Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2834/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-06-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
659
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok w części i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 149 § 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maciej Dybowski (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost - Durchowska po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S.R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 kwietnia 2020 r. sygn. akt I SAB/Wa 473/19 w sprawie ze skargi S.R. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania za nieruchomość warszawską I. uchyla zaskarżony wyrok w punktach 3 (trzecim) i 4 (czwartym) i w tym zakresie przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; II. zasądza od Prezydenta [...] na rzecz S.R. kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2020 r. sygn. akt I SAB/Wa 473/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi S.R. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania za nieruchomość warszawską: 1. zobowiązał Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...], ozn. hip. jako "[...]" - w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdził, że przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta [...] w rozpoznaniu wniosku miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznał od Prezydenta [...] na rzecz S.R. sumę pieniężną w kwocie 5000 złotych; 4. zasądził od Prezydenta [...] na rzecz S.R. kwotę 580 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wyrok ów zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Pismem z 20 maja 2019 r. S.R. (dalej skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta [...] (dalej Prezydent) w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania za nieruchomość warszawską, położoną w [...] przy ul. [...] ozn. hip. jako "[...]" (dalej nieruchomość).

Wniosek o odszkodowanie za nieruchomość złożono w 1974 r.

Wyrokiem z 20 marca 2013 r. I SAB/Wa 462/12 (dalej wyrok I SAB/Wa 462/12) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w wyniku rozpoznania sprawy ze skargi skarżącego na przewlekłe prowadzenie postępowania: zobowiązał Prezydenta do rozpatrzenia wniosku o odszkodowanie za nieruchomość w terminie dwóch miesięcy od daty zwrotu akt administracyjnych wraz z prawomocnym wyrokiem; stwierdził, że przewlekłe prowadzenie postępowania nie miało miejsca z rażącym naruszeniem prawa.

Postanowieniem z 25 czerwca 2019 r. I SAB/Wa 205/19 (dalej postanowienie I SAB/Wa 205/19) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił obecnie rozpatrywaną, kolejną skargę skarżącego na przewlekłe prowadzenie postępowania, z uwagi na wystąpienie w sprawie stanu powagi rzeczy osądzonej na skutek istnienia rozstrzygnięcia z 2013 r. [wyrok I SAB/Wa 462/12]. Rozpoznając "skargę kasacyjną" [winno być "zażalenie"] od powyższego orzeczenia [postanowienia I SAB/Wa 205/19] Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 11 grudnia 2019 r. I OZ 1260/19 uchylił postanowienie z 25 czerwca 2019 r. i wskazał, że w wyroku I SAB/Wa 462/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ocenił przewlekłość postępowania do dnia wyrokowania i taki jest zakres przedmiotowy powagi rzeczy osądzonej tego orzeczenia. Rozpoznając obecną skargę Sąd winien zbadać pod względem przewlekłości postępowanie zaistniałe po wyrokowaniu w sprawie I SAB/Wa 462/12.

Po otrzymaniu akt administracyjnych sprawy 3 czerwca 2013 r. wraz z prawomocnym wyrokiem I SAB/Wa 462/12, organ administracji pismem z 24 lutego 2015 r. poinformował uczestników postępowania o konieczności wykonania operatu szacunkowego, przez co nie było możliwe rozpatrzenie wniosku o odszko[do]wanie za nieruchomość, w terminie określonym w wyroku I SAB/Wa 462/12. W kolejnym piśmie z tej daty organ stwierdził, że z uwagi na brak środków pieniężnych nie jest możliwe wydanie decyzji ustalającej odszkodowanie za nieruchomość i że będzie to możliwe do 30 czerwca 2015 r.

Dnia 24 sierpnia 2015 r. Prezydent poinformował o kolejnym przewidzianym terminie zakończenia postępowania do 31 grudnia 2015 r.

