Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1347/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-09-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 28 ust. 2, 3 i 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński (spr.), Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Sędzia WSA - Anna Wesołowska, Protokolant st. sekr. sąd. - Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 września 2015 r. sprawy ze skargi K.Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. decyzją z dnia [...] stycznia 2015r. wydaną w związku z wnioskiem K.Z. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] października 2014 r. nr [...], odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 106 094,70 zł.

Podniósł jednocześnie że zainteresowana zwróciła się o umorzenie należności z tytułu składek, ze względu na trudną sytuację materialną i rodzinną. Wniosek o umorzenie uzasadniła dramatyczną sytuacją: brakiem pracy, brakiem środków do życia oraz stanem zdrowia swoim, jak i członków rodziny. Jako przyczynę obecnej sytuacji podała nieuczciwość byłej wspólniczki, która doprowadziła do bankructwa rodziny i zamknięcia działalności.

Zakład rozpatrując ponownie sprawę o umorzenie, przypomniał że w/w prowadziła działalność gospodarczą w okresie od [...] listopada 2005r. do [...] czerwca 2014r. Aktualnie nie jest nigdzie zatrudniona jak również nie jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy, jako osoba bezrobotna poszukująca zatrudnienia. W latach poprzednich z tytułu prowadzonej działalności uzyskała przychód w wysokości 84 148,04 zł w 2011 r.; 96 139,42 zł w 2012 r., 68 263,68 zł w 2013 r. W tym czasie dochód z działalności uzyskała jedynie w 2013 r. w wysokości 1 728,64 zł. Natomiast we wcześniejszym okresie strata wyniosła: 5 145,53 zł (w 2012 r.) oraz 5 375,87 zł (w 2011 r.). Mieszka wspólnie z matką – J.Z. oraz z bratem – P.Z. (aktualnie nie pracuje). Matka uzyskuje dochód w kwocie ok. 2 200 zł (w tym ze świadczenia emerytalnego w kwocie 1 271,96 zł) i obecnie jest jedynym żywicielem 3-osobowej rodziny. Miesięcznie wydatki związane z utrzymaniem określiła na kwotę ok. 1 260 zł (wg złożonych dokumentów), opłaty czynszowe od [...] sierpnia 2014 r. wynoszą 653,98 zł, opłaty za energię elektryczną 91,16 zł). Ponadto jej rodzina korzysta z dodatku mieszkaniowego przyznanego przez Prezydenta W. i posiada zaległości z tytułu czynszu za mieszkanie (wg stanu na [...] czerwca 2014 r. – 6 689,96 zł), które jej matka spłaca w ratach po 111 zł miesięcznie oraz zaległości za gaz w kwocie 104,25 zł. Jednocześnie wskazała, że posiada zobowiązania w bankach w kwocie ok. 26 150 zł, jak i to że spółka, w której była wspólnikiem posiada zaległości:

- w [...] Spółdzielni Mieszkaniowej z tytułu opłat eksploatacyjnych za lokal użytkowy w kwocie ok. 29 980 zł (wg stanu na [...] czerwca 2014r.);

- w R. S.A za energię elektryczną w kwocie ok. 640 zł.

