Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1260/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-02-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit a, art. 135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 23 a, art. 32 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 7, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski /spr./ Sędziowie WSA Elżbieta Mazur-Selwa AWSA Karina Gniewek-Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 lutego 2021 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A.G. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] września 2020 r. nr [...] dotycząca uchylenia decyzji w sprawie ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego.

Burmistrz Miasta i Gminy [...] decyzją z [...] grudnia 2018 r. nr [...] przyznał A.G. prawo do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami do zasiłku rodzinnego na dzieci: D. i W.G. Decyzję zmieniono decyzją z [...] lutego 2019 r. nr [...] poprzez uchylenie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na W.G. Następnie decyzją z [...] czerwca 2019 r. nr [...] uchylono decyzję z [...] grudnia 2018 r. w związku z tym, iż A.G. zmieniła miejsce zamieszkania - poza obszar właściwości organu.

Na skutek uzyskania od Wojewody informacji że ojciec dzieci Ł.G. przebywa w Wielkiej Brytanii od czerwca 2004 r. oraz że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w okresie od 2004 r., decyzją z [...] czerwca 2020 r. nr [...] Burmistrz uchylił za okres od 1 listopada 2018 r. do 31 maja 2019 r. decyzję z [...] grudnia 2018 r. nr [...] sprawie przyznania A.G. prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego.

Wskazał, iż zgodnie z art. 23a ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, ze zm., dalej: u.ś.r.), w przypadku gdy wojewoda ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w sytuacji przebywania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenia rodzinne lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń rodzinnych w innym państwie, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

W odwołaniu od decyzji Burmistrza A.G. podała, że wyrokiem Sądu Okręgowego z [...] stycznia 2010 r. sygn. akt [...] orzeczono jej rozwód z Ł.G. ustalając miejsce pobytu małoletnich córek przy A.G. oraz zobowiązano Ł.G. do uiszczania alimentów na rzecz dzieci. Nie została ustalona "władza naprzemienna opieki nad córkami". Od czasu rozwodu, tak jak i przed, nie utrzymywała kontaktów z byłym mężem, nie konsultowała z nim spraw opieki nad córkami, gdyż się tym nie interesował. Ł.G. nigdy nie zajmował się córkami, nie płacił alimentów, które od 2013 r. pobierała z Funduszu Alimentacyjnego. W ocenie odwołującej nie zachodzą przesłanki do zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i nie ma podstaw do uchylenia decyzji dotyczącej ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego i dodatku do niego, gdyż Ł.G. nie jest członkiem rodziny w myśl przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz nie jest osobą uprawnioną do świadczeń rodzinnych, skoro nie sprawuje opieki nad dziećmi i nie mieszka z nimi.

Kolegium decyzją z [...] września 2020 r. działając na podstawie art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256, ze zm., dalej "k.p.a.") oraz art. 23a ust. 5, art. 32 ust. 1 u.ś.r. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z [...] czerwca 2020 r. podzielając w całości jego stanowisko.

Wyjaśniło, że w myśl art. 23a ust. 1 u.ś.r., w przypadku gdy osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami wojewodzie. W przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenia rodzinne lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 23a ust. 2). W przypadku, gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń rodzinnych w innym państwie, o którym mowa w ust. 1, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 23a ust. 5 u.ś.r.). W przypadku, o którym mowa w ust. 5, wojewoda wydaje decyzję w sprawie świadczeń rodzinnych zgodnie z art. 21 od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 23a ust. 6 u.ś.r.).

Zgodnie natomiast z art. 32 ust. 1 u.ś.r., organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń.

