 72 na 120 miejsc i uzyskane zaświadczenie o zmianie we wpisie z dniem 20 czerwca 2018 r. potwierdziło jedynie, że Beneficjent utworzył dodatkowe miejsca opieki nad dziećmi do lat 3 przed zakończeniem realizacji projektu, niemniej nigdy te miejsca nie były wykorzystane w ramach projektu oraz jak wskazano w powyższych punktach, nigdy nie było konieczności ich tworzenia. Tym samym wskaźnik produktu: Liczba utworzonych miejsc opieki nad dziećmi w wieku do 3 lat nie został osiągnięty zgodnie z założeniami projektu określonym we wniosku o dofinansowanie. Dzieci osób zrekrutowanych w ramach projektu zajęły miejsca, które Beneficjent posiadał w ramach komercyjnej działalności (72 miejsca) przed realizacją projektu. W maju 2018 r. tj. w miesiącu, w którym podmiot dokonał zgłoszenia zmiany we wpisie, liczba umów o sprawowanie opieki w [...] podpisanych z rodzicami/ opiekunami prawnymi do projektu wyniosła 21, analogicznie w czerwcu 2018 r. oraz 20 w lipcu 2018 r. Tym samym liczba zajętych miejsc w [...] na zakończenie realizacji projektu zmalała. Powyższe jednoznacznie wskazuje, że po otrzymaniu w czerwcu 2018 r. zaświadczenia o zmianie we wpisie w ramach realizowanego projektu nie zostały podpisane kolejne, nowe umowy z rodzicami, tym samym żadne z dzieci "projektowych" nie zajęło utworzonych nowych miejsc w projekcie. Wobec tego wskaźniki rezultatu bezpośredniego Liczba osób, które powróciły na rynek pracy po przerwie związanej z urodzeniem/ wychowaniem dziecka, po opuszczeniu programu; Liczba osób pozostających bez pracy, które znalazły pracę lub poszukują pracy po opuszczeniu programu mające związek z miejscami utworzonymi w ramach projektu nie zostały osiągnięte. Natomiast osiągnięte przez Beneficjenta rezultaty bezpośrednie, wskazują na powrót na rynek pracy, podjęcie zatrudnienia, czy też aktywne poszukiwanie pracy rodziców/ opiekunów prawnych zajmujących miejsca komercyjne, a nie utworzone w ramach projektu.

Przedmiotem kontroli była także trwałość rezultatów projektu. W regulaminie konkursu nr [...] wskazano, iż Beneficjent będzie zobowiązany do zachowania trwałości utworzonych w ramach projektu miejsc opieki nad dziećmi do lat 3 przez okres co najmniej 2 lat od daty zakończenia realizacji projektu, określonej w umowie o dofinansowanie projektu. Natomiast trwałość powinna być rozumiana jako instytucjonalna gotowość miejsc opieki nad dziećmi do lat 3, do świadczenia usług w ramach utworzonych w projekcie miejsc opieki. W formularzu negocjacyjnym przedmiotowego projektu Beneficjent deklarował, że po upływie okresu wsparcia miejsca utworzone w pierwszym roku zostaną utrzymane i nadal będą funkcjonować, ale nie będą już objęte wsparciem. Okres trwałości wszystkich miejsc będzie liczony zgodnie z regulaminem - przez okres co najmniej 2 lat od daty zakończenia realizacji projektu. Kontrolujący odnieśli się także do sposobu rozumienia pojęcia "instytucjonalnej gotowości". Było ono przedmiotem wyjaśnień opracowanych przez Główny Punkt Informacyjny Funduszy Europejskich w Regionie i jak wynika z informacji zamieszonych na stronie internetowej www.rpo.slaskie.pl w zakresie Poddziałania 8.1.3. Zapewnienie dostępu do usług opiekuńczych nad dziećmi do 3 lat - konkurs ([...]), na pytanie 17 Jak należy rozumieć obowiązek zachowania trwałości, czyli instytucjonalnej gotowości do świadczenia usług w ramach utworzonych w projekcie miejsc opieki - czy wystarczy jeżeli w momencie zapotrzebowania np. zatrudnię dodatkową osobę/y do opieki nad dziećmi, czy osoby te muszą być zatrudnione stale przez okres dwóch lat po zakończeniu projektu, nawet jeśli nie ma takiej potrzeby, bo np. nie ma tylu chętnych dzieci, co w okresie realizacji projektu? udzielono następującej odpowiedzi: Beneficjent będzie zobowiązany do zachowania trwałości utworzonych w ramach projektu miejsc opieki nad dziećmi do lat 3, przez okres co najmniej 2 lat od daty zakończenia realizacji projektu, określonej w umowie o dofinansowanie projektu. Trwałość powinna być rozumiana jako instytucjonalna gotowość miejsc opieki nad dziećmi do łat 3 do świadczenia usług w ramach utworzonych w projekcie miejsc opieki. Powstała liczba miejsc w projekcie musi być równa liczbie miejsc w gotowości. Beneficjent jest zobowiązany do utrzymania liczby miejsc opieki nad dziećmi, rozumianej jako gotowość do przyjęcia określonej liczby dzieci w momencie gdy wystąpi zapotrzebowanie. W konsekwencji beneficjent będzie zobowiązany do zatrudnienia opiekuna grupy dopiero w momencie gdy nastąpi zapotrzebowanie na dane miejsca opieki nad dziećmi. Jeżeli nie będzie grupy nie musi być zatrudniony opiekun. Również pyt. 32 zamieszonym na ww. stronie internetowej cyt. W regulaminie zapisano, że Beneficjent będzie zobowiązany do zachowania trwałości utworzonych w ramach projektu miejsc opieki nad dziećmi do lat 3, przez okres 2 lat od daty zakończenia realizacji projektu, mowa jest o instytucjonalnej gotowości, czy jesteśmy zobowiązani do utrzymania takiej samej liczby miejsc, ile zaplanowano w projekcie? Jeżeli w kolejnych łatach nie będzie tylu chętnych i liczba dzieci będzie mniejsza, czy spełnimy warunek? udzielono następującej odpowiedzi: Beneficjent będzie zobowiązany do zachowania trwałości utworzonych w ramach projektu miejsc opieki nad dziećmi do lat 3, przez okres co najmniej 2 łat od daty zakończenia realizacji projektu, określonej w umowie o dofinansowanie projektu. Trwałość powinna być rozumiana jako instytucjonalna gotowość miejsc opieki nad dziećmi do lat 3 do świadczenia usług w ramach utworzonych w projekcie miejsc opieki, co oznacza, że liczba utworzonych miejsc w ramach projektu musi być równa liczbie miejsc utrzymanych w ramach trwałości projektu, pod kątem instytucjonalnym. Jeżeli okaże się, że nie ma tyłu chętnych, wówczas beneficjent nie poniesie żadnych konsekwencji. Jeśli natomiast pojawią się chętni, wówczas beneficjent musi być gotowy do ich przyjęcia. Miejsca muszą być utrzymane, ich liczba nie może się zmniejszyć.

