Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 401/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2018-07-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: § 3 ust. 1 pkt 1 i 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Jacek Surmacz Sędziowie WSA Małgorzata Niedobylska WSA Jarosław Szaro / spr./ Protokolant sek. sąd. Aleksandra Baczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2018 r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od lipca 2014 roku do grudnia 2014 roku 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego B. M. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi B. M. jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. Inspektorat w P. (dalej ZUS) z dnia [...] marca 2018 r. nr [...], o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od lipca do grudnia 2014 r.

Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte o następujące okoliczności faktyczne i prawne: W okresie od 14.07.2014 r. do 15.05.2015 r. B. M. prowadził działalność usługową związaną z zagospodarowaniem terenów zieleni (kod PKD 81.30.Z). Ponieważ ww. nie wywiązywał się z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne, na jego koncie płatnika powstały zaległości.

Pismem z dnia 29.12.2016 r. B. M. za pośrednictwem przedstawiciela ustawowego – T. M., zwrócił się o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek, wskazując na trudną sytuacją zdrowotną i finansową, która nie pozwala na spłatę zadłużenia nawet w systemie ratalnym.

ZUS decyzją z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...], odmówił umorzenia należności z tytułu składek.

Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - ZUS decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] - utrzymał w mocy swoje rozstrzygnięcie.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (dalej WSA) wniósł przedstawiciel ustawowy B. M. – T. M., reprezentowany przez pełnomocnika - adwokata.

WSA wyrokiem z dnia 8 sierpnia 2017 r. sygn. akt I SA/Rz 367/17 - uchylił zaskarżoną decyzję ZUS z dnia [...] kwietnia 2017 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] lutego 2017 r.

W piśmie z dnia 30 grudnia 2016 r., pełnomocnik opisał, że sytuacja finansowa B. M. uniemożliwia nawet wystąpienie z wnioskiem o rozłożenie należności z tytułu składek na raty. Zaznaczył, że ww. jest nałogowym palaczem, a na zakup papierosów miesięcznie wydaje 300 zł, na lekarstwa - 100 zł, a reszta środków z pobieranej renty tj. kwota 41,28 zł pozostaje na pozostałe potrzeby takie jak opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę oraz na zakup artykułów żywnościowych (chleba i margaryny). Pełnomocnik powołał się również na trudną sytuację zdrowotną B. M., opisywaną w uprzednio składanych wnioskach, w których podnosi, że problemy zdrowotne (schizofrenia), uraz głowy (ropień mózgu) skutkowały jego negatywnymi decyzjami, również w zakresie zarejestrowania działalności gospodarczej.

Po rozpatrzeniu wniosku, ZUS decyzją z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] - odmówił umorzenia należności z tytułu składek.

Pismem z dnia 19 lutego 2018 r. pełnomocnik – T. M. wniósł o ponowne rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności z dnia 30 grudnia 2016 r. (przekazanego do ponownego rozpoznania wyrokiem WSA z dnia 8 sierpnia 2017 r. sygn. akt I SA/Rz 367/17). W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że przedłożenie szeregu dokumentów nie ma dla ZUS żadnego znaczenia. Zaznaczył, że prowadzona przez B. M. działalność gospodarcza została zarejestrowana przy pomocy osób trzecich, oraz że nie miał on świadomości przeprowadzenia postępowania upadłościowego, ani likwidacyjnego działalności, a osoby trzecie nie widziały w tym postępowaniu żadnego zysku. Podniósł, że ww. nieświadomie - w miesiącu styczniu 2016 r. zarejestrował po raz drugi działalność gospodarczą, która następnie została wyrejestrowana przy jego udziale. Pełnomocnik zaznaczył, że B. M. nie jest w stanie właściwie kierować swoim życiem, a stan jego zdrowia i choroby uzasadniają możliwość umorzenia tej należności, a konieczność spłaty zadłużenia w ZUS pozbawi ww. zaspokojenia potrzeb życiowych. Pełnomocnik opisał, że dom B. M. nie nadaje się do zamieszkania, że zniszczone centralne ogrzewanie wymaga dużego nakładu finansowego, a MOPS odmówił wsparcia ze względu na duże koszty. Opisał także, że z otrzymywanej pomocy finansowej z MOPS w L. został przeprowadzony remont i zakup bojlera na ciepłą wodę w okresie zimy. Zaznaczył również, że B. M. nie korzysta z łazienki, nie posiada lodówki, brak jest wykładziny podłogowej, a dom i ganek zniszczony został w okresie choroby. Wskazał, że ww. korzysta z pomocy społecznej w postaci posiłków (obiady 5 dni), a pierwsze i drugie śniadanie, kolację i całodzienne wyżywienie w każdą sobotę i niedzielę finansuje ze świadczenia rentowego.