Dnia 11 stycznia 2016 r. poinformował, że wniosek o ustalenie odszkodowania zostanie rozpatrzony w przewidywanym terminie do 29 kwietnia 2016 r.

Skarżący wniósł ponaglenie na niezałatwienie sprawy w terminie w wystąpieniu z 13 października 2017 r.

Na skutek złożenia skargi na niewykonanie orzeczenia Sądu, wyrokiem z 11 maja 2018 r. I SA/Wa 2151/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wymierzył Prezydentowi grzywnę w wysokości 1.000 zł; stwierdził, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; przyznał skarżącemu sumę pieniężną w kwocie 5.000 zł.

Dnia 10 września 2018 r. Prezydent zwróci się do Wojewody [...] o złożenie do właściwego Sądu wniosku o zmianę prawomocnego postanowienia o nabyciu praw do spadku po właścicielu nieruchomości. Odpowiedź na powyższe wystąpienie uzyskał w 27 września 2018 r. (data prezentaty).

W złożonej skardze na przewlekłe prowadzenie postępowania S.R. wniósł o: stwierdzenie, że Prezydent dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania z wniosku o ustalenie odszkodowania za nieruchomość; zobowiązanie organu do załatwienia sprawy; stwierdzenie, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa; zobowiązanie skarżącego organu do stwierdzenia albo uznania uprawnienia skarżącego; orzeczenie o istnieniu uprawnienia skarżącego; przyznanie od organu na rzecz skarżącego 20.000 zł tytułem sumy pieniężnej, wskazanej w art. 149 § 2 ppsa.

Skarżący zarzucił organowi naruszenie art. 35 § 1, 2, 3, art. 12 § 1 i 2 i art. 36 § 1 i 2 kpa. W uzasadnieniu wskazał, że 6 maja 2019 r., na podstawie art. 37 § 1 kpa, wystąpił z ponagleniem do Wojewody, lecz organ nie załatwił sprawy, a naruszając art. 36 § 1 i 2 kpa nie są podejmowane czynności w sprawie lub są one pozorowane. Przyznanie sumy pieniężnej w kwocie 20.000 zł wynika z tego, że skarżący, mimo znacznego upływu czasu, nie uzyskuje orzeczenia odnośnie [do] rekompensaty z[a] utracone prawo własności do nieruchomości, a tym samym nie dysponuje też ekwiwalentem za to prawo.

W odpowiedzi na skargę Prezydent [...] wniósł o oddalenie skargi.

Organ uzasadnił, że istotne jest dla sprawy postępowanie spadkowe, które dotyczy dawnych właścicieli nieruchomości, zmarłych w 1930 r. i 1937 r. Nie ma pewności, czy spadek po tych osobach jest wakujący. Z tego względu wystąpiono do Biura Prawnego Urzędu o złożenie do właściwego Sądu wniosku o zmianę prawomocnego postanowienia spadkowego, wydanego przez sąd powszechny, przez orzeczenie, że spadek przypada w całości Skarbowi Państwa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem I SAB/Wa 473/19, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i 3 oraz art. 149 § 1a w zw. z art. 119 pkt 4 i art. 120 ppsa, orzekł jak w punkcie 1 i 2 wyroku. "W pkt 3 orzeczenia Sąd orzekł na zasadzie art. 151" ppsa. Natomiast w przedmiocie kosztów postępowania zawartych w punkcie "3" [winno być "4"] sentencji wyroku orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ppsa. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 4 w zw. z art. 120 ppsa.

Sąd I instancji wskazał, że w postanowieniu z 11 grudnia 2019 r. I OZ 1260/19 NSA stwierdził, że w wyroku z 20 marca 2013 r. I SAB/Wa 462/12 Sąd ocenił przewlekłość postępowania do dnia wyrokowania - a więc do 20 marca 2013 r. i taki jest zakres przedmiotowy powagi rzeczy osądzonej tego orzeczenia. Obecnie, Sąd winien rozpoznać złożoną skargę na przewlekłość tego postępowania, prowadzonego przez organ, badając proces administracyjny po wyrokowaniu w sprawie I SAB/Wa 462/12.

