Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 1034/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2012-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 153
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 6-7 art. 151 par. 1 pkt 2 art. 145 par. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sokołowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Wojciechowska, Sędzia WSA Ewa Wojtysiak, Protokolant Lidia Maląg, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 8 lutego 2012 r. sprawy ze skargi A. A. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 29 września 2011 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia, po wznowieniu postępowania, decyzji w sprawie przyznania płatności bezpośrednich 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącej kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania


UZASADNIENIE

Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją z dnia [...] nr [...] uchylił decyzję z dnia [...] nr [...] oraz stwierdził wydanie decyzji z dnia [...] nr [...] z naruszeniem przepisów prawa.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, iż A.A. złożyła w dniu 7 czerwca 2004 r. w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2004 rok, w którym zadeklarowała do płatności dwie działki rolne znajdujące się na działce ewidencyjnej o łącznej powierzchni 38,24 ha. W dniu

15 czerwca 2004 r. producentka zadeklarowała dodatkowo do płatności osiem działek rolnych znajdujących się na czterech działkach ewidencyjnych ([...]) o łącznej powierzchni 184,09 ha.

Decyzją Kierownika Biura Powiatu Ł. ARiMR nr [...] z dnia [...] odmówiono producentce przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za rok 2004 (z sankcjami w okresie trzech lat kalendarzowych), bowiem organ pierwszej instancji uznał, iż nie była posiadaczem spornych gruntów zgłoszonych do płatności. W wyniku odwołania producentki organ drugiej instancji decyzją nr [...] z dnia [...], decyzję tę uchylił i przekazał do ponownego rozpatrzenia wskazując, iż nie ustalono dokładnie na czym polegała zgoda I.K. na przekazanie należnych jej płatności – A.A.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Kierownik Biura Powiatowego w Ł. uznał, że to A.A. była posiadaczem spornych gruntów, dlatego decyzją nr [...] wydaną w dniu [...] przyznał jej płatności bezpośrednie do gruntów rolnych za 2004 rok w łącznej wysokości [...] zł.

Postanowieniem z dnia [...] Kierownik Biura Powiatowego w Ł. w oparciu o art. 145 §1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej k.p.a.) wznowił postępowanie, bowiem uznał, iż istnieją przesłanki do wzruszenia wydanej producentce decyzji z [...] w trybie nadzwyczajnym w związku z ujawnionymi nowymi istotnymi dowodami, które istniały w dniu wydania decyzji, lecz nie były znane organowi. W wyniku wznowienia postępowania Kierownik Biura Powiatowego decyzją Nr [...] z dnia [...] uchylił ww. decyzję ostateczną i odmówił przyznania A.A. płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za 2004 rok.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Ł. nr [...] z dnia [...] o uchyleniu decyzji ostatecznej i odmowie przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych z sankcjami w okresie trzech lat kalendarzowych. Organ drugiej instancji uznał, iż rozstrzygnięcie jest prawidłowe a A.A. nie była posiadaczem spornych gruntów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2007 r. wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Sz 1358/06 orzekł o uchyleniu decyzji obu instancji.

Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w S. na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 2 września 2005 r. i następnie decyzją nr [...] z dnia [...] stwierdził nieważność tej decyzji (przyznającej płatności bezpośrednie do gruntów rolnych na rok 2004, wydanej przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł.). Od powyższej decyzji A.A. złożyła w dniu 6 sierpnia 2007 r. odwołanie do Prezesa ARiMR.

Prezes ARiMR decyzją nr [...] z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w S. nr [...] z dnia [...].

Po rozpoznaniu skargi producentki od tej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 maja 2008 r. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w S. z dnia [...] o numerze [...].

W dniu 7 października 2008 r. Kierownik Biura Powiatu Ł. wznowił postępowanie na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Jako podstawę wznowienia organ wskazał fakt, że wyszły na jaw nowe istotne dla sprawy okoliczności, nieznane organowi, który ją wydał, a mianowicie to, że w dniu 7 października 2008 r. organ wszedł w posiadanie dokumentu w postaci protokołu zdawczo-odbiorczego z przekazania nieruchomości rolnej zabudowanej położonej w M. o pow. ogółem 417,0795 ha z dnia 2 lipca 2004r. sporządzonego pomiędzy Agencją Nieruchomości Rolnych Oddziałem Terenowym w S. Jednostką Zasobu w Ł., a I.K. i M.M., co w ocenie organu wskazywało na brak posiadania gruntów rolnych objętych wnioskiem o dopłaty A.A. oraz oświadczenie M.M. z dnia 2 października 2008 r. stanowiącego w ocenie organu dowód na to, iż to on, a nie A.A. od 30 września 2004 r. uprawiał działki [...] obręb Z., przyjmując je od I.K.

