Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1662/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-04-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 155,  art. 156  par. 1 i  par. 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2
journal: Dz.U. 1990 nr 79 poz 464
law: Ustawa z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędziowie: WSA Iwona Maciejuk WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi L. J. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z [...] lipca 2012 r. nr [...] po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na skutek wniosku złożonego przez L. J. i E. W., utrzymał w mocy decyzję Ministra Infrastruktury z [...] października 2011 r. nr [...] stwierdzającą, że wydana w przedmiocie uwłaszczenia Z. "[...]" decyzja Wojewody [...] z [...] lutego 1995 r. w części odnoszącej się do położonych w W. przy ul. [...] działek nr [...],[...] z obrębu [...] (aktualnie [...]) oraz działek nr [...] i [...] z obrębu [...] (aktualnie [...]) wydana została z naruszeniem prawa, oraz odmawiającą stwierdzenia nieważności w powyższej części decyzji Wojewody [...] z [...] września 1992 r. nr [...].

Decyzja Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wydana został w następującym stanie faktycznym i ocenie prawnej sprawy.

Wojewoda [...] decyzją z [...] września 1992 r. nr [...], działając na podstawie art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. – o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. Nr 79, poz. 464 ze zm.), stwierdził w punkcie I: nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez przedsiębiorstwo państwowe Z." [...]" z siedzibą w W. prawa użytkowania wieczystego zabudowanego gruntu Skarbu Państwa położonego w W. przy ul. [...], składającego się ze [...] działek o łącznej pow. [...] m2 - w tym działek oznaczonych numerami: [...] o pow. [...] m2 , [...] o pow. [...] m2 i [...] o pow. [...] m2 z obrębu [...]. W punkcie II tej decyzji Wojewoda stwierdził nieodpłatne nabycie prawa własności budynków i urządzeń znajdujących się na gruncie wymienionym w pkt I decyzji. W kolejnych punktach decyzji określił w jaki sposób zostanie dokonana aktualizacja ceny gruntu oraz opłat za użytkowanie wieczyste (pkt III), wskazał na obowiązek korzystania przez użytkownika wieczystego z gruntu zgodnie z jego przeznaczeniem oraz obowiązek utrzymywania w należytym stanie znajdujące się na nim urządzeń i budynków (pkt IV) oraz wyjaśnił, że decyzja ta stanowi podstawę do dokonania wpisu w księdze wieczystej (pkt V).

Decyzja ta została następnie na wniosek Z." [...]" zmieniona, w trybie art. 155 k.p.a., decyzją Wojewody [...] z [...] lutego 1995 r. nr [...] w części objętej pkt I, w ten sposób, że organ stwierdził nabycie przez ww. Zakłady z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego [...] działek położonych przy ul. [...] w W. ( w tym działek nr nr: [...],[...],[...] orz działki o pow. oraz numerami [...] o pow. [...] m2 z obrębu [...]) o łącznej pow. [...] m2.

Właścicielem nieruchomości o łącznej pow. [...] m2 uregulowanej w księdze wieczystej KW nr nr [...], obejmującej późniejsze działki nr nr [...],[...],[...] i [...], Skarb Państwa stał się na podstawie decyzji Kierownika Wydziału Terenów Urzędu Dzielnicy [...] z [...] marca 1976 r. nr [...] o odjęciu prawa własności tej nieruchomości przynależnego J. T. i W. T., utrzymanej w mocy (w części odnoszącej się do wywłaszczenia) decyzją Prezydenta W. z [...] czerwca 1976 r. nr [...]. Z kolei prawo zarządu Z." [...]" tej nieruchomości, jak też pozostałych działek objętych decyzjami Wojewody [...] z [...] września 1992 r. i [...] lutego 1995 r., powstało w następstwie decyzji Zastępcy Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego [...] z [...] grudnia 1988 r. nr [...] oraz decyzji tego organu z [...] maja 1989r. nr [...] o oddaniu nieruchomości w zarząd ww. Zakładów.

