Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 791/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2005-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Dnia 15 grudnia 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Sędzia WSA Adam Matuszak (spr.) Asesor WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant Lech Ledwożyw po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2005 roku sprawy ze skargi J. P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia "[...]" roku nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej - oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 12 sierpnia 2005 r. , nr "[...]", wydaną na podstawie art. l ust. l i art. 4 ust. l oraz art. 2 pkt2 lit. a ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich /Dz. U. nr 87 poz. 395 z późn. zm./, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił J. P. przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w przepisach powołanej ustawy. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, iż w przedmiotowej sprawie ma zastosowanie art. 2 pkt 2 lit. a cytowanej wyżej ustawy, który stanowi, iż: " represją jest deportacja ( wywiezienie ) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed l września 1939 r. , na terytorium: III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 -1945." Organ przyjął, że J. P. nie został wywieziony w charakterze robotnika przymusowego, a tylko taki charakter represji daje podstawy do przyznania uprawnienia do świadczenia określonego w omawianej ustawie.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J. P. podniósł, że jako 13-letni chłopiec, w okresie od stycznia 1940 r. do 1945 r. , został zmuszony do niewolniczej pracy na rzecz okupanta w firmie niemieckiej A. B. w K., gdzie wówczas zamieszkiwał. Pracował od godziny 6 do 18, także w niedziele i święta, przy remoncie ciężkich motocykli wojskowych przywożonych z frontów. Opisał również represje, jakich doznawał jako dziecko z uwagi na swoją narodowość i wskazał, że skutki takiego traktowania odczuwa do dnia dzisiejszego. Podał, że K. położony był wówczas w granicach województwa "[...]", które w okresie II wojny światowej zostało przez Niemców włączone do III Rzeszy. W związku z tym faktem uważa, że był

deportowany do przymusowej pracy i spełnia przesłanki do otrzymania świadczenia pieniężnego wynikającego z ustawy z dnia 31 maja 1996r.

Decyzją z dnia 13 września 2005 r., Nr "[...]", Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 12 sierpnia 2005 r. W uzasadnieniu decyzji podkreślił, iż zebrany materiał dowodowy w sprawie jednoznacznie wskazuje, że J. P., w latach 1940-1945, wykonywał pracę przymusową na terenie Polski ( w K. ), w jej granicach sprzed września 1939 r. , zatem świadczenie mu nie przysługuje. Organ stwierdził, że w świetle uregulowań ustawy z dnia 31 maja 1996 r. i orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie każda praca przymusowa w okresie okupacji uprawnia do przyznania świadczenia pieniężnego, o którym mowa w tej ustawie. Jako deportacji nie uznaje się pracy wykonywanej przymusowo na terytorium Rzeczypospolitej w granicach sprzed l września 1939 r. , nawet poza miejscem stałego zamieszkania.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie J. P. wskazał na te same okoliczności jego przymusowej pracy, jakie podniósł w odwołaniu od decyzji Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 12 sierpnia 2005 r. Dodał, że pracując przy remoncie motocykli, przede wszystkim zajmował się myciem w ropie naftowej ich rozmontowanych części, co powodowało wdychanie oparów tej szkodliwej substancji. Pracę tę wykonywał od stycznia 1940 r. do momentu wyzwolenia K., tj. 20 stycznia 1945 r.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Ponownie wskazał, iż nie neguje faktu ciężkiej pracy skarżącego podczas wojny, lecz jedynie fakt, iż nie został spełniony zawarty w art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 31 maja 1996 r. warunek deportacji do pracy przymusowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3 § l w zw. z art. 145 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), sąd administracyjny kontroluje zaskarżoną decyzję wyłącznie w aspekcie jej zgodności z prawem i może ją wzruszyć jedynie wówczas, gdy narusza ona przepisy prawa materialnego lub postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Tego rodzaju naruszeń prawa nie można przypisać wydanej w sprawie ostatecznej decyzji administracyjnej. Skarżący nie podniósł żadnych argumentów wskazujących na naruszenie prawa materialnego bądź procedury administracyjnej.

Zgodnie z treścią art. l ust. l ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich /Dz. U. nr 87 poz. 395 ze zm./, świadczenie pieniężne przysługuje osobom, które podlegały represjom określonym w ustawie. Art. 2 stanowi, że represją w rozumieniu powyższej ustawy jest:

l/ osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych,

2/ deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia l września 1939 r. na terytorium:

a/ III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny 1939-1945,

b/ Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.