Decyzją Kierownika Biura Powiatu Ł. ARiMR nr [...] z dnia [...] uchylono decyzję ostateczną nr [...] z dnia [...] oraz odmówiono przyznania producentce płatności do gruntów rolnych na rok 2004 i nałożono sankcje w łącznej wysokości [...] zł, w tym z tytułu jednolitej płatności obszarowej w wysokości [...] zł oraz uzupełniającej płatności obszarowej w wysokości [...] zł. Decyzją nr [...] z dnia [...] Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR uchylił decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy oraz weryfikacji zgromadzonego materiału [...] uchylił decyzję Kierownika Biura Powiatowego w Ł. nr [...] z dnia [...] oraz odmówił przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2004 z tytułu jednolitej płatności obszarowej i nałożył sankcje w wysokości [...] zł oraz z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej i nałożył sankcję w wysokości [...] zł, która będzie potrącana z płatności pomocy, do której producent rolny jest uprawniony z tytułu wniosków składanych w ciągu trzech lat kalendarzowych następujących po roku kalendarzowym, w którym stwierdzono niezgodności.

Po rozpoznaniu odwołania od tej decyzji organ drugiej instancji decyzją nr [...] z dnia [...] uchylił decyzję z dnia [...] w części odnoszącej się do odmowy przyznania płatności bezpośrednich i orzeczenia sankcji, oraz orzekł o odmowie przyznania jednolitej płatności obszarowej i uzupełniającej płatności obszarowej, tym samym utrzymał decyzję z dnia [...] w części odnoszącej się do uchylenia decyzji z dnia [...].

Decyzja ta została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, który wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2010 r., sygn. akt I SA/Sz 963/09, uchylił zaskarżoną decyzję oraz stwierdził, że nie podlega ona wykonaniu. Sąd nie podzielił stanowiska organu zarówno co do tego, że istotnie wyszły na jaw nowe okoliczności i dowody jak i co do tego, że zarówno protokół zdawczo – odbiorczy z dnia 2 lipca 2004r. jak i oświadczenie M.M. miały istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W ocenie Sądu, opartej na materiale dowodowym zebranym w aktach sprawy administracyjnej, organy już wcześniej miały informacje o okolicznościach, które podały jako podstawę wznowienia postępowania. Podniosły bowiem okoliczność przekazania gruntu protokołem zdawczo-odbiorczym w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] przyznającej A.A. płatności bezpośrednie dla gruntów rolnych za 2004r. Wynika to z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 maja 2008 r. W treści tego wyroku Sąd wskazał, że okoliczność przekazania gruntu w dniu 2 lipca 2004 r. nie pozostaje w zgodności z zeznaniami świadków, którzy byli przesłuchiwani w toku postępowania zakończonego decyzją ostateczną. Powyżej podane okoliczności wskazują, że organy wiedziały o fakcie przekazania nieruchomości już przed wydaniem decyzji ostatecznej i data 7 października 2008 r. podana w postanowieniu o wznowienie postępowania z dnia 7 października 2008 r. nie jest tą datą kiedy organy dowiedziały się o fakcie przekazania nieruchomości.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy z uwzględnieniem orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 8 kwietnia 2010 r. organ drugiej instancji decyzją nr [...] z dnia [...] uchylił decyzję nr [...] z dnia [...] w części odnoszącej się do odmowy przyznania płatności bezpośrednich i orzeczenia sankcji, oraz orzekł o odmowie przyznania jednolitej płatności obszarowej i uzupełniającej płatności obszarowej, tym samym utrzymał decyzję nr [...] z dnia [...] w części odnoszącej się do uchylenia decyzji nr [...] z dnia [...].

W wyniku postępowania sądowoskargowego powyższa decyzja Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 25 listopada 2010 r. (sygn. akt I SA/Sz 783/10), utrzymanym w mocy wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 czerwca 2011 r., sygn. akt II GSK 366/11 została uchylona.