W toku postępowania ustalono, że nie posiada ruchomości oraz nieruchomości . Ponadto ustalono że strona i jej rodzina ma problemy ze zdrowiem. Oświadczyła bowiem że cierpi na depresję, bóle kręgosłupa i bóle nerwicowe (nie przedłożyła jednak aktualnej dokumentacji lekarskiej, uzasadniając to brakiem ubezpieczenia – ostatnie zaświadczenie z 2004 r.). Jej brat ma wrodzoną wadę serca, problemy kostne oraz alergię. Nie wolno mu podjąć pracy, która wymaga wysiłku lub ma związek z żywnością. Natomiast wg zaświadczenia lekarskiego z [...] października 2014 r. matka leczy się przewlekle z powodu stanów depresyjnych, żylaków kończyn dolnych oraz przeszła operację zaćmy obu oczu i ze względu na stan zdrowia wymaga opieki osoby trzeciej. W dalszej kolejności organ zacytował art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i podkreślił że zebrany w sprawie materiał dowodowy podlega ocenie pod kątem spełnienia każdej z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 ustawy o sus. Z przeprowadzonej analizy wynika, że nie występują przesłanki wymienione w pkt. 1, 2, 4, 4a. Nie został złożony wniosek o upadłość, a kwota nieopłaconych składek znacznie przekracza kwotę kosztów upomnienia. Zakład uznał natomiast, iż w przedmiotowej sprawie zaistniały przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5, 6 ustawy o sus. W dniu [...] czerwca 2014 r. strona zaprzestała wykonywać działalność gospodarczą, a w dniu [...] lipca 2014r. działalność została wykreślona z rejestru. Jak ustalono, nie jest właścicielem nieruchomości, ale posiada samochód [...] z 1995r. Niemniej wdrożenie egzekucji w stosunku do pojazdu jest nieracjonalne, ponieważ kwota uzyskana z egzekucji nie pokryje związanych z tym wydatków, bądź je pokryje, ale nie wpłynie znacząco na poziom zadłużenia. Ponadto nie ma małżonka, a brak następców prawnych i osób trzecich uniemożliwia przeniesienie odpowiedzialności. Dwóch Komorników Sądowych w prowadzonych postępowaniach egzekucyjnych na rzecz innych wierzycieli niż Zakład wydało dnia [...].06.2011 r. i [...].12.2012 r. postanowienie o umorzeniu postępowania. Jednocześnie jest też oczywiste, że w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, w chwili obecnej, nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zakład podkreśla, że zgodnie z brzmieniem art. 28 ustawy o sus, umorzenie należności z tytułu składek ma charakter fakultatywny, co oznacza, że Zakład ma prawo podjąć decyzję o ich umorzeniu, nie ma natomiast takiego obowiązku. Nawet spełnienie przesłanek określonych w przepisach regulujących kwestię umorzenia składek jedynie otwiera możliwość ich umorzenia, ale nie obliguje Zakładu do umorzenia składek. W każdej, bowiem sytuacji rozważony winien być publicznoprawny charakter należności z tytułu nieopłaconych składek oraz interes funduszy, na które składki są przeznaczane.

Biorąc, zatem pod uwagę publicznoprawny charakter przedmiotowych należności oraz uwzględniając cele, na jakie są przeznaczone, organ odpowiedzialny za ich pobór zobligowany jest do szczególnej staranności i ostrożności w stosowaniu instytucji umorzenia.

Zakład pomimo wystąpienia przesłanek pozwalających na umorzenie wziął pod uwagę to, że kłopoty finansowe, nie mają charakteru trwałego i wyjątkowego. Pozostaje bowiem strona w wieku aktywności zawodowej (45 lat) i poszukuje pracy oraz podejmuje działania w celu rozpoczęcia nowej działalności gospodarczej, która zapewni stałe źródło dochodu.

W związku z powyższym uznano, że umorzenie należności byłoby w tym przypadku przedwczesne.

Zakład przeanalizował sprawę również pod katem umorzenia zadłużenia ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. W stosunku do płatników będących jednocześnie osobami ubezpieczonymi przepis art. 28 ustawy o sus wprowadza wyjątek od zasady całkowitej nieściągalności, gdyż zgodnie z art. 28 ust. 3a tejże ustawy, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania należności tej grupy osób zobowiązanych określa rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). W myśl § 3 powołanego rozporządzenia Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeśli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Analizując sprawę pod względem art. 28 ust. 3a ustawy o sus podkreślono, że Zakład bierze pod wagę cały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, ważny interes osoby zobowiązanej oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Zakład wskazuje, że to w interesie zobowiązanego do uregulowania zadłużenia, jest udokumentowanie trudnej sytuacji finansowej, co jest możliwe m.in. przez dołączenie do wniosku dokumentów, które miałyby istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia omawianej kwestii, tj. umożliwiłyby w świetle obowiązujących przepisów prawa umorzenie należności.

