Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1908/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-01-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Zbigniew Rudnicki, Sędziowie sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran (spr.),, asesor WSA Agnieszka Wójcik, Protokolant Dominik Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi M.P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2005r.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r., po rozpatrzeniu wniosku M.P. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] maja 2005 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej w W. z dnia [...] kwietnia 1950 r. W uzasadnieniu decyzji podano, że M.P. następczymi prawna F.L. wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] kwietnia 1950 r. Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej w W. stwierdzającej nieważność dokumentu nadania ziemi nr [...] z 1946 roku przydzielającemu F.L. 6,5 ha ziemi we wsi C, (obecnie C.). W ocenie organu nadzoru zebrany materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia, że kontrolowana decyzja Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej została wydana z naruszeniem przepisów dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W świetle art. 1 ust 2 lit. b dekretu uprawnionymi do otrzymania przydziału z reformy rolnej byli bezrolni oraz drobni dzierżawcy. Przepis § 3 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonywania wymienionego dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. (Dz. U. Nr 10, poz. M) stanowił, że za bezrolnych robotników i pracowników rolnych oraz drobnych dzierżawców uważa się osoby prowadzące samodzielnie gospodarstwo dla których praca na roli stanowi zawód i główne źródło utrzymania.

Zdaniem organu naczelnego F.L. nie spełniał warunków do nadania mu nieruchomości rolnej na podstawie dekretu, bo jak podano w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji, nadanego gruntu nie uprawniał osobiście, lecz przy pomocy siły najemnej, nadto jest właścicielem młyna we wsi D.. Organ podkreślił, że w materiale dowodowym nie znajdują potwierdzenia stwierdzenia M.P., że jej ojciec wydzierżawił młyn od A.M. dopiero w 1952 roku, skoro F.L. w piśmie z 20 marca 1991 r. sam przyznał, że pracował w młynie wydzierżawionym od teściowej, który upaństwowiono na początku lat 50 - tych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M.P. podniosła zarzut, że zaskarżona decyzja rażąco narusza przepisy prawa materialnego, tj. art. 1 ust. 2 lit. b dekretu z dnia 6 września 1944 r. o reformie rolnej. Zdaniem skarżącej organ naczelny dokonał sprzecznych ustaleń w oparciu o zebrany materiał dowodowy, z którego, wbrew stanowisku organu, wynika jednoznacznie, że F.L. w chwili otrzymywania gruntu o pow. 6,5 ha w C. spełniał warunki określone w/w przepisem dekretu. W tym czasie nie miał innego źródła utrzymania poza otrzymaną ziemią i uprawniał ją wraz z żoną. Organ w oparciu o pismo F.L. z dnia 20 marca 1991 r. błędnie przyjął, że w 1950 roku był on dzierżawcą młyna w D.. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 z ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę zaskarżonych aktów i czynności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, obowiązującym w dacie ich wydawania. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd dokonując legalności zaskarżonego aktu lub czynności bierze pod uwagę, również okoliczności nie podniesione w skardze.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydana w postępowaniu nieważnościowym. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności jest jednym z trybów nadzwyczajnych przewidzianych art. 16 § 1 kpa. Przedmiotem tego postępowania jest ustalenie w trybie nadzoru, czy kontrolowana decyzja jest dotknięta kwalifikowanymi wadami wyszczególnionymi w przepisie art. 156 § 1 kpa, a w razie stwierdzenia ich zaistnienia wyeliminowanie takiej decyzji z obrotu prawnego. Badając czy zaistniały warunki do stwierdzenia nieważności określonej decyzji stan faktyczny i prawny należy odnieść do dnia wydania kontrolowanej decyzji, a to dlatego, że stwierdzenie nieważności decyzji wskazuje na ciężką wadliwość decyzji od daty jej wydania, czyli ze skutkiem ex tunc. Postępowanie nieważnościowe może być wszczęte na żądanie strony bądź z urzędu. W postępowaniu nadzwyczajnym podobnie jak i postępowaniu zwykłym. Organ prowadzący postępowanie powinien wyczerpująco ustalić stan faktyczny sprawy, co stanowi podstawowy wymóg zasady ogólnej prawdy obiektywnej zawartej w art. 7 kpa oraz w art. 77 § 1 kpa. Realizacja zasady prawdy obiektywnej ma ścisły związek z realizacją zasady praworządności, określonej w art. 6 kpa. Skutkiem kontroli dokonanej przez organ nadzoru jest wydanie decyzji stwierdzającej nieważność badanego aktu administracyjnego, jeżeli zostanie stwierdzone istnienie jednej z wad, określonych w pkt 1 do 7 art. 156 § 1 kpa, bądź decyzji odmawiającej stwierdzenie nieważności, jeżeli zostanie stwierdzony brak wady.

Badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji również co do zagadnień nieobjętych granicami skargi Sąd stwierdził, że wydanie tej decyzji nie zostało poprzedzone wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich istotnych okoliczności w sprawie, co prowadzi do wniosku, że postępowanie wyjaśniające zostało przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi przeprowadzone z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 kpa i ocena zebranych dowodów została dokonana z obrazą art. 80 kpa, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W niniejszej sprawie organ nadzoru w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy stwierdził brak istnienia przesłanek do stwierdzenia nieważności w trybie art. 156 § 1 pkt 2 kpa kontrolowanej decyzji Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej w W. z dnia [...] kwietnia 1950 r. ponieważ unieważnienie aktu nadania ziemi z 1946 roku było zgodne z treścią art. 1 ust. 2 lit b dekretu o reformie rolnej oraz § 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonywania dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. F.L. nie spełniał warunków do nadania nieruchomości rolnej, gdyż nadany grunt uprawiał przy pomocy siły najemnej zamiast samodzielnie, a nadto pracował w wydzierżawionym młynie. W ocenie Sądu powyższe stanowisko nie jest uprawnione w świetle przedstawionego materiału dowodowego sprawy. Przede wszystkim wskazać należy, iż organ nadzoru kontrolą legalności kwestionowanej decyzji powinien przeprowadzić w kontekście przepisów prawa powołanych w jej podstawie prawnej.

Wojewódzka Komisja Ziemska w podstawie prawnej, jak też w uzasadnieniu nie wskazała ani żadnego przepisu dekretu o reformie rolnej, ani przepisu rozporządzenia wykonawczego do tego dekretu. W takiej sytuacji rzeczą organu nadzoru było dokonanie legalności kwestionowanej decyzji w oparciu o przepisy dekretu o reformie rolnej. Zważyć należy, że zgodnie z art.1 ust. 2 dekretu o reformie rolnej. Przeprowadzenie reformy rolnej obejmowało upełnorolnienie istniejących gospodarstw karłowatych, małorolnych i średniorolnych (lit. a) oraz tworzenie nowych samodzielnych gospodarstw rolnych dla bezrolnych robotników i pracowników rolnych oraz drobnych dzierżawców (lit. b). W świetle powyższych uregulowań prawnych organ nadzoru powinien najpierw ustalić czy F.L. nadano sporną nieruchomość rolną z tytułu upełnorolnienia (lit. a), czy na utworzenie nowego samodzielnego gospodarstwa rolnego (lit. b). Dopiero wyjaśnienie tej podstawowej kwestii może dać podstawę do dokonania właściwej oceny kwestionowanej decyzji w aspekcie przesłanek wymienionych w ąrt 156 § 1 kpa w oparciu nie tylko o zebrane przez organ dowody, ale również przy uwzględnieniu dowodów przedstawionych w toku postępowania przez skarżącą, a które organ nadzoru zignorował, skoro nie ustosunkował się do nich w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W szczególności chodzi tu o znajdujące się w aktach sprawy protokoły sporządzone z zeznań świadków, na okoliczność, że F.L. nadaną ziemię uprawiał samodzielnie, a także dowody przedłożone przez skarżącą na okoliczność, że młyn w D. nie był jego własnością, ale A.M. - matki jego żony oraz na okoliczność, że młyn ten dzierżawił dopiero od 1951 roku po odebraniu mu gospodarstwa.

Ponadto zauważyć należy, że organ nadzoru prowadząc niniejsze postępowanie początkowo z wniosku F.L., a następnie z wniosku M.P. - jego następczym prawnej nie ustalił wszystkich stron postępowania.

Ze znajdującego się w aktach sprawy prawomocnego postanowienia z dnia [...] czerwca 1996r. Sądu Rejonowego w G. Wydział [...] Cywilny (sygn. [...]) wynika, że po zmarłym F.L., spadek poza skarżącą nabyli: E.Z. i H.L.. Uchybienie polegające na niezapewnieniu wszystkim stronom czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu stanowi wedle art. 145 § 1 pkt 4 kpa podstawą do wznowienia postępowania, a tym samym w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi wystarczającą podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji.

W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie zaskarżona decyzja podlega wyeliminowaniu z obrotu prawnego również z uwagi na naruszenie przepisów prawa procesowego - art. 7, art. 77 § 1 i 80 kpa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając ponownie sprawę organ ustali krąg stron postępowania, w postępowaniu wyjaśni podstawę prawną nada ziemi F.L., a następnie dokona w trybie nadzoru kontroli kwestionowaną decyzję z 1950 r., przy uwzględnieniu wszelkich dowodów zgromadzonych w sprawie.

W świetle powyższych rozważań Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.