Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 578/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-10-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 18, art. 64e
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 7-9, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3 w zw. z  art. 124 par. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Waldemar Michaldo Sędziowie: WSA Wiesław Kuśnierz (spr.) WSA Jarosław Wiśniewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 października 2021 r. sprawy ze skargi J. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 21 października 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w kwocie 100,00 zł (słownie: sto złotych). .


UZASADNIENIE

Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w C. (dalej: organ I instancji, organ egzekucyjny) postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2020 r. znak: [...] odmówił J. K. (dalej: Strona, Zobowiązany, Skarżący) umorzenia kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu egzekucyjnym, na podstawie art. 64e § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1438, dalej: u.p.e.a.).

Organ I instancji wskazał, że postępowanie egzekucyjne prowadził na postawie wymienionych w postanowieniu z numerów 121 tytułów wykonawczych obejmujących składki ZUS, wystawionych dnia 14 kwietnia 2017 r.

W uzasadnieniu postanowienia organ I instancji przywołał treść art. 64e u.p.e.a. i wymienił 16 dokumentów, które miał uwzględnić ustalając okoliczności sprawy.

Wskazał, że obecnie prowadzona jest skuteczna egzekucja przez potrącenia ze świadczenia emerytalnego przez komornika sądowego (4.442,86 zł na przestrzeni ostatnich 6 miesięcy).

Stwierdził, że Zobowiązany z dniem 1 lutego 2006 r. zlikwidował prowadzoną działalność gospodarczą. Aktualnie pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 3.483,62 zł (po potrąceniach komorniczych 848,60 zł). Zobowiązany mieszka u żony, która pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1.881,26 zł brutto oraz otrzymuje alimenty w kwocie 1.200,00 zł. Zobowiązany ponosi natomiast wydatki (opłaty eksploatacyjne 200-250 zł, koszty związane z leczeniem 400-500 zł oraz alimenty potrącane przez komornika - 1.200,00 zł.).

Organ I instancji nadmienił, że zadłużenie z tytułu kosztów egzekucyjnych na dzień złożenia wniosku wynosi 13.588,00 zł, obecnie po wpłatach egzekucyjnych koszty egzekucyjne uległy zmniejszeniu do kwoty 13.235,00 zł.

Konkludując stwierdził, że w sprawie nie zachodzą przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych, bowiem sytuacji Strony nie można uznać za zagrażającą zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych, a spłata zadłużenia nie powinna wpłynąć na jej pogorszenie.

Strona wniosła na powyższe postanowienie zażalenie, powołując się na pogarszający się "w zastraszającym tempie" stan zdrowia i konieczność ponoszenia wydatków na leczenie, lekarstwa, utrzymanie i rehabilitację. Pismem z dnia 7 października 2020 r. Zobowiązany uzupełnił swoje zażalenie wyjaśniając, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa z żoną już od 20 lat. Obecnie żona przyjęła go z uwagi na jego stan zdrowia i brak miejsca zamieszkania. Zobowiązany wyjaśnił w jaki sposób powstały zaległości w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (trudności i kłopoty finansowe związane z brakiem regulowania należności przez kontrahentów – głównie hipermarkety). Strona powołała się na pogarszający się stan zdrowia i do pisma dołączyła zaświadczenia lekarskie. Zobowiązany stwierdził, że jest "wrakiem człowieka, i to na łasce byłej żony i na jej garnuszku i opiece".

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. (dalej: organ II instancji) postanowieniem z dnia 21 października 2020 r. znak: [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256, dalej: K.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1 oraz 64e § 2 u.p.e.a. utrzymał postanowienie I instancji w mocy.

W uzasadnieniu postanowienia organ II instancji wskazał, że organ I instancji prowadził do zobowiązanej Strony postępowanie egzekucyjne na postawie tytułów wykonawczych obejmujących składki ZUS. W wyniku zbiegu egzekucji administracyjnej z egzekucją sądową, łączne prowadzenie egzekucji przejął Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Oświęcimiu W. G..

Stwierdził, że w toku prowadzonej egzekucji powstały koszty egzekucyjne w łącznej kwocie 13.588,00 zł (kwota na dzień złożenia wniosku o umorzenie kosztów).

Pismem z dnia 17 lutego 2020 r. Strona zwróciła się do organu egzekucyjnego z wnioskiem o umorzenie kosztów egzekucyjnych, powołując się na trudną sytuację życiową tj. mieszkaniową, zdrowotną i finansową.

Organ II instancji po przeanalizowaniu akt sprawy stwierdził, że przedmiotowe koszty egzekucyjne powstały w wyniku wszczętego zgodnie z prawem postępowania egzekucyjnego, a zatem w całości są należne. Co do zasady, koszty w egzekucji administracyjnej ponosi zobowiązany. Dyspozycja art. 64e § 2 pkt 1-3 u.p.e.a. wskazuje jednak, że organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części koszty egzekucyjne, jeżeli:

stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej,

za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny,

- ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałyby niewspółmierne wydatki egzekucyjne.

Treść powołanego wyżej przepisu, wskazuje na uznaniowy charakter podejmowanych przez organ postanowień w tym przedmiocie. Tak więc nawet w przypadku, gdy organ egzekucyjny stwierdzi istnienie przesłanek z art. 64e § 2 pkt 1-3 u.p.e.a. może - działając w ramach uznania administracyjnego - odmówić ich umorzenia. Oznacza to, że odmowa umorzenia nie narusza prawa zarówno wówczas, gdy wystąpią przesłanki do ich umorzenia jak i wtedy, gdy nie mają one miejsca.

Organ II instancji podkreślił, że umorzenie kosztów egzekucyjnych jest określonym przywilejem o charakterze finansowym, wobec czego strona wnosząca o uzyskanie takiej ulgi winna dołożyć należytej staranności procesowej i przejawiać odpowiednią inicjatywę dowodową w celu wykazania odpowiednich okoliczności faktycznych, od których istnienia zależałoby umorzenie kosztów egzekucyjnych.

Organ egzekucyjny odnosząc się do pierwszej przesłanki z art. 64e § 2 u.p.e.a. ocenił, czy zobowiązany jest w stanie ponieść koszty egzekucyjne w wysokości 13.235,00 zł (wysokość kosztów na dzień wydania postanowienia organu egzekucyjnego) bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Aktualnie do zobowiązanego prowadzona jest skuteczna egzekucja. W ciągu 6 miesięcy wyegzekwowano kwotę 4.442,86 zł. Nie można zatem stwierdzić nieściągalności dochodzonego obowiązku.