Beneficjent rozpoczynając projekt posiadał w [...] 72 miejsca dla dzieci, natomiast w projekcie powinien był łącznie utworzyć 42 miejsca. Biorąc pod uwagę powyższe wyjaśnienia co do istoty "instytucjonalnej gotowości" w ocenie IZ jednoznacznym jest, że Beneficjent powinien był utrzymać 114 miejsc, co jest równoznaczne z posiadaniem wpisu w ewidencji [...] i klubów [...] na 114 miejsc przez okres co najmniej 2 lat od daty zakończenia realizacji projektu. Dopiero w sytuacji wystąpienia zapotrzebowania na dane miejsca opieki nad dziećmi w okresie trwałości Beneficjent byłby zobowiązany do zatrudnienia opiekuna grupy. IZ nie wymagała zatrudnienia opiekunów w [...] w sytuacji braku zapotrzebowania na dane miejsca opieki nad dziećmi, niemniej niezbędne było utrzymanie liczby miejsc, co powinien Beneficjent potwierdzić zaświadczeniem o wpisie do rejestru [...] i klubów [...].

Na podstawie tych ustaleń IZ uznała, że Beneficjent nie wywiązał się z obowiązku zachowania trwałości rezultatów projektu. Realizacja projektu trwała do 31 lipca 2018 r., a już 18 października 2018 r. Beneficjent zgłosił zmianę wpisu do rejestru [...] polegającą na zmniejszeniu liczby miejsc w [...]u ze 120 do 48. Tym samym zwiększenie liczby miejsc w [...] po zakończeniu realizacji projektu, a w okresie obowiązywania trwałości projektu, trwało około dwa i pół miesiąca. W zastrzeżeniach do Informacji pokontrolnej Beneficjent załączył kolejne zaświadczenie z dnia 12 grudnia 2019 r. o zmianie we wpisie do rejestru [...] i klubów [...] o zwiększeniu liczby miejsc w [...] z 48 na 64, co nadal nie potwierdza posiadania wymaganej liczby miejsc w [...] w okresie trwałości projektu, a wręcz przeciwnie - liczba dostępnych miejsc w [...] była na poziomie niższym niż w dniu rozpoczęcia realizacji projektu.

Dodatkowo IZ ustaliła, że w okresie trwałości projektu Beneficjent prowadził co najmniej 3 oddziały [...] i wykorzystywał w tym celu co najmniej 3 sale dydaktyczne, co z uniemożliwiało utrzymanie 114 miejsc [...] przez okres trwałości rezultatów projektu.

Tym samym, w ocenie IZ Beneficjent poprzez przedstawienie do rozliczenia we wnioskach o płatność wydatków dotyczących realizacji projektu niezgodne z postanowieniami umowy oraz wniosku o dofinansowanie projektu, naruszył postanowienia umowy oraz zapisy Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach środków Funduszu Rozwoju Regionalnego. Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014-2020 (dalej jako: "Wytyczne") - Rozdział 6, Podrozdział 6.2 pkt 3 lit. c oraz e.

Pismem z dnia 21 stycznia 2020 r. Beneficjent składając zastrzeżenia do Informacji pokontrolnej z dnia 4 grudnia 2019 r. w całości zakwestionował wyniki przeprowadzonej kontroli. Przede wszystkim odniósł się do wyznaczenia zakresu obowiązków wyznaczonych przede wszystkim umową o dofinansowanie, a związanych z ustaleniem znaczenie słów: dostępność oraz utworzenie. Powołując się na słownikową definicję tych pojęć wskazał, że "dostępność" to "możliwość skorzystania z czegoś", natomiast "utworzenie" to "zorganizowanie, założenie czegoś co do tej pory nie istniało, spowodowanie powstania czegoś (...)". Według Beneficjenta zobowiązał się on do zorganizowania 42 nowych miejsc w [...] i utrzymania ich dostępności w podanych okresach czasu. Dążąc do wywiązania się ze zobowiązania doposażył cztery sale, którymi dysponował i utworzył kolejne miejsca poprzez zadysponowanie kolejnych sal. Zapewnił tym samym dostępność wymaganych umową 42 miejsc dla dzieci w [...]. Powołując się na wcześniejsze wyjaśnienia złożone w piśmie z dnia 24 września 2019 r. podkreślił, że w chwili złożenia wniosku o dofinansowanie dysponował trzema salami przystosowanymi do opieki nad dziećmi do lat 3 (zgłoszone w rejestrze 72 miejsca), a z uwagi na posiadane wyposażenie oraz rzeczywistą ilość dzieci korzystającą z opieki w treści wpisu do rejestru wskazał dostępność 48 miejsc [...]. Natomiast w treści wniosku o dofinansowanie Beneficjent odniósł się nie do ilości miejsc w rejestrze a do faktycznej liczby podpisanych umów. Wobec dopuszczenia do użytkowania na potrzeby [...] kolejnych sal Beneficjent utworzył i zapewnił dostępność wymaganych umową o dofinansowanie projektu 42 miejsc [...]. Tym samym w dniu rozpoczęcia realizacji projektu Beneficjent posiadał 3 wyposażone sale i był gotowy do przyjęcia 72 dzieci do lat 3 (miejsca komercyjne poza projektem). Po utworzeniu nowych miejsc, wymaganych projektem (co wiązało się z wyposażeniem kolejnych dwóch sal) dostępność miejsc wzrosła o 42 miejsca z podziałem na 21 miejsc w pierwszym roku realizacji projektu i 21 miejsc w drugim roku realizacji projektu (miejsca objęte dofinansowaniem). Na dzień zakończenia realizacji projektu Beneficjent powinien dysponować co najmniej 114 miejscami dla dzieci [...] i warunek ten w jego ocenie został w całości spełniony, co znajduje potwierdzenie w treści wpisu do rejestru [...] i klubów [...] z dnia 14 maja 2018 r.

W związku ze stwierdzonymi nieprawidłowościami i nieosiągnięciem kluczowego wskaźnika produktu IZ rozwiązała w trybie natychmiastowym umowę o dofinansowanie projektu pn. "[...]" wraz z aneksem.

Następnie na podstawie § 36 ust. 1 umowy o dofinansowanie projektu oraz art. 207 ust. 8 pkt 1 u.f.p. wezwała Beneficjenta do zwrotu wydatków stanowiących nieprawidłowość w łącznej kwocie 679 295,09 zł wraz z należnymi odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania transzy dofinansowania przed ich poniesieniem, do dnia zwrotu przedmiotowej kwoty w terminie 14 dni kalendarzowych od dnia doręczenia wezwania. Ponadto IZ wskazała, iż kwota w wysokości 92 631,15 zł, poniesiona z wkładu własnego stanowi nieprawidłowość, która nie podlegała zwrotowi. Beneficjent nie dokonał zwrotu TYCH środków.

Wobec tego IZ wszczęła z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu nieprawidłowo wykorzystanego dofinansowania przez Fundację.

