Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1138/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-04-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6552
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: § 3 ust. 1, § 8 ust. 2 pkt 1, § 9 ust. 1 i 2, § 13 ust. 1 pkt 2, § pkt 1
journal: Dz.U. 2004 nr 187 poz 1929
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na  zalesianie gruntów rolnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 73 ust. 5
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Arkadiusz Tomczak (spr.), Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Protokolant: - sekr. sąd. Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego ARIMR w [...] z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych: 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] nr [...] z [...] września 2015 r.; 2. zasądza od Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] na rzecz [...] kwotę 608 zł (sześćset osiem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez T. M. (dalej: "Strona" lub "Skarżący") jest decyzja Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. (dalej: "Dyrektor Oddziału ARiMR") nr [...] z [...] marca 2016 r. utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S. (dalej: "Kierownik Biura Powiatowego ARiMR") nr [...] z [...] września 2015 r. o ustaleniu nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych.

Kontrolowane rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym:

T.M. złożył [...] czerwca 2006 r. w Biurze Powiatowym ARiMR w S. wniosek o przyznanie płatności na zalesianie gruntów rolnych.

Po złożeniu przez Stronę wymaganych dokumentów, w tym oświadczenia o posiadaniu Planu zalesienia z [...] grudnia 2004 r. sporządzonego przez Nadleśnictwo P., Kierownik Biura Powiatowego ARiMR [...] lipca 2006 r. wydał Skarżącemu postanowienie o spełnieniu niezbędnych warunków we wniosku o przyznanie płatności na zalesianie gruntów rolnych.

W toku dalszego postępowania Skarżący przedstawił m. in. wystawione przez właściwego nadleśniczego, o którym mowa w § 9 ust, 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na zalesianie gruntów rolnych objętych planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 187, poz. 1929 ze zm.) zaświadczenie znak [...] z [...] listopada 2006 r. potwierdzające wykonanie zalesienia zgodnie z Planem zalesienia z [...] grudnia 2004 r. sporządzonym przez Nadleśnictwo P.

Decyzją Nr [...] z [...] listopada 2006 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR przyznał Stronie płatności na zalesianie w łącznej wysokości 57.053,60 zł, w tym z tytułu:

1- wsparcia na zalesianie w wysokości: 40.528,00 zł, płatne jednorazowo po wykonaniu zalesiania,

2- premii pielęgnacyjnej w wysokości: 3.813,60 zł, płatne corocznie przez okres 5 lat począwszy od dnia wykonania zalesiania,

3- premii zalesieniowej w wysokości 12 712,00 zł, płatne corocznie przez okres 20 lat począwszy od dnia wykonania zalesiania.

Przyznane płatności zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez beneficjenta [...] stycznia 2007 r.

Następnie w latach 2007 – 2012 Skarżący składał corocznie wnioski o wypłatę pomocy na zalesianie gruntów z tytułu premii pielęgnacyjnej i premii zalesieniowej. Kolejne wnioski były uwzględniane przez Kierownik Biura Powiatowego ARiMR a środki przekazywane na rachunek bankowy Strony. Ostatni wniosek Skarżącego wpłynął do Biura Powiatowego ARiMR [...] czerwca 2015 r. a płatność została zrealizowana [...] sierpnia 2015 r.

Wcześniej, bo [...] maja 2015 r. na zalesionych przez Stronę gruntach rolnych została przeprowadzona kontrola na miejscu metodą inspekcji terenowej. Na podstawie protokołu z czynności kontrolnych Nr [...] Kierownik Biura ARiMR stwierdził, m. in. że Skarżący nie udokumentował zakupu sadzonek w ilości określonej w planie zalesienia.

W związku z tym zostało wszczęte z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych przyznanych decyzją z [...] listopada 2006 r.

W toku postępowania Skarżący złożył wyjaśnienia i przedstawił swoje stanowisko w sprawie.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. [...] września 2015 r. wydał decyzję Nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych, ustalając do zwrotu kwotę płatności w wysokości 20.264,00 zł.

Od decyzji tej Skarżący złożył [...] października 2015 r. złożył odwołanie.

