Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1267/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-11-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36 - 36 (9)
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędzia WSA Leszek Kobylski Protokolant ref. staż. Piotr Niewiński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2014 r. sprawy ze skargi A. T. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 19-22 marca 2013 z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest skarga A. T. (dalej: "skarżąca", "strona") na uchwałę z dnia [...] stycznia 2014 r. Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...] marca 2013 r. (dalej: "Komisja II stopnia", "organ odwoławczy"), utrzymującą

w mocy uchwałę Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2013 r. z siedzibą w [...] (dalej: "Komisja", "organ I instancji"), stwierdzającą, że skarżąca uzyskała wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Do wydania zaskarżonej uchwały doszło w następującym stanie faktycznym

i prawnym:

Z akt sprawy wynika, że w dniach od [...] do [...] marca 2013 r. skarżąca przystąpiła do egzaminu radcowskiego, składającego się z pięciu części, z którego uzyskała następujące oceny: ocenę dobrą z pytań testowych, ocenę dostateczną

z prawa karnego, ocenę dostateczną z prawa cywilnego, ocenę dobrą z prawa gospodarczego oraz ocenę niedostateczną z prawa administracyjnego. Komisja w dniu [...] kwietnia 2013 r. podjęła uchwałę nr [...], w której stwierdziła, że w związku

z otrzymaniem oceny niedostatecznej z piątej części egzaminu – zdająca uzyskała wynik negatywny z egzaminu radcowskiego. Podstawę prawną podjętej uchwały stanowił art. 366 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm., zwana dalej: "u.r.p.").

W odwołaniu złożonym na powołaną uchwałę skarżąca wniosła o jej uchylenie w całości i dokonanie weryfikacji pracy z piątej części egzaminu radcowskiego, tj.

z zakresu prawa administracyjnego, poprzez poddanie jej ponownej ocenie merytorycznej, zgodnie z kryteriami wskazanymi w art. 36 ust. 2 u.r.p. oraz zmianę oceny z piątej części egzaminu radcowskiego, na ocenę pozytywną. Wniosła również

o zmianę oceny z czwartej części egzaminu radcowskiego, tj. z zakresu prawa gospodarczego, na ocenę będącą średnią arytmetyczną ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów, zgodnie z zasadami określonymi w art. 365 ust. 4 u.r.p. W istocie uchwała organu I instancji wydana wobec skarżącej zawierała wpisanie z czwartej części egzaminu (prawo gospodarcze) oceny dostatecznej, zamiast dobrej, co zostało sprostowane postanowieniem Komisji z dnia [...] czerwca 2013 r.

Skarżąca wniosła także o porównanie sporządzonej przez nią pracy z piątej części egzaminu radcowskiego z pracami z tej dziedziny sprawdzanymi przez inne komisje egzaminacyjne w celu zweryfikowania informacji, iż zdający w innych komisjach, którzy przyjęli koncepcję rozwiązania zadania z zakresu prawa administracyjnego taką jak strona, uzyskali oceny pozytywne. Potwierdzenie powyższej informacji stanowiłoby przekroczenie granic uznania przez egzaminatorów, będąc jednocześnie przejawem nierównego traktowania osób znajdujących się w tej samej sytuacji. Wniosła więc o podjęcie uchwały w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, stwierdzającej uzyskanie przez stronę pozytywnego wyniku z tego egzaminu, złożonego w dniach od [...] do [...] marca 2013 r.

Podjętej uchwale skarżąca zarzuciła naruszenie:

1. art. 364 ust. 1, 8 i 10 oraz art. 36 ust. 2 u.r.p., poprzez niewłaściwe określenie oceny cząstkowej z piątej części egzaminu radcowskiego, tj. zadania z zakresu prawa administracyjnego, na poziomie niedostatecznym, a w konsekwencji ustalenie negatywnego wyniku z całego egzaminu radcowskiego;

2. art. 365 ust. 2 u.r.p., poprzez oparcie ocen cząstkowych zadania z zakresu prawa administracyjnego wyłącznie na opisie istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do tego zadania i potraktowanie opisu jako dokumentu, zawierającego wiążące Komisję wytyczne kreujące kryteria oceny;

3. art. 364 ust. 10 w związku z art. 365 ust. 2 u.r.p., poprzez pominięcie wskazanej w ustawie gradacji pozytywnych ocen cząstkowych i dokonanie oceny pracy wyłącznie w oparciu o kryterium ocena pozytywna/ocena negatywna.

W uzasadnieniu odwołania strona przedstawiła obszerną argumentację w zakresie prawidłowości sporządzonej przez nią skargi.

Powołaną na wstępie uchwałą znak [...] z dnia [...] stycznia 2014 r. Komisja II stopnia, działając na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 u.r.p. w związku

z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267, zwany dalej: "k.p.a."), po rozpoznaniu odwołania skarżącej, orzekła o utrzymaniu w mocy zaskarżonej uchwały.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał na przepisy prawa regulujące postępowanie przed Komisją II stopnia oraz wywiódł, że jest ono postępowaniem szczególnym, którego zakres strona określa w odwołaniu, a organ kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę. Odniósł się do kryteriów ocen zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego oraz podkreślił, że ustawodawca, mając na uwadze cel i charakter egzaminu zawodowego, przy ocenie prac z części od drugiej do piątej dopuszcza możliwość różnego, ale prawidłowego rozwiązania tych samych zadań. Dlatego w art. 365 ust. 2 u.r.p. (sprzed nowelizacji, która obowiązuje od 23 sierpnia 2013 r.) jedynie wyszczególnił najważniejsze kryteria oceny prac pisemnych z tych części egzaminu. Ponadto Komisja II stopnia stwierdziła, że określone w przytoczonym przepisie kryteria muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego, należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Jednocześnie Komisja II stopnia dodała, że dokonując oceny prac z poszczególnych części od drugiej do piątej należy kierować się wskazówkami w tym przepisie zawartymi, odnosząc je indywidualnie do każdej pracy. Stwierdziła także, że opis istotnych zagadnień nie stanowi kryterium ocen, skoro określony w art. 36 ust. 12 u.r.p. zakres upoważnienia dla Ministra Sprawiedliwości do wydania rozporządzenia nie uprawniał do uregulowania w akcie wykonawczym kryteriów ocen zadań pisemnych części od drugiej do piątej.

Komisja II stopnia podkreśliła, że każdą część pracy skarżącej oceniali inni egzaminatorzy. Z prawa administracyjnego pracę oceniało dwoje egzaminatorów, którzy jednomyślnie wystawili oceny niedostateczne.