W tym miejscu należy zauważyć, iż w Monitorze Sądowym i Gospodarczym z 2020 r. nr 121 poz. [...] zamieszczono informację, że w dniu 15 czerwca 2020 r. dokonano wpisu do rejestru (numer KRS: [...]) dotyczącego zmiany danych podmiotu z "Fundacji P." na "Fundację P. w Likwidacji". Zgodnie z ujawnionymi informacjami Fundację P. w Likwidacji reprezentuje jednoosobowo likwidator.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego IZ stwierdziła, że rozwiązanie umowy o dofinansowanie projektu i żądanie zwrotu środków w kontekście stwierdzonych w ramach prowadzonych działań kontrolnych nieprawidłowości było zasadne.

W skardze złożonej do tutejszego Sądu Beneficjent zarzucił:

- przepisów prawa materialnego, a to:

1.art. 207 ust. 1 w związku z art. 207 ust. 9 u.f.p. poprzez błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, iż stan faktyczny niniejszej sprawy uzasadniał wydanie decyzji zobowiązującej skarżącego do zwrotu środków uzyskanych na realizację programu finansowanego z udziałem środków europejskich wraz z odsetkami, podczas gdy okoliczności niniejszej sprawy jednoznacznie świadczą o tym, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione żadne przesłanki, które uprawniałyby IZ do zastosowania powołanego przepisu;

2.art. 207 ust 1 pkt 2 u.f.p. polegającego na jego niewłaściwym zastosowaniu i uznaniu, że środki na realizację programów finansowanych z udziałem środków publicznych zostały wykorzystane z naruszeniem procedur;

3.art. 211 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 211 ust. 4 u.f.p. poprzez uznanie, że zgodnie z prawem została wydana decyzja określającą kwotę dofinansowania do zwrotu w sytuacji, gdy nie spełnione zostały przesłanki do jej wydania tj. nie doszło do wykorzystania środków z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 208 u.f p.

4.art. 184 u.fp. poprzez przyjęcie, że środki zostały wykorzystane z naruszeniem procedur, co miało wpływ na wynik sprawy, w sytuacji, gdy skarżący nie dopuścił się naruszenia procedur,

5.art. 206 ust. 2 pkt 4a u.fp. poprzez zastosowanie w decyzji z dnia 28 października 2020 r. odwołania się do wytycznych z dnia 10 kwietnia 2015 r. ( dalej: Wytyczne), które zostały przywołane w umowie (§ 2 pkt 25 umowy), podczas gdy nie zawierają one definicji pojęć użytych przez Organ,

6.art. 65 k.c. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na zaniechaniu uwzględnienia w procesie wykładni obiektywnej umowy jej istoty (celu), jakim jest ustalenie sposobu rozumienia oświadczenia woli przez jego adresata, dokonującego starannych zabiegów interpretacyjnych oraz pominięciu w procesie wykładni umowy podstawowych dyrektyw wykładni, takich jak: nakaz uwzględniania okoliczności związanych z wykonywaniem umowy przez strony i zachowaniem stron po zawarciu umowy, nakaz uwzględniania okoliczności związanych z historią relacji pomiędzy stronami, nakaz uwzględniania zasad współżycia społecznego.

- przepisów postępowania administracyjnego, a to:

1.art. 7, 11, 77, 80 oraz 107 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 67 u.f.p. poprzez wydanie decyzji, w której:

- dokonano błędnych ustaleń faktycznych w oparciu o nieprawidłowo zgromadzony oraz błędnie oceniony materiał dowodowy w związku z arbitralną oceną materiału dowodowego przez IZ skutkującą przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów, co przejawiło się w błędnym uznaniu przez IZ za udowodnioną okoliczność, iż doszło do naruszenia przez Beneficjenta zapisów umowy o dofinansowanie, a co za tym idzie zakwestionowaniu przez IZ poniesionych przez stronę wydatków, podczas gdy okoliczności niniejszej sprawy prowadzą do przeciwnych wniosków,

- niedokonanie przez IZ wszechstronnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie i w rezultacie dokonanie błędnych ustaleń skutkujących przyjęciem, że Beneficjent nie wywiązał się z zapisów umowy o dofinansowanie, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W związku z tymi zarzutami Beneficjent wniósł o zastosowanie trybu autokontroli przewidzianego przez art. 54 § 3 p.p.s.a poprzez uwzględnienie skargi oraz uchylenie zaskarżonej decyzji,

Uzasadniając skargę Beneficjent podniósł, że IZ nie uwzględniła faktu, że zgodnie z wnioskiem o dofinansowanie zobowiązał się on do poprawy dostępności do usług opiekuńczych nad dziećmi. Z treści zaakceptowanego i przyjętego do realizacji przez IZ projektu polegać on miał na:

1. utworzeniu 42 nowych miejsc opieki nad dziećmi do 3 lat (21 w okresie 01 sierpnia 2016 – 31 lipca 2017; 21 w okresie 01 sierpnia 2017-31 lipca 2018), a co za tym idzie na poprawie dostępności do usług opieki nad dziećmi (pkt 8.2. Wniosku o dofinansowanie);

2. podnoszeniu dostępu do usług wspierających funkcjonowanie rodziny (pkt B.7. Wniosku o dofinansowanie);

3.poprawie dostępności miejsc [...] w województwie śląskim (pkt B.7. Wniosku o dofinansowanie);

4.poprawie warunków do godzenia życia zawodowego i prywatnego rodziców i opiekunów dzieci do 3 roku życia poprzez ułatwienie dostępności do usług opiekuńczych nad dziećmi w wieku do lat 3 (pkt B.8. Wniosku o dofinansowanie);

5.stworzeniu 42 nowych miejsc (21 w okresie 01 sierpnia 2016-31 lipca 2017; 21 w okresie 01 sierpnia 2017-31 lipca 2018) w prowadzonym przez Fundację P. niepublicznym [...] (pkt B.8. Wniosku o dofinansowanie);

6.poprawie dostępności do usług wychowawczo-opiekuńczych nad dziećmi do 1. 3 dla osób, które w związku z urodzeniem lub wychowaniem dziecka ograniczyły swoją aktywność zawodową w celu ułatwienia im powrotu na rynek pracy: stworzenie i utrzymanie funkcjonowania 42 nowych miejsc opieki w niepublicznym [...] (pkt B.9. Wniosku o dofinansowanie);

7.utworzenie 42 nowych miejsc opieki [...] lat (21 w okresie 01 sierpnia 2016- 31 lipca 2017; 21 w okresie 01.08.2017-31.07.2018) (pkt B.IO. Wniosku o dofinansowanie).

Beneficjent zgodnie z treścią Wniosku o dofinansowanie deklarował, że przez co najmniej 2 lata od daty zakończenia realizacji projektu utrzymana będzie gotowość do funkcjonowania wszystkich 42 stworzonych w ramach programu miejsc [...] (pkt B.9. Wniosku o dofinansowanie).