T. M. zaznaczył, również że B. M. jest w posiadaniu nieruchomości w D., które uzyskał w 1/2 części w ramach spadku po żonie. Opisał, że gospodarstwo nie ma podziału fizycznego, a podpisał w sądzie w L. zobowiązanie, że przepisze swoją część synowi, po osiągnięciu przez niego pełnoletności. W jego ocenie fakt dochodzenia należności przez ZUS z majątku nieruchomego byłby krzywdzący i niesprawiedliwy dla dziecka (a jego wnuka).

ZUS decyzją z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] - utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] stycznia 2018 r. W uzasadnieniu wskazał, że obecnie B. M. nie uzyskuje dochodów z tytułu zatrudnienia i pobiera świadczenie rentowe z tytułu niezdolności do pracy, wypłacane przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w O. W., przyznane na okres od 9.01.2012 r. do 31.07.2019 r. w wysokości 677,02 zł brutto tj.593 zł netto, (pisma KRUS z dnia 31.08.2016 r. i 30.11.2017 r.).

Według oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, złożonym w ZUS w dniu 7.12.2017 r., B. M. nie posiada dochodu z innych źródeł, w tym również nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej.

Z informacji zawartych we wniosku z dnia 19.02.2018 r. oraz ustaleń własnych Zakładu wynika, że B. M. korzysta ze świadczeń pomocy społecznej z powodu trudnej sytuacji materialno-bytowej oraz zdrowotnej.

ZUS wskazał, że B. M. w 2017 r. otrzymał następującą pomoc:

specjalny zasiłek celowy: I – 1/2 t węgla, IV - 630 zł na remont łazienki, X – 1/2 t węgla,

posiłki (obiad): od 2.01. do 30.06.2017 r., od 1.08 do 29.12.2017 r.

Stałe miesięczne wydatki na opłaty eksploatacyjne (energia elektryczna, gaz, woda, węgiel itp.) w złożonym w dniu 7.12.2017 r. oświadczeniu, zostały określone na kwotę 200 zł, a koszty związane z leczeniem (wykup leków, badania, wizyty lekarskie) na kwotę 120 zł.

W oświadczeniu B. M. nie określił czy prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, czy zamieszkuje z innymi domownikami. Z akt sprawy wynika, że jest on wdowcem, a jego syn – J. M. 17 lat, wychowywany jest przez rodziców B. M.

W piśmie z dnia 19.02.2018 r. pełnomocnik opisał, że w okresie choroby B. M. zniszczył swój dom, że brak jest w nim centralnego ogrzewania, lodówki, wykładziny podłogowej oraz że ww. nie korzysta z łazienki.

W toku postępowań wyjaśniających w sprawie wniosków o umorzenie należności B. M. przedstawił dokumentację medyczną - karty informacyjne leczenia szpitalnego (z okresu lat 2010-2016), z których wynika, że ww. był leczony z powodu zaburzeń świadomości spowodowanych urazem głowy, ropnia mózgu, niedowładu połowiczego, porażenia nerwu twarzowego, złamania kości czaszki, nadciśnienia tętniczego, złamania kości udowej, oraz ograniczonych zaburzeń urojeniowych (2016 r.).

Zgodnie z wypisem z treści lekarza orzecznika KRUS (rozpatrzenie sprawy 26.07.2016 r.) jest uznany za okresowo całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym do lipca 2019 r. Lekarz nie stwierdził w przypadku B. M. niezdolności do samodzielnej egzystencji.

W aktach sprawy znajduje się również orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 16.03.2016 r. zgodnie z którym B. M. został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, orzeczonego do dnia 31.03.2018 r.

Postanowieniem Sądu Okręgowego w P. z dnia 26.01.2017 r. sygn. akt [...] orzeczono o całkowitym ubezwłasnowolnieniu B. M. z powodu choroby psychicznej, jednocześnie został ustanowiony opiekun T. M. (zaświadczenie z dnia 30.03.2017 r.).

W złożonym oświadczeniu z dnia 7.12.2017 r. nie odniesiono się do kwestii posiadania: zobowiązań pieniężnych (z akt sprawy wynika jednak, że B. M. zaciągał pożyczki, które były przymusowo dochodzone z pobieranego przez niego świadczenia rentowego), majątku nieruchomego (we wniosku pełnomocnik zaznacza, że B. M. jest współwłaścicielem nieruchomości), czy wierzytelności.

