Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 632/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-10-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 4  ust. 2, art. 21 ust. 1  i art. 23a
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.

SENTENCJA

|Sygn. akt III SA/Kr 632/19 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 października 2019 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Janusz Bociąga, Sędziowie: WSA Bożenna Blitek, WSA Maria Zawadzka (spr.), Protokolant: Specjalista Agata Zaręba-Piotrowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2019 r., sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji ustalającej świadczenie rodzinne I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 29 kwietnia 2019 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z [...] 2019 r., znak: [...] w sprawie uchylenia od 1 sierpnia 2016 r. do 31 października 2016 r. decyzji Wójta Gminy z [...] 2015 r., znak [...] w sprawie ustalenia na wniosek M. S. (dalej; "skarżąca") w okresie zasiłkowym 2015/2016 należnych świadczeń rodzinnych w tym prawa do zasiłku rodzinnego na okres od 1 listopada 2015 r. do 31 października 2016 r. na rzecz jej dziecka W. Z.

Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Decyzją z [...] 2015 r., znak [...] Wójt Gminy po rozpatrzeniu wniosku skarżącej orzekł o przyznaniu jej zasiłku rodzinnego na dziecko do 5 lat na okres od 1 listopada 2015 r. do 31 października 2016 r. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na okres od 1 listopada 2015 r. do 31 sierpnia 2016 r. w kwocie 400 zł oraz na okres od 1 września 2016 r. do 14 września 2016 r. w kwocie 186,70 zł.

Następnie decyzją z dnia [...] 2019 r. Wójt Gminy uchylił ww. decyzję za okres od 1 sierpnia 2016 r. do 31 października 2016 r. W uzasadnieniu decyzji Wójt powołał się na pismo Wojewody z 12 marca 2019 r., w którym poinformowano, że w sprawie, w okresie od 1 sierpnia 2016 r. do 31 października 2016 r. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i w okresie od dnia 1 sierpnia 2016 r. do 30 września 2016 r. ustawodawstwo polskie ma zastosowanie na zasadzie pierwszeństwa, zaś organem właściwym do wydania rozstrzygnięcia w sprawie jest Wojewoda.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie art. 16 ust. 2 oraz art. 4 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci polegające na przyjęciu, ze ojciec dziecka jako członek rodziny po wydaniu decyzji ustalającej prawo do świadczenia wychowawczego stał się aktywny zawodowo poza granicami RP pomimo poważnych wątpliwości w tym względzie. Skarżąca podniosła, że nigdy nie zamieszkiwała wspólnie z K. Z., nie pozostawała z nim w konkubinacie, a więc nigdy nie był on członkiem rodziny. Płaci jedynie alimenty na dziecko, jednak nie utrzymuje z synem kontaktów, a uznanie ojcostwa W. nastąpiło w formie administracyjnej w dniu 19 września 2013 r. przed Kierownikiem USC.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzją utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji z [...] 2019 r. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy powołał art. 4 ust. 2, art. 21 ust. 1 i art. 23a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2018.2220) oraz wskazał, że w przypadku gdy ojciec dziecka (czyli osoba wymieniona w art. 4 ust. 2 ustawy) w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenia rodzinne lub po dniu jej wydania przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Z powołanych przepisów wynika bowiem, że to wojewoda jest organem właściwym do ustalenia, czy w sprawie przekazanej przez organ właściwy mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 23a ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Ustalenie przez wojewodę, że w danej sprawie mają zastosowanie te przepisy, przesądza o jego właściwości rzeczowej w sprawach świadczeń objętych tymi przepisami. W następstwie dokonanych ustaleń wojewoda orzeka w sprawach świadczeń rodzinnych za okres, w którym dana osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Z kolei konkretyzacja przez organ art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a więc uchylenie decyzji o przyznaniu świadczenia rodzinnego, musi poprzedzać ustalenie wojewody o konieczności zastosowania w sprawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Dokonane przez wojewodę ustalenie ma ten skutek, że organ właściwy w sprawie świadczeń rodzinnych uchyla decyzję o ich przyznaniu, co powinno nastąpić od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w zakresie świadczeń rodzinnych. Powyższe wiąże się ze zmianą właściwości rzeczowej organu do rozpoznania wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych. Zdaniem organu odwoławczego pismo Wojewody z 12 marca 2019 r. wypełnia warunek ustawowy aktualizujący po stronie organu obowiązek uchylenia decyzji o przyznaniu świadczeń rodzinnych. Uchylenie decyzji w trybie art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie niesie ze sobą skutku w postaci obowiązku zwrotu pobranych świadczeń lub odmowy ich przyznania, lecz przenosi kompetencję do rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie świadczeń wychowawczych na rzecz innego, umocowanego do tego prawnie organu.

Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzucając im:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, przez błędną jego wykładnie i niewłaściwe zastosowanie, a w szczególności:

- art. 16 ust. 2 w zw. z art. 4 ust 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w przedmiotowej sprawie, pomimo poważnych wątpliwości w tym względzie ponieważ prawidłowa ocena materiału dowodowego, jak również ustalony na jej podstawie stan faktyczny w przedmiotowej sprawie w sposób jednoznaczny wskazują, iż przywołane normy prawne nie mają w niniejszym stanie faktycznym zastosowania, gdyż ojciec małoletniego syna skarżącej nie może być w świetle przepisów uznany za członka rodziny i tym samym jego pobyt poza granicami kraju nie powinien mieć jakiegokolwiek wpływu na przyznanie skarżącej świadczenia wychowawczego na okres od 1.04.2016 do 30.09.2017 roku na rzecz W.;

- art. 11 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w przedmiotowej sprawie i przekazanie sprawy do rozpoznania przez wojewodę, pomimo poważnych wątpliwości w tym względzie, gdyż brak jest przesłanek uzasadniających tego rodzaju rozstrzygnięcie, ponieważ żaden członek rodziny małoletniego W. nie przebywa obecnie poza granicami kraju, a osoba wskazana w skróconym odpisie aktu urodzenia małoletniego jako ojciec nie może być poczytana, jako członek rodziny, bowiem nie sprawuje nad nim faktycznej opieki, nie bierze czynnego udziału w procesie jego wychowania i stąd również nie ma podstaw do uznania go za członka rodziny i tym samym nie ma podstaw do wdrażania wskazanej normy prawnej do przedmiotowej sprawy;

2. naruszenie przepisów prawa procesowego, mających wpływ na wynik sprawy, a to:

- art. 77 § 1 K.p.a., poprzez brak rozpatrzenia przez organ I instancji w sposób wyczerpujący materiału dowodowego zgromadzonego w aktach przedmiotowej sprawy, w tym przede wszystkim akt Sądu Rejonowego III Wydział Rodzinny i Nieletnich, sygn. akt: [...], sprawozdania z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez kuratora sądowego odnośnie skarżącej, a poza tym organ administracyjny pomimo spoczywającego na nim obowiązku nie zgromadził dowodów w zakresie okoliczności czy K. Z. pobiera zasiłki rodzinne poza granicami kraju, a przecież to organ administracyjny ma stać na straży praworządności z urzędu i to na nim spoczywa prawny obowiązek by w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzeć całość materiału dowodowego;

- art. 6 i 7 K.p.a., poprzez wydanie decyzji w sposób rażąco naruszającej interes obywateli, a więc skarżącej, poprzez wydanie rozstrzygnięcia bez przeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób wyczerpujący i dokonanie ustaleń stanu faktycznego sprawy w oderwaniu od przedstawionego przez samą skarżącą materiału dowodowego w tym wywiadu środowiskowego, z którego w sposób jednoznaczny wynika, że ojciec dziecka (K. Z.) nie bierze udziału w procesie wychowania i opieki nad synem, ponieważ przebywa poza granicami kraju. Skarżąca nigdy nie pozostawała w nim konkubinacie, nigdy z nim nie zamieszkiwała wspólnie i nie prowadziła z nim wspólnego gospodarstwa domowego, a tym samym nie może on być uznawany za członka rodziny skarżącej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2018.2107) sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 §1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2018.1302; dalej "P.p.s.a.").

Kontrola sądowa przeprowadzona w niniejszej sprawie skutkowała uznaniem, że skarga jest uzasadniona. W ocenie Sądu, organy obu instancji naruszyły przepisy prawa w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie, co uzasadniało uwzględnienie skargi i uchylenie kwestionowanej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

Skarga podlega uwzględnieniu z uwagi na błędną wykładnię prawa materialnego w zakresie art. 3 pkt 12 i 16, art. 4 ust. 2 pkt 1, art. 23a ust. 2 i 5, art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych oraz jego niewłaściwym zastosowaniem na tle ustalonego stanu faktycznego.