Zdaniem pierwszego egzaminatora, strona zachowała w sposób dostateczny wymogi formalne właściwe dla skargi wynikające z p.p.s.a. Chodzi zarówno o wymogi formalne właściwe dla pisma strony zawarte w art. 49 p.p.s.a., jak również właściwe dla skargi do sądu administracyjnego (art. 57 p.p.s.a.). Skarga została wniesiona w terminie, do właściwego WSA, za pośrednictwem organu wydającego zaskarżaną decyzję. Strona oznaczyła skarżącego ze wskazaniem pełnomocnika procesowego, który podpisał skargę, prawidłowo wskazała organ administracji publicznej. Egzaminator zauważył, że MOPS nie jest uczestnikiem postępowania (patrz art. 32 i 33 p.p.s.a.). Przytoczono przepisy p.p.s.a., na podstawie których wniesiono skargę oraz na podstawie których sformułowano żądania skargi. Skarżąca na podstawie art. 239 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt c) ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej, złożenie dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa wolne jest od opłaty skarbowej. W związku z tym, w ocenie egzaminatora, strona niepotrzebnie w załącznikach do skargi wskazała dowód uiszczenia wpisu i opłaty skarbowej. Przedstawiony jako zadanie egzaminacyjne kazus zawiera liczne błędy formalne tkwiące w działaniu poszczególnych organów administracji, których autor skargi nie zauważył. W pierwszej kolejności,

w zaprezentowanym kazusie dostrzec można błędny sposób zastosowania regulacji dotyczącej finalnej fazy trybu wznowienia postępowania. Wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną Prezydenta Miasta Kołobrzeg

z dnia 23 lipca 2009 r. obligowało ten organ do wydania jednej z decyzji przewidzianej w art. 151 k.p.a. Organ nie mógł zatem po wznowieniu postępowania wydać od razu decyzji zwrotowej,korzystając z przesłanki przewidzianej w art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nakazanie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego nie mogło być orzeczone w tej samej decyzji, co samo uznanie świadczenia za nienależnie pobrane. Na podstawie regulacji ustawy o świadczeniach rodzinnych, wydanie decyzji nakazującej zwrot świadczenia nienależnie pobranego nie mogło być orzeczone w tej samej decyzji, co samo uznanie świadczenia za nienależnie pobrane. Dopiero uzyskanie waloru ostateczności decyzji uznającej świadczenie za nienależnie pobrane uprawnia organ do wydania kolejnej decyzji o zwrocie tego świadczenia

(o niemożliwości orzekania o tychże dwóch sprawach w jednej decyzji wypowiedział się również NSA w sprawie o sygn. akt OSK 619/10). Tym samym, skarga powinna zawierać zarzuty naruszenia art. 151 k.p.a., art. 30 ust. 1 i art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, art. 105 § 1 k.p.a., art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 10 § 1 k.p.a. Skarga zawiera co prawda wskazanie istotnych w sprawie zarzutów naruszenia przepisów prawa, tj. art. 138 § 1 pkt 1 i art. 151 k.p.a., jednak sposób umotywowania zarzutu naruszenia art. 151 k.p.a. - brak podstaw do wznowienia postępowania, wskazuje na niezrozumienie istoty zagadnienia. Naruszenie art. 151 k.p.a. w omawianej sprawie polegało bowiem na zaniechaniu wydania przez organ I instancji jednej z decyzji przewidzianych w tym przepisie. Organ po wznowieniu postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. nie mógł orzekać w trybie określonym w przepisach ustawy

o świadczeniach rodzinnych, co jednak uczynił. Samo podniesienie zarzutu naruszenia art. 151 § 1 k.p.a, przy braku jego prawidłowego umotywowania oraz braku wskazania innych zasadnych w sprawie zarzutów, uniemożliwia wystawienie oceny pozytywnej. Sformułowane przez stronę wnioski - uchylenia w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej oraz zasądzenia od organu na rzecz skarżącej kosztów zastępstwa procesowego, są poprawne. Nieprawidłowy jest wniosek o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania z uwagi na to, że skarżąca z mocy ustawy była zwolniona od kosztów. Brak również istotnego z punktu widzenia zabezpieczenia interesu skarżącej wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Samo poprawne sformułowanie części wniosków nie jest jednak wystarczające do wystawienia oceny pozytywnej w sytuacji, gdy szeroko uzasadniane przez autora zarzuty naruszenia art. 7, 77 § 1,107 § 3 i art. 80 k.p.a. nie są istotne z punktu widzenia rozwiązania zadania egzaminacyjnego, a skarga nie zawiera żadnego, prawidłowego

i poprawnie uzasadnionego zarzutu. Wobec takich uchybień skarga byłaby uwzględniona, ale tylko poprzez art. 134 § 1 p.p.s.a. Mając powyższe na względzie, pracę ocenić należy jako niedostateczną. Zaprezentowane rozwiązanie kazusu nie zabezpiecza nawet w minimalnym zakresie interesu mocodawcy. Sporządzenie skargi spełniającej jedynie częściowo wymogi formalne, bez wykazania się niezbędnym minimum wiedzy z zakresu problemu faktycznoprawnego, którego skarga dotyczy, nie jest wystarczające dla uzyskania oceny pozytywnej. Język, styl, jak i staranność pracy należy ocenić na poziomie niedostatecznym.

Drugi egzaminator ocenił, iż poprawnie wskazano sąd, skarga została wniesiona w terminie, za pośrednictwem właściwie wskazanego organu, podpisana. We wstępie skargi, przy oznaczeniu stron postępowania niezasadnie jako uczestnika postępowania wskazano organ I instancji. Niepotrzebnie określano wartość przedmiotu zaskarżenia

i wnoszono wpis od skargi, bowiem strona była zwolniona od kosztów z mocy ustawy (art. 239 pkt 1a p.p.s.a.). Z podniesionych przez stronę zarzutów naruszenia prawa jedynie zarzuty naruszenia art. 151 k.p.a. i art. 138 k.p.a. uznać należy za zasadne. Jednak sposób umotywowania zarzutu naruszenia art. 151 k.p.a. - brak podstaw do wznowienia postępowania, wskazuje na niezrozumienie istoty zagadnienia. Naruszenie art. 151 k.p.a. w omawianej sprawie polegało bowiem na zaniechaniu wydania przez organ I instancji jednej z decyzji przewidzianych w tym przepisie. Organ po wznowieniu postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. nie mógł orzekać w trybie określonym w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych, co jednak uczynił. Samo podniesienie zarzutu naruszenia art. 151 § 1 k.p.a., przy braku jego prawidłowego umotywowania oraz braku wskazania innych zasadnych w sprawie zarzutów, uniemożliwia wystawienie oceny pozytywnej. Sformułowane wnioski o uchylenie

