Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 603/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2007-01-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska, Sędziowie Asesor WSA Joanna Brzezińska (spr.), Asesor WSA Michał Ruszyński, Protokolant, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2007 r. przy udziale sprawy ze skargi O S.A. na Samorządowe Kolegium Odwoławcze z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odrzucenie zgłoszenia zanieczyszczenia nieruchomości Uchylono zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Dnia 30 czerwca 2004 r. O Spółka akcyjna, dalej przywoływany jako O S.A., zgłosił Staroście fakt zanieczyszczenia powierzchni nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] wskazując, iż zanieczyszczenie to zostało spowodowane przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie innych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085 ze zm.), tj. przed 1 października 2001 r., a także, iż sprawcą tego zanieczyszczenia była C S.A., która z rejestru handlowego została wykreślona z dniem [...] września 1999 r. O S.A. stwierdził, że działalność na nieruchomości prowadzona była od roku 1956. Jednocześnie zgłaszający wniósł o dokonani wpisu nieruchomości do rejestru gruntów zanieczyszczonych, zgodnie z art. 12 ust. 3 ww. ustawy

Starosta, w związku z powyższym zgłoszeniem, wezwał stronę do przedłożenia w ciągu 7 dni oryginału pełnomocnictwa, wyników badań potwierdzających fakt zanieczyszczenia ziemi i gleby oraz opisu okoliczności wskazujących, iż sprawcą zanieczyszczenia na ww. nieruchomości był inny podmiot oraz dokumentów potwierdzających termin nadania zgłoszeń. W odpowiedzi – pismo z [...] lipca 2004 r. O SA wskazał, że wraz ze zgłoszeniem zanieczyszczenia nieruchomości przesłał organowi "Raport o stanie środowiska gruntowo-wodnego na terenie Bazy Paliw, który zawiera opis i wyniki badań oraz ocenę stanu środowiska gruntowo-wodnego na powyższym terenie. Jako okoliczność potwierdzająca fakt zanieczyszczenia działki przez Iny podmiot wskazano prowadzenie na tym terenie działalności polegającej na obrocie paliwami, wykorzystywanie technologii nie gwarantujących braku skażenia środowiska gruntowo-wodnego.

Następnie pismem z [...] marca 2005r. organ zawiadomił Spółkę, że może zapoznać się i wypowiedzieć co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w sprawie przedmiotowego zgłoszenia, zgodnie z art. 10 Kpa.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...] Starosta Powiatu, na podstawie art.12 ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 100 poz.1085 z późn.zm), przywoływanej dalej jako "ustawa wprowadzająca" oraz art.104 Kpa – odrzucił, dokonane przez O S.A., zgłoszenie zanieczyszczenia nieruchomości położonej w [...] – działka o numerze ewidencyjnym [...].

W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art.12 ww. ustawy władający powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy – 1 października 2001 r. na której przed tą data nastąpiło zanieczyszczenie ziemi lub gleby albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu spowodowane przez inny podmiot, jest obowiązany do zgłoszenia tego faktu staroście w terminie do dnia 30 czerwca 2004 r. Według ustaleń organu w dniu 30 czerwca 2004 r /data stempla pocztowego / O S.A. zgłosił zanieczyszczenie powierzchni ziemi na działce położonej w [...].

Na podstawie analizy dokumentów w tym wypisu z Krajowego Rejestru Sądowego Nr [...] organ ustalił, że wskazana wyżej spółka powstała w wyniku połączenia spółki M i P Spółka Akcyjna (spółka przejmująca) ze spółką C Spółka Akcyjna (spółka przejęta). Połączenie nastąpiło w dniu [...] maja 1999 r. uchwałą nr [...] Zwyczajno Walnego Zgromadzenia na podstawie art. 463 pkt 1 art. 464 § 1,2 i 4 kodeksu handlowego (Kh). Ponadto wskazano, że w tym też dniu podjęto uchwałę o zmianie nazwy firmy na O Spółka Akcyjna (O S.A.). W ocenie organu wskutek połączenia spółek na spółkę przejmującą przeszły w myśl art. 465 § 3 Kh wszystkie prawa i obowiązki spółki przejętej.

Jednocześnie organ wskazał, że do zgłoszenia nie dołączono wyników badań potwierdzających fakt zanieczyszczenia gleby i ziemi tej nieruchomości. Dopiero na wezwanie organu do uzupełnienia zgłoszenia z dnia [...] lipca 2004 r przedstawiono wyniki badań /z 2003 r/ które nie zawierają stwierdzenia, że zanieczyszczenie powstało przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. lecz są dowodem na to, że aktualnie gleba i ziemia zawiera substancje wymienione w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 9 września 2002 r. w sprawie standardów jakości gleby i standardów jakości ziemi (Dz.U. Nr 165 poz.1359) w ilościach przekraczających standardy. W ocenie Starosty nieprzedłużenie wyników badań potwierdzających fakt zanieczyszczenia gleby i ziemi oznaczało, że wnioskodawca nie wypełnił warunku nałożonego przepisem art. 12 ust. 2 ustawy wprowadzającej, zatem musiało skutkować odrzuceniem zgłoszenia na podstawie art.12 ust. 4 ww. ustawy.