Wojewoda pismem z [...] sierpnia 2019 r. nr [...] poinformował Burmistrza, iż Ł.G. był uprawniony do zasiłku rodzinnego w Wielkiej Brytanii w okresie od 13 kwietnia 2007 r. na dzieci: D. i W.G. Przebywa bowiem na terenie Wielkiej Brytanii od czerwca 2004 r. a od sierpnia 2006 r. prowadzi tam własną działalność gospodarczą - zgodnie z oświadczeniem A.G. z [...] lipca 2019 r. Mając zatem na uwadze treść przywołanego wyżej art. 23a ust. 5 ustawy, organ I instancji zasadnie orzekł o uchyleniu decyzji z [...] grudnia 2018 r. za okres od 1 listopada 2018 r. do 31 maja 2019 r. W sprawie mają bowiem zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w okresie od 2004 r. do nadal, a zatem zgodnie z art. 23a ust. 5 i 6 u.ś.r. właściwym do orzekania w sprawie jest Wojewoda.

Uchylenie decyzji przez Burmistrza nie oznacza, iż świadczenie stronie nie przysługuje, a jedynie oznacza, iż organem właściwym do merytorycznego rozpatrzenia wniosku jest Wojewoda, a nie Burmistrz. Ponadto samo ustalenie, iż w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie jest równoznaczne z tym, że osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń rodzinnych w innym państwie. Użyte w art. 23a ust. 5 i 6 ustawy pojęcie "podleganie ustawodawstwu innego państwa" należy rozumieć w taki sposób, że wojewoda w celu ustalenia faktu i okresu podlegania temu ustawodawstwu przez osobę uprawnioną lub członka jej rodziny, musi zbadać sam te okoliczności. Tym samym zarzuty podniesione w odwołaniu nie zasługują na uwzględnienie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na decyzję Kolegium z [...] września 2020 r. A.G. zarzuciła naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, polegające na błędnej wykładni art. 3 pkt 12 i 16, art. 4 ust 1 i 2 pkt 1, art.23a ust. 2 i 5 i art. 32 ust. 1 u.ś.r. oraz na jego niewłaściwym zastosowaniu. Z uwagi na stwierdzone uchybienia wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji

W ocenie skarżącej założenia przyjęte przez organy pozostają w całkowitej sprzeczności ze zgromadzonym materiałem dowodowym, co uzasadnia wzruszenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji. Uszło uwadze obu organów, że na mocy ostatecznej decyzji z [...] grudnia 2018 r., ojciec dzieci nie został uznany za osobę uprawnioną do świadczeń rodzinnych na dzieci, ani nie został zaliczony do członków ich rodziny. Na etapie ubiegania się o świadczenia rodzinne właściwy organ dysponował informacją o rozwiązaniu małżeństwa z Ł.G., gdyż skarżąca złożyła w tym zakresie stosowne oświadczenie potwierdzające wydanie prawomocnego wyroku rozwodowego. Na tej podstawie organ uznał ją za osobę samotnie wychowującą dzieci, a ponieważ były mąż nie wchodził w skład jej rodziny nie zachodziła możliwość wliczania osiąganych przez niego dochodów do sumy dochodów rodziny (art. 3 pkt 2 i 2a u.ś.r.). Zaznaczyła, że powyższe ustalenia nie zostały skutecznie podważone przez organy obu instancji i jako wynikające z ostatecznej decyzji z [...] grudnia 2018 r. i są wiążące na obecnym etapie sprawy.

Powołując się na wybrane orzeczenia sądów administracyjnych podniosła, że w jej ocenie ojciec dzieci nie może zostać uznany za "osobę uprawnioną do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku", gdyż zgodnie z art. 4 ust. 1 u.ś.r. zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka, a zatem przysługuje wyłącznie temu z rodziców, który nie tylko uiszcza wymagane środki pieniężne na utrzymanie dziecka, ale - jako członek rodziny dziecka - łączy wszystkie swoje dochody z dochodami pozostałych członków rodziny dziecka. Zatem warunkiem uznania rodzica dziecka (w tym ojca dziecka będącego byłym mężem matki i nietworzącego wspólnego gospodarstwa domowego z dzieckiem) za osobę uprawnioną do zasiłku rodzinnego i członka rodziny jest tworzenie z dzieckiem, o którym mowa w art. 3 pkt 16 u.ś.r. wspólnoty dochodów, o której mowa w art. 3 pkt 12 u.ś.r. Ugruntowane stanowisko judykatury potwierdza bowiem, że w definicji pojęcia rodziny zawartego w u.ś.r. ustawodawca, wskazując na różnych członków rodziny celowo posłużył się zwrotem "odpowiednio". W okolicznościach konkretnego przypadku powinno się za tym uwzględnić, że chodzi o rodzinę, która tworzą aktualni, a nie byli małżonkowie, a także rodzice dziecka pozostający w nieformalnym związku, pod warunkiem wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego, w ramach którego wychowują wspólne dzieci.