w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów zastępstwa procesowego są poprawne. Nieprawidłowy jest wniosek o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania z uwagi na to, że skarżąca z mocy ustawy była zwolniona od kosztów. Brak również istotnego

z punktu widzenia zabezpieczenia interesu skarżącej wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Samo poprawne sformułowanie części wniosków nie jest jednak wystarczające do wystawienia oceny pozytywnej, w sytuacji gdy szeroko uzasadniane przez autora zarzuty naruszenia art. 7, 77 § 1, 107 § 3 i art. 80 k.p.a. nie są zasadne, a skarga nie zawiera żadnego, prawidłowego i poprawnie uzasadnionego zarzutu. Poza tym język sporządzonej przez skarżącą pracy egzaminacyjnej był poprawny, a praca staranna.

Organ odwoławczy wywiódł, że istotą zadania z prawa administracyjnego było dokonanie przez zdających oceny prawidłowości decyzji podjętych przez organy administracji publicznej na gruncie przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w toku postępowania wznowieniowego. W sprawie tej organ I instancji przyznał w 2009 r. stronie na podstawie powołanej ustawy świadczenie rodzinne w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym. W związku z ujawnieniem się nowych okoliczności, które nie były znane organowi w dniu wydawania decyzji, organ I instancji wznowił postępowanie

w sprawie przyznania tego zasiłku. Następnie organ I instancji, powołując się na art. 104 k.p.a. oraz przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, podjął decyzję, w której uznał za nienależnie pobrany dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym oraz zobowiązał stronę do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku. W uzasadnieniu tej decyzji organ stwierdził także, że decyzja ta stanowi zakończenie postępowania wznowieniowego. Strona złożyła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej "SKO", "Kolegium"), w którym wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania. Kolegium orzekło

o odmowie umorzenia postępowania oraz utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Zdający powinni byli zauważyć następujące uchybienia:

1. naruszenie art. 151 k.p.a. przez zaniechanie wydania jednej z decyzji przewidzianych w tym przepisie, co jest prawną konsekwencją wznowienia postępowania. Organ nie mógł po wznowieniu postępowania wydać od razu decyzji uznającej świadczenie za nienależnie pobrane i nakazać jego zwrot, korzystając z przesłanek przewidzianych w art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 ustawy

o świadczeniach rodzinnych;

2. naruszenie art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, albowiem z treści tego przepisu wynika, że za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne uważa się świadczenie pobrane na podstawie decyzji, która została uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. W sprawie nie nastąpiło uchylenie decyzji o przyznaniu świadczenia w wyniku wznowienia postępowania i stronie nie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. Nie można zatem było orzekać, że świadczenie jest nienależnie pobrane i nakazywać jego zwrotu. Te dwa rozstrzygnięcia nie powinny też być zawarte w jednej decyzji;

3. naruszenie art. 105 § 1 k.p.a. przez wydanie decyzji o odmowie umorzenia postępowania, podczas gdy k.p.a. nie przewiduje wydania takiej decyzji;

4. naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. przez niezapewnienie stronie prawa do czynnego udziału w postępowaniu;

5. naruszenie przez organ odwoławczy art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. przez utrzymanie

w mocy decyzji organu I instancji, która była obciążona wyżej wskazanymi wadami.

Organ odwoławczy ocenił, iż sporządzona przez stronę skarga do sądu administracyjnego, stanowiąca rozwiązanie kazusu z prawa administracyjnego na egzaminie radcowskim, nie spełnia minimalnych wymogów pozwalających na wystawienie oceny pozytywnej. Za właściwą uznał ocenę egzaminatorów, iż zdająca, wskazując w zarzutach przepisy procedury administracyjnej, które zostały naruszone przez organy orzekające w sprawie, nie zrozumiała istoty problemu prawnego występującego w zadaniu egzaminacyjnym.

Podstawową kwestią, na którą należało zwrócić uwagę był brak wydania jednej

z decyzji przewidzianej w art. 151 k.p.a. Organ nie mógł bowiem po wznowieniu postępowania wydać od razu decyzji zwrotowej na podstawie art. 104 k.p.a., korzystając z przesłanki przewidzianej w art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podejmując takie rozstrzygnięcie, doprowadził do sytuacji, że w obrocie prawnym pozostawały dwie sprzeczne decyzje: jedna przyznająca świadczenie i druga nakazująca jego zwrot. Strona wprawdzie postawiła zarzut naruszenia art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 138 § 1 k.p.a., jednak jego uzasadnienie, jak trafnie zauważyli egzaminatorzy, było wadliwe. Z uzasadnienia tego zarzutu i wywodów zawartych

w odwołaniu wynika, że zdająca upatruje naruszenia art. 151 § 1 k.p.a. w tym, że

w sprawie nie było podstawy do wznowienia postępowania wymienionej w art. 145 § 1, pkt 5 k.p.a. Organ I instancji, wznawiając postępowanie, naruszył zatem wymieniony przepis, a w konsekwencji naruszył art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. Ponieważ SKO nie zauważyło tych uchybień i utrzymało w mocy decyzję pierwszoinstancyjną, dopuściło się naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Zdaniem obu Komisji sprawdzających, rozumowanie takie jest wadliwe

i świadczy o braku właściwej znajomości przepisów regulujących postępowanie wznowieniowe. Ponadto zdająca, pisząc o naruszeniu art. 151 § 1 k.p.a., ani w pracy egzaminacyjnej, ani w odwołaniu nie wyjaśniła na czym jej zdaniem polegało to naruszenie. W stanie faktycznym, przedstawionym w zadaniu egzaminacyjnym, organ

I instancji w 2009 r. przyznał świadczenie rodzinne mocodawczyni zdającej. W 2012 r. uzyskał informację, że w dacie przyznawania świadczenia, jego beneficjentka była zatrudniona, co stanowiło przeszkodę do przyznania tego świadczenia. W tej sytuacji wydał postanowienie o wznowieniu z urzędu postępowania w sprawie zakończonej decyzją z 2009 r. Na etapie do wydania postanowienia o wznowieniu postępowania czynności organu nie podlegają jakiejkolwiek kontroli i toczą się bez udziału stron. Organ sam ocenia czy zachodzi któraś z przesłanek wznowienia. W rozpoznawanej sprawie zachodziła formalnie przesłanka do wznowienia postępowania, określona w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., bowiem pojawił się nowy dokument stwierdzający zatrudnienie osoby pobierającej świadczenie. Zarzut, że nie było przesłanki do wznowienia postępowania jest zatem nietrafny. Czym innym jest zaistnienie formalne przesłanki wznowienia postępowania, a czym innym przeprowadzenie postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy, stosownie do treści art. 149 § 2 k.p.a.

