Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 4434/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Infrastruktury~Minister Insfrastruktury i Budownictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 1948 nr 20 poz 138
law: Dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zygmunt Zgierski Sędziowie: Sędzia NSA Maciej Dybowski (spr.) Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Inwestycji i Rozwoju od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 lipca 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 765/18 w sprawie ze skarg J.C., Z.C., J.C., K.C. i J.S. oraz "A" na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 5 lipca 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 765/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprawy ze skarg J.C., Z.C., J.C.’, K.C. i J.S. oraz Polskich Kolei Państwowych S.A. z siedzibą w [...] na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z [...] lutego 2017 r. nr [...]; 2. zasądził od Ministra Infrastruktury i Budownictwa na rzecz J.C., Z.C., J.C.’, K.C. i F.S. solidarnie kwotę 697 złotych oraz na rzecz Polskich Kolei Państwowych S.A. z siedzibą w [...] kwotę 697 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wyrok ów zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z [...] lutego 2017 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] lutego 2017 r.) Minister Infrastruktury i Budownictwa (dalej Minister) stwierdził nieważność decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z [...] kwietnia 1966 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] kwietnia 1966 r.), utrzymującej w mocy orzeczenie Prezydium Warszawskiej Wojewódzkiej Rady Narodowej z [...] lipca 1952 r. nr [...] (dalej orzeczenie z [...] lipca 1952 r.) o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości, położonej na obszarze wsi K., gm. R. pow. [...] o pow. 12 ha 4248 m², w części obejmującej część obszaru nieruchomości o powierzchni ogólnej 8 ha 7962,40 m², stanowiącej własność K.C., nabytej aktem notarialnym z [...] maja 1942 r. Rep. [...], oznaczonej na planie sporządzonym przez mierniczego przysięgłego B.I. z [...] kwietnia 1942 r. L.dz. [...] literą "D1" i w części obejmującej część obszaru nieruchomości, o powierzchni ogólnej 1 ha 7937,90 m², stanowiącej własność F.S., nabytej aktem notarialnym z [...] maja 1942 r. Rep. Nr [...], oznaczonej na ww. planie z [...] kwietnia 1942 r. literą "D2".

W uzasadnieniu Minister wskazał, że kontrolowana decyzja z [...] kwietnia 1966 r. rażąco narusza prawo, bowiem rozpoznano nią odwołanie złożone po terminie. Minister uznał za przedwczesną ocenę merytoryczną orzeczenia wywłaszczeniowego z [...] lipca 1952 r., w kontekście legalności wywłaszczenia, bowiem w tym celu konieczne jest uprzednie rozpoznanie odwołania od tego orzeczenia.

O ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją z [...] lutego 2017 r. w ustawowym terminie wnieśli: J.C., K.C., Z.C., J.C.’, M.C. i J.S. (dnia [...] lutego 2017 r.); Polskie Koleje Państwowe S.A. w [...] (dnia [...] marca 2017 r.).

Decyzją z [...] stycznia 2018 r. nr [...] (dalej decyzja [...] stycznia 2018 r.) Minister Infrastruktury i Budownictwa, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257), po rozpoznaniu wniosków: Polskich Kolei Państwowych S.A. w [...] oraz J.C., K.C., Z.C., J.C.’, M.C. i J.S., o ponowne rozpatrzenie sprawy, rozstrzygniętej decyzją Ministra Infrastruktury i Budownictwa z [...] lutego 2017 r. nr [...], stwierdzającą nieważność decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z [...] kwietnia 1966 r. nr [...], utrzymującej w mocy orzeczenie Prezydium [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej z [...] lipca 1952 r. nr [...] o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości, położonej na obszarze wsi K., gm. R., pow. warszawski, o pow. 12 ha 4248 m², w części obejmującej część obszaru nieruchomości o powierzchni ogólnej 8 ha 7962,40 m², stanowiącej własność K.C., nabytej aktem notarialnym z [...] maja 1942 r. Rep. Nr [...], oznaczonej na planie, sporządzonym przez mierniczego przysięgłego B.I. z [...] kwietnia 1942 r. L.dz. [...] literą "D1" oraz w części obejmującej część obszaru nieruchomości o powierzchni ogólnej 1 ha 7937,90 m², stanowiącej własność F.S., nabytej aktem notarialnym z [...] maja 1942 r. Rep. Nr [...], oznaczonej na ww. planie z [...] kwietnia 1942 r. literą "D2", utrzymał w mocy decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z [...] lutego 2017 r.

W uzasadnieniu Minister wskazał, że wywłaszczona nieruchomość K.C. wchodzi obecnie w skład działek nr: [...],[...] i [...] z obrębu [...] i działek nr: [...],[...],[...] i [...], z obrębu [...], zaś nieruchomość F.S. wchodzi obecnie w skład działek nr: [...],[...] i [...] z obrębu [...].

Organ uznał, że stronami postępowania nadzorczego są: 1. spadkobiercy byłych właścicieli wywłaszczonej nieruchomości: J.C., K.C., M.C., Z.C., J.C.’ i Z.C.’ oraz J.S.; 2. podmioty mające prawa rzeczowe do wywłaszczonej nieruchomości: Skarb Państwa - Prezydent [...] (któremu przysługuje prawo własności działek: nr [...] objętej KW [...]; nr: [...],[...],[...] objętych KW [...]; nr [...] objętej KW [...]; nr [...] objętej KW [...], a także działek niehipotekowanych nr: [...],[...] i [...]); Skarb Państwa - Areszt Śledczy w [...] (któremu przysługuje prawo własności działki nr [...] objętej KW [...]); Polskie Koleje Państwowe S.A. z siedzibą w [...] (dalej PKP S.A.) którym przysługuje prawo użytkowania wieczystego działek nr: [...],[...],[...],[...],[...].

Przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji jest w szczególności wydanie decyzji bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa). W odniesieniu do decyzji, wydanych przez organ II instancji, na skutek rozpoznania odwołania niedopuszczalność orzekania merytorycznego może wynikać w szczególności z braku substratu zaskarżenia (tj. braku decyzji, co do której możliwe byłoby złożenie odwołania), z faktu że zaskarżona decyzja jest już ostateczna (nie przysługuje od niej odwołanie), a także z okoliczności uchybienia terminu do złożenia odwołania.

Minister przywołał art. 83 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz.U. z 1928 r. nr 36 poz. 341 ze zm., dalej rpa bądź rozporządzenie o postępowaniu administracyjnym) i art. 4 ust. 1 pkt 4 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. (Dz.U. z 1948 r. nr 20 poz. 138 zm. [z 1949 r. nr 65 poz. 527, dalej dekret]).

Orzeczenie z [...] lipca 1952 r. wywieszono na tablicy ogłoszeń Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w R. (dalej Prezydium MRN w R.) w dniach 4 sierpnia 1952 r. - 18 sierpnia 1952 r., co potwierdza pismo Prezydium MRN w R. z [...] sierpnia 1952 r. [...]. Publikacji zawiadomienia o wydaniu ww. orzeczenia o wywłaszczeniu nieruchomości w Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z 1952 r. nr 8 poz. 48 dokonano z błędami. Przedmiot wywłaszczenia błędnie oznaczono, bowiem nie zamieszczono żadnych danych identyfikujących w sposób poprawny przedmiotową nieruchomość. W opisie nieruchomości błędnie wskazano właściciela nieruchomości (jako "firmę M’. i D."); podano jedynie miejscowość, w której ta nieruchomość się znajduje (wieś K.). Dlatego należy uznać, że nie było możliwości powzięcia przez rzeczywistych właścicieli wywłaszczonych nieruchomości – F.S. i K.C., informacji o wydaniu orzeczenia tą drogą.

W ocenie Ministra, mimo wadliwego ogłoszenia orzeczenia w Dzienniku Urzędowym, orzeczenie weszło do obrotu prawnego na skutek jego wywieszenia na tablicy ogłoszeń właściwego organu miejskiego, bowiem zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, wprowadzenie decyzji do obrotu prawnego następuje również w przypadku nieprawidłowego jej doręczenia lub ogłoszenia. Uchybienia organu w tym zakresie mogą stanowić podstawę do wznowienia postępowania lub do przywrócenia terminu do złożenia odwołania. Nie można uznać, że każde uchybienie w zakresie doręczenia (ogłoszenia) decyzji skutkuje brakiem jej wejścia do obrotu prawnego, gdyż taka teza godziłaby w pewność obrotu prawnego (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18.11.2014 r. I SA/Wa 1243/14; wyrok NSA z 12.1.2017 r. I OSK 575/15).

Orzeczenie wywłaszczeniowe z [...] lipca 1952 r. wprowadzono do obrotu prawnego w 1952 r. przez jego wywieszenie na tablicy ogłoszeń Prezydium MRN w R.

Pismem z 20 września 1959 r. K.C. i F.S., reprezentowani przez adw. Z.P., złożyli odwołanie od orzeczenia z [...] lipca 1952 r. - w terminie 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia pocztą. Odwołanie rozpoznała Komisja Odwoławcza do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych decyzją z [...] kwietnia 1966 r. nr [...].

