Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 696/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2010-02-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 27 ust. 1, 2 i 3a, art. 27a, art. 43 ust. 2a i 6
journal: Dz.U. 1998 nr 64 poz 414
law: Ustawa z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej - t.j.
article: art. 150
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: art. 24 ust. 3a, art. 58 ust. 1
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 107 par. 3, art. 156 par. 1 pkt. 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 365 par. 1
journal: Dz.U. 1964 nr 43 poz 296
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
article: art. 145 par. 1 pkt. 1 lit. a i c, art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 03 lutego 2010r. sprawy ze skarg L. L. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) nr (...) z dnia (...) nr (...) w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku stałego I. uchyla zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzję Burmistrza Miasta i Gminy D. z dnia (...) nr (...) oraz nr (...), II. określa, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane. /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ J.Szaniecka /-/ E.Brychcy


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia (...) kwietnia 2005 r. G. L. zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej w D. o "spłatę zasiłku stałego – świadczenia pielęgnacyjnego, z tytułu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem – córką L. L.", za okres od (...) października 2002 r. do (...) października 2004 r. w związku z prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) grudnia 2004 r., którego odpis załączyła do wniosku. Podniosła, iż w konsekwencji tego wyroku Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. orzeczeniem z dnia (...) marca 2005 r. zaliczył jej córkę do osób niepełnosprawnych w znacznym stopniu i uznał, że wymaga ona stałej pomocy innych osób w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniczności stałego współdziałania opiekuna w procesie jej leczenia, rehabilitacji i edukacji. Tym samym w ocenie wnioskodawczyni przywrócono jej prawo do ciągłości opieki nad córką na wskazany okres. Wskazała, że wcześniej miała wypłacany zasiłek stały.

Decyzjami z dnia (...) maja 2005 r. nr (...) oraz Nr (...), działający z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy D. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w D., odmówił spłaty zasiłku stałego z pomocy społecznej oraz spłaty świadczenia pielęgnacyjnego za wnioskowany okres.

W uzasadnieniu decyzji wydanej w przedmiocie odmowy spłaty zasiłku stałego organ wyjaśnił, iż zasiłek stały z tytułu sprawowania opieki nad córką L. strona otrzymywała z Ośrodka w okresie od (...) czerwca 1997 r. do (...) grudnia 2002 r., a ostatnia decyzja w tej kwestii wydana została w dniu (...) czerwca 2002 r. Nr (...) na podstawie ustawy z dnia 29 listopada 1994 r. o pomocy społecznej (tj. Dz.U. z 1998 r. Nr 64 poz. 414 ze zm.), która obowiązywała do dnia 30 kwietnia 2004 r. Zgodnie z art. 43 ust. 6 tejże ustawy świadczenia pieniężne pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. Organ wskazał, iż po dniu (...) grudnia 2002 r. G. L. nie składała wniosku o dalsze przyznanie zasiłku stałego.

W uzasadnieniu decyzji wydanej w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego organ wyjaśnił, iż przedmiotowe świadczenie powołała ustawa o świadczeniach rodzinnych, która weszła w życie w dniu 1 maja 2005 r. Zgodnie z przepisami tej ustawy prawo do świadczeń ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Wskazano, że taki wniosek G. L. złożyła w dniu (...) lutego 2005 r. i od tej daty, decyzją z dnia (...) lutego 2005 r. Nr (...) przyznano jej świadczenie pielęgnacyjne.

G. L. złożyła odwołania od tych decyzji.

Decyzjami z dnia (...) lipca 2008 r. Nr (...) oraz Nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. uchyliło obie zaskarżone decyzje i przekazało sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

W uzasadnieniu decyzji wydanej w przedmiocie odmowy spłaty zasiłku stałego Kolegium wskazało, że wniosek G. L. nie dotyczył uzyskania przez nią zasiłku stałego w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej z dnia 29 listopada 1990 r., lecz przyznania takiej pomocy finansowej, która byłaby kontynuacją opieki nad niepełnosprawną córką, czyli o zasiłek stały w rozumieniu ustawy z 1990 r., którego odpowiednikiem jest świadczenie pielęgnacyjne. Wskazano, iż organ I instancji winien rozważyć, czy obecnie, w świetle przepisów art. 149 i 150 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej istnieje możliwość prawna rozstrzygnięcia o spłacie ówczesnego zasiłku stałego przy uwzględnieniu treści załączonego do wniosku wyroku Sądu Rejonowego z dnia (...) grudnia 2004 r. Wskazano na uchybienia procesowe – naruszenie przez organ art. 8, art. 9, art. 10 §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. nr 98, poz. 1071 ze zm.- dalej k.p.a.).

