Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 979/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-01-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 2020 poz 310
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Darmoń Sędzia WSA Magda Froncisz Sędzia WSA Piotr Fronc (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi Spółdzielni Mieszkaniowej "[...] w M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 czerwca 2021r. znak [...] w przedmiocie naruszenia stanu wody na gruncie skargę oddala.


UZASADNIENIE

Burmistrz Miasta i Gminy M. decyzją znak:IOŚ.6331.1.14.2020 z dnia 5.05.2021 roku postanowił:

1. Nakazać Spółdzielni Mieszkaniowej [...] w M. z siedzibą przy ul. [...] reprezentowanej przez W. S. - Prezesa Zarządu, zabezpieczenie terenu użytkowanej działki oznaczonej nr [...] na Osiedlu [...] w M. przed gwałtownym odpływem wód opadowych/roztopowych na działki sąsiednie oznaczone nr [...] wł. M. L. -S. i R. S. poprzez:

zebranie wód opadowych/roztopowych z terenu działki [...] w system kanalizacji deszczowej (wewnętrzenej) i ich odprowadzenie do kanalizacji deszczowej wykonanej przez Gminę M. poprzez działkę nr [...],

do kanalizacji deszczowej powinny być zebrane wody z rynien dachów budynków mieszkalnych realizowanych zgodnie z pozwoleniem na budowę znak: [...] z dnia 18.05.2018r., numer decyzji [...], przy czym rynny z dachów powinny być włączone do kanalizacji deszczowej zarówno od strony północnej jak i południowej,

c) kanalizacją deszczową powinny być ujęte i odprowadzone także wody opadowe/roztopowe pochodzące z terenów utwardzonych działki [...], w tym dróg wewnętrznych,

2. Odmówiono Państwu M. i J. P. współwłaścicielom działki o nr [...] wydania nakazu przywrócenia stanu wody na gruncie sąsiednim stanowiącym własność Gminy M. w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w M. obejmującej działkę w jedn. ew. M., obszar miejski,

Wykonanie w/w obowiązków nałożonych na użytkownika wieczystego działki [...], tj. Spółdzielnię Mieszkaniową [...] powinno nastąpić nie później niż w terminie 4 miesięcy od dnia, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna (prawomocna).

Od przedmiotowej decyzji odwołała się Spółdzielnia Mieszkaniowa [...] w M. zaskarżając ją w części, tj. w zakresie, w którym nakazano do kanalizacji deszczowej powinny być zebrane wody z rynien dachów budynków mieszkalnych realizowanych zgodnie z pozwoleniem na budowę znak: [...] z dnia 18.05.2018r., numer decyzji [...], przy czym rynny z dachów powinny być włączone do kanalizacji deszczowej zarówno od strony pomocnej jak i południowej. Zdaniem odwołującego rynny z dachów powinny być włączone do kanalizacji deszczowej jedynie od strony północnej.

Rozpatrując odwołanie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło stanowisko organu I instancji i utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie złożyła Spółdzielni Mieszkaniowej [...] w M., która zaskarżyła ją w części tj. w zakresie w jakim utrzymano w mocy punkt 1 lit b na końcu Decyzji Burmistrza Miasta i Gminy M. orzekający, że do kanalizacji deszczowej powinny być zebrane wody z rynien dachów budynków mieszkalnych realizowanych zgodnie z pozwoleniem na budowę znak: [...] z dnia 18.05.2018r., numer decyzji [...], przy czym rynny z dachów powinny być włączone do kanalizacji deszczowej zarówno od strony północnej jak i południowej. Zaskarżonej decyzji Spółdzielnia zarzuciła

a/ nierozpoznanie istoty sprawy

b/ naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ ma wynik sprawy, a to art.234 ust.3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 roku Prawo wodne poprzez błędną wykładnię skutkującą niewłaściwym zastosowaniem, polegająca na: ograniczeniu postępowanie do działki [...] chociaż przepis mówi o właścicielu gruntu, a nie działki i pominięcie faktu, że wody spływają z góry, przepływają na działkę [...] i dalej na działki [...], oraz wydaniu orzeczenie które z zaskarżonej części jest nieekonomiczne i technicznie nieuzasadnione.