Na skutek odwołania O S.A. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] maja 2005 r. nr [...] na podstawie art.138 § 1 pkt 1 Kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu Kolegium dokonało podsumowania ustaleń poczynionych przez organ pierwszej instancji i wskazało, że trafnie ten organ przyjął do oceny stanu faktycznego dowód w postaci dołączonego do zgłoszenia "Raportu o stanie środowiska gruntowo-wodnego na terenie Bazy Paliw, który został sporządzony przez specjalistów do spraw ochrony środowiska, uznając jednocześnie za nieuzasadniony zarzut podniesiony przez odwołującego się powołania biegłego w tej sprawie.

Organ odwoławczy przyjął interpretację art.12 ww. ustawy, iż władający nieruchomością na której nastąpiło zanieczyszczenie wraz ze zgłoszeniem musi wykazać, iż grunt był już wcześniej czyli przed 1 października 2001 r. zanieczyszczony, o czym świadczy obowiązek załączenia wyników badań potwierdzających ten fakt. Natomiast opis okoliczności powinien wskazywać, iż sprawcą zanieczyszczenia był inny podmiot.

Kolegium uznało, że przedstawione wyniki badań nie potwierdzają, iżby zanieczyszczenie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło przed dniem wejścia w życie ustawy wprowadzającej z dnia 27 lipca 2001 r. lecz jak wykazał organ I instancji dowodzą, że aktualnie gleba i ziemia nie spełnia standardów określonych właściwymi przepisami.

Odnosząc się do wywodów zgłaszającego, że nie ponosi on odpowiedzialności za stan przejętych gruntów, Kolegium w uzasadnieniu wskazało, że O S.A. na mocy art.465 § 3 Kh na podstawie sukcesji uniwersalnej wstąpił we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejętej /C /. Organ podkreślił, iż oznacza to przejęcie praw i obowiązków zarówno o charakterze cywilno-prawnym jak i wynikających z prawa administracyjnego, a szkoda w środowisku jest szkodą w rozumieniu prawa cywilnego i tryb oraz zasady jej naprawienia regulują przepisy prawa cywilnego. W konsekwencji organ odwoławczy zanegował stanowisko zgłaszającego, zgodnie z którym zanieczyszczenia nieruchomości dokonał inny podmiot i uznało, że zgłoszenie z dnia 30 czerwca 2004 r. dokonane zostało z naruszeniem art.12 ust.1 cytowanej ustawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, uwzględniając skargę na powyższą decyzję wniesioną przez O S.A., prawomocnym wyrokiem z dnia

8 lutego 2006 r. sygn. akt II SA/Go 674/05, uchylił zaskarżoną decyzję w całości, stwierdzając naruszenie przez organ administracji przepisów prawa materialnego oraz postępowania administracyjnego mających wpływ na wynik sprawy.

Sąd nie podzielił stanowiska organów administracji orzekających w sprawie, iż władający nieruchomością zobowiązany był przedłożyć wyniki badań potwierdzających kiedy do zanieczyszczenia doszło, uznając za nieprawidłową rozszerzającą wykładnię przepisu art.12.ust.2 ww. ustawy, gdzie jednoznacznie określono rodzaje dokumentów i oświadczeń, które zgłaszający zobowiązany był dołączyć do zgłoszenia. Jednocześnie Sąd podkreślił, że do organów administracji publicznej należy ocena zgromadzonych dokumentów, pod kątem spełnienia wymogów ustawy, w tym ustalenia czasookresu zanieczyszczenia oraz podmiotu, który je spowodował. W tym celu organ zobowiązany był do przeprowadzenia postępowania administracyjnego zgodnie z zasadami ogólnymi określonymi w kodeksie postępowania administracyjnego, a w razie takiej potrzeby także do uzupełnienia materiału dowodowego.

Jako niedopuszczalne Sąd uznał także pozaustawowe nakładanie przez organ na stronę ciężaru udowodnienia wszelkich istotnych okoliczności sprawy. Wskazał zatem, że organ winien uwzględniając dyspozycję art. 7 i 77 § 1 oraz 80 Kpa wszechstronnie samodzielnie wyjaśnić stan faktyczny spawy oraz rozpatrzyć zgromadzony materiał dowodowy, zarówno przedłożony przez stronę, jak i ewentualnie zgromadzony w uzupełnionym postępowaniu dowodowym. Ponadto Sąd zwrócił uwagę, że rolą organów w przedmiotowej sprawie było dokonanie oceny czy występują i są udowodnione okoliczności objęte hipotezą art.12 ust.1 i 2 ustawy wprowadzającej ..., w tym wymogi formalne zgłoszenia, oraz czy do zanieczyszczenie nastąpiło przed wejściem w życie ustawy.