Od dnia uprawomocnienia się wyroku rozwodowego A.G. i jej dzieci nie tworzą z Ł.G. rodziny w rozumieniu art. 3 pkt 16 u.ś.r., tym bardziej że w orzeczeniu rozwodowym ustalono, że miejscem zamieszkania małoletnich będzie każdoczesne miejsce pobyty ich matki. Ł.G. został zobowiązany do uiszczania alimentów oraz ograniczono mu władzę rodzicielską do prawa współdecydowania o istotnych sprawach dzieci. Wobec bezskuteczności egzekucji w stosunku Ł.G. wszczęto postępowanie karne z art. 209 paragraf 1a k.k. (tj. o przestępstwo niealimentacji), które zostało zawieszone z uwagi na brak możliwości ustalenia jego aktualnego miejsca pobytu za granicą. Jednocześnie od czasu rozwodu nie utrzymuje on kontaktów z dziećmi, nie uczestniczy w ich wychowaniu, ani nie wykazuje troski o zaspokojenie ich potrzeb materialnych, zaś opieka i zabezpieczenie bytu małoletnich w całości spoczywało na A.G. Tym samym nie ziściły się przesłanki z art. 23a ust. 2 u.ś.r. obligujące właściwy organ do wystąpienia o ustalenie, czy w niniejszej sprawie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego znajdują zastosowanie (wyrok WSA w Rzeszowie z 27 sierpnia 2019 r. II SA/Rz 607/19), zaś uzyskana w powyższym trybie informacja pozytywna nie mogła stać się podstawą do uchylenia decyzji własnej z [...] grudnia 2018 r. z powołaniem się na treść art. 23a ust. 5 u.ś.r. w zw. z art. 32 ust. 1 u.ś.r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Sprawa została rozpoznana zgodnie z wnioskiem organu i przy braku sprzeciwu skarżącej w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na postawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.").

Stosownie do art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną ( art. 134 § 1 p.p.s.a.), a kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy.

W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

Dokonując kontroli w wyżej zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna.

Istota sporu w rozpoznawanej sprawie, sprowadza się do tego czy ojciec córki skarżącej może być uznany za członka rodziny uprawnionej do świadczenia wychowawczego tj. skarżącej. Zgodnie bowiem z treścią art. 7 pkt 6 u.ś.r.: zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli członkowi rodziny przysługuje na dziecko zasiłek rodzinny za granicą, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Organy obu instancji stanęły na zgodnym stanowisku, że skoro ojciec dziecka- Ł.G. przebywa od czerwca 2004 r. w Wielkiej Brytanii to mają zastosowanie przepisy o koordynacji, co dodatkowo potwierdził Wojewoda, który zwrócił się do organu I instancji o uchylenie względem skarżącej prawa do udzielonego świadczenia.

Przeczy temu skarżąca twierdząc, że biologiczny ojciec dziecka nie tworzy z nią rodziny, razem z nią nie zamieszkuje, wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia [...] stycznia 2010 r. sygn. akt [...] orzeczono jej rozwód z Ł.G. ustalając miejsce małoletnich dzieci przy matce oraz zobowiązano Ł.G. do uiszczania alimentów na rzecz dzieci. Od czasu rozwodu, tak, jak i przed, nie utrzymywała kontaktów z byłym mężem, nie konsultowała się z nim w sprawach opieki nad córkami. Podała również, że Ł.G. nigdy nie interesował się córkami, nie płacił również alimentów, które od 2013 r. opłaca Fundusz Alimentacyjny. W świetle powyższego twierdzi, że Ł.G. nie jest członkiem rodziny.