Mając na uwadze znaczenie słownikowe słów dostępność oraz utworzenie Beneficjent wykonał wynikające z umowy o dofinansowanie obowiązki. Po jej podpisaniu, po dokonanym niezbędnym doposażeniu kolejnych dwóch sal w dniu 9 maja 2018 roku Beneficjent uzyskał decyzję o dopuszczeniu do użytkowania na potrzeby [...] dwóch kolejnych sal na piętrze budynku. Oznacza to, że w okresie realizacji projektu uzyskując w dniu 9 maja 2018 roku decyzję o dopuszczeniu do użytkowania na potrzeby [...] sali numer 5 i 6 utworzył i zapewnił dostępność wymaganych umową o dofinansowanie miejsc opieki [...] wywiązując się w całości z przyjętego na siebie obowiązku utworzenia i zapewnienia dostępności ogółem 42 miejsc w okresie realizacji projektu.

Obowiązkiem Beneficjenta nie było przyjęcie w każdym miesiącu realizacji projektu 21 dzieci korzystających z opieki [...], czy też zapewnienie zapełnienia wszystkich utworzonych i dostępnych miejsc w [...], a jedynie utworzenie i zapewnienie dostępności tych miejsc. Regulamin konkursu w żadnym miejscu nie poruszał konieczności obsadzenia miejsc utworzonych w ramach projektu, w jedynie nakazywał utworzenie takich miejsc i zapewnienie ich dostępności. Co więcej, regulamin konkursu w ogóle nie odnosił się do posiadanych czy też tworzonych przez beneficjenta miejsc komercyjnych (nie objętych dofinansowaniem) zostawiając w tym względzie każdemu podmiotowi pełną swobodę. Wobec tego błędny jest wniosek IZ, jakoby obowiązkiem Beneficjenta było zapewnienie uczęszczania do [...] w każdym miesiącu trwania projektu 21 dzieci korzystających z tego projektu. Dokonana ocena wywiązania się przez Beneficjenta z obowiązku utworzenia nowych miejsc w [...] (dla dzieci do 3 lat) w ilości 21 w 2017 roku (1 sierpnia 2016-31 lipca 2017) i 21 w 2018 roku (1 sierpnia 2017-31 lipca 2018) i zapewnienia ich dostępności w całym wskazanym okresie została dokonana nieprawidłowo. Beneficjent utworzył wymaganą ilość nowych miejsc w [...], a miejsca te dedykowane były osobom korzystającym z projektu, co potwierdzają znajdujące się w aktach postępowania zaświadczenia o zmianach we wpisie do rejestru [...] i klubów [...]. Tym samym błędnie zarzucono mu niezrealizowanie projektu zgodnie z jego założeniami.

Beneficjent wyjaśnił także, że brak zmiany treści wpisu w rejestrze [...] i klubów [...] po zakończeniu pierwszego roku projektu to efekt omyłki.

Beneficjent nie zgodził się z zarzutami o nie zachowaniu trwałości rezultatu w postaci utrzymania utworzonych miejsc w [...] przez okres co najmniej 2 lat od daty zakończenia realizacji projektu. Dążył do pełnego zapełnienia wszystkich dostępnych miejsc dla dzieci do lat 3 prowadząc stałą rekrutację na wolne miejsca, informacja o dostępnych wolnych miejscach była udostępniana zarówno w mediach, jak i na forach internetowych dla rodziców/opiekunów dzieci. Tym samym prawidłowo wywiązał się z obowiązku zachowania trwałości projektu.

Spełnienie obowiązku zachowania instytucjonalnej gotowości sprowadza się do gotowości Beneficjanta na przyjęcie dzieci w wieku do lat 3 w razie wystąpienia popytu na taką usługę. Biorąc pod uwagę fakt, że w dalszym ciągu dysponuje on pięcioma salami przystosowanymi do opieki nad dziećmi w wieku do lat 3, w pełni wyposażonymi, posiadającymi przedsionek oraz toaletę całkowicie bezpodstawne są zarzuty jakoby nie wypełniał zobowiązań wynikających z obowiązku zachowania trwałości projektu.

W ocenie Beneficjenta wskazana we wpisie w rejestrze [...] liczba miejsc w [...] nie odpowiada maksymalnie dostępnej liczbie miejsc w [...], ale faktycznej ilości zawartych umów. Wpis ten stanowi więc jedynie potwierdzenie liczby aktualnie uczęszczających do [...] dzieci a nie jest informacją o ilości dostępnych miejsc.

W początkowym okresie działalności [...] Beneficjent dokonał zmianę w treści wpisów w rejestrze [...] i klubów [...] w zależności od liczby dostępnych miejsc w uwagi na posiadane zaplecze - ilość sal i ich wyposażenie. Tym samym każdorazowo po doposażeniu sal i ich przystosowaniu do przyjęcia dzieci w wieku do lat 3 zgłaszała gotowość przyjęcia maksymalnej ilości dzieci w kolejnych salach. Stąd w dniu rozpoczęcia działalności wskazał, że dysponuje ilością 20 miejsc dla dzieci w wieku [...] (1 sala o faktycznej pojemności 24 dzieci). Następnie z uwagi na zwiększenie zapotrzebowania na ilość miejsc w [...] na bieżąco dokonywał doposażenia sal w celu przyjęcia kolejnych dzieci i zwiększenia liczby dostępnych miejsc do 48 miejsc (2 sale każda o pojemności 24 dzieci), a następnie do 72 miejsc (po uruchomieniu 3 sali, także na 24 dzieci). Dostępność miejsc, która powinna być zgłoszona w rejestrze to jednak nie tylko i wyłącznie maksymalna liczba dzieci, które można przyjąć biorąc pod uwagę wielkości sali. Ustawa o opiece nad dziećmi do lat 3 określa ilość dzieci, którą może zajmować się jeden opiekun (art. 15). Przyjęcie metodologii zgłaszania zmian w rejestrze poprzez określanie ilości dzieci, które mogą "zmieścić się" w salach prowadzi do sytuacji, gdy w przypadku, gdyby rodzice złożyli wnioski o przyjęcie dzieci w ilości 72 szt. w kwietniu 2016 roku i tak nie zostaliby od razu przyjęci, bo zatrudniony personel (7 osób) pozwalał na przyjęcie tylko 56 dzieci w tym samym czasie. Z tego względu Beneficjent dokonał w listopadzie 2018 roku zmian w treści wpisu do rejestru [...] i klubów [...] poprzez wskazanie ilości miejsc dostosowanych do ilości zatrudnionego na dzień składania wniosku o wpis personelu. Zmiana taka była dopuszczalna z uwagi na brzmienie Regulaminu konkursu, jak i Umowy o dofinansowanie, które jeśli chodzi o trwałość projektu wymagały zachowania jedynie gotowości do utrzymania miejsc. W sytuacji nieprzerwanego prowadzenia działalności w zakresie opieki nad dziećmi w wieku do lat 3 i utrzymania utworzonych w ramach projektu miejsc skarżący w pełni spełnił wszelkie wymagania związane z projektem. W każdej chwili bowiem, po zatrudnieniu dodatkowego personału, możliwe jest przyjście dowolnej liczby dzieci do maksymalnie 120.