W ocenie organu nadzoru, merytoryczne rozpoznanie odwołania było niedopuszczalne, bowiem orzeczenie z [...] lipca 1952 r. wprowadzono do obrotu prawnego już w 1952 r. przez wywieszenie na tablicy ogłoszeń. Nieprawidłowe ogłoszenie orzeczenia w Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] (dalej Dz. Urz. WRN w [...]) mogło ewentualnie stanowić podstawę do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania lub podstawę do wznowienia postępowania. W sytuacji doręczenia stronie orzeczenia, które już uzyskało przymiot ostateczności, dopiero w 1959 r., nie można uznać, by termin do złożenia odwołania, który upłynął w 1952 r. został ponownie otwarty - takiej możliwości nie przewidywały przepisy rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym. Mimo to organ odwoławczy potraktował wniesione odwołanie jako złożone w terminie.

Minister uznał, że decyzja Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z [...] kwietnia 1966 r. została wydana bez podstawy prawnej, bowiem rozpoznano merytorycznie odwołanie wniesione po terminie, określonym w art. 83 rpa. Z akt archiwalnych nie wynika, by złożono wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania ani by organ w jakiejkolwiek formie rozważył kwestię zachowania przez skarżących terminu ustawowego do złożenia odwołania.

Art. 83 rpa znajdował zastosowanie mimo wejścia w życie przepisów kpa z dniem 1 stycznia 1961 r., z uwagi na treść przepisu przejściowego - art. 191 § 1 kpa. Nie stwierdza się nieważności decyzji, wydanej bez podstawy prawnej, w przypadku zajścia nieodwracalnych skutków prawnych (art. 156 § 2 kpa). W takiej sytuacji organ stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa (art. 158 § 2 kpa).

W przedmiotowej sprawie nie zaszły nieodwracalne skutki prawne - żadnej z nieruchomości obecnie znajdujących się na obszarze wywłaszczonej nieruchomości nie zbyto w drodze umowy. Nabycie użytkowania wieczystego przez PKP S.A. stwierdzono decyzją administracyjną, która może być usunięta z obrotu prawnego w trybie przewidzianym w kpa.

W kontrolowanej decyzji z [...] kwietnia 1966 r. nie stwierdzono wad wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1, 3, 4, 5, 6 i 7 kpa, bowiem: nie naruszono przepisów o właściwości; brak jest dowodów na okoliczność, że rozstrzygnięto sprawę uprzednio rozstrzygniętą ostatecznie inną decyzją (orzeczeniem); nie doszło do skierowania decyzji (orzeczenia) do osoby niebędącej stroną w sprawie; wykonalność kontrolowanych rozstrzygnięć nie budzi wątpliwości; brakuje podstaw do twierdzenia, że którekolwiek z ww. rozstrzygnięć w razie wykonania wywołałoby czyn zagrożony karą lub jest dotknięte wadą, powodującą jego nieważność z mocy prawa.

Na skutek stwierdzenia nieważności decyzji z [...] kwietnia 1966 r. do rozpatrzenia pozostanie odwołanie byłych właścicieli nieruchomości z [...] listopada 1959 r., które wymaga rozpoznania przez właściwy organ, tj. Wojewodę [...], pod względem spełnienia wymogów formalnych, a dopiero po ewentualnym stwierdzeniu ich spełnienia pod względem prawidłowości merytorycznej.

Mając na uwadze pierwszeństwo postępowania odwoławczego przed postępowaniem prowadzonym na podstawie art. 156 § 1 kpa, rozpatrzenie wniosku skarżących, w części dotyczącej stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej z [...] lipca 1952 r. nr [...], organ uznał za przedwczesne, z uwagi na konieczność uprzedniego rozpatrzenia odwołania z [...] listopada 1959 r. Kontrola legalności orzeczenia z [...] lipca 1952 r. będzie dopuszczalna dopiero po zakończeniu postępowania odwoławczego od orzeczenia z [...] lipca 1952 r.

W skardze J.C., K.C., Z.C., J.C.’, M.C. i J.S. zarzucili decyzji z [...] stycznia 2018 r. naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy:

1. art. 156 kpa w związku zw. z art. 4 ust. 1 pkt 4 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczaniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 (Dz.U. z 1948 r. nr 20 poz.138 ze zm.), przez błędne przyjęcie, że samo wywieszenie na tablicy ogłoszeń Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w R. orzeczenia z [...] lipca 1952 r. o wywłaszczeniu nieruchomości będącej własnością poprzedników prawnych skarżących (prawidłowość tego ogłoszenia skarżący kwestionują), mimo błędnych ogłoszeń w Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z 1952 r. nr 8 poz. 48, wypełniało przesłanki doręczenia właścicielom orzeczenia, a tym samym wejście do obrotu prawnego orzeczenia wywłaszczeniowego z [...] lipca 1952 r. z upływem 14 dni od ogłoszenia orzeczenia na tablicy ogłoszeń ww. urzędu wbrew art. 4 ust. 1 pkt 4 dekretu, który wymagał zamiast zawiadomienia i doręczenia właścicielowi wywłaszczenia łącznego ogłoszenia w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym i wywieszeniu ogłoszenia w siedzibie właściwego zarządu gminnego lub miejskiego;

2. art. 7, art. 12 kpa przez wydanie zaskarżonej decyzji, która nie odnosi się merytorycznie do wniosku skarżących o unieważnienie decyzji Prezydium [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej z [...] lipca 1952 r. o wywłaszczeniu oraz stwierdzenie nieważności decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z [...] kwietnia 1966 r. nr [...], zatwierdzającej orzeczenie z [...] lipca 1952 r., a tylko stwierdza nieważność decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych, na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa z przyczyn formalnych stojąc na stanowisku, że odwołanie od decyzji I instancji zostało złożone po terminie, nie był złożony wniosek o przywrócenie terminu, bo brak go w aktach archiwalnych, brak także w tych aktach dokumentu, by organ odwoławczy rozważał kwestie zachowania terminu przez składających odwołanie.

Przy tak przyjętych podstawach i stwierdzeniu niedopuszczalności odwołania kierowanie odwołania z [...] listopada 1959 r. od decyzji z [...] lipca 1952 r. do rozpoznania do Wojewody [...] przede wszystkim pod względem spełnienia wymogów formalnych (już ocenionych negatywnie w zaskarżonej decyzji Ministra Infrastruktury i Budownictwa), narusza zasady szybkości i prostoty postępowania, zwłaszcza że od wszczęcia postępowania odwoławczego od orzeczenia wywłaszczeniowego minęło przeszło 50 lat a także, że w sprawie niniejszej przed organem odwoławczym Komisją Odwoławczą do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych postępowanie toczyło się lat siedem.

Skarżący na podstawie tak sformułowanych zarzutów wnieśli o: uchylenie zaskarżonej decyzji; rozważenie uchylenia także decyzji Ministra Infrastruktury i Budownictwa z [...] 2017 r.

W skardze na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z [...] stycznia 2018 r. PKP S.A. w [...] wniosło o uchylenie tego aktu i decyzji Ministra Infrastruktury i Budownictwa z [...] 2018 [winno być "2017"] r. nr [...], ewentualnie o uchylenie ww. decyzji i skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Ministrowi Infrastruktury i Budownictwa w [...].

W uzasadnieniu PKP S.A. wskazało, że zarzut o niedopuszczalności merytorycznego rozpoznania odwołania K.C. i F.S. jest nieuprawniony. Postępowanie dowodowe nie wykazało, by uczestnicy postępowania wywłaszczeniowego K.C. i F.S. otrzymali lub zostali powiadomieni o wydanym przez Prezydium [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej orzeczeniu, zgodnie z obowiązującymi w tym czasie przepisami rozporządzenia o postępowaniu administracyjnem.

Odwołanie wniesione przez pełnomocnika K.C. i F.S. do Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych w ciągu 14 dni od daty otrzymania orzeczenia wniesiono w terminie. W konsekwencji należy uznać, że merytoryczne rozpoznanie tego odwołania nie naruszyło prawa, a ponieważ rozstrzygnięcie sprawy orzeczone tą decyzją jest prawidłowe, to wniosek spadkobierców o stwierdzenie nieważności nie powinien być uwzględniony.

W odpowiedzi na skargi Minister wniósł o ich oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 oraz art. 200 i 205 ppsa a także na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804) i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800, ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku IV SA/Wa 765/18.

W uzasadnieniu Sąd I instancji uznał skargi za zasadne. Istotne dla rozstrzygnięcia rozpatrywanej sprawie jest to czy nastąpiło skuteczne doręczenie [orzeczenia z [...] lipca 1952 r.]. Termin na wniesienie odwołania od orzeczenia wywłaszczeniowego wynosił 14 dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia orzeczenia (art. 83 rpa).

Stosownie do art. 4 ust. 1 pkt 4 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. (Dz.U. z 1948 r. nr 20, poz. 138, zm. [z 1949 r. nr 65 poz. 527]), wszelkie pisma (w tym i decyzje) w toku postępowania wywłaszczeniowego podlegały doręczeniu przez ich ogłoszenie w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym oraz przez ich wywieszenie na tablicy ogłoszeń właściwego organu gminnego lub miejskiego.