Postępowanie wznowieniowe jest dwuetapowe. Pierwszy etap kończy się niezaskarżalnym postanowieniem o wznowieniu postępowania, zaś drugi, co do zasady musi się zakończyć wydaniem jednej z decyzji określonych w art. 151 k.p.a. Naruszenie art. 151 k.p.a. nie może zatem być konsekwencją wadliwego wznowienia postępowania. W zadaniu egzaminacyjnym organ I instancji po wznowieniu postępowania nie miał innej, zgodnej z prawem możliwości, niż wydanie decyzji na podstawie art. 151 k.p.a.

W sytuacji, gdyby uchylił decyzję z 2009 r. na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a.

i odmówił przyznania świadczenia, wówczas w pełni uzasadnione byłyby zarzuty dotyczące niewyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy i błędnej oceny dowodów

w kontekście braku przesłanki do wznowienia postępowania w sensie materialnym, czyli można by podważać wówczas ustalenia i wnioski organu co do przyczyn wznowienia postępowania. Gdyby zdająca rzeczywiście dokładnie przeanalizowała stan faktyczny przedstawiony w zadaniu egzaminacyjnym i zapoznała się ze zrozumieniem z treścią powołanego art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a., to z pewnością zauważyłaby, że odmowa uchylenia decyzji podjętej w sprawie, w której wznowiono postępowanie, następuje

z powodu braku zaistnienia podstaw do wznowienia postępowania.

Odnosząc się do argumentów odwołania dotyczących uiszczenia wpisu od skargi organ odwoławczy podał, że skoro - jak sama strona podaje, są w tym zakresie poważne rozbieżności w praktyce sądów administracyjnych, to mając na uwadze, że jej obowiązkiem jest działanie w interesie klienta, którego reprezentuje, nie powinna tego wpisu uiszczać. W postępowaniu sądowoadminstracyjnym nieuiszczenie wpisu przez zawodowego pełnomocnika przy składaniu skargi do sądu nie skutkuje odrzuceniem skargi. Pełnomocnik wzywany jest w tej sytuacji do uzupełnienia braku fiskalnego pisma. Zbędne wniesienie opłaty sądowej w sprawie, w której strona z mocy ustawy zwolniona jest od kosztów sądowych, naraża osobę reprezentowaną na ponoszenie zbędnych wydatków. Wydatki te będą oczywiście zwrócone przez sąd z urzędu, jednakże nastąpi to na koszt strony - art. 225 p.p.s.a. Trudno zatem mówić w takiej sytuacji o profesjonalnym działaniu pełnomocnika.

W zakresie wniosku o porównanie pracy skarżącej z pracami sprawdzanymi

w innych komisjach celem ustalenia, czy prace, zawierające taką samą koncepcję rozwiązania zadania egzaminacyjnego jaką przyjęła ona, uzyskały pozytywne oceny, organ odwoławczy stwierdził, że każda z prac jest pracą indywidualną i mimo podobieństwa podnoszonych zarzutów i ich uzasadnienia nie są to prace tożsame. Oceny tych prac są zatem zindywidualizowane, co powoduje, że mogą się różnić ale nie oznacza, że są wadliwe. W rozumieniu art. 1 ust. 1 k.p.a., każda sprawa dotycząca ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, rozstrzygana uchwałami komisji, jest sprawą indywidualną. Podniesiony zarzut odnoszący się w istocie do naruszenia zasady równości wobec prawa w kontekście zróżnicowania ocen prac egzaminacyjnych

w różnych komisjach, a nawet w tej samej komisji, nie może mieć zatem znaczenia dla wyniku postępowania odwoławczego. Zadaniem Komisji II stopnia nie jest też analiza porównawcza prac z zakresu prawa administracyjnego, ale ocena indywidualnej, konkretnej pracy sporządzonej przez zdającego.

W konsekwencji Komisja II stopnia stwierdziła, iż spełnienie wymogów formalnych pisma procesowego, poprawne wnioski procesowe w przedmiocie załatwienia sprawy przez sąd oraz wskazanie niektórych przepisów procesowych, które zostały naruszone, bez poprawnego powiązania tych naruszeń ze stanem faktycznym sprawy, jak również z uwagi na niedostrzeżenie istoty zagadnienia prawnego występującego w zadaniu egzaminacyjnym nie pozwalają na wystawienie pracy oceny pozytywnej. W sporządzonej pracy nie dostrzeżono podstawowych błędów

w zastosowaniu przepisów prawa procesowego i materialnego, co powoduje, że zaproponowany sposób rozstrzygnięcia problemu prawnego nie uwzględnia interesu reprezentowanej strony. Nie można też uznać, że zaproponowane przez stronę rozwiązanie problemu prawnego jest alternatywnym i merytorycznie poprawnym rozwiązaniem. Podkreśliła, że samo złożenie skargi i wskazanie na niektóre wady prawne decyzji nie może przesądzać o poprawnym rozwiązaniu zadania egzaminacyjnego. Prawdą jest, że sąd administracyjny, który z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. nie jest związany zarzutami skargi, a tylko i wyłącznie granicami sprawy, niewątpliwie uwzględniłby taką skargę i orzekł o uchyleniu wadliwych decyzji albo stwierdził ich nieważność. Jednakże od osoby, która w przyszłości zamierza wykonywać zawód radcy prawnego oczekiwać należy znajomości prawa administracyjnego materialnego, jak i procesowego, w tym trybów nadzwyczajnych na poziomie gwarantującym należytą ochronę interesów osoby reprezentowanej.