Beneficjent podkreślił przy tym, że na potrzeby [...] obecnie posiada pięć w pełni wyposażonych sal, a każda z nich przystosowana jest do przyjęcia 24 dzieci w wieku do lat 3. Powyższe oznacza, że w każdej chwili gotowy jest do przyjęcia dalszych łącznie 120 dzieci w wieku do 3 lat i do zapewnienia im opieki na zasadach art. 10 ustawy o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3. W toku realizacji projektu Beneficjent osiągnął założenia projektu oznaczone w § 3 ust. 2 umowy o dofinansowanie. Spośród 48 rodziców i opiekunów przyjętych w trakcie projektu (założone 42 osoby) 14 osób powróciło na rynek pracy po przerwie związanej z urodzeniem dziecka (założone 10 osób) i 9 osób (bezrobotnych, biernych zawodowo) znalazło lub aktywnie poszukiwało pracy (założone 5 osób). Potwierdzają to zaświadczenia i oświadczenia złożone do akt sprawy.

Wobec powyższego w ocenie Beneficjenta trudno nie sposób uznać, by po jego stronie doszło do jakichkolwiek naruszeń umowy o dofinansowanie oraz obowiązujących procedur, w stopniu powodującym konieczność zwrotu udzielonego dofinansowania.

W odpowiedzi na skargę IZ wniosła o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 – dalej jako ppsa) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c ppsa).

W myśl art. 23 ust. 1 ustawy o zasadach realizacji, Beneficjent jest obowiązany poddać się kontroli oraz audytowi w zakresie prawidłowości realizacji projektu przeprowadzanych przez instytucję zarządzającą, instytucję pośredniczącą, instytucję wdrażającą, koordynatora EWT, wspólny sekretariat, krajowego kontrolera, a także instytucję audytową, przedstawicieli Komisji Europejskiej i Europejskiego Trybunału Obrachunkowego oraz inne podmioty, uprawnione do przeprowadzania kontroli lub audytu. Zgodnie zaś z art. 24 ust. 1 ustawy o zasadach realizacji stwierdzenie wystąpienia nieprawidłowości indywidualnej albo nieprawidłowości systemowej, zwanych dalej "nieprawidłowościami", powoduje powstanie obowiązku podjęcia przez właściwą instytucję odpowiednich działań, o których mowa w ust. 9 lub 11.

IZ jest odpowiedzialna za przygotowanie i realizację regionalnego programu operacyjnego, w szczególności zaś do jego zadań należy m.in. prowadzenie kontroli realizacji programu operacyjnego, w tym weryfikacja prawidłowości wydatków ponoszonych przez beneficjentów (w przypadku krajowego albo regionalnego programu operacyjnego), nakładanie korekt finansowych, a także odzyskiwanie kwot podlegających zwrotowi, w szczególności kwot związanych z nałożeniem korekt finansowych, na zasadach określonych w u.f.p, albo w umowie o dofinansowanie projektu, w tym wydawanie decyzji o zwrocie środków przeznaczonych na realizację programów, projektów lub zadań oraz decyzji o zapłacie odsetek, o których mowa odpowiednio w art. 207 ust. 9 i art. 189 ust. 3b ufp w zw. z art. 9 ust. 2 pkt 7, 8 i 9 lit. a ustawy o zasadach realizacji. Realizując zatem ww. zadania, instytucja zarządzająca korzysta z instrumentów prawnych zawartych w u.f.p. Jak stanowi przy tym art. 5 ust. 1 pkt 2 u.f.p., środki pochodzące z budżetu Unii Europejskiej są środkami publicznymi, przy czym należności z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich, a także odsetki od tych środków, są środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym, co wynika z art. 60 pkt 6 u.f.p..

Przedmiotem skargi, a tym samym kontroli sądowej, jest decyzja z dnia 28 października 2020 r., w której IZ zobowiązała Beneficjenta do zwrotu finansowania wykorzystanego z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 u.f.p. wraz z należnymi odsetkami, otrzymanego na podstawie umowy nr [...] z dnia 2 marca 2017 r. o dofinansowanie projektu pn. "[...]", w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020 współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego wraz z aneksem, stanowiącego płatność ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego oraz środków budżetu krajowego w łącznej kwocie 679 295,09 zł (słownie: sześćset siedemdziesiąt dziewięć tysięcy dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dziewięć groszy) powiększonego o wysokość odsetek określonych jak dla zaległości podatkowych.

Umowa została rozwiązana, jednakże Beneficjent nie zwrócił środków.

Według IZ Beneficjent wykorzystał środki otrzymane w ramach projektu w sposób nieprawidłowy, z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 u.f.p., stąd też w sprawie zastosowanie znalazła norma art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p.

W rozpatrywanej sprawie pomiędzy stronami powstał spór co do tego, czy Beneficjent zgodnie z procedurami zrealizował projekt i zachował jego trwałość.

W ocenie Sądu IZ dopełniła wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia sprawy, a ustalony stan faktyczny Sąd w pełni podziela i przyjmuje za własny. Podkreślenia wymaga, że sąd administracyjny nie ustala stanu faktycznego, a jedynie wskazuje, które ustalenia organu zostały przez niego przyjęte, a które nie (uchwała NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09). Zatem dokonując kontroli zgodności z prawem skarżonej decyzji, Sąd przyjął za podstawę rozstrzygnięcia ustalenia faktyczne przedstawione w części historycznej uzasadnienia tej decyzji, stwierdzając już w tym miejscu, że stan faktyczny został prawidłowo ustalony z zachowaniem reguł procedury administracyjnej. IZ w sposób wszechstronny i prawidłowy zgromadziła materiał dowodowy w sprawie, następie przeprowadziła ocenę wszystkich dowodów łącznie. Dokonane ustalenia są przekonywujące i poparte odpowiednią argumentacją. Tym samym nieuzasadnionym jest zarzut naruszenia przez IZ art. 7, 11, 77, 80 oraz 107 k.p.a. w zw. z art. 67 u.f.p. poprzez wydanie decyzji.