Orzeczenie z [...] lipca 1952 r. nr [...] wywieszono na tablicy ogłoszeń Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w R. w dniach [...] sierpnia 1952 r. - [...] sierpnia 1952 r., co potwierdza treść pisma Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w R. z [...] sierpnia 1952 r. [...].

Publikacja [nastąpiła] w Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z 1952 r. nr 8, poz. 48. Z akt sprawy wynika, że ogłoszenia zarówno na tablicy ogłoszeń, jak i w dzienniku urzędowy[m] wskazywały innych właścicieli, niż poprzednicy prawni wnioskodawców, ponieważ informowano w ogłoszeniach, że wszczyna się postępowanie wywłaszczeniowe, w odniesieniu do nieruchomości, będącej własnością firmy "M’. i D.", położonej we wsi K. ([...] Dziennik Wojewódzki Nr [...] ogłoszenie Wojewody [...] z 21 lutego 1950 r.; obwieszczenie Prezydium Rady Narodowej z 6 września 1950 r. o wyznaczeniu terminu rozprawy wywłaszczeniowej) - załączniki do pisma z 17 czerwca 2013 r. Dyrektora Archiwum Państwowego [...], teczka 4/4 akt administracyjnych. Orzeczenie o wywłaszczeniu z [...] lipca 1952 r. zawiera także w nagłówku, jako właścicieli wywłaszczanej nieruchomości, firmę "M’. i D.". Ogłoszenia wywieszane na tablicy ogłoszeń w trakcie postępowania były zrywane (co wynika z treści oświadczenia J.M. z [...] marca 1950 r. - załącznik do pisma z 17 czerwca 2013 r. Dyrektora Archiwum Państwowego [...], teczka 4/4 akt administracyjnych), nie wiadomo ile czasu były wywieszone. Z wywieszenia ogłoszenia odpisu orzeczenia o wywłaszczeniu z [...] lipca 1952 r. nie sporządzono protokołu.

Zainteresowane strony postępowania - właściciele K.C. i F.S. nie byli w sposób przewidziany w przepisach dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. zawiadamiani o toczącym się postępowaniu wywłaszczeniowym i orzeczeniu o wywłaszczeniu.

Stosownie do art. 29 rpa, jeżeli doręczenie zostało dokonane wadliwie, należy je powtórzyć i dokonać w sposób prawidłowy. Gdy jednak odbiorca pismo faktycznie otrzymał i datę doręczenia da się niewątpliwie ustalić, to uważa się je za doręczone należycie w chwili faktycznego otrzymania go przez odbiorcę.

W rozpatrywanej sprawie nie nastąpiło doręczenie w powyższym rozumieniu. Skoro ogłoszenia wywieszane na tablicy ogłoszeń de facto nie dotyczyły właścicieli, a nadto w trakcie postępowania były zrywane i nie wiadomo ile czasu były wywieszone, to nie ma podstaw do stwierdzenia, że stronom postępowania wywłaszczeniowego skutecznie doręczono decyzję z [...] lipca 1952 r. Nie można skutecznie wywodzić, że dokonano doręczenia decyzji.

Tym samym nie można stwierdzić kiedy nastąpił początek biegu terminu dla jakiejkolwiek ze stron postępowania, a tym samym uznać, że nastąpiło jego przekroczenie.

Wadliwa jest argumentacja organu, że w sytuacji doręczenia stronie orzeczenia, które już uzyskało przymiot ostateczności, a termin do złożenia odwołania upłynął w 1952 r.

Skoro orzeczenie o wywłaszczeniu z [...] lipca 1952 r., wbrew twierdzeniom zaskarżonej decyzji, nie zostało prawidłowo doręczone, to nie można zgodzić się z tezą uzasadnienia zaskarżonej decyzji, że nieprawidłowe ogłoszenie lub doręczenie nie może skutkować brakiem ostateczności decyzji, a w przypadku nieprawidłowości stronie pozostaje tylko droga wznowienia postępowania lub przywrócenia terminu. Zasadne jest twierdzenie skarżących, że w okolicznościach sprawy złamanie wymogów i tak bardzo ograniczonego ww. dekretem sposobu powiadamiania właścicieli o toczącym się postępowaniu wywłaszczeniowym i wywłaszczeniu nie może być jeszcze bardziej upraszczane przez przyjęcie, że do doręczenia orzeczenia wywłaszczeniowego wystarczy wadliwe ogłoszenie orzeczenia w urzędzie.

Niezalenie od powyższego Sąd I instancji stwierdził, że wadliwa jest argumentacja organu, dotycząca przywrócenia terminu. Jak wskazał NSA w wyroku z [...].6.2015 r. II OSK 2880/13, cbosa i uwzględniając wyrażoną w judykaturze communis opinio doctorum, że kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej, należy uznać, że o braku winy można mówić w sytuacji, gdy skonfrontowanie danej przeszkody z obiektywnymi miernikami staranności doprowadzi do wniosku, że obowiązany do dokonania określonej czynności postępowania nie mógł przezwyciężyć przeszkody w zachowaniu terminu do jej dokonania nawet przy użyciu największego, możliwego w danych warunkach, wysiłku. Innymi słowy, jeżeli przy dochowaniu należytej staranności możliwe było dokonanie czynności w wyznaczonym terminie, to zaniechanie stosownych działań, dzięki którym termin mógłby być zachowany, świadczy o niemożności stwierdzenia braku winy w uchybieniu terminu. Jak przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa (wyrok NSA z 28.12.2000 r. I SA/Ka 1781/99, Lex 47160). Strona winna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność przy dokonywaniu czynności procesowych oraz fakt, że przeszkoda w dokonywaniu czynności była od niej niezależna. Ocena czy zachodzą przesłanki do zastosowania instytucji przywrócenia terminu musi odbywać się z odwołaniem do okoliczności konkretnego przypadku (wyrok NSA z [...].11.2006 r. II OSK 1397/05, cbosa).

Należy odróżnić instytucję doręczenia od wejścia orzeczenia do obrotu prawnego. O ile ta pierwsza decyduje o początku biegu terminu do wniesienia środka zaskarżenia, o tyle druga wskazuje na byt prawny decyzji. Minister w zaskarżonej decyzji i decyzji z [...] 2017 r. stwierdzającej nieważność decyzji z [...] kwietnia 1966 r., utrzymującej w mocy orzeczenie z [...] lipca1952 r. naruszył art. 156 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 4 ust. 1 pkt 4 dekretu, przez błędne przyjęcie, że samo wywieszenie na tablicy ogłoszeń Prezydium MRN w R. orzeczenia wadliwie wskazującego stronę postępowania [zakończonego orzeczeniem] z [...] lipca 1952 r. o wywłaszczeniu nieruchomości, będącej własnością poprzedników prawnych skarżących i mimo błędnych ogłoszeń w Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z 1952 r. nr 8 poz. 48, wypełniało przesłanki doręczenia właścicielom orzeczenia.

Organ rozpoznający wniosek o unieważnienie decyzji wywłaszczeniowych winien uwzględniać treść żądania strony, która może domagać się zbadania określonych aspektów dotyczących decyzji i żądanie takie winno być wzięte pod uwagę. Organ ponownie rozpatrując sprawę, dokona oceny merytorycznej orzeczenia wywłaszczeniowego z [...] lipca 1952 r., w kontekście legalności wywłaszczenia, rozpatrując wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Warszawskiej Wojewódzkiej Rady Narodowej z [...] lipca 1952 r. nr [...] o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowej nieruchomości, "utrzymującego" [winno być "utrzymanego"] w mocy decyzj[ą] Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z [...] kwietnia 1966 r. nr [...].

Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ppsa, Sąd I instancji uchylił decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z [...] stycznia 2018 r. i decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z [...] 2018 r. nr [...] (pkt 1 wyroku). O kosztach postępowania w pkt 2 wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 ppsa, uwzględniając fakt korzystania przez PKP S.A. z pomocy prawnej (radcy prawnego) i biorąc pod uwagę aktualne w dacie orzekania w przedmiotowej sprawie, stawki i zasady ustalania opłat, wynikające z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804), zawarte w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c tego aktu oraz 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.), w odniesieniu do pozostałych skarżących (k. 48, 50-55v akt sądowych).