Przechodząc do powyższej oceny oraz będąc związany wykładnią prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny Sąd I instancji stwierdził, że skarga jest uzasadniona, co skutkowało wydaniem wyroku zobowiązującego organ do wydania orzeczenia w określonym terminie.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że z przewlekłością [prowadzenia postępowania przez organ] administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął niezbędnych czynności w sprawie lub opieszale prowadził postępowanie i mimo ustawowego obowiązku nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności (wyrok NSA z 5.2.1999 r. I SAB 90/98, Lex 48016). Dla stwierdzenia stanu przewlekłości organu nie ma przy tym znaczenia fakt, z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy przewlekłość ta została spowodowana zawinionym lub też niezawinionym brakiem czynności organu w jego podjęciu. Wynika to wprost z art. 37 § 1 pkt 2 kpa, w którym zawarto definicję przewlekłości, jako sytuacji, w której postępowanie jest prowadzone dłużej niż to jest niezbędne do załatwienia sprawy.

Konieczność wydania orzeczenia, na podstawie powołanych przepisów, obliguje sąd administracyjny, by ten, opierając się o zgromadzony w sprawie materiał dokumentacyjny ocenił, czy organ administracji załatwiając sprawę, podjął wszelkie niezbędne czynności w celu wnikliwego i szybkiego jej rozstrzygnięcia, co wynika z ogólnych zasad postępowania administracyjnego, w tym [z] art. 7, art. 12 § 1 i art. 77 § 1 kpa. Obowiązkiem Sądu jest zbadanie, czy organ administracji powziął środki przewidziane prawem do załatwienia sprawy w terminie.

Zaistniały w sprawie przesłanki uzasadniające stwierdzenie przewlekłego prowadzenia postępowania przez Prezydenta po wydaniu wyroku I SAB/Wa 462/12, a tym samym wydanie orzeczenia, o którym mowa w art. 149 § 1 ppsa - tj. zobowiązania organu do wydania aktu w określonym terminie.

Poza sporem jest to, że organ nie rozpoznał wniosku o odszkodowanie za wywłaszczony grunt warszawski. Prezydent nie wydał rozstrzygnięcia w sprawie, a więc pozostaje w zwłoce w jej rozpoznaniu od czasu wyznaczonego przez WSA. Zarzut przewlekłego prowadzenia postępowania przy rozpoznawaniu powyższego wniosku należało uznać za uzasadniony, co skutkuje wyznaczeniem dwumiesięcznego terminu do załatwienia sprawy. Sąd wyznaczając wskazany termin miał na względzie realną możliwość zakończenia postępowania. Okres ten w ocenie Sądu jest wystarczający do wydania rozstrzygnięcia w spawie i nie spowoduje uszczerbku dla gwarancji procesowych stron, biorących w nim udział.

Oceniając przesłanki wynikające z art. 149 § 1a ppsa, Sąd I instancji doszedł do przekonania, że bezczynność organu w rozpoznaniu sprawy po wydaniu wyroku I SAB/Wa 462/12 miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Sprawa o odszkodowanie nie została rozpoznana przez ponad 6 kolejnych lat i to mimo wydania przez Sąd wyroku zobowiązującego do jej załatwienia. Uwzględniając złożoność materii prawnej i faktycznej, koniecznej do zweryfikowania i oceny w toku postępowania, wskazać należy, że jak wynika z nadesłanych akt sprawy, przez ten okres organ informował o kolejnych, przewidywanych terminach zakończenia sprawy i rozważał wystąpienie z wnioskiem o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Powyższe okoliczności powodują, że nierozpoznanie przez organ wniosku w terminie określonym w kpa, a także sposób działania organu w sprawie, niewątpliwie godzi w zasadę szybkości postępowania (art. 12 kpa) i zasadę zaufania uczestników tego postępowania do organów władzy publicznej (art. 8 kpa). O rażącym naruszeniu prawa można mówić tylko wtedy, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako celowe unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu. Naruszenie wskazanych uprzednio przepisów postępowania uznać należy za mający charakter rażący.