W toku postępowania zobowiązany złożył dokumenty potwierdzające jego sytuację materialną i zdrowotną (oświadczenie o stanie majątkowym oraz zaświadczenia lekarskie).

Organ II instancji wymienił dochody i wydatki gospodarstwa domowego Strony (z żoną).

Mając powyższe na uwadze stwierdził, że Zobowiązany jest w stanie ponieść koszty egzekucyjne bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Również trudna sytuacja zdrowotna nie stanowi przesłanki do pozytywnego rozstrzygnięcia na podstawie art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a. Organ egzekucyjny uwzględnił wysokość ponoszonych przez zobowiązanego kosztów związanych z leczeniem.

Za umorzeniem kosztów egzekucyjnych nie przemawia również sposób powstania zaległości z tytułu składek ZUS i problemy finansowe związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Działalność gospodarcza jest prowadzona na własny rachunek i zobowiązany ponosi ryzyko jej niepowodzenia.

W sprawie nie zachodzi również przesłanka ważnego interesu publicznego. Interes publiczny nie może być utożsamiany z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o zasadności umorzenia kosztów egzekucyjnych. Zdaniem organu II instancji umorzenie kosztów egzekucyjnych w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne jest skuteczne i gdy zobowiązany posiada stałe źródło dochodu byłoby sprzeczne z interesem publicznym.

Organ II instancji zauważył również, że ewentualna "rezygnacja" - poprzez umorzenie - z należnych ustawowo kosztów egzekucyjnych oznaczałaby, że wydatki egzekucyjne związane z egzekwowaniem należnej kwoty zaległości podatkowej musiałby ponieść sam wierzyciel (Skarb Państwa), co stanowiłoby dla niego nieuzasadnioną sankcję za dochodzenie należnych mu zaległości i byłoby jednocześnie równie nieuzasadnioną "premią" dla dłużnika, który ową zaległość wygenerował. Byłoby to sprzeczne z przesłanką ważnego interesu publicznego w rozumieniu art. 64e § 2 u.p.e.a.

W niniejszej sprawie nie zaistniała również sytuacja, w której ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałyby niewspółmierne wydatki egzekucyjne. Koszty egzekucyjne są sukcesywnie zaspokajane w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

W sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek wymienionych w art. 64e § 2 u.p.e.a. uzasadniająca umorzenie kosztów egzekucyjnych. W ocenie organu II instancji weryfikacja przesłanek odnoszących się do umorzenia kosztów egzekucyjnych została dokonana przez organ egzekucyjny w sposób prawidłowy. Świadczy o tym zakres i rodzaj materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, oraz sporządzona analiza zawarta w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Skarżący wniósł na powyższe postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Powtórzył argumenty mające uzasadniać umorzenie kosztów egzekucyjnych, akcentując szczególnie pogarszający się stan zdrowia. Wskazał, że jest na pierwszej grupie inwalidzkiej z kwota 891,00 zł emerytury. Podniósł, że wcześniej zdrowie pozwalało mu dorabiać, dlatego nie wnioskował o umorzenie. W tej chwili natomiast walczy o zdrowie na oddziale kardiologicznym szpitala w C..

Organ II instancji w odpowiedzi na skargę wniósł o jej odrzucenie z uwagi na uchybienie terminu do jej złożenia, powtarzając dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 19 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 6/21 przywrócił Skarżącemu termin do wniesienia skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Przepis art. 3 § 2 pkt 3 P.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu.

W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 P.p.s.a. Sąd, podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b P.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 P.p.s.a.).

Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 3 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Kontrolując zaskarżone postanowienie organu II instancji w oparciu o wyżej wskazane reguły Sąd uznał, że narusza ono prawo w sposób powodujący konieczność wyeliminowania go z obrotu prawnego.

Istota sprawy sprowadza się do stwierdzenia czy organ egzekucyjny prawidłowo odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych obciążających Skarżącego.

Zgodnie z art. 64e § 1 u.p.e.a., w brzmieniu obowiązującym w chwili wydawania kontrolowanych postanowień (do dnia 20 lutego 2021 r.), organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne.

Z kolei w myśl art. 64e § 2 u.p.e.a., koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli:

1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej;

2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny;

3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne.

Podkreślić trzeba też, że powołane przepisy stanowią wyczerpującą i kompletną regulację w zakresie umorzenia kosztów egzekucyjnych. Z wymienionych przepisów wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych ma charakter uznaniowy. Świadczy o tym przede wszystkim użycie w art. 64e § 1 u.p.e.a. określenia "może umorzyć", jak również, to że przesłanki umorzenia odnoszą się ponadto do pojęć precyzyjnie niezdefiniowanych, takich jak: "ważny interes publiczny", "znaczny uszczerbek", "niewspółmierne wydatki". Konstrukcja uznania administracyjnego oznacza, że stwierdzenie przez organ egzekucyjny w sprawie istnienia określonych przesłanek może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia uwzględniającego wniosek strony.

W takiej sytuacji rozstrzygnięcie, co do umorzenia kosztów egzekucyjnych znajduje się wyłącznie w gestii organu egzekucyjnego, który może umorzyć powstałe koszty egzekucyjne. Tego rodzaju konstrukcja uznania administracyjnego nie może jednak oznaczać pełnej dowolności w tym zakresie organu egzekucyjnego. Uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny w danym stanie faktycznym sprawy okoliczności odpowiadających przesłankom umorzenia, ale w możliwości negatywnego dla zobowiązanego orzeczenia, nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia. Wobec tego, sama odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 30 czerwca 2006 r., sygn. akt I SA/Kr 7/04; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 7 października 2008 r., sygn. akt I SA/Gd 387/08, wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Należy też podkreślić, że umorzenie kosztów egzekucyjnych jest określonym przywilejem o charakterze finansowym, wobec czego strona wnosząca o uzyskanie takiej ulgi winna dołożyć należytej staranności procesowej i przejawiać odpowiednią inicjatywę dowodową w celu wykazania odpowiednich okoliczności faktycznych, od których istnienia zależałoby umorzenie kosztów egzekucyjnych (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 24 kwietnia 2013 r., sygn. akt. I SA/Kr 203/13).