Skargę kasacyjną wywiódł Minister Inwestycji i Rozwoju reprezentowany przez radcę prawnego S.O.T., zaskarżając wyrok IV SA/Wa 765/18 w całości, zarzucając wyrokowi naruszenie:

I. prawa materialnego:

1. art. 4 ust. 1 pkt 4 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. (Dz. U. z 1948 r. nr 20 poz. 138 ze zm.), przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że do doręczenia orzeczenia wywłaszczeniowego wydanego na podstawie przepisów dekretu dochodzi jedynie w wówczas gdy orzeczenie wywłaszczeniowe jednocześnie zostało prawidłowo wywieszone w siedzibie właściwego urzędu i prawidłowo opublikowane Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym, podczas gdy skutek doręczenia następował w przypadku poprawnego zastosowania co najmniej jednego z ww. trybów;

2. art. 4 ust. 1 pkt 4 dekretu w zw. z art. 29 rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem (Dz. U. nr 36 poz. 341 ze zm.), przez błędne zastosowanie, polegające na uznaniu, że przepis ten znajduje zastosowanie do doręczania korespondencji w toku postępowania wywłaszczeniowego prowadzonego na podstawie przepisów dekretu, podczas gdy art. 4 ust. 1 pkt 4 dekretu wyłączał stosowanie art. 29 rpa;

3. art. 16 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, dalej kpa), przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że od orzeczeń wywłaszczeniowych, które skutecznie zostały wprowadzone do obrotu prawnego, stały się ostateczne, a następnie stanowiły podstawę wpisu własności Skarbu Państwa w księdze wieczystej, istnieje możliwość skutecznego wniesienia środka zaskarżenia po ponad 7 latach od pierwszego doręczenia orzeczenia (w trybie przewidzianym w przepisach dekretu);

II. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

1. art. 133 § 1 ppsa przez wydanie wyroku bez należytej analizy całości akt sprawy oraz pominięcie istotnych dla sprawy dowodów, w szczególności dowodów wskazujących, że: a. w treści orzeczenia z [...] lipca 1952 r., wywieszonego m. in. na tablicy ogłoszeń Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w R. w dniach 4 sierpnia 1952 r. - 19 sierpnia 1952 r., wskazano jako właścicieli części wywłaszczonej nieruchomości F.S. i K.C., a tym samym doszło do skutecznego, na gruncie przepisów dekretu, doręczenia orzeczenia wywłaszczeniowego właścicielom wywłaszczonej nieruchomości; b. czynność wywieszenia obwieszczenia orzeczenia wywłaszczeniowego na tablicy ogłoszeń Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w R. (tj. zarówno czynność jego wywieszenia, jak i czynność zdjęcia z ww. tablicy urzędu) została potwierdzona na egzemplarzach odpisu tego orzeczenia stosowną adnotacją z podaniem daty tej czynności oraz imienia, nazwiska i stanowiska służbowego pracownika, który czynności obwieszczenia dokonał (co ma skutek tożsamy do sporządzenia protokołu); c. orzeczenie wywłaszczeniowe, wywieszone na ww. tablicy ogłoszeń nie zostało zerwane; zerwane zostało obwieszczenie o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego, wywieszone "na tablicy ogłoszeń w K.", który to fakt nie ma żadnego związku z prawidłowością doręczenia orzeczenia wywłaszczeniowego;

2. art. 141 § 4 ppsa przez wadliwe sformułowanie uzasadnienia wyroku, co przejawia się m.in. w: a. bezkrytycznym przyjęciu stanowiska skarżących, że "z wywieszenia ogłoszenia odpisu orzeczenia o wywłaszczeniu z dnia [...].07.1952 r. nie sporządzono protokołu"; b. lakonicznym i niestarannym przedstawieniu stanu faktycznego sprawy w zakresie okoliczności dotyczących podania do wiadomości stron orzeczenia wywłaszczeniowego; c. niewyjaśnieniu stanowiska Sądu, że orzeczenie może wejść [do] obrotu prawnego pomimo braku jego doręczenia; d. sformułowaniu obszernego wywodu w kwestii przesłanek przywrócenia terminu do wniesienia odwołania bez wskazania znaczenia tego zagadnienia dla sprawy;

3. art. 141 § 4 w zw. z art. 153 ppsa przez wadliwe sformułowanie wskazań co do dalszego postępowania.

Skarżący kasacyjnie wniósł o: 1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skarg na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...], 2. ewentualnie (w przypadku nieuwzględnienia wniosku sformułowanego w pkt 1 uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 3. zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, 4. przeprowadzenie rozprawy (k. 72-76 akt sądowych).

Pismem z [...] października 2020 r. skarżący, reprezentowani przez adw. R.P., wnieśli o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym; pismami z [...] października 2020 r. i 18 sierpnia 2021 r. wyrazili zgodę na rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym (k. 98,143 akt sądowych).

Pismem z [...] października 2020 r. PKP S.A., reprezentowana przez r. pr. S.K., wyraziła zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym (k. 112 akt sądowych).

Pismem z [...] listopada 2020 r. Zastępca Dyrektora Aresztu Śledczego w [...] wyraził zgodę na rozpatrzenie sprawy "bez przedstawiciela Aresztu Śledczego w [...]" (k. 110 akt sądowych).

Pismem z [...] listopada 2020 r. PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. reprezentowane przez r. pr. R.D., nie wyraziły zgody na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym; pismem z 13 sierpnia 2021 r. wyraziły zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym (k. 113, 139 akt sądowych).

Zarządzeniem z 8 września 2021 r. I OSK 4434/18 Przewodniczący Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym (k. 148 akt sądowych).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 183 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1).

W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.

Zarzuty naruszenia art. 4 ust. 1 pkt 4 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. (Dz. U. z 1948 r. nr 20 poz. 138 ze zm.) - wskazany jako wzorzec kontroli samoistnie (zarzut I.1 petitum skargi kasacyjnej) oraz w zw. z art. 29 rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem (Dz. U. nr 36 poz. 341 ze zm.; zarzut I.2 petitum skargi kasacyjnej), z uwagi na ich charakter, wymagały łącznego rozpoznania.

Zarzuty te okazały się niezasadne. Autor skargi kasacyjnej wskazał, że doręczenie korespondencji do rąk właściciela lub posiadacza nieruchomości w toku czynności wstępnych postępowania przygotowawczego i wywłaszczeniowego przewidziane w rozporządzeniu wywłaszczeniowem (art. 6-25 rozporządzenia) zastąpione zostało przez "ogłoszenie w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym i przez wywieszenie tych ogłoszeń w siedzibie właściwego zarządu gminnego lub miejskiego"; w następnym akapicie uznał, że "Z powyższego zatem wynika, że w myśl przepisów dekretu wszelkie pisma (w tym i decyzje) w toku postępowania wywłaszczeniowego podlegały doręczeniu przez ich "ogłoszenie w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym oraz przez ich wywieszenie na tablicy ogłoszeń właściwego organu gminnego lub miejskiego" (s. 4 akapit 5 i 6 skargi kasacyjnej).

Tymczasem ustawodawca użył łącznego spójnika międzyzdaniowego języka potocznego "i" w znaczeniu koniunkcyjnym (Z. Ziembiński, Logika praktyczna, Wydawnictwo Naukowe PWN 1998, s. 85-86; M. Zieliński w: S. Wronkowska, M. Zieliński, Problemy i zasady redagowania tekstów prawnych, URM 1993, s. 148-150, uw. 2.3.1 zd. 1); S. Wronkowska, Podstawowe pojęcia prawa i prawoznawstwa, Ars boni et aequi 2005, s. 72-72; A. Malinowski, Redagowanie tekstu prawnego. Wybrane wskazania logiczno-językowe, W. Pr. LexisNexis 2006, s. 62-66; M. Zaifert, Gramatyka przepisu jako przesłanka decyzji interpretacyjnej, Wyd. Uniw. Śląskiego 2019, s. 173-176, 178-180). W rozpatrywanym przepisie spójnik "i" nie ma znaczenia enumeracyjnego (M. Zieliński - tamże, s. 150 uw. 2.3, 2.3.1 zd. 2). Ustawodawca nie sięgnął także do alternatywy nierozłącznej (nie posłużył się spójnikiem "lub") ani do alternatywy rozłącznej (nie posłużył się spójnikiem "albo", "bądź... bądź...").

Za przyjęciem, że w art. 4 ust. 1 pkt 4 dekretu mamy do czynienia z użyciem spójnika "i" w znaczeniu koniunkcyjnym przemawia także wykładnia systemowa. Przedwojenny ustawodawca w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowem (Dz. U. z 1934 r. nr 86 poz. 776, w brzmieniu ustawy z dnia [...] marca 1939 r. - Dz. U. nr 31 poz. 295, dalej ppw bądź Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowem) w sposób szczegółowy uregulował tok postępowania, kompetencje władz, trójfazowość procedury.

W doktrynie wskazywano, że "Postępowanie wywłaszczeniowe jest unormowane w oparciu o ogólne postępowanie administracyjne, w szczeg.[ólności] o rozporządzenie Prezyd.[enta] Rzplitej z r. 1928 p. 341. O ile jakaś kwestia proceduralna nie jest unormowana w prawie o post. wywł., stosuje się przepisy rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym (art. 4); prawo o post. wywł. zawiera stosunkowo szczupłą ilość przepisów; stosuje się też szereg terminów, których znaczenie jest określone w rozporządzeniu o postępowaniu administracyjnym (np. pojęcie strony, pojęcie decyzji ostatecznej - itd.). Ponadto z rozporządzenia o postępowaniu ogólnym wynika cały szereg praw i obowiązków dla władzy przeprowadzającej wywłaszczenie (np. przepisy językowe, sposób załatwiania podań, przeprowadzania i oceny dowodów, wprowadzenie natychmiastowej wykonalności itd.) wzgl. praw dla strony (środki prawne, sankcje załatwiania podania w przepisanym terminie itp). W praktyce mogą się nawet wyłonić pewne trudności interpretacyjne; w tym wypadku należy pamiętać o tym, że w stosunku do ogólnego postępowania administracyjnego prawo o post. wywł. stanowi lex specialis" (M. Zimmermann, Polskie prawo wywłaszczeniowe, Lwów 1939, s. 80-81).

Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowem dla prawidłowego przeprowadzenia wywłaszczenia wymagało dokonywania prawidłowych doręczeń pism i decyzji w trybie rpa (art. 4, art. 8 § 2, art. 9 § 4, art. 21 § 1, art. 25 § 1 zd. 1 ppw) oraz obwieszczeń w gminach, w których obrębie znajdują się wywłaszczane nieruchomości, przy czym treść obwieszczeń należało wywiesić w lokalach urzędowych właściwej powiatowej władzy administracyjnej ogólnej oraz w lokalach właściwych zarządów gmin (art. 13, art. 14 § 1-3 ppw), jedynie w przypadku gdy zawiadomienia dotyczyły większej ilości osób (co w kontrolowanej sprawie nie miało miejsca; W. Czapiński, J. Grzymała-Pokrzywnicki, Postępowanie wywłaszczeniowe z komentarzem i uzupełnieniem przepisami prawa materialnego, Warszawa 1937, s. 21), wskazywało, że osoby te mogą być zawiadomione za pomocą obwieszczeń publicznych we właściwych gminach (art. 25 § 1 zd. 2 ppw).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, że brak jest podstaw do tego, by przepisy nacjonalizacyjne, które wprowadziły rewolucyjne ograniczenia prawa własności wyjaśniać jeszcze głębiej w kierunku ograniczenia prawa, i to w drodze wykładni rozszerzającej, wbrew brzmieniu przepisu (uchwała SN z 27.9.1991 r. III CZP 90/91, OSNC 1992/5/72; wyrok SN z 8.5.1992 r. III ARN 23/92, OSP 1993/3/47; wyrok NSA z: 13.9.2001 r. IV SA 1246/99, cbosa; 2.9.2008 r. I OSK 1116/07, Lex 498316). Pogląd ten, wygłoszony na tle dekretu o reformie rolnej, ma charakter uniwersalny i jako uniwersalna dyrektywa interpretacyjna, znajduje zastosowanie także w kontrolowanej sprawie, na tle dekretu z 7 kwietnia 1948 r. (M. Gdesz; Rewindykacja nieruchomości wywłaszczonych w trybie dekretu wywłaszczeniowego z 7 kwietnia 1948 r., Pal. 2003/5-6/s.63 i n.; A. Machnikowska, Prawo własności w Polsce w latach 1944-1981, Wyd. Uniw. Gdańskiego 2010, s. 259-260). Nie można w drodze wykładni ekstensywnej art. 4 ust. 1 pkt 4 dekretu ograniczać gwarancyjnej roli tego przepisu, który znacznie uszczuplił gwarancje procesowe wywłaszczanego właściciela nieruchomości w zakresie doręczeń i zawiadomień ustanowionych w Prawie o postępowaniu wywłaszczeniowem, dalej niż to wynika z użycia spójnika "i" w znaczeniu koniunkcyjnym w art. 4 ust. 1 pkt 4 dekretu, jak tego nietrafnie oczekuje autor skargi kasacyjnej. Mimo uchylenia przepisów Prawa o postępowaniu wywłaszczeniowem z dniem 31 stycznia 1952 r. (art. 2 i 14 ustawy z dnia 29 grudnia 1949 r. - Dz. U. z 1952 r. nr 4 poz. 25), to z mocy art. 4 ust. 1 dekretu, w postępowaniach toczących się na podstawie dekretu z 7 kwietnia 1948 r., odpowiednio stosowało się przepisy tego rozporządzenia do dnia [...] kwietnia 1958 r. (art. 53 ust. 1 pkt 1 i art. 56 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. - Dz. U. nr 17 poz. 70).

Zaskarżony wyrok nie narusza art. 16 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257).

W sprawie nie było podstaw do wznowienia postępowania.

W doktrynie podnosi się, że stwierdzenie nieważności decyzji następuje w przypadku ciężkiego naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, jeżeli godzą one dotkliwie w uprawnienia stron (J. Borkowski, Nieważność decyzji administracyjnej, ZCO 1997, s. 104). Brak podjęcia nakazanych czynności procesowych bądź czynności nakazane podjęte wbrew prawu procesowemu należy objąć pojęciem rażącego naruszenia prawa. Nakazane czynności procesowe wobec strony (stron) postępowania to czynności powiązane z układem podmiotowym postępowania i prawem strony (stron) postępowania obrony interesu prawnego w postępowaniu. Ustanowienie expressis verbis w przepisie prawa czynności procesowych nakazanych pozbawia organ administracji publicznej oceny zasadności ich podjęcia. Organ administracji publicznej obowiązany jest przy rozpoznaniu sprawy podjąć czynność procesową nakazaną prawem. Naruszenie tego nakazu prawnego stanowi ciężkie, kwalifikowane naruszenie przepisu prawa, które należy zakwalifikować jako rażące naruszenie prawa obwarowane sankcją nieważności decyzji administracyjnej. Czynności procesowe nakazane organom administracji publicznej w kpa oraz ustawach szczególnych można sklasyfikować na dwie podstawowe grupy: czynności procesowe wobec strony (stron) oraz czynności procesowe ustalenia stanu faktycznego. Jeżeli przepis prawa procesowego nakazuje podjęcie czynności procesowych, to naruszenie tych przepisów stanowi rażące naruszenie prawa. Wprowadzenie w przepisie prawa procesowego nakazu podjęcia czynności procesowej z wyłączeniem swobody oceny ma zasadnicze znaczenie dla prawidłowego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, przesądzając o ciężarze naruszenia prawa. Do takiej regulacji doktryna zalicza regulację form czynności procesowych i ograniczeń dowodowych. Przykładowo, zgodnie z art. 118 ust. 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, w postępowaniu wywłaszczeniowym obowiązuje nakaz prowadzenia rozprawy oraz ograniczenie dowodowe w zakresie ustalenia wartości odszkodowania, co następuje po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego określającej wartość nieruchomości (art. 1[...] ust. 2 ugn). Organ pozbawiony jest oceny zasadności podjęcia czynności procesowej, a zatem naruszenie takiego nakazu stanowi rażące naruszenie prawa (B. Adamiak, Gradacja naruszenia procesowego prawa administracyjnego, PiP 2012/3/s. 49-53; B. Adamiak, J. Borkowski - op. cit., s. 878-879, nb 58). W kontrolowanej sprawie taką czynnością procesową nakazaną prawem wobec właścicieli nieruchomości było dopełnienie wymogów art. 4 ust. 1 pkt 4 dekretu.

Orzeczenie z [...] lipca 1952 r. nie stało się w 1952 r. ostateczne, jak to błędnie przyjmuje organ nadzoru, bowiem na skutek błędnego zawiadomienia (Dz. Urz. WRN w [...] z [...] pkt 2 s. 108), nie doszło do skutecznego zawiadomienia i doręczenia do rąk właściciela w toku wywłaszczenia, zastąpionego przez ogłoszenie w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym i przez wywieszenie odpisu tego ogłoszenia w siedzibie właściwego zarządu miejskiego (art. 4 ust. 1 pkt 4 dekretu), wobec wadliwości tego ogłoszenia.

Nie ulega wątpliwości, że zawiadomienie opublikowane w Dz. Urz. WRN w [...][...]. 48 p. 2, s. 108 nie zawiera istotnych informacji, pozwalających ówczesnym właścicielom przedmiotowej nieruchomości ustalić, że zawiadomienie dotyczy nieruchomości, której byli właścicielami (w tym zakresie prawidłowo - s. 3 akapit ostatni, s. 4 zdanie pierwsze decyzji z [...] stycznia 2018 r.): wskazuje błędnie - miast imion i nazwisk osób fizycznych K.C. i F.S., będących ówczesnymi właścicielami konkretnych części tej nieruchomości - że nieruchomość stanowi własność firmy "M’. i D.", która była osobą prawną o rzeczywistej nazwie: "[...] S.A." (a która to Spółka w rzeczywistości nie była właścicielką owej nieruchomości; k. 27 akt archiwalnych, załączonych do pisma z [...] czerwca 2013 r. nr [...] Archiwum Państwowego [...] - dalej akta archiwalne); nie wskazuje księgi hipotecznej (mimo że się zachowała – odpisy działu I i II księgi hipotecznej "Cegielnia w K." – załączonych do pisma Sądu Wieczystoksięgowego w t. 3/4 akt administracyjnych) ani numerów działek; nie wskazuje powierzchni nieruchomości; ogranicza się jedynie do wskazania, że nieruchomość [położona jest] we wsi K., gm. R., pow. warszawskiego, co w żaden sposób nie pozwalało dokonać ówczesnym właścicielom identyfikacji wywłaszczonej nieruchomości. Samo wywieszenie orzeczenia z [...] lipca 1952 r. przez okres od 4 sierpnia [1952 r.] do 19 sierpnia 1952 r. na tablicy ogłoszeń Prezydium MRN w R., nie mogło skutecznie zastąpić zawiadomienia i doręczenia orzeczenia o wywłaszczeniu, dla którego ustawodawca wymagał objętych koniunkcją obu form: ogłoszenia w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym i wywieszenia odpisu tego ogłoszenia w siedzibie właściwego zarządu miejskiego.