Argumentacja skarżącej jest w całości zasadna.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonych rozstrzygnięć stanowiły między innymi art. 23 a i art. 32 ust. 1 u.ś.r.

Na podstawie art. art. 23a

1. W przypadku gdy osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami wojewodzie.

2. W przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenia rodzinne lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

2a. Przepisów ust. 1 i 2 nie stosuje się w przypadku wyjazdu lub pobytu turystycznego, leczniczego lub związanego z podjęciem przez dziecko kształcenia poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

3. W przypadkach, o których mowa w ust. 1 i 2, wojewoda ustala, czy w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

4. W przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 1, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wydaje decyzję zgodnie z art. 21.

5. W przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń rodzinnych w innym państwie, o którym mowa w ust. 1, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

6. W przypadku, o którym mowa w ust. 5, wojewoda wydaje decyzję w sprawie świadczeń rodzinnych zgodnie z art. 21 od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

7. W przypadku gdy wojewoda ustali, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego:

1) przekazuje sprawę organowi właściwemu w celu ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych - w przypadku, o którym mowa w ust. 1;

2) informuje o tym fakcie organ właściwy - w przypadku, o którym mowa w ust. 2.

8. Organ właściwy w przypadku, o którym mowa w ust. 7 pkt 1, ustala prawo do świadczeń rodzinnych od miesiąca złożenia wniosku, o którym mowa w ust. 1.

9. Wojewoda ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepis art. 30 stosuje się odpowiednio.

10. W przypadku zwrotu przez instytucję państwa, o którym mowa w ust. 1, nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych zgodnie z przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wojewoda może umorzyć pozostałą kwotę nienależnie pobranych świadczeń łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w całości lub części, w szczególności jeśli pozostała kwota wynika z różnicy kursowej.

Tak więc jednym z warunków koniecznych wydania decyzji na podstawie art. 23a u.ś.r. było ustalenie, że Ł.G. – ojciec dziecka jest członkiem rodziny skarżącej.

Zgodnie z art. 3 pkt 16 u.ś.r. przez pojęcie rodziny należy rozumieć odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25. rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2017 r. poz. 2092 oraz z 2019 r. poz. 1818); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko.

W orzecznictwie sądowym w odniesieniu do treści pojęcia rodziny (członka rodziny) zawartego w art. 3 pkt 16 u.ś.r., Sądy przy interpretacji tego pojęcia zwracały uwagę na kontekstowość tych definicji, przestrzegając jednocześnie przed wprowadzeniem sztywnych reguł określających w konkretnej sytuacji życiowej, które osoby należy zaliczyć do rodziny. W wyroku z dnia 13 września 2017 r. sygn. akt I OSK 2955/16 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził ( to i wszystkie powołane w sprawie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach orzeczenia.nsa.gov.pl), że gdyby intencją ustawodawcy było obligatoryjne zaliczenie do rodziny wszystkich wymienionych w art. 3 pkt 16 u.ś.r. osób, to w przepisie tym nie umieszczono by słowa "odpowiednio". Jako pożądaną wskazano analizę w odniesieniu do każdej konkretnej sprawy właśnie poprzez użycie słowa "odpowiednio". Możliwe komplikacje stosunków rodzinnych nie są bowiem materią, którą można i należy regulować sztywno i kazuistycznie.

W konsekwencji pod pojęciem rodziny przyjęto osoby wymienione w powyższej definicji legalnej, jednakże w zależności od sprawy nie koniecznie wszystkie wymienione osoby. ( patrz WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 9 lutego 2017 r. sygn. akt II SA/Po 970/16, WSA w Olsztynie w wyroku z dnia 12 lutego 2019 r. sygn. akt II SA/OL 35/19, WSA w Gdańsku w wyroku z dnia 7 lutego 2019 r. sygn. akt III SA/Gd 1000/16 oraz w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 26 września 2019 r. sygn. akt II SA/Gl 763/19 ).