W uzasadnieniu decyzji wydanej w przedmiocie odmowy spłaty świadczenia pielęgnacyjnego Kolegium wskazało na naruszenie przez organ art. 8, art. 9, art. 10 §1 k.p.a., bowiem nie poinformowano skarżącej, iż w związku ze zmianą przepisów mogła złożyć wniosek o przyznanie tego świadczenia nie czekając na wyrok Sądu Rejonowego. Z tej przyczyny strona nie może ponosić negatywnych konsekwencji nie zawinionej bezczynności.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji decyzjami z dnia (...) października 2008 r. Nr (...) i (...) ponownie orzekł o odmowie spłaty wnioskowanych świadczeń.

W uzasadnieniu decyzji wydanej w przedmiocie odmowy spłaty zasiłku stałego organ wyjaśnił, iż ustawa z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej utraciła moc z dniem 1 maja 2004 r. i nie jest możliwe zastosowanie jej przepisów do wniosku złożonego po tym dniu. Także przepisy przejściowe ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej nie mają zastosowania w sprawie bowiem przed dniem 1 maja 2004 r. nie zostało wszczęte postępowanie w sprawie przedmiotowego zasiłku. Organ wskazał także, że córka wnioskodawczyni od dnia (...) stycznia 2003 r. ma wypłacaną rentę socjalną, a obecnie obowiązująca ustawa określa, że w przypadku zbiegu uprawnień do zasiłku stałego i renty socjalnej zasiłek stały nie przysługuje.

W uzasadnieniu decyzji wydanej w przedmiocie odmowy spłaty świadczenia pielęgnacyjnego organ I instancji wyjaśnił, iż możliwość poinformowania świadczeniobiorców o prawie złożenia wniosku pomimo braku stosownego wyroku sądu ustalającego stopień niepełnosprawności pojawiła się od dnia 01 czerwca 2005 r., w związku z wejściem w życie przepisu art. 24 ust. 3a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Składając wniosek w okresie za który żąda spłaty wnioskodawczyni musiałaby dysponować orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności córki, które uzyskała dopiero z dniem uprawomocnienia się wyroku z dnia (...) grudnia 2004 r.

G. L. złożyła odwołania od tych decyzji.

Decyzjami z dnia (...) grudnia 2008 r. Nr (...) oraz Nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. uchyliło obie zaskarżone decyzje i przekazało sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

W uzasadnieniach obu decyzji wskazano, iż rozpatrzono odwołania G. L. w przedmiocie odmowy spłaty zasiłku stałego oraz świadczenia pielęgnacyjnego dla córki L. L. Organowi I instancji Kolegium zarzuciło dowolność w ocenie materiału dowodowego oraz w zastosowaniu przepisów prawa. Wskazano na nieprzekazanie kompletnych akt sprawy oraz nienależyte umocowanie osoby podpisującej decyzję do jej podpisania, stąd nie przechodząc do merytorycznej oceny spraw wydano decyzje kasacyjne.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji decyzjami z dnia (...) marca 2009 r. Nr (...) i (...) (zaskarżone decyzje organu I instancji) po raz trzeci orzekł o odmowie spłaty wnioskowanych świadczeń.

