Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 197/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2018-10-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 193 ust. 1 i ust. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 697
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędziowie Sędzia WSA Ireneusz Dukiel (sprawozdawca), Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Protokolant st. asystent sędziego Aleksandra Dobosiewicz-Sass, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2018 r. sprawy ze skargi S. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz skarżącego kwotę 497 zł (słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi S. G. (dalej jako strona lub skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. (dalej jako Kolegium lub organ odwoławczy) z dnia [...] lutego 2018 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Starosty Powiatu W. (dalej jako Starosta lub organ I instancji) z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...], którą umorzono w części opłatę za pobyt córki A. G. w pieczy zastępczej i ustalono nową opłatę.

Wyżej opisane decyzje wydano w następującym stanie faktyczny sprawy:

Na podstawie posiadanej dokumentacji organ I instancji ustalił, że córka A. G. (dalej jako córka strony) przebywa w Wielofunkcyjnej Placówce Opiekuńczo- Wychowawczej Dom Dziecka "A" w N. S. (dalej jako placówka opiekuńczo- wychowawcza).

Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w W. (dalej w skrócie PCPR), działające z upoważnienia Starosty, pismem z dnia [...] października 2017 r., powołując się na art. 193 ust. 1 pkt 2, ust. 2-6 i art. 194 ust. 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t. jedn. Dz. U z 2017 r., poz. 697 ze zm., obecnie t. jedn. Dz. U z 2018 r. poz. 998, dalej jako ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub w skrócie u.w.r.s.p.z.) oraz art. 50 § 1 k.p.a., wezwało stronę do osobistego stawiennictwa w swojej siedzibie w celu zbadania sytuacji materialno-bytowej pod rygorem ustalenia 100% opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej.

Dochodzenie należności za pobyt córki strony w placówce opiekuńczo- wychowawczej w stosunku do matki dziecka B. K. toczyło się odrębnym postępowaniem.

Strona zgłosiła się na powyższe wezwanie w dniu [...] października 2017 r. i złożyła wniosek o umorzenie w całości odpłatności za pobyt córki w placówce. Strona nie przedstawiła żadnych dokumentów potwierdzających jej sytuację życiową oraz zdrowotną. Organ I instancji działając z urzędu ustalił, że strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a także, iż pobiera świadczenie emerytalno-rentowe w wysokości [...] zł i jest zatrudniona w firmie X na stanowisku wagowego na czas nieokreślony, a jej średnie wynagrodzenie za okres od lipca do września 2017 r. wyniosło [...] zł. Ośrodek Pomocy Społecznej w B. G. potwierdził, że strona nie korzysta z żadnej formy pomocy tego ośrodka.

Zdaniem organu I instancji dochód strony wynosi [...] zł i przekracza 150% kryterium dochodowego określonego na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm., dalej jako ustawa o pomocy społecznej lub w skrócie u.p.s.), które dla potrzeb osoby samodzielnie gospodarującej się wynosi 634 zł x 150% - 951 zł, co daje podstawę do naliczenia odpłatności za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej.

W związku z powyższym wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] grudnia 2017r. umorzono w części opłatę za pobyt córki strony w placówce opiekuńczo- wychowawczej w kwocie [...] zł miesięcznie od [...] sierpnia 2017 r. do [...] lutego 2018 r. oraz ustalono opłatę za pobyt córki strony w tej placówce w kwocie [...] zł miesięcznie od [...] sierpnia 2017 r. do [...] lutego 2018 r. W uzasadnieniu wskazano, że naliczenie pełnej odpłatności byłoby nie współmiernie duże do osiąganych dochodów strony.

W odwołaniu strona zakwestionowała ustaloną opłatę za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej zarzucając, że jej córka w tej placówce nie przebywała i nie przebywa w okresie od dnia [...] sierpnia 2017 r. do dnia wniesienia tego odwołania.

Kolegium w uzasadnieniu swojej decyzji z dnia [...] lutego 2018 r., którą utrzymało w mocy decyzję Starosty z dnia [...] grudnia 2017 r., przywołało w pierwszej kolejności brzmienie regulacji art. 193 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 u.w.r.s.p.z. jako podstawę dochodzenia opłat za pobyt dziecka w pieczy zastępczej od jego rodziców, a także wskazało, że warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej określa uchwała Rady Powiatu W. w dniu [...] grudnia 2011r. Nr [...].

Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z § 4 ust. 1 tej uchwały w przypadku strony i jego dochodu powinien on ponosić odpłatność w wysokości 80% wydatków, to jest kwotę [...] zł za utrzymanie dziecka w pieczy zastępczej, ponieważ miesięczny koszt utrzymania dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej to kwota [...] zł. W uzasadnieniu podniesiono, że organ I instancji przychylił się do wniosku strony o umorzenie należności i w znacznej części tę należność umorzył mając na uwadze możliwości zarobkowe strony. Ustalona przez organ I instancji odpłatność za pobyt dziecka w pieczy zastępczej to kwota [...] zł miesięcznie w okresie od dnia [...] sierpnia 2017r. do dnia [...] lutego 2018r.

Kolegium podzieliło ustalenia i wnioski dokonane przez organ I instancji wyjaśniając, że ustaloną należność w kwocie [...] zł Starosta co miesiąc przekazuje na rzecz placówki opiekuńczo - wychowawczej, mimo wielokrotnych ucieczek dziecka z placówki, ponieważ ucieczka dziecka nie pozbawia uprawnień placówki od dochodzenia należności od organu, który umieścił dziecko w placówce. Wskazano przy tym, iż jeśli chodzi o ponoszenie odpłatności przez rodziców, to jedynie w przypadku, gdy dziecko umieszczone w pieczy zastępczej przebywa u rodziców, nie mają oni obowiązku ponoszenia opłat (art. 193 ust. 6a u.w.r.s.p.z.). W ocenie organu odwoławczego strona nie podnosiła w ogóle zarzutu, że w czasie ucieczek z placówki opiekuńczo -wychowawczej córka przebywała u niego, a zatem brak było podstaw do odstąpienia od ustalenia opłat z powodu ucieczek córki z placówki opiekuńczo -wychowawczej.

W skardze do tut. Sądu strona, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ja decyzji organu i instancji, zarzuciła naruszenie przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niezebranie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego w sprawie, a w konsekwencji nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz art 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji, mimo że istniały podstawy do jej uchylenia i przekazania sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, a także zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 193 ust 1 pkt 2 i ust. 1a u.w.r.s.p.z. poprzez jego błędną wykładnię skutkującą obciążaniem skarżącego opłatą za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo - wychowawczej, podczas gdy wskazana w istotnej placówce faktycznie nie przebywała.

W uzasadnieniu skargi w pierwszej kolejności wskazano, że córka skarżącego została przyjęta do oddziału interwencyjnego placówki opiekuńczo - wychowawczej w dniu [...] sierpnia 2017 r. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w W. [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r., sygn. akt [...], i na podstawie tego postanowienia przebywała w placówce aż do dnia [...] listopada 2017r., bowiem tego dnia PCPR otrzymało powiadomienie o wydaniu przez Sąd Rejonowy w W. [...] postanowienia z dnia [...] października 2017 r., sygn. akt [...], w przedmiocie umieszczenia małoletniej w instytucjonalnej pieczy zastępczej. Zdaniem skarżącego w konsekwencji dopiero po wskazanej dacie małoletnia została umieszczona w instytucjonalnej pieczy zastępczej, tj. przyjęta do oddziału socjalizacyjnego placówki opiekuńczo - wychowawczej i skreślona z oddziału interwencyjnego tej placówki. Strona w tym kontekście uważa, iż umieszczenie dziecka w placówce opiekuńczo - wychowawczej na oddziale interwencyjnym nie jest żadną z form pieczy zastępczej przewidzianej w ustawie o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, gdyż zasady i tryb umieszczania nieletniego na opisanym powyżej oddziale zostały uregulowane w odrębnych przepisach, tj. ustawie z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (t. jedn. Dz.U. z 2014 r. poz. 382). W konsekwencji skarżący zarzucił, iż obciążanie jego opłatami związanymi z przebywaniem dziecka w pieczy zastępczej, gdy dziecko to faktycznie w niej nie przebywa, pozostaje nieuprawnione. W omawianym przypadku za okres taki należy uznać okres począwszy od dnia przyjęcia córki strony do ośrodka - tj. [...] sierpnia 2017r. do dnia jej skreślenia z listy oddziału interwencyjnego istotnej placówki opiekuńczej - tj. [...] listopada 2017 r.

