Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1888/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2015-02-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust 1 i 2, ar.28 ust 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 1888/14 | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 lutego 2015 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Grażyna Firek, Sędzia: WSA Maja Chodacka, Sędzia: WSA Waldemar Michaldo (spr.), Protokolant: Ewelina Knapczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2015 r., sprawy ze skargi S.M., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 10 października 2014 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 10 października 2014 r. znak: [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 14 sierpnia 2014 r. znak: [...] o odmowie umorzenia S.M. należności z tytułu składek na ubezpieczenia za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 46.763,70 zł, w tym:

składki na ubezpieczenia społeczne za okres od 03/2009 r. do 01/2013 r., w kwocie

23.748.73 zł;

składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 03/2009 r. do 01/2013 r., w kwocie

10.345.97 zł;

odsetki za zwłokę w wysokości 12.669,00 zł.

W podstawie prawnej rozstrzygnięcia powołano art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm., dalej u.s.u.s.).

Powyższa decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Pismem z dnia 18 czerwca 2014 r. S.M. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z prośbą o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne oraz zdrowotne za okres od 1 marca 2009 r. do 31 stycznia 2013 r.

Zobowiązany oświadczył, iż jego obecna sytuacja materialna nie pozwala mu na podjęcie spłaty figurującego na jego koncie w ZUS zadłużenia. Wskazał, że jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Zaznaczył, że sytuacja na rynku pracy jest bardzo ciężka, a biorąc pod uwagę jego wiek i wykształcenie nie sprzyja to znalezieniu zatrudnienia. Dodatkowo sytuację utrudniają przewlekle toczące się postępowania sądowe, sprawy rodzinne oraz choroba matki (Alzheimer). Jedyne źródło dochodu, jakie posiada to prace dorywcze, z których nie jest w stanie zarobić więcej niż 500,00 zł miesięcznie. Zdaniem zobowiązanego jedynym sposobem na wyjście z tej kryzysowej sytuacji jest wznowienie działalności gospodarczej, co jest niemożliwe bez umorzenia zadłużenia.

Decyzją z dnia 14 sierpnia 2014r. ZUS odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 46.763,70 zł .

Rozpatrując sprawę i analizując zgromadzony materiał dowodowy organ uznał, iż w stosunku do S.M. nie zachodzą podstawy do umorzenia należności za osobę prowadząca działalność gospodarczą w oparciu o przepis art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Równocześnie ZUS podkreślił, iż całkowita nieściągalność, o której mowa w w/w przepisie musi mieć charakter trwały, nieprzemijający, gdy z okoliczności sprawy niezbicie wynika, iż nie ma żadnych szans na poprawę sytuacji finansowej dłużnika w przyszłości. W ocenie ZUS z ustaleń stanu faktycznego wynika, iż zobowiązany w chwili obecnej wprawdzie zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej, jednakże zawieszenie działalności gospodarczej nie stanowi definitywnej rezygnacji z jej prowadzenia, a jedynie czasową przerwę aktywnego osiągania bieżących przychodów, co oznacza, iż płatnik widzi możliwość wznowienia prowadzenia działalności i ponownego uzyskiwania z niej przychodów, zwłaszcza, iż sam podkreśla, że jeżeli zostaną mu umorzone należności z tytułu składek wznowi działalność.

W ocenie ZUS fakt, iż wnioskodawca nie jest zgłoszony do ubezpieczeń społecznych z tytułu pozostawania w zatrudnieniu na podstawie umowy o pracę nie świadczy o tym, iż nie jest w stanie podjąć żadnego zatrudnienia, zwłaszcza, iż wykazuje aktywność zawodową tj. podejmuje różne prace dorywcze, z których uzyskuje dochód w wysokości ok. 500,00 zł miesięcznie. Zdaniem organu przy odpowiednim własnym zaangażowaniu zobowiązany ma szanse podjąć zatrudnienie, co z pewnością wpłynęłoby na poprawę sytuacji majątkowej, jak również pozwoliłoby na spłatę zadłużenia. Fakt zarejestrowania w Urzędzie Pracy świadczy o tym, iż zobowiązany wykorzystuje wszelkie aktywne formy poszukiwania pracy, a nie spoczywa jedynie na "laurach". Równocześnie organ zauważył, iż w stosunku do S.M. prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Przymusowym dochodzeniem objęte są składki na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres od 08/2007 r. do 12/2009 r. Postępowanie egzekucyjne należności jest nadal aktualne. Do tej pory organ prowadzący postępowanie egzekucyjne nie stwierdził całkowitego braku majątku, z którego możliwe byłoby prowadzenie egzekucji i na obecnym etapie postępowania nie można jednoznacznie stwierdzić, iż w toku podejmowanych czynności egzekucyjnych nie uzyska się kwot przewyższających wydatki egzekucyjne, a jednocześnie wpływających na obniżenie zaległości składkowych. Nie wyczerpano wiec przesłanki całkowitej nieściągalności.