W wyniku jego rozpatrzenia Dyrektor Oddziału ARiMR kontrolowanym obecnie rozstrzygnięciem uznał prawidłowość decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR zarówno pod względem faktycznym jak i prawnym.

Wskazał, że zgodnie z § 8 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na zalesianie gruntów rolnych objętych planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 187, poz. 1929 ze zm.) rolnik wykonuje zalesienie przy użyciu sadzonek drzew i krzewów gatunków rodzimych, które są określone w załączniku nr 2 do rozporządzenia. Natomiast zgodnie z § 13 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia jeżeli w wyniku kontroli zostanie stwierdzone, że producent rolny nie posiada dokumentów, o których mowa w § 12 pkt 1 (dowodów zakupu sadzonek przeznaczonych do zalesienia wnioskowanych działek rolnych i repelentów), zwraca premię pielęgnacyjną za dany rok kalendarzowy lub wsparcie na zalesienie albo premia pielęgnacyjna podlega zmniejszeniu. Wysokość zwrotu jest określona w załączniku nr 5 do rozporządzenia.

W rozpoznawanej sprawie organy stwierdziły, że zgodnie z Planem zalesienia sporządzonym [...] grudnia 2004 r. Skarżący zobowiązany był do wykonywania zalesienia przy użyciu 63.900 sadzonek, tj.:

sosny – 46.000 sadzonek,

brzozy – 4.400 sadzonek,

modrzewia – 2.300 sadzonek,

dębu – 1.800 sadzonek,

olchy – 1.400. sadzonek,

świerku – 700 sadzonek,

gatunków domieszkowych – 1.300 sadzonek,

gatunków domieszkowych biocenotycznych - 700 sadzonek,

gatunków biocenotycznych (krzewy) – 4.000 sadzonek.

Tymczasem jak wynika z ustaleń inspektorów terenowych (na podstawie przedstawionych przez Skarżącego dokumentów) beneficjent dokonał zalesienia przy użyciu 63.900 sadzonek, tj.:

sosny – 46.000 sadzonek,

brzozy - 4.400 sadzonek,

modrzewia – 2.300 sadzonek,

dębu – 1.800 sadzonek,

olchy – 1.400 sadzonek,

świerku - 700 sadzonek,

klonu - 650 sadzonek,

jaworu - 650 sadzonek,

wiązu – 1.000 sadzonek,

lipy - 300 sadzonek,

róży 1.700 sadzonej,

jarzębu – 1.500 sadzonek,

tarniny – 1.500 sadzonek.

Organ podkreślił, że zgodnie z załącznikiem nr 2 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2004 r. tarnina nie została zakwalifikowana do gatunków drzew i krzewów, które mogą być wykorzystywane do zalesiania gruntów rolnych w myśl ww. rozporządzenia. Tym samym doszedł do przekonania, że Skarżący nie posiada dokumentów potwierdzających zakup sadzonek, spełniających kryteria, o których mowa w § 8 ust. 2 ww. rozporządzenia w odniesieniu do 1.500 sztuk sadzonek wymienionych w Planie zalesienia. Okoliczność ta zgodnie z § 13 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia skutkowała zobowiązaniem Strony do zwrotu 50 % wsparcia na zalesienie (zgodnie z załącznikiem nr 5 do ww. rozporządzenia), tj. 40 528,00 zł * 50% = 20 264,00 zł.

Decyzji wydana została m. in. na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. nr 98, poz.634 ze zm.), który zobowiązuje ARiMR do ustalenie, czy w konkretnej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy.

Odnosząc się do złożonego przez Stronę odwołania, Dyrektor Oddziału ARiMR nie podzielił stanowiska Strony, że posiada on wymagane prawem dokumenty potwierdzające zakup sadzonek. Nie uznał też zastrzeżeń co do prawidłowości sporządzenia raportu z czynności kontrolnych.