ZUS podał, że analiza stanu majątkowego B. M. wykazała że posiada on następujące nieruchomości:

- nieruchomość położoną w miejscowości D., o pow. 1,1200 ha, rola/budowlana - właściciel 1/2 części (nr KW[...]),

- nieruchomość położoną w miejscowości D., o pow. 1,0100 ha, rola - właściciel 1/2 części (nr KW[...]),

- nieruchomość położoną w miejscowości Z., o pow. 0,3881 ha, rola, pastwisko - właściciel (nr KW[...]),

- nieruchomość położoną w L., o pow. 0,1412 ha, rola/budowlana - właściciel (nr KW[...]).

Należności z tytułu składek objęte są postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora Oddziału ZUS w R.

ZUS wskazał, że brak jest podstaw do stwierdzenia, że w sprawie występuje nieściągalność należności, a tym samym do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778; dalej u.s.u.s.).

Po ponownej ocenie sytuacji B.M., w ocenie ZUS, nie zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie należności.

Z dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy wynika, że sytuacja materialna i zdrowotna B. M. nie jest łatwa, obecnie utrzymuje się on z pobieranego świadczenia rentowego z tytułu całkowitej okresowej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. Korzysta on również ze wsparcia z opieki społecznej.

ZUS nie kwestionuje sytuacji finansowej i zdrowotnej B. M., zauważył jednak, że ww. dysponuje stałym źródłem dochodu jakim jest renta, a zatem obecny stan zdrowia nie wpływa na możliwość uzyskiwania środków finansowych. Wykluczeniu zatem podlega przesłanka dotycząca sytuacji zdrowotnej, która uwarunkowana jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby, ale także skutkiem tej choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu.

Ponadto uzyskiwane przez B. M. środki finansowe - w kwocie 593,02 zł (bez względu na stan zdrowia) stanowią kwotę wyższą niż kwota minimum egzystencji - określoną w opublikowanej w dniu 31.03.2017 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych Informacji o poziomie minimum egzystencji w 2016 r. (na podstawie danych średniorocznych), która dla 1-osobowego gospodarstwa pracowniczego stanowi kwotę 555,02 zł miesięcznie.

ZUS zwrócił uwagę, że powoływane argumenty związane z okolicznościami powstania zadłużenia, wskazujące, że stan zdrowia i związane z nim zaburzenia psychiczne powodowały, że nie miał on świadomości prowadzenia działalności gospodarczej, która zarejestrowana została przy pomocy osób trzecich, również nie mogą być uwzględnione.

ZUS podkreślił, że na płatniku ciąży obowiązek orientowania się we wszelkich aspektach związanych z prowadzoną działalnością - fakt zarejestrowania działalności gospodarczej, stanowi podstawę do opłacania składek, składania prawidłowej dokumentacji ubezpieczeniowej i rozliczeniowej, oraz terminowego opłacania składek.

Wyjaśnił, że zawarte w treści art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. przesłanki stanowią zamknięty katalog okoliczności stanowiących podstawę do umorzenia zaległości z tytułu składek. Nie przewidują one możliwości umorzenia zobowiązania powstałego w przypadkach zarejestrowania/prowadzenia działalności przez osoby trzecie, czy braku świadomości podejmowanych czynności związanych z prowadzoną działalnością przez płatnika.

Organ wskazał, że analiza akt sprawy wykazała, że B. M. nie poszukiwał możliwości zmniejszenia wysokości zadłużenia - nie dokonywał on żadnych dobrowolnych wpłat na poczet zadłużenia, nigdy nie ubiegał się on o udzielenie ulgi w spłacie należności, upatrując rozwiązanie swoich problemów w całkowitym umorzeniu zobowiązania.

ZUS zauważył również, że w stosunku do B. M. prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora ZUS, które zawiesza bieg terminu przedawnienia, a tym samym wydłuża okres możliwości dochodzenia należności.

Bezsprzecznym jest fakt, że B. M. jest właścicielem majątku nieruchomego, który może stanowić źródło pozyskania środków na spłatę zobowiązań z tytułu składek, bez jednoczesnego uszczerbku dla jego sytuacji finansowej.