Sąd nie podzielił także motywów rozstrzygnięcia organu II instancji w zakresie następstwa prawnego, uznając za prawidłową wykładnię przepisu art.12 ust.1 omawianej ustawy, wskazaną przez stronę skarżącą. Zdaniem Sądu literalne brzmienie tego przepisu uprawnia do możliwości skorzystania z niego przez wszystkich "władających" powierzchnią

w dniu wejścia w życie ustawy i brak jest podstaw by z grona "władających" wyłączyć następców prawnych, oczywiście jeżeli spełnione zostaną pozostałe przesłanki ustawowe

a przeprowadzone postępowanie umożliwi ustalenie, że zanieczyszczenie spowodował rzeczywiście podmiot poprzednio władający nieruchomością.

Rozpoznając ponownie sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] lipca 2006 r. nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji z [...] kwietnia 2005 r.. Organ wskazał, że udokumentowanie zanieczyszczeń na przedmiotowej nieruchomości oznaczonej nr [...] obecnie oraz w czasie przejmowania stacji paliw od C SA, O S.A. przedłożył wyniki badań określające warunki hydrogeologiczne w związku z rozpoznaniem aktualnego stanu zanieczyszczenia środowiska gruntowo-wodnego, sporządzone w grudniu 2003 r. Zdaniem organu odwoławczego wyniki te dokumentują stan zanieczyszczenia gleby i jakości ziemi dopuszczalne stężenie substancji zanieczyszczających na rok 2003, wg. rozporządzenia Ministra Środowiska z 9 września 2002 r. w sprawie standardów jakości gleby oraz standardów jakości ziemi. Nie wskazują one, iż zanieczyszczenia te zaistniały przed 1 października 2001 r. Organ uznał, że nie jest uzasadnione twierdzenie strony zawarte w zgłoszeniu, iż w roku 1999 w ramach restrukturyzacji sektora paliwowego nieruchomość została przekazana do O S.A. w stanie zanieczyszczonym, czyli że zanieczyszczenie miało miejsce przed 1 października 2001 r. Natomiast z uwagi na fakt, że strona przejęła majątek C S.A. w 1999 r. i przez cały czas kontynuuje na tych nieruchomościach działalność do chwili obecnej, to musiałaby wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że występujące zanieczyszczenia ziemi i gleby miały miejsce przed 7 września 1999 r., a O S.A. od tego czasu nie doprowadził do zwiększenia zanieczyszczeń. Dalej organ wskazał, że nie można uznać za dowód, a nawet uprawdopodobnienie faktu zaistnienia wykazanych w zgłoszeniu zanieczyszczeń przed ww. datą, na które powołuje się strona jedynie na podstawie zasłyszanych informacji. Dodatkowo Kolegium podniosło, że O S.A. stał się sukcesorem uniwersalnym praw i obowiązków po przejętej C S.A. (po połączeniu spółek na podstawie art. 463 pkt 1 i art. 464 § 1, 2 i 4 obowiązującego wówczas kodeksu handlowego)

i nie może skutecznie uchylać się od obowiązku określonego w art. 102 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska.

Na tej podstawie organ odwoławczy uznał, że w rozpatrywanej sprawie nie zostały spełnione warunki wymienione w art. 12 ust. 1 i 2 ustawy wprowadzającej do wpisania przedmiotowych zanieczyszczeń powierzchni ziemi do rejestru określonego w art. 110 Prawa ochrony środowiska, co upoważniało Starostę do odrzucenia wniosku O S.A. na podstawie art. 12 ust. 4 ustawy wprowadzającej. Ponadto Kolegium wywiodło, iż możliwe byłoby wezwanie do uzupełnienia zgłoszenia w momencie, kiedy nie upłynąłby termin 30 czerwca 2004 r. Obowiązkiem zgłaszającego było dołączenie dowodów potwierdzających warunki przyjęcia zgłoszenia. Po upływie ww. terminu, brak jest możliwości jego uzupełnienia, gdyż jest to termin o charakterze materialno-prawnym. Kolegium uznało, że prawidłowo organ pierwszej instancji podniósł kwestię, iż zgłaszający nie dołączył do zgłoszenia wymaganych przepisami prawa dokumentów pozwalających na przyjęcie zgłoszenia.

O S.A., reprezentowany przez radcę prawnego K.W., zaskarżył powyższą decyzję organu drugiej instancji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji Starosty z [...] kwietnia 2005 r. oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcowskiego. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1) przepisu art. 12 ust. 2 ustawy wprowadzającej z 27 lipca 2001 r., poprzez błędną wykładnię

i przyjęcie, że nakłada on na zgłaszającego obowiązek udowodnienia, że zanieczyszczenie ziemi nastąpiło przed 1 października 2001 r., a w szczególności, że nakłada obowiązek przedstawienia wyników badań ziemi, które potwierdzałyby fakt zanieczyszczenia ziemi przed tym dniem,

2) przepisu art. 12 ust. 1 ww. ustawy, przez błędną wykładnię i uznanie, że przejęcie przez skarżącego spółki C S.A. wyłącza możliwość stosowania w stosunku do niego przepisu art. 12 ustawy,

3) przepisu art. 12 ust. 4 ww. ustawy, poprzez jego zastosowanie w sprawie pomimo braku do tego przesłanek.