W skardze złożonej na powołaną uchwałę do sądu administracyjnego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały w całości oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania. Zaskarżonej uchwale zarzuciła naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy oraz przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 365 ust. 2 u.r.p. przez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na:

• sprawdzeniu w toku postępowania odwoławczego przygotowania prawniczego skarżącej z części piątej egzaminu radcowskiego z pominięciem zawartych w hipotezie ww. przepisu kryteriów oceny rozwiązania zadań z egzaminu radcowskiego, podczas gdy skarżąca zachowała wymogi formalne, zastosowała właściwe - z perspektywy przyjętego kierunku rozwiązania zadania egzaminacyjnego - przepisy prawa i dokonała ich prawidłowej interpretacji,

a zaproponowane przez nią rozwiązanie w sposób najlepszy z możliwych zabezpiecza interes strony, którą reprezentowała; • ustaleniu oceny z egzaminu radcowskiego wyłącznie w oparciu o opracowany przez zespół do przygotowania zadań na egzamin radcowski opis istotnych zagadnień do zadania z zakresu prawa administracyjnego, który nie ma charakteru wiążącego i w świetle przywołanego przepisu nie stanowi kryterium oceny pracy egzaminacyjnej,

a ponadto w dacie sprawdzania prac egzaminacyjnych przez organ I instancji nie znajdował oparcia w przepisach u.r.p., ale wynikał z regulacji zawartej w akcie wykonawczym, wykraczającej poza zakres przepisu upoważniającego do wydania tego aktu;

2. art. 15 k.p.a. przez nierozpatrzenie sprawy w całokształcie jej okoliczności faktycznych i prawnych, polegające na nieodniesieniu się Komisji II stopnia nie tylko do wszystkich argumentów podniesionych w odwołaniu skarżącej od uchwały organu I instancji, ale również braku jakiegokolwiek stanowiska wobec propozycji rozwiązania zadania egzaminacyjnego przedstawionej przez skarżącą (w szczególności odpowiedzi na pytanie czy w przedstawionym

w zadaniu egzaminacyjnym stanie faktycznym istniała podstawa do wznowienia przez organ postępowania administracyjnego);

3. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w związku z art. 368 ust. 12 u.r.p. przez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy, jak również nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz jego dowolną ocenę, przejawiającą się w pominięciu argumentacji podnoszonej przez skarżącą, co skutkowało przekroczeniem przez Komisję II stopnia granicy tzw. luzu decyzyjnego organu oraz wadliwymi ustaleniami faktycznymi dotyczącymi rozwiązania, a w konsekwencji błędną oceną pracy egzaminacyjnej skarżącej;

4. art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 368 ust. 12 u.r.p. przez jego niezastosowanie, polegające na sporządzeniu uzasadnienia uchwały nieodpowiadającego wymogom określonym w tym przepisie, w szczególności w zakresie przyczyn,

z powodu których Komisja II stopnia uznała za niewłaściwy sposób rozwiązania zadania egzaminacyjnego zaproponowany przez skarżącą, częściowo odmienny od sposobu rozwiązania przedstawionego w opisie istotnych zagadnień;

5. art. 8 i art. 36 ust. 12 u.r.p. w związku z art. 32 Konstytucji RP przez prowadzenie postępowania administracyjnego w sposób naruszający zasadę zaufania obywatela do państwa i godzący w konstytucyjną zasadę równości, polegający na stosowaniu przez obie komisje egzaminacyjne rażąco nierównych kryteriów oceniania prac egzaminacyjnych i odwołań od wyników egzaminu radcowskiego.

Uzasadniając wniesiony środek zaskarżenia strona podała, iż mimo obowiązku ponownego rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie, poprzez ponowną ocenę propozycji rozwiązania zadania egzaminacyjnego z zakwestionowanej przez zdającą części egzaminu w kontekście zarzutów i argumentacji odwołania, Komisja II stopnia, rozpatrując jej odwołanie, ograniczyła się zasadniczo do powtórzenia uzasadnienia ocen cząstkowych sporządzonych przez egzaminatorów oraz przywołania treści zawartych w opisie istotnych zagadnień. Całkowicie pominięto natomiast kwestię, na którą skarżąca, rozwiązując zadanie egzaminacyjne z zakresu prawa administracyjnego, położyła zasadniczy nacisk i w oparciu o którą sporządziła skargę do sądu administracyjnego, mianowicie fakt, iż w dokumentacji będącej podstawą wydania przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kołobrzegu, działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta Kołobrzeg, decyzji ZR/676/09 z dnia 23 lipca 2009 r., przyznającej J. Z. świadczenia rodzinne (w tym zakwestionowany w późniejszej decyzji organu dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego) znajdował się dokument potwierdzający uzyskiwanie przez nią dochodu z tytułu działalności zarobkowej, stanowiącej tytuł do ubezpieczenia społecznego. Nie sposób zatem zgodzić się z zawartym w zaskarżonej uchwale stwierdzeniem, że w przedmiotowej sprawie zachodziła formalnie przesłanka do wznowienia postępowania określona w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., bowiem pojawił się nowy dokument stwierdzający zatrudnienie osoby pobierającej świadczenie, w związku z czym zarzut o braku przesłanki jest nietrafny. Okoliczność uzyskiwania przez zainteresowaną dodatkowego dochodu znana była organowi już w dacie wydania decyzji ZR/676/09 z dnia 23 lipca 2009 r.

Za właściwe uznała stwierdzenie organu odwoławczego, iż na etapie wydania postanowienia o wznowieniu postępowania czynności organu toczą się bez udziału stron i organ sam ocenia, czy zachodzi któraś z przesłanek wznowienia, jednak nie może tego czynić w sposób całkowicie dobrowolny. Gdyby tak przyjąć, ustawodawca

w przypadku wznowienia postępowania administracyjnego z urzędu wyłączyłby stosowanie art. 145 § 1 k.p.a. Zatem w opinii skarżącej, organ nie miał prawa wznowić postępowania w trybie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w sytuacji, gdy okoliczności, które wskazał jako nowe wynikały z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy.

W konsekwencji przedstawiony w uchwale Komisji II stopnia stan faktyczny pomija zasadniczą okoliczność wynikającą z treści zadania egzaminacyjnego, o którą skarżąca oparła swoją pracę egzaminacyjną.

Odnosząc się do podnoszonych przez organ odwoławczy argumentów dotyczących niewłaściwego uzasadnienia przez stroną zarzutu naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 151 § 1 pkt 1 i art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., skarżąca podała że rozumie istotę postępowania wznowieniowego, dlatego też podniosła w ww. zarzucie art. 151 k.p.a., obligujący organ, który wznowił postępowanie, do wydania jednej

z decyzji wskazanych w tym przepisie. Niemniej jednak uznała, że rozwiązaniem lepiej chroniącym interes strony jest zakwestionowanie zasadności wszczęcia przez organ

I instancji postępowania wznowieniowego. Zgodziła się z tezą organu odwoławczego, że po wznowieniu postępowania organ I instancji nie miał innej, zgodnej z prawem możliwości, niż wydanie decyzji na podstawie art. 151 k.p.a., ale organ ten już wcześniej postąpił niezgodnie z prawem.