Sądowa kontrola legalności rozstrzygnięć wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona, co oznacza, że sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, gdyż jak wskazano powyżej jest to wyłączna kompetencja organu. Kontrola ta sprowadza się przede wszystkim do oceny, czy organy egzekucyjne prawidłowo przeprowadziły postępowanie, a w szczególności, czy zgromadziły wystarczający materiał dowodowy do rozstrzygnięcia sprawy, przeanalizowały wszystkie okoliczności mogące mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia o uwzględnieniu lub odmowie uwzględnienia wniosku, czy wyciągnięte wnioski mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym i czy dokonana ocena mieściła się w ustawowych granicach (czy organ egzekucyjny, a także organ wyższego stopnia, prawidłowo zinterpretował pojęcia niezdefiniowane (niedookreślone) na tle stanu faktycznego w konkretnej sprawie), czy wreszcie uzasadnienie rozstrzygnięcia zawiera wszystkie wymagane prawem elementy.

Należy również zaznaczyć, że postępowanie w zakresie umorzenia kosztów egzekucyjnych stanowi niejako postępowanie wpadkowe w postępowaniu egzekucyjnym, jest więc w pewnym sensie częścią tego postępowania. Jednakże jego cele różnią się zasadniczo od celów samej egzekucji. O ile specyfika postępowania egzekucyjnego polega przede wszystkim na przymusowym jego charakterze, a także szybkości i skuteczności wykonania określonych prawem obowiązków, to postępowanie w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych zmierza do ewentualnego zastosowania względem zobowiązanego swoistej ulgi, a nie do szybkiego i skutecznego zaspokojenia wierzyciela poprzez wyegzekwowanie od dłużnika wierzytelności, której istnienie i wymagalność zostały uprzednio ustalone w stosownych procedurach postępowania orzekającego.

W związku z powyższym należy wskazać, na przepis art. 18 u.p.e.a.

Stosownie do tego przepisu, "jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego". Odpowiednie stosowanie przepisów innej ustawy oznacza, że w zależności od specyfiki konkretnej sytuacji, przedmiotu uregulowania i obszaru ewentualnego zastosowania, może wchodzić w rachubę stosowanie pełne, stosowanie z odpowiednimi modyfikacjami, bądź niestosowanie w ogóle określonych przepisów, do których odpowiedniego zastosowania odesłano.

Omawiając zakres stosowania K.p.a. należy zwrócić uwagę na zakres stosowania zasad ogólnych postępowania w postępowaniu w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych.

Doktryna i orzecznictwo przyjmują, że z uwagi na tę specyfikę egzekucji nie wszystkie zasady ogólne znajdą zastosowanie, że względu na cel tego postępowania. Postępowanie egzekucyjne toczy się bowiem w celu realizacji stwierdzonego już obowiązku i musi zmierzać do jak najszybszego zaspokojenia wierzyciela. Stąd uznaje się, że tak postawione postępowaniu egzekucyjnemu cele determinują zakres inkorporacji zasad ogólnych postępowania administracyjnego (art. 6-16 K.p.a.), w tym też zasady czynnego udziału stron w postępowaniu przewidzianej w art. 10 K.p.a. do podstępowania egzekucyjnego. W praktyce oznacza to, że treść cytowanego powyżej art. 18 u.p.e.a., należy rozumieć w ten sposób, że tylko niektóre zasady postępowania administracyjnego można przenieść na grunt postępowania egzekucyjnego nie zmieniając ich brzmienia, inne należy stosować odpowiednio, jeszcze innych nie stosuje się w ogóle. W oparciu o powyższe podnosi się więc, że w postępowaniu egzekucyjnym stosuje się odpowiednio następujące zasady: wynikającą z art. 6 K.p.a. zasadę praworządności, wynikającą z art. 7 K.p.a. zasadę prawdy obiektywnej, określoną w art. 8 K.p.a. zasadę zaufania, zasadę udzielania informacji (art. 9 K.p.a.), zasadę przekonywania (art. 11 K.p.a.), zasadę szybkości i prostoty postępowania (art. 12. K.p.a.) oraz zasadę pisemnego załatwienia sprawy (art. 14 § 1 K.p.a.). W postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie znajduje natomiast zastosowania określona w art. 10 K.p.a. zasada czynnego udziału strony w postępowaniu (por.: D. Jankowiak w Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Oficyna Wydawnicza "Unimex", Wrocław 2005, s. 184-185, M. Szubiakowski, Zasady ogólne administracyjnego postępowania egzekucyjnego, (System egzekucji administracyjnej, C.H. Beck 2004, s. 119 i nast.), R. Hauser, A. Skoczylas, Odpowiednie stosowanie Kodeksu postępowania administracyjnego w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (System egzekucji administracyjnej, C.H. Beck 2004, s. 204 i nast.), wyrok NSA z dnia 13 października 2005 r.; sygn. akt I FSK 157/05, wyrok WSA w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2005 r.; sygn. akt III SA 3483/03).

Jak to jednak wyżej wykazano postępowanie w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych, jakkolwiek związane z postępowaniem egzekucyjnym, niesie ze sobą zupełnie inne cele. Chodzi w nim o zbadanie przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych i ewentualne zastosowanie względem zobowiązanego ulgi dlatego w tym postępowaniu znajdzie zastosowanie również zasada określona w art. 10 K.p.a.

Jak wskazano powyżej podstawą prawną kontrolowanych rozstrzygnięć są przepisy art. 64e § 1, § 2 u.p.e.a., zatem podstawę faktyczną do podjęcia tych rozstrzygnięć stanowi prawidłowo wyjaśniony stan faktyczny związany z przesłankami umorzenia wynikającymi z tych przepisów. Aby podjąć skutecznie takie rozstrzygniecie niezbędne jest przeprowadzenie stosownego postępowania co do ustalenia istnienia przesłanek i w związku z tym w niniejszej sprawie znajdą zastosowanie przepisy K.p.a. dotyczące między innymi postępowania dowodowego.