Kontrolowane organy działając na podstawie art. 32 ust. 2 w zw. z art. 23a ust. 5 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2018.2220); dalej u.ś.r., dokonały uchylenia ostatecznej decyzji organu pierwszej instancji z dnia 9 listopada 2015 r. o przyznaniu skarżącej świadczeń rodzinnych.

Organy obydwu instancji przyjęły, że w niniejszej sprawie zrealizowane zostały przesłanki z art. 23a ust. 2 u.ś.r. polegające na przebywaniu po dniu wydania ostatecznej decyzji o przyznaniu świadczeń osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych (ojca dziecka) poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz – co najmniej w sposób dorozumiany – nabyciu przez osobę uprawnioną prawa do tego rodzaju świadczeń na terytorium państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Założenia przyjęte przez kontrolowane organy okazały się jednak błędne, co uzasadniało wzruszenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji.

Stan faktyczny sprawy jednoznacznie wskazuje, że ojciec dziecka skarżącej K. Z. nigdy nie pozostawał z nią we wspólnym gospodarstwie domowym Skarżąca nigdy z nim wspólnie nie zamieszkiwała jak również nie pozostawała z nim w konkubinacie. Płaci on jedynie alimenty na dziecko, jednak nie utrzymuje z nim kontaktów, a uznanie ojcostwa dziecka nastąpiło w formie administracyjnej w dniu 19 września 2013 r. przed Kierownikiem USC.

Ojciec dziecka skarżącej nie jest zatem osobą uprawnioną do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku, bowiem jakkolwiek rodzice lub jedno z rodziców (art. 4 ust. 2 pkt 2 u.ś.r.) są uprawnieni do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku, to jednak nie wolno zapominać, że zgodnie z art. 4 ust. 1 u.ś.r. zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka, a zatem przysługuje tylko temu z rodziców, który nie tylko uiszcza wymagane środki pieniężne na utrzymanie dziecka, ale – jako członek rodziny dziecka – łączy wszystkie swoje dochody z dochodami pozostałych członków rodziny (w tym np. matki dziecka lub samego dziecka), wchodząc w ten sposób w skład "rodziny" w rozumieniu art. 3 pkt 16) u.ś.r. Nie jest zatem tak, że rodzic dziecka niezamieszkujący wspólnie z dzieckiem i ograniczający się jedynie do uiszczania zasądzonych przez sąd świadczeń alimentacyjnych może zostać uznany za osobę uprawnioną do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku lub za członka rodziny osoby uprawnionej do tego rodzaju świadczeń. Rodzic dziecka w opisanej sytuacji nie tworzy bowiem z dzieckiem oraz z pozostałymi członkami rodziny "wspólnoty dochodowej", o której mowa w definicji legalnej z art. 3 pkt 16) w zw. z art. 3 pkt 12) u.ś.r. Stosownie do art. 3 pkt 16) u.ś.r. w skład rodziny wchodzą jedynie rodzice, na których utrzymaniu pozostają dzieci spełniające warunki określone w tym przepisie, natomiast z treści art. 3 pkt 12) u.ś.r. wynika, że "osobami pozostającymi na utrzymaniu" są tylko te osoby, które utrzymują się z połączonych dochodów wszystkich członków rodziny. Oznacza to, że warunkiem uznania rodzica dziecka (w tym ojca dziecka nietworzącego wspólnego gospodarstwa domowego z dzieckiem) za osobę uprawnioną do zasiłku rodzinnego (z dodatkami) i członka rodziny jest tworzenie z dzieckiem, o którym mowa w art. 3 pkt 16) u.ś.r., wspólnoty dochodów, o której mowa w art. 3 pkt 12) u.ś.r. (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 27 sierpnia 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 627/19).

W świetle powyższych uwag, skoro ojciec dziecka skarżącej nie tworzył z dzieckiem oraz z zamieszkującą z nim, wychowującą go i tworzącą z nim wspólnotę dochodową matką rodziny w rozumieniu art. 3 pkt 16) w zw. z art. 3 pkt 12) u.ś.r., a zatem nie był osobą uprawnioną do świadczeń zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1) u.ś.r. i członkiem rodziny dziecka w rozumieniu art. 3 pkt 16) w zw. z art. 3 pkt 12) u.ś.r., to tym samym w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 23a ust. 2 u.ś.r. obligująca właściwy organ do wystąpienia do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie unijne przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w związku z ustaleniem, że ojciec dziecka po dniu wydania ostatecznej decyzji o przyznaniu świadczeń rodzinnych zaczął przebywać poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W konsekwencji należy stwierdzić, że uzyskana od wojewody informacja pozytywna z art. 23a ust. 4 u.ś.r. nie mogła stanowić podstawy do uchylenia ostatecznej decyzji o nabyciu prawa do świadczeń w okresie w niej wskazanym, zgodnie z art. 23a ust. 5 u.ś.r.