Zarówno Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie (sygn. akt I SA/Sz 783/10) jak i Naczelny Sąd Administracyjny (sygn. akt II GSK 366/11) rozpoznając skargę i dokonując oceny przesłanek, w oparciu o które postanowieniem Kierownika Biura Powiatu Ł. z dnia [...] zostało wznowione postępowanie, wskazał na brak spełnienia wymogów wynikających z przepisu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Sądy uznały za uzasadniony zarzut skarżącej, że organ pomimo związania wyrokiem sądowym z dnia 8 kwietnia 2010 r. nie zastosował się do oceny prawnej w nim zawartej i doszło do naruszenia art.153 p.p.s.a., art. 6 i 7 k.p.a. i nawet przeprowadzone dodatkowe postępowanie dowodowe przez organ nie może zmienić powyższego związania z uwagi na zakres prowadzonego postępowania tj. na okoliczności. Wbrew stanowisku organu tą okolicznością był fakt nieużytkowania przez A.A. przedmiotowych działek a nie - kto faktycznie użytkował przedmiotowe działki. Dlatego też powoływanie się przez organ na nowe dowody, tj. zeznanie G.H., A.A. mające potwierdzić okoliczność, której odmówiono przymiotu "nowości", nie mogło odnieść zamierzonego skutku i w konsekwencji narusza art. 153 p.p.s.a. Ponadto NSA zauważył, iż ze względu na nadzwyczajny charakter postępowania wznowieniowego, postępowanie to nie może służyć organowi jako uzupełnienie materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu zwykłym, nawet wówczas gdyby prowadziło do dokonania odmiennej oceny istniejących okoliczności w dacie wydania decyzji ostatecznej. Jak podkreślił bowiem Sąd, zaniechanie przeprowadzenia znanego dowodu, czy też jego powierzchowna ocena nie może być traktowana na równi z brakiem wiedzy organu w tym zakresie. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. nowe okoliczności lub nowe dowody muszą istnieć przed wydaniem decyzji ostatecznej i muszą być nieznane organowi na dzień wydania tej decyzji. Zatem moment ujawnienia danego dowodu lub okoliczności, a więc udostępnienia ich organowi, a nie moment faktycznego zapoznania się z nimi przez pracownika tego organu, decyduje o nadaniu mu przymiotu "nowości", w rozumieniu powołanego przepisu.

Końcowo NSA stwierdził, iż brak wykazania, że w sprawie wystąpiła jedna z przesłanek wznowieniowych, o jakich mowa w art. 145 § 1 k.p.a., powoduje z kolei, że postępowanie wznowieniowe nie może być kontynuowane.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją z dnia

[...] nr [...] uchylił decyzję z dnia [...] nr [...] oraz stwierdził wydanie decyzji z dnia [...] nr [...] z naruszeniem przepisów prawa.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ wskazał, iż zgodnie z przepisem art. 151 § 2 k.p.a. w przypadku, gdy w wyniku wznowienia postępowania nie można uchylić decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 146 (upływ 5 lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji), organ administracji publicznej ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji. Jak podniósł organ, w przedmiotowej sprawie decyzją nr [...] wydaną w dniu [...] Kierownik Biura Powiatowego w Ł. przyznał producentce płatności bezpośrednie do gruntów rolnych za 2004 rok w łącznej wysokości [...] zł. Decyzja ta została doręczona w dniu 6 września 2005 r. w związku z czym, na podstawie art. 146 § 1 k.p.a. w dniu 5 września 2010 r. nastąpił upływ pięcioletniego okresu, w którym możliwe było uchylenie tej decyzji.

Następnie organ powołał się na ocenę wyrażoną w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Szczecinie (sygn. akt I SA/Sz 783/10) oraz Naczelnego Sądu Administracyjny (sygn. akt II GSK 366/11), w których sądy wskazały na brak spełnienia wymogów wynikających z przepisu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. oraz na upływ terminu na uchylenie decyzji na podstawie i stwierdził, iż w konsekwencji nie ma podstaw do uchylenia decyzji nr [...] z dnia [...] w wyniku wznowienia postępowania na podstawie przesłanek o których mowa w art. 145 § 1 pkt 3-8 k.p.a.