Tym samym ZUS uznał, iż ma więc w dalszym ciągu możliwość dochodzenia zaległych składek na zasadach określonych w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r. poz. 1015). W tym zakresie przypomniano, iż to na organie rentowym, jako dysponencie środków publicznoprawnych, ciąży szczególny obowiązek wykorzystania wszelkich dostępnych środków zmierzających do wyegzekwowania należności składkowych, zaś ich umorzenie stanowiłoby wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości dochodzenia składek. Zakład nie ma natomiast obowiązku umarzania należności, zwłaszcza gdy dostrzega realne szanse na ich odzyskanie od zobowiązanego.

Organ przypomniał, iż zakres odpowiedzialności płatnika składek określa przepis art. 26 ordynacji podatkowej, do stosowania którego odsyła ZUS art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Stanowi on, że płatnik odpowiada za zobowiązania składkowe całym swoim majątkiem, nie tylko teraźniejszym, ale również przyszłym.

Wobec powyżej przytoczonych dowodów ZUS, dostrzegając możliwość wyegzekwowania całości zaległości z tytułu nieopłaconych składek, odmówił wnioskodawcy umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Analizując przesłanki umorzenia organ zauważył, iż winien także rozważyć czy w sprawie zachodzi uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W tym zakresie ZUS zauważył, iż zgodnie z wnioskiem strony, która powołuje się na ciężką sytuację materialną należy zbadać czy zachodzą przesłanki określone w pkt. 1 § 3 rozporządzenia w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z nim ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ich spłacenie pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W ocenie organu, w stosunku do S.M.. nie zachodzą przesłanki umorzenia wynikające z indywidualnej sytuacji Zobowiązanego, które określono w § 3 przedmiotowego rozporządzenia. W tym zakresie ZUS wskazał, iż umorzenie, o którym mowa w tym przepisie, jest bowiem zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu np.: na znikome źródło dochodów, stan zdrowia czy inne względy społeczne, nie jest realnie możliwe wywiązanie się ze zobowiązania wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Organ zauważył, iż S.M. wprawdzie zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej, niemniej jednak ciągle podkreśla, iż z chwilą umorzenia figurującego na jego koncie zadłużenia z tytułu składek będzie ją mógł wznowić. Organ podkreślił, iż takie postawienie sprawy jest dla niego nie do przyjęcia, ponieważ wnioskodawca jako przedsiębiorca prowadzi działalność na własny rachunek i ryzyko, tym samym jest zobligowany z mocy prawa do regulowania należności publicznoprawnych, w tym także składkowych. ZUS podkreślił, iż gdyby umarzał zaległości kierując się wyłącznie tym, że płatnik chce na nowo rozpocząć działalność gospodarczą to spowodowałoby to uprzywilejowanie jednego płatnika względem drugiego. Ponadto jego zdaniem fakt, iż strona jest obecnie osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku nie przemawia za rozstrzygnięciem pozytywnym dla wnioskodawcy, gdyż jak sam podaje wykazuje aktywność zawodową podejmując prace dorywcze.

Organ podkreślił ponadto, iż S.M. zaznaczył, iż prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i nie ponosi wydatków związanych z utrzymaniem, a następnie podał, że mieszka ze swoją schorowaną matką, co pozostaje ze sobą w sprzeczności. Zobowiązany oświadczył, iż nie ponosi wydatków związanych z utrzymaniem, jak również wydatków, jakie przeznacza na wyżywienie. Nie przedstawił zaświadczeń dotyczących jego sytuacji rodzinnej i materialnej, oświadczając jedynie, iż na leczenie przeznacza kwotę 30,00 zł. Zdaniem organu przedstawione przez S.M. dokumenty oraz złożone oświadczenia nie pozwalają na zobrazowanie jego aktualnej sytuacji finansowej. W związku z czym Zakład nie ma możliwości rzetelnej oceny sytuacji materialnej Wnioskodawcy. ZUS podkreślił przy tym, iż zobowiązany nie korzysta z pomocy społecznej, ani innej formy pomocy ze strony państwa. Organ nie kwestionując tego, iż sytuacja S.M. jest obecnie nie najlepsza, uznał jednak, iż stan ten nie ma przymiotu trwałości. W ocenie organu płatnik nie wykazał, aby jego sytuacja zdrowotna uniemożliwiała mu dokonanie zapłaty składek wraz z należnymi odsetkami, a zapłata należności z tytułu składek spowodowała zagrożenie dla jego egzystencji. Ponadto S.M. nie przedłożył do wniosku o umorzenie jakichkolwiek zaświadczeń lekarskich lub orzeczeń lekarskich stwierdzających niezdolność do pracy.

