Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 712/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-06-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Linkowski, Sędziowie Sędzia WSA Aneta Dąbrowska, Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec (spr.), Protokolant st. ref. Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi W. J. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...]; II. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącej W. J. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

IV SA/Wa 712/12

UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Sądu Administracyjnego decyzją z dnia [...].02.2012 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nr [...], po rozpatrzeniu wniosku W. J. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...].12.2011 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia [...].09.1964 r. nr [...] utrzymującej w mocy decyzję Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. z dnia [...].05.1964 r. w części dotyczącej pkt 3 sentencji wymienionych decyzji z 1964 r., orzekającej o przejęciu na rzecz Państwa jako opuszczonego gospodarstwa rolnego o pow. 8,02 ha, położonego we wsi J., stanowiącego byłą własność F. J..

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podano, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24.01.2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 1882/10 uchylił dwie poprzednie odmowne decyzje Ministra, wydane w tym przedmiocie.

Organ odwoławczy wskazał, iż rozpoznając sprawę po raz kolejny uznał, że przedmiotowe gospodarstwo spełniało przesłanki gospodarstwa opuszczonego, albowiem nikt w nim nie zamieszkiwał, a grunty były niezagospodarowane. Zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym ( Dz. U. Nr 39 , poz. 174 ) w brzmieniu nadanym nowelą z dnia 15 lipca 1961 r. (Dz. U. Nr 39, poz. 198) gospodarstwa rolne i działki wymienione w art. 15 ust.1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r., oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogły być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostało za niezbędne.

Za gospodarstwo rolne opuszczone w myśl § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela

bądź użytkownika albo dzierżawcę, bez względu na czas tych zdarzeń. W uzasadnieniu decyzji Prezydium PRN w W. podano, że przedmiotowa nieruchomość została przez właścicieli opuszczona i nie była uprawiana rolniczo. Większość gruntów nie była uprawiana od 1945 roku i częściowo porośnięta samosiewem sosnowym o bardzo znikomej wartości. Podstawą uznania gospodarstwa za opuszczone był protokół z przesłuchania świadków F. S. oraz J. J., którzy zeznali, że spadkobiercy F. J. wyjechali ze wsi J. i gruntów tych nie użytkowali po zakończeniu drugiej wojny światowej. Przesłuchany na wniosek pełnomocnika skarżącego świadek K. J. zeznał, że grunty rolne użytkował F. J., następnie jego żona oraz syn E.. Po wyprowadzeniu się do miejscowości S. oddali oni grunty w użytkowanie E. J. oraz J. J. (matce i bratu świadka), którzy grunty te w części uprawiali. Z powodu klęski żywiołowej, która miała miejsce w latach 1957-1958, właściciele gruntów we wsi J. zostali przesiedleni na inne tereny. W 1963 roku we wsi mieszkała tylko jedna osoba. Gospodarstwo świadka także nie było uprawiane, gdyż w 1962 roku wyprowadził się do miejscowości K., w tym czasie tereny wsi były zalesiane i nikt nie prowadził tam gospodarstwa. Przesłuchany E. J. wyjaśnił, że gospodarstwo było uprawiane w zależności od umiejętności i warunków z uwagi na często nanoszone piaski. Przedmiotowe gospodarstwo do czasu wysiedlenia około 1960 r. oprawiał i podatki opłacał jego stryj W. J. z żoną E. i synem J., Oświadczył nadto, że w latach poprzedzających wydanie decyzji z 1964 roku gospodarstwa nie uprawiał i nie mieszkał we wsi.

Minister w zaskarżonej decyzji wskazał nadto, iż Prezydium PRN w W. zawiadomieniem z dnia [...] kwietnia 1964 r. powiadomiło strony o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie przejęcia gospodarstw opuszczonych. E. J. w odpowiedzi na to zawiadomienie w piśmie z dnia [...] maja 1964 r. poinformował Prezydium PRN, że zrzeka się swoich gruntów na rzecz J. J., który do czasu zamiany własnego gospodarstwa użytkował jego grunty. Organ nadzoru stwierdził, iż w piśmie tym E. J. nie kwestionował faktu opuszczenia gospodarstwa, a potwierdził jego opuszczenie. Potwierdził także, iż było ono użytkowane przez J. J. do czasu zamiany własnego gospodarstwa na nowe we wsi K..

