Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 539/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2020-08-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: art. 61 ust. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Hanna Knysiak – Sudyka Sędziowie: WSA Janusz Bociąga (spr.) WSA Maria Zawadzka po rozpoznaniu w dniu 11 sierpnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu poniesionych przez gminę wydatków za pobyt w domu pomocy społecznej 1/ uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; 2/ zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz J. L. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 20 marca 2020 r. po rozpatrzeniu odwołania J. L. od decyzji Burmistrza Gminy z dnia [...] 2019 r. nr [...] orzekającej o ustaleniu J. L. 25 711,62 zł należności z tytułu wydatków poniesionych przez Gminę na opłatę za pobyt Z. L. w domu pomocy społecznej w okresie od 10 stycznia do 30 września 2019 r. oraz ustaleniu, że w/w należność podlega zwrotowi w terminie 14 dni od daty ostatecznej decyzji - działając na podstawie art. 8, art. 96, art. 104 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: 2019 r. poz. 1507) oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze ustaliło następujący stan faktyczny i prawny.

Decyzją z dnia [...]a 2019 r. Burmistrz Gminy orzekł o ustaleniu należności w wysokości 25 711,62 zł, od J. L. z tytułu wydatków poniesionych przez Gminę na opłatę za pobyt Z. L., jego ojca w domu pomocy społecznej w okresie od 10 stycznia do 30 września 2019 r. i zwrotu tej kwoty. Wcześniej Burmistrz Gminy decyzją z dnia [...] 2019 r. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego skierował Z. L. do DPS dla osób somatycznie chorych w B. Z. L. w DPS przebywa od 10 stycznia 2019 r.

Następnie decyzją z dnia [...] 2019 r. Burmistrza Gminy ustalona została odpłatność, jaką zobowiązany jest wnosić J. L. za pobyt w Domu Pomocy Społecznej swojego ojca – Z. L., w wysokości: 1826,02 zł za okres od 10 stycznia do 31stycznia 2019r. oraz w kwocie 2985,70 zł miesięcznie od 1 lutego 2019 r. do nadal. Organ ustalił, że J. L. nie wywiązał się z obowiązku określonego w przywołanej decyzji. W związku z powyższym Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej 2 października 2019 r. wszczął postępowanie w sprawie zwrotu należności z tytułu wydatków na świadczenie z pomocy społecznej w formie opłaty za pobyt w DPS Z. L. w okresie od 10 stycznia do 30 września 2019 r.

W toku prowadzonego postępowania, w dniu 23 października 2019 r. GOPS zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Filia nr [...] o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego z J. L. Pracownik socjalny podejmował próby kontaktu z J. L. pod adresem: K, ul. Ś. Czynione starania okazały się jednakże bezskuteczne. W dniu 18 listopada 2019 r. MOPS Filia nr [...] wysłał do ww. osoby wezwanie o podjęcie kontaktu z pracownikiem socjalnym, które zostało odebrane przez E. L. w dniu 21 listopada 2019 r. J. L nie nawiązał kontaktu zarówno z pracownikami MOPS Filia nr [...], jak i GOPS. Wobec powyższego, organ uznał, że J. L. uniemożliwił przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego i ustalenie swojej aktualnej sytuacji bytowej.

Skoro zatem zgodnie z art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a (tj. zobowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej), z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, ustalonego w decyzji łub umowie, o której mowa w art. 103 ust. 2, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, a wydatki gminy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W przedmiotowej sprawie od J. L., w związku z powyższym, ustalono należność podlegającą zwrotowi z tytułu wydatków poniesionych przez Gminę na opłatę za pobyt Z. L. w domu pomocy społecznej w okresie od 10 stycznia do 30 września 2019 r. w wysokości 25 711,62 zł.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył J. L. W uzasadnieniu podniósł, że nie doszło do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie z winy. Próbował kontaktować się z telefonicznie ale bezskutecznie, na co ma dowód z bilingu. Wskazał również, nie zamierza płacić żadnych opłat za osobę która całe życie nie płaciła alimentów na jego utrzymanie. Podkreślił, że zgodnie z art. 144 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zobowiązany może uchylić się od wykonania obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że zgodnie z art. 104 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej - należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z kolei w myśl art. 104 ust. 3 ustawy -wysokość należności, o których mowa w ust. 1, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej.