Na podstawie art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (zasada swobodnej oceny dowodów - art. 80 K.p.a.). Obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego jest związany ściśle z przyjętą zasadą swobodnej oceny dowodów. Swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny, tj.: po pierwsze - opierać się na materiale dowodowym. Po drugie - ocena powinna być oparta na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego. Po trzecie - organ powinien dokonać oceny znaczenia i wartości poszczególnych dowodów dla toczącej się sprawy. Po czwarte wyciągnięte wnioski muszą mieć uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym i po piąte dokonana ocena musi mieścić się w ustawowych granicach. W przypadku postępowania w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych powyższe przekłada się na prawidłową interpretację przez organy pojęć niezdefiniowanych (niedookreślonych) na tle stanu faktycznego w konkretnej sprawie.

Organ może odmówić wiary określonym dowodom, jednakże dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej ich oceny.

Z kolei zgodnie z art. 124 K.p.a. postanowienie powinno zawierać oznaczenie organu administracji publicznej, datę jego wydania oznaczenie strony lub stron albo innych osób biorących udział w postepowaniu, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, pouczenie oraz podpis. W końcu ustalenia i oceny powinny znaleźć wyraz w uzasadnieniu postanowienia. Wynika to z przepisu art. 124 § 2 K.p.a, który stanowi, że postanowienie na które służy zażalenie (jak w niniejszej sprawie) powinno zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne. Z kolei na podstawie art. 126 K.p.a. i w związku z art. 18 u.p.e.a. do postanowień stosuje się przepis art. 107 § 3 K.p.a.

Zgodnie z treścią art. 107 § 3 K.p.a. decyzja (tu: postanowienie) powinna zawierać uzasadnienie faktyczne, zawierające wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, oraz uzasadnienie prawne, czyli wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji (postanowienia), z przytoczeniem przepisów prawa.

Jak słusznie wskazał NSA w wyroku z dnia 15 grudnia 1995 r. (sygn. SA/Lu 2479/94) jednym z istotnych czynników wpływających na umocnienie praworządności w administracji jest obowiązek organów administracyjnych należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi kierowały się te organy w toku załatwiania spraw. Motywy te powinny znaleźć swój wyraz także w uzasadnieniu faktycznym i prawnym, bowiem strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji. Bez zachowania tego elementu decyzji (postanowienia), strony nie mają możliwości obrony swoich słusznych interesów oraz prowadzenia polemiki z organem - zarówno w odwołaniu, jak też w skardze do Sądu. Niezależnie od powyższego, uzasadnienie stanowi jeden z warunków sine qua non skutecznej kontroli aktów administracyjnych przez sąd administracyjny. Prawidłowe uzasadnienie aktu ma zatem nie tylko znaczenie prawne, ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie stron postępowania do organów administracyjnych.

Obowiązek wyczerpującego umotywowania decyzji (postanowienia) wynika również z obowiązywania w postępowaniu administracyjnym zasady przekonywania (art. 11 K.p.a.). Zasada ta nie jest zrealizowana zarówno wówczas, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia, jak też, gdy nie ustali i nie odniesie się do wszystkich faktów istotnych dla danej sprawy. W przypadku decyzji (postanowienia) odwoławczej naruszenie art. 11 K.p.a. w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. zaistnieje także wtedy, gdy organ nie dokona oceny w kontekście okoliczności i argumentów wskazanych w odwołaniu (zażaleniu).

Obowiązek szczególnie starannego uzasadnienia rozstrzygnięcia ma bardzo istotne znaczenie w sytuacji, gdy organ podejmuje negatywne rozstrzygnięcie dla zobowiązanego.

Uzasadnienie, które pomija zasadnicze przepisy stanowiące podstawę prawną decyzji (postanowienia) w ten sposób, że nie podaje ich prawidłowej wykładni i nie wyjaśnia powiązania tych norm z pozostałymi powołanymi w decyzji (postanowieniu) oraz nie rozprawia się z zasadniczymi dla wyniku sprawy argumentami strony, jest uzasadnieniem wadliwym, naruszającym zarówno art. 107 § 3 K.p.a., jak też art. 11 tej ustawy (por. wyrok NSA z dnia 6 września 2016 r., sygn. akt II GSK 346/15).

W szczególności, w ocenie Sądu, uzasadnienie prawne postanowienia nie może polegać wyłącznie na zacytowaniu w uzasadnieniu treści przepisu, lecz powinno zawierać umotywowaną ocenę stanu faktycznego w świetle zastosowanego przepisu prawa, oraz wskazać, jaki zachodzi związek między tą oceną, a treścią rozstrzygnięcia.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy w pierwszej kolejności należy wskazać, że postanowienie organu II instancji nie spełnia wymogów przewidzianych w art. 124 § 1 oraz art. 124 § 2 w związku z art. 107 § 3 K.p.a.

Kolejną kwestią, na którą Sąd zwrócił uwagę jest określenie przedmiotu rozpatrywanej sprawy.

Przedmiotem niniejszej sprawy jest kwestia, czy powstałe koszty egzekucyjne w wyniku dokonywania czynności egzekucyjnych przez organ egzekucyjny w określonej kwocie (podkreślenie Sądu) mogą być umorzone. Wskazać należy, że zgodnie z art. 64c § 1 u.p.e.a w egzekucji należności pieniężnych, na koszty egzekucyjne składają się opłaty egzekucyjne za dokonane czynności egzekucyjne (art. 64 § 1 u.p.e.a), wydatki egzekucyjne w postaci kosztów poniesionych przez organ egzekucyjny (art. 64b § 1 u.p.e.a) i opłaty manipulacyjne (64 § 6 u.p.e.a.). W przypadku czynności polegającej na zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego obowiązek uiszczenia tych opłat powstaje z dniem doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu (art. 64 § 9 pkt 2 i § 10 u.p.e.a.).

Organ odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych, powstałych w wyniku "prowadzonego postępowania egzekucyjnego, na podstawie tytułów wykonawczych" wskazując, że powstały na podstawie 121 tytułów wykonawczych z dnia 14 kwietnia 2017 r. (których numery wymienił). W rozstrzygnięciu nie wskazał z jakimi konkretnie czynnościami egzekucyjnymi były one związane. Nie uczynił tego również w uzasadnieniu postanowienia, a powinien był to uczynić, ponieważ Skarżący we wniosku wskazał na kwotę 13.588,00 zł "zaległości z tytułu kosztów egzekucyjnych" (sformułowanie z wniosku z dnia 8 grudnia 2020 r.), o których umorzenie wnosi, a organ I instancji zaniechał wyjaśnienia tej kwestii przed wydaniem rozstrzygnięcia.