Zaprezentowana interpretacja oraz sposób zastosowania wskazanych wyżej przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych pozostają w zgodzie z relewantnym prawodawstwem Unii Europejskiej.

Zgodnie z art. 1 lit. i pkt 1 i) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, co do zasady, termin "członek rodziny" oznacza "każdą osobę określoną lub uznaną za członka rodziny lub określoną jako członek gospodarstwa domowego przez ustawodawstwo, na mocy którego przyznawane są świadczenia".

W zakresie zatem definiowania powyższego pojęcia regulacje unijne odsyłają do prawa krajowego (w tym przypadku – polskiego). Ponadto art. 67 cyt. rozporządzenia wyraźnie stanowi, że osoba jest uprawniona do świadczeń rodzinnych zgodnie z ustawodawstwem właściwego Państwa Członkowskiego, włącznie ze świadczeniami dla członków rodziny, którzy zamieszkują w innym Państwie Członkowskim, tak jak gdyby zamieszkiwali oni w pierwszym Państwie Członkowskim. Z przepisu tego wynika zatem, że przebywający na terytorium innego państwa członkowskiego obywatel własnego państwa członkowskiego może być uprawniony do świadczeń rodzinnych na terytorium tego pierwszego państwa tylko pod warunkiem, że na terytorium własnego państwa jest on uznawany za członka rodziny beneficjentów świadczeń. Dodatkowej wskazówki interpretacyjnej dostarcza art. 68a rozporządzenia. Przepis ten stanowi, że w przypadku gdy świadczenia rodzinne nie są wykorzystywane przez osobę, której powinny zostać udzielone na utrzymanie członków rodziny, właściwa instytucja wywiązuje się ze swoich prawnych obowiązków poprzez udzielenie tych świadczeń osobie fizycznej lub prawnej, która rzeczywiście utrzymuje członków rodziny, na wniosek i za pośrednictwem agencji instytucji w państwie członkowskim, w którym mają miejsce zamieszkania, lub instytucji wyznaczonej lub organu powołanego w tym celu przez właściwą władzę w państwie członkowskim, w którym mają miejsce zamieszkania. Istotnym zatem warunkiem udzielenia świadczeń rodzinnych jest faktyczne i realne utrzymywanie członków rodziny przez osobę, której świadczenia mają zostać udzielone.

Orzekający w niniejszej sprawie Sąd podziela stanowisko wyrażone w wyroku WSA w Rzeszowie z 27 sierpnia 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 607/19, zgodnie z którym warunkiem uznania rodzica dziecka (w tym ojca dziecka będącego byłym mężem matki i nietworzącego wspólnego gospodarstwa domowego z dzieckiem) za osobę uprawnioną do zasiłku rodzinnego i członka rodziny jest tworzenie z dzieckiem, o którym mowa w art. 3 pkt 16) u.ś.r., wspólnoty dochodów, o której mowa w art. 3 pkt 12) u.ś.r. Zgodzić się należy też z poglądem wyrażonym w wyroku WSA w Rzeszowie z 13 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 51/19, w którym powołując się na wyrok NSA z 21 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2361/14 Sąd stwierdził, że uwzględniając treść przepisu art. 3 pkt 17 lit. a u.ś.r., do rodziny nie sposób zaliczyć rodzica, który nie jest w związku małżeńskim, ani nie pozostaje w separacji orzeczonej przez sąd i nie wychowuje z drugim z rodziców dziecka. Rodzic samotnie wychowujący dziecko spełnia bowiem przesłanki do uznania go za osobę samotnie wychowującą dziecko, w rozumieniu art. 3 pkt 17 lit. a u.ś.r., co winno oznaczać wyłączenie drugiego z rodziców, który nie uczestniczy w wychowywaniu wspólnego dziecka z pojęcia rodziny. Zastosowanie wykładni systemowej przepisu art. 3 pkt 16 u.ś.r., zapobiega niezasadnemu traktowaniu niebędącego w związku małżeńskim lub będącego w separacji rodzica, który nie uczestniczy w wychowywaniu dziecka, jako członka rodziny w rozumieniu ww. przepisu. W pełni koreluje to z zapisem art. 4 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje m.in. rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 77 K.p.a., poprzez nie poczynienie przez organ administracyjny ustaleń co do okoliczności czy K. Z. pobiera zasiłki rodzinne poza granicami kraju, należy podkreślić, że organ faktycznie nie ustalił czy ojciec dziecka skarżącej podjął pracę za granicą, pobierał jakiekolwiek świadczenia rodzinne na syna. Ma to co prawda drugorzędne znaczenie w sprawie, ponieważ ojciec dziecka skarżącej, co wykazano powyżej nie jest uprawniony do pobierania świadczeń rodzinnych.

Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że wobec uznania, że ojciec dziecka skarżącej nie był uprawniony do pobierania świadczenia rodzinnego, brak było podstaw do zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Niezasadnie doszło zatem do uchylenia decyzji Wójta Gminy z [...] 2015 r., znak [...], a zatem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 P.p.s.a.


ZDANIE ODRĘBNE

S Ę D Z I E G O W S A B O Ż E N N Y B L I T E K

Moim zdaniem, skarga M. S. powinna ulec oddaleniu, albowiem zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.

Na wstępie uzasadnienia zajętego powyżej stanowiska stwierdzam, iż poza sporem pozostaje to, że K. Z. wpisany jest jako "ojciec" w akcie urodzenia małoletniego W. Z. W związku z powyższym zwracam uwagę na to, że ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2224 z późn. zm.) w art. 3 stanowi: "Akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych; ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym".

Przechodząc do istoty złożonego zdania odrębnego w niniejszej sprawie stwierdzam, że:

Po pierwsze: Nie akceptuję stwierdzenia, że ojciec dziecka K. Z., wpisany jako "ojciec" w akcie urodzenia małoletniego W. Z., nie jest "członkiem rodziny" swego syna W. Z. w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2220), albowiem ustawa ta nie wyłącza ojca dziecka jako członka rodziny dziecka w żadnej sytuacji życiowej.

Jest bezspornym to, że przepisy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L.2004.166.1 z późn. zm.), wpisujące się w ramy swobodnego przepływu osób, mają przyczyniać się do podniesienia poziomu życia tych osób (i warunków ich zatrudnienia) oraz członków ich rodzin. W tytule I, "Przepisy ogólne, Artykuł 1. Definicje" w pkt 1 ppkt "i" przepisy te stanowią: "określenie "członek rodziny" oznacza każdą osobę uznaną za członka rodziny lub określoną jako członek gospodarstwa domowego przez ustawodawstwo, na mocy którego przyznawane są świadczenia".

Poza sporem pozostaje to, że do świadczeń objętych koordynacją należą świadczenia rodzinne, do których należą m.in. świadczenia objęte ustawą o świadczeniach rodzinnych, co – moim zdaniem - pozostaje wyłącznie z korzyścią dla sytuacji materialnej dziecka z uwagi na uprawnienie dziecka do świadczenia wyższego (dodatki dyferencyjne).

Nie zgadzam się z twierdzeniem, że ustawa o świadczeniach rodzinnych wyłącza ojca z pojęcia "członka rodziny" dziecka w szczególności w kontekście tej sprawy, a więc nie będącego mężem skarżącej, mającego ograniczoną wadzę rodzicielską, nie utrzymującego kontaktów z dzieckiem, przyczyniającego się do utrzymania dziecka jedynie przez płacenie alimentów na rzecz dziecka zamieszkałego z matką (skarżącą) w Polsce, aktywnego zawodowo w omawianym okresie na terenie Wielkiej Brytanii, i wskazuję, że czym innym jest pojęcie "podmiot uprawniony do danego świadczenia", czyli ten, w związku z którym lub na rzecz którego następuje przyznanie świadczenia, a czym innym "podmiot uprawniony do pobierania świadczenia", którym w prawie polskim jest osoba pełnoletnia.