W uzasadnieniu decyzji wydanej w przedmiocie odmowy spłaty zasiłku stałego za okres od (...) października 2002 r. do (...) kwietnia 2004 r. organ wyjaśnił, iż ostatnią decyzją, na mocy której G. L. otrzymywała zasiłek stały była ostateczna decyzja z dnia (...) czerwca 2002 r. Nr (...), przyznająca to świadczenie do dnia (...) grudnia 2002 r. Decyzja z dnia (...) czerwca 2002 r. uwzględniała okoliczność, że w dniu (...) stycznia 2003 r. córka wnioskodawczyni kończyła 18 rok życia. Decyzją tą zmieniono decyzję z dnia (...) sierpnia 1997 r. o przyznaniu zasiłku stałego i w punkcie 2 organ wydał nową decyzję przyznającą zasiłek stały dla L. L. na okres od (...) czerwca 2002 r. do (...) grudnia 2002 r. Skutkiem prawnym tej decyzji było uchylenie prawa L. L. do zasiłku stałego, który został zastąpiony uprawnieniem do renty socjalnej, przyznanej jej decyzją z dnia (...) stycznia 2003 r. Tym samym przedstawicielka ustawowa L. L. od stycznia 2003 r. nie miała już praw do zasiłku stałego, który był wypłacany do (...) grudnia 2002 r. W tych okolicznościach wyrok Sądu Rejonowego z dnia (...) grudnia 2004 r. nie ma znaczenia dla sprawy, bowiem w opisanej sytuacji nie ma mowy o kontynuacji prawa za sporny okres. Podkreślono, że decyzja z dnia (...) czerwca 2002 r. w sposób ostateczny zakończyła na rzecz L. L. w grudniu 2002 r. wypłatę zasiłku stałego. W podstawie prawnej decyzji powołano przepisy art. 27 ust. 1, art. 27a ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej oraz art. 149 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2008 r. Nr 115 poz. 728 ze zm.) oraz w zw. z art. 24 ust. 3a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139 poz. 992 ze zm.).

W uzasadnieniu decyzji wydanej w przedmiocie odmowy spłaty świadczenia pielęgnacyjnego organ wyjaśnił, iż skoro zgodnie z decyzją Nr (...) G. L. nie miała prawa do zasiłku stałego na córkę L. L., to nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od (...) maja 2004 r. do (...) października 2004 r. W podstawie prawnej decyzji powołano przepisy art. 17, art. 24 ust. 2, 3, 3a, 3b, art. 58 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139 poz. 992 ze zm.).

W odwołaniu od powyższych decyzji G. L. nie zgodziła się z treścią tych rozstrzygnięć, uznając je za krzywdzące w świetle złożonego wraz z wnioskiem wyroku Sądu Rejonowego z dnia (...) grudnia 2004 r.

Decyzją z dnia (...) lipca 2009 r. Nr (...) (zaskarżone decyzja organu II instancji w przedmiocie zasiłku stałego) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji w przedmiocie odmowy spłaty zasiłku stałego. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło, iż zgodnie z art. 27 ust. 3a ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej – w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2 lit. d) ustawy z dnia 8 października 1999 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej i ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 90 poz. 1001) oraz przez art. 18 pkt 3 lit. a) i art. 26 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (Dz.U. Nr 135 poz. 1268) w przypadku zbiegu uprawnień do renty socjalnej zasiłek stały nie przysługuje. Kolegium odwołało się do treści ostatecznej decyzji Burmistrza Miasta i Gminy D. z dnia (...) czerwca 2002 r. i wskazało, iż na mocy tej decyzji niepełnosprawna córka wnioskodawczyni uzyskiwała zasiłek stały do dnia (...) grudnia 2002 r., natomiast od stycznia 2003 r. otrzymuje rentę socjalną na mocy decyzji z dnia (...) stycznia 2003 r. W tych okolicznościach, zgodnie z art. 149 i 150 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego Nr P 28/6 z dnia 30 października 2007 r. nie ma możliwości przyznania zasiłku stałego w rozumieniu art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej, "zgodnie z wnioskiem G. L. oraz z uwagi na przyznanie L. L. prawa do renty socjalnej od dnia (...) stycznia 2003 r. córce skarżącej nie przysługuje zasiłek stały za okres od (...) października 2002 r. do dnia (...) kwietnia 2004 r.". Kolegium podkreśliło, iż po dniu (...) grudnia 2002 r. zarówno córka skarżącej jak i ona sama nie składały wniosku o zasiłek stały. Wskazano, że zbieg uprawnień pełnoletniej od dnia (...) stycznia 2003 r. córki skarżącej wykluczył po dniu (...) kwietnia 2004 r. możliwość wypłaty zasiłku stałego dla L. L.