Podkreślił, że Skarżący podpisując wniosek o przyznanie pomocy na zalesianie z [...] czerwca 2006 r. oświadczył m.in., iż znane mu są zasady przyznawania płatności na zalesienie oraz jest świadomy skutków niewykonania zobowiązań wynikających z realizacji programu. Obowiązki prawne wnioskodawcy zostały wyartykułowane w treści formularza wniosku, są jasno wyrażone, w sposób nie budzący wątpliwości co do ich zakresu, a ich znajomość Strona poświadczyła własnoręcznym podpisem.

Odnosząc się do twierdzeń Strony, że działała w dobrej wierze, co do tego, że Plan zalesienia został sporządzony zgodnie z prawem i że wypełniła zawarte w nim wytyczne dotyczące nasadzeń drzew i krzewów biocenotycznych zalecane przez Nadleśnictwo w P.u, Dyrektor Oddziału ARiMR stwierdził, że był zobowiązany do ustalenia, czy Skarżący pobrał nienależnie płatności z tytułu wsparcia na zalesienie, a także do ustalenia, czy nie zachodzą przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności, określone w art. 73 ust. 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009 oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008; (Dz. Urz. UE L 141 z 30.04.2004, str. 18, ze. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 44, str. 243, ze zm.). Dyrektor Oddziału ARiMR wskazał, że zgodnie z art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze. Dyrektor Oddziału ARiMR podkreślił, że wypłata płatności na zalesianie gruntów rolnych uznanych następie za nienależnie pobrane, nastąpiła w dniu [...] stycznia 2007 r., natomiast decyzja Nr [...] wydana przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S. została doręczona Stronie [...] października 2015 r., a więc przed upływem dziesięciu lat od daty płatności. Zatem bezsporne jest, że Skarżący został zawiadomiony o nieuzasadnionym charakterze płatności przed upływem dziesięciu lat od jej otrzymania. Upłynął wprawdzie czteroletni termin wskazany w art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, niemniej organ uznał, że Skarżący nie działał w dobrej wierze. Dyrektor Oddziału ARiMR wskazał, że działanie w dobrej wierze nie wynika wprost z dokumentacji dostępnej organowi, jak również okoliczności takiej nie wykazała Strona, skoro we wniosku potwierdziła, iż zna zasady przyznawania płatności na zalesianie gruntów rolnych oraz jest świadoma skutków niewykonania zobowiązań wynikających z realizacji działania i złożyła oświadczenie o wykonaniu zalesienia zgodnie z planem zalesienia.

Dyrektor Oddziału ARiMR wyjaśnił, iż jak wynika z części III sekcji C Planu zalesienia beneficjent zobowiązany został do utworzenia strefy ekotonowej przy użyciu sadzonek gatunków drzew i krzewów biocenotycznych. W treści Planu znajduje się definicja strefy ekotonowej: "granica która powstaje między polem a lasem. W celu przyśpieszenia tego procesu na obrzeżach zakładanych upraw sadzi się drzewa i krzewy często pasowo, grupowo, pomiędzy brzozę w luźniejszej więźbie np. (1,5mx2m). Tworząc ekoton sadzi się krzewy róży, tarniny, bzu czarnego, derenia, czeremchy, ałyczy, jarząb" oraz definicja gatunków domieszkowych i biocenotycznych, które powinny zostać wykorzystane do zalesiania gruntu (zgodnie ze wskazaniem w części III sekcji C planu), tj. "wprowadzone w celu wzbogacenia składu gatunkowego (gatunki domieszkowe i biocenotyczne podane w rozporządzeniu z 11 sierpnia 2004 r.)".

