Wyrok NSA oz. we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 460/96
NSA oz. we Wrocławiu
Data orzeczenia: 1996-09-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 626  Ustrój samorządu terytorialnego, w tym referendum gminne
Hasła tematyczne: Samorząd terytorialny
Powołane przepisy: article: art. 109 ust. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 1990 nr 16 poz. 96
law: Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. Ordynacja wyborcza do rad gmin.
Teza: Na mocy art. 109 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. ordynacja wyborcza do rad gminy /Dz.U. nr 16 poz. 96 ze zm./ rada gminy może na drodze uchwały orzec o wygaśnięciu mandatu radnego wskutek utraty prawa wybieralności w wypadku, gdy w dniu wyborów prawo to określonemu kandydatowi przysługiwało, a jego utrata nastąpiła w wyniku zdarzeń powstałych po wyborach.

TEZY

Na mocy art. 109 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. ordynacja wyborcza do rad gminy /Dz.U. nr 16 poz. 96 ze zm./ rada gminy może na drodze uchwały orzec o wygaśnięciu mandatu radnego wskutek utraty prawa wybieralności w wypadku, gdy w dniu wyborów prawo to określonemu kandydatowi przysługiwało, a jego utrata nastąpiła w wyniku zdarzeń powstałych po wyborach.


SENTENCJA

stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały.


UZASADNIENIE

Dnia 17 maja 1994 r. Marek O., lekarz Ośrodka Zdrowia w D., wymeldował się z własnego mieszkania w W., w którym przebywał wraz z rodziną, i następnie 18 maja 1994 r. zameldował się na warunkach pobytu stałego w D. w domu przy ulicy W. nr 4, którego właścicielem był pan K.

W sporządzonym 20 maja 1994 r. spisie wyborców Gminy D. Marek O. został wymieniony jako mieszkaniec wsi D., a następnie zgłoszony i wpisany na listę kandydatów na radnych oraz wybrany na radnego Rady Gminy D. w wyborach przeprowadzonych 19 czerwca 1994 r..

Na skutek reklamacji dotyczącej umieszczenia Marka O. na liście wyborców Gminy D., zgłoszonej przez Henryka J., Wójt Gminy D. decyzją (...) z dnia 6 czerwca 1994 r., wydaną na podstawie art. 20 ust. 4 pkt 3 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. Ordynacja wyborcza do rad gmin /Dz.U. nr 16 poz. 96 ze zm./, pozostawił reklamację bez uwzględnienia, a wniesioną następnie na tę decyzję skargę wyborczą Sąd Rejonowy w O., postanowieniem z dnia 13 czerwca 1994 r. (...), oddalił.

Zarzutów Henryka J. dotyczących rejestracji Marka O. jako kandydata na radnego nie uwzględnił również Wojewódzki Komisarz Wyborczy w W.

Na skutek wniosków zgłoszonych później przez mieszkańców wsi D., Henryka J. i Zdzisława P., do porządku obrad sesji Rady Gminy z dnia 24 października 1995 r. została wprowadzona sprawa utraty prawa wybieralności do Rady Gminy przez radnego Marka O.

Przed sesją Rady, na posiedzeniu z dnia 19 października 1995 r. Komisja Rewizyjna w składzie trzech radnych, przy nieobecności dwóch, wyraziła opinię o zasadności wygaśnięcia mandatu radnego Marka O.

Uchwała została podjęta większością głosów, w obecności 22 radnych. W głosowaniu wzięło udział 13 radnych, a za podjęciem uchwały opowiedziało się 12 radnych.

Stwierdzenie wygaśnięcia mandatu radnego Marka O. zostało oparte na ustaleniu, że miejsce jego zameldowania na pobyt stały w D. nie jest miejscem jego zamieszkania w rozumieniu art. 25 kodeksu cywilnego. Ustalenie to zostało oparte na oświadczeniu mieszkańca D. Andrzeja B., z dnia 18 grudnia 1994 r., że radny O. nie mieszkał i nie był widziany przez oświadczającego w domu pana K. przy ul. W. nr 4, oraz na podobnym wyjaśnieniu Komisariatu Policji w D. z dnia 22 września 1995 r.

Natomiast radny O. wyjaśnił na sesji, że "jest zameldowany i mieszka na terenie gminy i związku z gminą nie utracił".

W skardze złożonej do Naczelnego Sądu Administracyjnego 23 kwietnia 1996 r. Prokurator Wojewódzki w W. wniósł o stwierdzenie nieważności uchwały (...) Rady Gminy w D. z dnia 24 października 1995 r. o stwierdzeniu wygaśnięcia mandatu radnego Marka O.

Prokurator Wojewódzki zarzucił, że radny Marek O. od maja 1994 r. zameldowany jest na pobyt stały w D., gdzie pracuje jako lekarz, prowadząc równocześnie miejscowy Ośrodek Zdrowia. Stwierdzenie wygaśnięcia jego mandatu radnego stanowi rażące naruszenie art. 109 ust. 1 pkt 3 ordynacji wyborczej do rad gmin. Zdaniem Prokuratora, radnemu jako mieszkańcowi gminy przysługiwało określone w art. 2 pkt 3 ordynacji prawo wybieralności, co zostało potwierdzone postanowieniem Sądu Rejonowego w O. z dnia 13 czerwca 1994 r., (...), i w piśmie Wojewódzkiego Komisarza Wyborczego z dnia 24 maja 1994 r.

W odpowiedzi na skargę Wójt Gminy D. wniósł o jej oddalenie, wyjaśniając że radny Marek O. utracił prawo wybieralności, gdyż mimo zameldowania na pobyt stały w D., faktycznie nie zamieszkuje na terenie Gminy D. O prawie wybieralności przesądza nie fakt zameldowania, lecz pobytu w określonej miejscowości z zamiarem stałego przebywania. Pogląd taki został wypowiedziany w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 sierpnia 1991 r. i w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 października 1991 r.