Nadto zauważono, że umorzenie nieopłaconych należności nie stanowi dla osoby zobowiązanej przysporzenia finansowego, a jedynie "zwolnienie" z obowiązku ich zapłaty. Umorzenie należności na obecnym etapie postępowania nie polepszy

i nie pogorszy sytuacji materialnej B. M. Ponieważ w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego B. M. nie odniósł się do kwestii posiadania zobowiązań finansowych, które niewątpliwie miał np. względem banków, podjęcie decyzji o umorzeniu należności jest niezasadne i stanowiłoby uprzywilejowanie wierzycieli cywilnoprawnych.

ZUS wyjaśnił, że z uwagi na szczególny zakres świadczonych usług i odpowiedzialności za środki wpływające do budżetu państwa Zakład zobowiązany jest do rozpatrywania tego typu spaw ze szczególną ostrożnością, bowiem przedmiotem podlegającym decyzji są należności publicznoprawne. A zatem, mając na uwadze interes wnioskodawcy, kieruje się również zabezpieczeniem interesu społecznego. Decyzja o umorzeniu należności składkowej przysługuje organowi, który w przypadku stwierdzenia istnienia przesłanek umorzeniowych może, ale nie musi umorzyć zaległości. Zatem nawet w obiektywnie trudnej sytuacji finansowej wnioskodawcy, ZUS nie jest zobligowany do umorzenia zaległości. W przypadku natomiast braku przesłanek całkowitej nieściągalności lub ważnego interesu osoby zobowiązanej, ZUS ma ustawowy obowiązek odmówić umorzenia należności z tytułu składek.

B. M. działający przez przedstawiciela ustawowego T. M. – reprezentowany przez adwokata skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na decyzję ZUS z dnia [...] marca 2018 r. wnosząc o jej zmianę i umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od lipca do grudnia 2014 r. wobec B. M., ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji i przekazanie organowi sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

1) przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 10 oraz art. 77 § 1 K.p.a., poprzez ponowny brak zgromadzenia pełnego materiału dowodowego i oparcie zaskarżonej decyzji na materiale fragmentarycznym oraz dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego pomimo wytycznych WSA zawartych w wyroku z dnia 8 sierpnia 2017 r., sygn.

I SA/Rz 367/17 w szczególności, poprzez brak dokładnego zbadania sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego, stanu jego zobowiązań i możliwości płatniczych, a także brak dokonania dokładnej oceny stanu zdrowia skarżącego, który jest bardzo ciężki oraz analizy jego schorzeń w kontekście jego możliwości płatniczych i wpływu tych chorób na jego sytuację finansową oraz wbrew wytycznym Sądu, brak dokonania wyważenia interesu publicznego i interesu wnioskodawcy jako obywatela;

2) przepisów postępowania, tj. art. 107 § 3 K.p.a. poprzez ponowne sporządzenie uzasadnienia decyzji nie odpowiadającego wymogom wskazanym w tym przepisie, w której organ rentowy nie dokonuje dostatecznej analizy zgromadzonego materiału dowodowego, w szczególności nie poddaje stosownej ocenie i nie ustosunkowuje się do dokumentacji przedłożonej przez skarżącego - nie dokonuje stosownej analizy tych dowodów w kontekście możliwości finansowych skarżącego, bez stosownego i pełnego uzasadnienia dlaczego organ twierdzi, że całokształt sytuacji bytowo – materialno - chorobowej skarżącego daje podstawy do stwierdzenia, że będzie on w stanie spłacić zobowiązania wobec ZUS;

3) przepisów prawa materialnego tj. § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U z 2003 r. Nr 141, póz. 1365) w zw. z art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. poprzez ponowne ich faktyczne niezastosowanie i brak dokonania rzetelnej oceny, czy sytuacja skarżącego oceniana całościowo z uwzględnieniem wszystkich aspektów sprawy, w szczególności jego ciężkiej choroby psychicznej, wpływu tej choroby na jego możliwości płatnicze i na kwestie możliwości zaspokajania jego potrzeb życiowych, pozwala na ewentualne umorzenie należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W uzasadnieniu rozszerzono powyższe zarzuty.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny miał na uwadze, co następuje:

Skarga jest uzasadniona i musi skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji.

Sprawa wniosku B. M. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne po raz drugi stała się przedmiotem rozpoznania przez sąd administracyjny. Poprzednio sprawa ta była przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, który wyrokiem z dnia 8 sierpnia 2017 r. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję ZUS.

W uzasadnieniu tego wyroku sąd zawarł wiążące dla ZUS wskazania co do dalszego postepowania w sprawie zarówno w przedmiocie zakresu postępowania dowodowego, jak także wyraził poglądy na kwestie faktyczne już ustalone w sprawie.