Zdaniem Dyrektor Oddziału ARiMR również fakt, iż sadzonki zostały doręczone Stronie na podstawie zatwierdzonego Planu zalesieniowego przez pracowników szkółki leśnej w G. nie może stanowić o uznaniu, iż Skarżący działał w dobrej wierze, gdyż najpóźniej w dacie zakupu powinien był ustalić jakiego rodzaju sadzonki zakupuje. Nie ustalając tego wziął na siebie ryzyko takie samo, jak nie ustalając gatunków biocenotycznych wymienionych w załączniku. Także zaakceptowanie dokonanego zalesienia przez nadleśnictwo, brak jakichkolwiek zastrzeżeń co do zalesienia, nie wprowadzenie żadnych zmian do składu użytych sadzonek nie wyłącza zdaniem Dyrektora Oddziału ARiMR automatycznie winy Strony w powstaniu stwierdzonej podczas kontroli nieprawidłowości, jeśli obiektywnie oceniane okoliczności wskazują, że Skarżący zaniechał jakichkolwiek działań, aby uchronić się przed skutkami ewentualnych nieprawidłowości. Organ podkreślił, że w złej wierze jest ten, kto zna rzeczywisty stan prawny albo nawet wprawdzie go nie zna, ale mógł się o nim przy dołożeniu należytych starań dowiedzieć. Jako zasadę stosowaną w przypadku braku odmiennej woli ustawodawcy należy jednak przyjąć, że już zwykłe niedbalstwo, czyli brak należytej staranności, wyklucza dobrą wiarę. Generalnie w obrocie prawnym nie można bowiem usprawiedliwiać niedbalstwa.

Dyrektor Oddziału ARiMR wskazał wreszcie, że w sprawie nie zaistniały również okoliczności skutkujące brakiem obowiązku zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności, wymienione w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, który stanowi, że "obowiązek zwrotu nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności."

T. M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. skargę na opisaną decyzję. Sformułował zarzuty:

1) naruszenie przez organ § 13 ust. 1 pkt 2 w związku z § 12 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 sierpnia 2004 r. poprzez ich błędną wykładnię, co doprowadziło do niewłaściwego zastosowania i w konsekwencji do naruszenia konstytucyjnej zasady proporcjonalności zawartej w art. 31 ust. 3 Konstytucji. Uzasadniając ten zarzut, wyjaśnił m.in. że wbrew twierdzeniom organu posiada dowody zakupu wszystkich użytych do zalesienia sadzonek, w ilości 63.900 szt. Sankcje zmniejszające wsparcie o 50% wskazują na całkowity brak dowodu zakupów sadzonek. Tymczasem, gdyby przyjąć zarzut braku zakupu sadzonek 1.500 sztuk gatunków biocenotycznych, brak taki byłby brakiem 2,3% a nie zaś 100%. Wymierzona sankcja nie uwzględnia tym samym stopnia naruszenia powyższego obowiązku i jest niezgodna z zasadą proporcjonalności wynikającą z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej;

2) § 3 ust. 1 pkt 2b Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 sierpnia 2004 r. poprzez nie uwzględnienie przez organ faktu, że Skarżący wykonał zalesienie w sposób w pełni zgodny ze swoim zobowiązaniem, tj. zgodnie z planem zalesienia, stanowiącym załącznik do jego wniosku i sporządzonym przez właściwego miejscowo nadleśniczego;

3) art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, w którym mowa o okresie przedawnienia, poprzez zarzucenie działania w złej wierze z powołaniem się na rzekomy brak staranności bądź nierzetelność. W tym kontekście Skarżący przywołał art. 7 k.c., który stanowi, że jeżeli ustawa uzależnia skutki prawne od dobrej lub złej wiary, domniemywa się istnienie dobrej wiary;

4) rażące naruszenie konstytucyjnej zasady proporcjonalności zawartej w art. 31 ust. 2 Konstytucji. W tym kontekście wskazał, że wymóg proporcjonalności jest zachowany, gdy wprowadzona regulacja jest w stanie doprowadzić do zamierzonych przez nią skutków, jest niezbędna dla ochrony interesu publicznego, z którym jest powiązana, a jej efekty pozostają w proporcji do ciężarów nakładanych przez nią na obywatela.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału ARiMR wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie.

W świetle przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 2014 r., poz. 1647 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta - jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie prawidłowości zastosowania przez organy administracji przepisów obowiązującego prawa, zarówno prawa materialnego, jak też przepisów postępowania. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dające podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. Dokonując kontroli zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji, Sąd stwierdził, że naruszone zostały przepisy prawa materialnego, jak i przepisy postępowania, bowiem ujawniona została wadliwość decyzji mająca istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Zaistniały zatem podstawy do ich uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) i art. 135 p.p.s.a.