Powyższe przedsiębiorstwo państwowe, na podstawie aktu notarialnego z [...] września 1995 r. Rep. A nr [...], uległo przekształceniu w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa – Z. "[...]" S.A., która następnie zmieniła nazwę na A." [...]" S.A. (w skrócie A. "[...]" S.A.). W dniu [...] marca 2002 r., na podstawie art. 492 § 1 pkt 1 k.h., cały majątek ww. spółki - w tym prawa rzeczowe do przedmiotowych działek - przejęła spółka A. sp. z o.o. w W., co zostało potwierdzone postanowieniem Referendarza Sądowego Sądu Rejonowego dla W. w W. z dnia [...].04.2002 r. sygn. akt [...]. Następnie, na podstawie umowy przeniesienia praw użytkowania wieczystego gruntu i własności budynków, budowli i urządzeń oraz udziałów w tych prawach z [...] grudnia 2010 r. (Rep A Nr [...]), użytkownikiem wieczystym działek nr nr [...],[...],[...] oraz nr [...] (powstałej z działki nr [...]) stała się spółka A.spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowa w W., co potwierdza odpis z księgi wieczystej nr [...]. Z kolei działka nr [...] (powstała z działki nr [...]), na podstawie ostatecznej decyzji Prezydenta W. z [...] grudnia 2009 r. nr [...], wydanej w trybie przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 2003r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (tekst jedn. z 2008r. Dz.U. 193, poz. 1194 ze zm.), została przeznaczona pod projektowaną drogę i stała się własnością W., a przysługujące do niej użytkowanie wieczyste spółki A. sp. z o.o. wygasło, stosownie do art. 12 ust. 4d powołanej ustawy.

Pismem z [...] października 1996 r. Z. J. i H.S., będący następcami prawnymi dawnych właścicieli nieruchomości obejmujących ww. działki, wnieśli o ich zwrot, jako zbędnych na cel wywłaszczenia. Postępowanie zainicjowane ich wnioskiem (podtrzymanym wnioskami E. W., M.S., G. D. i L. J. – spadkobierców Z. J. i H. S.) zostało zawieszone postanowieniem Prezydenta W. z [...] czerwca 2009 r. nr [...], utrzymanym w mocy postanowieniem Wojewody [...] z [...] października 2009 r., nr [...], do czasu rozstrzygnięcia kwestii legalności uwłaszczenia Z. "[...]" mieniem obejmującym przedmiotowe działki.

W tym stanie rzeczy wnioskiem z [...] maja 2010 r., doprecyzowanym pismem z [...] marca 2011 r., L. J., M. S. oraz E. W. wnieśli o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej Wojewody [...] z [...] września 1992 r. jak też zmieniającej ją decyzji tego organu z [...] lutego 1995 r. w części w jakiej dotyczą one wywłaszczonej ich poprzednikom prawnym w 1976 r. nieruchomości o pow. [...] m2 , objętej w dacie wywłaszczenia księgą wieczystą KW nr [...], tj. w części dotyczącej działek nr nr: [...],[...],[...] i [...].

W następstwie przeprowadzenia zainicjowanego tym wnioskiem postępowania nadzorczego, Minister Infrastruktury decyzją z [...] października 2011 r. nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności w powyższej części decyzji Wojewody [...] z [...] września 1992 r. (tiret drugie sentencji), a w odniesieniu do decyzji Wojewody [...] z [...] lutego 1995 r. - w części dotyczącej ww. działek - orzekł, że wydana ona została z naruszeniem prawa, jednakże nie jest możliwe stwierdzenie jej nieważności z przyczyn określonych w art. 156 § 2 k.p.a. (tiret pierwsze sentencji).