W dalszej części uzasadnienia omawianej decyzji podniesionom.in., iż płatnik nie wykazał również, aby w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej lub po jej zakończeniu, poniósł w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia jakiekolwiek straty materialnej, w wyniku których opłacenie należności z tytułu składek ZUS mogłoby pozbawić zobowiązanego dalszego prowadzenia działalności.

Zdaniem organu wnioskodawca nie określił czy posiada jakiekolwiek zobowiązania publicznoprawne z tytułu zaległych podatków, w dodatku w ogóle nie udokumentował czy posiada jakiekolwiek zobowiązania cywilnoprawne długo lub krótkoterminowe z tytułu kredytów w bankach lub w instytucjach. Nie udowodnił ponadto czy posiada zaległości pieniężne u osób fizycznych. Oświadczył jedynie, iż został obciążony alimentami na dzieci. Analizując sytuację finansową i materialną zobowiązanego organ przyjął, iż nie posiada takowych zobowiązań, niemniej jednak fakt posiadania zobowiązań wobec innych wierzycieli nie stanowi w ocenie zakładu wystarczającej przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek, bowiem działanie takie prowadziłoby do uprzywilejowania innych wierzycieli kosztem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, natomiast należności składkowe ZUS jako należności publicznoprawne podlegają szczególnej ochronie.

Od powyższej decyzji S.M. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Autor przedmiotowego wniosku oświadczył w nim, że postępując w dobrej wierze nie przedstawił materiałów potwierdzających fakty zawarte w oświadczeniach, gdyż stwierdził, że ZUS uzna jego oświadczenie za prawdziwe lub zwróci się o przedstawienie dowodów, czego ZUS jednak nie zrobił. S.M. oświadczył, że choruje na nadciśnienie tętnicze, które wymaga przyjmowania leków, a koszt leczenia wynosi 30.00 zł miesięcznie. Stwierdził, że nie był w stanie uregulować zadłużenia w ZUS z uwagi na brak środków. Ponadto wskazał, że do akt nie przedstawił zaświadczeń dotyczących zadłużenia w bankach, gdyż są one przedmiotem postępowań windykacyjnych, natomiast zobowiązań wobec osób prywatnych nie posiada.

Ponadto S.M. wyjaśnił, że obciążenia alimentacyjne w łącznej kwocie 900,00 zł miesięcznie pociągają za sobą zwiększające się zadłużenie. Dodał także, że przed Sądem toczyła się sprawa karna przeciwko byłej małżonce o zagarnięcie majątku wspólnego, zakończona uznaniem winy oskarżonej, jednakże nie poskutkowało to wyrównaniem szkód, które poniósł. S.M. podkreślił nadto, że w jego przypadku zachodzi całkowita nieściągalność, zaś zapłata choćby części zaległych składek pozbawi go możliwości zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb. Wskazał, że w obecnej sytuacji nie widzi możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Ponadto wyjaśnił, że nie jest już właścicielem samochodu osobowego marki Ford Fiesta, który został sprzedany za kwotę 600,00 zł w 2013 r. Stwierdził również, że działalność zawiesił, a nie zlikwidował na skutek pouczenia w urzędzie, że skutek prawny jest podobny jak przy likwidacji. Według S.M. nie ma możliwości spłaty zadłużenia w kwocie blisko 50 tyś zł, przy zarobkach rzędu 500,00 zł, szczególnie, że nie ma żadnego stałego źródła dochodu.

Rozpoznając sprawę ponownie Zakład Ubezpieczeń Społecznych w zaskarżonej decyzji uznał, że w przypadku S.M. nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności określone w art. 28 ust. 1 w związku z art. 28 ust. 3 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W szczególności dokonane ustalenia stanu faktycznego nie pozwalają na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności, której przypadki zostały enumeratywnie wyliczone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy.