Niemniej jednak, jak wskazał organ, na podstawie art. 2 ustawy z dnia

18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru (Dz. U. Nr 6, poz. 40 ze zm.) płatności przysługują osobie fizycznej, osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, będącej posiadaczem gospodarstwa rolnego, zwanej dalej "producentem rolnym", na będące w jej posiadaniu grunty rolne utrzymywane w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska, zwane dalej "gruntami rolnymi". Warunkiem uzyskania płatności jest posiadanie przez producenta rolnego działek rolnych o łącznej powierzchni nie mniejszej niż 1 ha, które kwalifikują się do objęcia płatnościami, przy czym za działkę rolną uważa się zwarty obszar gruntu rolnego, na którym jest prowadzona jedna uprawa, o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha, wchodzący w skład gospodarstwa rolnego. W trakcie prowadzonego postępowania wznowieniowego ustalono bezsprzecznie, iż producentka nie była w posiadaniu części działek rolnych, które zostały zadeklarowane do płatności, lub grunty na tych działkach te nie spełniły wymogu kwalifikowalności do przyznania płatności na podstawie art. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru w związku art. 143b ust. 4 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r., ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniające rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) 1452/2001, (WE) 1453/2001, (WE) 1454/2001, (WE) 1251/1999, (WE) 1254/1999, (WE) 1673/2000, (EWG) 2358/71 i (WE) 2529/2001 (Dz. Urz. UE Nr L 345 z 20.11.2004 r., str. 1 ze zm.). Zgodnie z tymi przepisami wykluczeniem z jednolitej płatności obszarowej objęte są grunty nie utrzymywanego w dobrej kulturze rolnej na 30 czerwca 2003 r.

Biorąc powyższe pod uwagę, według organu, decyzja nr [...] wydana przez Kierownika Biura Powiatowego w Ł. w dniu

[...] przyznająca płatność do wszystkich gruntów naruszyła przepisy art. 143b ust. 4 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. w związku art. 1 pkt 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru, niemniej jednak, z uwagi na to, iż na podstawie art. 151 § 2 w związku z art. 146 § 1 k.p.a. nie może zostać usunięta z obrotu prawnego w wyniku postępowania administracyjnego wznowionego postanowieniem Kierownika Biura Powiatu Ł. z dnia [...] (na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.) organ orzekł o wydaniu jej z naruszeniem przepisów prawa.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej jej decyzji organu pierwszej instancji, zarzucając organowi naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez nieuwzględnienie stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie zawartego w wyroku z dnia 25 listopada 2010 r., sygn. akt I SA/Sz 783/10, a także stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartego w wyroku z dnia. 14 czerwca 2011 r., sygn. akt II GSK 366/11,

- art. 151 § 2 k.p.a. poprzez stwierdzenie wydania decyzji z dnia [...], nr [...] z naruszeniem przepisów prawa pomimo braku przesłanek wznowieniowych, które uzasadniałyby uchylenie tejże decyzji przed upływem terminu 5 lat od jej wydania albo do stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa po upływie tego okresu.

W ocenie skarżącej, organ administracyjny wydając zaskarżoną decyzję naruszył art. 151 § 2 k.p.a. ponieważ organ w pierwszej kolejności powinien wykazać, iż wystąpiła przesłanka uzasadniająca uchylenie, w wyniku wznowienia postępowania, decyzji ostatecznej, a następnie powinien stwierdzić, że z uwagi na upływ czasu ustawa zakazuje uchylenia tej decyzji i pozwala wyłącznie na stwierdzenie jej niezgodności z prawem. Tymczasem organ przeszedł do drugiego etapu badania sprawy bez uprzedniego umotywowania tezy, że przesłanka wznowieniowa wystąpiła. Na gruncie rozstrzyganej sprawy badanie pierwszego etapu jest o tyle proste, że sądy administracyjne wskazywały wiążąco, iż akta sprawy nie wykazują istnienia przesłanek wznowieniowych, a szczególnie takich o których mowa w treści art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Oznacza to, że w sprawie przesłanka wznowieniowa nie istnieje, nie jest tym samym możliwe jej wykazanie, a zatem bezprzedmiotowe są wywody dotyczące upływu terminu do uchylenia decyzji ostatecznej. Tymczasem organ administracyjny z jednej strony wskazał na twierdzenia sądów, że przesłanki wznowieniowe nie istnieją, a następnie w końcowej części uzasadnienia stwierdził, iż decyzja ostateczna obarczona jest wadą prawną, której z uwagi na upływ terminu nie można naprawić w drodze postępowania wznowionego w oparciu o treść art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Rozumowanie to, zdaniem skarżącej, jest niemożliwe do obrony.