W ocenie Zakładu nie można stwierdzić, iż spłata należności z tytułu składek pociągnie za sobą zbyt ciężkie skutki dla rodziny oraz pozbawi możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Obecnie strona pozostaje na utrzymaniu mamy, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Stwierdziła, że poszukuje pracy i podejmuje również działania w celu rozpoczęcia nowej działalności gospodarczej poprzez przygotowanie biznesplanu i opracowanie z pomocą przyjaciół strategii jego realizacji. Zakład przyznaje, że obecnie znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, jednak nie ma ona charakteru trwałego. W ocenie Zakładu umorzenie należności z tytułu składek byłoby aktem przedwczesnym oraz niezasadnym. Brak jest także podstaw do uznania, że strona poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia.

Ostatnią okolicznością przemawiającą za umorzeniem należności jest przewlekła choroba, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Jako przewlekłą chorobę, należy uznać chorobę o długotrwałym charakterze i nie każdą, a tylko taką, która uniemożliwia uzyskiwanie przychodu. W przedmiotowej sprawie strona oświadczyła, że zmaga się z depresją, problemami z kręgosłupem oraz bólami nerwicowymi, nie przedłożyła jednak aktualnej dokumentacji lekarskiej na ww. okoliczności (ostatni dokument dotyczący opisu przypadku chorobowego jest datowany na dzień [...].09.2004 r.). Stwierdzono równocześnie, że strona zamieszkuje z przewlekle chorą matką –J.Z. wymagającą, zgodnie z zaleceniem lekarskim, opieki osoby trzeciej oraz bratem – P.Z., u którego stwierdzono problemy z kręgosłupem oraz kardiologiczne, z powodu których pozostaje pod opieką poradni kardiologicznej od trzeciego roku życia. Ustalono, jednak że, żadna z osób z nią zamieszkująca nie posiada orzeczenia o niezdolności do pracy lub o stopniu niepełnosprawności.

Organ podkreślił również, że umorzenie jest nadzwyczajną formą wygaśnięcia wymagalnych należności z tytułu składek, będącą odstępstwem od zasady równego traktowania wszystkich ubezpieczonych (m.in. w zakresie obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne), wynikającej z art. 2a ustawy o sus, dlatego instytucja umorzenia należności z tytułu składek winna być stosowana wyłącznie w wyjątkowych sytuacjach.

Decyzję organu odwoławczego zaskarżyła K.Z. zarzucając jej naruszenie art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez nieuzasadnione oddalenie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek w łącznej kwocie 106 094,70 zł.

W ocenie skarżącej stanowisko organu nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem odmowa zastosowania instytucji umorzenia należności wynikających z niezapłaconych składek po stwierdzeniu spełnienia ustawowych przesłanek do uwzględnienia wniosku o ich umorzenie obliguje organy orzekające w sprawie do należytego wykazania, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania wnioskodawcy w sposób szczególny (tak: NSA wyroku 18 lutego 2014r. w sprawie II GSK 1909/12). Choć umorzenie stanowi bezsprzecznie wyjątek od zasady powszechności opłacania składek, to jednak uzasadnienie odmowy umorzenia należności wyłącznie ich uprzywilejowanym publiczno – prawnym charakterem wyłączyłoby w istocie możliwość zastosowania tej instytucji i zaprzeczałoby realizacji celu, któremu możliwość umorzenia ma służyć ( tak: WSA w Bydgoszczy w wyroku z dnia 15 kwietnia 2014r. w sprawie I SA/B d 1053/13). Zdaniem skarżącej na szczególną uwagę zasługuje wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 2014 r. wydany w sprawie II GSK 1613/12, w którym Sąd stwierdził:

"Jakkolwiek w sprawach o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne organ administracji operuje w ramach uznania administracyjnego, to jednak podejmowana w nich decyzja, chociaż jest decyzją uznaniową, to jednak nie może być w żadnym razie decyzją dowolną. Podejmując rozstrzygnięcie negatywne dla wnioskodawcy, organ administracji jest przede wszystkim zobowiązany do dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, ze szczególnym uwzględnieniem przeprowadzenia ustaleń w zakresie odnoszącym się do sytuacji wnioskodawcy pod kątem istnienia przesłanek o których mowa w art. 28 ust. 3 u. s. u. s. oraz tych, które określone zostały w § 3 ust 1, rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141). Nie powinno przy tym budzić żadnych wątpliwości, że powinno to nastąpić według stanu na dzień wydania przez organ decyzji, co odnosi się również do decyzji podejmowanej w postępowaniu odwoławczym. Skarżąca podnosi z kolei, że w wyroku z dnia 9 stycznia 2014r. wydanym w sprawie II GSK 1565/12 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "Swoboda uznania administracyjnego ograniczona jest przesłankami sformułowanymi w art. 28 u. s. u. s. i w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W sytuacji, gdy strona je wykaże, organ aby uniknąć dowolności decyzji, musi wykazać przyczyny, dla których, mimo istnienia tych przesłanek, odmówił umorzenia a w wywodach tych musi rozważyć zarówno ważny interes osoby zobowiązanej, jak i stan finansów ubezpieczeń społecznych. Skarżąca zwraca uwagę, że w niniejszej sprawie organ uzasadniając decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu zaległych składek pomimo stwierdzenia zaistnienia przesłanek określonych w pkt. 3, 6 oraz ust 1 pkt. 2 uznał, że przesłanki te nie mają charakteru trwałego i wyjątkowego. Zakład przyznaje, że skarżąca jest w trudnej sytuacji materialnej jednak w ocenie zakładu nie można stwierdzić iż spłata z tytułu należności składek pociągnie ciężkie skutki dla niej i jej rodziny. Jednak podkreśla, że konieczność spłaty zobowiązań wobec ZUS nie może pociągać za sobą konieczności skorzystania przez zobowiązaną z pomocy państwa , albowiem sytuacja w której spłata zaległości spowoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa nie jest zgodna z interesem publicznym. ( Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką emerytką bezrobotnym bratem od kilku lat dostają dopłatę do czynszu od dzielnicy [...]). Podnosząc powyższe skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Na wstępie Sąd wyjaśnia, że nie ma kompetencji do merytorycznego rozstrzygnięcia wniosku skarżącej i orzeczenia o umorzeniu zadłużenia lub odmowie umorzenia. Te kompetencje przysługują wyłącznie Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych.

Decyzje dotyczące umorzenia zadłużenia wobec ZUS są decyzjami "uznaniowymi". Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, jest to bowiem wyłączna kompetencja uprawnionego organu. Do kompetencji sądu administracyjnego należy dokonanie oceny prawnej zaskarżonej decyzji i postępowania, które doprowadziło do jej wydania oraz udzielenie wskazań co do dalszego postępowania.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji wydanej przez ZUS, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności zarówno z przepisami procesowymi jak i z normami prawa materialnego, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania i winna zostać uchylona.

Zaskarżoną decyzję ZUS utrzymał w mocy decyzję Zakładu odmawiającą umorzenia skarżącej zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, ubezpieczenie społeczne oraz fundusz pracy. Zasadą ustaloną w art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t.Dz.U.2009 r. Nr 205, poz.1585 ze zm., zwanej dalej "ustawą") jest, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem postanowień ust. 3a.

Sytuacje całkowitej nieściągalności zostały wyliczone w art. 28 ust. 3 ustawy. Wyliczenie zawarte w przepisie art. 28 ust. 3 ustawy jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2 i 3 zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Od zasady możliwości umorzenia składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności ustawa przewiduje dwa wyjątki.

Pierwszy wyjątek dotyczy składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, do których to składek nie stosuje się przepisów dotyczących umorzenia.

Drugi został opisany w art. 28 ust. 3a ustawy, który stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Tym samym ustawodawca dopuścił możliwość umorzenia, pomimo braku całkowitej nieściągalności składek z tytułu ubezpieczenia tych ubezpieczonych, którzy są równocześnie płatnikami składek, czyli np. przedsiębiorców.

Przesłanki uzasadniające umorzenie należności wymienionych w ust. 3a, zostały przykładowo wymienione w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne z dnia 31 lipca 2003r. (Dz.U. Nr 141, poz. 1365, zwanego dalej "rozporządzeniem"). Zgodnie z § 3 ust. 1 tego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wyliczenie przesłanek zawartych w § 3 ust. 1 rozporządzenia jest wyliczeniem przykładowym i podstawą umorzenia zadłużenia w oparciu o ten przepis mogą być również inne okoliczności, które będą stanowiły podstawę do uznania, że dłużnik ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

W rozpoznawanej sprawie możliwość umorzenia zadłużenia skarżącej rozpatrywana była na podstawie przepisów przywołanego wyżej rozporządzenia. Jak niewadliwie ustalił Zakład Ubezpieczeń Społecznych skarżąca nie posiada żadnego majątku, z którego można by prowadzić egzekucję.