Odnosząc się do wniosku o zasądzenie sumy pieniężnej, w ocenie Sądu, brak jest przesłanek do jego uwzględnienia, stosownie do art. 149 § 2 ppsa.

Powołany przepis nie precyzuje charakteru przyznawanej kwoty pieniężnej, stanowiąc jedynie o "sumie pieniężnej". Kwota ta, poza funkcją represyjną i prewencyjną, ma też znaczenie kompensacyjne. Oznacza to, że ma ona na celu zadośćuczynienie za krzywdę, jaką strona poniosła wskutek wadliwie działającej administracji publicznej. Użycie przez ustawodawcę czasownika "może" w treści art. 149 § 2 ppsa oznacza, że rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania sumy pieniężnej ma charakter fakultatywny. W związku z tym wniosek o jej przyznanie winien zawierać uzasadnienie, w którym skarżący winien nawiązać do krzywdy wywołanej bezczynnością lub przewlekłością postępowania. Aktywność sądu jest w takiej sytuacji uwarunkowana wskazaną argumentacją. Sąd rozpoznając skargę na bezczynność lub przewlekłość winien podjąć czynności wyjaśniające, odnoszące się do ewentualnego przyznania sumy pieniężnej, jeśli istnienie takich okoliczności wynika z uzasadnienia skargi lub wniosku wyartykułowanego przed rozpoznaniem skargi, a przyznanie tej sumy jest uzasadnione względami materialnoprawnymi (wyroki NSA z: 16.5.2017 r. I OSK 2934/16; 7.9.2017 r. I OSK 798/17).

Skarżący nie uzasadnił w istocie wniosku, bo powołał się jedynie na okoliczność długotrwałego prowadzenia postępowania, brak ekwiwalentu w postaci odszkodowania i wskazał kwotę sumy pieniężnej. Nie przywołał żadnych innych okoliczności, które stałyby za przyznaniem tej kwoty. W ocenie Sądu przyznanie tej sumy byłoby zbyt represyjne dla organu, gdyż kwota taka została już uprzednio zasądzona na rzecz skarżącego wyrokiem I SA/Wa 2151/17, w związku z niewykonaniem wyroku Sądu uprzednio stwierdzającego przewlekłość postępowania.

Żądanie skargi dotyczące zobowiązania organu do stwierdzenia albo uznania uprawnienia skarżącego oraz orzeczenia o istnieniu uprawnienia skarżącego nie mogły zyskać aprobaty Sądu. Zgodnie z art. 149 § 1b [ppsa] Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że powołany przepis wprowadza wyjątek od zakazu orzekania przez sąd administracyjny co do istoty sprawy i sąd może skorzystać z tego uprawnienia tylko wówczas, gdy pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Wskazuje się, że wyrok sądu orzekający o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku zastępuje rozstrzygnięcie organu I instancji. Powołany przepis znajduje zastosowanie tylko w sprawach ze skarg wniesionych na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 ppsa, tj. takich, które kończą się wydaniem innego niż decyzja czy postanowienie aktu lub czynnością z zakresu administracji publicznej, dotyczącą praw lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Oczywiste jest, że niniejsza sprawa do takich spraw nie należy.