Decyzją z dnia (...) lipca 2009 r. Nr (...) (zaskarżona decyzja organu II instancji w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji w przedmiocie odmowy spłaty świadczenia pielęgnacyjnego na córkę L. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło, iż podziela argumentację prawną wyrażoną przez organ I instancji odnośnie braku możliwości rozpatrzenia wniosku w oparciu o przepis art. 58 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż zgodnie z decyzją z dnia (...) marca 2009 r. Nr (...) L. L. w dniu (...) kwietnia 2004 r. nie była uprawniona do przyznania zasiłku stałego zgodnie z postanowieniami art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej. Odwołując się do decyzji własnej z (...) lipca 2009 r. w przedmiocie zasiłku stałego Kolegium wskazało, iż zgodnie z art. 58 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie jest możliwe przyznanie świadczenia wnioskowanego przez G. L. na rzecz jej niepełnosprawnej córki z uwagi na niespełnienie przez uprawnioną L. L. podstawowej przesłanki wynikającej z tego przepisu – brak w dniu (...) kwietnia 2004 r. uprawnienia do zasiłku stałego. Organ wskazał, iż zarówno G. L. jak i jej córka L. nie skończyły przed 1 września 2005 r. 50 roku życia, stąd również na podstawie art. 58 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz L. L. za okres od (...) maja 2004 r. do (...) października 2004 r. Kolegium wskazało, że po zwrocie akt sprawy organ I instancji winien rozważyć możliwość przyznania L. L., w ramach odrębnego postępowania, świadczenia pielęgnacyjnego za ten okres. Kolegium podkreśliło, że wbrew twierdzeniom G. L., wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia (...) grudnia 2004 r. nie przyznano jej świadczeń objętych wnioskiem z dnia (...) kwietnia 2005 r.

W skargach na powyższe decyzje G. L., działając jako pełnomocnik córki L. L., wniosła o ich uchylenie. Podniosła, że nie rozumie dlaczego jako opiekun osoby niepełnosprawnej nie ma prawa do spłaty zaległych świadczeń. Podniosła, że podstawą jest orzeczenie z dnia (...) marca 2005 r. i wyjaśniła, że kolejne orzeczenia o niepełnosprawności córki uprawniały ją do sprawowania nad córka opieki. Odwołała się do przepisu art. 365 §1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Na rozprawie, która przeprowadzona została w dniu 03 lutego 2010 r. G. L. dodatkowo wyjaśniła, że przed dniem (...) grudnia 2002 r. otrzymywała zasiłek stały, jej rodzina jest pod stałą opieką Ośrodka i od pracowników Ośrodka posiadała wiedzę, że bez stosownego orzeczenia o niepełnosprawności córki nie może ubiegać się o zasiłek stały.

W odpowiedziach na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o ich oddalenie, w całości podtrzymując stanowiska przedstawione w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji.

Skargi zarejestrowano pod sygnaturami akt II SA/Po 696/09 (skarga na decyzje w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego) oraz II SA/Po 687/09 (skarga na decyzję w przedmiocie zasiłku stałego).

Postanowieniem wydanym na rozprawie, Sąd na podstawie art. 111 §2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi połączył obie sprawy do ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia – pod sygnaturą II SA/Po 696/09.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadną.

Zgodnie z art. 1 §1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności organów administracji publicznej. W ramach tej kontroli Sąd bada, czy organ administracyjny prawidłowo ustalił stan faktyczny, w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy i czy prawidłowo zastosował właściwe normy prawa materialnego i procesowego. W przedmiotowej sprawie obie zaskarżone decyzje są wadliwe, bowiem zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego i procesowego, co miało wpływ na wynik sprawy.

W pierwszej kolejności zauważyć należy, iż wnioskiem z dnia (...) kwietnia 2005 r. to G. L. – matka niepełnosprawnej córki L. – zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej w D. o spłatę zasiłku stałego – świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem – córką L. L. za okres od (...).10.2002 r. do (...).X.2004 r., a do wniosku załączyła prawomocny wyrok Sądu Rejonowego Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) grudnia 2004 r. Prawo do spłaty przedmiotowych świadczeń G. L. wywodziła z faktu sprawowania od lat opieki nad niepełnosprawną córką i otrzymywaniem do dnia (...) grudnia 2002 r. z tego tytułu zasiłku stałego. Tymczasem w ramach prowadzonego przez kilka lat postępowania, kiedy to dwukrotnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. uchylało decyzje organu I instancji wydane w rozpatrzeniu wniosku G. L., w zaskarżonych decyzjach doszło do zmiany strony postępowania, za którą Kolegium uznało L. L. – córkę G. L., która w ocenie organu odwoławczego działała w sprawie wyłącznie jako pełnomocnik córki. Tymczasem, w ocenie Sądu, to G. L. powinna zostać oznaczona jako strona postępowania. Zważyć należy, iż organ administracji nie był władny do takiej zmiany, bowiem to żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego określa przedmiot tego postępowania, zainicjowanego wnioskiem konkretnej osoby. Uzyskanie w toku postępowania pełnomocnictwa od pełnoletniej córki L. od osoby, która nie korzysta z pomocy profesjonalnego prawnika nie upoważniało do stwierdzenia, iż wniosek pochodzi od osoby udzielającej pełnomocnictwa, tym bardziej, że zasiłek stały ze swojej istoty mógł zostać przyznany wyłącznie G. L. W konsekwencji przyjętego przez organ II instancji oznaczenia strony postępowania Sąd zobligowany był uznać, że przedmiotowe skargi wniesione zostały przez L. L.