Organ wyjaśnił, że przepis art. 28 ust. 2 jak i ust. 3a u.s.u.s. oparty jest na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego". Oznacza to. że rozstrzygnięcie w tym zakresie jest decyzją uznaniową organu. Wobec tego, organ rozstrzygając sprawę w oparciu o ustalony stan faktyczny może, ale nie musi umorzyć zaległości składkowe, o czym przesądził ustawodawca używając sformułowania "może umorzyć".

ZUS zaznaczył przy tym, iż zobowiązany faktycznie nie prowadzi działalności gospodarczej, która została zawieszona z dniem 1 lutego 2013 r., jednakże w trakcie prowadzenia firmy w złożonych zeznaniach podatkowych: za 2011 r. deklarował z działalności dochód w wysokości 3.882,15 zł; za 2012 r. wykazał z działalności dochód w kwocie 1.284,09 zł; a za 2013 r. deklarował z działalności dochód w kwocie 1.107,33 zł. Tym samym w trakcie prowadzenia działalności rozporządzał środkami finansowymi, które umożliwiały mu regulowanie składek na ubezpieczenia. Aktualnie S.M. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Fakt ten świadczy o tym, iż ma on możliwość skorzystania z wszelkich aktywnych form poszukiwania pracy. Tym bardziej że według uzasadnienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy uzyskuje dochód w kwocie około 500,00 zł miesięcznie z podejmowanych prac dorywczych. Zdaniem organu argument, iż zobowiązany nie posiada środków finansowych na spłatę przedmiotowego zadłużenia, w świetle obowiązujących przepisów prawa nie stanowi przesłanki przemawiającej za umorzeniem należności z tytułu składek.

Na podstawie dokumentów zgormadzonych w sprawie organ ustalił, że S.M. nie jest właścicielem jakichkolwiek nieruchomości, nie posiada żadnych pojazdów (do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy załączył umowę kupna sprzedaży samochodu Ford Fiesta).

Odnośnie należności z tytułu składek figurujących na koncie S.M., organ wskazał, że zostały skierowane na drogę przymusowego dochodzenia. W stosunku do płatnika prowadzone jest przez Naczelnika Urzędu Skarbowego postępowanie egzekucyjne obejmujące należności na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy za okres: 08/2007 - 12/2009 r. Egzekucja jest dalej aktualna, a zatem na obecnym etapie postępowania nie można jednoznacznie stwierdzić, iż w ramach podejmowanych czynności egzekucyjnych nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, a zaległości z tytułu nieopłaconych składek nie zostaną wyegzekwowane w całości.

Organ podkreślił, że ma obowiązek podejmowania wszelkich działań zmierzających do dochodzenia wierzytelności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia, a odstąpienie od nich może nastąpić dopiero w sytuacji, gdy w ocenie ZUS (wierzyciela) przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego byłoby niecelowe bądź nieopłacalne.

Dokonując ponownego rozpatrzenia przedmiotowej sprawy organ stwierdził, że nie zostały także spełnione przesłanki określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., a także w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w związku z art. 28 ust 3a u.s.u.s., zezwalających na wyjątkowe umorzenie należności mimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Organ podkreślił, że całkowita nieściągalność, o której mowa w ww. przepisie musi mieć charakter trwały, nieprzemijający, gdy z okoliczności sprawy niezbicie wynika, iż nie ma żadnych szans na poprawę sytuacji finansowej dłużnika w przyszłości. Z ustaleń stanu faktycznego wynika, iż S.M. wprawdzie zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej, jednakże zawieszenie działalności gospodarczej nie stanowi definitywnej rezygnacji z jej prowadzenia, a jedynie czasową przerwę aktywnego osiągania bieżących przychodów, co oznacza, iż płatnik widzi możliwość wznowienia prowadzenia działalności i ponownego uzyskiwania z niej przychodów, zwłaszcza, iż sam podkreśla, że jeżeli zostaną mu umorzone należności z tytułu składek wznowi działalność.