Uzasadniając odmowę stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej z 1992 r. Minister wywodził, że zarówno w dniu 5 grudnia 1990 r., a także w dniu wydania przez Wojewodę decyzji w stosunku do przedmiotowej nieruchomości zaistniały określone w art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. przesłanki uwłaszczenie przedsiębiorstwa państwowego. Działki nr nr [...],[...],[...] i [...] stanowiły one bowiem w dniu 5 grudnia 1990 r. własność Skarbu Państwa i były w zarządzie uwłaszczanego przedsiębiorstwa. Nie były też zgłoszone do nich roszczenia osób trzecich, gdyż następczynie prawne właścicieli wywłaszczonej nieruchomości obejmującej ww. działki wystąpiły o ich zwrot dopiero [...] października 1996 r. (data wpływu wniosku do organu), a więc dużo później niż wydana była ww. decyzja Wojewody [...]. Dopiero zaś złożenie wniosku o zwrot nieruchomości podlegającej uwłaszczeniu powodowało ujawnienie względem tej nieruchomości praw osób trzecich w rozumieniu art. 2 ust. 1 ww. ustawy. Skoro więc wniosek taki został w niniejszej sprawie złożony po wydaniu decyzji z [...] września 1992 r., to tym samym w dniu uwłaszczenia (5 grudnia 1990 r.), a także w dniu wydania tej decyzji, nie toczyło się postępowanie o zwrot, nieruchomości, a tym samym nie naruszono przysługujących do niej praw osób trzecich. Organ powołał się w tym kontekście na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2000r. sygn. akt III ZP 14/99 (OSNP 2000787294), w której Sąd ten stwierdził, że grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), z wyłączeniem gruntów Państwowego Funduszu Ziemi, będące w dniu 5 grudnia 1990r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa, nie stają się przedmiotem praw określonych w art. 2 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 29 września 1990r., jeżeli w tym dniu były zbędne na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - Dz.U. z 1991r. Nr 30, poz. 127 ze zm.), a uprawniony złożył wniosek o zwrot nieruchomości.

W odniesieniu natomiast do decyzji Wojewody [...] z [...] lutego 1995 r. zmieniającej częściowo własną decyzję z [...] września 1992 r. Minister stwierdził, że rażąco narusza ona prawo, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., gdyż tryb zmiany ostatecznej decyzji, przewidziany w art. 155 k.p.a. nie ma zastosowania do decyzji związanych. Taką zaś jest decyzja deklaratoryjna wydawana na odstawie art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. Ponadto zdaniem organu nadzoru, w sprawie nie uzyskano zgody na zmianę decyzji z [...] września 1992 r. wszystkich stron postępowania zakończonego tą decyzją (czego wymaga art. 155 k.p.a.). Jedną ze stron postępowania uwłaszczeniowego był bowiem Skarb Państwa – reprezentowany wówczas przez Kierownika Urzędu Rejonowego, a z akt sprawy nie wynika by wyrażał on zgodę na zmianę powyższej decyzji. Mimo jednak stwierdzenia kwalifikowanej wady prawnej decyzji z [...] lutego 1995 r. Minister stwierdził, że nie może stwierdzić jej nieważności, gdyż w sprawie zaistniały przeszkoda, o której mowa w art. 156 § 2 k.p.a. w postaci wywołanych przez nią nieodwracalnych skutków prawnych. Te skutki zaś wynikają z zawartych po wydaniu decyzji umów cywilnoprawnych, na mocy których nastąpił obrót prawami rzeczowymi przynależnymi podmiotowi uwłaszczonemu do spornych działek. W tym kontekście Minister przede wszystkim wskazał na skutki wynikające z przejęcia przez spółką A. sp. z o.o. majątku spółki A. "[...]" SA, które to skutki niezależnie od późniejszych aktów zbycia praw rzeczowych do nieruchomości przez A. spółka z o.o., już były nieodwracalne, gdyż organ administracji nie może we własnym zakresie odwrócić konsekwencji wynikających z umowy o charakterze cywilnym. Z tego względu Minister mógł jedynie ograniczyć swoje rozstrzygnięcie, stosownie do art. 158 § 2 k.p.a. do stwierdzenia, że decyzja Wojewody [...] z [...] lutego 1995 r., w zakwestionowanej części wydana została z naruszeniem prawa.

Niezgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem L. J. i E. W. wnieśli o ponowne rozpatrzenie sprawy, podtrzymując żądanie stwierdzenia nieważności obydwu decyzji Wojewody [...] w części odnoszącej się do działek nr [...],[...],[...] i [...]