Zasadnicza kwestia sporna w sprawie sprowadzała się do oceny prawidłowości działań organów ustalających nienależnie pobrane płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych w związku ze stwierdzeniem wykonania przez Skarżącego zalesienia z użyciem także 1.500 sadzonek tarniny (spośród wszystkich użytych do zalesienia 63.900 sadzonek).

Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły między innymi art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. nr 98, poz.634 ze zm.) oraz w szczególności przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na zalesianie gruntów rolnych objętych planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 187, poz. 1929 ze zm.). Działając na podstawie tych ostatnich Skarżący złożył [...] czerwca 2006 r. w Biurze Powiatowym ARiMR w S. wniosek o przyznanie płatności na zalesianie gruntów rolnych.

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia płatność na zalesianie jest udzielana producentowi rolnemu będącemu osobą fizyczną albo spółdzielnią produkcji rolnej, który spełnia łącznie następujące warunki:

1) został wpisany do ewidencji producentów, stanowiącej część krajowego systemu ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności;

2) zobowiązał się do:

a) zalesienia działek rolnych, na których do dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności była prowadzona działalność rolnicza,

b) pielęgnacji założonej uprawy leśnej, przez okres 5 lat od dnia wykonania zalesienia

- zgodnie z planem zalesienia, w rozumieniu przepisów o lasach.

§ 8 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia stanowi z kolei, że rolnik wykonuje zalesienie przy użyciu sadzonek drzew i krzewów gatunków rodzimych, które są określone w załączniku nr 2 do rozporządzenia.

Zgodnie z § 9 ust. producent rolny, w terminie 7 dni od dnia założenia uprawy leśnej, informuje o tym fakcie na piśmie nadleśniczego, właściwego ze względu na miejsce położenia działek rolnych, na których została założona ta uprawa. Producent rolny (...) - składa kierownikowi biura powiatowego Agencji oświadczenie o wykonaniu zalesienia zgodnie z planem zalesienia, do którego dołącza zaświadczenie nadleśniczego potwierdzające ten fakt.

Producent rolny, któremu przyznano płatność na zalesianie, przechowuje przez 5 lat od dnia zakończenia realizacji planu zalesienia dowody zakupu sadzonek przeznaczonych do zalesienia wnioskowanych działek rolnych (§12 pkt 1 rozporządzenia).

Natomiast zgodnie z § 13 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia jeżeli w wyniku kontroli zostanie stwierdzone, że producent rolny nie posiada dokumentów, o których mowa w § 12 pkt 1 (dowodów zakupu sadzonek przeznaczonych do zalesienia wnioskowanych działek rolnych i repelentów), zwraca premię pielęgnacyjną za dany rok kalendarzowy lub wsparcie na zalesienie albo premia pielęgnacyjna podlega zmniejszeniu. Wysokość zwrotu jest określona w załączniku nr 5 do rozporządzenia.

Poza sporem jest, że tarnina nie figuruje w załączniku nr 2, o którym mowa w § 8 ust. 2 pkt 1 do rozporządzenia (niezależnie od tego, że np. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR, na s. 5 swojego uzasadnienia stwierdza, że w dniu przyznawania płatności "nie posiadał informacji, z których wynikałoby, iż zakupione sadzonki "śliwa tarnina" nie są wymienione w załączniku nr 2").

Zdaniem Sądu organy wadliwie jednak oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy i poczyniły nieprawidłowe ustalenia, co do tego, że dokonując zalesienia także przy użyciu sadzonek tarniny, Skarżący nie działał w dobrej wierze. Dzieje się tak niezależnie od tak akcentowanego przez Dyrektora Oddziału ARiMR zawartego we wniosku Skarżącego oświadczenia, że znane mu są zasady przyznawania płatności na zalesienie oraz jest świadomy skutków niewykonania zobowiązań wynikających z realizacji programu.