Odnośnie przesłanek umorzenia wynikających z jego indywidualnej sytuacji, które zostały określone w § 3 powołanego wyżej rozporządzenia, ZUS wyjaśnił, że umorzenie, o którym mowa w tym przepisie, jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu np.: na znikome źródło dochodów, stan zdrowia czy inne względy społeczne, nie jest realnie możliwe wywiązanie się ze zobowiązania wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Analizując sytuację S.M. organ wziął pod uwagę, iż płatnik od lutego 2013 r. zawiesił prowadzenie swojej firmy. W związku z powyższym organ stwierdził, że umorzenie zadłużenia z tytułu składek w chwili obecnej byłoby działaniem przedwczesnym i prowadziłoby do sytuacji, że zobowiązany, po ustąpieniu problemów finansowych, wznowi i będzie kontynuował swoją działalność gospodarczą bez obciążeń związanych z zaległością składkową, co jest oczywistą szkodą dla Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i szeroko pojętych finansów publicznych. Prowadziłoby to również do nierównego traktowania przedsiębiorców. W szczególności tych, którzy pomimo trudności gospodarczych sumiennie wywiązują się z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne. Organ zaznaczył przy tym , iż zobowiązany wprawdzie w chwili obecnej nie jest zatrudniony, ani na umowę o pracę, ani na umowę cywilnoprawną. Jednakże z uwagi na fakt, że jest on zgłoszony do ubezpieczeń jako osoba bezrobotna zarejestrowana w urzędzie pracy, organ przyjął, że płatnik zgłasza chęć oraz gotowość do podjęcia pracy zarobkowej. Oprócz tego jest w stanie osiągnąć z podejmowanych prac dorywczych dochód wynoszący około 500,00 zł, który stanowi źródło jego utrzymania.

Nadto organ zwrócił uwagę, że płatnik oświadczył, że nie pobiera świadczeń oraz nie otrzymuje zasiłków. Co więcej, S.M. wskazał, iż w chwili obecnej nie korzysta z pomocy społecznej. Zatem w opinii organu, płatnik nie postrzega swojej aktualnej sytuacji materialnej na tyle źle, aby zagrażało to jego egzystencji. Organ wyraził także wątpliwość co do prawdziwości oświadczenia płatnika w zakresie wysokości deklarowanego dochodu, bowiem ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż jego wydatki, przewyższają wskazany w oświadczeniu dochód.

Analizując sytuację finansową S.M., organ uwzględnił nadto fakt, że oprócz zaległości z tytułu składek płatnik nie posiada zobowiązań publicznoprawnych z tytułu zaległych podatków, co ustalono na podstawie pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego. Wnioskodawca natomiast wskazał, że posiada zobowiązania cywilnoprawne z tytułu niespłacanych kredytów: w kwocie 990,00 zł w banku Nordea Bank Polska; w kwocie 4.425.26 zł w Banku Handlowym oraz w kwocie 100.000,00 zł w banku PKO BP S.A. Zaległości z tego tytułu zostały skierowane na drogę egzekucji prowadzonej przez Komorników Sądowych, co zostało potwierdzone zawiadomieniami Komorników o zajęciu wierzytelności oraz wzywającymi do zapłaty zadłużenia. Organ nie kwestionuje faktu, iż spłata zobowiązań cywilnoprawnych znacznie obciąża budżet domowy płatnika. Niemniej jednak przytoczone okoliczności nie mogą być, według organu, brane pod uwagę jako przesłanki umorzenia należności z tytułu składek, bowiem prowadziłoby to do uprzywilejowania innych wierzycieli kosztem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, tym bardziej, że zaległości składkowe jako należności publicznoprawne podlegają szczególnej ochronie.

Organ po przeanalizowaniu powyższego stanu faktycznego doszedł do wniosku, że sytuacja materialna i finansowa, w jakiej znalazł się S.M., nie daje wystarczających podstaw, aby uznać, że spłata przez niego zobowiązania z tytułu należności ZUS mogłaby pociągnąć za sobą negatywne skutki w sferze socjalno-bytowej. Zwłaszcza że według oświadczenia nie korzysta on z pomocy społecznej.

Organ wskazał także, że płatnik nie potwierdził żadną dokumentacją medyczną swoich twierdzeń o złym stanie zdrowia. Ponadto nie wykazał aby legitymował się jakimkolwiek orzeczeniem stwierdzającym przeciwwskazania do pracy zarobkowej. Z kolei matka strony, nad którą płatnik, jak twierdzi sprawuje opiekę, przebywa w Zakładzie Opiekuńczo leczniczym, gdzie ma zapewnioną kompleksową opiekę.

W skardze wniesionej na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie S.M. podniósł, że nie przedstawił materiałów mających potwierdzać fakty zawarte w jego oświadczeniach, bowiem uznał, że organ przyjmie jego twierdzenia za prawdziwe lub też zwróci się z żądaniem przedstawienia dowodów na ich poparcie. Wezwania do uzupełniania materiału skarżący jednak nie otrzymał.