Ponadto decyzji Kolegium z [...] lipca 2006 r. zarzucono także naruszenie:

1) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. przepisu art. 7 i art. 77 § 1 Kpa poprzez prowadzenie postępowania niezgodnie z zasadą praworządności

i zaniechanie wszechstronnego zaniechania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz przyjęcie, że ciężar dowodu spoczywa na stronie postępowania,

2) przepisu art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez pominięcie wskazań dotyczących dalszego postępowania oraz dokonanie odmiennych ocen prawnych od ocen wyrażonych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 31 stycznia 2006 r. wydanym w tej samej sprawie (sygn. akt II SA/Go 674/05).

Skarżący jako błędne uznał stanowisko organu odwoławczego, zgodnie z którym badania, o których mowa w przepisie art. 12 ustawy z dnia 27.07.2001 r. "mają udokumentować fakt istnienia zanieczyszczeń w dniu wejścia w życie ustany, tj. 1 października 2001", gdyż wymóg taki nie wynika z żadnego z przepisów ustawy z dnia 27.07.2001 r. Przepis art. 12 ust. 2 stanowi jedynie, że do zgłoszenia należy załączyć wyniki badań potwierdzających fakt zanieczyszczenia ziemi lub gleby. W opinii Skarżącego jest oczywiste, że od zgłaszającego nie można wymagać by wyniki badań potwierdzały fakt zanieczyszczenia w chwili wejścia w życie ustawy z dnia 27.07.2001 r., ponieważ nie mógł on przewidzieć kilka lat wcześniej, że w przyszłości będzie potrzebował wyników badań dokumentujących fakt zanieczyszczenia ziemi przed dniem 1.10.2001 r.. Ponadto Strona skarżąca podkreśliła, iż w przypadku badań przeprowadzanych po dniu wejścia w życie ustawy nie jest możliwe - z przyczyn technicznych - określenie czasu powstania zanieczyszczenia. Osoby przeprowadzające badania są w stanie potwierdzić lub wykluczyć obecność zanieczyszczeń produktami naftowymi, natomiast nie są w stanie ustalić w jakim okresie zanieczyszczenia te powstały. Skarżący wskazał także, że w wyroku z dnia 31.01.2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził wprost, iż "nie podzielił stanowiska organów administracji orzekających w sprawie, iż władający nieruchomością zobowiązany był przedłożyć wyniki badań potwierdzających kiedy do zanieczyszczenia doszło. Nie można ocenić jako właściwej rozszerzającej wykładni przepisu art. 12 ust, 2 ww. ustawy, gdzie jednoznacznie określono rodzaje dokumentów i oświadczeń, które zgłaszających zobowiązany był dołączyć do zgłoszenia". Odmienna ocena dokonana przez organ odwoławczy narusza przepis art. 153 ustawy z dnia 30.08.2002 r.

Dalej skarżący podniósł iż, w celu umożliwienia organowi dokonania oceny czy do zanieczyszczenia doszło przed wejściem w życie ustawy z dnia 27.07.2001 r. przepis art. 12 ust. 2 tejże ustawy przewiduje konieczność przedstawienia przez zgłaszającego opisu okoliczności wskazujących, iż sprawcą zanieczyszczenia ziemi lub gleby był inny podmiot. Taki opis okoliczności został zawarty przez Skarżącego w zgłoszeniu z dnia 30.06.2006 r. Żaden z organów rozstrzygających sprawę nie odniósł się do tego opisu i nie ocenił jego wiarygodności. Tymczasem, w opinii Skarżącego, opis ten — oceniany zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego - w stopniu graniczącym z pewnością uprawdopodabnia fakt, iż zanieczyszczenia dopuścił się inny podmiot a mianowicie C S.A. Podmiot ten władał gruntem przez ponad 50 lat, podczas gdy Skarżący — do czasu przeprowadzenia badań - władał gruntem mniej niż 5 lat. Choćby z tego powodu prawdopodobieństwo zanieczyszczenia gruntu przez C S.A., w ocenie strony skarżącej, jest znacznie wyższe. Ponadto, jest faktem powszechnie znanym, że podmioty działające przed rokiem 1990 nie dbały o ochronę środowiska i niejednokrotnie doprowadzały do jego zanieczyszczenia. Dopiero zmiana przepisów w tym zakresie oraz wzrost świadomości społecznej spowodowały, że do kwestii tych przywiązuje się istotne znacznie. Wskazano także, że w O S.A. obowiązują obecnie rygorystyczne procedury, które minimalizują prawie do zera ryzyko zanieczyszczenia środowiska. Względy doświadczenia życiowego, a także wiedza historyczna na temat stanu technicznego zakładów oraz sposobu ich eksploatacji w czasie, gdy brak było ostrych kryteriów ochrony środowiska oraz odpowiednich środków technicznych, które umożliwiałyby ochronę środowiska w stopniu w jakim może ono być chronione obecnie, nakazują przychylić się do poglądu, że w ciągu czterdziestoletniej eksploatacji zakładu przez C S.A. nastąpiło zanieczyszczenie ziemi i gleby. Podkreślono przy tym, że w czasie gdy Skarżący włada nieruchomością, nie były odnotowywane żadne awarie instalacji paliwowej, co świadczy o tym, że nie mogło w tym czasie dojść do powstania zanieczyszczeń.