Dodatkowo skarżąca podniosła, iż naruszenie art. 151 § 2 k.p.a. należy kwalifikować w kategoriach rażącego naruszenia prawa uzasadniającego stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. Rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. zachodzi bowiem wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Rażące naruszenie prawa to naruszenie normy prawnej, nie budzącej wątpliwości interpretacyjnych. Skoro zatem sądy administracyjne wykluczyły istnienie przesłanki wznowieniowej, a w konsekwencji niemożność uchylenia decyzji ostatecznej w tym trybie, to nie jest możliwe do zaakceptowania rozumowanie organu, że nie uchyla on wprawdzie decyzji ostatecznej bo upłynął 5 — letni okres do dokonania tej czynności, ale przesłanka wznowieniowa jednak zaistniała. Sądy administracyjne nie zabroniły bowiem uchylenia decyzji ostatecznej, ale potwierdziły brak istnienia przesłanki wznowieniowej, co wyklucza zarówno uchylenie decyzji ostatecznej, jak również stwierdzenie jej niezgodności z przepisami prawa. W ocenie skarżącej, naruszenie przepisu art. 151 § 2 k.p.a. jest rażące i oczywiste, co uzasadnia stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji

W odpowiedzi na skargę Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, a także ustalenie, że decyzja organu dotknięta jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c i pkt 2 p.p.s.a.). Ponadto Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Na wstępie rozważań nad zgodnością z prawem zaskarżonej decyzji należy wskazać, że niniejsza sprawa była przedmiotem rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 14 czerwca 2011 r., sygn. akt II GSK 366/11 oddalił skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 25 listopada 2010 r., sygn. akt I SA/Sz 783/10, w którym Sąd uchylił decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] , którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji w części odnoszącej się do uchylenia decyzji ostatecznej z dnia [...] nr [...] przyznającej A.A. płatności bezpośrednie za 2004 r.

Powyższy fakt rodzi poważne skutki w sferze postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego, bowiem w myśl art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia

Przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, zaś wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. pogląd S. Hanuska (w:) W. Siedlecki (red.), System prawa procesowego cywilnego. Zaskarżanie orzeczeń sądowych, Ossolineum 1986, s. 318,319, przywołany przez A. Kabata (w:) B. Dauter i in. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. Zakamycze 2005, s. 345). Ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu administracyjnego jest wiążąca w sprawie dla tego sądu oraz organu administracji państwowej zarówno wówczas, gdy dotyczy zastosowania przepisów prawa materialnego, jak również przepisów postępowania administracyjnego. Oznacza to, że organ administracji jest obowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach, a tym bardziej w orzeczeniach organów administracyjnych wydanych w innych sprawach. Nawet w przypadku sporu co do stanu faktycznego będącego podstawą subsumcji prawa, a więc i oceny prawnej lub odmiennej interpretacji prawa albo nawet możliwości niezgodności oceny sądu z prawem obowiązującym, zapatrywania prawne wynikające z oceny prawnej sądu mają moc wiążącą do czasu, aż wyrok zostanie wzruszony w przewidzianym do tego trybie. Odmienna ocena materiału dowodowego stanowi prawnie niedopuszczalną polemikę z prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 7 grudnia 1999 r. sygn. akt I SA 1089/99 przywołany przez J.P. Tarno (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s.223). Ocena prawna zawarta w orzeczeniu sądu administracyjnego utraci moc wiążącą dopiero w wypadku zmiany stanu prawnego, jeżeli to spowoduje, że pogląd sądu stanie się nieaktualny (por. wyr. NSA z dnia 22 września 1999 r., I SA 2019/98 ONSA 2000, nr 3, poz. 129). Podobny skutek (tj. ustanie mocy wiążącej wspomnianej oceny), może spowodować zmiana (po wydaniu orzeczenia sądowego) istotnych okoliczności faktycznych oraz wzruszenie orzeczenia (tj. zawierającego ocenę prawną) w przewidzianym do tego trybie (por. B. Adamiak, glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 1998 r., sygn. III RN 130/97, publ. OSP 1999, z. 5, poz. 101, s. 263 i n.).