W drugiej kolejności wskazano, że córka strony przebywała w placówce opiekuńczo-wychowawczej jedynie w okresie od [...] sierpnia 2017 r. do dnia [...] sierpnia 2017 r., a nadto jedynie przez kilka godzin w dniu [...] grudnia 2017 r., bowiem dokonała ucieczki, co w konsekwencji pozwala uznać za niezasadne stanowisko organu I i II instancji, zgodnie z którym skarżący winien ponosić opłaty związane z pobytem jego córki w tej placówce. W ocenie skarżącego z przepisu art. 193 ust. 1 pkt 2 u.w.r.s.p.z. jednoznacznie wynika, że podstawą obciążania rodziców opłatą za pobyt dziecka w pieczy zastępczej jest faktyczny pobyt dziecka, nie zaś sam fakt jego tam skierowania.

Zarzucono na zakończenie, że organu obu instancji nie przeprowadziły należycie postępowania dowodowego w sprawie, bowiem nie wskazały dokładnie okresów, w których nieletnia przebywała w placówce opiekuńczo - wychowawczej i na jakiej podstawie w dany okresie była tam skierowana, wskazując jedynie, że kilkukrotnie dokonywała ucieczek. Zdaniem skarżącego powyższym postępowaniem organy naruszyły przepisy art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., bowiem nie został należycie wyjaśniony stan faktyczny sprawy oraz nie zebrano niezbędnego do wydania rozstrzygnięcia w istotnym zakresie materiału dowodowego. Powyższe doprowadziło także do naruszenia przepisu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., bowiem organ II instancji posiadał obiektywne możliwości zrewidowania stanowiska organu I instancji wobec przedstawienia zarzutów przez skarżącego co do wydanej decyzji.

Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się do podstawowego zarzutu skargi dotyczącego sprawowania pieczy zastępczej nad córka skarżącego wskazano, że postanowieniem o udzielenie zabezpieczenia z dnia [...] sierpnia 2017 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy w W. wszczął z urzędu postępowanie o zmianę zarządzeń opiekuńczych odnośnie małoletniej córki strony i postanowił o natychmiastowym umieszczeniu jej w instytucjonalnej lub rodzinnej pieczy zastępczej w formie placówki interwencyjnej, do czasu prawomocnego postępowania w sprawie. W ślad za tym Starosta skierował córkę strony do placówki opiekuńczo-wychowawczej na oddział interwencyjny od dnia [...] sierpnia 2017 r. do [...] listopada 2017 r. Pismem z dnia [...] sierpnia 2017 r. Dyrektor placówki opiekuńczo-wychowawczej poinformował PCPR, że zgodnie z postanowieniem Sądu córka strony została przyjęta na oddział interwencyjny, natomiast pismem z dnia [...] sierpnia 2017 r. poinformował Sąd Rejonowy w W., że córka strony w dniu [...] sierpnia 2017 r. o godz. [...] dokonała ucieczki z terenu placówki.

Zdaniem Kolegium okoliczności te oraz podjęte orzeczenia Sądu wskazują, że przebywając w placówce opiekuńczo- wychowawczej wobec małoletniej była wykonywana piecza zastępcza w formie instytucjonalnej, co wskazuje na bezpodstawność zarzutu zawartego w skardze w tym zakresie.

Dalej podano, iż Dyrektor placówki opiekuńczo-wychowawczej poinformował Sąd Rejonowy w W. pismem z dnia [...] sierpnia 2017 r., że w dniu [...] sierpnia 2017 r. o godz. [...] córka strony powróciła z ucieczki, a następnie pismem z dnia [...] sierpnia 2017 r., że w dniu [...] sierpnia 2017 r. córka strony o godz. [...] dokonała ponownej ucieczki z placówki. Postanowieniem z dnia [...] października 2017 r. Sąd Rejonowy zmienił postanowienie z dnia[...] czerwca 2017 r. w sprawie [...] w ten sposób, że umieścił małoletnią w instytucjonalnej pieczy zastępczej w formie placówki opiekuńczo-wychowawczej i do czasu wytypowania tej placówki pozostawił małoletnią w instytucjonalnej placówce opiekuńczo-wychowawczej w formie placówki interwencyjnej. Starosta skierował małoletnią w dniu [...] listopada 2017 r. do placówki opiekuńczo-wychowawczej na oddział interwencyjny od dnia [...] listopada 2017 r. do czasu zmiany decyzji przez sąd, zaś w dniu [...] listopada 2017 r. skierował ją do oddziału socjalizacyjnego w tej placówce.