Skargę kasacyjną wywiódł S.R., reprezentowany przez r. pr. T.K., który zaskarżył wyrok I SAB/Wa 473/19 w części, tj. w zakresie pkt 3 i 4, zarzucając naruszenie:

1. odnośnie do pkt 3 wyroku - niewłaściwą kontrolę skarżonego organu (z naruszeniem art. 1 ppsa w zw. z art. 1 § 1 i 2 pusa w zw. z art. 3 § 1 i 2 pkt 8 i 9 ppsa):

a. przepisów postępowania - art. 149 § 2 w zw. z art. 149 § 1 w zw. z art. 154 § 6 ppsa w zw. z art. 12 § 1 i 2 w zw. z art. 6 i art. 7, i art. 8 § 1 w zw. z art. 35 § 1, 2, 3 kpa w zw. z art. 36 § 1 kpa (w zw. z art. 133 § 1 w zw. z art. 134 § 1 ppsa) - przez niewłaściwą kontrolę sądową postępowania organu i przewlekłości postępowania (i związanych z tym naruszeń praw skarżącego i dolegliwości), a także przez błędne ustalenia i oceny w zakresie okoliczności istotnych z punktu widzenia prawa materialnego, tj. odnośnie [do] naruszeń praw skarżącego i dolegliwości skarżącego (i wartości wiązanej z tym rekompensaty), a w konsekwencji przez niewłaściwe przyznanie na rzecz skarżącego od organu jedynie kwoty 5.000 zł na podstawie art. 149 § 2 ppsa, mimo podstaw i zasadności jej przyznania w żądanej wysokości 20.000 zł (w związku z tym w istocie nie doszło do realizacji funkcji kompensacyjnej i dyscyplinującej kwoty orzekanej na podstawie art. 149 § 2 ppsa, w tym w związku z błędnymi ustaleniami faktycznymi w zakresie okoliczności istotnych z punktu widzenia prawa materialnego odnośnie [do] stwierdzonej przewlekłości oraz dolegliwości, odnośnie [do] wysokości przyznanej kwoty na podstawie art. 149 § 2 ppsa) - uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, w tym stanowiąc o przyznaniu na podstawie art. 149 § 2 ppsa jedynie kwoty 5.000 zł zamiast kwoty 20.000 zł;

b. naruszenie prawa materialnego - art. 12 § 1 i 2 w zw. z art. 6 i art. 7 i art. 8 § 1 kpa w zw. z art. 2 w zw. z art. 7 w zw. z art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 77 ust. 1 Konstytucji w zw. z art. 35 § 1, 2, 3 kpa w zw. z art. 149 § 2 w zw. z art. 149 § 1 w zw. z art. 154 § 6 ppsa (w zw. z art. 133 §1 ppsa) - przez błędne zastosowanie;

2. odnośnie do pkt 4 wyroku (postanowienie zawarte w punkcie 4 zaskarżonego wyroku) - naruszenie przepisów postępowania:

a. art. 141 § 4 w zw. z art. 166 ppsa - przez brak uzasadnienia odnośnie [do] składników i wysokości zasądzonych do zwrotu kosztów;

b. art 200 w zw. z art. 205 § 2 ppsa (w tym w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. d rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych - Dz.U. z 2015 r. poz.1804) - przez brak zasądzenia zwrotu całości kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.

Wniesiono o: uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części (punkt 3 i 4) i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji; zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Zrzeczono się rozpoznania sprawy na rozprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 183 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1).

W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.

Rozpatrując skargę kasacyjną w zakresie pkt 3 wyroku I SAB/Wa 473/19:

Relewantny w sprawie był art. 3 § 2 pkt 8 ppsa, co przesądza, że zastosowania nie znalazł art. 3 § 2 pkt 9 ppsa.

Nieuzasadniony był zarzut naruszenia art. 1 ppsa i art. 1 § 1 i 2 pusa.

Art. 1 ppsa ma charakter ogólnoustrojowy i w żaden sposób nie jest związany z postępowaniem dowodowym. Z natury rzeczy powyższa norma nie może być ustawowym wzorcem kontroli prawidłowości postępowania wojewódzkiego sądu administracyjnego. Art. 1 ppsa określa zakres regulacji ppsa i może zostać naruszony tylko wtedy, gdy w sprawie dochodzi np. gdy sąd odmówił rozpoznania skargi, mimo prawidłowości jej wniesienia, czy też orzekał w sprawie, która nie podlega rozpoznaniu przez sądy administracyjne wskutek naruszenia podziału kompetencji między sądami administracyjnymi a sądami powszechnymi (wyrok NSA z 5.1.2018 r. I OSK 554/16, Lex 2447123).