W ocenie Ministra zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje na to, że gospodarstwo stanowiące własność F. J. nosiło cechy opuszczonego w rozumieniu § 1 rozporządzenia z dnia 5 sierpnia 1961 r. Nie kwestionowano bowiem, iż przed przejęciem w spornym gospodarstwie nie zamieszkiwał właściciel, ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo nie było uprawiane ani poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Fakt opuszczenia gospodarstwa potwierdził świadek K. J. oraz sam wnioskodawca. Zdaniem organu, w związku z powyższym brak jest podstaw do stwierdzenia że kontrolowane decyzje zostały wydane z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 Kpa, z uwagi na co nie zachodzą podstawy do stwierdzenia ich nieważności.

Minister zaznaczył, iż jeżeli nawet omawiane grunty przez czas pewien uprawiali kuzyni E. i W. J., to z chwilą otrzymania przez nich nieruchomości zamiennej w innej miejscowości powiatu w. zaniechali tej uprawy.

W swej poprzedzającej decyzji z dnia [...].12.2011 r. Minister dodatkowo wskazał, że zawarcie kilku rozstrzygnięć w jednym dokumencie nazwanym decyzją nie może zostać uznane za rażące naruszenie prawa. Podobnie nie ma znaczenia fakultatywność przejęcia, skoro przepisy zarówno powołanej ustawy z 1957 r., jak i rozporządzenia z 1961 r. nie określały sytuacji, od których uzależnione było przejęcie opuszczonego gospodarstwa na własność Państwa. Uzasadnienie decyzji z 1964 r. odpowiadało zaś art. 99 Kpa, w brzmieniu obowiązującym w dacie ich podejmowania, który nie stawiał tak daleko idących wymogów, jak obecnie obowiązujący art. 107 § 3 Kpa. Jednocześnie powołując się m. in. na wyrok NSA z dnia 5 października 1999 roku, sygn. akt IV SA 1644/97 Minister stwierdził, iż odstąpił od zawiadomienia w prowadzonym postępowaniu wszystkich podmiotów, które w chwili obecnej są właścicielami lub użytkownikami wieczystymi działek wchodzących w skład przejętej nieruchomości, bowiem brak jest rejestru, który pozwoliłby ustalić obecny stan prawny tych działek. Nadto, w ocenie Ministra, zaskarżona decyzja nie narusza ich sytuacji prawnej.

Skargę na tę decyzję wniosła W. J., żona i spadkobierczyni wnioskodawcy E. J., zastąpiona przez profesjonalnego pełnomocnika. Skarżąca zażądała uchylenia decyzji Ministra oraz zasądzenia zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Podniosła zarzut naruszenia § 1 ust.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych w zw. z art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18.04.1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym poprzez ocenę, że gospodarstwo rolne spadkobierców F. J., położone we wsi J. było gospodarstwem opuszczonym w myśl powołanych przepisów oraz naruszenia art. 7 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa, w wyniku braku zbadania wszystkich przesłanek w zakresie stwierdzenia nieważności decyzji. W szczególności, w jej ocenie, organy błędnie przyjęły, że można było wydać jedno orzeczenie, na mocy którego przejęto 10 różnych nieruchomości rolnych, stanowiących własność różnych osób.