W ocenie Kolegium mimo ucieczek nieletniej z placówki opiekuńczo- wychowawczej organ I instancji ma obowiązek ponoszenia kosztów pobytu dziecka w takiej placówce od daty faktycznego umieszczenia dziecka w placówce na podstawie orzeczenia sądu i faktycznie takie koszty ponosił przekazując na rzecz placówki kwoty po [...] zł. Miesięcznie. Zatem, skoro małoletnia została faktycznie umieszczona w pieczy zastępczej, jednak wielokrotnie uciekała z placówki opiekuńczo-wychowawczej, to nie ma to wpływu na obowiązek rodziców biologicznych wynikający z art. 193 ust.1 u.w.r.s.p.z.

Organ odwoławczy zwrócił także uwagę, iż decyzja ustalająca opłatę za pobyt dziecka w pieczy zastępczej nie ma charakteru uznaniowego i ma charakter związany, w przeciwieństwie do decyzji o umorzenia opłaty, która ma charakter uznaniowy, o czym przesądza art. 194 ust. 3 u.w.r.s.p.z.

Kolegium powołało się także na uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 2404/16, z którego wynika, że o dokonywaniu umorzenia opłaty, odroczenia terminu jej płatności, rozłożenia jej na raty lub odstąpienia od jej ustalenia można orzekać zarówno w odrębnej decyzji, jak i w decyzji określonej w art. 194 ust. 1 u.w.r.s.p.z., tj. w decyzji o ustaleniu opłaty.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako u.p.p.s.a.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również pamiętać, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 u.p.p.s.a.).

Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z nieco odmiennych przyczyn niż w niej podano.

Podstawą materialną zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji stanowiły przepisy ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Zgodnie z art. 193 ust. 1 pkt 1 i ust. 1a tej ustawy, za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę – od dnia jego umieszczenia – w wysokości przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 – w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka. Jak wynika zaś z art. 193 ust. 2 u.w.r.s.p.z., za ponoszenie opłat rodzice odpowiadają solidarnie.

Ustawodawca określił zatem krąg osób zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt dziecka w pieczy zastępczej oraz wskazał w jakich przypadkach są one zobowiązane do ponoszenia opłat. Konstrukcja unormowania art. 193 ust. 1 pkt 1 u.w.r.s.p.z. powoduje, że w przypadku zaistnienia okoliczności w nim określonych, organowi nie pozostawiono możliwości wyboru rozstrzygnięcia. Organ zobowiązany jest bowiem wydać decyzję w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, a decyzja taka jest decyzją związaną (por. wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych w: Gliwicach z dnia 10 marca 2015 r., sygn. akt IV SA/Gl 590/14, oraz Szczecinie z dnia 26 lutego 2015 r., sygn. akt II SA/Sz 1182/14 – dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak i pozostałe orzeczenia przywołane w uzasadnieniu niniejszego wyroku).

Konsekwencją tego uregulowania jest też to, że stroną postępowania dotyczącego ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej są rodzice dziecka, a decyzja administracyjna winna regulować prawa i obowiązki obojga rodziców. Współudział rodziców w takim postępowaniu oparty jest na tzw. współuczestnictwie materialnym. Wszczęcie postępowania i jego prowadzenie winno nastąpić w odniesieniu do obojga rodziców. W stosunku do nich winno być również skierowane rozstrzygnięcie kończące prowadzona sprawę. Konstrukcja solidarnej odpowiedzialności przyjęta w art. 193 u.w.r.s.p.z. wymaga bowiem, aby postępowanie dotyczące ustalenia odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej było prowadzone z udziałem wszystkich osób zobowiązanych, których ono dotyczy, a zatem obojga rodziców. W konsekwencji należy zatem przyjąć, że ustalenie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej na gruncie przepisów ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej stanowi jedną sprawę administracyjną w rozumieniu