W doktrynie jednoznacznie przyjmowano, że niezachowanie terminu godzi w samą istotę odwołania; odwołanie spóźnione należało traktować jako nie pociągające za sobą skutków prawnych i w zasadzie kwalifikujące się do odrzucenia a limine bez merytorycznego rozpoznania (art. 86 i 93 rpa; B. Graczyk, Postępowanie administracyjne. Zarys sytemu z dodaniem podstawowych przepisów prawnych, W. Pr. 1953, s. 94-95, 160). Skoro nie doszło do koniecznego, prawidłowego zawiadomienia K.C. i F.S. o dokonaniu wywłaszczenia orzeczeniem z [...] lipca 1952 r., to nie zaczął biec termin do wywiedzenia przez każdego z właścicieli nieruchomości odwołania od orzeczenia z [...] lipca 1952 r. Z tych względów nie zachodziła konieczność wniesienia przez żadnego z odwołujących się wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od orzeczenia z [...] lipca 1952 r. Wniosek o przywrócenie terminu jest zasadny tylko wówczas, gdy strona nie neguje uchybienia terminu i wskazuje przyczyny usprawiedliwiające to uchybienie (J. Krajewski w: red. J. Jodłowski i K. Piasecki, Kodeks postepowania cywilnego z komentarzem, W. Pr. 1989, t. 1, s. 277, uw. 9 do art. 168 kpc). Pogląd ten jest w pełni aktualny na tle kpa i rpa. W odwołaniu z [...] listopada 1959 r. odwołujący się, reprezentowani przez adw. Z.P., podnosili wyłącznie zarzuty błędnego zastosowania prawa materialnego i uchybień postępowania wywłaszczeniowego. W odwołaniu nie zawarli wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania (art. 41 ust. 1-3 rpa).

Za tym, że w sprawie organ odwoławczy nie miał podstaw do negowania wniesienia odwołania z [...] listopada 1959 r. w terminie otwartym do jego wniesienia, prócz jednoznacznych w swej treści ww. dokumentów, przemawia również to, że w postępowaniu czynności podejmował również W. R. – Przewodniczący Zespołu Orzekającego Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych (k. 65 akt archiwalnych) - niekwestionowany znawca problematyki wywłaszczeniowej, autor m. in. publikacji "Prawo wywłaszczeniowe. Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Komentarz", którego kolejne 4 wydania ukazały się w Wydawnictwie Prawniczym w szczególności w latach: 1962, 1970, 1975.

W postępowaniu w którym zapadło orzeczenie z [...] lipca 1952 r. brak było podstaw do zastosowania art. 42 rpa. Organ nadzoru nietrafnie oczekiwał, że w aktach archiwalnych odnajdzie się wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania oraz postanowienie o przywrócenie terminu do jego wniesienia.

Dla przyjęcia skutecznego doręczenia do rąk właściciela nieruchomości orzeczenia o wywłaszczeniu, które ustawodawca zastąpił "przez ich ogłoszenie w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym i przez wywieszenie odpisu tych ogłoszeń w siedzibie właściwego zarządu gminnego lub miejskiego" (verba legis - art. 4 ust. 1 pkt 4) dekretu), konieczne było dopełnienie obu form zastępujących doręczenie: zarówno prawidłowego ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej, jak i przez wywieszenie odpisu tych ogłoszeń na tablicy ogłoszeń właściwego organu miejskiego.

Trafnie Sąd I instancji ustalił, że nie doszło do prawidłowego ogłoszenia o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego w odniesieniu do nieruchomości firmy "M’. i D.", położonej we wsi K., gm. R., wskazując, że ulegająca wywłaszczeniu nieruchomość stanowi grunt orny o powierzchni 12 ha 4248 m. kw. ([...] Dziennik Wojewódzki 1950/6/poz. 53, s. 39-40), bowiem w obwieszczeniu nieprawidłowo wskazano właściciela nieruchomości (zamiast imion i nazwisk osób fizycznych K.C. i F.S., błędnie wskazano firmę "M’. i D.", która w rzeczywistości była osobą prawną o nazwie: "TZP-B Fr. M. i Ad. D. S.A." i która nie była właścicielem gruntów, a która jedynie była właścicielem akcji "K. Z. C. K. G. S.A."; k. 27 akt archiwalnych) i nie określono bliżej wywłaszczanej nieruchomości (np. przez określenie księgi hipotecznej, adresu położenia gruntu ani numerów parcel), ograniczając się jedynie do wskazania ogólnej powierzchni gruntów, bez wskazania miejsca, gdzie grunty te się znajdują, ograniczając się jedynie do wskazania "we wsi K." (art. 14 § 1 pkt 3 ppw), całkowicie pomijając wyszczególnienie właścicieli gruntów (z naruszeniem art. 14 § 1 pkt 4 ppw).

W obwieszczeniu Prezydium Rady Narodowej z 6 września 1950 r. o wyznaczeniu terminu rozprawy co do wywłaszczenia nieruchomości firmy "M’. i D.", położonej we wsi K., stanowiącej własność firmy "M’. i D.", wskazano całkowicie nieprawidłowo wskazano właściciela nieruchomości (zamiast nazwisk osób fizycznych wskazano firmę "M’. i D."), nie określono bliżej wywłaszczanej nieruchomości (np. przez określenie księgi hipotecznej, numerów parcel ani powierzchni nieruchomości), wskazano że "dnia [...] października 1950 r. o godz. 10-tej w lokalu Prezydium Gminnej Rady Narodowej w R. pow. [...], odbędzie się rozprawa w przedmiocie wywłaszczenia na rzecz Państwowego Przedsiębiorstwa P.K.P. nieruchomości stanowiącej własność firmy "M’. i D.", położonej we wsi K., gm. R., pow. warszawskiego. Zainteresowani mogą stawić się bądź osobiście, bądź złożyć na piśmie swe żądania, wnioski bądź zarzuty, najpóźniej do dnia poprzedzającego dzień rozprawy, a to pod rygorem przewidzianym w art. 47 ust. 2 rozporządzenia R.P. o postępowaniu administracyjnym" ([...] Dziennik Wojewódzki [...] 197, s. 101). Owo ogłoszenie i obwieszczenie nie przemawiały za uznaniem, że obaj właściciele mieli świadomość, że wszczęto wobec nich postępowanie wywłaszczeniowe i że odbędzie się rozprawa w ich sprawie. Dowolnym było uznanie, że "Zawiadomienie o terminie dzisiejszej rozprawy nastąpiło zgodnie z obowiązującymi przepisami o postępowaniu wywłaszczeniowym" (protokół rozprawy z 10 czerwca 1952 r. - k. 29 akt archiwalnych), tym bardziej, że z protokołu z 11 października 1950 r. wynikało, że istnieją "wątpliwości co do tytułu własności Firmy M’. i D. (k. 15 akt archiwalnych).

Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej - Wydział Społeczno-Administracyjny zawiadomił, "że na tablicy ogłoszeniowej Prezydium zostały wywieszone orzeczenia o wywłaszczeniu nieruchomości:... 2) we wsi K., gm. R., pow. warszawskiego, stanowiącej własność firmy "M’. i D."..." (Dz. Urz. WRN w [...][...] 48 pkt 2, s. 108). W tym samym zawiadomieniu wskazano precyzyjnie: "1)... stanowiącej własność ob. T.S.,"... "3) w S. przy ul. [...] Nr [...], stanowiącej własność rodziny [...],[...]) w P., przy ul. [...], stanowiącej własność s-[padkobier]ców K., H.B. i innych.", odpowiednika których to danych w punkcie 2 zawiadomienia zabrakło.

Odpis orzeczenia z [...] lipca 1952 r., umieszczono na tablicy ogłoszeń Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w R., w okresie od dnia 4 sierpnia 1952 r. do dnia 19 sierpnia 1952 r. (k. 40 akt archiwalnych).

Trafnie Sąd I instancji uznał, że właściciele wywłaszczonej nieruchomości K.C. i F.S. nie byli prawidłowo zawiadomieni o: wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego; terminie rozprawy i orzeczeniu wywłaszczeniowym z [...] lipca 1952 r.

Słusznie Sąd I instancji wskazał, że jeżeli doręczenie zostało dokonane wadliwie, należy je powtórzyć i dokonać w sposób prawidłowy (art. 29 zd. 1 rpa). W sprawie nie doszło do faktycznego doręczenia pisma w rozumieniu zdania 2 art. 29 rpa. Nie doszło także do skutecznego zawiadomienia i doręczenia właścicielom nieruchomości: K.C. ani F.S. zawiadomień o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego, zawiadomień o terminie rozprawy ani ogłoszenia o wydaniu orzeczenia z [...] lipca 1952 r. w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym.

