Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 996/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-02-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135, art. 119 pkt 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1 i 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 77 § 1 i art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Sędzia WSA Janina Guść (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 lutego 2022 r. sprawy ze skargi E. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 28 lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z dnia 18 czerwca 2021 r. nr [...] 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącej E. O. 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

E. O. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 28 lipca 2021 r. [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

W dniu 18 maja 2021 r. do Centrum Usług Społecznych w [...] wpłynął wniosek E. O. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką I. J., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W toku postępowania pracownik socjalny na wniosek organu pierwszej instancji przeprowadził wywiad środowiskowy z E. O.. Podczas wywiadu ustalono, że E. O. sprawuje opiekę nad schorowaną matką, która wymaga pomocy osób drugich. Matka ma problemy z poruszaniem się, chodzi o lasce. Cierpi na zwyrodnienie stawów, kończyn górnych i dolnych, kręgosłupa, arytmię serca oraz nadciśnienie, miewa też stany depresyjne oraz problemy z pamięcią. Opieka jest sprawowana od 7 lat przez 24h na dobę. Wnioskodawczyni nie podejmuje żadnych prac dorywczych, ani zawodowych, gdyż cały czas musi być przy matce. Brat strony nie jest w stanie zająć się matką, ponieważ pracuje zawodowo i jest jedynym żywicielem swojej rodziny. Sprawowana opieka polega na robieniu zakupów i wszystkich bieżących opłat, załatwianiu wszelkich spraw urzędowych, przygotowywaniu i podawaniu posiłków, dozowaniu i podawaniu lekarstw, pilnowaniu terminów wizyt lekarskich, jak również wyjazdów na umówione wizyty lekarskie. Córka dba o czystość w pomieszczeniach, zmienia pościel, przygotowuje opał i opala dom. Wykonuje wszelkie prace domowe (zarówno w środku domu, jak i na zewnątrz), pomaga przy codziennych czynnościach związanych z higieną osobistą (przy ubiorze, myciu, przebieraniu). Zapewnia matce kontakty z rodziną.

W wyniku przeprowadzanego postępowania, działając na podstawie

art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. 2021 r., poz. 735 ze zm.) zwanej dalej w skrócie: "k.p.a."

oraz z art. 1, art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b, ust. 5, ust. 6, art. 17b, art. 20 ust. 2, ust. 3, art. 23 ust. 1-5c, art. 27 ust. 5 i art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r.

o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2020 poz. 111 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "u.ś.r.", Burmistrz [...] wydał w dniu 18 czerwca 2021 r. decyzję

nr [...], którą odmówił wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką.

W uzasadnieniu decyzji, po przytoczeniu przepisów prawa materialnego, organ pierwszej instancji wskazał, że wnioskodawczyni nie spełnia przesłanki do przyznania świadczenia, bowiem niepełnosprawność matki nie powstała zgodnie z art 17 ust. 1b u.ś.r. nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub

w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z przedłożonego wraz z wnioskiem orzeczenia wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności I. J. istnieje od 13 lipca 2017 r.

W wyniku rozpoznania odwołania E. O. zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył przepisy prawa materialnego regulujące zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego.

Następnie organ wskazał, że powodem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie mógł być wiek, w którym wstąpiła niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Przy rozważaniu tej kwestii konieczne jest bowiem wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 dla określenia ich wpływu na sytuację prawną odwołującej się strony oraz ugruntowanej linii orzeczniczej sądów administracyjnych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało natomiast, że strona nie wykazała związku przyczynowego między rezygnacją z pracy a objęciem opieki nad matką. Strona w zasadzie nie posiada żadnego stażu pracy, ostatnio pracowała w 2001 r. Organ stwierdził nadto, że z okoliczności sprawy wynika, że pomoc świadczona matce z uwagi na jej zakres nie wymaga rezygnacji z aktywności zawodowej, a więc w sprawie nie została spełniona podstawowa przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Zdaniem organu, stan faktyczny sprawy nie wskazuje, że strona podjęła decyzję o rezygnacji z aktywności zawodowej wyłącznie w związku z deklaracją opiekowania się matką. Do wniosku takiego nie przekonuje wieloletnia bierność zawodowa, jak też wymogi opieki wynikające z oświadczeń strony i ustaleń w przeprowadzonym postępowaniu dowodowym Zdaniem organu, sposób sprawowania opieki nie może być uznany za obejmujący czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności. W większości chodzi o typowe czynności dnia codziennego, jakie są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Z ustaleń poczynionych przez organ pierwszej instancji wynika, że zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez stronę nad matką, w świetle zasad doświadczenia życiowego, jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasowym. Zakres opieki obejmuje kilka godzin dziennie, co nie wyklucza podjęcia zatrudnienia. Jakkolwiek matka strony jest osobą niepełnosprawną to czynności podejmowane przez stronę mieszczą się w większości w zwykłych czynnościach pomocy świadczonej często przez dorosłe osoby wobec rodziców lub dziadków. Przygotowywanie posiłków, zakupy, sprzątanie, pranie, prasowanie to zwyczajne, codzienne czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, a pomoc w czynnościach higienicznych, czy wspólne z osobą niepełnosprawną wizyty u lekarza to z kolei pomoc świadczona często osobie starszej, czy chorej mimo pozostawania przez opiekuna w zatrudnieniu. Tym samym w sprawie nie zostały spełnione przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W skardze na decyzję organu odwoławczego E. O. wniosła o uchylenie w całości decyzji organu odwoławczego i ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 maja 2021 r. na czas nieokreślony, a ponadto o zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła:

1) naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię, które miało wpływ

na wynik sprawy, tj.:

- art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnej I. J. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczna nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia;

- art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnej I. J. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie zrezygnowała ona z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad mamą w związku ze swoją biernością zawodową;

2) naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnię, tj.:

- art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 i art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół

do Sprawa Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w [...] z dnia

5 września 2017 r. znak [...], że niepełnosprawna I. J., pomimo orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, nie wymaga stałej opieki córki.

Z obszernego uzasadnienia skargi wynika, że organ dokonał błędnej, ale przede wszystkim dowolnej oceny zebranego materiału w kwestii czasookresu opieki, której wymaga niepełnosprawna podopieczna oraz możliwości podjęcia pracy zawodowej przez skarżącą. Skarżąca wskazała, że w aktach sprawy znajduje się orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że jej matka wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby

w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Dokument ten jest dokumentem urzędowym, wydanym przez specjalistów lekarzy,

którzy posiadając fachową wiedzę ocenili niepełnosprawność matki skarżącej.

Skarżąca wskazała, że dokonując oceny zakresu sprawowania opieki organ powinien wziąć pod uwagę, że przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji wobec swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy.

Zdaniem skarżącej, organ odwoławczy naruszył również treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez błędne uznanie, że skarżąca nie musi sprawować stałej opieki nad matką, co umożliwia jej podjęcie pracy zawodowej. W ocenie skarżącej, za niezasadne uznać należy stanowisko organu wyrażone w kwestii niespełnienia przez skarżącą przedmiotowej przesłanki z uwagi na charakter, częstotliwość, czy też czasochłonność czynności podejmowanych przez skarżącą w ramach sprawowanej opieki z punktu widzenia oceny możliwości podjęcia zatrudnienia. Stwierdzono bowiem, że czynności opiekuńcze są przez skarżącą wykonywane codziennie, ale sporadycznie, czy też przez krótki czas, a pozostałe czynności wykonywane są niecodziennie. Przedstawione stanowisko jest nie do zaakceptowania. Matka skarżącej nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej opieki drugiej osoby, co zostało potwierdzone przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ. Pojęcie niezdolności do samodzielnej egzystencji należy natomiast odnieść do osób, u których występuje naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację. Niektóre czynności z natury rzeczy są czynnościami bardziej lub mniej absorbującymi i czasochłonnymi, dotyczą spraw życiowych obu rodziców (bądź nawet całej rodziny) i są konieczne do wykonania bez względu na fakt czy odnoszą się do osoby niepełnosprawnej czy też osoby w pełni sprawnej, to jednak nie można z tego powodu pomniejszać, czy odmawiać sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a tym bardziej w sytuacji - tak jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie - w której osoba niepełnosprawna ma problemy z samodzielnym załatwieniem podstawowych życiowych potrzeb.

Skarżąca podkreśliła, że brak aktywności zawodowej przez wiele lat przed podjęciem się opieki nie wyklucza przyznania jej świadczenia. Skarżąca jako osoba nieaktywna zawodowo ale zdolna do podjęcia pracy może bowiem podjąć zatrudnienie, a konieczność opieki nad niepełnosprawną mamą wyklucza możliwość zatrudnienia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi w całości podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji oraz przedstawioną w jej uzasadnieniu argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325), powoływanej dalej w skrócie jako "p.p.s.a.", uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryteria Sąd uznał, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że orzecznictwo sądów administracyjnych rozstrzygnęło już spór prawny co do tego, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jego opieką (stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.), nie powstała przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej.

Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2. sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skoro w powołanym wyroku Trybunału została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać.

Przywołany wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko wyrażone w jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez Trybunał Konstytucyjny ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Stanowisko wyrażone w decyzji organu pierwszej instancji było zatem w analizowanym zakresie nietrafne. Organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji skorygował błędny pogląd organu niższej instancji, uznał jednak, że w sprawie brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki przez skarżącą a niepodejmowaniem przez nią aktywności zawodowej. Organ stwierdził, że skarżąca nie wykazała, że nie podejmuje zatrudnienia ze względu na sprawowanie opieki. Nadto organ wskazał, że zakres czynności opiekuńczych jakie wykonuje skarżąca nie wyklucza podjęcia przez nią aktywności zawodowej.

Stanowisko organu nie zasługuje na uwzględnienie.

Przepis art. 17 ust. 1 ustawy, stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeśli wnioskodawca nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przepis ten wskazuje jako przesłankę przyznania świadczenia zarówno rezygnację z zatrudnienia jak i niepodejmowanie zatrudnienia i obie te przesłanki traktuje jako równorzędne. Zatem nie tylko rezygnacja z zatrudnienia stanowi o spełnieniu przesłanki niezbędnej do uzyskania świadczenia.

Skarżąca wskazywała na krótki roczny okres zatrudnienia w 2000 r. Przez szereg lat sprawowała ona opiekę nad czwórką dzieci urodzonych w 1983, 1985, 1987 i 1988 r. Matka skarżącej choruje od 1998 r. Stopień niepełnosprawności oceniono jako znaczny od 13 lipca 2017 r. w związku z pogorszeniem się jej stanu zdrowia. Skarżąca wskazywała, że zaczęła sprawować opiekę nad matką siedem lat temu.

Przepis art. 17 ust. 1 ustawy nie wyznacza żadnych ram czasowych dotyczących podejmowania aktywności zawodowej. Okoliczność, że skarżąca nie była aktywna zawodowo przez szereg lat przed złożeniem wniosku, nie wyklucza zatem, co do zasady, przyznania świadczenia. Obecnie skarżąca ma 55 lat, jej wiek i stan zdrowia nie uniemożliwiają podjęcia zatrudnienia. Podjęcie przez skarżącą opieki nad matką może zatem, co do zasady, stanowić okoliczność która uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia.

Stanowisko organu, że skarżąca nie zrezygnowana z pracy zawodowej w związku z podjęciem opieki, co uzasadnia odmowę przyznania świadczenia, jest zatem niezasadne.

Za niezasadne Sąd uznał także stanowisko organu odwoławczego, że zakres sprawowanej opieki nie jest znaczny i umożliwia skarżącej podjęcie pracy.

W niniejszej sprawie bezsporne jest to, że matka skarżącej, w dniu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, chorowała na choroby kwalifikowane jako 07-S (choroby układu oddechowego i krążenia) i 05-R (upośledzenie narządu ruchu), które stały się podstawą wydania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem na konieczność długotrwałej opieki lub pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Przy dokonywaniu ustaleń orzeczniczych uwzględniono jej sprawność psychofizyczną i stwierdzono brak zdolności do samodzielnego zaspakajania podstawowych potrzeb życiowych. Okoliczność, że matka skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji wynika z orzeczenia Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności a więc wyspecjalizowanej w zakresie oceny niepełnosprawności jednostki orzeczniczej.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 1172 ze zm.) w związku z art. 3 pkt 21 lit. a u.ś.r. do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Pojęcie niezdolności do samodzielnej egzystencji należy zaś odnieść do osób, u których występuje naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie, bez pomocy innych osób, podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację (art. 4 ust. 4 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych).