Według Sądu dokonana przez Beneficjenta analiza uzasadnienia zapotrzebowania na miejsca opieki nad dziećmi do lat 3 i w konsekwencji realizowany o nią projekt nie odpowiadał faktycznemu zapotrzebowaniu na tego rodzaju usługę publiczną. O ile przed przystąpieniem do realizacji projektu na podstawie posiadanych zgłoszeń zainteresowanych rodziców Beneficjent mógł mieć inne przekonanie, to już jednak przystępując do realizacji projektu i prowadząc działania rekrutacyjne miał świadomość, że przeszacowana jest przez niego wielkość zainteresowania miejscami w [...]. Już wówczas istniało wysokie ryzyko nie osiągnięcia celu projektu i założonych w umowie o dofinansowanie wskaźników. Pomimo tego Beneficjent nie odstąpił od realizacji projektu. Podniesienie liczby miejsc w [...] o 42 miejsca (w okresie 15 maja 2018 r. - 18 października 2018 r.) trwało łącznie około 5 miesięcy i nie wpłynęło pozytywnie na poprawę dostępności miejsc opieki nad małymi dziećmi, jednocześnie nie przełożyło się na redukcję zjawiska pozostawania poza rynkiem pracy i obniżania poziomu aktywności zawodowej rodziców i osób sprawujących opiekę nad dziećmi do lat 3. Podniesienie liczby miejsc w [...] miało jedynie charakter iluzoryczny. Miejsca te nigdy nie były wykorzystane w ramach projektu i nigdy nie było konieczności ich tworzenia. Tym samym nie została zachowana trwałość rezultatów i nie został osiągnięty rezultat produktu.

W rozpatrywanej sprawie IZ zasadnie uznała, że Beneficjent w trakcie realizacji projektu nie stworzył nowych miejsc opieki nad dziećmi zgodnie z założeniami wniosku o dofinansowanie projektu (utworzyła dodatkowe miejsca opieki nad dziećmi do lat 3 na dwa i pół miesiąca przed zakończeniem realizacji projektu, ale niezgodnie z zapisami wniosku o dofinansowanie projektu oraz założonym celem głównym projektu). Jego działania można określić jako doposażenia miejsc opieki już funkcjonujących w placówce prowadzonej przez Beneficjenta. Tym samym nie osiągnął wskaźnika produktu (Liczba utworzonych miejsc opieki nad dziećmi w wieku do lat 3-42 miejsca), o którym mowa w § 3 ust. 1 pkt. 1 umowy o dofinansowanie, jak również nie został zrealizowany projekt zgodnie z założeniami określonymi we wniosku o dofinansowanie, zapisami Regulaminu oraz deklaracją Beneficjenta wskazaną w formularzu negocjacyjnym.

IZ wbrew temu co twierdzi Beneficjent, nie kwestionuje tego, że nie miała ona możliwości instytucjonalnych do realizacji projektu w formie dysponowania salami, w których utworzone mogły być 42 miejsca [...]. Również w fazie utrzymania trwałości projektu owe możliwości niewątpliwie istniały. Nie były jednak wykorzystane ze względu na to, że w tej same placówce Beneficjent prowadził i rozwijał równolegle działalność niepublicznego [...], pod którą to działalność wykorzystywał sale uwzględnione w projekcie. Tym samym Beneficjent nie dążył do wykorzystania posiadanych sal na cele [...] i prawidłową realizację projektu oraz utrzymanie trwałości rezultatów.

Beneficjent nie złożył wniosku o dokonanie wpisu do rejestru, o którym mowa w rozdziale 3 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi do lat trzech (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 326 z póż. zm.) tj. o zwiększenie o 21 miejsc w istniejącej placówce w sierpniu 2016 r. oraz o kolejne 21 miejsc w sierpniu 2017 r. Sąd nie daje wiary wyjaśnieniom Beneficjenta, że uchybienia związane ze zgłaszaniem zmian w rejestrze [...] nastąpiło w wyniku omyłki. Jest on profesjonalistą, prowadzi niepubliczny [...], znane są mu więc obowiązki związane ze składaniem stosownych informacji do rejestru [...] i ich przedmiotu. Zresztą sam Beneficjent w skardze wskazuje, że znana mu jest metodologia zgłaszania zmian w rejestrze [...], w szczególności w zakresie wykazywania liczby dostępnych miejsc. Wskazanych zmian we wpisie jednak nie dokonał, choć stanowiły one założenia projektu określone we wniosku o dofinansowanie oraz objęte były deklaracją Beneficjenta wskazaną w formularzu negocjacyjnym.

Według Sądu IZ wykazała, że w ramach projektu nie zostały osiągnięte wskaźniki produktu oraz rezultatu bezpośredniego. Zgłoszona w dniu 14 maja 2018 r. przez Beneficjenta zmiana we wpisie do rejestrów [...] i klubów [...] z 72 na 120 miejsc i uzyskane zaświadczenie o zmianie we wpisie z dniem 20 czerwca 2018 r. potwierdziło jedynie, że Beneficjent utworzył dodatkowe miejsca opieki nad dziećmi do lat 3 przed zakończeniem realizacji projektu, niemniej nigdy te miejsca nie były wykorzystane w ramach projektu oraz nigdy nie było konieczności ich tworzenia. Tym samym wskaźnik produktu: "Liczba utworzonych miejsc opieki nad dziećmi w wieku do 3 lat" nie został osiągnięty zgodnie z założeniami projektu określonymi we wniosku o dofinansowanie. Przed realizacją projektu w którym Beneficjent dokonał zgłoszenia zmiany we wpisie, liczba umów o sprawowanie opieki w [...] podpisanych z rodzicami/opiekunami prawnymi do projektu wyniosła 21, analogicznie w czerwcu 2018 r. oraz 20 w lipcu 2018 r. Oznacza to, że liczba zajętych miejsc w [...] na zakończenie realizacji projektu zmalała. Wnosić zatem należy, że po otrzymaniu w czerwcu 2018 r. zaświadczenia o zmianie we wpisie w ramach realizowanego projektu nie zostały podpisane kolejne, nowe umowy z rodzicami i żadne z dzieci uczestniczących w projekcie nie korzystało z utworzonych w ramach projektu nowych miejsc. Dowodzi to nie osiągnięcia wskaźników rezultatu bezpośredniego (Liczba osób, które powróciły na rynek pracy po przerwie związanej z urodzeniem/wychowaniem dziecka, po opuszczeniu programu; Liczba osób pozostających bez pracy, które znalazły pracę lub poszukują pracy po opuszczeniu programu). Inaczej, osiągnięte przez Beneficjenta rezultaty bezpośrednie wskazują na powrót na rynek pracy, podjęcie zatrudnienia, czy też aktywne poszukiwanie pracy rodziców/ opiekunów prawnych zajmujących miejsca komercyjne, a nie utworzone w ramach projektu.

Według Sądu nie ma sporu między stronami co do sposobu rozumienia pojęcia "instytucjonalnej gotowości miejsc opieki". Skoro Beneficjent rozpoczynając projekt posiadał w [...] 72 miejsca dla dzieci, w projekcie miał utworzyć 42 miejsca, to powinien był utrzymać 114 miejsc [...] przez okres co najmniej 2 lat od daty zakończenia realizacji projektu. Stan ten miał być potwierdzony stosownym wpisem w rejestrze [...]. IZ nie wymagała, aby w okresie trwałości zatrudnieni byli opiekunowie w [...] w sytuacji braku zapotrzebowania na dane miejsca opieki nad dziećmi. Wymagane jednak było utrzymanie liczby miejsc, co powinien Beneficjent potwierdzić zaświadczeniem o wpisie do rejestru [...]. Z tego obowiązku Beneficjent się nie wywiązał. Realizacja projektu trwała do 31 lipca 2018 r., natomiast 18 października 2018 r. Beneficjent zgłosił zmianę do wpisu do rejestru [...] dotyczącą zmniejszenia liczby miejsc w [...] ze 120 do 48. Tym samym zwiększenie liczby miejsc w [...] po zakończeniu realizacji projektu, a w okresie obowiązywania trwałości projektu trwało około dwóch i pół miesiąca, a nie dwa lata.