Wykładnią prawa jest operacja myślowa nie ograniczająca się do wykładni jednego bądź dwu przepisów, zawartych w jednej ustawie (zwłaszcza ograniczona jedynie do wykładni językowej), lecz operacja w toku której dokonuje się przekładu zbioru przepisów ogłoszonych w aktach prawodawczych na zbiór norm postępowania równoznaczny jako całość z danym zbiorem przepisów.

We współczesnej nauce i praktyce sądów, przeważa pogląd, zgodnie z którym wykładnię należy kontynuować przy wykorzystaniu wszystkich trzech grup dyrektyw interpretacyjnych, bez względu na stopień jasności rezultatu wykładni otrzymanego w wyniku zastosowania dyrektyw chronologicznie wcześniejszych (dyrektyw językowych, systemowych, funkcjonalnych; M. Peno, M. Zieliński, Koncepcja derywacyjna wykładni a wykładnia w orzecznictwie Izby Karnej i Izby Wojskowej Sądu Najwyższego, w: Zagadnienia prawa dowodowego, pod red. J. Godynia, M. Hudzika, L. K. Paprzyckiego, Warszawa 2011, s. 120). Jednakowe rezultaty interpretacji otrzymane wg tych trzech typów dyrektyw niebywale wzmacniają uzyskany rezultat wykładni i taka sytuacja winna być typowa w każdym przypadku poprawnie przeprowadzonej legislacji. Różnice rezultatów wykładni językowej, systemowej i funkcjonalnej wymagają podjęcia decyzji o pierwszeństwie któregoś z nich (M. Zieliński, Clara non sunt interpretanda - mity i rzeczywistość, ZNSA 2012/6/18-21; M. Zieliński, Wykładnia prawa. Zasady - reguły - wskazówki, Wolters Kluwer 2017, s. 212-213, uw. 432, 433, przypis 17, 18; wyrok NSA z 2.6.2017 r. I OSK 600/16, cbosa).

W sprawie znajdowała zastosowanie norma prawna, dekodowana z art. 4 ust. 1 pkt 4 dekretu w zw. z art. 29 zd. 1 rpa, zgodnie z którą niedopełnienie wymogu skutecznego ogłoszenia w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym (co jednoznacznie wskazał Kierownik Wydziału Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] w piśmie z [...] marca 1960 r. nr [...] r. - k. 58-59 akapit ostatni; rękopis tego pisma sporządzony 8 marca 1960 r. - k. 60-63 akt archiwalnych akapit ostatni) przez wywieszenie odpisu tych ogłoszeń w siedzibie właściwego zarządu miejskiego, skutkowało obowiązkiem powtórzenia doręczenia orzeczenia właścicielom nieruchomości, co nastąpiło dnia [...] listopada 1959 r. przy piśmie z [...] listopada 1959 r. (bezsporne - s. 2 akapit 3 uzasadnienia skargi PKP S.A.; k. 49 akt archiwalnych - akapit pierwszy odwołania). Prawidłowo Sąd I instancji przyjął, że wywiedzenie odwołania dnia [...] listopada 1959 r., wobec niedopełnienia wymogu ustawowego z art. 4 ust. 1 pkt 4 dekretu w 1952 r., nastąpiło w terminie otwartym do wniesienia odwołania, co czyni zarzut naruszenia art. 16 § 1 kpa nieusprawiedliwonym. Doręczenie orzeczenia z [...] lipca 1952 r. dnia [...] listopada 1959 r. umożliwiło wywłaszczonym merytoryczne odniesienie się do nieostatecznego orzeczenia wywłaszczeniowego.

Zarzut naruszenia art. 133 § 1 ppsa okazał się częściowo zasadny.

W doktrynie i orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalonym jest pogląd, że decyzja administracyjna jest to oświadczenie woli i wiedzy (podobnie jak oświadczeniem woli i wiedzy jest wyrok sądowy - K. Knoppek, Dokument w procesie cywilnym, Poznań 1993, s. 90-91) kompetentnego organu administrującego, podjęte w wyniku zastosowania normy materialnego prawa administracyjnego lub w określonym zakresie normy prawa procesowego do ustalonego stanu faktycznego, w trybie, formie, strukturze uregulowanej prawem procesowym, zakomunikowany stronie, w celu wywołania skutku prawnego w sferze stosunku materialnoprawnego (decyzja rozstrzygająca w sprawie co do jej istoty w całości lub części) bądź w sferze stosunku procesowego (decyzja w inny sposób kończąca sprawę w danej instancji; B. Adamiak, Wadliwość decyzji administracyjnej, Wrocław 1986, s. 22-23; Borkowski/Adamiak w: B. Adamiak J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2021, s. 641, nb 5).

Orzeczenie z [...] lipca 1952 r. było w zakresie wskazania właścicieli nieruchomości wewnętrznie sprzeczne i niejasne. W komparycji orzeczenia Prezydium [...] WRN wskazano: "Załatwiając wniosek Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w [...] z dnia [...].IX.1949 r. ... o wywłaszczenie na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej na obszarze wsi K. gm. R. pow. [...] o pow. 12 ha 428 m.kw. własności według rejestru pomiarowego załączonego do akt sprawy firmy "M’." i "D."..." (kolorowe orzeczenia załączony do pisma PKP S.A. [...] w [...] z [...] marca 2014 r., oznaczone liczbą 1, a następnie liczbą 2 - w folijce, w błędnie nieponumerowanym t. 3/4 akt administracyjnych). Z kolei w rozstrzygnięciu orzeczenia (osnowie decyzji; Borkowski/Adamiak - op. cit., s. 689-691, nb 8, 9) wskazano: "orzeka wywłaszczenie wymienionej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w użytkowanie Państwowego Przedsiębiorstwa P.K.P w granicach określonych planem gruntów zajętych w okresie wojny od dnia 1939 r. do 1945 r. pod rozbudowę stacji postojowej [...], położonych we wsi K., gm. R. pow. [...] oraz miasta [...] ... Wywłaszczana nieruchomość stanowi grunty pocegielniane i rumowiska zburzonych składów materiałów pędnych o ogólnej powierzchni o pow. 12 ha 4248 m.kw. użytkowane jako pastwiska pochodzące z nieruchomości hipotecznej pod nazwą "Cegielnia w K.", należącej do KZC k/G. S-K A. oraz do częściowych nabywców C.K. i S.F. Wywłaszczenie polega na odjęciu prawa własności z dniem 9 maja 1945 r.". W uzasadnieniu wskazano: "W toku postępowania zostało wyjaśnione, że wywłaszczona nieruchomość stanowi własność firmy M. i D.", lecz KZC k/G. oraz do częściowo nowonabywców K.C. i F.S. i z tych względów Prezydium [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej orzekło jak w sentencji." [różnice w pisowni nazwisk i nazwach osób prawnych jak w uwierzytelnionych odpisach orzeczenia w aktach administracyjnych - w t. 4/4, k. 38, 40 akt archiwalnych]. Z kolei w dwu odpisach decyzji z [...] lipca 1952 r., potwierdzonych "za zgodność" Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urzędu Spraw Wewnętrznych dnia [...] listopada 1959 r. - z nieczytelnymi podpisami - poprawiono w komparycji odpisu orzeczenia liczbę "8" w publikatorze prawa o postępowaniu wywłaszczeniowym "/Dz. U. RP... p. 138/", a w uzasadnieniu, po słowach "W toku postępowania zostało wyjaśnione, że wywłaszczona nieruchomość" nadpisano - bez omówienia bądź sprostowania - rękopiśmiennie słowo "nie" - przed dalszymi słowami maszynopisu "stanowi własność firmy M. i D., lecz KZC k/G. oraz do częściowo nowonabywców K.C. i F.S. i z tych względów Prezydium [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej orzekło jak w sentencji." (k. 41-42, 43-44 akt archiwalnych). Kolor atramentu i sposób nakreślenia poprawek przemawia za przyjęciem, że poprawki te na oba odpisy orzeczenia z [...] lipca 1952 r. naniosła osoba potwierdzająca odpisy "za zgodność". W kserokopii rękopisu projektu orzeczenia wywłaszczeniowego widoczny jest w tej materii ciąg słów: "W toku postępowania zostało wyjaśnione, że wywłaszczona nieruchomość nie stanowi własność firmy M’. i D., lecz KZC k/G. oraz do częściowo nowonabywców K.C. i F.S. i z tych względów Prezydium W.W.R.N. orzekło jak w sentencji." (k. 37 akt archiwalnych w t. 4/4).

Miarodajny dla oceny, jakiej treści był wywieszony odpis orzeczenia wywłaszczeniowego jest odpis odpowiadający kserokopii - k. 40 akt archiwalnych, załączonych do pisma z [...] czerwca 2013 r. nr [...] Archiwum [...] w t. 4/4).