c/ naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez naruszenie art. 7, art.77§1 i art. 80 KPA polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego wbrew ciążącym na organie II instancji obowiązku w tym zakresie i w konsekwencji niepodjęcie wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a to:

- oparcie się na opinii ustalającej stan faktyczny na czas realizacji inwestycji przez Spółdzielnię Mieszkaniową [...] w M., a nie na datę zakończenia inwestycji,

* nieuwzględnienie pochylenia działki oraz ilości wody spływającej z terenu Spółdzielni na działku [...],

* nieuwzględnieniu, że inwestycja Spółdzielni zmniejszyła odpływ wody na działki sąsiednie od strony południowej o 11,55 m3,

* uwzględnienie odprowadzenia opadów do deszczówki z połowy powierzchni zabudowy tj. z 382 m2.

Strona skarżąca zarzuciła również naruszenie art.84 KPA poprzez nierozponanie wniosku o przeprowadzenie opinii biegłego, na okoliczność wydania decyzji w sprawie, według stanu po zakończeniu inwestycji budowlanej przez Spółdzielnię oraz naruszenie art.107 § 3 KPA poprzez nierozpoznanie i nieodniesienie się do zarzutów zawartych w odwołaniu, a co za tym idzie jedynie poprzez iluzoryczne uzasadnienie faktyczne i prawne, bez wskazania i wyjaśnienia prawidłowej podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa, których subsumcja uzasadniałaby słuszność i legalność decyzji.

W kontekście powyższych zarzutów, skarżąca wniosła o uchylenie w zaskarżonej części decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, z dnia 28 czerwca 2021 roku, znak: [...], oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego radcy prawnego według norm przepisach.

Uzasadniając skargę Spółdzielnia podniosła, iż na etapie budowy domów jednorodzinnych wykonała kanalizację deszczową na działce [...] i połączyła ją z kanalizacją na działce [...] - jak w decyzji. Do tej kanalizacji deszczowej spływają wody z terenów utwardzonych i północnej części dachów domów jednorodzinnych. Południowa część jest rozprowadzana na teren nieutwardzony, przy czym powierzchnia połowy zabudowy od strony południowej wynosi 382 m2 a terenu zielonego 2550 m2. Ponadto zaprojektowana i wykonana kanalizacja deszczowa na działce [...] nie pozwala na włączenie południowych części dachów ze względu na to, że południowa część działki jest niżej i poprowadzenie kanału deszczowego poniżej poziomu zamarzania nie pozwoli na włączenie do istniejącego kanału. Na tym etapie inwestycja byłaby ekonomicznie i technicznie nieuzasadniona. Zdaniem skarżącej zaprojektowana i wykonana inwestycja poprawia stosunki wodne na działkach [...] poprzez zmniejszenie spływu wód opadowych.

W art. 234 Prawa wodnego mówi się o właścicielu gruntu, organy zawęziły postępowanie do działki [...] chociaż wielokrotnie strona skarżąca wskazywała , że wody spływają z góry, przepływają na działkę [...] i dalej na działki [...]

W prawie wodnym ustawodawca mówi o właścicielu gruntu a nie właścicielu działki dlatego należy do obliczeń uwzględnić całą powierzchnię zlewni której Spółdzielnia jest wieczystym użytkownikiem, tj. terenu o powierzchni około 1,3 ha z których wody spływają na południe. Do obliczeń nie wzięto pod uwagę pochylenia działki, nie obliczono ile wody spływało z terenów Spółdzielni na działki [...] przed rozpoczęciem budowy domów a ile po realizacji inwestycji. Nie uwzględniono odcięcia spływu wód przez linię zabudowy i odprowadzenia jej do kanalizacji deszczowej wybudowanej na spornej działce z odprowadzeniem do kanalizacji deszczowej na działce [...]