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej Budownictwa (będąc właściwym w sprawie, po zniesieniu urzędu Ministerstwa Infrastruktury) w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z [...] lipca 2012 r. nr [...] utrzymał w decyzję Ministra Infrastruktury z [...] października 2011 r. powtarzając zawartą w niej argumentację, iż w sytuacji gdy wniosek o zwrot nieruchomości objętej rozstrzygnięciem uwłaszczeniowym, został wniesiony po wydaniu decyzji stwierdzającej nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez przedsiębiorstw państwowe użytkowania wieczystego gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa, jak też prawa własności znajdujących się na nim zabudowań i urządzeń, to brak jest podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu uwłaszczeniowym naruszono prawa osób trzecich. Z tego względu nie stwierdzono w rozpoznawanej sprawie, by w odniesieniu do tej części decyzji Wojewody [...] z [...] września 1992 r., która nie uległa zamianie w trybie art. 155 k.p.a., zaistniały – w zakresie objętym postępowaniem nadzorczym - okoliczności wynikające z art. 156 § 1 k.p.a., skutkujące stwierdzeniem jej nieważności. Organ wyjaśnił przy tym, że w postępowaniu uwłaszczeniowym nie jest możliwe badanie, czy nieruchomość wykorzystano na cel zgodny z wywłaszczeniem. Nie istniał również obowiązek informowania byłych właścicieli lub ich następców prawnych o prowadzonym postępowaniu uwłaszczeniowym, jeżeli nie złożyli wniosku o zwrot nieruchomości. Te sprawy należą bowiem do postępowania o zwrot nieruchomości.

Minister podzielił także uprzednio prezentowane stanowisko, iż wobec braku dowodu potwierdzającego wyrażenie przez reprezentanta Skarbu Państwa zgody na zmianę ostatecznej decyzji uwłaszczeniowej z 1992 r., w trybie art. 155 k.p.a., wydana w tym trybie decyzja Wojewody [...] z [...] lutego 1995 r., w zakresie objętym niniejszym postępowaniem, obarczona jest wadą rażącego naruszenia tego przepisu, co jest objęte przepisem art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Nie można jednak z tego względu stwierdzić nieważności tej decyzji ze względu na nieodwracalne skutki prawne nią wywołane, gdyż organ administracji publicznej nie może we własnym zakresie odwrócić skutków prawnych wynikających z orzeczenia Sądu Rejonowego dla W. z [...] kwietnia 2004 r. (dotyczącego połączenia spółek A. "[...]" SA i A. sp. z o.o.) oraz z aktu notarialnego z [...] grudnia 2010 r. (dotyczącego przeniesienia praw rzeczowych do spornych nieruchomości z A. Sp. z o.o. na A. sp. z o.o. spółka komandytowa). W takiej sytuacji organ nadzoru mógł jedynie stwierdzić na podstawie art. 158 § 2 k.p.a., że decyzja Wojewody [...] z [...] lutego 1995 r. , w zakresie objętym kontrolą, wydana została z naruszeniem prawa.

Na decyzję Ministra Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł L. J. żądając jej zmiany poprzez zmianę decyzji Ministra Infrastruktury z [...] października 2011 r. i stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] nr [...] z [...] września 1992 r. w części odnoszącej się do działek nr [...],[...] z obrębu [...] (aktualnie obręb [...]) oraz działek nr [...] i nr [...] z obrębu [...], względnie stwierdzenie, że ww. decyzja Wojewody [...] wydana została z rażącym naruszeniem prawa; ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Odwołując się do poglądów wyrażonych w orzecznictwie skarżący wywodził, że wywłaszczona nieruchomość, która w dniu 5 grudnia 1990 r. pozostawała w zarządzie państwowej (lub innej ) osoby prawnej, nie staje się dla niej ex lege przedmiotem prawa użytkowania wieczystego, jeżeli przed tą datą zaktualizowały się przesłanki zwrotu takiej nieruchomości byłemu właścicielowi (jego spadkobiercy). Istotny jest przy tym nie moment wszczęcia postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, lecz data zaistnienia materialnoprawnych przesłanek jej zwrotu. Oznacza to, że również złożenie wniosku po dniu 5 grudnia 1990 r. wyłącza dopuszczalność uwłaszczenia nią określonych podmiotów.