Jak wynika z akt sprawy Skarżący dysponował Planem zalesienia z [...] grudnia 2004 r. sporządzonym przez pracownika Nadleśnictwa P. Po poinformowaniu we wniosku z [...] czerwca 2005 r. m. in. o tej okoliczności, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR 20 lipca 2006 r. wydał Stronie postanowienie nr [...] o spełnieniu niezbędnych warunków we wniosku o przyznanie płatności na zalesianie gruntów rolnych. Zgodnie z niepodważonymi w żadnej mierze przez organy wyjaśnieniami Skarżącego, Nadleśnictwo P. po sporządzeniu Planu zalesienia przekazało jego kopie do szkółki leśnej w G., gdzie zabezpieczono stosowną ilość sztuk odpowiednich gatunków sadzonek (zgodnych z Planem zalesienia) i wydano je Stronie do nasadzenia. W treści Planu zasadzenia zawarto przy tym definicję m. in. strefy ekotonowej rozumianej jako: "granica która powstaje między polem a lasem. W celu przyśpieszenia tego procesu na obrzeżach zakładanych upraw sadzi się drzewa i krzewy często pasowo, grupowo, pomiędzy brzozę w luźniejszej więźbie np. (1,5mx2m). Tworząc ekoton sadzi się krzewy róży, tarniny, bzu czarnego, derenia, czeremchy, ałyczy, jarząb" oraz definicję gatunków domieszkowych i biocenotycznych, które powinny zostać wykorzystane do zalesiania gruntu (zgodnie ze wskazaniem w części III sekcji C planu), tj. "wprowadzone w celu wzbogacenia składu gatunkowego (gatunki domieszkowe i biocenotyczne podane w rozporządzeniu z 11 sierpnia 2004 r.)". To pierwsze sformułowanie mogło przy tym wprowadzać w błąd co do możliwości użycia do nasadzenia zgodnie z Planem zalesienia także tarniny nie tylko Stronę, ale i pracowników szkółki leśnej w G., gdzie zabezpieczono stosowną ilość sztuk odpowiednich gatunków sadzonek (w tym tarniny), które miały być zgodne z Planem zalesienia i wydano je Skarżącemu do nasadzenia. Co więcej po dokonaniu nasadzeń z użyciem także 1.500 sadzonek tarniny (spośród wszystkich użytych do zalesienia 63.900 sadzonek) Nadleśnictwo P. wydało zaświadczenie znak [...] z [...] listopada 2006 r. potwierdzające wykonanie nasadzeń zgodnie z Planem zalesienia z [...] grudnia 2004 r. Nie działało przy tym jak podmiot prywatny na zlecenie strony, ale jako wyspecjalizowany podmiot, o którym mowa w § 9 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na zalesianie gruntów rolnych objętych planem rozwoju obszarów wiejskich, któremu prawodawca powierzył określone obowiązki i który swoim profesjonalizmem miał wspomagać zarówno organy ARiMR jak i Stronę. W dalszej kolejności wniosek Strony o wypłatę premii zalesieniowej został przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S. w pełni uwzględniony. Organ ten przez kolejne lata (2007 – 2012) w całości akceptował coroczne wnioski o wypłatę premii pielęgnacyjnej i premii zalesieniowej, co nie mogło nie utwierdzać Skarżącego w przeświadczeniu o prawidłowości wszelkich podjętych w związku z przeprowadzonym zalesieniem działań. Te wynikające i z akt administracyjnych i z wyjaśnień Skarżącego okoliczności są zdaniem Sądu aż nadto wystarczające do przyjęcia, że Strona działała w dobrej wierze i nie dopuściła się zarzucanego jej przez Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR niedbalstwa czy zawinienia przy wnioskowaniu o pomoc i spełnieniu warunków jej przyznania. Przy ocenie dobrej wiary Strony suma tych okoliczności przeważa nad konsekwencjami zawartego jej we wniosku oświadczenia, że znane jej są zasady przyznawania płatności na zalesienie oraz jest świadoma skutków niewykonania zobowiązań wynikających z realizacji programu. Domniemanie działania w dobrej wierze stanowi przy tym jedną z podstawowych zasad cywilizowanych systemów prawa. W krajowym porządku prawnym zasada ta wynika z art. 7 k.c., który stanowi, że jeżeli ustawa uzależnia skutki prawne od dobrej lub złej wiary, domniemywa się istnienie dobrej wiary. Na gruncie przepisów o udzielaniu wsparcia brak przy tym regulacji odwracającej to domniemanie czy znoszącej tą zasadę. Wynikające z akt realia sprawy są zatem tego rodzaju, że przypisanie Skarżącemu zawinienia, w szczególności w postaci niedbalstwa nie było uprawnione.