Zgodnie z przepisem art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej w jej brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2002 r. (Dz.U. Nr 64 z 1998 r. poz. 414 ze zm.) zasiłek stały przysługiwał osobie zdolnej do pracy, lecz nie pozostającej w zatrudnieniu ze względu na konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji, polegającej na bezpośredniej, osobistej pielęgnacji i systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym, jeżeli dochód rodziny nie przekracza półtorakrotnego dochodu określonego zgodnie z art. 4, a dziecko ma orzeczoną niepełnosprawność wraz ze wskazaniami, o których mowa w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych lub ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności. Zgodnie z ust. 2 tego przepisu osobie, o której mowa w ust. 1, przysługuje zasiłek stały również w wypadku, gdy opiekuje się pełnoletnim dzieckiem, o którym mowa w ust. 1.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że decyzją z dnia (...) czerwca 2002 r. Nr (...) organ I instancji, jako organ orzekający w sprawach pomocy społecznej, na podstawie art. 43 ust. 2a wskazanej ustawy uchylił decyzję własną z dnia (...) czerwca 2001 r. (...), na podstawie art. 27 ust. 1 tej ustawy przyznał G. L. zasiłek stały od dnia (...) czerwca 2002 r. do dnia (...) grudnia 2002 r. (k. nr 5 akt I instancji). Jednocześnie do akt administracyjnych sprawy nie załączono decyzji, którą decyzja z dnia (...) czerwca 2002 r. uchyliła. Tym niemniej, na podstawie decyzji z dnia (...) czerwca 2002 r. stwierdzić należy, iż G. L., jako matka niepełnosprawnej córki, była od lat osoba uprawnioną do otrzymywania zasiłku stałego, a uprawnienie to potwierdzone było stosownymi decyzjami wydawanymi w tym przedmiocie od 01 czerwca 1997 r. Z akt sprawy wynika ponadto, że decyzja z dnia (...) czerwca 2001 r. Nr (...) wydana została w oparciu o orzeczenie o niepełnosprawności L. L. z dnia (...) lutego 2001 r., wydanym na okres do (...) lutego 2003 r. (k. nr 7 akt I instancji). Wskazać należy, iż powołana ustawa o pomocy społecznej w art. 43 upoważnia organ do zmiany lub uchylenia decyzji na niekorzyść strony bez jej zgody. Decyzja wydana na podstawie powołanego przepisu jest decyzją konstytutywną, a zatem może orzekać o utracie prawa do pomocy społecznej lub o zmianie wysokości pobieranego dotychczas świadczenia dopiero na przyszłość. W rozpoznawanej sprawie organ I instancji uchylił decyzję przyznającą zasiłek stały z dnia (...) czerwca 2001 r. i orzekł o przyznaniu tego świadczenia od dnia (...) czerwca 2002 r. do dnia (...) grudnia 2002 r., a więc na okres krótszy, aniżeli ustalony orzeczeniem o niepełnosprawności córki. Brak w aktach sprawy decyzji z dnia (...) czerwca 2001 r. Nr (...) nie pozwala ustalić, na jaki okres zasiłek stały został w tej decyzji G. L. przyznany. Jednocześnie w uzasadnieniu decyzji z dnia (...) czerwca 2002 r. nie wyjaśniono kwestii długości okresu, na jaki zasiłek wcześniej przyznano. Zważyć należy, iż w uzasadnieniach podjętych w sprawie decyzji organy obu instancji podkreślają, że decyzja z dnia (...) czerwca 2002 r. jest ostateczna, a G. L. jej nie kwestionowała. Tymczasem w świetle żądania, jakie zawarte zostało w treści wniosku z dnia (...) kwietnia 2005 r. oraz w świetle wskazywanego znaczenia prawnego tej decyzji, organy administracji obu instancji zobligowane były pouczyć wnioskodawczynię o możliwości wzruszenia decyzji z dnia (...) czerwca 2002 r. w trybach nadzwyczajnych, mając na uwadze wynikającą z art. 9 k.p.a. zasadę należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego.

