Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 2592/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2005-07-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Małgorzata Gorzeń Sędzia WSA Tomasz Kolanowski /spr./ Asesor WSA Irena Wesołowska Protokolant Beata Jarecka po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa Budowlanego ,,A" SA z o.o. z siedzibą w G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] w przedmiocie potrącenia w podatku od nieruchomości za 2002 r. oddala skargę


UZASADNIENIE

I SA/Gd 2592/02

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 18 października 2002 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] w sprawie odmowy Przedsiębiorstwu Budowlanemu "A" SA z o.o. w G. potrącenia podatku od nieruchomości za 2002 r.

Stan faktyczny w sprawie przedstawiał się następująco:

Przedsiębiorstwo Budowlane "A" wnioskiem z dnia 5 marca 2002 r. zwróciło się do Urzędu Miasta o potrącenie podatku od nieruchomości za 2002 rok w kwocie 54.156 zł w zamian za wierzytelność o zapłatę odszkodowania z tytułu przyjęcia przez miasto prawa własności działek wydzielonych pod drogi publiczne. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, iż skoro Gmina Miasta do dnia złożenia wniosku nie wypłaciła przysługującego mu zgodnie z art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami odszkodowania (pomimo zwrócenia się z wnioskiem o jego wypłatę) to wobec powyższego wniosek o potrącenie ww. odszkodowania ze zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od nieruchomości jest uzasadniony.

Prezydent Miasta decyzją z dnia 9 maja 2002 r. odmówił potrącenia podatku od nieruchomości za 2002 r. W uzasadnieniu wskazał, że decyzje zatwierdzające projekt podziału działek wymienionych we wniosku inicjującym to postępowanie zostały wydane na wniosek właścicieli tych działek, którymi były osoby fizyczne a nie Przedsiębiorstwo Budowlane "A" sA z o.o. w G. Wskazał nadto, że potracenie, jako szczególna forma zapłaty podatku, następuje tylko wówczas, gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, zaś w ocenie organu taki przypadek nie zaistniał w przedmiotowej sprawie.

Od powyższej decyzji Przedsiębiorstwo Budowlane "A" sA z o.o. w G. złożyło odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego , w którym wniosło o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając jej naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 64 i 65 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137 poz.926 z późn. zm.). W ocenie Spółki stanowisko organu w tej kwestii jest błędne, albowiem na podstawie pięciu umów cesji z dnia 6 grudnia 1999 r. zawartych pomiędzy Spółką, a poprzednimi właścicielami przedmiotowych działek, Spółka skutecznie przejęła od każdego z nich przysługujące im od Gminy Miasta na mocy art. 98 ust.3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz.543z późn. zm.) wierzytelności o odszkodowanie. Spółka wskazała nadto, iż przysługująca jej wierzytelność jest bezsporna, tzn. że istnieje i to w wysokości co najmniej równej wysokości potrącanego zobowiązania podatkowego, gdyż łączna kwota wierzytelności przysługujących Spółce w stosunku do Gminy Miasta jest 8-krotnie wyższa niż potrącane zobowiązanie podatkowe.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu Kolegium podzieliło argumentację Spółki, iż Prezydent Miasta całkowicie pominął w ocenie stanu faktycznego okoliczność dokonanych pomiędzy Spółką a dotychczasowymi właścicielami cesji wierzytelności "odszkodowawczych" przysługujących im wobec Gminy Miasta , co w konsekwencji prowadzi do wniosku, iż istniało miedzy Spółką a Gminą wzajemne zobowiązanie.

Niezależnie jednak od powyższego Kolegium wskazało, iż wnioskowana przez podatnika do potrącenia wierzytelność wobec gminy musi się oprócz wzajemności charakteryzować także bezspornością oraz wymagalnością, zaś w ocenie organu odwoławczego przesłanka bezsporności a w konsekwencji także przesłanka wymagalności - jako warunkujące możliwość kompensacji przedmiotowych wierzytelności nie została w istocie spełniona.

Zgodnie z art.. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami za działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne: gminne, powiatowe, wojewódzkie, krajowe, które na podstawie art.98 ust. 1 cytowanej ustawy, z dniem - w którym decyzja zatwierdzająca projekt podziału stała się ostateczna, a orzeczenie o podziale prawomocne - przeszły z mocy prawa na własność odpowiednio gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem lub użytkownikiem wieczystym a właściwym organem, przy czym, jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie, odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości.