W sprawie należało uwzględnić, że ojciec dziecka (Ł.G.) w uchylonej decyzji ostatecznej z dnia [...] grudnia 2018 r. nie został uznany za osobę uprawnioną do świadczeń rodzinnych na dzieci (D. i W.G.), jak również nie został zaliczony do członków rodziny dziecka. Z akt sprawy wynika, że organy, opierając się na wyroku Sądu Okręgowego z dnia [...] stycznia 2010 r., sygn. akt [...] orzekającym rozwiązanie związku małżeńskiego skarżącej oraz Ł.G. oraz oświadczeniach skarżącej, przyjęły, iż skarżąca jest osobą samotnie wychowującą dziecko, a były mąż skarżącej i ojciec dziecka nie wchodzi w skład rodziny, co skutkowało wyłączeniem dochodów osiąganych przez niego do sumy dochodów członków rodziny (art. 3 pkt 2-2a u.ś.r.). Powyższe przesłanki nie zostały zakwestionowane przez organy i jako wynikające z ostatecznej decyzji z dnia [...] grudnia 2018 r., zmienionej decyzją z dnia [...] lutego 2019 r., a następnie chylonej decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r., były wiążące dla organów uprawnionych do wzruszenia decyzji w trybie art. 32 ust. 1 w zw. z art. 23a ust. 5 u.ś.r.

Niezależnie od powyższego należy stwierdzić, że założenia przyjęte przez organy w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. były w pełni prawidłowe.

Były mąż skarżącej i ojciec dziecka nie jest osobą uprawnioną do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku, albowiem jakkolwiek rodzice lub jedno z rodziców (art. 4 ust. 2 pkt 2 u.ś.r.) są uprawnieni do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku, to jednak nie wolno zapominać, że zgodnie z art. 4 ust. 1 u.ś.r. zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka, a zatem przysługuje tylko temu z rodziców, który nie tylko uiszcza wymagane środki pieniężne na utrzymanie dziecka, ale – jako członek rodziny dziecka – łączy wszystkie swoje dochody z dochodami pozostałych członków rodziny (w tym np. matki dziecka lub samego dziecka), wchodząc w ten sposób w skład "rodziny" w rozumieniu art. 3 pkt 16) u.ś.r. Nie jest zatem tak, że rodzic dziecka (w tym np. będący byłym mężem matki ojciec dziecka) niezamieszkujący wspólnie z dzieckiem i ograniczający się jedynie do uiszczania zasądzonych przez sąd świadczeń alimentacyjnych może zostać uznany za osobę uprawnioną do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku lub za członka rodziny osoby uprawnionej do tego rodzaju świadczeń. Rodzic dziecka w opisanej sytuacji nie tworzy bowiem z dzieckiem oraz z pozostałymi członkami rodziny "wspólnoty dochodowej", o której mowa w definicji legalnej z art. 3 pkt 16) w zw. z art. 3 pkt 12) u.ś.r. Stosownie do art. 3 pkt 16) u.ś.r. w skład rodziny wchodzą jedynie rodzice, na których utrzymaniu pozostają dzieci spełniające warunki określone w tym przepisie, natomiast z treści art. 3 pkt 12) u.ś.r. wynika, że "osobami pozostającymi na utrzymaniu" są tylko te osoby, które utrzymują się z połączonych dochodów wszystkich członków rodziny. Oznacza to, że warunkiem uznania rodzica dziecka (w tym ojca dziecka będącego byłym mężem matki i nietworzącego wspólnego gospodarstwa domowego z dzieckiem) za osobę uprawnioną do zasiłku rodzinnego (z dodatkami) i członka rodziny jest tworzenie z dzieckiem, o którym mowa w art. 3 pkt 16) u.ś.r., wspólnoty dochodów, o której mowa w art. 3 pkt 12) u.ś.r. ( patrz wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 27 sierpnia 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 627/19).