W ocenie skarżącej inwestycja polegająca na budowie domów jednorodzinnych, zmniejszyła odpływ na działki sąsiednie od strony południowej o 11,55 m3 czyli prawie dwukrotnie. Zatem nie tu można mówić o naruszeniu stosunków wodnych, w szczególności w dobie panującej suszy.

Skarżąca zakwestionowała przyjęte do obliczeń współczynniki spływu i wielkości opadu jako wartości nie mające oparcia w prawie. Można założyć ze względu na niską przepuszczalność gruntów gliniastych znacznie większe współczynniki spływu np. 0,3 lub 0,5 dla gruntu. 100% spływ opadu z dachów, zdaniem skarżącej powinien być w granicach 0,9 maksymalnie 0,95. Przyjęto opad z prawdopodobieństwem 5 letnim, wskazano go uznaniowo, nie wskazano rzetelnych dowodów, że taki opad kiedykolwiek w M. wystąpił. Nie uwzględniono możliwości - zgodnie z przywołanym rozporządzeniem Ministra Infrastruktury (Dz.U. 2019 póz. 1065) - odprowadzenia wód opadowych na teren własny nieutwardzony przecinek - w domyśle jeżeli teren utwardzony to - do dołów chłonnych lub zbiorników retencyjnych. Jeżeli prawodawca dopuszcza odprowadzenie wód opadowych z dachów na własny teren nieutwardzony to tym samym dopuszcza zwiększenie odpływu wód na działki sąsiednie. Odzwierciedlenie tego toku myślenia jest w Planie Zagospodarowania Przestrzennego w M. gdzie Gmina ustaliła wystarczającą ilość terenów nieutwardzonych na poziomie 30%.

Ponadto w uzasadnieniu organy dopuszczają rozprowadzenie wód na teren własny nieutwardzony przez p. [...] a w przypadku Spółdzielni już nie. Wnosiliśmy w tej sprawie o naruszenie stosunków wodnych przez p. S. ale Gmina nie odpowiedziała do tej pory na przedmiotowe pismo.

W punkcie 10 str 6 zasugerowano jakoby wody w piwnicy pojawiły się z działki [...] całkowicie pomijając fakt, że wody te mogły pochodzić z dachu p. S. Prowizoryczne odprowadzenie na teren zielony mogło być wykonane po intensywnych opadach. A jeśli było w trakcie ulewy to z pewnością spowodowało zatrzymanie wody w rynnie i przelewanie wód opadowych przez rynnę dachową. Skarżący podniósł, iż domaga się by nie brano pod uwagę odprowadzenia opadów do deszczówki z połowy powierzchni zabudowy tj z 382 m2. Wody te zgodnie z rozporządzeniem zostaną rozprowadzone na powierzchni zielonej około 2550m2. W tym przypadku teren zielony to 83%, w Planie zagospodarowania przestrzennego wymagane jest 30%. W czasach gdzie mówi się o ociepleniu klimatu i potrzebie przeciwdziałaniu suszy obligowanie nas do całości wód do deszczówki jest nieracjonalne. Prawdą jest, że nie skarżąca negowała zmiany natężenia spływu, bo taka zmiana nastąpiła, ale w kierunku zmniejszenia ilości wód spływających. Wielokrotnie na wizjach skarżąca podnosiła stanowisko o poprawie stosunków wodnych poprzez odcięcie spływu wód opadowych linią zabudowy. Jest to widoczne wyraźnie na planach jak i w terenie.

Wyrwy i leje powstają na skutek dużego spływu wód. A te powstały w czasie kiedy jeszcze nie było zamontowanych dachów na nowo budowanych domach w związku z tym cała woda opadowa pozostawała w budynkach. Biegły nie obliczył spływu wód na działki [...] przed realizacją inwestycji i po jej realizacji.

Obliczenia zawęził do części zabudowy a przecież wody spływają z góry na dół do działek skarżących nie znikają po drodze. Biegły w swoich obliczeniach założył, że 10% wody odpływa to znaczy, że gdy wybudowaliśmy domy i odbieramy 80% wód do kanalizacji deszczowej to to powinno znaleźć się w obliczeniach.