Z treści istniejącego w przedmiotowej sprawie materiału dowodowego bezspornie wynika, iż nie zostały do dnia 26 września 2002 r. przeprowadzone jakiekolwiek uzgodnienia (rokowania) w sprawie ustalenia wysokości przysługującego z tytułu nabycia przez Gminę przedmiotowych działek drogowych odszkodowania. Nie została także ustalona wysokość odszkodowań za przedmiotowe nieruchomości (tj. działki nr (...) i tym samym nie sposób jest ustalić wysokości istniejącego zobowiązania (wierzytelności), zaś twierdzenia strony, że wierzytelność istnieje i to "w wysokości co najmniej równej wysokości potrącanego zobowiązania podatkowego, gdyż łączna kwota wierzytelności przysługujących Spółce w stosunku do Gminy Miasta jest 8-krotnie wyższa niż potrącane zobowiązanie podatkowe" nie sposób, zdaniem organu, w tym kontekście uznać za wystarczające i wiarygodne.

W zakresie braku wiarygodnej (wiążącej) informacji dotyczącej wysokości świadczenia odszkodowawczego oraz terminu jego zapłaty – organ odwoławczy zakwestionował istnienie w przedmiotowej sprawie przesłanki bezsporności przedmiotowych wierzytelności, zaś niemożność ustalenia wysokości wierzytelności (tutaj: odszkodowania) w sposób oczywisty implikuje brak istnienia terminu zapłaty takiej wierzytelności (wykonania zobowiązania) przez dłużnika, co w konsekwencji powoduje, iż nie można uznać takiej wierzytelności wymagalną , tj. wypływającą ze zobowiązania, którego termin spełnienia świadczenia upłynął.

Przedsiębiorstwo Budowlane "A" z o.o. w złożyło na powyższą decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy , wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji a także o zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W skardze zarzuciło naruszenie art. 65 § 1 pkt 3 w związku z art. 64 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez jego błędną wykładnię oraz zastosowanie a także naruszenie art. 132 ust. 1 w zw. z art. 98 ust. 1 i 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez jego niezastosowanie. W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że zgodnie z art. 65 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej uprawnienie, o którym mowa w art. 64 § 1 Ordynacji (tj. uprawnienie do potrącenia), przysługuje również podatnikom w stosunku do gminy (powiatu lub województwa) z tytułu nabycia przez gminę (powiat, województwo) nieruchomości na cele uzasadniające jej wywłaszczenie lub wywłaszczenia nieruchomości na podstawie przepisów o gospodarce nieruchomościami. Zdaniem Skarżącej art. 65 § 1 Ordynacji podatkowej odsyła jedynie do "uprawnienia", a nie do warunków jakie musi spełniać wierzytelność, aby potrącenie było możliwe - w tych przypadkach określone w art. 64 § 1 Ordynacji warunki jakie musi spełniać wierzytelność (tj. warunek jej wzajemności, bezsporności i wymagalności) nie mają zastosowania.

Jednocześnie, mimo prezentowanego stanowiska - jedynie z ostrożności procesowej - skarżąca wskazuje, że w przedmiotowej sprawie wierzytelność podatnika względem organu jest bezsporna, gdyż zobowiązany nie wnosił żadnych zastrzeżeń co do jej istnienia, zaś warunkiem aby wierzytelność była sporną jest zakwestionowanie jej przez jedną ze stron zobowiązania. Mianowicie pismem z dnia 7 grudnia 1999 r. Skarżąca Spółka zażądała tytułem odszkodowania kwoty 455.520,- zł., a fakt ten nie został zakwestionowany przez Gminę.

Skarżąca nie zgodziła się również z twierdzeniem organu odwoławczego, że przedmiotowa wierzytelność w stosunku do Gminy Miasta jest niewymagalna. Zgodnie z art.98 ust.3 ustawy o gospodarce nieruchomościami za działki gruntu, które przeszły na własność gminy na mocy art.98 ust. l tejże ustawy, przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej z właścicielem lub użytkownikiem wieczystym a właściwym organem, a jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie, odszkodowanie ustala się i wypłaca wg zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczeniu nieruchomości. W takim wypadku zgodnie z art. 132 ust. l tejże ustawy zapłata odszkodowania następuje jednorazowo, w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu (podziale) stała się ostateczna. Spółka wskazała, że wezwała Gminę do wypłaty odszkodowania i wniosła także zażalenie na bezczynność organu na nie załatwienie sprawy odszkodowania w terminie przewidzianym w k.p.a. w wyniku czego Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyznaczyło Prezydentowi Miasta termin do załatwienia przedmiotowej sprawy odszkodowania, który jednakże upłynął z dniem 5 marca 2002 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumentację jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z art. 97 § 1ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ) – określanej dalej jako ustawa pps.a..