Kwota należności z tytułu kosztów egzekucyjnych, której umorzenia organ egzekucyjny odmawia, powinna być wprost wyartykułowana przez organ w uzasadnieniu postanowienia, ponieważ jest to jeden z podstawowych elementów uzasadnienia faktycznego postanowienia i pominięcie go jest naruszeniem art. 107 § 3 w związku z art. 124 § 2 K.p.a.

Ani organ I ani II instancji w żadnym stopniu nie uzasadnił ani nie wyjaśnił stwierdzenia, że "po wpłatach egzekucyjnych koszty egzekucyjne uległy zmniejszeniu do kwoty 13235,00 zł".

Przechodząc do kolejnej kwestii należy wskazać, że w uzasadnieniu postanowienia organ I instancji powołał się na dowody (pkt 3-8 w spisie dowodów w treści uzasadnienia postanowienia I instancji, wymienionych także w spisie załączników przy przekazaniu akt z zażaleniem do II instancji – k. 33 akt adm.), których brak jest w przedłożonych Sądowi aktach sprawy. Dotyczy to:

- zaświadczenia o stanie zdrowia OL-9 z dnia 26 listopada 2019 r.,

- orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 3 czerwca 2019 r.,

- zaświadczenia lekarskiego z dnia 21 kwietnia 2016 r.,

- kart informacyjnych leczenia szpitalnego z 15 marca 2013 r., 2 maja 2018 r. oraz 31 marca 2018 r.

Brak rzeczywistego uwzględnienia tych dowodów przy wydawaniu postanowień w sprawie jest ewidentnym naruszeniem przywołanych powyżej przepisów art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. jak również zasad ogólnych postępowania (art. 7, art. 8,art. 9 K.p.a.). Organ prowadząc postepowanie, zgodnie z art. 7 K.p.a. powinien wyjaśniać dokładnie stan faktyczny danej sprawy, zbierając i rozpatrując cały materiał dowodowy w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.). Zasada prawdy obiektywnej jest naczelną zasadą postępowania administracyjnego, wpływającą na kwestię odpowiedniego rozłożenia ciężaru dowodu w tym postępowaniu. Organ winien generalnie przeprowadzać niezbędne dowody z urzędu (zasada oficjalności postępowania) oraz wnioskowane przez stronę. Inaczej rzecz ujmując, mimo, iż ciężar dowodu istnienia przesłanek umorzenia, co do zasady, spoczywa na wnioskodawcy, to jednak organ odpowiada za prawidłowość przeprowadzonego postępowania dowodowego oraz rzetelność dokonanych ustaleń.

Nie do przyjęcia jest model prowadzenia postępowania w świetle powyższych przepisów, w których organ nie uwzględnia dowodów z dokumentów urzędowych. Z akt administracyjnych wynika, że powyższe, brakujące w sprawie niniejszej dokumenty, były wskazane jako element materiału dowodowego w postępowaniu prowadzonym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w [...]decyzja z dnia 18 marca 2020 r. nr [...] odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej (...) w łącznej kwocie 302.331,42 zł (k. 3-10 akt adm.).

Jako niedopuszczalne należy ocenić, by organy bez jakiejkolwiek analizy istotnych w sprawie dokumentów, dosłownie jednym zdaniem na temat sytuacji zdrowotnej Skarżącego, bez zbadania wpływu tejże sytuacji na wysokość koniecznych wydatków oraz hipotetyczną możliwość zarobkowania, wyciągały wnioski negatywne dla Skarżącego.

Pominięcie dowodu z dokumentu urzędowego wymienionego w postanowieniu I instancji jako element materiału dowodowego będącego podstawą orzekania, mającego istotne znaczenie dla sprawy, ponieważ dotyczącego stanu zdrowia Skarżącego, sprawia, że twierdzenia zawarte w kontrolowanych postanowieniach ocenić trzeba jako dowolne i co najmniej przedwczesne.

Należy też zauważyć, że organ I instancji nie opisał w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia argumentacji zawartej we wniosku i przedstawianej przez Skarżącego w toku postępowania. Konsekwentnie też organ do tej pominiętej argumentacji, jak wyżej wskazano popartej dowodami w postaci dokumentów, nie odniósł się w żaden sposób. Stwierdził jedynie, że sytuacji Skarżącego "nie można uznać za zagrażającą zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych, a spłata zadłużenia nie powinna wpłynąć na jej pogorszenie".

Z kolei organ II instancji, argumentację Skarżącego sprowadził do zdania "powołując się na trudną sytuację życiową tj. mieszkaniową, zdrowotną i finansową", a zawartą w odwołaniu do "powołując się na pogarszający stan zdrowia i konieczność ponoszenia wydatków na leczenie i utrzymanie".

Organ II instancji opisał także treść pisma Skarżącego z 7 października 2020 r. wskazując, że powołał się on na pogarszający stan zdrowia i do pisma dołączył zaświadczenia lekarskie.

Mimo tego, w uzasadnieniu postanowienia II instancji próżno szukać odniesienia się organu choćby do przedstawionych przez Skarżącego dowodów, a także jego pogarszającej się sytuacji zdrowotnej i jej wpływu na bilans finansowy Skarżącego. Jedyne stwierdzenie w tym zakresie to lakoniczna i niewystarczająca jako gołosłowna konstatacja, że "trudna sytuacja zdrowotna nie stanowi przesłanki do pozytywnego rozstrzygnięcia na podstawie art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a.".

Stwierdzenie organu II instancji, że "organ egzekucyjny uwzględnił wysokość ponoszonych przez zobowiązanego kosztów związanych z leczeniem" również jest gołosłowne i nie poparte żadnymi dowodami ani argumentacją.

Wyjaśnienia w tym miejscu wymaga, że sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, tj. nie może co do zasady zastępować organu administracji publicznej i wydawać końcowego rozstrzygnięcia w tej sprawie (por. np. J. Drachal, J. Jagielski, P. Gołaszewski, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, 3 wyd., Warszawa 2015, s. 17). Sąd administracyjny dokonuje oceny legalności działania administracji publicznej na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 P.p.s.a.). Oznacza to w szczególności, że sąd zasadniczo nie czyni własnych ustaleń faktycznych, a orzeka na podstawie stanu faktycznego wynikającego z akt administracyjnych (argumentum ex art. 106 § 3 P.p.s.a; por. np. wyrok NSA z dnia 14 marca 2014 r., sygn. akt II OSK 2546/12). W aspekcie ustaleń faktycznych obowiązkiem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest natomiast przede wszystkim dokonanie oceny, czy materiał dowodowy został przez organ prawidłowo zebrany i oceniony (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2015 r., sygn. akt II GSK 789/14).

