Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 804/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-05-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Wyłączenie sędziego
Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego
Skarżony organ: Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę o wznowienie postępowania
Powołane przepisy: article: art. 136, art. 270, art. 271 pkt 1, art. 20
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Fronczyk (spr.), Sędziowie WSA Olga Żurawska-Matusiak, Sławomir Antoniuk, Protokolant starszy sekretarz sądowy Aneta Duszyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 maja 2013 r. sprawy ze skargi A.K. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 stycznia 2012 r. sygn. akt II SA/Wa 26/06 oddala skargę


UZASADNIENIE

W dniu [...] kwietnia 2012 r. A.K. sformułował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę o wznowienie postępowania sądowego w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 stycznia 2012 r. o sygn. akt II SA/Wa 26/06, oddalającym skargę A.K. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] października 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej.

W uzasadnieniu skargi o wznowienie postępowania A.K. wyjaśnił, że w rozprawie poprzedzającej wydanie powyższego wyroku miał uczestniczyć – i uczestniczył – następujący skład sędziowski: przewodniczący sędzia WSA Iwona Dąbrowska (sprawozdawca w sprawie), sędzia WSA Andrzej Góraj, sędzia WSA Ewa Marcinkowska, gdy tymczasem w wyroku wskazano następujący skład orzekający: przewodniczący sędzia WSA Iwona Dąbrowska (sprawozdawca w sprawie), sędzia WSA Andrzej Kołodziej, sędzia WSA Anna Mierzejewska. Skarżący podniósł, że wskazane zdarzenie stanowi naruszenie art. 271 pkt 1 w związku z art. 136 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270), gdyż wyrok – w jego ocenie – nie został wydany przez sędziów, przed którymi odbyła się rozprawa poprzedzająca bezpośrednio wydanie wyroku.

W odpowiedzi na skargę Minister Obrony Narodowej wniósł o jej odrzucenie, wskazując, że skarga pozbawiona jest podstawy wznowienia, określonej w art. 271 pkt 1 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż każdy z sędziów uwidocznionych w wyroku jest osobą uprawnioną do orzekania, zaś nieodpowiadające rzeczywistości wymienienie składu orzekającego w komparycji wyroku było wynikiem oczywistej omyłki, sprostowanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 7 maja 2012 r. o sygn. akt II SA/Wa 26/06. Postanowienie to było następnie przedmiotem kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego, który postanowieniem z dnia 28 czerwca 2012 r. o sygn. akt I OZ 463/12 oddalił zażalenie skarżącego.

Pismem z dnia [...] października 2012 r. skarżący zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o wyłączenie ze składu orzekającego w niniejszej sprawie sędziego WSA Jacka Fronczyka. Sędzia ten w dniu [...] października 2012 r. złożył oświadczenie, że po jego stronie nie zachodzą przesłanki przewidziane w art. 18 § 1 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które miałyby go wyłączać od udziału w sprawie, a ponadto, że nie istnieją także inne okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności, stosownie do art. 19 cyt. ustawy. Wskazany wniosek o wyłączenie sędziego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił postanowieniem z dnia 9 listopada 2012 r. o sygn. akt II SA/Wa 804/12. Na postanowienie to zażalenie złożył skarżący, które rozpoznane zostało przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 25 stycznia 2013 r. o sygn. akt I OZ 28/13, mocą którego oddalono zażalenie.

W dniu [...] maja 2013 r. A.K. ponownie sformułował pismo zawierające wniosek o wyłączenie od orzekania w sprawie sędziego WSA Jacka Fronczyka, jako sędziego sprawozdawcy, zarzucając mu jednostronne skompletowanie akt niezbędnych do rozpoznania sprawy, ograniczające się jedynie do wydania w dniu [...] lipca 2012 r. zarządzenia o sygn. akt II SA/Wa 804/12 o włączeniu do akt sądowych kserokopii wskazanego postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2012 r. o sygn. akt I OZ 463/12.

Na rozprawie w dniu 21 maja 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowił odrzucić wniosek skarżącego z dnia [...] maja 2013 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 270 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 1270 ze zm.), w przypadkach przewidzianych w dziale VII ustawy można żądać wznowienia postępowania sądowego, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem.