k.p.a. kończącą się wydaniem jednej decyzji, a jej stronami są oboje rodzice. Stanowisko takie nie budzi obecnie kontrowersji i jest powszechnie akceptowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, funkcjonując jako dominująca linia orzecznicza (por. wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych w: Krakowie z dnia 27 marca 2014 r., sygn. akt III SA/Kr 1464/13 oraz z dnia 18 sierpnia 2016 r., sygn. akt III SA/Kr 601/16, Warszawie z dnia 7 marca 2014 r., sygn. akt I SA/ Wa 2830/13, Rzeszowie z dnia 19 marca 2015 r., sygn. akt II SA/Rz 1262/14, Szczecinie z dnia 26 lutego 2015 r., sygn. akt II SA/Sz 1182/14 oraz Łodzi z dnia 3 września 2014 r., sygn. akt II SA/Łd 687/14). Podzielił je również Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu dając temu wyraz m.in. w wyrokach z dnia 26 maja 2015 r., sygn. akt IV SA/Wr 860/14, z dnia 16 lipca 2015 r., sygn. akt IV SA/Wr 331/15 oraz z dnia 23 lutego 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 461/16.

Stąd też zdaniem Sądu, organy obu instancji błędnie przyjęły już na samym początku prowadzonego postępowania, że jedyną stroną zobowiązaną w tym postępowaniu do partycypowania w kosztach pobytu dziecka w ośrodku opiekuńczo-wychowawczym był sam skarżący. W rzeczywistości postępowanie winno zostać przeprowadzone również z udziałem biologicznej matki dziecka. Bez znaczenia jest tutaj okoliczność, podniesiona w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, że "dochodzenie należności za pobyt córki strony w placówce opiekuńczo- wychowawczej w stosunku do matki dziecka B. K. toczy się odrębnym postępowaniem."

O naruszeniu prawa materialnego można mówić również w kontekście przyjęcia przez organy obu instancji, iż podstawą obciążania rodziców opłatą za pobyt dziecka w pieczy zastępczej jest sam fakt skierowania takiego dziecka do placówki opiekuńczo-wychowawczej, nie zaś faktyczny pobyt dziecka w takiej placówce.

Zgodnie art. 193 ust. 1 pkt 2 u.w.r.s.p.z. za pobyt dziecka, umieszczonego w placówce opiekuńczo-wychowawczej, rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w takiej placówce. Opłata ta, w myśl art. 193 ust. 1a u.w.r.s.p.z., ponoszona jest od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej.

W ocenie składu orzekającego takie brzmienie przepisów pozwala na przyjęcie, iż przedmiotowa opłata należna jest za pobyt, czyli za faktyczne przebywanie dziecka w pieczy zastępczej, w tym przypadku w instytucjonalnej pieczy zastępczej w postaci placówki opiekuńczo-wychowawczej. Datą początkową, od której rozpoczyna się naliczanie takiej opłaty, jest dzień faktycznego (rzeczywistego) umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej, nie zaś dzień wydania orzeczenia sądu o umieszczeniu dziecka w takiej placówce,czy też dzień dokonania czynności materialno-technicznej w postaci wydania przez organ I instancji skierowania do konkretnej placówki opiekuńczo-wychowawczej. Takiego rozumowania nie burzy treść art. 193 ust. 6a u.w.r.s.p.z., gdyż przepis ten dotyczy jedynie sytuacji czasowego przebywania dziecka u swoich rodziców.

Powyższe stanowisko zbieżne jest z poglądami reprezentowanymi w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, w tym zwłaszcza z tezami przedstawionymi w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 22 marca

2017 r., sygn. akt IV SA/G1 678/16, iż "nie jest wystarczające ustalenie, że dziecko zostało skierowane do placówki opiekuńczo-wychowawczej, czy też że zapadło orzeczenie o umieszczeniu go w pieczy zastępczej, lecz wymaga wyjaśnienia, czy rzeczywiście piecza zastępcza była wykonywana, a jeżeli tak, to w jakim zakresie", oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, który w wyroku z dnia 6 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 204/17 uznał, że "zobowiązanie rodziców do ponoszenia opłat związanych z przebywaniem dziecka w pieczy zastępczej, gdy dziecko to w pieczy zastępczej faktycznie nie przebywa, pozostaje w sprzeczności z ratio legis art. 193 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny, którym jest partycypacja rodziców w kosztach utrzymania ich dziecka pozostającego w pieczy zastępczej. Na mocy wskazanego przepisu można zobowiązać rodziców do pokrycia faktycznych kosztów, jakie ponosi organizator pieczy zastępczej, za pobyt dziecka w tej pieczy, nie można natomiast - jak miało to miejsce w niniejszej sprawie (w odpowiednim okresie) – obciążać ich kosztami za samo formalne pozostawanie dziecka w pieczy zastępczej."