W motywach skargi skarżąca podniosła także, iż uzasadnienie decyzji z 1964 r. nawet "w ogólny sposób" nie odnosi się do nieruchomości stanowiącej własność spadkobierców F. J.. Jest ono lakoniczne i o takim stopniu uogólnienia, że można je wykorzystać do każdego rozstrzygnięcia, co stanowi o rażącym naruszeniu art. 99 § 2 i § 3 Kpa w brzmieniu wówczas obowiązującym. Wskazany brak indywidualizacji w połączeniu z uznaniowym charakterem decyzji powoduje, iż organom można zarzucić dowolność. W efekcie Minister zaakceptował, aby źródłem ustalenia okoliczności "opuszczenia gospodarstwa rolnego" były zeznania dwóch świadków, zawierające nieprawdziwe informacje, iż przedmiotowe gospodarstwo rolne było nieuprawiane od końca drugiej wojny światowej, podczas gdy uprawiane było do wysiedlenia całej wsi. Zeznaniom tym, jak wywodzi skarga, przeczą zeznania E. J., K. J., jak również złożone na piśmie [...].05.1964 r. zrzeczenie się przez E. J. tego terenu, a także fakt regulowania świadczeń z tytułu posiadania tego gospodarstwa rolnego. Skarżąca podniosła również, że Minister nie przeprowadził dowodu z przesłuchania stron – E. J. oraz jego matki B. K.. Po wysiedleniu mieszkańców z tego terenu, dalsza uprawa przedmiotowego gospodarstwa rolnego nie była możliwa, zwłaszcza ze względu na nanoszone piaski oraz zalesienie. Z tego względu nie jest uprawnione stanowisko organu, że gospodarstwo to było opuszczone, bo cała wieś została wysiedlona. Po wysiedleniu mieszkańców wsi, dalsza uprawa gospodarstwa nie była możliwa.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja Ministra zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez niezastosowanie się do oceny prawnej oraz wskazań wyrażonych przez Wojewódzki

Sąd Administracyjny w cyt. prawomocnym wyroku. W efekcie niezastosowania w pełni art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 1270 t.j.), określanej dalej Ppsa nie ustalono prawidłowo kręgu stron tego postępowania administracyjnego, mającego na celu zbadanie, czy przedmiotowe decyzje z 1964 r. dotknięte były wadą nieważności.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2012 r., poz. 1269) oraz art. 3 § 1 Ppsa, sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Zgodnie z art. 134 ustawy Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W szczególności jednak na podstawie art. 153 Ppsa organ administracji publicznej rozpoznający sprawę związany jest oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniu sądu.

Znajdujący zastosowanie w niniejszej sprawie przepis art. 2 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. stanowił, iż gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r., oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne. Pojęcie gospodarstwa rolnego opuszczonego definiował § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198). Według § 1 ust. 1 tego rozporządzenia za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela, użytkownika albo dzierżawcę.

W niniejszej sprawie zapadł już uprzednio prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 24.01.2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 1882/10. Sąd zawarł w nim zarówno wiążące organ wskazania, jak i sformułował ocenę prawną, co Minister

obowiązany był uwzględnić, stosując się do wytycznych Sądu w wyroku tym zawartych.