Do naruszenia art. 1 § 1 i 2 pusa, który jest przepisem ustrojowym, może dojść wtedy, gdyby Sąd I instancji odmówił rozpoznania skargi, mimo wniesienia jej z zachowaniem przepisów prawa; nie przeprowadził kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego lub dokonał tej kontroli według kryteriów innych niż zgodność z prawem lub zastosował środek nieprzewidziany w ustawie. Okoliczność, że strona nie zgadza się ze stanowiskiem sądu I instancji, nie uzasadnia zarzutu naruszenia powyższego przepisu (wyrok NSA z 4.3.2015 r. II GSK 109/14, Lex 1751054). Gdyby nawet sąd naruszył przy rozstrzygnięciu sprawy prawo materialne czy procesowe to nie oznacza, że sąd ten uchybił wynikającemu z art. 1 pusa zakresowi kontroli działalności administracji publicznej. Żadna z tych sytuacji nie zaszła w kontrolowanej sprawie (postanowienie NSA z 19.3.2019 r. I OSK 1975/17, Lex 2638273).

Usprawiedliwiony okazał się zarzut naruszenia art. 3 § 1 i 2 pkt 8 w zw. z art. 149 § 2 i art. 134 § 1 ppsa.

Sąd I instancji w punkcie 3 sentencji wyroku I SAB/Wa 473/19 przyznał od Prezydenta na rzecz skarżącego sumę pieniężną w kwocie 5000 złotych (k. 59 akt I SAB/Wa 473/19). W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd stwierdził jednak, że: 1. "Odnosząc się z kolei do wniosku o zasądzenie sumy pieniężnej, w ocenie Sądu, brak jest przesłanek do jego uwzględnienia, stosownie do art. 149 § 2 ppsa" (s. 6 akapit 2); 2. "...w ocenie Sądu przyznanie tej sumy, byłoby zbyt represyjne dla organu, gdyż kwota taka została już uprzednio zasądzona na rzecz skarżącego wyrokiem z 11 maja 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 2151/17, w związku z niewykonaniem wyroku Sądu uprzednio stwierdzającego przewlekłość postępowania" (s. 6/7) [wyrokiem I SA/Wa 2151/17 przyznano skarżącemu sumę pieniężną w kwocie 5.000 (pięć tysięcy) złotych]; 3. "W pkt 3 orzeczenia Sąd orzekł na zasadzie art. 151 P.p.s.a." (s. 7 ostatni akapit uzasadnienia wyroku I SAB/Wa 473/19). W żadnym punkcie sentencji wyroku I SAB/Wa 473/19 nie pojawia się zwrot "oddala skargę w pozostałej części", które odpowiadałoby dyspozycji art. 151 ppsa.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, że uzasadnienie winno de facto winno odpowiadać treści sentencji (wyroki NSA z: 6.11. 2019 r. II GSK 1788/18; 12.4.2017 r. I OSK 1842/15; 8.4.2011 r. I OSK 811/10, aprobowane przez M. Jagielską, J. Jagielskiego, R. Stankiewicza, M. Grzywacza w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2021, s. 737, nb 6). Z powyższego wynika, że zachodzi sprzeczność między punktem 3 sentencji a uzasadnieniem zaskarżonego wyroku, co przesądza o wadliwym zastosowaniu art. 149 § 2 ppsa.