Zdaniem Sądu wyjaśnienie powyższej kwestii ma istotne znacznie dla sprawy, bowiem nie można wykluczyć, że decyzją z dnia (...) czerwca 2002 r. doszło do niezrozumiałej, także dla G. L., zmiany okresu objętego uprawnieniem do przedmiotowego zasiłku, co mogłoby stanowić podstawę do wzruszenia tej decyzji. Wskazać w tym miejscu należy, iż w orzecznictwie przyjmuje się, że przepis art. 43 ust. 2a ustawy z 1990 r. o pomocy społecznej stanowi wyjątkową podstawę uchylenia lub zmiany decyzji na niekorzyść strony i winien być interpretowany ściśle, a uchylenie decyzji w warunkach nie odpowiadających wymaganiom powołanego przepisu stanowi rażące naruszenie prawa, prowadzące do stwierdzenia nieważności decyzji z przyczyny wskazanej w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. (por. wyrok NSA z 14.05.1998 r. sygn. akt I SA 2100/97 Lex nr 45797). Nie rozważenie tej możliwości uzasadnia zarzut naruszenia przepisów art. 7, art. 77 §1 oraz art. 107 § k.p.a., co mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Jak wyżej wskazano G. L. od 1997 r. otrzymywała zasiłek stały przyznawany na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej. W świetle treści decyzji z dnia (...) czerwca 2002 r. prawo do zasiłku miała przyznane do dnia (...) grudnia 2002 r. Orzeczenie o niepełnosprawności jej córki L. obejmujące okres oznaczony w tej decyzji wydane zostało do dnia (...) lutego 2003 r. G. L., mając wiedzę co do konieczności uzyskania nowego orzeczenia, podjęła stosowne kroki w tym kierunku, nie składając przed uzyskaniem takiego orzeczenia wniosku o przyznanie zasiłku na okres po dniu (...) stycznia 2003 r. Wymaganego przepisami orzeczenia bowiem nie uzyskała przed dniem 31 grudnia 2003 r., a uzyskała je dopiero w dniu uprawomocnienia się wyroku Sądu Rejonowego z dnia (...) grudnia 2004 r. – tj. w styczniu 2005 r. W międzyczasie, z dniem 1 maja 2004 roku, utraciła moc prawną ustawa z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej - wraz z wejściem w życie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64 poz. 593 ze zm.). W dniu 01 maja 2004 r. weszła także w życie ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228 poz. 2255 ze zm.). Przepisy obu tych ustaw utworzyły nowy system wsparcia dla rodzin, w tym rodzin wychowujących niepełnosprawne dzieci. Powyższa zmiana przepisów miała istotny wpływ zarówno na sytuację prawną G. L. w związku z sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawną córką, jak i na sposób rozpatrzenia jej wniosku z dnia (...) kwietnia 2005 r.

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 30 października 2007 r. sygn. P 28/06, uznał art. 150 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej w zakresie, w jakim wyłącza stosowanie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem 1 maja 2004 r. za niezgodny z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Wobec powyższego jako zasadę należy uznać, iż w przypadku wniosków w przedmiocie zasiłku stałego złożonych po dniu 30 kwietnia 2004 r. znajduje zastosowanie przepis art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej z dnia 29 listopada 1990 r.