Skarżący, opierając się na treści uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie, podniósł także, iż pomimo wyraźnych wskazań w tym zakresie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaniechało przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania dowodowego. Tymczasem, zgodnie z wskazaniami Sądu, jeżeli organ ten uznał, że przedstawione przez Skarżącego dokumenty lub opis okoliczności, były niewystarczające dla rozstrzygnięcia sprawy, powinien był przeprowadzić postępowanie dowodowe w tym zakresie. Organ odwoławczy ponownie zatem naruszył generalną regułę kodeksu postępowania administracyjnego, zgodnie z którą organ administracji jest zobowiązany w sposób wyczerpujące zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zaniechanie organu stanowi jednocześnie naruszenie przepisu art. 153 ustawy z dnia 30.08.2002 r.

Odnosząc się do powołania się w zaskarżonej decyzji na fakt sukcesji generalnej jako okoliczności wyłączającej możliwość skorzystania przez O S.A. z przepisu art. 12 ustawy 27.07.2001 r. skarżąca spółka podtrzymała swoje stanowisko, zgodnie z którym sukcesja uniwersalna przewidziana przepisami kodeksu handlowego nie wyłącza korzystania z możliwości stworzonej przez ww. Skarżący zauważał, że w tym zakresie decyzja narusza przepis art. 153 ustawy z dnia 30.08.2002 r., bowiem w wyroku z dnia 8.02.2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. stwierdził m.in.: "Następstwo prawne nie ma znaczenie dla możliwości zastosowania art. 12 ust. 1 ustany z dnia 27 lipca 2001 r. o prowadzeniu ustawy — Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw, w stosunku do następcy". Stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stoi w sprzeczności z oceną prawną wyrażoną przez Sąd Administracyjny.

Na marginesie Skarżąca wskazała również, że organ I instancji nie badał faktu dołączenia przez, Skarżącego dokumentów pozwalających na przyjęcie zgłoszenia. Nie jest zatem trafne stwierdzenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zgodnie z którym prawidłowo organ I instancji podniósł kwestię, iż ogłaszający nie dołączył do zgłoszenia wymagany przepisami prawa dokumentów pozwalających na przyjęcie zgłoszenia".

Opierając się na powyższych przesłankach Strona skarżąca wywiodła, że zostały przez nią spełnione wszystkie warunki przewidziane przepisami art. 12 ustawy z dnia 27.07.2002 r. Zgłoszenie faktu zanieczyszczenia nieruchomości dokonane zostało bowiem przed terminem określonym w art. 12 ust. 1 tejże ustawy tj. przed 30.06.2002 r. Zanieczyszczenie zostało spowodowane przez inny podmiot niż Skarżącego — C S.A. Opis okoliczności skazujących na to, że zanieczyszczenia dopuścił się inny podmiot został zawarty w zgłoszeniu. Do zgłoszenia dołączono też wyniki badań potwierdzających zanieczyszczenie. Spełniono wszystkie warunki uwzględnienia zgłoszenia w rejestrze, o którym mowa wart. 110 Prawa ochrony środowiska.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutu nie uwzględnienia stanowiska i zaleceń Sądu wyrażonego w wyroku z 8 lutego 2006 r. Kolegium uznało go za nieprawdziwy, bowiem dokonało oceny posiadanego materiału zgromadzonego w trakcie postępowania tj. dokumentacji geologicznej sporządzonej w 2003 r. przez AE Sp. z o.o.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargę należało uwzględnić.

Na gruncie przepisów ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (jedn. tekst Dz. U. z 1994 r. Nr 49, poz. 196 ze zm.) odpowiedzialność za szkody w środowisku naturalnym i co za tym idzie obowiązek przywrócenia środowiska do stanu właściwego - co do zasady - spoczywał na podmiotach, których działania lub zaniechania miały szkodliwy wpływ na to środowisko - art. 80 i 82 ust. 1 tej ustawy.

W myśl obowiązujących od 1 października 2001 r. roku przepisów ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627 ze zm.), obowiązek rekultywacji gruntów - co do zasady - nałożony został na władających powierzchnią ziemi, na której występuje zanieczyszczenie gleby lub ziemi albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu - art. 102 ust. 1 tej ustawy. Przewidziane w przepisach art. 102 ust. 2-5 tej ustawy odstępstwo od powyższej reguły dotyczy przypadków, gdy władający powierzchnią ziemi wykaże, iż zanieczyszczenie gleby lub ziemi, albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu, dokonane po dniu objęcia przez niego władania, spowodował inny wskazany podmiot. Wówczas obowiązek rekultywacji spoczywa na sprawcy. Jeżeli zanieczyszczenie gleby lub ziemi albo niekorzystne przekształcenie terenu odbyło się za zgodą lub wiedzą władającego powierzchnią ziemi, jest on obowiązany do ich rekultywacji solidarnie ze sprawcą. Na tych zasadach władający gruntem oraz sprawca ponoszą też ekonomiczny ciężar przywrócenia nieruchomości do stanu poprzedniego, jeżeli w przypadkach, o których mowa w przepisach art. 102 ust. 4 pkt 1 i 5 rekultywacji dokonuje za nich organ administracyjny - art. 102 ust. 6-7 tej ustawy.