Skarżący wskazał, że według ustaleń ZUS jego dochody w okresie, za który składał wniosek o umorzenie, nie zbliżyły się nawet do wysokości wymaganych składek na ubezpieczenie, zatem nie był on w stanie spłacić żądanych kwot ze względu na brak środków. Działalność zawiesił właśnie ze względu niewystarczające dochody, gdyż jej utrzymanie w takiej sytuacji pociągało za sobą wzrost zadłużenia.

Dalej skarżący wyjaśnił, że kredyty uzyskane w przeszłości są bądź dawno spłacone, bądź też są przedmiotem postępowań windykacyjnych, a także postepowań sądowych. Skarżący podkreślił, że nie posiada obciążeń wobec osób prywatnych, natomiast zdarza mu się korzystać z pomocy rodziny. Zaznaczył, że obciążenia alimentacyjne w kwocie 900 zł miesięcznie pociągają za sobą powiększające się zadłużenie. Nadto zaznaczył, że przed Sądem Rejonowym toczyła się sprawa karna z oskarżenia publicznego przeciwko jego żonie o zagarnięcie wspólnego majątku, zakończone uznaniem winy oskarżonej. Nie poskutkowało to jednakże wyrównaniem szkód.

W ocenie skarżącego przytoczone powyżej okoliczności świadczą o tym, iż w jego przypadku zachodzi całkowita nieściągalność w rozumieniu art. 28 ust. 2 w związku z art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zdaniem skarżącego opłacanie części składek w obecnej sytuacji pozbawiłoby go możliwości zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb. Skarżący uważa, że obecna sytuacja na rynku pracy, jego wiek (61 lat) oraz charakter wykształcenia (fizyk) skutkuje praktycznie całkowitą niemożnością znalezienia zatrudnienia.

Podkreślił, że zwiesił działalność gospodarczą, a nie zlikwidował, na skutek pouczenia uzyskanego w urzędzie, iż skutek prawny zawieszenia jest podobny jak likwidacji, zaś koszty przy ewentualnym wznowieniu działalności są znacząco mniejsze.

Podniósł, że nie widzi możliwości spłaty zadłużenia na blisko 50 tysięcy złotych przy zarobkach rzędu 500 zł miesięcznie, szczególnie, że nie ma żadnego stałego źródła dochodu.

Skarżący zauważył, że ewentualne uaktywnienie działalności gospodarczej w obecnej sytuacji może spowodować poważne kłopoty i jest praktycznie niemożliwe, ze względu na prowadzoną egzekucję, bowiem jakiekolwiek środki np. pobrane od klienta zostałyby natychmiast zajęte przez organ egzekucyjny.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Przepisy art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) statuują sądy administracyjne jako sprawujące wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta - jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie prawidłowości zastosowania przez organy administracji przepisów obowiązującego prawa, zarówno prawa materialnego, jak też przepisów postępowania. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stwierdzenia naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.).

Skarga S.M. nie jest zasadna i jako taka podlega oddaleniu .

Dokonując oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd stanął na stanowisku, że organ administracji zarówno przy wydawaniu decyzji w pierwszej jak i w drugiej instancji nie naruszył prawa materialnego ani przepisów postępowania w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy.

Problematykę umorzenia należności z tytułu składek regulują przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) oraz rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365, dalej rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r.), wydane na podstawie upoważnienia ustawowego zawartego w art. 28 ust. 3b u.s.u.s.

W myśl art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS, z uwzględnieniem ust. 2 - 4.

Artykuł 28 ust. 2 u.s.u.s. określa jednoznacznie, że należności te mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności.

Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewidziano wyjątek od powyższej zasady w postaci możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Zgodnie z § 3 ust. 1 powyższego rozporządzenia, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne mogą być umarzane, mimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla ubezpieczonego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1), a także w przypadku poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2) oraz w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (pkt 3).

W tym miejscu należy podkreślić, że umorzenie należności z tytułu składek, z uwagi na użyte w art. 28 ustawy sformułowanie "należności (...) mogą być umarzane" oznacza, że decyzji w tym przedmiocie przypisuje się charakter decyzji uznaniowej. Wskazane uznanie administracyjne oznacza jednak, że organ może - ale nie musi - uwzględnić wniosku o umorzenie należności z tytułu składek tylko i wyłącznie wówczas, gdy spełnione są ustawowe przesłanki (tzn. nieściągalność – art. 28 ust. 2 lub uzasadnione przypadki - art. 28 ust. 3a). W przypadku, gdy ustawowe przesłanki możliwości umorzenia składek nie zaistnieją - organ nie ma żadnych podstaw prawnych do uwzględnienie wniosku. Zatem wówczas odmowa umorzenia z uwagi na brak spełnienia ustawowych przesłanek - co miało miejsce w rozpoznawanej sprawie - nie następuje na zasadzie uznania administracyjnego. Odmowa zastosowania instytucji umorzenia należności z tytułu składek – po stwierdzeniu spełnienia ustawowych przesłanek do uwzględnienia wniosku o ich umorzenie - obliguje zaś organy orzekające w sprawie do należytego wykazania, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania wnioskodawcy w sposób szczególny (tak m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2014 r. sygn. akt II GSK 1909/12).