Ocena tego dowodu dokonana przez Sąd I instancji okazała się prawidłowa - z uwagi na wewnętrzną sprzeczność orzeczenia z [...] lipca 1952 r., nie można było prawidłowo ustalić, czy Prezydium [...] WRN za właściciela wywłaszczonej nieruchomości organ wywłaszczeniowy uznał firmę "M’." i "D." (jak w komparycji decyzji), czy "Wywłaszczona nieruchomość stanowi grunty pocegielniane ..., o ogólnej powierzchni 12 ha 4248 m.kw. użytkowane jako pastwiska pochodzące z nieruchomości hipotecznej pod nazwą "Cegielnia w K.", należącej do KZC k/G. S-K A. oraz do częściowych nabywców C.K. i S.F." (tak w osnowie orzeczenia), czy też "stanowi własność firmy M. i D., lecz KZC k/G. oraz do częściowo nowonabywców K.C. i F.S." (k. 40 akt archiwalnych w t. 4/4). Nie ulega wątpliwości, że osnowa orzeczenia nie zawiera jasnego rozstrzygnięcia kto (osoba prawna KZC k/G. czy osoby fizyczne K.C. i F.S.) byli właścicielami owej nieruchomości bądź jej wydzielonych części. W doktrynie wskazuje się, że rozstrzygnięcie (osnowa decyzji) musi być sformułowane w taki sposób, by nie było wątpliwości, czego ono dotyczy, jakie uprawnienia zostały przyznane stronie lub jakie obowiązki zostały na nią nałożone (wyrok NSA z 18.7.2019 r. I OSK 327/19, aprobowany przez Borkowskiego/Adamiak - op. cit., s. 691). Uzasadnienie orzeczenia w brzmieniu zawartym w obwieszczeniu (k. 40 akt archiwalnych), wątpliwości tych nie wyjaśnia. Prowadzi to do wniosku, że nie tylko brak ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z 1952/8/48 p.2, lecz także wadliwość orzeczenia z [...] lipca 1952 r., czyniła niemożliwym uznanie, że nastąpiło skuteczne i prawidłowe zawiadomienie i doręczenie K.C. i F.S. orzeczenia z [...] lipca 1952 r., zastąpione ogłoszeniem w trybie art. 4 ust. 1 pkt 4 dekretu. Tym samym nie zaczął w 1952 r. biec dla każdego z nich termin do złożenia odwołania od orzeczenia z [...] lipca 1952 r.

Organ wywłaszczeniowy nie ustalił orzeczeniu, czy K.C. i F.S.’ nabyli prawo własności konkretnej nieruchomości aktami notarialnymi z [...] maja 1942 r. - odpowiednio - Numer repertorium [...] i [...], mimo że takie nabycie było chronione prawem polskim. W orzeczeniu z 27.12.1946 r. C II 471/46, PN 1947/12/s. 546 Sąd Najwyższy uznał, że brak zatwierdzenia aktu notarialnego sporządzonego przez polskiego notariusza przez władze niemieckie nie ma żadnego znaczenia prawnego z punktu widzenia ważności czynności prawnej objętej aktem notarialnym. Zawarte wówczas umowy o przeniesienie prawa własności nieruchomości nawet bez zachowania formy aktu notarialnego należy traktować zgodnie z uchwałą Całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 19.3.1949 r. C 935/48, OSN I/49/1; aprobowane przez S. Rudnickiego w: Akt notarialny, s. 23-24; w: G. Bieniek, S. Rudnicki, Nieruchomości. Problematyka prawna, aktualizacji dokonał M. Gdesz, LexisNexis 2013, s. 23-24). Tymczasem Prezydium WRN w [...] Urząd Spraw Wewnętrznych w postępowaniu odwoławczym wyjaśnił, że "Ponieważ właściwy tytuł własności omawianej nieruchomości nie mógł być ustalony, gdyż nie została stwierdzona moc aktów notarialnych dotyczących kupna-sprzedaży części nieruchomości przez H. i S.M. na rzecz C.K. i S.F.’ tzn. nie stwierdzone zostało, czy akty te nie zostały sporządzone z pogwałceniem przepisów art. 2 pkt 6 ustawy z dnia 4 I 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3 poz. 17) - Prezydium WRN w [...] wydało orzeczenie w którym nie rozgraniczano powierzchni gruntów wywłaszczonych od poszczególnych właścicieli." (pismo z [...] marca 1960 r. nr [...] r.; k. 58-59; 63 akt archiwalnych - t. 4/4). Tymczasem akt notarialny był dokumentem publicznym (art. 52 ust. 2 rpa; B. Graczyk - op. cit., s. 112). O tym, że organ wywłaszczający mógł ustalić już w orzeczeniu z [...] lipca 1952 r. jaka część nieruchomości wywłaszczonej stanowiła własność K.C. (8 ha 7962,40 m2) a jaka własność F.S. (1 ha 7937,90 m2), skoro uczynił to organ nadzoru (akapit 1 uzasadnienia decyzji z [...] 2017 r.). Powołana ustawa z 3 stycznia 1946 r. nie obowiązywała w dniu sporządzenia obu aktów notarialnych. "Nieważne są wszelkie czynności lub akty prawne, zdziałane po dniu 1 września 1939 r. co do przedsiębiorstw, wymienionych w ust. 1, celem zapobieżenia ich przejściu na własność Państwa lub polskich osób prawnych prawa publicznego" (art. 2 pkt 6 ustawy z 3 stycznia 1946 r.). W postępowaniu wywłaszczeniowym nie przedstawiono dowodów, wskazujących, że któryś z powołanych aktów notarialnych był nieważny. Podstawą nabycia przedmiotowej nieruchomości nie była ustawa z 3 stycznia 1946 r., lecz dekret z 7 kwietnia 1948 r.

Trafnie skarżący kasacyjnie podnosi, że opatrzenie odpisów orzeczenia z [...] lipca 1952 r. adnotacją Sekretarza Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w R. o wywieszeniu orzeczeń w dniach od 4 sierpnia do 19 sierpnia 1952 r. na urzędowej tablicy ogłoszeń - odpowiednio - w budynku Prezydium MRN w R. i na urzędowej tablicy ogłoszeń Prezydium na terenie osiedla K. (k. 38, 40 akt archiwalnych), pozwalała ustalić, że owych ogłoszeń dokonano. Wbrew ocenie Sądu I instancji, nie było konieczne sporządzenia z tych czynności protokołów. Słuszny okazał się zarzut nietrafnego przyjęcia, że oświadczenie J.M. z [...] marca 1950 r. pozwalało na ustalenie, że "ogłoszenia wywieszane na tablicy ogłoszeń w trakcie postępowania były zrywane". Jednostkowe zerwanie obwieszczenia o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego na tablicy ogłoszeń na terenie osiedla K. (k. 7, 8 akt archiwalnych) nie pozwalało na przyjęcie, że adnotacja Sekretarza Prezydium MRN w R. o wywieszeniu orzeczeń w dniach od 4 sierpnia do 19 sierpnia 1952 r. na obu tablicach nie była wiarogodna. Uchybienia w tej materii nie mogły mieć istotnego wpływu na wynik postępowania, bowiem o niedopełnieniu wymogów art. 4 ust. 1 pkt 4 dekretu zadecydowały przyczyny szczegółowo wyżej wskazane przez NSA.

Nietrafny okazał się zarzut naruszenia art. 141 § 4 ppsa - zarówno samoistnie, jak i w związku z art. 153 ppsa. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie konieczne elementy uzasadnienia, określone w art. 141 § 4 ppsa. Mimo, że uzasadnienie mogłoby być bardziej pogłębione, poddaje się ono kontroli instancyjnej. Wskazania zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku co do dalszego postępowania są wystarczające (art. 153 ppsa; s. 11 pkt VII uzasadnienia wyroku IV SA/Wa 765/18). Sąd I instancji wskazał, że organ rozpoznający wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowych winien uwzględnić treść żądania strony. Jeżeli strona żąda stwierdzenia nieważności decyzji obu instancji, organ nadzoru winien do takiego żądania się odnieść. Sąd I instancji wyeliminował błędny pogląd organu nadzoru, że Wojewoda [...] winien rozpoznać odwołanie byłych właścicieli nieruchomości "w pierwszej kolejności pod względem formalnym", bowiem Sąd I instancji trafnie przesądził, że odwołanie z [...] listopada 1959 r. spełnia wymogi formalne.

Organ nadzoru uwzględni ocenę prawną i wskazania zawarte w uzasadnieniu wyroku IV SA/Wa 765/18, w części w jakiej nie pozostają w sprzeczności z oceną prawną i wskazaniami zawartymi w uzasadnieniu wyroku I OSK 4484/18. Organ nadzoru starannie ponumeruje karty postępowania administracyjnego. Uzasadnienie decyzji spełniać winno wymogi art. 107 § 3 kpa. Zgodnie z metodyką, w uzasadnieniu decyzji organ powoła karty akt, na których znajdują się dokumenty i ich odpisy, w oparciu o które organ dokona ustaleń faktycznych.

Skoro zaskarżony wyrok, mimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu, na podstawie art. 184 in fine ppsa skargę kasacyjną należało oddalić.