W niniejszej sprawie, zdaniem skarżącego, przesłanki zwrotu nieruchomości zaktualizowały się 5 grudnia 1990 r., zatem nabycie prawa użytkowania wieczystego przez Z." [...]" w oparciu o art. 2 ust. 1-2 ustawy z dnia 29 września1990 r. nie mogło nastąpić. Fakt, że w ww. dacie i w dniu [...] września 1992 r. nie toczyło się postępowanie o zwrot nieruchomości i że nie były zgłoszone roszczenia osób trzecich, nie oznacza, że roszczenia takie obiektywnie nie istniały i że nie miały podstaw materialnoprawnych, a tym samym nie oznacza, iż nie było przeszkód do stwierdzenia uwłaszczenia ww. Zakładów. Zdaniem strony, Wojewoda [...] przed wydaniem decyzji zobowiązany był więc ustalić, czy organ wywłaszczający zwrócił się do byłych właścicieli nieruchomości z zapytaniem, czy są zainteresowani jej zwrotem, dopiero takie ustalenie pozwalało na niewadliwe ustalenie, czy zaszły ustawowe przesłanki uwłaszczenia wskazane w art. 2 ust. 1-2 ustawy o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wniósł o jej oddalenie i

podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

O oddalenie skargi wniósł również uczestnik postępowania – spółka A.sp. z o.o. spółka komandytowa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

skarga jest niezasadna, gdyż zakwestionowana decyzja Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej jak też poprzedzająca ja decyzja Ministra Infrastruktury z [...] października 2011 r. nr [...] nie naruszają prawa.

Przedmiotem prowadzonego przez Ministra Infrastruktury, a następnie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej postępowania nadzorczego zakończonego zaskarżoną decyzją było ustalenie, czy wydana na podstawie art. 2 ust. 1 -3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 79, poz. 464, ze zm.) deklaratoryjna decyzja Wojewody [...] z [...] września 1992 r. nr [...] oraz częściowo zmieniająca ją decyzja Wojewody [...] z [...] lutego 1995 r. nr [...], w zakresie w jakim dotyczą one położonych przy ul. [...] w W. działek nr nr: [...],[...],[...] i [...], są obarczone wadą rażącego naruszenia prawa, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W następstwie tego postępowania Minister Transportu i Budownictwa (uprzednio Minister Infrastruktury) ocenił, że decyzja Wojewody [...] z [...] lutego 1995 r. (w kwestionowanej przez strony części) jest obarczona ww. wadą prawną, gdyż rażąco narusza art. 155 k.p.a., jednakże nie jest możliwe stwierdzenie jej nieważności ze względu na nieodwracalne skutki prawne jakie ona wywołała. Z tego też względu organ ograniczył swoje rozstrzygnięcie w tym zakresie do stwierdzenia, że decyzja ta w kontrolowanej części wydana została z naruszeniem prawa. Natomiast decyzja Wojewody [...] z [...] września 1992 r, w kontrolowanej części jest zdaniem Ministra wolna od ww. wad prawnych opisanych w art. 156 § 1 k.p.a., stąd odmówił on stwierdzenia jej nieważności.

Ocenę tę Sąd podziela.

Na wstępie jednak należy zauważyć, że od dnia wydania, w trybie art. 155 k.p.a., przez Wojewodę [...] decyzji z [...] lutego 1995 r. częściowo zmieniającej swoją ostateczną decyzję z [...] września 1992 r., decyzja zmieniona nie posiada już samodzielnego bytu prawnego i funkcjonuje w obrocie prawnym w zmodyfikowanej formie. Zatem ocena legalności tej decyzji należy dokonywać przy uwzględnieniu treści jakie to rozstrzygnięcie przybrało po jego modyfikacji. W tym stanie rzeczy sformułowane w konkluzji zaskarżonej decyzji Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z [...] lipca 2012 r. stwierdzenie, że wad określonych w art. 156 § 1 k.p.a. pozbawiona jest ta "część decyzji Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] września 1992 r., która nie uległa zmianie", jest nieadekwatne do przedmiotu prowadzonego postępowania, jak też podjętego w nim rozstrzygnięcia, a więc utrzymania w mocy decyzji Ministra Infrastruktury z [...] października 2011 r., który odmawiając stwierdzenia nieważności tej decyzji (w części odnoszącej się do działek nr nr: [...],[...],[...] i [...]), oceniał jej legalność w kontekście treści zawartego w niej rozstrzygnięcia ukształtowanego decyzją zmieniającą, a nie tylko tej części, która pozostała niezmieniona. Wadliwość tej części uzasadnienia zaskarżonej decyzji, nie może jednak prowadzić do jej uchylenia, skoro samo zawarte w niej rozstrzygnięcie odpowiada prawu.