W związku z powyższymi zmianami stanu prawnego szczególnie istotna stała się kwestia ochrony podmiotów władających powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy - Prawo ochrony środowiska, na której przed jej wejściem w życie nastąpiło zanieczyszczenie ziemi lub gleby, albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu spowodowane przez inny podmiot. Ochronie tej służyć ma przepis art. 12 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085 ze zm.). Zgodnie z jego brzmieniem władający powierzchnią ziemi, w dniu wejścia w życie ustawy, na której przed jej wejściem w życie nastąpiło odpowiednio zanieczyszczenie ziemi lub gleby, albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu spowodowane przez inny podmiot, obowiązany był do zgłoszenia tego faktu właściwemu staroście w terminie do dnia 30 czerwca 2004 r. W tym przypadku przepisów art. 102 ust. 1-3 Prawa ochrony środowiska nie stosuje się. Do zgłoszenia należało dołączyć odpowiednio wyniki badań potwierdzających fakt zanieczyszczenia ziemi lub gleby oraz opis okoliczności wskazujących, iż sprawcą zanieczyszczenia był inny podmiot.

W stanie faktycznym niniejszej sprawy podkreślenia wymaga okoliczność, słusznie eksponowana przez stronę skarżącą, iż wyrokiem z dnia 8 lutego 2006 r., sygn. akt II SA/Go 674/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. uchylił uprzednią decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiotowej sprawie z [...] maja 2005 r., zawierając w uzasadnieniu m.in. wskazania co do dalszego postępowania organu. Zgodnie z przepisem art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn.zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Oznacza to, że zarówno organ orzekający w sprawie jak i Sąd nie mogą formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązane są do podporządkowania się uprzedniemu wyrokowi w sprawie w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania poprzez treść zarówno decyzji jak i nowego wyroku.

W uzasadnieniu wyroku z dnia 8 lutego 2006 r. Sąd jednoznacznie wskazał, że nie podziela stanowiska organów orzekających w sprawie, zgodnie z którym władający nieruchomością zobowiązany był przedłożyć wyniki badań potwierdzających kiedy do zanieczyszczenia doszło, jako niewłaściwą ocenił Sąd zastosowaną w tym zakresie rozszerzającą wykładnię przepisów art.12 ust.2 ustawy wprowadzającej, gdzie jednoznacznie określono rodzaje dokumentów i oświadczeń, które zgłaszający zobowiązany był dołączyć do zgłoszenia. Jednocześnie Sąd podkreślił, iż to do organów administracji publicznej należy ocena zgromadzonych dokumentów, pod kątem spełnienia wymogów ustawy, w tym ustalenia czasookresu zanieczyszczenia oraz podmiotu, który je spowodował. W tym celu organ zobowiązany był do przeprowadzenia postępowania administracyjnego zgodnie z zasadami ogólnymi określonymi w kodeksie postępowania administracyjnego, a w razie takiej potrzeby także do uzupełnienia materiału dowodowego.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy Sąd jako niedopuszczalne ocenił także pozaustawowe nakładanie przez organ na stronę ciężaru udowodnienia wszelkich istotnych okoliczności sprawy, przy jednoczesnym zaniechaniu poczynienia samodzielnych ustaleń

i przeprowadzenia dowodów przez organy orzekające, z naruszeniem art. 7, 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 Kpa. Sąd uznał więc, że organy niedostatecznie ustaliły stan faktyczny sprawy, poprzestając jedynie na ocenie dokumentów przedłożonych przez stronę, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze, uwzględniając dyspozycję art.12 ust.1 w/w ustawy w trakcie przeprowadzanego postępowania administracyjnego powinno przeanalizować czy zostały spełnione wymogi formalne zgłoszenia oraz czy zanieczyszczenie ziemi na przedmiotowej działce nastąpiło przed wejściem w życie ustawy.

Sąd nie podzielił także motywów rozstrzygnięcia organu odwoławczego w zakresie skutków następstwa prawnego O S.A. "władającego" powierzchnią w dniu wejścia w życie ustawy wobec uprzednio władającej nieruchomością spółki C S.A., uznając że nie wyklucza ono możliwości zastosowania wobec następcy art.12 ust.1 ustawy wprowadzającej, pod warunkiem, że wypełnione zostaną ustawowe przesłanki skorzystania z dobrodziejstwa przedmiotowej normy prawnej, a przeprowadzone postępowanie umożliwi ustalenie, że zanieczyszczenie spowodował rzeczywiście podmiot poprzednio władający nieruchomością.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, po szczegółowej analizie akt sprawy a w szczególności treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, Sąd orzekający w niniejszej sprawie, uznał za zasadny zarzut skargi dotyczący naruszenia przepisu art. 153 P.p.s.a. w związku z art. 12 ustawy wprowadzającej z dnia 27 lipca 2001 r. Niezgodnie bowiem z oceną prawną

i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniu Sądu z 8 lutego 2006 r., w zaskarżonej decyzji Kolegium zastosowało błędną interpretację przepisu art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej, a naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy.