Regulacja art. 104 ustawy określa zasadę odpłatności, wyrażającą się w tym przypadku w powinności zwrotu wydatków poniesionych w związku z udzieloną pomocą. Zwrot dotyczy zarówno nakładów poniesionych na świadczenia, jak i opłat określonych w ustawie. Chodzi tu w szczególności o opłaty za usługi opiekuńcze oraz pobyt w jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej. Do wyegzekwowania zwrotu środków poniesionych na udzielone świadczenia oraz zwrotu innych opłat stosuje się przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Podstawą prawną przeprowadzenia egzekucji jest tytuł egzekucyjny. Tytułem tym są w szczególności decyzje i postanowienia, w tym decyzja ustalająca obowiązek zwrotu należności z tytułu przyznanych świadczeń z pomocy społecznej.

Właściwą drogą wyegzekwowania takich należności przez gminę, jest wydanie decyzji na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Mając na uwadze całokształt sprawy oraz wskazaną wyżej podstawę prawną. Organ I instancji zdaniem Kolegium był władny wydać zaskarżoną decyzję o ustaleniu należności w wysokości 25 711,62 zł z tytułu wydatków poniesionych przez Gminę na opłatę za pobyt Z. L. w domu pomocy społecznej w okresie od 10 stycznia do 30 września 2019r.

Kolegium stwierdziło, że niezależnie od oceny słuszności podnoszonych przez Skarżącego argumentów mających charakter osobisty oraz oparty na regulacji cywilnoprawnej - wskazuje, że decyzja administracyjna ustalająca odpłatność za pobyt członka rodziny w DPS łub należność z tytułu wydatków poniesionych przez gminę na ten ceł stanowi obowiązek o charakterze publicznoprawn5nn - w przeciwieństwie do wyroku sądu zasądzającego alimenty, mającego charakter cywilnoprawny.

W postępowaniu administracyjnym prowadzonym w sprawie opłaty nie ma bowiem zastosowania art. 144 zd. pierwsze KRO, który pozwała zobowiązanemu na uchylenie się od obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Obowiązek zstępnego wywodzący się z art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej, chociaż pozostaje w funkcjonalnym związku z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o alimentacji, nie jest obowiązkiem alimentacyjnym, lecz publicznoprawnym ciężarem powstającym z chwilą przyjęcia osoby skierowanej do domu pomocy społecznej. Poniesienie tego ciężaru ma na celu pokrycie określanych w trybie administracyjnym kosztów utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję wniósł J. L. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy: przez naruszenie art. 7, 77 § 1 i art. 80 K.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie czy Z. L. jest osobą zdolną do samodzielnego poniesienia wydatków i jaka jest rzeczywista wysokość opłat, do której Skarżący ewentualnie miałby odpowiadać, a to wobec nieprzeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, a powyższe uchybienia w konsekwencji skutkowały wydaniem nieprawidłowej decyzji ustalającej wysokość opłaty bez uwzględnienia obecnej sytuacji majątkowej skarżącego oraz jego ojca. 2.naruszenie przepisów prawa materialnego art. 8, 96, 104 ustawy o pomocy społecznej poprzez ich błędne zastosowanie i ustalenie należności w wysokości 25.711,62 zł w sytuacji gdy organ nie zbadał w przedmiotowej decyzji czy Z. L. jest w stanie sam ponieść kosztów pobytu w MOPS, a w decyzji z [...] 2019r. kierującej Z. L. do DPS nie przewidziano obowiązku zwrotu tych wydatków.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie wszystkie podniesione w niej zarzuty, są zasadne.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "P.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przechodząc do merytorycznej oceny zarzutów skargi wskazać należy, że uregulowania dotyczące skierowania i pobytu w domu pomocy społecznej zawierają przepisy rozdziału 3 ups (art. 54-66). Stosunek prawny polegający na udzieleniu świadczenia z pomocy społecznej, w tym także polegającego na skierowaniu do domu pomocy społecznej ma charakter publicznoprawny (administracyjny). Właściwy organ decyzją ustala opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej osoby skierowanej (art. 59 ust. 1 ups). Zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 60 ust. 1 ups pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji wójt (burmistrz, prezydent miasta) gminy właściwej dla osoby kierowanej do domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 1).