W przypadku kontroli przez sąd administracyjny działań lub zaniechań organów administracji publicznej w postępowaniu w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania (art. 3 § 2 pkt 8 ppsa) lub akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej (art. 3 § 2 pkt 5 ppsa) bądź akty jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej (art. 3 § 2 pkt 6 ppsa), sąd administracyjny nie dokonuje co do zasady kontroli ustaleń dokonanych przez właściwy organ w sposób zgodny z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, lecz samodzielnie dokonuje ustaleń faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy z punktu widzenia kontroli zaskarżonego aktu lub czynności (K. Sobieralski, Z problematyki postępowania rozpoznawczego przed sądem administracyjnym, ST 2000/7-8/51; J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 292-293, uw. 7). W postępowaniu ze skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania Sąd administracyjny nie dysponuje bowiem dowodami zgromadzonymi w postępowaniu rozpoznawczym (jak w przypadku skargi na decyzje administracyjne bądź postanowienia - art. 3 § 2 pkt 1-3 ppsa - bo w tego typu sprawach nie toczy się postępowanie rozpoznawcze) - obowiązek przeprowadzenia postępowania dowodowego spoczywa wprost na Sądzie administracyjnym. Trafnie skarżący kasacyjnie zarzuca, że ustalenia faktyczne, istotne dla rozstrzygnięcia o wysokości przyznanej na rzecz skarżącego sumy pieniężnej, nie znalazły się w stopniu umożliwiającym kontrolę tego rozstrzygnięcia w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku a Sąd I instancji nie przedstawił w sposób poddający się kontroli instancyjnej aktu subsumcji (art. 149 § 2 ppsa).

Skutkuje to koniecznością uchylenia punktu 3 sentencji wyroku I SAB/Wa 473/19, uniemożliwiając przy tym odniesienie się do pozostałych zarzutów wskazanych w punktach 1a i 1b petitum skargi kasacyjnej.

Rozpatrując skargę kasacyjną w zakresie punktu 4 wyroku I SAB/Wa 473/19:

Zasadny okazał się zarzut naruszenia art. 141 § 4 w zw. z art. 166 i art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 14 ust. 1 pkt 2 lit. d rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z "2015 r. poz.1804" [winno być "2018 r. poz. 265"; wskazanie niewłaściwego Dziennika Ustaw nie uniemożliwiło rozpoznania przedmiotowego zarzutu - uchwała I OPS 10/09], dalej rozporządzenie z 2015 r.).

Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku poprzestał jedynie na podaniu podstawy prawnej rozstrzygnięcia o kosztach (art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ppsa), nie wyodrębniając kwot składających się na zasądzoną sumę - 580 zł.

Zapewne Sąd I instancji uwzględnił: wpis od skargi (100 zł) i koszty zastępstwa procesowego (480 zł - § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia z 2015 r.). Sądowi I instancji umknęło jednak, że należano również zwrócić skarżącemu koszty postępowania zażaleniowego, na które złożył się wpis od zażalenia (100 zł) i koszty zastępstwa procesowego (240 zł - § 14 ust. 1 pkt 2 lit. d rozporządzenia z 2015 r.), na co zasadnie wskazał skarżący kasacyjnie (s. 10 skargi kasacyjnej), a o co wniósł w skardze i zażaleniu (k. 2 i 20v akt I SAB/Wa 473/19).

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 185 § 1 ppsa, uchylono punkty 3 i 4 zaskarżonego wyroku i w tym zakresie sprawę przekazano do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Rozpoznając sprawę ponownie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rozstrzygnie o żądaniu skarżącego w zakresie przyznania sumy pieniężnej, o której mowa w art. 149 § 2 ppsa, a w przypadku przyznania od organu tylko części żądanej sumy pieniężnej, w pozostałej części oddali skargę (art. 151 in fine ppsa). Sąd I instancji prawidłowo zasądzi koszty postępowania sądowego, uwzględniwszy koszty postępowania zażaleniowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny przedstawi starannie w uzasadnieniu motywy, którymi się kierował, spełniając wymogi art. 141 § 4 ppsa.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 ppsa (100 zł - wpis od skargi kasacyjnej; 240 zł - koszty zastępstwa procesowego, § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia z 2015 r.).