W sensie prawa do świadczeń rodzinnych - moim zdaniem - osobą uprawnioną jest dziecko, chociaż osobą uprawnioną do pobierania tego świadczenia jest w przypadku małoletności dziecka jego przedstawiciel ustawowy. Innymi słowy bez zaistnienia "dziecka", jako centrum, z którym związane jest świadczenie rodzinne, wszelkie interpretacje przepisów tej ustawy są nieuprawnione. Z tego względu mówiąc o określeniu "członka rodziny" w rozumieniu tej ustawy należy zawsze mieć na względzie członka rodziny dziecka, a nie w oderwaniu od tego dziecka np. członka rodziny matki tego dziecka.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera własnej definicji "członka rodziny" czy "członka rodziny dziecka", gdyż nie ma takiej potrzeby w związku z członkostwem Polski w umowie międzynarodowej, jaką jest Konwencja o Prawach Dziecka. Przepisy Konwencji o Prawach Dziecka przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r., ratyfikowanej przez Polskę dnia 30 kwietnia 1991 r. (Dz. U. z 1991 r., nr 120, poz. 526 z późn. zm.), co do zasady przyjmują jako członków rodziny dziecka jego rodziców biologicznych, z wyraźnie wskazanymi wyjątkami, jak ich zastąpienie przez rodziców adopcyjnych (co skutkuje wpisem ojca adopcyjnego jako ojca dziecka do aktu urodzenia dziecka). Świadczą o tym nie tylko przepisy art. 7 i art. 8 tej Konwencji - stwierdzające prawo dziecka do sporządzenia aktu urodzenia niezwłocznie po urodzeniu i prawo dziecka do poznania swoich rodziców oraz zobowiązanie państw-członków do poszanowania prawa dziecka do zachowania jego tożsamości - ale wynikający z podpisania tej Konwencji i wejścia Polski do Unii Europejskiej, zmieniony z dniem 19 lipca 2004 r. (Dz.U. z 2004 r., nr 162, poz.1691) przepis art. 84 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2017 r., poz. 682 z późn. zm.), umożliwiający domniemanemu ojcu dziecka wystąpienie, wbrew woli matki dziecka, o sądowe ustalenie swego ojcostwa w stosunku do dziecka, tj. umożliwiający ojcu biologicznemu potwierdzenie prawne swego ojcostwa.

Mówiąc w powyższych kategoriach o "rodzicach dziecka" należy mieć na względzie tych rodziców, którzy będąc potwierdzonymi prawnie są jednocześnie prawnie zobowiązani do utrzymywania dziecka – ponoszenia kosztów utrzymania dziecka, przy czym przez ponoszenie kosztów utrzymania dziecka rozumie się także ustalone alimentów na dziecko (niekoniecznie w formie kwotowej), albowiem alimenty, to konkretyzacja właśnie obowiązku utrzymania dziecka, na co z kolei wskazuje art. 128 i nast. ustawy z dnia 25 lutego 1964 - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

Nie zgadzam się z tym, że organy administracyjne obu instancji dokonały błędnej wykładni prawa materialnego w zakresie art. 3 pkt 12 i pkt 16 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, co w konsekwencji powoduje, że nie zgadzam się także z tym, że organy te dokonały błędnej wykładni art. 4 ust. 2 pkt 1, art. 23a ust. 2 i ust. 5 oraz art. 32 ust. 1 tej ustawy, albowiem art. 3 pkt 12 i pkt 16 stanowi:

"Art. 3. Ilekroć w ustawie jest mowa o:

12) osobach pozostających na utrzymaniu - oznacza to członków rodziny utrzymujących się z połączonych dochodów tych osób;

16) rodzinie - oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25. rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2017r. poz. 2092); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko;"

Tylko w związku z interpretacją przepisów dokonaną w uzasadnieniu wyroku zwracam uwagę na to, że w przytoczonym powyżej pojęciu "rodziny" - w przeciwieństwie do określenia pojęcia "rodziny" w uchylonym już art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci - nie użyto określenia odnośnie członków rodziny "oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci" w określonym wieku. Moim zdaniem, zarówno pojęcia z art. 3 pkt 12 i pkt 16, jak i pozostałe przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych powinny być interpretowane ściśle, mając na względzie cel ustawy – poprzez przyznanie świadczeń uzależnionych od dochodów polepszenie sytuacji materialnej dziecka. W przypadku bowiem zmiany ustawy o świadczeniach wychowawczych i pozbawienia uzależnienia tego świadczenia wychowawczego od dochodu, analogiczne przepisy ustawy o świadczeniach wychowawczych zostały uchylone, bez odesłania w zakresie pojęć do ustawy o świadczeniach rodzinnych i to pomimo tego, że świadczenie wychowawcze wchodzi w zakres świadczeń rodzinnych objętych koordynacją. Z tego także względu pozbawienie dziecka wyższego świadczenia (dodatku dyferencyjnego), związanego z aktywnością zawodową jego rodzica w innym państwie, o którym mowa w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, nie powinno mieć miejsca w drodze niekorzystnej dla dziecka interpretacji przepisów.

Omawiając przytoczone wyżej przepisy art. 3 pkt 12 i pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych uważam, że błędem interpretacyjnym jest dokonywanie połączenia pojęć "osoby pozostające na utrzymaniu" z pojęciem "rodziny", albowiem są to pojęcia różne, gdyż różne są zbiory osób w nich zawarte. Podkreślając to, że ustawodawca nie wprowadził do ustawy pojęcia "członka rodziny" czy "członka rodziny dziecka" zauważam, że "osoby pozostające na utrzymaniu" to nie tylko dzieci, a przytaczając pojęcie "rodziny" wskazuję z kolei, że pojęcie to obejmuje członków rodziny takich jak "rodzice dzieci" w rozumieniu, gdy jest jedno dziecko "rodzice dziecka" i podkreślam, że dotyczy to obojga rodziców, gdyż żadne z nich nie jest w tym przepisie wyłączone.

Na istotną okoliczność, jaką jest brak powyższego wyłączenia, wskazuję także z tego względu, że inna ustawa, a mianowicie ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( Dz.U. z 2019, poz. 670 z późn. zm.) określając pojęcie "rodziny" na potrzeby tej ustawy, w art. 2 pkt 12 ppkt "d" wyraźnie wskazuje, że "do rodziny nie zalicza się rodzica osoby uprawnionej zobowiązanego tytułem wykonawczym pochodzącym lub zatwierdzonym przez sąd do alimentów na jej rzecz", przy czym jednocześnie zauważam, że sprawy alimentacyjne do koordynacji świadczeń nie należą, pomimo tego, że również osobą uprawnioną jest dziecko (pkt 36 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r.).

Z uwagi na powyższe – moim zdaniem – według prawa Rzeczypospolitej Polskiej ojciec dziecka, wynikający z aktu urodzenia dziecka (choćby jego ojcostwo zostało ustalone sądownie), jest członkiem rodziny dziecka także w sytuacji, gdy nie posiada władzy rodzicielskiej lub ma ją ograniczoną, gdy nie mieszka z dzieckiem i nie utrzymuje z nim kontaktów, gdy nie jest i nigdy nie był mężem matki dziecka.

Członkiem rodziny dziecka nie jest taki ojciec wpisany do aktu urodzenia, który następnie został jednoznacznie wyłączony ustawowo na potrzeby konkretnej ustawy, jak w ustawie z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, co w przypadku ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie ma miejsca.

Jak już wskazałam wyżej - artykuł 1 pkt 1 ppkt "i" rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego ustanawia pojęcie "członka rodziny" jako "każdą osobę uznaną za członka rodziny lub określoną jako członek gospodarstwa domowego przez ustawodawstwo, na mocy którego przyznawane są świadczenia" w przepisach ogólnych (Tytuł I. Przepisy ogólne). Rozporządzenie to w art. 3 określa zagadnienia objęte tym rozporządzeniem wymieniając m.in. świadczenia rodzinne (ust. 1 pkt "j") i renty rodzinne (ust. 1 pkt "e"), przy czym w tytule III, stanowiącym o przepisach szczególnych, dotyczących różnych kategorii świadczeń, w tym w rozdziale 5 - dotyczącym emerytur i rent rodzinnych oraz w rozdziale 8 - dotyczącym świadczeń rodzinnych nie określa w inny sposób pojęcia "członka rodziny" niż w art. 1 pkt 1 ppkt "i".

W związku z powyższym zwracam uwagę na to, że ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 138), która w art. 3 pkt 3 wskazuje, że obejmuje swym zakresem przedmiotowym rentę rodzinną, w definicjach legalnych (art. 4) nie podaje określenia "członka rodziny" (podobnie jak omawiana ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci), a w art. 67 ust. 1 pkt 1, określającym jacy "członkowie rodziny" uprawnieni są do renty rodzinnej (spełniający warunki określone w art. 68-71 tej ustawy), wymienia m.in.: dzieci własne i dzieci przysposobione. Jest niewątpliwym więc, że dzieci własne to dzieci biologiczne, potwierdzone prawnie w akcie urodzenia dziecka.