W art. 61 ust. 1 ups określone zostały osoby zobowiązane do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Są nimi w kolejności: mieszkaniec domu pomocy społecznej, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Zasada kolejności przyjęta w omawianym przepisie oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej – na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich obowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1 ups, ale obowiązek ten przechodzi na nich w kolejności ustalonej w powołanym przepisie.

Zagadnienie to było przedmiotem uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2018 r. I OPS 7/17, zgodnie z którą "Obowiązek wnoszenia, przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm.), opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby, a w konsekwencji wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 tej ustawy, wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 tej ustawy lub w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 ustawy o pomocy społecznej.

W ww. uchwale wynikający z mocy ustawy obowiązek ponoszenia opłaty za osobę przebywającą w domu pomocy społecznej, ciążący z mocy prawa na określonych podmiotach, wymaga swego skonkretyzowania i zindywidualizowania zarówno co do wysokości, jak i osoby nim obciążonej. W art. 61 ust. 1 ustawy przedstawiono katalog podmiotów zobowiązanych. Nie oznacza to jednak, że wszystkie te osoby równolegle, z własnej woli, bez udziału właściwego organu, będą: po pierwsze świadome swego obowiązku, a po drugie jego wysokości. Muszą zatem zostać wskazane, jako zobowiązane, a ich odpłatność, zgodnie z regułami określanymi w treści art. 61 ust. 2 ustawy, musi zostać ustalona albo w drodze umowy zaakceptowanej przez organ albo w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy przez właściwy organ administracji. Jednym słowem ustawowy obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej poprzez indywidualny akt stosowania prawa musi zostać przekształcony w zobowiązanie do ponoszenia opłaty i dopiero w przypadku niewywiązywania się z tego zobowiązania, opłaty te zastępczo ponosi gmina, której przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków" (ONSAiWSA 2018/5/77 s. 22).

Zdarzają się przypadki, jak w niniejszej sprawie, gdy nie jest możliwe wydanie decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy jednocześnie z decyzją o skierowaniu do takiego domu. Zgodnie z przepisem § 8 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 23 sierpnia 2012 r. w sprawie domów pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r. poz. 964, dalej rozporządzenie), który obowiązywał w dacie skierowania do DPS, do wniosku o skierowanie winny być dołączone również dokumenty, umożliwiające organowi kierującemu ustalenia okoliczności mających wpływ na kwestie odpłatności, do wniosku dołącza się oświadczenia o wysokości dochodu osoby ubiegającej się, a także małżonka, zstępnych oraz wstępnych zobowiązanych do ponoszenia opłat (§ 8 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia). Dokumenty te kompletuje właściwy ośrodek i wydaje decyzję. Rozporządzenie przewiduje jednak także sytuacje szczególne, określone w § 9 - skierowanie w przypadkach nagłych oraz w § 8 ust. 3 - skierowanie na podstawie orzeczenia sądu. Gdy do domu kieruje się osobę w przypadku nagłym, wydanie decyzji o skierowaniu nie wymaga przedłożenia dokumentów, o jakich mowa w § 8 ust. 1 i 2, dokumenty te winny zostać skompletowane w terminie nieprzekraczającym trzech miesięcy od dnia wydania skierowania.