Wskazał zatem sąd, organ powinien ustalić czy na poziomie uzyskiwanego dochodu i aktualnego budżetu domowego możliwe jest realne wywiązanie się skarżącego z zobowiązania wobec ZUS i czy zapłata może zagrozić egzystencji skarżącego co ma znaczenie z punktu przesłanki określonej w §3 ust.1 pkt 1 Rozporządzenia. Sąd zalecił również rozważenie w sposób kompleksowy sytuacji zdrowotnej skarżącego celem rozważenia przesłanki z §3 ust.1 pkt 3 rozporządzenia.

Wskazał, że w uzasadnieniu organ powinien przedstawić zdolności płatnicze skarżącego i możliwość zapłaty przy uwzględnieniu jego aktualnej sytuacji życiowej.

Wyraził przy tym pogląd, że " przyjęcie iż skarżący pomimo skrajnie niskiego dochodu ma realna możliwość spłaty zaległego zadłużenia i spłata ta nie pozbawi zobowiązanego środków niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych nie znajduje uzasadnienia nie tylko w realiach niniejszej sprawy ale również w doświadczeniu życiowym".

Wskazania sądu zawarte w uzasadnieniu, które tylko w sposób skrótowy zostały powyżej przedstawione a także wyrażone poglądy ( na ówcześnie ustalonym stanie faktycznym ) są dla organu ponownie rozpatrującego sprawę wiążące i musi on się do nich zastosować . Odstąpienie od tych wskazań czy też poglądów jest możliwe tylko w sytuacji zmiany stanu faktycznego lub zmiany stanu prawnego.

W przedmiotowej sprawie ustalenia faktyczne dokonane przez organ w aktualnie kontrolowanym przez sąd postępowaniu nie odbiegają od ustaleń z postępowania poprzedniego, zaś dokonane rozważania ponownie nie obejmują wszystkich elementów, które z nakazu sądu powinny być wzięte pod rozwagę, a ponadto są sprzeczne z powyżej przedstawionym poglądem sądu.

Jak już to zostało przez organy przedstawione możliwe przesłanki umorzenia należności zostały unormowane w przepisie art. 28 ust.3 usus, a także w art. 28 ust.3a usus stanowiącym, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, która to przesłanka doznaje uszczegółowienia w rozporządzeniu wydanym na podstawie delegacji z art. 28 ust.3b usus.

Jak to już słusznie zauważył organ w rozporządzeniu tym w § 3 przewidziano możliwość umorzenia należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

2. Za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku.

Spośród trzech egzemplifikowanych okoliczności w sprawie należy rozważyć dwie z nich, a więc zawarte w punkcie 1 i 3 .

Przesłanką opisaną w punkcie 1 jest niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Konieczność dokonania prawidłowych ustaleń w tym zakresie wskazał sąd rozpoznający sprawę uprzednio artykułując pogląd w myśl którego , na gruncie ówcześnie dokonanych ustaleń faktycznych skarżący nie jest w stanie uiścić należności bez narażenia się na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Aktualnie rozpatrując sprawę organ wyraził jednak stanowisko odmienne ( zmieniły się nieznacznie okoliczności faktyczne ) wskazując ,że posiadając dochód w postaci renty w wysokości 593 złotych , a więc o 38 złotych przekraczający określony poprzez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dochód na poziomie minimum egzystencji skarżący jest w stanie spłacać należność, a zatem , jak się wydaje przyjął, że przesłanka z § 3 ust.1 pk1 nie zachodzi. ZUS nie uwzględnił jednak, że skarżący , jak wynika choćby z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 16.02.2018 r. posiada małoletniego syna, wobec którego posiada najprawdopodobniej obowiązek alimentacyjny. Nie ustalono w tym zakresie okoliczności zakreślonej w § 3 ust. 2 rozporządzenia ,stanowiącym, że za rodzinę uważa się osoby wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym.

Jeżeli natomiast syn skarżącego jest małoletni i pozostaje na jego utrzymaniu to wówczas kwota jaka dysponuje skarżący na osobę jest rażąco inna.

Organ musi dokonać ustaleń w jakim gospodarstwie rodzinnym przebywa skarżący i jaka kwotą na osobę dysponuje.