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zarzuty w niej podniesione nie mogą być uznane za skuteczne.

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności zaskarżonych decyzji z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/, b/ i c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270).

Wbrew zarzutom skargi w przeprowadzonym postępowaniu nie występują uchybienia mogące mieć wpływ na wynik sprawy, a zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem materialnym.

Potrącenie, zwane także kompensatą, jest instytucją prawną (znaną zarówno w przepisach prawa cywilnego jak i przepisach prawa podatkowego) ułatwiającą i upraszczającą rozliczenia pomiędzy podmiotami, które są wobec siebie jednocześnie dłużnikami i wierzycielami w ramach różnych stosunków prawnych. Polega ono na redukcji wzajemnych wierzytelności dwóch podmiotów, wskutek którego wzajemne zobowiązania wygasają co do wysokości niższej z potrącanych wierzytelności. Potrącenie jest też sposobem wygaśnięcia (w całości lub w części) zobowiązania podatkowego (por. C. Kosikowski, H. Dzwonkowski, A. Huchla, Ustawa Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2003).

Potrącenie jest możliwe w takich warunkach i w takim zakresie, w jakim przewidują to przepisy prawa, w tym przypadku przepisy prawa podatkowego, w szczególności przepisy Ordynacji podatkowej.

Zgodnie z art. 64 § 1 Ordynacji podatkowej bieżące zobowiązania podatkowe oraz zaległości podatkowe w podatkach stanowiących dochód budżetu państwa podlegają, na wniosek podatnika, potrąceniu z wzajemnej, bezspornej i wymagalnej wierzytelności podatnika wobec Skarbu Państwa. Z kolei art. 65 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej stanowi, iż uprawnienie, o którym mowa w art. 64 § 1, przysługuje również podatnikom w stosunku do gminy, powiatu lub województwa z tytułu nabycia przez gminę, powiat, województwo nieruchomości na cele uzasadniające jej wywłaszczenie lub wywłaszczenie nieruchomości na podstawie przepisów o gospodarce nieruchomościami.

Z powyższego wynika zatem, że uprawnienie o którym stanowi cyt. art. 65 § 1 Ordynacji podatkowej przysługuje stronie (wbrew twierdzeniu strony skarżącej) w sytuacji spełnienia przez wierzytelność określonych warunków (wzajemność, bezsporność oraz wymagalność), które muszą wystąpić kumulatywnie. Sąd w składzie rozpoznającym sprawę, nie podziela poglądu zaprezentowanego przez skarżącą, że art. 65 § 1 nie odsyła do warunków jakie musi spełniać wierzytelność, aby potrącenie było możliwe. Zdaniem Sądu aby skorzystać z uprawnienia do potrącenia koniecznym jest, aby wierzytelność spełniała warunki określone w art. 65 § 1 Ordynacji podatkowej, czyli musi charakteryzować się wzajemnością, bezspornością oraz wymagalnością.

Zobowiązanie, z którym ma być potracone zobowiązanie podatkowe bądź zaległość podatkowa powinno być zobowiązaniem wzajemnym, czyli takim, w którym z jednej strony podatnik jest dłużnikiem w stosunku do Gminy, zaś z drugiej strony Gmina jest dłużnikiem podatnika z tytułu jednej z wymienionych okoliczności wymienionych w art. 65 § 1 Ordynacji podatkowej. W sprawie niniejszej przesłanka ta została spełniona, pomimo kwestionowania tego faktu przez organ podatkowy pierwszej instancji. Dokonanie pomiędzy skarżącą spółką a dotychczasowymi właścicielami cesji wierzytelności z tytułu odszkodowań przysługujących im wobec Gminy Miasta świadczy o wzajemności wnioskowanej przez stronę do potrącenia wierzytelności z wierzytelnością Gminy z tytułu zobowiązania podatkowego skarżącej spółki. Zgodnie z obowiązującymi przepisami przelew wierzytelności o odszkodowanie, jako wierzytelności o charakterze zbywalnym, dokonany na rzecz skarżącej spółki przez byłych właścicieli przedmiotowych nieruchomości był w pełni skuteczny.