W kontekście powyższego, godzi się przypomnieć, że na podstawie art. 54 § 2 P.p.s.a. organ, którego działanie jest przedmiotem skargi (w rozpoznawanej sprawie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K.) ma obowiązek przekazać Sądowi kompletne i uporządkowane akta sprawy. Sąd dokonując kontroli decyzji (postanowienia) opiera się na dokumentach znajdujących się w aktach sprawy. Jak wynika bowiem z art. 133 § 1 P.p.s.a., Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Podstawą orzekania przez ten sąd jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracji publicznej w toku całego postępowania toczącego się przed organami. Kontrolując zaskarżone postanowienie, Sąd nie ogranicza się jedynie do tego aktu, lecz bada, czy okoliczności przedstawione w takim postanowieniu znajdują odzwierciedlenie w dokumentacji zgromadzonej w nadesłanych aktach sprawy.

Co istotne w niniejszej sprawie, wskazane przepisy P.p.s.a. nie nakładają na sąd obowiązku zgromadzenia kompletnych akt postępowania w sprawie, a tylko dokonanie oceny na podstawie akt przesłanych przez organ, a wyjątkowo uzupełnianych dodatkowymi istotnymi dowodami w zakresie wyznaczonym w art. 106 P.p.s.a. I choć orzecznictwo sądowe nie jest jednolite w kwestii obowiązku sądu co do kompletowania akt administracyjnych, bowiem wskazuje się w nim również, że sąd w sytuacji dostrzeżenia brakujących w aktach dokumentów powinien wezwać organ do ich nadesłania, to jednak podkreśla się, że obowiązek ten istnieje w sytuacji, gdy z lektury akt wynika, iż zgromadzony został pełny materiał dowodowy, lecz nie przesłano sądowi kompletnych akt sprawy (por. wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2006 r., sygn. akt II OSK 1231/05).

Sąd może zatem wezwać organ do uzupełnienia akt sprawy, jeśli przez niedopatrzenie akta zawierają braki, ale to uzupełnienie dotyczy jedynie tych akt, które organ posiadał, wydając rozstrzygnięcie. Uzupełnienie to nie może natomiast oznaczać kompletowania przez sąd akt znajdujących się poza organem, ponieważ to nie należy do obowiązków sądu, ale organu, o czym stanowią cytowane wyżej przepisy K.p.a. Tym samym sąd nie ma obowiązku wzywać organu do uzupełnienia akt sprawy, w przypadku, gdy z przedłożonych wraz ze skargą akt sprawy wynika, że istotne dla rozstrzygnięcia materiały i dowody nie znalazły odzwierciedlenia w aktach zgromadzonych przed wydaniem kontrolowanego przez sąd rozstrzygnięcia. Taka właśnie sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie, ponieważ w przekazanych Sądowi aktach sprawy nie ma podstawowych dowodów dotyczących stanu zdrowia Skarżącego, na które powoływał się w uzasadnieniu organ I instancji, a także pośrednio Skarżący w swoich pismach procesowych. Brak jest dowodów sugerujących, że stosowne dokumenty mogły być w posiadaniu organu II instancji w trakcie rozpoznawania zażalenia, co uniemożliwiło Sądowi rzeczywistą kontrolę postanowienia I instancji.

Sąd zauważa, że gdyby nawet powyższe dowody były włączone do akt sprawy, to samo powołanie się na nie, tak jak to uczynił organ I instancji, nie byłoby wystarczające w świetle przepisu art. 107 § 3 K.p.a., ponieważ organ nie wyjaśnił ich znaczenia w kontekście w art. 64e § 2 pkt 1 zdanie pierwsze u.p.e.a. i nie dokonał ich oceny.

Należy wyjaśnić, że przesłanka zawarta w art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a. została sformułowana przez ustawodawcę alternatywnie. Występuje ona zarówno wtedy, gdy stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku, jak również wtedy, gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Wykładnia systemowa wewnętrzna przypadków objętych jedną przesłanką umorzenia, w sytuacji sformułowania przez ustawodawcę zamkniętego katalogu przesłanek umorzenia, nakazuje ich interpretację w sposób spójny aksjologicznie. Nieściągalność obowiązku zachodzi wtedy, gdy w wyniku czynności egzekucyjnych stwierdzono brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję i wskazany brak majątku ma charakter trwały. Wykazanie przez zobowiązanego, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej również podlega ocenie w kontekście trwałego charakteru braku majątku, z którego może być prowadzona egzekucja.

Uzasadnienie postanowienia I instancji w zakresie przesłanki określonej w art. 64e § 2 pkt 1 zdanie drugie u.p.e.a. (zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej), organ oparł m.in. na złożonym przez Skarżącego "Oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej" z dnia 18 lutego 2020 r. (dalej: oświadczenie – k. 23 akt adm.). Na stronie drugiej oświadczenia w istocie Skarżący wskazał, że pobiera emeryturę, której wysokość obecnie wynosi 848,60 zł.

W aktach brak jest jakiegokolwiek dowodu, który wskazywałby na przyjęty przez organy fakt, iż żona Skarżącego pobiera emeryturę w kwocie 1.583,95 zł netto.

Z kolei Skarżący jako konieczne wydatki związane tylko ze swoim utrzymaniem, wskazał kwoty 600-750 zł (opłaty eksploatacyjne i leczenie).

Wyjaśnienie wątpliwości dotyczących całkowitej sumy wydatków było szczególnie istotne dlatego, że skoro organy przyjmują, iż Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, uwzględniając w ocenie jego sytuacji dochody małżonki, to winny także wziąć pod uwagę wydatki całego gospodarstwa domowego oraz, że żona Skarżącego ma ponad 60 lat i również jest schorowana.

Zatem organy zobligowane były w myśl przepisów art.: 7-9 i art. 77 § 1 K.p.a. do większej dociekliwości w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych sprawy.