Cechą specyficzną instytucji uznania jest to, że decyzja wydana w tym trybie nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia celowości. Kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego dotyczy jedynie prawidłowości postępowania organu administracji, poprzedzającego wydanie decyzji i polega na sprawdzeniu czy jej wydanie poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z regułami postępowania zawartymi w przepisach art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.

Przystępując do oceny legalności zaskarżonej decyzji zaznaczyć także należy, że oceniając legalność skarżonego aktu Sąd bierze pod uwagę stan faktyczny sprawy oraz stan prawny istniejący w dniu wydania kwestionowanego aktu, a w takim przypadku kontrola sądowo – administracyjna ogranicza się i sprowadza jednocześnie do badania czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r., sygn. akt II GSK 900/09).

Zdaniem Sądu organ prawidłowo przyjął, że sytuacja życiowa i materialna skarżącego jakkolwiek obiektywnie trudna, to jednak nie daje podstaw do umorzenia zaległych należności, gdyż nie można jej nadać przymiotu trwałości.

Jeśli chodzi o zawieszenie prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej, wskazać należy, że czasowe zawieszenie działalności nie oznacza jej zaprzestania.

O zaprzestaniu wykonywania działalności gospodarczej mogłoby świadczyć jedynie wykreślenie przedsiębiorcy z ewidencji na skutek zawiadomienia o zaprzestaniu wykonywania działalności gospodarczej. Sytuacja taka w niniejszej sprawie nie miała miejsca. Okoliczność ta (zawieszenie prowadzenia działalności gospodarczej) nie może zatem zostać potraktowana jako wypełnienie przesłanki z pkt 3 art. 28 ust. 3 u.s.u.s.(por. m.in. wyrok NSA z dnia 30.01.2013r. sygn. akt II GSK 2005/11) .

Dalej wskazać należy, że z ustaleń organów wynika, iż w stosunku do skarżącego prowadzone jest przez Naczelnika Urzędu Skarbowego postępowanie egzekucyjne (które obejmuje składki na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy za okres od sierpnia 2008 r. do grudnia 2009 r.). Przedmiotowe postępowanie nie zostało do chwili obecnej zakończone. W tej sytuacji, jak słusznie zauważył organ, nie można zatem stwierdzić, iż prowadzenie egzekucji z majątku skarżącego jest bezskuteczne. Bezskuteczność egzekucji mogłaby znaleźć potwierdzenie w zawiadomieniu o bezskuteczności egzekucji, wydanym przez organ egzekucyjny, ewentualnie po umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na jego bezskuteczność. Wobec braku takiego zawiadomienia na obecnym etapie, nie można także stwierdzić, czy w ramach podejmowanych czynności ewentualne uzyskane kwoty przekroczą wydatki egzekucyjne.

Jeśli chodzi o posiadane przez skarżącego zobowiązania z tytułu niespłaconych kredytów, w tym m.in. w Banku Handlowym w wysokości 4.425,26 zł oraz w Banku PKO BP w wysokości 1000.000 zł, zauważyć należy, że w skardze S.M. wskazał, że kredyty uzyskane w przeszłości zostały spłacone bądź są przedmiotem postępowań windykacyjnych. Z powyższego wynika więc że skarżący dysponował środkami pieniężnymi pozwalającymi na uregulowanie przynajmniej części zaciągniętych zobowiązań. Z ustaleń organów wynika nadto, że skarżący nie posiada zaległości z tytułu innych podatków. Nie korzysta on także z żadnych form wsparcia dla osób, które znajdują się w trudnej sytuacji finansowej ani, jak sam podaje, nie ma zadłużenia u osób prywatnych. Skarżący nie wykazał również, by jego stan zdrowia wymagał szczególnych koniecznych nakładów finansowych, jak również by z tego tytułu miał ograniczone możliwości zarobkowania. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę, iż z zestawienia przedłożonych przez skarżącego rachunków wynika, iż opłaty ponoszone na czynsz i media (opłata za czynsz 700 zł, za prąd -66,42zł, oraz za gaz na kwotę 117.22 zł.) przekraczają zdecydowanie wysokość deklarowanego przez skarżącego dochodu (500 zł). W tym kontekście wątpliwości organu, co do wiarygodności twierdzeń skarżącego w zakresie wysokości osiąganego dochodu uznać należy za w pełni uzasadnione. Należy bowiem podkreślić, iż skarżący nie powołuje się na problemy w bieżącym regulowaniu tych należności oraz w zaspakajaniu niezbędnych potrzeb życiowych. Równocześnie według twierdzeń S.M. nie posiada on zobowiązań wobec osób prywatnych. Powyższe dane pozwalają skutecznie zakwestionować więc twierdzenia skarżącego odnośnie osiąganego przez niego obecnie dochodu.