Poza cechą wzajemności, wnioskowana przez podatnika do potrącenia wierzytelność wobec gminy musi jednak spełniać pozostałe warunki, a zatem musi charakteryzować się bezspornością oraz wymagalnością.

Jak słusznie wskazał organ odwoławczy, wierzytelność jest bezsporna, jeżeli strony stosunku prawnego, z którego ona wynika, zgodne są co do tego, że wierzytelność istnieje, jak też co do jej wysokości i terminu wykonania zobowiązania, przy czym bezsporna niewątpliwie jest wierzytelność wynikająca z prawomocnego wyroku sądowego bądź z decyzji ostatecznej organu administracji publicznej (por. B. Brzeziński, M. Kalinowski, M. Masternak, A. Olesińska, Ordynacja podatkowa, komentarz, Toruń 2002).

W rozpoznawanej sprawie przesłanka bezsporności wierzytelności nie występuje. Zgodnie z art.98 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 z późn. zm.) za działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne: gminne, powiatowe, wojewódzkie, krajowe, które na podstawie art. 98 ust. l z dniem - w którym decyzja zatwierdzająca projekt podziału stała się ostateczna, a orzeczenie o podziale prawomocne - przeszły z mocy prawa na własność odpowiednio gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem lub użytkownikiem wieczystym a właściwym organem. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie, odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości.

Jak wynika z akt sprawy, do dnia wydania decyzji przez organ odwoławczy nie zostały przeprowadzone jakiekolwiek uzgodnienia w sprawie ustalenia wysokości odszkodowania przysługującego z tytułu nabycia przez Gminę przedmiotowych działek. Przeprowadzenie uzgodnień wynika wprost z ustawy (art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami), a zatem jest obligatoryjne. Bez ich przeprowadzenia nie jest możliwe wszczęcie postępowania administracyjnego o ustalenie odszkodowania. Wszczęcie postępowania o ustalenie odszkodowania, na zasadach i w trybie obowiązujących przy wywłaszczeniu nieruchomości, możliwe jest w przypadku gdy strony nie zakończą uzgodnień pozytywnym wynikiem. W takim wypadku ustalenie odszkodowania następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Wobec braku informacji dotyczącej wysokości świadczenia odszkodowawczego oraz terminu jego zapłaty, należy podzielić pogląd Samorządowego Kolegium Odwoławczego w o braku istnienia przesłanki bezsporności wierzytelności. Nie poczyniono bowiem żadnych uzgodnień co do wysokości wierzytelności przysługującej skarżącej spółce od Gminy Miasta .

Wniosek strony z dnia 7 grudnia 1999 r. z żądaniem wypłaty odszkodowania, skierowany do organu gminy nie jest wystarczający do uznania, że wierzytelność jest bezsporna, poza tym nie jest możliwym określenie jej wysokości. Dopiero wynik (protokół) uzgodnień, a w przypadku braku ich pozytywnego zakończenia decyzja administracyjna, będzie podstawą dokonania skutecznego potrącenia zobowiązania podatkowego z tytułu nabycia przez gminę nieruchomości na cele uzasadniające jej wywłaszczenie.

W dniu wydawania decyzji przez organ odwoławczy ewentualna wysokość wierzytelności nie była nieznana, bowiem gmina nie odniosła się do wniosku strony, nie zajęła w tej kwestii żadnego stanowiska.

Powyższe powoduje również, że przedmiotowa wierzytelność nie stała się wymagalna. Skoro bowiem nie wyczerpano trybu przewidzianego w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami, to brak także terminu zapłaty odszkodowania.

Podsumowując, należy stwierdzić, że przedstawiona do potrącenia wierzytelność nie spełniała warunków bezsporności i wymagalności, a zatem warunków określonych w art. 65 § 1 w zw. z art. 64 § 1 Ordynacji podatkowej. W ustalonym w sprawie stanie faktycznym, żądanie strony należało uznać jako przedwczesne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja w przedstawionych warunkach faktycznych i prawnych nie naruszała prawa i wobec braku podstaw do usunięcia zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego, na mocy art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.