W związku z powyższym w ocenie skarżącej skarga jest w pełni uzasadniona.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu – co do zasady, ilekroć jest uruchamiana skargą na decyzję lub postanowienie – polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowi art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j.Dz.U. 2020 poz. 310 ze zm.), który stanowi, że:

"1. Właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:

1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;

2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie.

2. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich.

3. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności."

W świetle powyższego przepisu, wydanie decyzji na podstawie art. 234 ust. 3 Prawa wodnego wymaga uprzedniego dokonania ustaleń: czy nastąpiła zmiana stosunków wodnych na gruncie, czy nastąpiła szkoda na gruncie sąsiednim oraz, czy szkoda ta wynika ze zmiany stosunków wodnych. Przesłanki te muszą zaistnieć łącznie, a wydanie decyzji nakazującej właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom w innych warunkach, jest niedopuszczalne (por.m.in. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 13 maja 2021 r., II SA/Sz 174/21).

Zastosowanie przepisu art. 234 ust. 3 Prawa wodnego uzależnione jest od wystąpienia skutku w postaci szkody, zatem pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie, a szkodliwym oddziaływaniem musi istnieć związek przyczynowo-skutkowy. Ustalenie wspomnianego wyżej związku przyczynowo-skutkowego wymaga odpowiedniej wiedzy z zakresu gospodarki wodnej, hydrologii, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych, tj. wiedzy specjalistycznej, wykraczającej poza wiedzę pracowników organu (wyrok NSA z dnia 16 grudnia 2020 r., sygn. akt II OSK 2983/20).

W sprawach o naruszenie stosunków wodnych, prowadzonych na zasadzie art. 234 ust. 3 Prawa wodnego, zasadnicze znaczenie ma również kolejność badania powołanych tam przesłanek, bowiem bez uprzedniego stwierdzenia wystąpienia szkody na gruncie sąsiednim, nie jest co do zasady ani celowe ani zasadne, ustalanie, czy doszło do zmiany stanu wody na gruncie. Brak szkody determinuje zatem rozstrzygnięcie całej sprawy, gdyż w sytuacji, gdy nie zostaje ustalone zaistnienie szkody na działce spowodowanej wodami spływającymi z działek i ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby taka szkoda miała miejsce, to nakazywanie ustalania wcześniejszych stanów wód na tych działkach i czy doszło do zmian tych stanów, jest nieuzasadnione, a przynajmniej stanowczo przedwczesne (por. wyrok WSA w Krakowie z 5 czerwca 2013 r., II SA/Kr 315/13, wyrok WSA w Krakowie z 9 września 2016 r., II SA/Kr 581/16, czy wyrok NSA z 3 lutego 2015 r., II OSK 1621/13). Co więcej, poczynienie ustaleń w tym zakresie- tj. faktu zaistnienia szkody - nie zawsze wymaga przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego, bowiem zaistnienie szkody na gruncie sąsiednim jest często przesłanką najłatwiejszą do ustalenia, gdyż łatwo ją dostrzec. Niejednokrotnie więc ustalenie zaistnienia szkody odbywa się na etapie oględzin nieruchomości objętych postępowaniem. W orzecznictwie podnosi się, że oględziny są dowodem podstawowym i nieodzownym w sprawach o naruszenie stosunków wodnych. Powinny one być pierwszym dowodem, jaki należy przeprowadzać w tego typu sprawach, na co wskazuje specyfika tych spraw (por. wyrok WSA w Krakowie z 9 września 2016 r., II SA/Kr 581/16, CBOSA). Co więcej, dowód ten może być powtarzany, gdyż szkodliwe oddziaływanie na grunty to proces długotrwały, wymagający obserwacji, niejednokrotnie nie dający się stwierdzić w czasie jednorazowych, sporadycznych oględzin (por.m.in. wyrok WSA w Białymstoku z 12 czerwca 2014 r., II SA/Bk 282/14, CBOSA).

Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż organ wszystkie powyższe istotne dla sprawy okoliczności zbadał w toku prowadzonego postępowania. Zresztą samego faktu zmiany stosunków wodnych, jak również tego, iż doszło na skutek ich naruszenia do powstania szkody na działkach Państwa S. ( działki nr [...]), jak również konieczność usunięcia skutków naruszenia tych stosunków wodnych jest właściwie w sprawie niesporna. Nie kwestionuje powyższego sama skarżąca. Istota sporu sprowadza się jedynie do określenia przez organ sposobu usunięcia skutków naruszenia stosunków wodnych i zapobiegania na przyszłość przed gwałtownym zalewaniem działek sąsiednich. Skarżąca kwestionuje bowiem tylko to , że jej zdaniem do kanalizacji deszczowej powinny być zebrane wody z rynien dachów zrealizowanych na działce nr [...] budynków mieszkalnych , przy czym rynny z dachów powinny być włączone do kanalizacji deszczowej jedynie od strony północnej, zaś włączenie do tej kanalizacji rynny z dachów od strony południowej jest zdaniem strony skarżącej "technicznie i ekonomicznie nieuzasadnione". Wskazać należy, iż organ nakładając obowiązek włączenia do kanalizacji również rynien z dachów od strony południowej kierował się wyliczeniami, danymi i zaleceniami wynikającymi ze sporządzonej w toku postępowania specjalistycznej opinii biegłej w zakresie postępowania wodno-prawnego J. M., która w sposób jednoznaczny , klarowny i przekonywujący wyjaśniła w swoich opiniach z dnia 25 września 2020r. oraz 25 marca 2021r. ,że takie rozwiązanie definitywnie w najlepszym stopniu rozwiązuje powstały problem zalewania działki sąsiedniej, oraz że jest on również z punktu widzenia obowiązanego rozwiązaniem racjonalnym. W tej sytuacji zarzuty skargi i kwestionowanie przez skarżącą konieczności włączenia do kanalizacji również rynien z dachów południowych jest jedynie polemiką z ustaleniami opinii biegłej, na którą był czas w toku postępowania administracyjnego, a która nie budzi wątpliwości co do swej rzetelności i profesjonalnego wykonania. Jak wynika z treści samej skargi skarżąca zarzuca, iż rozwiązanie to jest nie tyle niemożliwe, co technicznie i ekonomicznie nieuzasadnione. Względy jednak ekonomiczne czy też techniczne nie mogą w tym przypadku determinować wyboru sposobu rozwiązania problemu zalewania działki sąsiedniej. Skoro skarżąca swoimi działaniami doprowadziła do zakłócenia stosunków wodnych, to teraz ponieść musi koszty działań mających na celu usunięcie tych skutków w takim zakresie, by nie dochodziło do wyrządzania na działkach sąsiednich dalszych szkód. Organ nakładając na skarżącą określony obowiązek prawno-wodny, działał w zgodzie z przepisami prawa materialnego jak i procesowego, oraz wybrał rozwiązanie, które w przedmiotowej sprawie jest możliwe do zrealizowania i jest w stanie rozwiązać zaistniały problem. W ocenie Sądu, którego kompetencją i obowiązkiem jest ocena legalności ( zgodności z prawem) i kwestionowanego orzeczenia stwierdzić należy , iż odpowiada ono prawu, co implikuje konieczność oddalenia skargi.

W ocenie Sądu nie jest zasadnym również w przedmiotowej sprawie zarzut polegający na rozróżnieniu pojęcia gruntu od pojęcia działki ewidencyjnej. Oczywistym jest, iż nie są to pojęcia tożsame, niemniej jednak naruszenie stosunków wodnych w przedmiotowej sprawie nastąpiło na skutek prac budowlanych podjętych na jednej konkretnej działce ewidencyjnej, stąd też zawężenie przez organ terenu "gruntu" do terenu konkretnej działki ewidencyjnej w tym przypadku było w ocenie Sądu zasadne.

Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w wyroku.