Wadliwe ustalenia Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR co do braku działania Skarżącego w dobrej wierze, było wynikiem przeprowadzenia postępowania wbrew regułom działania zgodnie z zasadami praworządności, uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.), pogłębiania zaufania do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.) i przekonywania (art. 11 k.p.a.) wskutek wadliwej oceny zebranych w sprawie dowodów, w tym wyjaśnień Strony (art. 77 k.p.a.).

Uchybienie to w efekcie doprowadziło do wadliwego zastosowania prawa materialnego, a to art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009 oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008; (Dz. Urz. UE L 141 z 30.04.2004, str. 18, ze. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 44, str. 243, ze zm.). Zgodnie z art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się jednak do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze. W realiach sprawy wypłata płatności na zalesianie gruntów rolnych uznanych następie za nienależnie pobrane, nastąpiła [...] stycznia 2007 r., natomiast decyzja Nr [...] wydana przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S. została doręczona Stronie [...] października 2015 r., a więc przed upływem dziesięciu lat od daty płatności, za to po upływie czterech lat, kiedy już brak możliwości dochodzenia zwrotu należności od podmiotów działających w dobrej wierze. Przedstawione okoliczności przesądzają o wadliwości decyzji organów obu instancji.

Niezależnie od tego Sąd stoi na stanowisku, że w realiach sprawy § 13 ust. 1 pkt 2 w związku z § 12 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 sierpnia 2004 r. i w zw. z załącznikiem nr 5 do rozporządzenia został zastosowany i wyłożony wbrew konstytucyjnej zasadzie proporcjonalności wyrażonej w art. 31 ust. 3 Konstytucji. Przepis ten stanowi, że ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw.

Wymóg proporcjonalności jest zachowany, gdy wprowadzona regulacja jest w stanie doprowadzić do zamierzonych przez nią skutków, jest niezbędna dla ochrony interesu publicznego, z którym jest powiązana, a jej efekty pozostają w proporcji do ciężarów nakładanych przez nią na obywatela (por. M. Korycka - Zirk, Teorie zasad prawa a zasada proporcjonalności, LexisNexis, Warszawa 2012, s. 191-193 i przywołane tam orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego). Niewątpliwie sankcja określona w § 13 ust. 1 pkt 2 w zw. z załącznikiem nr 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 sierpnia 2004 r. w postaci utraty 50% wsparcia na zalesienie w związku z nie posiadaniem przez rolnika dowodów zakupu wymaganych prawem sadzonek przeznaczonych do zalesienia, nie uwzględnia stopnia naruszenia tego obowiązku. Identyczna wysokość sankcji, zarówno dla osoby, która w ogóle nie przechowuje dowodów zakupu sadzonek jak i dla osoby, która nie dysponuje takimi dowodami jedynie w nieznacznym zakresie (w sprawie w zakresie 2,3 % użytych sadzonek) z pewnością nie może być uznana, za niezbędną dla ochrony interesu publicznego. Znamienne przy tym, że sankcja została wprowadzona w drodze rozporządzenia, czyli aktu podustawowego, podczas gdy Konstytucja RP wyraźnie wskazuje, że wszelkie ograniczenia wolności i praw mogą być nakładane jedynie w drodze ustawy (por. prawomocny wyrok WSA w Białymstoku I SA/BK 454/13 z 4 grudnia 2013 r.).

Obecnie są to jednak rozważania czysto teoretyczne, skoro Sąd stoi na stanowisku, że organy obu instancji na podstawie zebranego materiału wadliwie ustaliły, że Strona nie działała w dobrej wierze i nieprawidłowo zastosowały art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004.

Z tych przyczyn na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) i art. 135 p.p.s.a. Sąd uchylił decyzję organów obu instancji.

Rozstrzygniecie o kosztach zapadło na podstawie art. 200 p.p.s.a.