Dla ustalenia faktu utrzymania instytucjonalnej gotowości miejsc opieki w okresie trwałości projektu znaczenie ma także to, że Beneficjent prowadził w tym okresie co najmniej 3 oddziały [...] i wykorzystywał w tym celu co najmniej 3 sale dydaktyczne. Uniemożliwiało to utrzymanie 114 miejsc [...], przez okres trwałości rezultatów projektu, którego obowiązek zakończył się w lipcu 2020 r. Nie sposób więc przyjąć, że w okresie trwałości Beneficjent dysponował pięcioma salami i miał możliwość jednoczesnego przyjęcia 120 dzieci w [...]. Wobec tego choć Beneficjent posiadał możliwości infrastrukturalne budynku, aby w sposób prawidłowy zachować trwałość utworzonych w ramach projektu miejsc opieki nad dziećmi do lat 3 tj. utrzymać 114 miejsc [...], tego nie zrealizował.

Stąd też przyjęta przez Beneficjenta wykładnia art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. i sformułowane na tej podstawie stanowisko co do braku podstaw do wydania decyzji orzekającej o zwrocie kwoty dofinansowania wraz z odsetkami, nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd za uprawnione uznał rozstrzygnięcie podjęte przez IZ w zaskarżonej decyzji.

Jak wynika z art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p., w przypadku gdy środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich są wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków, w terminie 14 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji, o której mowa w ust. 9, na wskazany w tej decyzji rachunek bankowy.

W myśl art. 184 ust. 1 u.f.p., wydatki związane z realizacją programów i projektów finansowanych ze środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej są dokonywane zgodnie z procedurami określonymi w umowie międzynarodowej lub innymi procedurami obowiązującymi przy ich wykorzystaniu. Przy tym, za inne procedury, o których mowa w wyżej cytowanym art. 184 u.f.p, uważa się procedury zarówno wynikające z aktu prawa powszechnie obowiązującego, jak również reguły postępowania, obowiązujące przy wykorzystaniu środków pomocowych, w tym procedury określone w umowie o dofinansowanie, zawierającej m.in. prawa i obowiązki beneficjenta oraz zasady dofinansowania projektu. W orzecznictwie przyjmuje się jednolicie, że naruszenie postanowień umowy o dofinansowanie należy traktować jak naruszenie procedur, o którym mowa w art. 184 ust. 1 u.f.p. (wyrok NSA z 16 listopada 2017 r., sygn. akt II GSK 486/16, wyrok NSA z 22 stycznia 2015 r. o sygn. akt II GSK 2004/13).

Zaznaczyć należy, że użyte pojęcie "procedury" ma szerokie znaczenie, co jest uzasadnione szczególnymi regułami ostrożności przy dysponowaniu środkami publicznymi. W doktrynie podnosi się, że ustawodawca posługując się nieostrym pojęciem procedury, miał na celu uwzględnienie wszelkich umów, regulacji i przepisów, do których stosowania zobowiązane będą organy państwa oraz inne instytucje uczestniczące w systemie wydatkowania środków europejskich. Termin "procedura" nie posiada bowiem definicji legalnej, jego zakres zaś jest bardzo pojemny (określić ją można np. jako "unormowany przepisami, zwyczajami sposób prowadzenia, załatwiania jakiejś sprawy" - por. M. Szymczak (red.), Słownik języka polskiego, t. 2, Warszawa 1988, s. 926). Katalog przepisów wypełniających dyspozycję art. 184 ust. 1 u.f.p. jest w związku z tym szeroki, otwarty i - z uwagi na cykliczność tzw. perspektyw finansowych UE oraz środków przekazywanych przez państwa EFTA - zmienny. Można wyrazić pogląd, że mieszczą się w nim normy postępowania związane z wykorzystaniem środków europejskich, które mogą mieć zarówno charakter proceduralny, jak też ustrojowy lub materialny. Można sformułować dalej idący wniosek, a mianowicie że jest to celowy zabieg ustawodawcy zmierzający do powstania sytuacji, w której to każde naruszenie obowiązujących procedur będzie wypełniało przesłankę warunkującą podjęcie działania przez instytucję odpowiedzialną przedmiotowo za rozstrzygnięcia w zakresie zwrotu środków, ocena stanu faktycznego i prawnego może zaś zostać dokonana w oparciu na uznaniu administracyjnym (por. W. Miemiec, w: Europejskie bezzwrotne źródła finansowania, s. 170). Tak określonemu założeniu odpowiada ugruntowany już orzecznictwie sądów administracyjnych szeroki zakres znaczeniowy "procedury", obejmujący zarówno przepisy prawa powszechnie obowiązującego, jak też wytyczne i różnorodne regulacje wynikające z systemów realizacji programów operacyjnych oraz umowy zawarte z beneficjentami (wyrok NSA z 9 stycznia 2014 r., sygn. akt II GSK 1546/12, wyrok NSA z 8 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 249/13; por. W. Misiąg (red.), Ustawa o finansach publicznych (w:) W. Misiąg (red.), Ustawa o finansach publicznych. Ustawa o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2019, Komentarz do art. 184, Teza 6). Wobec tego przez naruszenie procedur rozumie się m.in. realizowanie projektu niezgodnie z zasadami określonymi w umowie o dofinansowanie. Zatem, to umowa o dofinansowanie opracowana w ramach systemu realizacji programu operacyjnego oraz wytyczne są dokumentami regulującymi procedury wydatkowania środków europejskich. Niedotrzymanie zaś warunków umowy, zobowiązuje organ do wydania decyzji określającej kwotę przypadającą do zwrotu (wyrok NSA z dnia 16 stycznia 2020 r., sygn. akt I GSK 1607/18; wyrok NSA z dnia 12 października 2018 r., sygn. akt I GSK 1016/18; por. wyrok NSA z dnia 17 października 2019 r., sygn. akt I GSK 1384/18; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 4 marca 2020 r. sygn. akt I SA/OI 37/20; wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 lutego 2020 r., sygn. akt V SA/Wa 1119/19).