W szczególności WSA we wskazanym prawomocnym wyroku podniósł, iż organy nie podały na podstawie jakich dowodów uznały, że gospodarstwo F. J. zostało przez jego następców prawnych opuszczone i nie jest uprawiane. Sąd zaznaczył, że uzasadnienia decyzji obu instancji są lakoniczne. Wskazał, że rozstrzygający dla oceny, czy zachodzą przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 Kpa), jest niewątpliwy stan faktyczny i stan prawny w dniu wydania tej decyzji, czego Minister do tej pory jednoznacznie nie ustalił. Następnie podniósł, że ustalając stan faktyczny sprawy nie można pominąć okoliczności, iż według twierdzeń E. J. gospodarstwo uprawiane było przez jego stryja do czasu opuszczenia terenu wsi J. ze względu na zaistniałą klęskę żywiołową, w wyniku której nie tylko on ale również pozostali mieszkańcy tej wsi byli zmuszeni ją opuścić i przenieść się do innych miejscowości. Nie można również, jak podkreślił Sąd, nie wziąć pod rozwagę okoliczności, że gospodarstwo F. J. i gospodarstwo jego brata ( stryja skarżącego) przylegały do siebie oraz, że obie rodziny mieszkały w jednym niewielkim domu, na co zwraca uwagę E. J. w swoich wnioskach o wszczęcie postępowania. Sąd zobowiązał zatem Ministra we wskazanym prawomocnym wyroku do zweryfikowania twierdzeń E. J., że gospodarstwo to uprawiane było przez jego stryja do czasu opuszczenia terenu wsi J. ze względu na zaistniałą klęskę żywiołową, w wyniku której nie tylko on ale również pozostali mieszkańcy tej wsi byli zmuszeni ją opuścić i przenieść się do innych miejscowości. Minister nie zastosował się jednakże do tego wskazania, uznając tę okoliczność za nieistotną w kontekście badania nieważności kwestionowanych decyzji obu instancji z 1964 r. Stanowisko takie należy uznać za błędne. Kwestia ta ma istotne znaczenie w sprawie i to nie tylko ze względu na cyt. prawomocny wiążący wyrok Sądu. Kwestia ta została podniesiona także w skardze. Zakwestionowano w niej użycie instytucji przejęcia gospodarstw opuszczonych w sytuacji, gdy przyczyny opuszczenia wynikały nie z zaniechania uprawiania gospodarstwa w całości lub w większej części przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę oraz z niepoddawania ich właściwym zabiegom agrotechnicznym, a z niemożności czynienia tego, z uwagi na klęskę nanoszonych piasków, udaremniającą wszelkie wysiłki agrotechniczne, co doprowadziło w efekcie do zalesienia tego terenu. W tych warunkach budzi uzasadnione wątpliwości Sądu przyjęcie przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, iż w przedmiotowej sprawie przesłanki z art. 2 powołanej wyżej ustawy i § 1 ust. 1 cyt. rozporządzenia Rady Ministrów zostały spełnione, a tym samym zachodziła podstawa do przejęcia spornego gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa. Pod tym kątem Minister nie przeanalizował dostatecznie wnikliwie sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził także we wskazanym prawomocnym wyroku, że nawet uznanie gospodarstwa rolnego za opuszczone nie powodowało automatycznie obowiązku przejęcia takiego gospodarstwa na rzecz Państwa. Do takiego wniosku prowadzi użycie w art. 2 ust. 1 ustawie z dnia 13 lipca 1957 r. sformułowania "mogą być przejęte". Tym samym decyzja wydawana na podstawie tego przepisu była decyzją uznaniową, a skoro tak to winna być należycie uzasadniona - tak, aby nie można było zarzucić organowi dowolności w działaniu. W tej sytuacji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi winien ocenić, czy takie działanie organów było zgodne z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego - w brzmieniu wówczas obowiązującym - tj. czy zachowane zostały wymogi z art. 99 § 2 Kpa (odpowiednika obecnego art. 107 § 3 Kpa), a także art. 62 i art. 63 Kpa. Minister nie przeprowadził koniecznej analizy w tym zakresie uznając, iż przy decyzjach wydawanych fakultatywnie ogólnikowe stwierdzenia użyte w uzasadnieniach tych decyzji, w odniesieniu do wszystkich objętych nimi nieruchomości, są wystarczające w świetle wskazanych, wówczas obowiązujących przepisów Kpa. Jednakże jak wynika z akt administracyjnych tej sprawy, sytuacje poszczególnych właścicieli tych nieruchomości, w szczególności poprzednika prawnego skarżącej nie były jednorodne i wymagały indywidualnego potraktowania, nawet przy uwzględnieniu standardów uzasadniania decyzji wynikających z wówczas obowiązujących przytoczonych artykułów Kpa. Jeśli więc można zgodzić się, iż według wymogów wynikających z wówczas obowiązujących przepisów Kpa ujęcie rozstrzygnięć dotyczących kilku osób w jednej decyzji nie stanowiło rażącego naruszenia prawa, to za rażące naruszenie może zostać uznany brak konkretyzacji w uzasadnieniu decyzji sytuacji poszczególnych podmiotów objętych daną decyzją przejmującą, zwłaszcza jeśli z przepisu wynikało, że to przejęcie miało charakter fakultatywny, a więc decyzja była uznaniowa.