Z akt sprawy wynika, iż ze stosownym wnioskiem o przyznanie zasiłku stałego na okres po dniu 31 grudnia 2002 r. G. L. nie wystąpiła, przy czym nie zrobiła tego z uwagi na posiadaną wiedzę, być może uzyskaną od pracowników Ośrodka, o konieczności przedłożenia wraz z wnioskiem nowego orzeczenia o niepełnosprawności, które uprawniałoby ją do otrzymania świadczenia (oświadczenie G. L. złożone do protokołu rozprawy – k. nr 28 akt sadowych). Z wnioskiem o spłatę przedmiotowego zasiłku w związku z sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem G. L. wystąpiła w dniu (...) kwietnia 2005 r., przedkładając wymaganą dokumentację. Przepis art. 43 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej z dnia 29 listopada 1990 r. stanowił, że świadczenie z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. Jednakże w tej sprawie wniosek złożony przez skarżącą dnia (...) kwietnia 2005 r. nie był pierwszym żądaniem strony przyznania świadczenia, lecz odnosił się do kontynuacji świadczenia należnego stronie po upływie okresu pobierania poprzednio przyznanego zasiłku. W wyroku z dnia 11 kwietnia 2006 r. sygn. akt I OSK 743/05 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż zasiłek stały należny osobie spełniającej warunki do jego uzyskania ma charakter świadczenia obligatoryjnego, co oznacza, że organ powinien wypłacać go za okres, gdy są spełnione ustawowe przesłanki określone w art. 27 ust. 1 cytowanej ustawy. Wadliwe orzeczenia organów orzeczniczych, zmienione dopiero wyrokiem sądu rejonowego, nie mogą obciążać strony ujemnymi konsekwencjami w postaci pozbawienia jej świadczenia, do którego nabyła uprawnienia już w dniu złożenia pierwszego wniosku (Lex nr 204087). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego w licznych wyrokach (m.in. z dnia 23 kwietnia 2001 r. sygn. akt I SA 2324/00, z dnia 31 lipca 2003 r. sygn. akt I SA 432/03 i z dnia 25 kwietnia 2002 r. sygn. akt I SA 3431/01 - niepubl.) przyjmowano, że opóźnienie w prawidłowym określeniu stopnia niepełnosprawności, spowodowane przez organy orzekające, nie może ujemnie wpływać na prawa strony, która w ustawowym okresie poddała się badaniu kontrolnemu i w konsekwencji została uznana za spełniającą warunki ustawowe. Ten kierunek orzecznictwa znalazł także kontynuację w obecnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę stanowisko to podziela. Zdaniem Sądu w sprawie o kontynuację zasiłku stałego, o jakim mowa w art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, w której kolejne orzeczenie o niepełnosprawności zostało przez uprawnione organy wydane z opóźnieniem wskutek okoliczności, za które strona nie ponosi odpowiedzialności, przepis art. 43 ust. 6 tej ustawy, w zakresie, w jakim określa początek przyznania i wypłacania zasiłku, uzależniając go od daty złożenia wniosku, nie ma zastosowania. Z powyższych względów Sąd uznał, że w ustalonym stanie faktycznym zasiłek stały należny G. L. powinien być przyznany od początku okresu objętego orzeczeniem o niepełnosprawności wydanym w konsekwencji wyroku Sądu Rejonowego z dnia (...) grudnia 2004 r. – tj. od dnia (...) października 2002 r., a więc także za okres poprzedzający wystąpienie przez nią z wnioskiem z dnia (...) kwietnia 2005 r.

Wskazać także należy, iż w dacie wydania zaskarżonych decyzji obowiązywała znowelizowana ustawa o świadczeniach rodzinnych z dodanym już art. 24 ust. 3a, który przewiduje kontynuację świadczenia. W świetle powyższego pominięcie przez rozpatrujące sprawę organy administracji publicznej treści wyroku Sądu Rejonowego, który skarżąca przedłożyła wraz z wnioskiem o spłatę zasiłku – świadczenia pielęgnacyjnego naruszało powyższą zasadę. Powyższe naruszało również zasady ogólne prawa, wyrażone w art. 7 i 8 k.p.a., zgodnie z którymi organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, a także obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli.