Strona podniosła, że zgodnie z art. 365 ust. 2 u.r.p., jednym z kryteriów oceny jest zabezpieczenie interesu strony, którą zdający egzamin ma reprezentować. Zaproponowane przez skarżącą rozwiązanie było jedynym pozwalającym na utrzymanie w mocy korzystnej dla J. Z. decyzji ostatecznej Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kołobrzegu z dnia 23 listopada 2009 r., Nr ZR/676/09, wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta Kołobrzeg. Każde inne rozwiązanie, w tym rozstrzygnięcie zaproponowane w opisie istotnych zagadnień do zadania z zakresu prawa administracyjnego, prowadziłoby wyłącznie do uchylenia przez sąd decyzji wydanej przez SKO i ewentualnie decyzji wydanej przez organ

I instancji na skutek wznowienia postępowania, nie zamykając jednocześnie organowi

I instancji drogi do ponownego przeprowadzenia w sprawie postępowania administracyjnego, które mogłoby zakończyć się decyzją niekorzystną dla skarżącej.

W odniesieniu do kwestii uiszczenia wpisu od skargi, strona wskazała, że

w obliczu wątpliwości co do pobrania wpisu od skargi, w przedmiotowym stanie faktycznym korzystniej było uiścić opłatę, gdyż zapobiegało to ryzyku przedłużenia postępowania, w przypadku gdyby sąd uznał, że opłata powinna jednak być uiszczona

i wezwał stronę do uzupełnienia tego braku. Strona w wyniku decyzji organu I instancji była zobowiązana do zwrotu pobranego zasiłku wraz z ustawowymi odsetkami, które już na dzień 11 października 2012 r. wynosiły 267,17 zł. W tej sytuacji nawet obowiązek uiszczenia opłaty za przelew czy opłaty za przesłanie pocztą wpłaconego wpisu stanowiłby kwotę niższą niż odsetki, która mogłaby rosnąć na skutek wydłużenia postępowania spowodowanego wezwaniem sądu do uzupełnienia braku opłaty.

Skarżąca podała, że organ odwoławczy nie odniósł się do części argumentów podniesionych przez skarżącą w odwołaniu. W szczególności pominął zasadniczą,

z perspektywy oceny pracy skarżącej, kwestię istnienia w aktach sprawy dowodu potwierdzającego wykonywanie przez J. Z. pracy zarobkowej oraz nie odniósł się do zarzutów dotyczących naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 oraz art. 80 k.p.a. Poza tym nie zajął stanowiska wobec podnoszonej przez skarżącą argumentacji odnoszącej się do pozostałych zarzutów zawartych w opisie istotnych zagadnień (kwestii orzeczenia o uznaniu świadczenia za nienależne i o jego zwrocie w jednej decyzji, odmowy umorzenia postępowania, czy też wstrzymania wykonania uzasadnionej decyzji). Zatem orzekające w sprawie organy kierowały się przy ocenie zadania z prawa administracyjnego skarżącej nie kryteriami oceny pracy egzaminacyjnej, zawartymi w art. 365 ust. 2 u.r.p., ale opisem istotnych zagadnień, który uznały za dokument zawierający wiążące wytyczne kreujące kryteria oceny. Tymczasem w dacie przeprowadzenia egzaminu oraz oceny prac egzaminacyjnych opis ten nie znajdował oparcia nie tylko w przepisach u.r.p., ale wynikał

z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, które w tym zakresie zostało wydane

z przekroczeniem upoważnienia ustawowego do jego wydania.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, powołując argumentację prezentowaną w z zaskarżonej uchwale.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo

o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do treści art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej

i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 p.p.s.a., sąd rozstrzyga

w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa, wskazanego w art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Kontrolując zaskarżoną uchwałę pod kątem powyższych kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem przy jej wydawaniu nie doszło do naruszenia przez Komisję II stopnia przepisów prawa.

Na wstępie należy podkreślić rolę sądu administracyjnego, który nie jest trzecią komisją egzaminacyjną, lecz jedynie bada czy organ nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Jest to więc kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie uchwały i jego zgodności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w art. od 36 do 369 u.r.p. oraz w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie przeprowadzania egzaminu radcowskiego (Dz. U. z 2009 r. Nr 163 poz. 1302), wydanym na podstawie art. 36¹ ust. 16 u.r.p.

Zgodnie z art. 364 ust. 1 u.r.p., egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu (zdającego) do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy

z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu materialnego

i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy

i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu radcowskiego

i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej oraz warunków wykonywania zawody radcy prawnego i etyki tego zawodu.

Zasady i sposób oceny wiedzy zdającego zostały określone w art. 365 u.r.p.

W myśl tego przepisu, test z pierwszej części egzaminu radcowskiego sprawdzają niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy wyznaczeni przez przewodniczącego komisji egzaminacyjnej, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych. Oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu

z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Każdy

z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową

i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej danego zadania z części drugiej do piątej egzaminu stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów.

Stosownie do art. 366 ust. 1 u.r.p., pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. Kryteria oceny prac określone zostały w przepisie art. 365 ust. 2 u.r.p., do których ustawodawca zaliczył: zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu

z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Kryteria te są zatem podstawowym wyznacznikiem tej oceny.

Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej I stopnia (art. 366 ust. 2 u.r.p.), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji II stopnia w terminie 14 dnia od dnia otrzymania zaskarżonej uchwały (art. 368 ust. 1 u.r.p.). Natomiast od uchwały Komisji II stopnia służy skarga do sądu administracyjnego (art. 368 ust. 11 u.r.p.). W myśl przepisu art. 368 ust. 12 u.r.p., do postępowania przed Komisją II stopnia stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a. Zgodnie z art. 368 ust. 14 pkt 4 u.r.p., Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia m.in. tryb i sposób działania komisji odwoławczej. W oparciu o tę delegację ustawową Minister Sprawiedliwości wydał rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej lI stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. z 2009 r. Nr 164, poz. 1314). W myśl § 5 pkt 3 wyżej powołanego rozporządzenia, przewodniczący lub członek komisji odwoławczej, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem. Głosowanie jest jawne. W pierwszej kolejności komisja odwoławcza głosuje nad ostateczną oceną testu lub pracy pisemnej z tej części egzaminu radcowskiego, która została zakwestionowana w odwołaniu, następnie komisja odwoławcza głosuje w sprawie uchwały komisji egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego o wyniku egzaminu radcowskiego.