Ponadto należy zauważyć ,że minimum egzystencji na które powołuje się organ to tzw. minimum absolutne czyli poziom dochodu który pozwala podtrzymać funkcje życiowe człowieka i sprawność psychofizycznej. Jest to minimum biologiczne pozwalające, mówiąc językiem potocznym utrzymać człowieka przy życiu. Zaspokoić te potrzeby, których zaspokojenie nie może być odłożone w czasie.

Pojęcie " niezbędnych potrzeb życiowych:", o którym mowa w §3 ust.1 pkt rozporządzenia bliższe jest pojęciu minimum socjalnego rozumianego jako wskaźnik określający koszty utrzymania gospodarstw domowych na podstawie koszyka dóbr służących do zaspokojenia potrzeb bytowo-konsumpcyjnych na niskim poziomie. Przyjęte składniki koszyka wystarczają nie tylko dla podtrzymania życia, lecz dla posiadania i wychowania dzieci, a także dla utrzymania minimum więzi społecznych. W roku 2016 minimum to zostało określone dla różnych typów gospodarstw na poziomie od ok. 860 zł do 1060 zł.

W tym więc zakresie organ musi ustalić w jakim gospodarstwie skarżący żyje a następnie przyjąć jaką kwotą to gospodarstwo dysponuje. Sąd podtrzymuje natomiast pogląd wyrażony poprzednio, że kwota miesięczna otrzymywanego dochodu na poziomie 50 – 600 złotych na osobę nie pozwala na zapłatę należności przez skarżącego. Rozwadze organu nie powinien również umknąć fakt korzystania przez skarżącego z pomocy opieki społecznej.

Podobnie musi organ odnieść się do przesłanki z § 3 ust.1 pkt 3 rozporządzenia. Musi więc ustalić czy skarżący cierpi na chorobę przewlekłą i czy choroba ta pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Jak już wyżej była bowiem mowa sama kwota otrzymywana z renty przy przyjęciu, że skarżący ma na utrzymaniu syna nie umożliwia mu zapłaty należności. Zapłatę należności umożliwiało by mu podjęcie dodatkowych zajęć w postaci działalności gospodarczej lub pracy najemnej. Jeżeli jego stan zdrowia umożliwiał by mu podjęcie takich zajęć to niewątpliwie przesłanka ta nie byłaby wyczerpana. W podlegającej kontroli decyzji brak jest jednak takich ustaleń. Organ stwierdził, że stan zdrowia nie wpływa na możliwość uzyskiwania środków finansowych. Z pewnością nie wpływa na możliwość otrzymywania renty, a nawet jest jej podstawą , jednak może mieć wpływ na uzyskiwanie środków wyższych niż renta na poziomie poniżej minimum socjalnego.

Z tych względów wobec nie ustalenia lub błędnego ustalenia przesłanek z § 3 ust.1 pkt 1 i 3 rozporządzenia sąd decyzję uchylił.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ dokładnie ustali stan faktyczny, rozważy przesłanki zawarte w każdym z tych przepisów i w sposób konkretny stwierdzi czy przesłanki te są czy też nie są wypełnione ( odrębnie dla każdej z nich ). Po stwierdzeniu tych okoliczności w ramach uznania administracyjnego podejmie decyzje do co wniosku. Oczywiście decyzja ta jako podejmowana w ramach luzu decyzyjnego musi zostać uzasadniona w sposób odpowiedni i organ może również odmówić umorzenia należności pomimo stwierdzenia przesłanek umorzenia opisanych w §3 ust.1 pkt1 lub 3. Decyzja uznaniowa nie może być jednak decyzją dowolną. Jakkolwiek organ ma swobodę decyzyjną to jednak odmawiając w ramach uznania umorzenia należności musi wskazać dlaczego tak rozstrzyga wniosek. Przesłanki podjęcia takiej decyzji musza być szczegółowo wyjaśnione, zwłaszcza w sytuacji, gdyby organ stwierdził spełnienie okoliczności opisanych w powyżej powołanych przepisach ( chociażby w jednym z nich). Jakkolwiek bowiem stwierdzenie przesłanki umorzenia nie obliguje organu do wydania takiego rozstrzygnięcia, to jednak decyzja odmowna w takim przypadku musi wskazywać na przekonujące i jednoznaczne motywy ,że takie właśnie rozstrzygniecie jest w tym przypadku właściwe i sprawiedliwe.

Z tych względów sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa uchylił zaskarżoną decyzję

O kosztach orzeczono w myśl art. 200 ppsa. W skład kosztów wchodzi zwrot kosztów zastępstwa adwokackiego ( 480 zł) oraz zwrot kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.