Majątkiem takim nie jest bowiem stary [...] z 1995r. Trafnie ustalono także, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z chorym bratem oraz chorą matką. Brat skarżącej ze względu na wadę serca nie ma praktycznie żadnych możliwości na znalezienie pracy. Z kolei skarżąca (jak ustalono) pracy poszukuje. Zdaniem sądu podejmując kwestionowane skargą rozstrzygnięcie organ nie odniósł się należycie do przesłanek wskazanych w § 3 ust 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Ustalił bowiem, że trzyosobowa rodzina skarżącej utrzymuje się wyłącznie ze świadczeń uzyskiwanych przez jej matkę (z kwoty 2200zł), oraz że ze względu na stan zdrowia wymaga ona (matka skarżącej) opieki osoby trzeciej (wynika to z treści zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] października 2014r.)

W związku z tym organ rozpoznając sprawę ponownie ustali czy taką opiekę sprawuje skarżąca, a jeśli tak to czy sama czy wspólnie z innymi osobami (np. z bratem), oraz czy sprawowanie tejże opieki nie ogranicza jej czy wręcz nie pozbawia możliwości uzyskiwania zatrudnienia, a zatem i dochodu umożliwiającego opłacenie zaległości. Organ rozważy również czy zapłata należności z tytułu składek wobec faktu, że skarżąca nie uzyskuje obecnie żadnych dochodów i jest na utrzymaniu matki nie pozbawiłaby jej oraz rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, tym bardziej jeszcze że korzysta ona już z dodatku mieszkaniowego przyznanego przez Prezydenta W.

Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdza, że w dalszym ciągu organ zobowiązany jest do przeanalizowania sytuacji skarżącej w aspekcie przesłanek dotyczących możliwości umorzenia zaległych składek. Jak już wyżej podkreślono, dokonując tej oceny organ winien jest ocenić, czy istnieją realne możliwości zaspokojenia przez skarżącą zaległych należności z tytułu składek z uwzględnieniem nie tylko jej wieku, ale i kwalifikacji, oraz aktualnej sytuacji zdrowotnej.

Ponieważ decyzja w przedmiocie umorzenia zadłużenia wobec ZUS z tytułu składek jest decyzją uznaniową, sam fakt spełnienia przesłanki daje Zakładowi możliwość umorzenia zadłużenia, nie stwarza jednak takiego obowiązku.

Sąd podkreśla jednak, że wydając decyzję w przedmiocie umorzenia należności organ orzekający winien wziąć pod uwagę fakt, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności po spełnieniu określonych przesłanek, odmowa umorzenia nie może więc być traktowana jako zasada postępowania przy rozstrzyganiu tego typu spraw. Takie rozumowanie byłoby sprzeczne ze społeczną funkcją instytucji prawnej możliwości umorzenia zadłużenia posiadanego wobec ZUS.

Rozpoznając sprawę ponownie Prezes ZUS weźmie pod uwagę przedstawione wyżej stanowisko Sądu oraz fakt, że przepisy art. 28 ust. 3a ustawy oraz przepisy rozporządzenia ustanowione zostały w celu udzielenia pomocy (poprzez umorzenie zadłużenia) osobom znajdującym się w szczególnie trudnej sytuacji życiowej, a z taką sytuacją niewątpliwie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie.

Sądu uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 8 i 11 k.p.a., albowiem przesłanki, którymi kierował się organ wydając rozstrzygnięcie, nie są przekonujące. Organ nie dokonał pełnego ustalenia stanu faktycznego, nie dokonał także jego prawidłowej oceny (zarówno w zakresie możliwości spłaty zadłużenia w dacie orzekania jak i w dalszej perspektywie czasowej, a także w zakresie skutków jakie pociągnęłaby dla skarżącej spłata zadłużenia) czym naruszył przepis art. 7, 77 § 1 k.p.a.

W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.