W zaskarżonej uchwale Komisja II stopnia przyjęła, że sporządzona przez skarżącą skarga w ramach rozwiązania zadania z piątej części egzaminu radcowskiego nie spełnia minimalnych wymogów pozwalających na wystawienie oceny pozytywnej.

Zgodnie z art. 364 ust. 8 u.r.p. piąta część egzaminu radcowskiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa administracyjnego polegającego na przygotowaniu skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego lub skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, albo w przypadku uznania, że brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny.

W zadaniu z piątej części egzaminu radcowskiego z zakresu prawa administracyjnego, w stosunku do reprezentowanej przez radcę prawnego strony, organ I instancji, po wznowieniu postępowania w sprawie przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego, wydał decyzję o uznaniu za nienależnie pobrany dodatek do zasiłku rodzinnego, zobowiązując jednocześnie stronę do jego zwrotu, a organ odwoławczy decyzję o odmowie umorzenia postępowania oraz o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. W sprawie bezsporne jest, że prawidłowym sposobem rozwiązania postawionego w zadaniu egzaminacyjnym problemu jest sporządzenie skargi do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Sporna zaś jest przyjęta przez skarżącą koncepcja skargi, która oparta została na zarzutach naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd podziela stanowisko Komisji II stopnia, że sposób ujęcia przez skarżącą problemu od strony wykazania naruszenia przez organy szeregu przepisów postępowania - art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 151 § 1 pkt 1 i art. 145 § 1 pkt 5 oraz art. 7, art. 77 i 107 § 3 k.p.a. świadczy o niezrozumieniu istoty zadania. Podstawową kwestią, którą należało wyeksponować w kazusie było wskazanie, że w sprawie wydana została decyzja z dnia 11 października 2012 r. o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane oraz o zobowiązaniu do jego zwrotu w sytuacji pozostawania w obrocie prawnym decyzji o przyznaniu tego świadczenia. Pomimo wznowienia postępowania

w sprawie przyznania świadczenia rodzinnego, nie zostało ono zakończone przez wydanie jednej z decyzji wymienionych w art. 151 k.p.a., co winno zostać uwypuklone

w sporządzonej skardze. Wadliwe również było orzeczenie w jednej decyzji o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane oraz o zobowiązaniu do jego zwrotu, podczas gdy ustawa o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje takiej możliwości. Organ nie mógł zatem, po wznowieniu postępowania, wydać od razu decyzji zwrotowej, korzystając

z przesłanki przewidzianej w art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Innymi słowy, prawidłowe rozwiązanie kazusu egzaminacyjnego sprowadzało się do wniesienia skargi do sądu administracyjnego, w której należało przede wszystkim podnieść zarzut naruszenia art. 151 k.p.a. przez wydanie rozstrzygnięcia, które nie odpowiada żadnemu z dopuszczalnych tym przepisem sposobów zakończenia wznowionego postępowania. W wydanych po wznowieniu postępowania decyzjach

w żaden sposób nie odniesiono się do pozostawionej nadal w obrocie prawnym dotychczasowej decyzji z dnia 23 lipca 2009 r., przyznającej reprezentowanej stronie dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania

z urlopu wychowawczego. Ponadto w przedstawionej sprawie decyzja

o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane oraz zobowiązaniu do jego zwrotu wydana została na podstawie art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ten ostatni przepis (zamieszczony w materiałach egzaminacyjnych) stanowi, iż za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne uważa się świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność

z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. W związku z tym należało podnieść, iż w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w tym przepisie.

W sporządzonej przez stronę skardze zabrakło podstawowych zarzutów, które należało postawić zaskarżonej decyzji SKO w Koszalinie oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, świadczących o dostrzeżeniu istoty zadania, tj. osadzeniu sprawy

w warunkach wznowienia postępowania, które nie zostało ostatecznie zakończone,

a pomimo tego, wbrew dyspozycji art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych wydane zostało rozstrzygnięcie uznające świadczenie za nienależnie pobrane.

Sąd podzielił stanowisko Komisji II stopnia, uznając, że wskazane i potwierdzone przez organy wady sporządzonej skargi są istotne. Do najważniejszych mankamentów pracy skarżącej z części piątej egzaminu należało zaliczyć brak dostrzeżenia istoty zagadnienia problemowego zadania (brak wydania decyzji przewidzianej w art. 151 k.p.a., przez co w obrocie prawnym pozostawały dwie sprzeczne decyzje: jedna przyznająca świadczenie i druga nakazująca jego zwrot oraz wydanie decyzji zwrotowej jednocześnie z decyzją o ustaleniu nienależnie pobranego świadczenia). Zdająca wprawdzie postawiła w swojej skardze zarzut naruszenia art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a.

w związku z art. 138 § 1 k.p.a., jednak należy zgodzić się z oceną Komisji II stopnia, iż uzasadnienie tych zarzutów było wadliwe. Zdaniem strony, w sprawie nie było podstaw do wznowienia postępowania w oparciu o art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., dlatego organ I instancji w kazusie naruszył art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a., a SKO w Koszalinie naruszyło art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., bo nie zauważyło tych uchybień.

Sąd w tym zakresie w pełni podziela argumentację Komisji II stopnia, że naruszenie art. 151 k.p.a. nie może być konsekwencją wadliwego wznowienia postępowania. Dopiero gdyby organ uchylił decyzję z 2009 r. na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. i odmówił przyznania świadczenia, wówczas uzasadnione byłyby zarzuty dotyczące niewyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy i błędnej oceny dowodów

w kontekście braku przesłanki do wznowienia postępowania w sensie materialnym. Strona mogłaby wówczas podważać ustalenia i wnioski organu co do przyczyn wznowienia postępowania. W okolicznościach kontrolowanej sprawy Sąd podziela również ocenę Komisji II stopnia, że postawienie przez skarżącą w zadaniu egzaminacyjnym zarzutów naruszenia art. 7, art. 77 § 1, 107 § 3 i art. 80 k.p.a.,

a następnie ich szeroka argumentacja, jest nieistotne z punktu widzenia rozwiązania kazusu.