Zgodnie z art. 271 pkt 1 powołanej ustawy, można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli w składzie Sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo jeżeli orzekał sędzia wyłączony z mocy ustawy, a strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia.

Stosownie do art. 136 cyt. ustawy, wyrok może być wydany jedynie przez sędziów, przed którymi odbyła się rozprawa poprzedzająca bezpośrednio wydanie wyroku.

Z kolei w myśl art. 280 § 1 powołanej ustawy, Sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań Sąd skargę odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę.

Kierując niniejszą sprawę do rozpoznania na rozprawie, Sąd uznał, że skarga o wznowienie postępowania sądowego, zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 stycznia 2012 r. o sygn. akt II SA/Wa 26/06, oddalającym skargę A.K. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] października 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, została wniesiona z zachowaniem trzymiesięcznego terminu, o którym mowa w art. 277 przedmiotowej ustawy. Skarżący bowiem w dniu [...] kwietnia 2012 r. przeglądał akta sądowe sprawy o sygn. II SA/Wa 26/06 i w tym też dniu uznał, że w sprawie tej zachodzi podstawa wznowienia, wynikająca z treści art. 271 pkt 1 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Gdyby nawet przyjąć, że termin do złożenia skargi w rozpoznawanej sprawie winien być liczony od dnia doręczenia odpisu ww. wyroku wraz z uzasadnieniem, co nastąpiło w dniu [...] lutego 2012 r., to wniesiona w dniu [...] kwietnia 2012 r. skarga o wznowienie postępowania sądwego została również złożona w terminie. Jednak, w ocenie Sądu, prawidłowo ustalony termin do wniesienia skargi winien być w tym przypadku liczony od dnia [...] kwietnia 2012 r., gdyż w tym dniu skarżący zapoznał się z protokołem rozprawy z dnia [...] stycznia 2012 r., co ma istotne znaczenie w kontekście podnoszonej przez niego podstawy wznowienia, jako że A.K. upatruje nieważności postępowania w tym, że w wyrokowaniu wzięli udział sędziowie, którzy nie brali udziału w rozprawie, co – jego zdaniem – świadczy, iż wyrok zapadł przy udziale osób nieuprawnionych, zważywszy, że wyrok może być wydany jedynie przez sędziów, przed którymi odbyła się rozprawa poprzedzająca bezpośrednio wydanie wyroku. Tak określona przesłanka wznowienia odpowiada ustawowej podstawie wznowienia, toteż nie ma racji Minister Obrony Narodowej, twierdząc, że skarga o wznowienie postępowania w rozpoznawanej sprawie nie została oparta na ustawowej podstawie wznowienia i z tego względu winna zostać odrzucona. Wbrew stanowisku organu, podana przez skarżącego przesłanka opiera się o kryterium ustawowe, które wynika z treści art. 271 pkt 1 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wszak to, czy w składzie Sądu orzekającego w dniu 12 stycznia 2012 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Wa 26/06 uczestniczyły osoby nieuprawnione, w rozumieniu tego przepisu, pozwala przyjąć dopuszczalność skargi o wznowienie postępowania na tej podstawie i procedować w kierunku merytorycznej oceny jej zasadności.

A.K. zarzuca bowiem, że skład widniejący w komparycji wyroku WSA w Warszawie z dnia 12 stycznia 2012 r. to skład niezgodny z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z dnia 7 grudnia 2011 r., kierującym sprawę o sygn. akt II SA/Wa 26/06 do rozpoznania na rozprawie, oraz z danymi zamieszczonymi w wokandzie z dnia 12 stycznia 2012 r. i protokole rozprawy z dnia 12 stycznia 2012 r. Poprzez te okoliczności skarżący wskazuje na fakt uczestniczenia w wyrokowaniu osób nieuprawnionych.