Oceniając przedstawioną wyżej sytuację w kontekście przesłanki z § 3 ust. 1 Rozporządzenia, która nakazuje ocenić, czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, zdaniem Sądu organ zasadnie uznał, że okoliczności faktyczne sprawy nie uzasadniają wniosku, że taka przesłanka zaistniała.

W ocenie Sądu skarżący nie uargumentował w sposób przekonywujący dlaczego nie poszukuje innych możliwości zarobkowania, poza pracą dorywczą, a trudno uznać, że dochodem wynoszącym 500 zł miesięcznie był w stanie zaspokoić swoje niezbędne potrzeby życiowe ,a przy tym opłacić rachunki, wynoszące znacznie więcej niż deklarowany dochód.

Z twierdzeń skarżącego wynika, że głównym powodem niepodejmowania przez niego działalności zarobkowej jest to, iż ewentualne dochody osiągnięte z pracy zostaną zajęte na poczet zaległości składkowych, podczas gdy skarżący chciałby kontynuować działalność gospodarczą bez obciążeń. Organ słusznie uznał zatem, że powyższy argument nie może zostać uznany za przesłankę uzasadniającą umorzenie zaległości, jak również, iż uwzględnienie wniosku z powyższej przyczyny prowadziło do nierównego traktowania przedsiębiorców, którzy rzetelnie wywiązują się z opłacania składek.

Organ trafnie uznał również, że w sprawie nie zachodziły także pozostałe dwie przesłanki umorzenia postępowania tj. poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności oraz przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Odnośnie tej ostatniej sytuacji wskazać należy, iż jak wynika z akt administracyjnych sprawy, matka skarżącego przebywała w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, a pobyt w tej placówce był pokrywany ze środków pochodzących z jej emerytury. Nadto z informacji podanych przez skarżącego na rozprawie sądowej, jaka odbyła się w dniu 12 lutego 2015 r. wynika, iż matka skarżącego zmarła w listopadzie 2014 r.

Na końcu wskazać należy, że wbrew twierdzeniu skarżącego Zakład Ubezpieczeń Społecznych w piśmie z dnia 24 czerwca 2014 r. przedstawił skarżącemu przesłanki umorzenia składek, informując równocześnie, że w terminie 14 dni od daty otrzymania pisma, skarżący może uzupełnić wniosek o dodatkowe dokumenty potwierdzające okoliczności uzasadniające umorzenie zaległości. Skarżący z możliwości tej jednak nie skorzystał.

Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności stwierdzić należy, że organ w sposób wyczerpujący zebrał dostępny materiał dowodowy i dokonał wszechstronnej i swobodnej jego oceny, wyprowadzając z tej oceny prawidłowy wniosek, iż brak jest w przypadku skarżącego okoliczności dostatecznie wskazujących na konieczność umorzenia zaległości.

Na marginesie dla porządku należy dodać, iż w świetle prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy bezspornym jest także , iż w przypadku S.M. nie zachodzi żadna z enumeratywnie wymienionych w art.28 ust. 3 u.s.u.s. przesłanek otwierających możliwość rozważenia przez ZUS umorzenia zaległych składek z uwagi na ich całkowitą nieściągalności.

Końcowo wyjaśnić należy, iż odmowa umorzenia należności nie stwarza stanu "res iudicata". Oznacza to, iż zobowiązany do uiszczenia należności wobec ZUS może wystąpić do ZUS ponownie o ich umorzenie, musi jednak wówczas wykazać, iż nastąpiły nowe, istotne dla sprawy okoliczności nieznane w poprzednim postępowaniu.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.