W konsekwencji, zdaniem Sądu, prawidłowo uznano, że rozwiązanie sprawy zaproponowane przez skarżącą nie odnosiło się do istoty sprawy oraz nie trafiło w istotę zagadnienia, przez co nie uwzględniało w należyty sposób interesów strony, a zdająca nie wykazała się w wystarczającym stopniu znajomością przepisów prawa, które należało zastosować w przedmiotowym kazusie oraz umiejętnością ich interpretacji. Powyższe prowadzi do uprawnionego stwierdzenia, iż rozwiązanie sprawy zaproponowane przez skarżącą nie spełnia oczekiwań stawianych profesjonalnemu pełnomocnikowi, co uzasadnia wystawienie oceny niedostatecznej.

Istota i charakter egzaminu zawodowego obligują zdających w zakresie zadania z prawa administracyjnego do dostrzeżenia i podniesienia wszystkich istotnych uchybień organów administracji, zaś zaproponowany sposób rozwiązania zadania egzaminacyjnego powinien zawierać poprawnie zredagowane zarzuty i wnioski oraz należyte ich uzasadnienie. Skoro zdanie egzaminu radcowskiego ma uprawniać do wykonywania zawodu, sposób rozwiązania przyjęty przez egzaminowanego powinien odpowiadać wymogom przepisów prawa, aby mógł funkcjonować w obrocie prawnym jako środek skuteczny, możliwie najlepiej zabezpieczając interesy strony reprezentowanej zgodnie z treścią zadania egzaminacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 10 lipca 2012 r., sygn. akt II GSK 195/12, publ. cbosa).

.

Ocenę pozytywną z egzaminu radcowskiego może uzyskać tylko takie rozwiązanie zadania, które jest poprawne pod względem formalnym, materialnoprawnym i uwzględnia interes reprezentowanej przez zdającego strony. Zróżnicowanie ocen pozytywnych (od dostatecznej do celującej) nie oznacza, że błędy popełnione w rozwiązaniu zadania, świadczące o niespełnieniu podstawowych kryteriów, określonych w art. 365 ust. 2 u.r.p., mogą być kwalifikowane w ramach stopniowalności oceny pozytywnej. Dopiero spełnienie wszystkich ustawowych kryteriów zaproponowanego rozwiązania uprawnia oceniających do przejścia do skali ocen pozytywnych (por. wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2011 r., sygn. akt II GSK 695/11, publ. cbosa).

Należy zgodzić się ze skarżącą, że opis istotnych zagadnień do zadania

z zakresu prawa administracyjnego nie stanowi kryterium oceny pracy egzaminacyjnej, które wymienione zostały wyczerpująco w u.r.p. w art. 364 ust. 1 i art. 365 ust. 2. Jednak jest on pomocniczym instrumentem o charakterze wewnętrznym, zawierającym w sobie najważniejsze elementy prawidłowego rozwiązania danego kazusu, który egzaminatorom ułatwia jedynie ocenę, zaś komisjom jej weryfikację.

Oceny wystawione przez obu egzaminatorów były jednomyślne, zostały

w sposób prawidłowy uzasadnione. Wady sporządzonej przez skarżącą pracy są na tyle istotne, iż nawet przy założeniu, że praca pod względem redakcji i jej staranności nie budziłaby zastrzeżeń – ocena jej wartości nie mogłaby ulec zmianie. Jednocześnie Komisja II stopnia szczegółowo wyjaśniła, dlaczego rozwiązanie zaproponowane przez skarżącą jest nieprawidłowe, a ocena ta, zdaniem Sądu, była kompleksowa. Organ odwoławczy wskazał, że spełnienie wymogów formalnych pisma procesowego, poprawne wnioski procesowe w przedmiocie załatwienia sprawy przez sąd administracyjny oraz wskazanie niektórych przepisów procesowych, które zostały naruszone, bez poprawnego powiązania tych naruszeń ze stanem faktycznym sprawy, jak również z uwagi na niedostrzeżenie istoty zagadnienia prawnego, występującego

w kazusie, nie pozwalają na pozytywną ocenę pracy skarżącej. Nie można więc podzielić zarzutu skargi naruszenia przez Komisję II stopnia art. 365 ust. 2 u.r.p.

Sąd nie dopatrzył się również naruszenia wskazanych w skardze przepisów postępowania administracyjnego. W przedmiotowej sprawie Komisja II stopnia, wbrew zarzutom skargi, rozpatrzyła sprawę w całokształcie jej okoliczności faktycznych

i prawnych, mając na uwadze art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. Uzasadnienie zaskarżonej uchwały zawiera wszystkie elementy wskazane w art. 107 § 3 k.p.a., postępowanie

w sprawie było prowadzone zgodnie ze wskazaniami zawartymi w art. 8 k.p.a., ocena materiału dowodowego, tj. pracy z piątej części egzaminu radcowskiego, nie wykraczała poza ramy swobodnej oceny dowodów i jako taka korzysta z ochrony przewidzianej

w art. 80 k.p.a. Komisja II stopnia w sposób obszerny, szczegółowy i konkretny wyjaśniła, dlaczego rozwiązanie zaproponowane przez skarżącą jest nieprawidłowe. Sąd podziela tę argumentację, uznając zarzuty skarżącej w tym zakresie jako polemikę z oceną pracy dokonaną przez organ odwoławczy.

W ocenie Sądu nietrafne są również zarzuty skarżącej odnośnie naruszenia konstytucyjnej zasady równości wobec prawa w kontekście zróżnicowania ocen prac egzaminacyjnych prawa administracyjnego w różnych komisjach. Każda praca jest indywidualna, oceniana niezależnie od innych, a zadaniem komisji egzaminacyjnych nie jest analiza porównawcza tych prac.

Niezasadny jest też zarzut skarżącej, iż organ odwoławczy nie rozprawił się ze wszystkimi argumentami zawartymi w odwołaniu, naruszając tym samym obowiązek wyczerpującego wyjaśnienia przesłanek, którymi kierował się, podejmując określone rozstrzygnięcie oraz niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i nierozpatrzenie

w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Nie narusza bowiem dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a. nieodniesienie się przez organ administracji do wszystkich argumentów odwołania, jeżeli wskazane i objaśnione przez ten organ w uzasadnieniu okoliczności przesądzają o trafności decyzji (por. wyrok NSA z dnia 19 marca 2013 r., II GSK 2333/11, publ. cbosa).

Mając na uwadze powołane okoliczności Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.