Materialnoprawną podstawą kontrolowanej w postępowaniu nadzorczym decyzji Wojewody [...] z [...] września 1992 r. stwierdzającej nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez przedsiębiorstwo państwowe Z." [...]" prawa użytkowania wieczystego gruntu obejmującego m.in. ww. działki oraz nieodpłatne nabycia znajdujących się na nich budynków i urządzeń, był – jak już zasygnalizowano na wstępie - art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. W myśl tego przepisu grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), z wyłączeniem gruntów Państwowego Funduszu Ziemi, będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego. Nie narusza to praw osób trzecich (ust.1). Budynki i inne urządzenia oraz lokale znajdujące się na gruntach, o których mowa w ust. 1, stanowiących własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), będących w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych, stają się z tym dniem z mocy prawa własnością tych osób (ust. 2 zd. pierwsze).

Zasadnicze zatem znaczenie dla oceny legalności decyzji Wojewody [...] z [...] września 1992 r. (w części kwestionowanej przez strony, na których wniosek uruchomione zostało postępowanie nieważnościowe), zmienionej częściowo decyzja z [...] października 1995 r., a w konsekwencji oceny podjętego w stosunku do niej przez Ministra Transportu, Budownictw i Gospodarki Morskiej (a uprzednio przez Ministra Infrastruktury) rozstrzygnięcia ma istniejący w dniu 5 grudnia 1990 r. stan prawny nieruchomości obejmującej położone przy ul. [...] w W. działki nr nr: [...],[...],[...] i [...], którymi m.in. uwłaszczono przedsiębiorstwo państwowe Z." [...]", jak też okoliczność zgłoszenia przez następców prawnych dawnych właścicieli tej nieruchomości roszczeń o jej zwrot.

W rozpoznawanej sprawie okolicznością bezsporną jest, że nieruchomość o pow. [...] m2 wchodząca w skład ww. działek w dniu 5 grudnia 1990 r. stanowiła własność Skarbu Państwa i znajdowała się w zarządzie przedsiębiorstwa państwowego Z." [...]". Niekwestionowaną bowiem tak przez skarżącego jak i organ jest okoliczność, że wymienione działki obejmują całość z wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa od poprzedników prawnych L. J., M. S. oraz E. W. na podstawie decyzji wywłaszczeniowo-odszkodowawczej Kierownika Wydziału Terenów Urzędu Dzielnicy [...] z [...] marca 1976 r. nr [...], utrzymanej w mocy (w części odnoszącej się do wywłaszczenia) decyzją Prezydenta W. z [...] czerwca 1976 r. nr [...]. Niekwestionowane jest również to, że nieruchomości obejmujące m.in. sporne działki przekazane zostały przedsiębiorstwu w zarząd na podstawie ostatecznych decyzji Zastępcy Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego [...] z [...] grudnia 1988 r. i [...] maja 1989 r Okoliczności te znajdują również potwierdzenie w zgromadzonym w aktach materiale dowodowym.

Oznacza to, że spełnione zostały pozytywne przesłanki uwłaszczenia określone w art. 2 ust. 1 zd. pierwsze ustawy z 29 września 1990 r. Istotą sporu jest natomiast to, czy w sprawie zaistniała negatywna przesłanka określona w zd. drugim tego przepisu, a mianowicie czy na przeszkodzie uwłaszczenia stoją przysługujące do nieruchomości prawa osób trzecich. W realiach rozpoznawanej sprawy oznaczało to konieczności zbadania wzajemnych relacji postępowania o zwrot ww. nieruchomości zainicjowanego wnioskiem spadkobierców dawnych właścicieli (zgłoszonym 28 października 1996 r.) oraz postępowania uwłaszczeniowego, jak też dokonania oceny czy z punktu widzenia ww. negatywnej przesłanki uwłaszczenia istotne znaczenia ma data zgłoszonego żądania o zwrot nieruchomości. Zdaniem skarżącego dla stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej data ta nie jest istotna, gdyż kluczowe znaczenie ma to, czy w dniu 5 grudnia 1990 r. zachodziły przesłanki do zwrotu nieruchomości poprzedniemu właścicielowi lub jego następcom prawnym.