Decyzją z dnia [...] 2019 r. ustalono zasady odpłatności za pobyt wyżej wymienionego w DPS, zobowiązano syna J. L. do opłaty za pobyt ojca Z. L. w DPS. To ustawodawca zdecydował, że powstanie ustawowego obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej zostało połączone z takim zdarzeniem prawnym jak umieszczenie osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Tym samym o ile skonkretyzowanie i zindywidualizowanie tego ustawowego obowiązku, pozwoli na ustalenie osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty i wysokości tej opłaty, to samo zobowiązanie istnieje począwszy od dnia powstania tego obowiązku czyli z dniem umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Stąd też wydanie decyzji na podstawie art. 59 ust. 1 w zw. z art. 61 ust. 1 i ust. 2 ups w celu ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może obejmować okres przed wydaniem decyzji, bowiem decyzja ta konkretyzuje obowiązek powstający z mocy prawa z dniem zaistnienia takiego zdarzenia prawnego jak umieszczenie osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej (uzasadnienie uchwały I OPS 7/17). W tej sytuacji organ I instancji ma obowiązek orzec o zwrocie opłat zastępczo wniesionych przez gminę od początku pobytu zainteresowanej w domu pomocy społecznej (za okres miniony), bowiem brak jest podstaw, by opłaty te ponosił podatnik, jeśli są osoby, na których ciąży ustawowy obowiązek ponoszenia takich opłat (art. 61 ust. 1 i 2 ups).

Koniecznym było uprzednio wydanie odrębnej decyzji na podstawie art. 59 ust. 1 w zw. z art. 61 ust. 1 i 2 pkt 2 ups, której adresatem był w tej sprawie J. L.

Rozważając problematykę dotyczącą zasad ustalania opłat za pobyt osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej należy poszukiwać takich rozwiązań, które uwzględniałyby istotne okoliczności, i tym samym zapewniałyby, by sytuacja prawna osób na które ustawodawca nałożył obowiązek ponoszenia opłaty była jednoznaczna, a przez to w postępowaniu dotyczącym zwrotu poniesionych przez gminę wydatków zapewnione zostałoby pewne bezpieczeństwo prawne. Równocześnie dokonując wykładni przepisów dotyczących obowiązku ponoszenia opłaty należy mieć również na uwadze, by przyjęte rozwiązania realizowały podstawową zasadę, zgodnie z którą pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny, a obowiązek ponoszenia opłaty powstaje od chwili umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Należy przy tym nadmienić, jak wskazano powyżej już do wniosku o skierowanie do domu pomocy społecznej (a najpóźniej w terminie 3 miesięcy od dnia wydania skierowania) winny zostać dołączone oświadczenia o wysokości dochodów nie tylko osoby ubiegającej się o skierowanie, ale także jej małżonka, zstępnych oraz wstępnych obowiązanych do ponoszenia opłaty. Termin ten w sprawie został przekroczony, ale jest to termin instrukcyjny.

Istotne w sprawie jest to, że decyzja ta stała się ostateczna. J. L. nie złożył od niej odwołania. Zatem wzruszenie tej decyzji może nastąpić tylko w trybie nadzwyczajnych środków: wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji, ale to nie dotyczy przedmiotowego postępowania. Przedmiotowe postępowanie, bowiem dotyczy już kolejnego etapu, czyli wyegzekwowania już wcześniej ustalonych należności w oparciu art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej.