Ponadto Wójt Gminy D. wyjaśnił, że z dniem 15 kwietnia 1996 r. umowa o pracę z lekarzem Markiem O. na stanowisku kierownika Ośrodka Zdrowia w D. została rozwiązana, gdyż na warunkach porozumienia stron przyszedł do pracy w Zespole Publicznych Zakładów Opieki Zdrowotnej w Ż.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Prawo wybierania i prawo wybieralności osoby do określonej rady gminy uzależnione jest, zgodnie z art. 2 ust. 3 i art. 4 w związku z art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. Ordynacja wyborcza do rad gmin /Dz.U. nr 16 poz. 96 ze zm./, od stałego zamieszkiwania na obszarze działania tej rady.

W powołanej w odpowiedzi na skargę uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 sierpnia 1991 r. w sprawie wykładni art. 8 ustawy z dnia 28 czerwca 1991 r. Ordynacja wyborcza do Sejmu RP /Dz.U. nr 81 poz. 364/ wyjaśniono, że stałe zamieszkiwanie osoby, uzasadniające jej prawo udziału w wyborach jest sprawą faktu i jego ustalenie zależy od okoliczności danego przypadku. Pogląd ten podzielił również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 października 1991 r., przyjmując że stałego zamieszkiwania osoby w danej miejscowości nie ocenia się wyłącznie według jej zameldowania na pobyt stały, lecz na podstawie faktów świadczących o jej stałym przebywaniu w tej miejscowości.

Zasadę tę podziela również rozpatrujący niniejszą sprawę skład Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie kwestionuje jej także wnoszący skargę Prokurator.

Od czynnego i biernego prawa wyborczego, przysługującego określonej osobie w dniu wyborów należy odróżnić jednak sytuację utraty prawa wybieralności po wyborach.

Czynne prawo wyborcze określonej osoby może być podważone po wyłożeniu spisu wyborców do publicznego wglądu w drodze reklamacji do organu, który sporządził spis, i skargi do właściwego sądu rejonowego, w trybie art. 20 ust. 1 i 2 oraz art. 21 ust. 1 ustawy Ordynacja wyborcza do rad gmin.

Sprawa zamieszczenia Marka O. w spisie wyborców do Rady Gminy D. została rozstrzygnięta decyzją Wójta Gminy D. z dnia 6 czerwca 1994 r. o pozostawieniu reklamacji bez uwzględnienia, a wniesiona następnie skarga została oddalona przez Sąd Rejonowy w O. postanowieniem z dnia 13 czerwca 1994 r. Postanowienie to jest ostateczne, zgodnie z art. 21 ust. 2 ordynacji wyborczej do rad gmin.

Natomiast prawo wybieralności określonego kandydata może być podważone w trybie art. 25 ust. 2 pkt 1 ordynacji wyborczej do rad gmin, przez wojewódzkiego komisarza spisowego. Wniesionej przez Henryka J. skargi na rejestrację Marka O. jako kandydata na radnego z powodu braku prawa wybieralności nie uwzględnił Wojewódzki Komisarz Wyborczy we Wrocławiu.

Przepisy art. 20 i art. 21 ustawy Ordynacja wyborcza do rad gmin prawo kontroli czynnego prawa wyborczego określonej osoby w dniu wyborów do rad gmin zastrzegają do właściwości organu, który sporządził spis wyborców, i do sądu rejonowego, a przepisy art. 50 ust. 2 i art. 45 ust. 1 oraz art. 25 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 50 ust. 4 kontrolę prawa wybieralności kandydata na radnego zastrzegają do właściwości terytorialnej komisji wyborczej i wojewódzkiego komisarza wyborczego.

Oznacza to, że rada gminy nie jest uprawniona do oceny biernego prawa wyborczego kandydata na radnego w dniu wyborów.

Na mocy art. 109 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. Ordynacja wyborcza do rad gmin /Dz.U. nr 16 poz. 96 ze zm./ rada gminy może w drodze uchwały orzec o wygaśnięciu mandatu radnego na skutek utraty przez niego prawa wybieralności w przypadku, gdy w dniu wyborów prawo to mu przysługiwało, a jego utrata nastąpiła w wyniku zdarzeń powstałych po wyborach.

Z akt sprawy w sposób niewątpliwy wynika, że radny Marek O. został zameldowany w miejscowości D. 18 maja 1994 r. W okresie od tej daty do dnia podjęcia zaskarżonej uchwały, w stanie zameldowania radnego ani w stanie faktycznym jego pobytu nie nastąpiły żadne zmiany. Podejmując tę uchwałę Rada Gminy zakładała, że radnemu Markowi O. prawo wybieralności nie przysługiwało w dniu wyborów. Również w odpowiedzi na skargę Wójt Gminy nie twierdził, by wymieniony utracił to prawo dopiero po 19 czerwca 1994 r., natomiast podniósł jedynie, że 15 kwietnia 1995 r. Marek O. na mocy porozumienia stron i zakładów pracy został zatrudniony w innej gminie.

Natomiast zainteresowany radny na sesji z dnia 24 października 1995 r. oświadczył stanowczo, że jest zameldowany i mieszka na terenie Gminy D., co potwierdziła również Rada Sołecka wsi D. w uchwale nr 2/95 z dnia 23 października 1995 r.

Rada Gminy D. nie miała zatem podstawy prawnej do podjęcia zaskarżonej uchwały, gdyż nie wyjaśniła ani nawet nie zakładała, że utrata prawa wybieralności radnego Marka O. nastąpiła dopiero po wyborach.

Na zasadzie art. 24 ust. 1 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym należało orzec jak w sentencji.