Podkreślić należy, że orzeczenie o niepełnosprawności wydane w trybie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 76 § 2 k.p.a., a więc jest dowodem tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Zgodnie z art. 76 § 3 k.p.a. przepis § 1 nie wyłącza możliwości przeprowadzenia dowodu przeciwko treści dokumentów wymienionych w tych przepisach. Co do zasady, nie jest zatem wykluczona możliwość ustalenia, że w rzeczywistości, mimo stwierdzonych dolegliwości matki skarżącej, opieka nad nią nie musi być sprawowana w sposób ciągły lub długotrwały. Organ może jednak dokonać takiej oceny jedynie po przeprowadzeniu w tym zakresie rzetelnego postępowania dowodowego, którego wyniki dadzą podstawę do dokonania takich ustaleń a w uzasadnieniu decyzji dać wyraz przyjętemu stanowisku.

Uzasadnienie faktyczne jest obligatoryjnym elementem decyzji administracyjnej i powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (art. 107 § 1 pkt 6 oraz § 3 k.p.a.). Nadto, zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej winien stać na straży praworządności i podejmować kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Powyższe zasady i wymogi nie zostały w niniejszej sprawie spełnione. Stanowisko organu kwestionujące treść orzeczenie o niepełnosprawności nie znajduje oparcia w zebranym w sprawie materiale dowodowym.

Z przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego wynika, że I. J. jest osobą w podeszłym wieku, ma problemy z poruszaniem, cierpi na zwyrodnienie stawów, kończyn górnych i dolnych, kręgosłupa, arytmię serca oraz nadciśnienie, miewa stany depresyjne oraz problemy z pamięcią. W wywiadzie wskazano, że skarżąca sprawuje opiekę nad matką przez całą dobę. Pomaga ona matce w wykonywaniu czynności higienicznych, ubieraniu się, dozuje i podaje jej leki, przygotowuje i podaje posiłki, wykonuje wszystkie czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, zapewnia kontakty z otoczeniem, w tym wizyty lekarskie. Na podstawie zebranego materiału dowodowego organ pierwszej instancji stwierdził, że matka skarżącej jest osobą wymagającą opieki a skarżąca sprawuje opiekę nad matką.

Wskazać należy, że w niniejszej sprawie dopiero organ odwoławczy oparł swoje rozstrzygnięcie na braku związku przyczynowego między niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a koniecznością zapewnienia matce opieki, uniemożliwiając skarżącej odniesienie się do tych kwestii w toku postępowania administracyjnego. Skoro bowiem decyzja organu pierwszej instancji wskazanych problemów nie poruszała, skarżąca nie miała powodów do przedstawiania w odwołaniu jakichkolwiek argumentów dotyczących tych okoliczności.

Organ odwoławczy nie zastosował normy art. 79a k.p.a. Przepis art. 79a k.p.a. stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a. Jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona z powodu braku odpowiedniej wiedzy o sposobie oceny wcześniej przedstawionych okoliczności i dowodów - nie podejmuje aktywności w celu uzyskania korzystnego rozstrzygnięcia. Skarżąca nie powinna być pozbawiona prawa do przedstawienia w toku postępowania administracyjnego argumentów i dowodów na poparcie zasadności złożonego wniosku.

Podkreślić należy, że warunku "stałej" opieki, nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka (por. wyrok WSA w Krakowie z 9 grudnia 2019 r. sygn. akt III SA/Kr 1164/19). Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad która jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z 3 lipca 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 535/19). Zaznaczyć także należy, że opieka, o jakiej mowa w przytoczonych wyżej przepisach, nie dotyczy wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby.

W niniejszej sprawie, dokonując ustaleń dotyczących zakresu sprawowanej opieki należało wziąć pod uwagę treść orzeczenia o niepełnosprawności matki skarżącej oraz wiadomości wynikające z wywiadu środowiskowego. Uznanie w rozpatrywanej sprawie, że zakres sprawowanej opieki nie jest duży i skarżąca sprawując opiekę może podjąć zatrudnienie nie znajduje potwierdzenia w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Przeciwnie, z materiału tego wynika, że zakres czynności opiekuńczych uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia.

Organy dopuściły się zatem przepisów prawa materialnego - art. 17 ust. 1 i 1b u.ś.r. oraz przepisów postępowania - art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ odwoławczy niewłaściwie ustalił, że zakres sprawowanej opieki nie jest duży i umożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia oraz niezasadnie wskazał na brak związku przyczynowego między sprawowaniem opieki a niepodejmowaniem zatrudnienia.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził, że decyzje obu organów orzekających zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

W konsekwencji Sąd - działając podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Rzeczą organu, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, będzie ocena wniosku skarżącej z uwzględnieniem wyrażonego przez Sąd stanowiska, którym organy są związane na podstawie art. 153 p.p.s.a.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl.).