Z poglądem tym jednak nie sposób się zgodzić. Wprawdzie rację ma skarżący, że klauzula "nie narusza praw osób trzecich", oznacza, że uwłaszczenie nie może nastąpić z pominięciem roszczenia o zwrot nieruchomości. Prawo byłych właścicieli (ich następców prawnych) zostało im przyznane bowiem znacznie wcześniej niż uprawnienie państwowych osób prawnych do przekształcenia prawa zarządu w prawo użytkowania wieczystego w trybie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. Nie oznacza to jednak, że przeszkodą w uwłaszczeniu przedsiębiorstwa gruntami znajdującymi się w jego zarządzie, jest każde zgłoszone roszczenie dawnych właścicieli o zwrot nieruchomości, niezależnie od tego w jakim momencie czynność ta została dokonana.

Sąd w pełni podziela w tym zakresie stanowisko organu nadzoru, że zgłoszenie żądania zwrotu nieruchomości po wydaniu decyzji uwłaszczeniowej (a taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie), nie może podważyć skuteczności, jak też legalności uwłaszczenia przedsiębiorstwa państwowego tą nieruchomością następującego z mocy prawa. Zważyć bowiem należy, że roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości aktualizuje się i funkcjonuje w obrocie prawnym dopiero od chwili złożenia w tym przedmiocie wniosku. Postępowanie zwrotowe, stosownie do art. 69 ust. 1 obowiązującej w dacie uwłaszczenia ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - Dz.U. z 1991r. Nr 30, poz. 127 ze zm.), podobnie jak ma to miejsce na gruncie obecnie obowiązujących przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. -o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.), oparte jest wszak na zasadzie skargowości. W tym stanie rzeczy niewykorzystywanie nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu samo przez się nie może i nie stanowi przeszkody uwłaszczenia, o ile były właściciel lub jego następca prawny przed wydaniem decyzji uwłaszczającej nie zgłosili żądania zwrotu nieruchomości (vide wyroki NSA z 28.11.2007 r. sygn. akt I OSK 1652/06, Lex nr 417167; z 1.02.2008 r. sygn. akt I OSK 43/07, Lex nr 456493). Innymi słowy nie można mówić o pominięciu w postępowaniu uwłaszczeniowym prawa osoby trzeciej w postaci roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, jeśli żądanie zwrotu do dnia wydania przez organ wojewódzki decyzji na podstawie art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. nie zostało zgłoszone. Podkreślić przy tym należy, że postępowanie zwrotowe i postępowanie w przedmiocie uwłaszczenia przedsiębiorstwa państwowego są postępowaniami odrębnymi, prowadzonymi w oparciu o odmienne materialnoprawne podstawy. Z tego względu w postępowaniu uwłaszczeniowym nie podlegają ocenie przesłanki uprawniające do uzyskania zwrotu nieruchomości. Wojewoda nie miał zatem obowiązku badania, czy to uwłaszczenie (dokonywane ex lege), realizowane jest na nieruchomości, która - jako zbędna na cel wywłaszczenia w dacie 5 grudnia 1990 r. - może hipotetycznie być w przyszłości przedmiotem zgłaszanych przez dawnych właścicieli (ich spadkobierców) roszczeń i uruchamianych w tym przedmiocie odrębnych postępowań.

Skoro więc w dacie rozstrzygania sprawy uwłaszczenia Z." [...]" położonymi przy ul. [...] ww. działkami, roszczenia ich dotyczące nie zostały jeszcze zgłoszone przez spadkobierców byłych właścicieli nieruchomości, to kontrolowanej decyzji Wojewody [...] z [...] września 1992 r. (w części obejmującej działki nr nr [...],[...],[...] i [...]) wbrew twierdzeniom skarżącego, nie można skutecznie postawić zarzutu naruszenia praw osób trzecich. Nie doszło zatem przy podejmowaniu tego rozstrzygnięcia do uchybienia dyspozycji normy prawnej zawartej w art. 2 ust. 1 zd. drugie ustawy z dnia 29 września 1990 r., a tym bardziej uchybienia jej w sposób rażący w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Mając zatem na względzie to, że decyzji tej nie można postawić zarzutu rażącego naruszenia prawa, jak też nie stwierdzono by obarczona ona była inną kwalifikowaną wadą prawną wymienioną w § 1 art. 156 k.p.a., Minister Infrastruktury prawidłowo odmówił stwierdzenia jej nieważności (w kontrolowanej części), a Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej podjęte w tym przedmiocie rozstrzygnięcie utrzymał w mocy.