Rozważania Kolegium o publicznoprawnym charakterze wydatków poniesionych przez gminę są uprawnione, ale nie zupełnie biorąc stan faktyczny sprawy i treść zarzutów odwołania skarżącego od decyzji organu I instancji do których Kolegium w żadnym stopniu się nie odniosło. Należy wskazać, że zachowania sprzeczne z zasadami współżycia społecznego nie zostały normatywnie zdefiniowane. Nie jest więc możliwe skatalogowanie zasad współżycia społecznego. Przeciwstawienie ich żądaniu może występować tylko w konkretnym stanie faktycznym. Jeśli rodzic nie wiązywał się ze swoich rodzicielskich obowiązków, np. unikał zatrudnienia, miał sprawę w sądzie o alimenty na rzecz dziecka i ich nie płacił, nie utrzymuje kontaktów z rodziną od wielu lat, nie dba o istnienie więzi rodzinnych - nie powoduje automatycznie, że rodzie nie ma prawa do ubiegania się o alimenty od swojego dziecka. Te okoliczności mogą jednak stanowić podstawę do oddalenia powództwa, ze względu na jego niezgodność z zasadami współżycia społecznego. Zawinione zachowania nie mogą doprowadzić do tego by osoba doznająca krzywdy była zobowiązana do świadczenia alimentów na rzecz osoby ją krzywdzącej, tylko dlatego, że obowiązek alimentacyjny wynika z pokrewieństwa, małżeństwa albo z innych więzów, z którymi ustawa łączy ten obowiązek. Zacytowano także treść art. 5 Kodeksu cywilnego oraz zwrócono uwagę, że zasady współżycia społecznego należą do kategorii klauzul generalnych, dzięki któr5on po pierwsze możliwa jest indywidualizacja rozstrzygnięć opartych na przepisach prawa, które z natury mają formę ogólną, po drugie możliwe jest łagodzenie rygoryzmu prawa oraz po trzecie zapewniają normom prawnym dostateczny stopień elastyczności. Tymczasem wszczynając z urzędu postępowanie o zwrot poniesionych zastępczo wydatków za pobyt w domu pomocy społecznej, organ administracji właściwy do wydania decyzji na podstawie z art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 ustawy, obowiązany jest w myśl art. 104 ust. 4 ustawy ocenić, czy zachodzą przesłanki do odstąpienia od żądania zwrotu należności. Postępowanie w przedmiocie zwrotu należności o odstąpienia od żądania ich zwrotu, jest bowiem jednym postępowaniem. Zatem w ramach tego jednego postępowania konieczne jest wyjaśnienie, czy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, zwłaszcza z uwagi na sytuację osoby zobowiązanej (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 9 października 2019 r. sygn. akt II SA/Ke 471/19, LEX nr 2734260 i wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 8 sierpnia 2019 r. sygn. akt II SA/Go 386/19, LEX nr 2712434).

Kolegium pominęło konieczność rozważenia przesłanek z art. 104 ust. 4 ustawy, co zaś wynikało z zarzutów odwołania. Skład orzekający w pełni podzielił prezentowane w powyższym orzecznictwie stanowisko o konieczności pouczenia zobowiązanego o przysługujących mu ulgach, a w razie złożenia stosownego wniosku – nawet pośrednio, obowiązku zebrania materiału dowodowego i zawarcia w decyzji rozstrzygnięcia w zakresie stosowania art. 104 ust. 4 ustawy. Mając na uwadze uznaniowy charakter decyzji w tym zakresie, winna ona być precyzyjnie i wnikliwie uzasadniona. Tymczasem w niniejszej sprawie z braku stosownego pouczenia o przysługujących mu uprawnieniach, odnośnie do odstąpienia od żądania zwrotu wydatków za pobyt w domu pomocy społecznej. Skarżący takie stanowisko przedstawił dopiero w odwołaniu od decyzji. Sprawa w tym zakresie nie była przedmiotem postępowania przed organem I instancji, Kolegium winno orzec o uchyleniu decyzji tego organu celem oceny przesłanek do zastosowania art. 104 ust. 4 ustawy – stosownie do treści art. 138 § 2 K.p.a..

W niniejszej sprawie postępowanie dotyczące możliwości zastosowania art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej nie zostało w ogóle przeprowadzone ani w pierwszej, ani w drugiej instancji, co należy ocenić jako naruszenie art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych względów zaskarżoną decyzję należało uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Ze względu na specyfikę i zakres postępowania dowodowego dotyczącego wskazanego zakresu celowe było zastosowanie art. 135 P.p.s.a. i uchylenie również decyzji organu I instancji.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organy będą związane przedstawioną wyżej oceną prawną dotyczącą prawidłowości zastosowania w sprawie przepisów art. 104 ust. 1 do 3 ustawy o pomocy społecznej oraz konieczności uzupełnienia postępowania dowodowego w kierunku zbadania przesłanek, o których mowa w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej.

Z tych względów uwzględniając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje organów obydwu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji winien zatem zebrać materiał dowodowy i rozważyć, czy w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do zastosowania art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. O kosztach postępowania, Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a.