W świetle powyższych uwag, skoro ojciec dziecka i były mąż skarżącej nie tworzył – z dzieckiem oraz z zamieszkującą z nim, wychowującą go i tworzącą z nim wspólnotę dochodową matką – rodziny w rozumieniu art. 3 pkt 16) w zw. z art. 3 pkt 12) u.ś.r., a zatem nie był osobą uprawnioną do świadczeń zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1) u.ś.r. i członkiem rodziny dziecka w rozumieniu art. 3 pkt 16) w zw. z art. 3 pkt 12) u.ś.r., to tym samym w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 23a ust. 2 u.ś.r. obligująca właściwy organ do wystąpienia do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie unijne przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w związku z ustaleniem, że ojciec dziecka w dniu wydania ostatecznej decyzji o przyznaniu świadczeń rodzinnych ([...] grudnia 2018 r.) przebywał (od 2004 r.) poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Zjednoczonym Królestwie Wielkiej Brytanii).

Powyższa wykładnia oraz wskazany sposób zastosowania przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci pozostają również w zgodzie z prawodawstwem Unii Europejskiej. Zgodnie z art. 1 lit. i pkt 1i rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, co do zasady, termin "członek rodziny" oznacza "każdą osobę określoną lub uznaną za członka rodziny lub określoną jako członek gospodarstwa domowego przez ustawodawstwo, na mocy którego przyznawane są świadczenia". W zakresie zatem definiowania powyższego pojęcia regulacje unijne odsyłają do prawa krajowego (w tym przypadku - polskiego). Ponadto art. 67 cyt. rozporządzenia wyraźnie stanowi, że osoba jest uprawniona do świadczeń rodzinnych zgodnie z ustawodawstwem właściwego Państwa Członkowskiego, włącznie ze świadczeniami dla członków rodziny, którzy zamieszkują w innym Państwie Członkowskim, tak jak gdyby zamieszkiwali oni w pierwszym Państwie Członkowskim. Z przepisu tego wynika zatem, że przebywający na terytorium innego państwa członkowskiego obywatel własnego państwa członkowskiego może być uprawniony do świadczeń rodzinnych (do których zgodnie z szeroką definicją z art. 1 lit. z) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. należy zaliczyć także świadczenie wychowawcze) na terytorium tego pierwszego państwa tylko pod warunkiem, że na terytorium własnego państwa jest on uznawany za członka rodziny beneficjentów świadczeń. Dodatkowej wskazówki interpretacyjnej dostarcza art. 68a rozporządzenia. Przepis ten stanowi, że w przypadku gdy świadczenia rodzinne nie są wykorzystywane przez osobę, której powinny zostać udzielone na utrzymanie członków rodziny, właściwa instytucja wywiązuje się ze swoich prawnych obowiązków poprzez udzielenie tych świadczeń osobie fizycznej lub prawnej, która rzeczywiście utrzymuje członków rodziny, na wniosek i za pośrednictwem agencji instytucji w państwie członkowskim, w którym mają miejsce zamieszkania, lub instytucji wyznaczonej lub organu powołanego w tym celu przez właściwą władzę w państwie członkowskim, w którym mają miejsce zamieszkania. Istotnym zatem warunkiem udzielenia świadczeń rodzinnych jest faktyczne i realne utrzymywanie członków rodziny przez osobę, której świadczenia mają zostać udzielone. ( patrz wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 27 sierpnia 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 606/19).

W niniejszej sprawie organy ograniczyły się wyłącznie do ustalenia, że ojciec biologiczny dziecka przebywa na stałe w Wielkiej Brytanii, jako negatywnej przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia.