Sąd podziela, również ocenę Ministra, iż przy wydawaniu przez Wojewodę [...] decyzji z [...] lutego 1995 r. nr [...], zmieniającej częściowo własną decyzję z [...] września 1992 r., doszło rażącego naruszenia prawna, poprzez nieuprawnione zastosowanie w sprawie trybu przewidzianego w art. 155 k.p.a. Podczas gdy ten tryb możliwy jest do zastosowanie wyłącznie w odniesieniu do tzw. decyzji uznaniowych, a więc takich, w których organ administracji publicznej dysponuje pewnym luzem decyzyjnym i może w ramach tożsamego stanu i faktycznego podjąć odmienne rozstrzygnięcia. Decyzje uwłaszczeniowe wydawane przez wojewodów na podstawie art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r., do takich natomiast nie należną. Mają one charakter związany, gdyż jako akty deklaratoryjne potwierdzają jedynie to co nastąpiło z mocy samego prawa. W takim zaś przypadku wola stron nie może decydować o kształcie potwierdzonego decyzją ostateczną stosunku administracyjnoprawnego, co prowadzi do wniosku, że w trybie art. 155 k.p.a. nie może być ona wzruszona. Nie jest więc także dopuszczalna zmiana przedmiotu zawartego w niej rozstrzygnięcia (a do tego w realiach rozpoznawanej sprawy doszło) – nawet jeśli dokonywana by miała być za zgodą wszystkich stron pierwotnego postępowania – której, co należy podkreślić, w kontrolowanej przez organ sprawie także nie uzyskano. A więc również z tej przyczyny doszło do oczywistego naruszenia ww. przepisu, co oznacza, że wydana w takich warunkach decyzja Wojewody [...] z [...] lutego 1995 r. obarczona jest kwalifikowaną wadę prawną w rozumieniu art. 156 § 1 k.p.a. Taki stan rzeczy obligował zaś Ministra do stwierdzenia nieważności tej decyzji o ile w sprawie nie zaistniała przeszkoda w postaci nieodwracalnych skutków prawnych, o których mowa w art. 156 § 2 in fine k.p.a. W rozpoznawanej sprawie skutki takie wywołało natomiast przeniesienie po wydaniu kwestionowanej decyzji praw rzeczowych do spornej nieruchomości przez dotychczasowego jej właściciela (spółkę A. "[...]" SA) na rzecz spółki A. sp. z.o.o., z którą to spółką jak też spółka A.sp. z oo. połączyła się A. "[...]" SA. Konsekwencji wynikających z tego połączenia, potwierdzonego postanowieniem referendarza sądowego Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...] kwietnia 2002 r. sygn. akt [...], jak też konsekwencji wynikających z późniejszego dalszego obrotu cywilnoprawnego przedmiotowymi nieruchomościami, organ administracji publicznej nie jest niewątpliwie władny cofnąć w ramach przysługujących mu kompetencji. W tym stanie rzeczy trafnie organ nadzoru, stosując się do dyspozycji art. 158 § 2 k.p.a., ograniczył swoje rozstrzygnięcie do stwierdzenia, że kontrolowana decyzja zmieniająca Wojewody (w zakresie objętym postępowaniem nadzorczym) wydana został z naruszeniem prawa, oraz podał przyczyny z powodu, których nie mógł jej wyeliminować z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc. To zaś prowadzić musi do wniosku, że także odnoszące się do tej decyzji rozstrzygnięcie Ministra Infrastruktury z [...] października 2011 r., jak też utrzymująca je w mocy zaskarżona decyzja Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej odpowiadają prawu.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.