W takiej sytuacji należało przyjąć, że organy dokonały błędnej wykładni przepisów prawa materialnego, tj. art. 193 ust. 1 i ust. 2 u.w.r.s.p.z. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

W konsekwencji za zasadne należało uznać zarzuty skarżącego co do nienależytego przeprowadzenia przez organy obu instancji postępowania dowodowego w sprawie, bowiem nie wskazały w swoich decyzjach dokładnie okresów, w których nieletnia przebywała w placówce opiekuńczo – wychowawczej, ograniczając się do podania dat umieszczenia jej w placówce i stwierdzenia, że "ucieczki nieletniej i doprowadzanie przez organy policji powtarzały się wielokrotnie w okresie sierpień- grudzień 2017 r." Tym samym trafny okazał się zarzut naruszenia przepisów art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., bowiem nie został należycie wyjaśniony stan faktyczny sprawy oraz nie zebrano istotnego materiału dowodowego niezbędnego do wydania rozstrzygnięcia, co skutkowało w ostateczności także naruszeniem art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Sąd zwraca również uwagę na błędną praktykę organu I instancji dotyczącą sformułowania w jednej decyzji rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia w części opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej oraz ustalenia takiej opłaty. Można się zgodzić ze stanowiskiem organu odwoławczego, że rozstrzygnięcie obu tych kwestii można zawrzeć w jednej decyzji, jednakże nie w takiej formie i kolejności jako obrał Starosta w sentencji decyzji z dnia [...] grudnia 2017 r. Wymagane byłoby bowiem w pierwszej kolejności opowiedzenie się w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, a dopiero w drugiej kolejności, mając już na uwadze ustaloną wysokość opłaty, rozstrzygnięcie co do rodzaju i zakresu udzielonej pomocy finansowej dla osoby (osób) zobowiązanej do ponoszenia takiej opłaty. Tymczasem z sentencji decyzji Starosty wynika, że wpierw procedował w przedmiocie umorzenia (umorzył w części opłatę w kwocie [...] zł), a dopiero następczo ustalił ostateczną opłatę w kwocie [...] zł miesięcznie.

Na uwzględnienie nie zasługiwał natomiast podstawowy zarzut skargi sprowadzający się do twierdzenia, iż z pieczą zastępczą mieliśmy do czynienia dopiero z chwilą przyjęcia córki strony do oddziału socjalizacyjnego placówki opiekuńczo - wychowawczej i skreślenia z oddziału interwencyjnego tej placówki. Racje w tym sporze należy przyznać Kolegium, że wobec małoletniej co do zasady, tj. w czasie jej faktycznego pobytu w placówce opiekuńczo- wychowawczej, była wykonywana piecza zastępcza w formie instytucjonalnej. Świadczy o tym niewątpliwie treść art. 95 ust. 1 u.w.r.s.p.z., w którym mowa jest o typach placówek opiekuńczo- wychowawczych, wymieniając w nim typy: socjalizacyjne, interwencyjne i specjalistyczno-terapeutyczne.

Wskazania co do dalszych czynności wynikają wprost z treści uzasadnienia niniejszego wyroku i sprowadzają się do uwzględnienia dokonanej przez Sąd wykładni przepisów prawa materialnego i uzupełnienia materiału dowodowego stanowiącego podstawę faktyczną rozstrzygnięcia. Następnie organ I instancji zobowiązany będzie wydać stosowną decyzję na podstawie właściwie zastosowanych przepisów ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, z zachowaniem prawidłowego trybu procedowania, w treści którego wyjaśni stronom przesłanki jakimi kierował się orzekając.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) w zw. z art. 135 u.p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania sądowoadministracyjnego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 u.p.p.s.a.