Sąd podzielił zarzut skargi, zgodnie z którym organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji, sprzecznie z oceną prawną wyrażoną w wyroku Sądu z 8 lutego 2006 r. ponownie przyjął, że O S.A. jako sukcesor uniwersalny po przejętej C S.A., nie może skutecznie uchylać się od obowiązku określonego w art. 102 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska.

Wskazując na zasadę związania organu wskazanym wyżej wyrokiem Sądu, co do kwestii, które objęty były treścią rozstrzygnięcia dodatkowo należy wskazać, że w przepisie art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej Prawo ochrony środowiska ustawodawca, dokonując rozróżnienia podmiotu władającego powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy od podmiotu, który spowodował zanieczyszczenie ziemi lub gleby, nie wprowadził żadnych ograniczeń

w stosowaniu tego przepisu, które wiązałyby się z następstwem prawnym między tymi podmiotami. W świetle tego przepisu władający powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy może skorzystać z przewidzianego w nim dobrodziejstwa niezależnie od tego, czy nabycie tego władania miało charakter pierwotny, czy też jest wynikiem następstwa prawnego, w tym następstwa prawnego o charakterze generalnym.

Pogląd taki wyrażony został także w orzecznictwie sadów administracyjnych m.in. w wyrokach WSA w Białymstoku z 14 lipca 2005 r., sygn. akt II SA/Bk 187/05, z 8 grudnia 2005 r., sygn. akt II SA/Bk 608/05, WSA w Lublinie z 31 maja 2005 r. sygn. akt II SA/Lu 344/05; sygn. akt II SA/Lu 343/05 oraz WSA w Gorzowie Wlkp. z 31 stycznia 2006 r., sygn. akt II SA/Go 675/05. Powyższy pogląd podziela również Sąd orzekający w niniejszej sprawie.

Organ odwoławczy uznał, że z art. 12 ust. 1 i 2 ww. ustawy wynika, iż badania o których mowa w tym przepisie mają udokumentować fakt istnienia zanieczyszczeń w dniu wejścia w życie ustawy (tj. 1 października 2001 r.). Stwierdzono, że przedstawione przez O S.A. [...] lipca 2004 r. wyniki badań określały jedynie warunki hydrogeologiczne w związku

z rozpoznaniem aktualnego stanu zanieczyszczenia środowiska gruntowo-wodnego w grudniu 2003 r., które potwierdziły wielokrotne przekroczenie norm zanieczyszczeń produktami naftowymi na terenie Bazy Paliw.

Organ drugiej instancji, wbrew wskazaniom Sądu, nie uzupełnił postępowania dowodowego, nie przeprowadził jakichkolwiek dowodów zmierzających do wszechstronnego i właściwego ustalenia stanu faktycznego sprawy, w tym ustalenia jaki podmiot i w jakim czasie spowodował zanieczyszczenia przedmiotowej nieruchomości. Ponownie zatem z naruszeniem podstawowych norm postępowania administracyjnego organ ograniczył rozpoznanie sprawy do dowolnej oceny dokumentów przedłożonych przez stronę tj. wyników badań oraz opisu okoliczności wskazujących, zdaniem strony na fakt, iż sprawcą stwierdzonych zanieczyszczeń był inny podmiot.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela w całości stanowisko wyrażone

w orzeczeniu Sądu z dnia 8 lutego 2006 r. i ponownie wskazuje, że przepis art. 12 ustawy wprowadzającej nie zwalnia organów administracyjnych od obowiązku ustalenia stanu faktycznego danej sprawy, do czego prowadzić ma wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego - art. 7 i 77 § 1 Kpa. Podkreślić należy, że jeżeli organ prowadzący postępowanie powziął wątpliwości co do przedstawionych przez wnioskodawcę okoliczności dotyczących sprawcy zanieczyszczeń oraz czasookresu ich powstania, to obowiązkiem tego organu, zgodnie z zasadą prawdy materialnej, jest wyjaśnienie tych wątpliwości w toku postępowania dowodowego. Istotą tego postępowania jest ustalenie wszelkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy po to, by następnie dokonać ich oceny pod kątem przepisów materialnoprawnych. Udowodnienie jakiegoś faktu nie ma wyłącznie znaczenia procesowego, który ma przeważyć spór na którąś stronę, ale ma także znaczenie materialnoprawne, gdyż od tego zależy prawidłowe zastosowanie normy prawnej. Organ administracyjny nie może ponadto w sposób dowolny oceniać zebranego materiału dowodowego. Granica między swobodą oceny dowodów, o której mowa w art. 80 Kpa, a dowolnością takiej oceny nie jest ostra. Kryteriami, według których można badać, czy ramy swobody nie zostały przekroczone w kierunku dowolności są: zgodność oceny z prawidłami logiki, prawami nauki i doświadczenia, traktowanie zebranych dowodów i materiału dowodowego jako zjawisk obiektywnych, ocenianie dowodów wyłącznie z punktu widzenia ich znaczenia i wartości dla toczącej się sprawy, wszechstronność oceny.