W świetle zaprezentowanej wyżej wykładni pojęcia "członka rodziny" nieprawidłowe jest stanowisko organów, które przyjęły, iż do zaliczenia danej osoby do rodziny wystarcza stwierdzenie, że jest ona rodzicem biologicznym dziecka, na które przyznane zostało świadczenie rodzinne. W toku postępowania organy całkowicie pominęły podnoszone przez skarżącą okoliczności, które wykluczały zaliczenie ojca dziecka do rodziny skarżącej. Nie poczyniły w tym zakresie żadnych ustaleń naruszając art. 7, 77 i 80 k.p.a., przy czym naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Nie mają racji organy twierdząc, iż były związane informacją Wojewody co do zastosowania w sprawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W istocie, jak twierdzi skarżąca Wojewoda nie weryfikował wskazanych przez organ I instancji informacji, a jedynie ograniczył się do stwierdzenia, że w związku z oświadczeniem o pozostawaniu ojca dziecka w Wielkiej Brytanii mają zastosowaniowe przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wojewoda, jak słusznie zarzuca skarżąca nie dysponował informacjami, które posiadał organ od skarżącej i nie poddawał ich ocenie.

Przekazując taką informację Wojewoda nie weryfikował, czy osoba wskazana przez organ jako członek rodziny osoby uprawnionej przebywający poza granicami kraju faktycznie posiada status członka rodziny. W tym zakresie Wojewoda polegał wyłącznie na informacji zawartej we wniosku organu o ustalenie zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Stanowisko Wojewody może być uznane za wiążące wyłącznie wtedy, gdy informacja zawarta we wniosku organu dotycząca tego, że osobę przebywającą za granicą uznano za członka rodziny osoby uprawnionej, jest prawidłowa. ( WSA w Gliwicach wyrok z dnia 8 listopada 2019 ., sygn. akt II SA/Gl 1115/19).

Na skutek błędnej wykładni pojęcia rodziny organy obu instancji naruszyły art. 23a u.ś.r. poprzez jego zastosowanie pomimo tego, że twierdzenia podnoszone przez skarżącą, przy założeniu ich pozytywnej weryfikacji w ramach postępowania dowodowego, wykluczały uprawnienie organu I instancji do wystąpienia z wnioskiem do Wojewody o ustalenie zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i w dalszej kolejności stanowiły przeszkodę do zastosowania instytucji uchylenia dotychczasowej decyzji przyznającej skarżącej świadczenie wychowawcze. W konsekwencji nie były uprawnione do wystąpienia do Wojewody o przesłanie informacji ustalającej, o której mowa w art. 23a ust. 2 u.ś.r., a tym samym uzyskana od Wojewody informacja pozytywna nie mogła stanowić podstawy do uchylenia ostatecznej decyzji o nabyciu prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego w okresie w niej wskazanym.

Wskazać przy tym należy, że uzasadnione wystąpienie z wnioskiem o ustalenie prawa do zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, może prowadzić do pozbawienia uprawnionych osób prawa do tego świadczenia. Pomimo tego, że jak twierdzi organ, decyzja uchylająca prawo do świadczenia w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego nie pozbawia prawa do świadczenia a jedynie przenosi sprawę według właściwości, to w sytuacji nieusprawiedliwionego uruchomienia procedury koordynacji powoduje sytuację, w której przez dłuższy czas osoby zostają pozbawione tych świadczeń. W sytuacji gdy Wojewoda stwierdzi brak podstaw do zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenie społecznego, nie będzie właściwy do rozpoznania wniosku, który ponownie wróci do organu I instancji.

Stwierdzone uchybienia skutkowały uchyleniem zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a.

Ponownie rozpoznając sprawę organ ustali stan faktyczny sprawy biorąc pod uwagę twierdzenia skarżącej dotyczące braku podstaw do zaliczenia ojca jej córek do rodziny skarżącej, przedstawione na tą okoliczność dowody i zaprezentowana przez Sąd wykładnię pojęcia rodziny. Ustalony w powyższy sposób stan faktyczny zostanie następnie poddany ocenie z punktu widzenia podstaw do zastosowania art. 23a u.ś.r. i 32 ust. 1 u.ś.r., przy uwzględnieniu wiążącego organ przedstawionego wyżej stanowiska Sądu dotyczącego prawidłowej wykładni pojęcia rodziny i członka rodziny.