Zgodnie z przepisem art. 58 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych osoba otrzymująca zasiłek stały na podstawie przepisów o pomocy społecznej do dnia wejścia w życie ustawy w związku z pielęgnacją dziecka legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami, o których mowa w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776, z późn. zm.), nabywa prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17, do dnia 31 sierpnia 2005 r., jeżeli spełnia warunki określone w dotychczasowych przepisach. Jeżeli zatem strona wystąpiła z wnioskiem o zasiłek stały pod rządem art. 27 ustawy z dnia 19 listopada 1990 r. o pomocy społecznej, to po wejściu w życie ustawy obu wyżej wskazanych ustaw o pomocy społecznej i o świadczeniach rodzinnych organ był obowiązany orzec merytorycznie o tym uprawnieniu z uwzględnieniem treści wskazanego art. 58 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zważywszy na treść art. 58 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazać należy, iż na podstawie wyroku Sądu Rejonowego Wojewódzki Zespól do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności orzeczeniem z dnia (...) marca 2005 r. zaliczył córkę G. L. – L., do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym z wskazaniami określonymi w pkt 7 i 8, a orzeczenie wydano na okres do dnia (...) października 2004 r. (k. nr 3 akt I instancji). Tym samym w świetle treści tego orzeczenia na dzień 30 kwietnia 2004 roku skarżąca legitymowała się uprawnieniem do otrzymywania zasiłku stałego, co ma istotne znaczenie dla konwersji prawa do zasiłku stałego do prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zgodnie z art. 365 §1 ustawy Kodeks postępowania cywilnego orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a zgodnie z art. 366 tej ustawy wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami. Tym samym organy państwowe, w tym także orzekające w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym, muszą brać pod uwagę nie tylko fakt istnienia, ale i treść prawomocnego orzeczenia Sądu, będąc faktem i treścią tego orzeczenia związane, co implikuje w sposób bezwzględny uwzględnienie powyższego w wydawanych przez nie rozstrzygnięciach. Ratio legis art. 365 §1 Kodeksu postępowania cywilnego polega na tym, iż gwarantuje ona zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy, na co zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 maja 1999 sygn. akt IV SA 2543/98 Lex nr 48643. Przedłożony wyrok Sądu Rejonowego z dnia (...).10.2005 r. wywołuje skutki "ex tunc", co powinno skutkować pozytywnym rozpoznaniem wniosku z dnia (...) kwietnia 2005 r., z tym zastrzeżeniem, że za okres do (...) grudnia 2002 r. zasiłek stały został G. L. wypłacony na mocy decyzji z dnia (...) czerwca 2002 r.

Sąd nie podziela również uznania przez rozpatrujące sprawę organy administracji, iż zasiłek stały G. L. nie przysługiwał po dniu (...) stycznia 2003 r., bowiem od tego dnia jej córka, która w dniu (...) stycznia 2003 r. uzyskała pełnoletniość, miała przyznaną rentę socjalną. Wskazywany w uzasadnieniach decyzji podjętych w przedmiocie zasiłku stałego zbieg uprawnień do zasiłku stałego i renty socjalnej miałby miejsce w sytuacji, gdyby z wnioskiem o zasiłek stały wystąpiła L. L. Tymczasem w świetle regulacji art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej to G. L. była uprawnioną do wystąpienia z wnioskiem o zasiłek stały, a renta socjalna przyznana na mocy art. 27a tej ustawy, była świadczeniem należnym jej córce L. Zważyć należy, iż renta socjalna ma charakter świadczenia zabezpieczającego, a jej celem jest kompensowanie braku możliwości nabycia uprawnień do świadczeń z systemu ubezpieczenia społecznego ze względu na to, że całkowita niezdolność do pracy powstała przed wejściem na rynek pracy (por. wyrok SN z 8.4.2008 r. sygn. I UK 264/07 Lex nr 449875), Zasiłek stały jest natomiast świadczeniem należnym osobie opiekującej się niepełnosprawnym członkiem rodziny, który z tej przyczyny nie może podjąć zatrudnienia. Celem tego świadczenia było więc zapewnienie środków finansowych osobie, która ze względu na konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji, polegającej na bezpośredniej, osobistej pielęgnacji i systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym - przy spełnieniu pozostałych przesłanek ustawowych - jako opiekun dziecka, realizuje jednocześnie zadania określone w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 u o rehabilitacji osób niepełnosprawnych (...), nie angażując "innej osoby" (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 kwietnia 2006 r. sygn. akt IV SA/Po 983/04, niepubl. oraz z dnia 8 marca 2006 r. sygn. akt IV SA/Po 596/04, niepubl.). Nie zachodził więc w tym przypadku zbieg uprawnień, o jakim stanowił przepis art. 27 ust. 3a tej ustawy. W konsekwencji uznać należało, że z naruszeniem tego przepisu rozpatrujące sprawę zasiłku stałego organy administracji uznały, iż ma on w sprawie zastosowanie.

Z wymienionych przyczyn na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) należało uwzględnić skargę i uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. O wykonalności decyzji Sąd orzekł na mocy art. 152 powołanej ustawy.

Rozpoznając sprawę ponownie organ I instancji zobligowany jest rozpatrzyć wniosek skarżącej z dnia (...) kwietnia 2005 r., uwzględniając wskazania wynikające z treści niniejszego wyroku.

/-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ J. Szaniecka /-/E.Brychcy