Zdaniem Sądu, również powyższe zasady zostały w niniejszej sprawie naruszone. Organ drugiej instancji stwierdzając w uzasadnieniu swojej decyzji, cyt. "nie znajduje zawarte w zgłoszeniu z 30 lipca 2004 r. stwierdzenie, iż w roku 1999 w ramach restrukturyzacji sektora paliwowego nieruchomość została przekazana do O S.A. w stanie zanieczyszczonym, czyli, że zanieczyszczenie miało miejsce przed 1 października 2001 r (...) nie można uznać za dowód, a nawet uprawdopodobnienie faktu zaistnienia wskazanych w zgłoszeniu zanieczyszczeń przed 7 września 1999 r., jedynie na podstawie zasłyszanych informacji.", w gruncie rzeczy nie oparł swego rozstrzygnięcia na udowodnionej tezie, lecz jedynie na przypuszczeniu.

Przyczyną tego istotnego uchybienia procesowego, w ocenie Sądu, było przyjęcie przez organ odwoławczy błędnego założenia, zanegowanego w uprzednim orzeczeniu Sądu, iż to na podmiocie zgłaszającym ciąży wyłączny obowiązek udowodnienia nie tylko faktu zanieczyszczenia powierzchni ziemi, ale także okresu powstania zanieczyszczeń oraz podmiotu, który je spowodował. Wskazuje na to m.in. stanowisko Kolegium wyrażone

w zaskarżonej decyzji, "skoro O S.A. przejął majątek C S.A. w 1999 r. i przez cały czas kontynuuje na tych nieruchomościach działalność do chwili obecnej, to musiałby wykazać w sposób nie budzący wątpliwości, że występujące zanieczyszczenia ziemi i gleby miały miejsce przed [...] września 1999 r., a O S.A. od tego czasu nie doprowadził do zwiększenia zanieczyszczeń."

Tymczasem na tle przepisu art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej Prawo ochrony środowiska taka konkluzja nie znajduje uzasadnienia i jest całkowicie dowolną interpretacją, której nie sposób podzielić w świetle charakteru postępowania administracyjnego i wynikających z niego obowiązków organu prowadzącego to postępowanie. Okoliczności, które budzą wątpliwości organu co do spełnienia warunków ustawy, powinny być dokładnie wyjaśnione przez organy orzekające, w trybie właściwym dla procedury administracyjnej (z wykorzystanie możliwych środków dowodowych), czego jednak w tej sprawie nadal nie uczyniono.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko organu drugiej instancji wyrażone w zaskarżonej decyzji, iż po upływie ustawowego terminu składania zgłoszeń tj. 30 czerwca 2004 r., brak jest możliwości ich uzupełnienia, a termin ten ma charakter materialno-prawny. Jednakże konstatacja ta nie zwalnia organu od obowiązku przeprowadzenia postępowania dowodowego zmierzającego do ustalenia stanu faktycznego sprawy czyli do wyjaśnienia na podstawie innych dowodów, po pierwsze czy okoliczności wskazane

w zgłoszeniu oraz przedłożone z nim wyniki badań można uznać za zgodne ze stanem rzeczywistym, czy też nie można im dać wiary, a po wtóre, czy podmiot zgłaszający spełnia ustawowe przesłanki skorzystania z dobrodziejstwa art. 12 ustawy wprowadzającej Prawo ochrony środowiska.

W tym stanie rzeczy, wobec stwierdzonego naruszenia przepisu art. 153 ustawy Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 12 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz

o zmianie innych ustaw, a także przepisów art. 7 i art. 77, art. 80 cyt. ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Rozpoznając ponownie sprawę, organy administracyjne zastosują się do wyrażonej

w niniejszym wyroku oraz wyroku z 8 lutego 2006 r. oceny prawnej przepisu art. 12 ust. 1 cyt. ustawy wprowadzającej z dnia 27 lipca 2001 r., a także winny przeprowadzić postępowanie dowodowe zmierzające do wyjaśnienia wątpliwości dotyczących okresu, w którym nastąpiło zanieczyszczenie gleby na działce w [...] i podmiotu, który je spowodował. Należy także ocenić prawidłowość trybu prowadzenia postępowania zainicjowanego zgłoszeniem zanieczyszczenia przedmiotowej nieruchomości z 30 czerwca 2004 r. (wraz z wnioskiem o wpisanie do rejestru) oraz wszczętego przez organ pierwszej instancji z urzędu postępowania w przedmiocie odrzucenia zgłoszenia, zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji - w kontekście zapewnienia stronie realizacji jej praw określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na zasadzie art. 200 i art. 205 § 2 cyt. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.