Wobec powyższego zgodzić się należy z IZ co do tego, że w rozpatrywanej sprawie naruszenie procedur, o których mowa w art. 184 u.f.p. utożsamiać należy z naruszeniem umowy o dofinansowani w zakresie realizacji przez Beneficjenta:

- obowiązku realizacji projektu zgodnie z wnioskiem o dofinansowanie realizacji projektu (§ 3 ust. 3 umowy o dofinansowanie);

- obowiązku realizacji projektu w sposób, który zapewni osiągnięcie i utrzymanie celów, w tym wskaźników produktu i rezultatu zakładanych we wniosku (§ 3 ust. 3 umowy o dofinansowanie);

- obowiązku osiągnięcia wskaźników produktu na zakończenie realizacji projektu (§ 3 ust. 1 umowy o dofinansowanie);

- obowiązku realizacji projektu z należytą starannością, w szczególności ponosząc wydatki celowo, rzetelnie, racjonalnie i oszczędnie (§ 4 ust. 1 umowy o dofinansowanie);

- obowiązku stosowania Wytycznych przy wydatkowaniu środków przyznanych w ramach projektu (§ 4 ust. 1 umowy o dofinansowanie);

- obowiązek niezwłocznego informowania IZ o problemach w realizacji projektu, w szczególności o zamiarze zaprzestania jego realizacji (§19 ust. 1 pkt 1 umowy o dofinansowanie);

- obowiązek zwrotu otrzymanego dofinansowania wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych liczonymi od dnia przekazania dofinansowania w przypadku rozwiązania umowy (§ 36 ust. 1 umowy o dofinansowanie).

Warto w tym miejscu także zwrócić uwagę, że w art. 184 u.f.p. ustawodawca abstrahuje od tego, jaki charakter prawny powinny mieć owe procedury, natomiast kluczowe znaczenie ma tu określenie, zgodnie z którym procedury te obowiązują przy wykorzystaniu środków finansowych. W niniejszej sprawie procedury, których naruszenie stanowiło podstawę do orzeczenia o obowiązku zwrotu dofinansowania zawarte zostały w postanowieniach umowy o dofinansowaniu projektu. Warto w tym miejscu przywołać pogląd NSA wyrażony w wyroku z 5 kwietnia 2022 r., sygn. akt I GSK 1378/21., a którego wynika, że art. 184 ust. 1 u.f.p. w związku z art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p., w zakresie w jakim przepisy te przewidują obowiązek zwrotu środków wykorzystanych z naruszeniem procedur obowiązujących przy ich wykorzystaniu, w tym w szczególności przewidzianych w umowie o dofinansowanie, stanowi konsekwencję naruszenia zasady pacta sunt servanda.

Wobec tego IZ orzekająca w sprawie w sposób uprawniony uznała, że doszło do naruszenia procedur zawartych w Umowie o dofinansowanie. Zasadnie również przyjęła, że na skutek naruszenia wskazanych postanowień Umowy, mogło dojść do powstania szkody w budżecie UE (art. 2 pkt 26 rozporządzenia nr 1303/2013). Stwierdzenie naruszenia procedur określonych w Umowie implikowało zaś konieczność wydania decyzji na podstawie art. 207 ust. 1 pkt 2 i ust. 9 u.f.p. Niewypełnienie przez stronę postanowień umowy powoduje bowiem po stronie organu konieczność odzyskiwania przez organ kwot podlegających zwrotowi (wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 lutego 2019 r., sygn. akt V SA/Wa 1271/18) i to wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków. Przepis art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. zawiera jednoznaczne unormowanie w tym zakresie i IZ nie ma możliwości niezastosowania ww. regulacji i odstąpienia od przewidzianych w niej zasad naliczania odsetek.

Należy przy tym podkreślić, że przystąpienie do realizacji projektów finansowanych w ramach programów operacyjnych jest dobrowolne, jednakże zawarcie umowy wiąże się nie tylko z nabyciem przez beneficjenta odpowiednich uprawnień, ale także nakłada na beneficjenta szereg obowiązków, które beneficjent zobowiązał się przestrzegać, w tym obowiązki związane z dysponowaniem środkami publicznymi, które beneficjent bierze na siebie z chwilą przystąpienia do umowy o dofinansowanie projektu (por. wyrok NSA z dnia 11 października 2018 r., sygn. akt I GSK 873/18). Dlatego też Sąd stanął na stanowisku, że Beneficjent ponosi pełną odpowiedzialność za realizację zaakceptowanego i sfinansowanego ze środków publicznych projektu (środki krajowe i europejskie). Umowa o dofinansowanie nie jest umową starannego działania, lecz jest umową celową, tj. Beneficjent otrzymał środki na realizację konkretnego celu, w tym wypadku: poprawa dostępności do usług wychowawczo-opiekuńczych nad dziećmi do lat 3 dla osób, które w związku z urodzeniem lub wychowaniem dziecka ograniczyły swoją aktywność zawodową (np. bierne zawodowo), w celu ułatwienia im powrotu na rynek pracy; stworzenie i utrzymanie funkcjonowania 42 nowych miejsc opieki w Niepublicznym [...] w J. oraz zapewnienie wsparcia 42 rodzicom/opiekunom dzieci do lat 3 związanego z pokryciem kosztów bieżącego świadczenie usług opieki nad dzieckiem do lat 3 (od 1 sierpnia 2016 r. do 31 lipca 2018 r.). Przez co najmniej 2 lata od daty zakończenia realizacji projektu (określonej w umowie o dofinansowanie) utrzymana miała być gotowość do funkcjonowania tych miejsc (koszty pokrywane z opłat w pełnej wysokości, z dotacji).

Tymczasem, mimo że Beneficjent zawarł skutecznie umowę, nie zrealizował w ramach projektu zadań, nie osiągnął żadnych wskaźników rezultatu i produktu oraz nie celu projektu.

Skoro nie budzi wątpliwości, że Beneficjent nie wypełnił określonych w umowie o dofinansowanie obowiązków, jakie przyjął do realizacji podpisując umowę to tym samym zasadnie IZ przyjęła, że naruszył obowiązujące go procedury i w sprawie zaistniała sytuacja, o jakiej mowa w art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p.. Skutkowało to obowiązkiem wydania decyzji o zwrocie środków, zgodnie z regułami wskazanymi w art. 207 u.f.p., skoro Beneficjent, mimo wezwania w trybie art. 207 ust., 8 pkt 1 u.f.p., nie zwrócił wszystkich wymagalnych należności.

Nie budzi wobec tego wątpliwości, że zasadnie Beneficjent wezwany został przez IZ do zwrotu środków w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania (art. 207 ust. 8 pkt 1 u.f.p.) a następnie po bezskutecznym upływie tego terminu wydano decyzję określającą kwotę przypadającą do zwrotu i termin, od którego nalicza się odsetki oraz sposób zwrotu środków (art. 207 ust. 9 pkt 1 u.f.p.).

Z powyższych też powodów Sąd stwierdził, że zarzuty skargi nie znajdują oparcia ani w niepodważonym stanie faktycznym sprawy, ani też w racjach prawnych, a tym samym zaistniała podstawa do uznania, że stanowisko IZ nie narusza przepisów prawa w sposób, który miał lub mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. i działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi jako nieuzasadnionej.

-----------------------

8