Przeprowadzona przez Sąd w przedmiotowej sprawie kontrola zaskarżonej decyzji we wskazanym wyżej aspekcie wykazała, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem omówionej zasady związania oraz innymi naruszeniami prawa w stopniu obligującym Sąd do jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Skład orzekający w niniejszej sprawie nie stwierdził zaistnienia przesłanek umożliwiających odstąpienie od oceny prawnej wyrażonej w wyżej przywołanych wyrokach WSA i NSA. W rozpoznawanej sprawie nie doszło bowiem do zmiany stanu prawnego jak również nie nastąpiła żadna zmiana okoliczności faktycznych, mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia. Oznacza to, że dalsze rozważania na temat legalności zaskarżonego aktu muszą być prowadzone w oparciu o stanowisko sądów wyrażone w ww. wyrokach.

Wskazać należy, iż prawomocnym wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2010 r., sygn. akt I SA/Sz 963/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchylił decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] wskazując, iż wznowienie postępowania, zainicjowane postanowieniem z dnia [...] było niezgodne z prawem, a w sprawie nie występuje żadna okoliczność mogąca być podstawą do uchylenia decyzji w wyniku wznowienia. Pomimo tego, organ administracyjny ponownie wydał decyzję niezgodną z prawem, stwierdzając, iż zaszły przesłanki uzasadniające uchylenie decyzji w wyniku wznowienia. Na skutek kolejnej skargi skarżącej, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 25 listopada 2010 r., sygn. akt I SA/Sz 783/10, uchylił niezgodną z prawem decyzję organu drugiej instancji, stwierdzając naruszenie art. 153 p.p.s.a., a także art. 6, 7 i 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Wyrok ten uprawomocnił się z dniem 14 czerwca 2011 r., tj. w momencie oddalenia skargi kasacyjnej organu wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego (sygn. akt I GSK 366/11). W treści tego ostatniego orzeczenia Sąd potwierdził, iż naruszono art. 153 p.p.s.a., a także art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Jednocześnie Sąd wskazał, iż organ administracyjny nie wykazał, iż zachodziłaby jakakolwiek z przesłanek wznowieniowych o których mowa w art. 145 § 1 k.p.a.

Jak to już wyżej podniesiono istotą zasady "związania oceną prawną" jest to, że dotyczy wykładni prawa materialnego jak i procesowego oraz braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu istotnych okoliczności stanu faktycznego. Zaś obowiązek podporządkowania się tak rozumianej ocenie prawnej, może być wyłączony jedynie w razie istotnej zmiany stanu faktycznego lub prawnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 21 lipca 2011 r., sygn. akt II SA/Go 437/11, LEX nr 852988).

Wobec powyższego stwierdzić należy, że ponownie rozpatrując sprawę organ drugiej instancji dokonał wykładni przepisów prawa materialnego w sposób sprzeczny z poglądem wyrażonym w przywołanych powyżej wyrokach. Ponownie bowiem wydał decyzję, w której stwierdził, iż co prawda przesłanka wznowieniowa, określona w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. nie istniała, jednakże z powodu upływu czasu, w oparciu o treść przepisu art. 151 § 2 k.p.a. w związku z art. 146 § 1 k.p.a. należało stwierdzić wydanie decyzji z dnia 2 września 2005 r. z naruszeniem prawa. Organ zatem, wydając przedmiotową decyzję, pomimo wyrażonego wprost w ww. wyrokach stanowiska sądów administracyjnych przesądzającego o tym, iż w sprawie nie występowała przesłanka wznowienia z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., naruszył prawo w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego, albowiem uchybił treści art. 153 p.p.s.a. Wydał bowiem swoją decyzję bez zastosowania się do wskazań i zaleceń zawartych w ww. wyrokach.

Rozpoznając ponownie sprawę organ powinien dokonać jej merytorycznej oceny, uwzględniając wskazania wynikające z treści niniejszego wyroku, w szczególności wyrażoną w nim ocenę prawną, jak również wskazania i zalecenia zawarte w wyrokach WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 963/09 oraz I SA/Sz 783/10 jak również w wyroku NSA, sygn. akt II GSK 366/11.

Mając na uwadze powyższe okoliczności stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja, wydana zostały z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję. Nadto, stosownie do treści art. 152 p.p.s.a., Sąd stwierdził, że powyższa decyzja nie podlega wykonaniu na czas do uprawomocnienia się wyroku. Natomiast w sprawie nie zachodziły przesłanki do stwierdzenia ich nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 p.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).