Sąd stwierdził wówczas także, iż w przedmiotowej sprawie pozostaje jeszcze do wyjaśnienia kwestia stron postępowania nieważnościowego. Podstawowym obowiązkiem organu jest w pierwszej kolejności ustalenie wszystkie strony postępowania w celu zapewnienia im czynnego udziału postępowaniu (art. 10 § 1 Kpa). Sąd podkreślił, że zasadą jest, iż w postępowaniu nieważnościowym stronami postępowania są strony biorące udział postępowaniu zwykłym lub ich następcy prawni. Występują jednakże sytuacje, w których stroną postępowania nieważnościowego jest podmiot, który wprawdzie nie był stroną w postępowaniu zwykłym, lecz ma jednak interes prawny do bycia stroną w rozumieniu art. 28 Kpa w postępowaniu nadzwyczajnym. Taka sytuacja zachodzi np. w przypadku postępowań dotyczących pozbawienia nieruchomości dotychczasowych ich właścicieli. Sąd wskazał następnie wówczas, że legitymację prawną do bycia stroną w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzwyczajnym poza byłym właścicielem odebranej nieruchomości lub jego następcą (następcami) prawnymi, innymi podmiotami biorącymi udział w postępowaniu zwykłym, będą miały również podmioty obecnie władające tą nieruchomością. Zauważył dalej, że w rozpatrywanej sprawie Minister w prowadzonym postępowaniu nadzorczym zapewnił udział następcy prawnemu byłego właściciela spornego gospodarstwa rolnego, pomijając podmioty mające obecnie tytuł do gruntów tego gospodarstwa. Jakkolwiek zostały one włączone do Państwowego Gospodarstwa Leśnego - Nadleśnictwo C. z siedzibą w S., to aktualność tego stanu winna zostać sprawdzona. W okresie późniejszym mogło bowiem dojść do zdarzeń prawnych, na skutek których nastąpiła zmiana podmiotów mających tytuł prawny do tego gospodarstwa rolnego. Podsumowując, Sąd wówczas orzekający w tej sprawie podkreślił, że wobec tego stwierdzone uchybienia stanowią o naruszeniu przez organ nadzoru art. 77 § 1 Kpa oraz art. 10 § 1 Kpa.

W tej sytuacji, z uwagi na wiążący charakter wskazań zawartych w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie był uprawniony do polemiki w swych decyzjach z trafnością i celowością wskazań zawartych w tym prawomocnym wyroku Sądu i ich wpływem na kontrolę przedmiotowych decyzji z 1964 r., pod kątem dotknięcia ich wadą nieważności. Wskazania oraz ocena prawna zawarte w prawomocnym wyroku Sądu mają charakter wiążący, jak stanowi cyt. przepis 153 Ppsa. Zatem jedyną drogą, na której mogą zostać zweryfikowane jest rozpoznanie skargi kasacyjnej przez NSA od wyroku, w którym zostały zawarte. Nieskorzystanie przez organ z tej możliwości oznacza ich akceptację, a w wyniku tego konieczność uwzględnienia oceny prawnej i wykonania wszystkich wskazań Sądu. Nie jest nadto trafne stanowisko organu, iż nieustalenie wszystkich stron postępowania administracyjnego stanowi przesłankę wznowieniową, która może być jedynie podnoszona na żądanie stron pominiętych. Z art. 10 § 1 Kpa wynika bowiem obowiązek organu zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym studium postępowania, co w powiązaniu z art. 28 Kpa czyniło koniecznym prawidłowe ustalenie kręgu stron tego postępowania administracyjnego. Zaistnienie przesłanki wznowieni owej, związanej z pominięciem strony winno być odczytywane jako sytuacja wyjątkowa, a nie z góry niejako założona strategia organu w zakresie ustalania stron postępowania administracyjnego. W postępowaniu administracyjnym strona posiada bowiem wiele przywilejów, korzystając z nich niejednokrotnie wpływa na treść zapadłego rozstrzygnięcia. Jest uprawniona m. in. do zapoznawania się z aktami sprawy, o czym stanowi art. 73 Kpa, brania udziału w przeprowadzeniu dowodu, zadawania pytań, składania wyjaśnień (art. 79 Kpa) oraz może być przesłuchiwana w sprawie (art. 86 Kpa). W tym stanie rzeczy, mając na uwadze uprawnienia procesowe strony wynikające z procedury administracyjnej, a nadto konstytucyjnie zagwarantowaną ochronę zapewnioną podmiotom aktualnie legitymującym się tytułem prawnym do przedmiotowych nieruchomości - nie można podzielić stanowiska Ministra, iż dopuszczalne było niejako a priori pominiecie obecnych właścicieli tego terenu (objętego pkt. 3 decyzji z 1964 r.), z uwagi na trudności w ustaleniu ich kręgu. Tego rodzaju argumentacja nie zasługuje na aprobatę, w dodatku pozostaje w rozpatrywanej sprawie w jaskrawej sprzeczności z art. 153Ppsa.

Wobec wskazanej argumentacji Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 205 Ppsa.