Powyższe stanowisko organu I instancji w zakresie rozpatrywanej przesłanki zostało w pełni zaakceptowane przez organ II instancji.

Przechodząc do kolejnej kwestii, w ocenie Sądu organy obydwóch instancji odniosły się wyjątkowo lakonicznie do przesłanki określonej w art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. tj., że za umorzeniem kosztów nie przemawia "ważny interes publiczny". Organ I instancji stwierdził, jedynie, że " w sprawie nie zachodzi także sytuacja, gdzie za umorzeniem przemawiałby interes publiczny".

Podobnie uczynił organ II instancji stwierdzając, że podziela stanowisko organu I instancji oraz, że "interes publiczny nie może być utożsamiany z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o zasadności umorzenia kosztów egzekucyjnych (...) umorzenie kosztów egzekucyjnych w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne jest skuteczne i gdy zobowiązany posiada stałe źródło dochodu byłoby sprzeczne z interesem publicznym".

Pomijając nawet już lakoniczność stwierdzeń organów to należy wskazać, że zaprezentowane w uzasadnieniu postanowień rozumienie przesłanki ważnego interesu publicznego nie odpowiada przyjętemu w orzecznictwie rozumieniu tego pojęcia, a w istocie odpowiada rozumieniu pojęcia "ważnego interesu podatnika", którym ustawodawca posłużył się w art. 67a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tj. Dz.U z 2021 r. poz. 1540 ze zm.; przeglądu i analizy poglądów judykatury dotyczącego rozgraniczenia pojęć "ważnego interesu podatnika" i "interesu publicznego" na gruncie Ordynacji podatkowej dokonał WSA w Lublinie w uzasadnieniu wyroku z dnia 15 marca 2013 r. I SA/Lu 612/12).

Sąd wskazuje, że rozumienie pojęcia ważnego interesu publicznego na gruncie u.p.e.a. było wielokrotnie przedmiotem rozważań sądów administracyjnych (przykładowo wyroki: WSA w Lublinie z dnia 30 listopada 2011 r. sygn. akt I SA/Lu 578/11; WSA w Krakowie z dnia 4 listopada 2015 r., sygn. akt I SA/Kr 1467/15; WSA w Gdańsku z dnia 6 czerwca 2016 r. sygn. akt I SA/Gd 1882/15). Pojęcie interesu publicznego należy rozumieć jako respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, sprawność działania administracji publicznej itp. Pojęcie interesu publicznego nie ma więc stałego zakresu i wymaga każdorazowo dokonania oceny skutków rozstrzygnięć prawnych z punktu widzenia respektowania wartości, które kryć się mogą pod pojęciem interesu publicznego. Spełnienie przesłanki "ważnego interesu publicznego", o którym mowa w art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. należy rozpatrywać (uwzględniać) z punktu widzenia różnych aspektów, na tle każdej indywidualnej sprawy administracyjnej.

Na gruncie niniejszej sprawy organy z jednej strony powinny zbadać czy okoliczności, na które powołuje się Skarżący wnosząc o umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego nie mają bezpośredniego powiązania z interesem publicznym, czyli szeroko rozumianym dobrem wszystkich obywateli. Przy jego ocenie należy też uwzględnić zasadność obciążenia państwa, a w rezultacie całego społeczeństwa kosztami udzielonej w ten sposób pomocy.

Innymi słowy, wzgląd na ekonomiczne konsekwencje dochodzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych (mające przełożenie na sytuację całego społeczeństwa, ponoszącego realny koszt z tego tytułu) ma istotne znaczenie również przy dokonywaniu oceny przesłanki ważnego interesu publicznego. Biorąc to pod uwagę, na organie orzekającym w przedmiocie umorzenia omawianych kosztów egzekucyjnych, w ramach analizy omawianej tu przesłanki spoczywa także obowiązek rzetelnej oceny w świetle realiów indywidualnej sprawy, czy ekonomiczne konsekwencje dochodzenia od zobowiązanego tych należności będą korzystne z punktu widzenia ważnego interesu publicznego.

Z drugiej strony organy powinny pamiętać, że także odnośnie kosztów egzekucyjnych mają zastosowanie przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowiące o zasadach ogólnych postępowania egzekucyjnego. Chodzić tu będzie w szczególności o zasadę celowości i zasadę gospodarnego prowadzenia egzekucji (art. 7 u.p.e.a.). Z powyższych zasad wynika, że zobowiązany będzie ponosił koszty celowe, niezbędne do przeprowadzenia egzekucji (R. Hauser. Z. Leoński Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz. C.H. Beck. Warszawa 2005, str. 46 i n.). W tym kontekście ramach przesłanki ważnego interesu publicznego organ powinien również zbadać (pomimo, że ustawodawca nie powiązał kosztów postępowania egzekucyjnego w administracji z jego efektywnością oraz realnymi nakładami pracy organu egzekucyjnego), czy koszty egzekucyjne nie przekształciły się w dokuczliwą sankcję, w sposób nieuzasadniony obciążającą Skarżącego.

Warto też przypomnieć, że sytuacja, w której zapłata egzekwowanej kwoty powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym.

Sąd podziela natomiast stanowisko organu I instancji zaakceptowane przez organ II instancji, że w sprawie nie zachodzi przesłanka określona w art. 64e § 2 pkt 3 u.p.e.a., to jest, że ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne. Treść tego przepisu wskazuje, że odnosi się ona do stanu przyszłego, w którym potencjalnie może dojść do ściągnięcia kosztów. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła, ponieważ postępowanie egzekucyjne jest w toku. Nie można również stwierdzić, że istnieje takie zagrożenie, aby organ egzekucyjny musiał podejmować wiele skomplikowanych czynności, generujących niewspółmierne wydatki w celu egzekucji ciążących na Skarżącym zobowiązań, gdyż jak wynika z oświadczenia, Skarżący nie posiada zupełnie żadnego majątku, a jedynym źródłem dochodów jest emerytura.

Jednakże zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie organy obu instancji nie oceniły dostatecznie wnikliwie kwestii pierwszej i drugiej z przesłanek wymienionych w art. 64e § 2 u.p.e.a. W sprawie zabrakło pełnej analizy zarówno przesłanki braku możliwości poniesienia kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla sytuacji finansowej zobowiązanego, jak i drugiej przesłanki dotyczącej ważnego interesu publicznego.

Ponadto interpretacja obu tych przesłanek w zakresie przedstawionym przez organy była w ocenie Sądu nieprawidłowa.

Sąd wskazuje dodatkowo, że organy rozpatrując sprawę nie wzięły pod uwagę, że siedemdziesięcioletni już Skarżący załączył do swojej korespondencji z organem egzekucyjnym dokumentację lekarską potwierdzającą szereg schorzeń (skierowanie, informacja dla lekarza kierującego, zaświadczenia – k. 35-38 akt adm.). W uzasadnieniach postanowień obu instancji nie ma najmniejszej wzmianki odnoszącej się rzeczowo do stanu zdrowia Skarżącego, podczas gdy wykazywał on, że choruje m.in. na parkinsonizm wtórny, otępienie naczyniowe, nowotwór złośliwy nerki (po nefrektomii), miażdżycę tętnic mózgowych, nadciśnienie, czy niewydolność serca.

Dodatkowo z zalegającej w aktach administracyjnych decyzji z dnia 18 marca 2020 r. nr [...] wynika, że Skarżący może dodatkowo cierpieć na przepuklinę i zwyrodnienie kręgosłupa.

Wobec powyższego nie sposób abstrahować od podnoszonych przez Skarżącego drastycznie malejących szansach na dorobienie do emerytury oraz rosnących kosztach leczenia.

Stan zdrowia i związane z nim możliwości zarobkowe organy winne były oceniać z uwzględnieniem podanych przez Skarżącego okoliczności dotyczących konsekwencji psychofizycznych zarówno samych trapiących go chorób, jak i długotrwałego, wyniszczającego leczenia. Oceny takiej organy w sprawie w ogóle się jednak nie podjęły.

Rozumowanie organów cechuje zatem schematyzm i brak uwzględnienia istotnych okoliczności dotyczących sytuacji życiowej, w tym stanu psychofizycznego, w jakim znalazł się Skarżący. Zasady doświadczenia życiowego wskazują, że taki zestaw chorób musi mieć znacząco negatywny wpływ na stan psychofizyczny danej osoby, prowadząc do wycieńczenia organizmu, nie mówiąc już o konsekwencjach w psychice człowieka. Okoliczności te wskazywał Skarżący w toku postępowania i należało je właściwie ocenić. Oceny takiej w sprawie jednak zabrakło.

Przedmiotem postępowania w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych jest zasadniczo badanie powodów uniemożliwiających ich zapłacenie, zaś ocena w tym przedmiocie powinna być dokonana według stanu na dzień wydawania postanowienia, odnosząc się przede wszystkim do realiów istniejących w tym czasie (por. analogicznie w sprawie dotyczącej zobowiązań podatkowych - wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt III SA/Wa 3005/12).

Przesłanka umorzenia kosztów egzekucyjnych określona w art. 64e § 2 u.p.e.a. została sformułowana w taki sposób, że odnosi się ona wprost do sytuacji zobowiązanego w okresie prowadzenia egzekucji – chodzi w niej bowiem o nieściągalność obowiązku lub brak możliwości poniesienia kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla sytuacji finansowej osoby zobowiązanej. Wobec tego, jeśli przy ocenie występowania w sprawie omawianej przesłanki organy odnoszą się do sytuacji o charakterze nadzwyczajnym czy zdarzeń losowych, to kwestia ta winna dotyczyć przede wszystkim braku możliwości uregulowania należności, nie zaś odnosić się zasadniczo do okoliczności ich powstania.

Podsumowując powyższe rozważania należy wskazać, że w ocenie Sądu argumentacja odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych zawarta w uzasadnieniu postanowienia organu I instancji nie zasługiwała na aprobatę przez organ II instancji i dlatego organ II instancji postanowienie to powinien był uchylić. Nie podjęcie takiego rozstrzygnięcia powoduje zatem, że organ naruszył przepis art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia wydanego z naruszeniem przepisów art.: 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 w zw.124 § 2 w zw. z art. 18 u.p.e.a.

Kolejnym uchybieniem uzasadnienia postanowienia II instancji, patrząc przez pryzmat zasady dwuinstancyjności postępowania i obowiązku dwukrotnego merytorycznego rozpoznania sprawy administracyjnej, jest brak ustosunkowania się przez organ Ii instancji do ww. okoliczności podniesionych w zażaleniu i załączonych do zażalenia dowodów.

Podsumowując, stwierdzone przez Sąd naruszenia przez organy zarówno przepisów postępowania (art.: 7-9, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 w zw.124 § 2, art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.) stanowi podstawę do uchylenia zaskarżonego postanowienia. Przedwczesne w tych okolicznościach byłoby merytoryczne odnoszenie się przez Sąd do zarzutów skargi, które w istocie są powtórzeniem zarzutów zażalenia, do których organ II instancji w sposób rzeczywisty się nie ustosunkował.

Na podstawie art. 153 P.p.s.a., przy ponownym rozpatrzeniu wniosku organ jest zobowiązany, do uwzględnienia przedstawionej powyżej oceny prawnej. Rozpatrując sprawę ponownie organ rozważy kwestię ewentualnego uchylenia postanowienia organu I instancji i przeprowadzenia postępowanie zgodnie z regułami zawartymi w K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. W świetle zgromadzonego materiału dowodowego oceni po dokonaniu wszechstronnej analizy, w tym znaczenia przywołanych przez organy w uzasadnieniach i Skarżącego w pismach szczególnych okoliczności i dowodów, czy istnieją przesłanki umorzenia wymienione w art. 64e § 2 u.p.e.a. Organ weźmie pod uwagę stan faktyczny aktualny na datę orzekania, w tym odniesie się do podniesionej w skardze kwestii grupy inwalidzkiej Skarżącego. Ocenę tę organ przedstawi w uzasadnieniu odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 K.p.a. Dopiero właściwe ustalenia oraz prawidłowa, dogłębna i indywidualna ocena w tym zakresie, odnosząca się do wszystkich okoliczności sprawy, otworzyć mogą organom drogę do skorzystania z uznania, zgodnie z należycie umotywowanym przekonaniem.

Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie organu II instancji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a.

Zgodnie z art. 200 P.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.

Sąd zasądził na rzecz Skarżącego kwotę 100,00 zł odpowiadającą kwocie uiszczonego wpisu od skargi.