Jak wynika z akt powyższej sprawy, była ona rozpoznawana w składzie: przewodniczący sędzia WSA Iwona Dąbrowska (sprawozdawca w sprawie), sędzia WSA Andrzej Góraj, sędzia WSA Ewa Marcinkowska. Taki też skład rozstrzygnął sprawę, wydając wyrok w dniu 12 stycznia 2012 r. o sygn. akt II SA/Wa 26/06, a więc zgodnie z art. 136 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Umieszczenie natomiast w komparycji wyroku składu: przewodniczący sędzia WSA Iwona Dąbrowska (sprawozdawca w sprawie), sędzia WSA Andrzej Kołodziej, sędzia WSA Anna Mierzejewska – było efektem oczywistej omyłki pisarskiej. Omyłka ta została sprostowana z urzędu postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 maja 2012 r. o sygn. akt II SA/Wa 26/06. Na skutek zażalenia skarżącego sprostowanie to było przedmiotem analizy i kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego, który postanowieniem z dnia 28 czerwca 2012 r. o sygn. akt I OZ 463/12 oddalił zażalenie. W uzasadnieniu NSA wyjaśnił, że dokonane sprostowanie nie dotyczy istoty sprawy, a sprowadza się jedynie do wskazania rzeczywistego składu sędziowskiego, który wydał wyrok, a który w pierwotnej komparycji wyroku nie został prawidłowo opisany na skutek oczywistej omyłki pisarskiej. Z tego względu uznał, że Sąd I instancji, wydając postanowienie o sprostowaniu, nie naruszył przepisów obowiązującego prawa.

Istotne w sprawie jest prawidłowe zrekonstruowanie normy wyrażonej w art. 271 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Osobą nieuprawnioną do orzekania w ujęciu art. 271 pkt 1 cyt. ustawy jest osoba niebędąca sędzią, a więc ten, kto nie posiada kwalifikacji sędziowskich i nie został powołany na stanowisko sędziego sądu administracyjnego, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), lub ten, kto wprawdzie posiada kwalifikacje sędziowskie, ale nie został powołany na stanowisko sędziego (nie pełni funkcji sędziego). Osobą nieuprawnioną będzie także sędzia sądu powszechnego, który nie został delegowany do orzekania w sądzie administracyjnym (A. Kabat, w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, str. 750, K. Sobieralski, Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego, Kraków 2003, s. 207).

Za nieuprawnioną do orzekania, w rozumieniu art. 271 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należy zatem uznać osobę, która zgodnie z przepisami ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, nie ma uprawnień do orzekania w danym sądzie administracyjnym. Jej udział w składzie danego sądu naruszałby więc przepisy tej ustawy ustrojowej, określającej kompetencje sędziów do orzekania w określonym sądzie administracyjnym. Stanowisko to jest utrwalone w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2006 r. o sygn. akt I FSK 30/06; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2007 r. o sygn. akt I OSK 1543/07; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lipca 2011 r. o sygn. akt I OSK 870/11 - publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl), jak i przyjmowane w literaturze naukowej (por. H. Knysiak-Molczyk, w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. T. Woś, Warszawa 2012, s. 1022).

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 stycznia 2012 r. o sygn. akt II SA/Wa 26/06 został wydany w składzie: przewodniczący sędzia WSA Iwona Dąbrowska (sprawozdawca w sprawie), sędzia WSA Andrzej Góraj, sędzia WSA Ewa Marcinkowska. W składzie wyrokującego Sądu uczestniczyły więc wyłącznie osoby do tego uprawnione, sędziowie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Z kolei sprostowanie nazwisk sędziów wyrokujących w sprawie jest w pełni dopuszczalne i w orzecznictwie sądowym nie jest uznawane za podstawę stwierdzenia nieważności wyroku, prowadzącą w trybie wznowienia postępowania do jego uchylenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2000 r. o sygn. akt I PKN 476/99, publ. "Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Pracy" 2001, nr 16, s. 515; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 maja 2011 r. o sygn. akt I OZ 369/11, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oznacza to, że skarga o wznowienie postępowania w niniejszej sprawie, oparta o przepis art. 271 pkt 1 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jest bezzasadna i podlega oddaleniu.