Powyższe wskazuje , iż ustawa nie przewiduje objęcia świadczeniem wszystkich osób, które doznały represji okresu wojennego i powojennego.

Nie dotyczy też wszystkich rodzajów i form represji, jakim w tym okresie poddani byli obywatele polscy.

Zebrany w niniejszej sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że J. P., w latach 1940-1945, wykonywał pracę przymusową w miejscu swego zamieszkania, tj. w K. Oczywistym jest fakt, iż K. położony był w granicach województwa "[...]", na terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia l września 1939r. W okresie II wojny światowej miejscowość ta była okupowana i została przez Niemców włączona do III Rzeszy. Okoliczności te, nie upoważniają jednak do przyjęcia interpretacji ustawy wskazanej przez skarżącego, uznania, że był on deportowany do przymusowej pracy i spełnia przesłanki do otrzymania świadczenia pieniężnego wynikającego z ustawy z dnia 31 maja 1996 r.

Skarżący pracował przymusowo w miejscu swego zamieszkania, nie został więc wywieziony w charakterze robotnika przymusowego, a tylko taki charakter represji daje podstawy do przyznania uprawnienia do świadczenia określonego w omawianej ustawie.

Kwestia ta była przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego. W uchwale z dnia 12 października 1998 r. , OPS 5/98, ONSA 1999/1/1, NSA stwierdził, że " nie stanowi represji w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich /Dz. U. nr 87 poz. 395 z późn. zm./ niezwiązane z deportacją ( wywiezieniem ) przymusowe zatrudnienie w latach 1939- 1945 obywatela polskiego ( także małoletniego ) w gospodarstwie rolnym osadnika niemieckiego, położonym w miejscowości będącej dotychczasowym miejscem zamieszkania obywatela polskiego, znajdującym się na terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed l września 1939 r. , a po tej dacie okupowanym przez III Rzeszę."

W uzasadnieniu powyższej uchwały NSA wskazał, iż z przekazów historycznych niezbicie wynika , że praca niewolnicza była zjawiskiem powszechnym. Była to częstokroć praca ponad siły, wykonywana w warunkach prowadzących do wyniszczenia i o znamionach represji skierowanej przeciwko narodowi polskiemu. Przepisy omawianej ustawy jednak nie przewidują świadczeń dla wszystkich poszkodowanych w powyższy sposób, lecz tylko dla tych, względem których okupant stosował represję pracy niewolniczej w zaostrzonej formie. Ustawowe ograniczenia, jak należy sądzić, zostały zapewne podyktowane możliwościami państwa, gdyż świadczenie pieniężne jest finansowane z budżetu państwa ( art. 6 ustawy ).

Nadto, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyjaśniane przepisy ustawy oraz ich wykładnia, której wynikiem jest przecząca odpowiedź na pytanie zawierające istotne wątpliwości prawne, nie narusza konstytucyjnej zasady państwa prawnego ani zasady równości wobec prawa. Pozostaje w zgodzie z zasadą państwa prawnego przyznanie uprawnień do świadczenia tylko pewnej ściśle określonej grupie osób srożej represjonowanych, z pominięciem osób, które doznawały represji mniej dolegliwych ( bez osadzenia w obozie pracy lub bez deportacji ), choć sytuacja odwrotna z pewnością zasadę tę by naruszyła. Takie unormowanie nie stanowi dyskryminacji innych osób.

W świetle powyższych rozważań, stwierdzić należy, iż brak jest podstaw do uznania, że praca przymusowa skarżącego J. P., jako małoletniego obywatela polskiego, w charakterze robotnika przymusowego, w niemieckiej firmie przemysłowej, położonej na terytorium państwa polskiego ( w K. ) w jego granicach sprzed l września 1939 r., lecz będącego pod okupacją III Rzeszy w latach 1939-1945, uprawnia do przewidzianego w ustawie świadczenia pieniężnego, jeśli osoba przymusowo zatrudniona nie była do pracy deportowana, gdyż zamieszkiwała w miejscowości, w której znajdowała się firma, i deportacja nie była zastosowana.

W niniejszej sprawie, organ administracji w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy (art. 77 § l kpa) i dokonał w jego

przedmiocie właściwych ocen faktycznych i prawnych (art. 80 kpa i art. 107 § 3 kpa). Zebrany w sprawie materiał nie budzi wątpliwości co do okoliczności sprawy w zakresie przesłanek określonych w art. 2 pkt 2 lit .a omawianej ustawy. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.