Powyższe oznacza, że inne rozumienie pojęcia "członka rodziny", niż wskazałam to wyżej, jest nie do pogodzenia z prawem małoletniego dziecka do renty rodzinnej po ojcu wynikającym z aktu urodzenia dziecka, choćby ojcostwo zostało ustalone sądownie bez przyznania władzy rodzicielskiej, czy władza rodzicielska nad tym dzieckiem była ojcu ograniczona, choćby ojciec nie mieszkał z dzieckiem i nie utrzymywał z nim kontaktów i nigdy nie był mężem matki dziecka. Zauważam także, że z chwilą śmierci ojca dziecka zobowiązanego do płacenia alimentów obowiązek alimentacyjny wygasa i z uwagi na osobisty charakter świadczenia alimentacyjnego, nie przechodzi na spadkobierców. Innymi słowy, w sytuacji śmierci ojca dziecka (wpisanego jako ojciec w akcie urodzenia dziecka), aktywnego zawodowo w państwie objętym koordynacją, inne rozumienie pojęcia "członka rodziny", niż wskazałam to wyżej, pozbawiłoby dziecko zarówno alimentów (wygasających z chwilą śmierci), jak i renty rodzinnej należnej po ojcu.

Po drugie: W niniejszym postępowaniu kontroli Sądu podlegała decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 kwietnia 2019 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] 2019 r., znak: [...], którą uchylono od 1 sierpnia 2016 r. do 31 października 2016 r. decyzję Wójta Gminy z dnia [...] 2015 r., znak [...], przyznającą na wniosek M. S. na rzecz dziecka W. Z. w okresie zasiłkowym 2015/2016 świadczenia rodzinne.

Powyższa decyzja z dnia 29 kwietnia 2019 r., nr [...] i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane w związku z postanowieniem Wojewody z dnia [...] 2019 r., nr [...] stwierdzającym w pkt 1, że w okresie od 1 sierpnia 2016 r. do 31 października 2016 r. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, z czego polskie ustawodawstwo ma zastosowanie na zasadzie pierwszeństwa w okresach od 1 sierpnia 2016 r. do 30 września 2016 r. i organem właściwym do wydania rozstrzygnięcia w sprawie jest Wojewoda, a brytyjskie ustawodawstwo ma zastosowanie na zasadzie pierwszeństwa w okresie od 1 października 2016 r. do 31 października 2016 r. i w tym zakresie wniosek strony zostanie przekazany do instytucji właściwej państwa członkowskiego celem wydania rozstrzygnięcia.

Z treści przepisów art. 21-23 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że wyłączną kompetencję do stwierdzenia, czy w sprawie dotyczącej świadczenia rodzinnego mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego ma wojewoda właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie rodzinne, a przedmiotem kontroli Sądu nie była decyzja Wojewody kończąca postępowanie w sprawie czy postanowienie Wojewody z dnia 12 marca 2019 r. jako ewentualny akt lub czynność, ani nawet akt lub czynność przekazania sprawy Wojewodzie. Z tego względu kwestionowanie podlegania tego świadczenia przepisom o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, moim zdaniem, wykracza poza zakres kontroli Sądu w niniejszej sprawie.

W powyższym zakresie zwracam uwagę na treść pkt 2 tezy orzeczenia - postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2007 r., sygn. akt I OW 40/07 (opubl. LEX nr 516655), która potwierdza powyższe stanowisko, albowiem wskazuje na to, że "w każdej sprawie, która została przekazana marszałkowi województwa (obecnie wojewodzie) z uwagi na zamieszkiwanie członka rodziny wnioskodawcy za granicą, marszałek województwa (obecnie wojewoda) uprawniony jest samodzielnie ustalić, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i w zależności od dokonanej oceny dokonać merytorycznego rozstrzygnięcia lub zwrotu wniosku."

Ze względów wyżej wskazanych nie podzielam poglądu wyrażonego w uzasadnieniu wyroku w niniejszej sprawie i nie podzielam przytoczonych w tym uzasadnieniu poglądów wojewódzkich sądów administracyjnych w omawianym zakresie.

W konsekwencji przedstawionego wyżej stanowiska uważam, że skarga M. S. powinna ulec oddaleniu, albowiem zaskarżona decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja organu I instancji są zgodne z prawem.