Odnosząc się także do pisma skarżącego z dnia [...] maja 2013 r., w którym zawarto wniosek o wyłączenie sędziego sprawozdawcy ze względu na jednostronne skompletowanie przez niego akt niezbędnych do rozpoznania sprawy, stwierdzić należy, że pismo tego typu – jako zmierzające w istocie do uniemożliwienia rozpoznania sprawy ze skargi – jest niedopuszczalne, a wniosek w nim zawarty podlega odrzuceniu. O tym, że taki jest jego cel, świadczyć może m.in. to, że zostaje ono złożone tuż przed rozprawą, gdy okoliczności powołane w treści pisma były znane skarżącemu od dawna, o czym świadczy chociażby pięciokrotne przeglądanie przez A.K. akt sądowych sprawy w okresie od wydania przez sędziego sprawozdawcę zarządzenia w dniu 18 lipca 2012 r. o włączeniu do akt sądowych sprawy o sygn. II SA/Wa 804/12 kserokopii wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2012 r. o sygn. akt I OZ 463/12 do dnia orzekania w niniejszej sprawie. Zatem, gdyby okoliczności te miały przemawiać za wyłączeniem sędziego sprawozdawcy, to z pewnością skarżący by je podniósł, składając swój pierwotny wniosek o wyłączenie z dnia [...] października 2012 r., zaś Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, orzekając w przedmiocie tego wniosku i znając treść powyższego zarządzenia, nie dopatrzył się także z urzędu, do czego był zobligowany, przyczyn wyłączenia. Sąd ten postanowieniem z dnia 9 listopada 2012 r. o sygn. akt II SA/Wa 804/12 oddalił wniosek A.K., wykluczając istnienie podstaw do wyłączenia. Postanowienie to było również przedmiotem kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego, który postanowieniem z dnia 25 stycznia 2013 r. o sygn. akt I OZ 28/12 oddalił zażalenie.

Podkreślić należy, że przewlekanie postępowania przed sądem administracyjnym przez skarżącego przy wykorzystaniu instytucji wyłączenia sędziego jest sprzeczne z zasadą państwa prawnego, ustanowioną w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż stanowi nadużycie prawa do wnioskowania o wyłączenie sędziego, unormowanego w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zaakceptowanie takiego postępowania godziłoby ponadto w przysługujące obywatelom prawo do sądu, zagwarantowane w art. 45 ust. 1 Konstytucji, którego elementem jest prawo, aby sprawa została załatwiona bez nieuzasadnionej zwłoki. Pisma mające na celu nadużycie instytucji wyłączenia sędziego absorbują bowiem ograniczone siły i środki sądu administracyjnego, co skutkuje opóźnieniem rozpoznania spraw innych skarżących, godząc w ten sposób w ich prawo do sądu, które także musi być brane pod uwagę.

Niezależnie od powyższego, okolicznością przemawiającą za wyłączeniem sędziego nie może być jego rozstrzygnięcie w zakresie dowodowym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2012 r. o sygn. akt II GZ 86/12, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Instytucja wyłączenia sędziego nie może być również traktowana jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu jej interesów (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2008 r. o sygn. akt II FZ 61/08, publ. "Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów adminsitarcyjnych" 2008, nr 6, poz. 97; por. postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2011 r. o sygn. akt K 3/09, publ. "Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego" 2011, seria A, nr 1, poz. 5). Należy przy tym rozróżnić rzeczywisty wniosek o wyłączenie sędziego od wniosku pozornego, służącego tylko wywołaniu stanu przewlekłości sprawy, przedłużeniu postępowania sądowoadministracyjnego, a więc w istocie niezawierającego rzeczywistego uprawdopodobnienia przyczyn wyłączenia, czyli niespełniającego jednego z wymogów formalnych, wymaganych do potraktowania go jako określonego przepisami cyt. ustawy wniosku o wyłączenie sędziego. Podlega on zatem odrzuceniu przez Sąd, jako nieodpowiadający desygnatowi wniosku o wyłączenie sędziego, a nadto godzący w wartości państwa prawnego, zasadę szybkości postępowania sądowoadministracyjnego (art. 7 cyt. ustawy) i stanowiący w istocie nadużycie prawa.

Z tych względów, stosując art. 151 w związku z art. 282 § 2 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku.