Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 731/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2022-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 73, art. 74 par. 2
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder, Sędziowie sędzia WSA Marek Leszczyński, asesor sądowy WSA Barbara Romanczuk (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 grudnia 2022 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K. H. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] sierpnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia akt sprawy oddala skargę


UZASADNIENIE

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

W dniu [...] maja 2022 r. K. H. zwrócił się do Gminy B. o udzielenie zgody na wgląd do akt "sprawy administracyjnej" o nr [...] dotyczącej wniosku A. P. z dnia [...] listopada 2021 r. w sprawie o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną w 1978 r. nieruchomość położoną w B. przy ul. G. [...] i ul. S. [...], o pow. [...] m2 o nr geod [...], w ówczesnym obrębie [...]. Uzasadniając złożony wniosek wskazał, że Sąd Rejonowy w B., XI Wydział Cywilny, postanowieniem z dnia [...]09.2018 r., w sprawie o sygn. akt XI [...], zaliczył do masy spadkowej po śp. J. G. roszczenie odszkodowawcze za w/w nieruchomość, a sprawa ta toczyła się z wniosku jego i P. H. przeciwko A. P., z udziałem interwenienta ubocznego po stronie powodowej J. H. Z powyższego skarżący wywodził swój interes prawny w zapoznaniu się z w/w aktami "sprawy administracyjnej" uznając, że znajdujące się w nich dokumenty i informacje mają bezpośredni związek ze sprawą sądową, zaś roszczenie odszkodowawcze z w/w sprawy wchodzi w skład masy spadowej po jego babci J. G..

Prezydenta Miasta B. postanowieniem z dnia [...] lipca 2022 r. nr [...]odmówił udostępnienia akt znak [...] dotyczących ustalenia i wypłaty odszkodowania tytułem naprawienia szkody spowodowanej zaniechaniem zawiadomienia byłego właściciela nieruchomości położonej w B. przy u. S. [...], oznaczonej na dzień przejęcia numerem [...] w obrębie [...] o zamiarze użycia wywłaszczonej nieruchomości na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu z jednoczesnym poinformowaniem go o możliwości zwrotu tej nieruchomości, wynikającym art. 136 ust. 1 i 2 w zw. z art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

Uzasadniając zaskarżone postanowienie organ zaznaczył, że pismem z 27 maja 2022 r. poinformowano K. H., iż ww. wniosek z dnia [...]listopada 2021 r. dotyczący odszkodowania z tytułu wywłaszczenia został zakwalifikowany (na podstawie jego uzasadnienia) jako wniosek dotyczący roszczenia o charakterze cywilnym i w takim trybie był procedowany.

W związku z tym zażądano doprecyzowania wniosku o wyrażenie zgody na wgląd do ww. akt i wyjaśnienie, czy jego żądanie należy traktować jako wniosek kierowany do organu, tj. Prezydenta Miasta B. o umożliwienie skarżącemu - jako stronie - przeglądanie ww. akt administracyjnych, czy też wniosek ten kieruje do Gminy B., jako byłego właściciela ww. nieruchomości, do którego skierowano roszczenie odszkodowawcze.

W dniu 7 czerwca 2022 r. K. H. złożył ponaglenie w związku z nierozpatrzeniem w ustawowym terminie wniosku o udzielenie mu zgody na wgląd do akt sprawy znak [...]. Postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] czerwca 2022 r. stwierdzono, że organ I instancji dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania w sprawie, dotyczącej udzielenia zgody na wgląd do akt sprawy administracyjnej i wyznaczono organowi I instancji, 7 - dniowy termin do załatwienia sprawy w trybie art. 73 i 74 k.p.a. Stwierdzono ponadto, że przewlekłość postępowania organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa.

W dniu [...] czerwca 2022 r. akta znak [...], częściowo zanonimizowane, zostały udostępnione K. H. w siedzibie Urzędu Miejskiego w B.

W pozostałym zakresie, w/w postanowieniem organu I instancji z dnia [...] lipca 2022 r. odmówiono udostępnienia żądanych akt sprawy, powołując się w tym zakresie na art. 73 § 1 k.p.a w zw. z art. 74 § 2 k.p.a.

Podkreślono, że uprawnienie do przeglądania akt sprawy i wykonywania dalszych czynności zastrzeżone zostało wyłącznie dla strony postępowania głównego, merytorycznego. Postępowanie w sprawie udostępnienia akt ma charakter postępowania incydentalnego i zależnego od postępowania głównego, a zatem krąg stron na potrzeby postępowania wpadkowego nie ustala się odrębnie niż ten, który organ ustalił na potrzeby postępowania głównego na podstawie art. 28 k.p.a.

W związku z powyższym organ I instancji podkreślił, że wnioskiem z [...] listopada 2021 r. A. P. wystąpiła o ustalenie i wypłatę odszkodowania tytułem naprawienia szkody spowodowanej zaniechaniem zawiadomienia byłego właściciela nieruchomości położonej w B. przy ul. S. [...], o zamiarze użycia jej na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu (sprawa [...]). Przedmiotowy teren został nabyty przez Skarb Państwa na podstawie decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości i odszkodowaniu z dnia [...]marca 1978 r. znak [...], jako niezbędny pod budownictwo mieszkaniowe realizowane przez Spółdzielnię Mieszkaniową "Z." w B.. Następnie aktem notarialnym Rep. A numer nr [...] z dnia [...] listopada 1980 r. Skarb Państwa oddał w użytkowanie wieczyste na 99 lat na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej "Z." w Białymstoku działkę położoną w B. w dawnym obrębie numer [...], oznaczoną przed odnowieniem ewidencji gruntów numerem [...], zaś aktem notarialnym Rep. A numer [...] z [...]grudnia 1983 r. Skarb Państwa oddał w użytkowanie wieczyste na 99 lat na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej "Z." w B. działkę położoną w B. przy ul. S. [...], oznaczoną numerem [...]. W 2008 r. przed Prezydentem Miasta B., działającym jako starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej toczyło się postępowanie dotyczące zwrotu części przedmiotowej nieruchomości, które zakończyło się wydaniem w dniu [...] listopada 2008 r. decyzji znak [...], zgodnie z którą umorzono postępowanie o zwrot działki nr [...] w obrębie 17 – B. uznając, że w sprawie poprzedniemu właścicielowi lub jego następcy prawnemu przysługuje możliwość dochodzenia na zasadach ogólnych roszczeń odszkodowawczych przed sądem powszechnym, poprzez naprawienie szkody wynikłej wskutek zbycia wywłaszczonej nieruchomości lub oddania jej w użytkowanie wieczyste z naruszeniem prawa. W oparciu o zebraną dokumentację ustalono, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany, bowiem osiedle P. obejmujące obszarowo przedmiotową działkę zostało zrealizowane. Jednocześnie organ podkreślił, że wniosek z [...] listopada 2021 r. był rozpatrywany w trybie cywilnym i dotyczył roszczenia cywilnego, które nie podlega rozpoznaniu w trybie administracyjnym.

Na podstawie powyższych okoliczności organ I instancji uznał, że należy odmówić w trybie art. 74 § 2 k.p.a. udostępnienia akt sprawy z uwagi na nieuznanie wnioskodawcy K. H. za stronę postępowania. Skoro w ramach postępowania z wniosku A. P., K. H. nie uzyskał statusu strony, to nie mógł być stroną w tzw. postępowaniu incydentalnym prowadzonym na podstawie art. 73 k.p.a.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożył K. H. podnosząc, że zmierza ono de facto do pozbawienia go statusu strony w postępowaniu administracyjnym o nr [...], narusza jego (wyrażone w art. 10 k.p.a.) prawo do czynnego udziału w sprawie, a w konsekwencji - uniemożliwia mu dochodzenie roszczeń z tytułu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość przy ul. S. [...] w B. (wchodzącą w skład masy spadkowej po J. G., jego babci).

Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2022 r. nr [...] utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta Białegostoku z dnia [...] lipca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia akta znak [...].

Organ odwoławczy w uzasadnieniu swego stanowiska powołał się na art. 73 § 1 k.p.a. oraz wskazał na treść art. 1 k.p.a. określającego jakie postępowania reguluje kodeks postepowania administracyjnego. Na tej podstawie wskazał, że sprawa zarejestrowana w Urzędzie Miejskim w B. pod sygnaturą [...] nie należy do żadnej z wyżej skazanych kategorii spraw. W szczególności nie jest to sprawa należąca do właściwości organu administracji publicznej rozstrzygana w drodze decyzji administracyjnej. Taką ocenę tej sprawy przyjął również Prezydent Miasta B. w postanowieniu z dnia [...] czerwca 2022 r. odmawiającym wszczęcia postępowania w sprawie wydanego w sprawie z wniosku A. P. o nr [...], a prawidłowość tej oceny została potwierdzona przez Kolegium postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2022 r. znak: [...].

W takiej sytuacji Kolegium przyjęło, że brak jest podstaw do zastosowania do wniosku skarżącego z dnia [...] maja 2022 r. przepisów art. 73-74 k.p.a., regulujących udostępnianie akt wyłącznie w postępowaniach administracyjnych. Jak wyjaśniło już Kolegium w swym postanowieniu z dnia [...] sierpnia 2022 r. ubieganie się przez następcę prawnego właściciela wywłaszczonej nieruchomości o naprawienie szkody spowodowanej zaniechaniem powiadomienia byłego właściciela lub jego następców prawnych o możliwości dochodzenia zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jest sprawą cywilną, a nie administracyjną. Zatem postępowanie z wniosku o udostępnienie akt takiej sprawy na zasadach i w trybie określonym art. 73-74 Kpa należałoby uznać za bezprzedmiotowe i je umorzyć, a nie wydawać postanowienie o odmowie udostępnienia akt. Na przeszkodzie powyższemu stanowisku nie stoi okoliczność wydania przez Kolegium postanowienia uwzględniającego ponaglenie skarżącego, które tylko przesądziło o konieczności rozpoznania wniosku skarżącego.

Ponadto Kolegium podkreśliło, że jeżeli w danej sprawie nie toczyło się żadne postępowanie administracyjne (bo sprawa ma charakter cywilny) to nie sposób wskazać, kto jest stroną postępowania. Nie ma bowiem obowiązujących przepisów prawa, w oparciu o które krąg takich osób i innych podmiotów miałby zostać wyznaczony, jeżeli w przedmiocie roszczeń po śmierci byłej współwłaścicielki wywłaszczonej nieruchomości toczy się cywilne postępowanie w sądzie powszechnym, to w tamtym postępowaniu jego uczestnicy mogą ubiegać się o dopuszczenie dowodów znajdujących się w posiadaniu innych jego uczestników lub osób trzecich. Natomiast nie jest dopuszczalne wykorzystywanie przez tych uczestników przepisów art. 73-74 k.p.a. do tego, aby uzyskiwać na ich podstawie dostęp do dokumentów i innych dowodów, którymi dysponuje np. organ wykonawczy danej jednostki samorządu terytorialnego jako osoby prawa prywatnego, uczestniczącej w postępowaniu cywilnym prowadzonym w trybie k.p.c.

Końcowo organ odwoławczy wskazał, że utrzymując w mocy odmowę udostępnienia wnioskodawcy akt sprawy [...] Kolegium miało na uwadze okoliczność prowadzenia przez Prezydenta pod taką sygnaturą postępowania zakończonego postanowieniem z dnia [...] czerwca 2022 r. o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego. Takie postępowanie jest w istocie postępowaniem administracyjnym, do którego akt, strona ma mieć zapewniony dostęp. Stroną takiego postępowania jest jednak wyłącznie podmiot żądający wszczęcia postępowania. Żadna inna osoba, w tym także ta, której interesu prawnego dotyczyłoby postępowanie administracyjne wszczęte, pomimo braku ku temu podstawy prawnej, stroną takiego postępowania nie jest.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie złożył K. H. nie zgadzając się z treścią postanowienia organu I i II instancji.

W uzasadnieniu swego stanowiska wskazał, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze uwzględniło jego ponaglenie w związku z odmową organu I instancji dostępu do akt sprawy administracyjnej, zaś organ I instancji po otrzymaniu w/w postanowienia SKO uznał, że jest stroną postępowania o sygn. [...] i umożliwił mi w dniu [...]06.2022 r. wgląd do części akt sprawy. Udostępnienie akt sprawy polegało jednak na okazaniu wybiórczo wybranych przez organ dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, dodatkowo poddanych przez organ znaczącej modyfikacji. Ingerencja organu w treść dokumentów przed ich okazaniem polegała na ich kserowaniu, a następnie obszernej anonimizacji, przez co stały się nieczytelne i pozbawione sensu. Ponadto nie wszystkie karty postępowania zostały mu udostępnione w niezmienionej treści.

Skarżący podkreślił, że po zapoznaniu się przez niego z częścią akt sprawy w siedzibie organu I instancji dnia [...]06.2022 r., następnie organ I instancji odmówił mu dalszego wglądu do akt sprawy, naruszając tym samym art. 28 k.p.a. w zw. z art. 10 k.p.a., tj. dnia [...]07.2022 r. zostało wydane postanowienie o odmowie udostępnienia mi akt sprawy, z powodu nagłej zmiany stanowiska organu I instancji poprzez nieuznawanie skarżącego za stronę postępowania administracyjnego.

Skarżący wskazał, że postanowienia te naruszają art. 10 k.p.a. - do czynnego udziału w sprawie administracyjnej, a w konsekwencji uniemożliwiają mu aktywne uczestnictwo w dochodzeniu roszczeń z tytułu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość (roszczenie odszkodowawcze wchodzi w skład masy spadkowej po J.G., babci skarżącego). Wyjaśnił, że Sąd Rejonowy w B., XI Wydział Cywilny w sprawie o sygn. XI [...], postanowieniem z dnia [...]09.2018 r. zaliczył do masy spadkowej po J. G. roszczenie odszkodowawcze za nieruchomość przy ul. S. [...] w B. Sprawa ta toczy się z wniosku K. i P. H. przeciwko A. P., z udziałem interwenienta ubocznego po stronie powodowej J.H.

Zdaniem skarżącego to oznacza, że stronami postępowania administracyjnego o sygn. [...], oprócz wnioskodawcy (A. P.), która wszczęła postępowanie administracyjne, są także J. H., K. H., P.H., albowiem roszczenie odszkodowawcze za w/w nieruchomość wchodzi w skład masy spadkowej po J. G.. Te same strony obu postępowań (sądowego i administracyjnego) mają te same prawa, zarówno w postępowaniu sądowym, jak też w postępowaniu administracyjnym, co znajduje potwierdzenie w art. 28 k.p.a., który stanowi iż stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Rodzina H. ma interes prawny w uczestnictwie na prawach strony w postępowaniu administracyjnym o sygn. [...], ponieważ od przebiegu tego postępowania zależy wysokość dochodzonego przez nich roszczenia od A. P.

Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoje stanowisko. Podkreślił dodatkowo, że skarżący pozostaje w błędzie zakładając, że wydane przez Kolegium postanowienie uwzględniające wniesione przez niego ponaglenie powoduje, że stał się on stroną w sprawie prowadzonej pod sygnaturą [...]. W postanowieniu tym rozstrzygnięto jedynie o tym, że doszło do przewlekłego prowadzenia postępowania z wniosku skarżącego o udostępnienie mu akt tej sprawy. Kolegium nie wyraziło w nim oceny, że wnioskodawcy - jako stronie - należy udostępnić żądane akta. Organ zobowiązany został do formalnego zakończenia incydentalnego postępowania wszczętego zgłoszeniem żądania opartego na art. 73 k.p.a. (do "załatwienia przedmiotowej sprawy w trybie art. 73 i 74 Kpa"). O posiadaniu przez wnioskodawcę statusu strony nie przesądza także wyrażone w skardze założenie (przypuszczenie), że faktyczne udostępnienie mu zanonimizowanych fragmentów akt sprawy świadczy, że Prezydent uznał go za stronę postępowania w sprawie prowadzonej pod sygnaturą [...]. O tym, czy dany podmiot jest stroną, decyduje istnienie interesu prawnego lub obowiązku, którego dane postępowanie dotyczy. Odmowa zaś uwzględnienia żądania A. P., aby wszcząć postępowanie administracyjne we wskazanej przez nią sprawie nie dotyczy żadnego interesu prawnego lub obowiązku skarżącego. Swoich roszczeń może on dochodzić w sądzie powszechnym (w tym także przeprowadzenia dowodów z dokumentów będących w posiadaniu strony przeciwnej lub osoby trzeciej).

Na tej podstawie organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie argumenty przedstawione w zaskarżonym postanowieniu SKO są prawidłowe.

Na wstępnie należy wskazać, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, który jest przewidziany dla rozpoznania skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie (art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.). W przedmiotowej sprawie zostało zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] sierpnia 2022 r. nr [...], które po rozpoznaniu zażalenia K. H. utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta M. z dnia [...] lipca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia akt znak [...] dotyczących ustalenia i wypłaty odszkodowania z tytułu wywłaszczonej nieruchomości.

Podstawą wydania zaskarżonego postanowienia o odmowie udostępnienia skarżącemu akt sprawy nr [...] był art. 73 § 1 w zw. z art. 74 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.).

Zgodnie z art. 73 § 1 k.p.a., strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania (§ 1). Czynności określone w § 1 są dokonywane w lokalu organu administracji publicznej w obecności pracownika tego organu (§ 1a). Wgląd w akta sprawy w przypadku, o którym mowa w art. 236 § 2, następuje z pominięciem danych osobowych osoby składającej skargę (§ 1 b). Strona może żądać uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony (§ 2). Organ administracji publicznej może zapewnić stronie dokonanie czynności, o których mowa w § 1, w swoim systemie teleinformatycznym, po uwierzytelnieniu strony w sposób określony w art. 20a ust. 1 albo 2 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (§ 3). Z kolei art. 74 § 2 k.p.a. stanowi, że odmowa umożliwienia stronie przeglądania akt sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelnienia takich kopii i odpisów lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie.

Dokonując wykładni powołanych przepisów, należy zauważyć, że jawność postępowania administracyjnego może być rozważana w dwóch aspektach: tzw. jawności wewnętrznej (względnej), to jest jawności wobec stron i uczestników postępowania na prawach strony, oraz jawności zewnętrznej, to jest jawności wobec podmiotów niebędących uczestnikami postępowania. Jawność wewnętrzna jest ściśle związana z zasadami ogólnymi czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.), budzenia zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.) oraz informowania (art. 9 k.p.a.). Jawność zewnętrzna jest realizowana w szczególności poprzez prawo dostępu do informacji publicznej wynikające z przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. z 2022 r. poz. 902 t.j.; por. H. Knysiak-Sudyka, w: T. Woś (red.), Postępowanie administracyjne, Warszawa 2017, s. 268).

Udostępnianie akt sprawy w postępowaniu administracyjnym, uregulowane w art. 73 i 74 k.p.a., jest przejawem jawności względnej (wewnętrznej). Poza zakresem powyższej regulacji pozostaje tzw. jawność zewnętrzna. Zatem tylko strona postępowania ma prawo wglądu w akta sprawy. Przepisy kodeksu nie zawierają regulacji dotyczących kwestii udostępniania akt podmiotom nie będącym stronami postępowania. Brak odpowiednich regulacji nie oznacza jednak, że informacje znajdujące się w aktach spraw administracyjnych nie mogą być w pewnych sytuacjach udzielane osobom niebędącym stronami tych postępowań; taki dostęp zapewniają bowiem wspomniane już przepisy ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej.

W przedmiotowej sprawie niewątpliwie skarżący wnioskował o udostępnienie żądanych akt sprawy z wniosku A. P. o ustalenie i wypłatę odszkodowania związanych z wywłaszczoną nieruchomością. W tym zakresie wskazywał na to, że Sąd Rejonowy w B., XI Wydział Cywilny w sprawie o sygn. XI [...], postanowieniem z dnia [...]09.2018 r. zaliczył do masy spadkowej po J. G. roszczenie odszkodowawcze za nieruchomość przy ul. [...] w B.. Sprawa ta toczyła się z wniosku K. i P. H. przeciwko A. P., z udziałem interwenienta ubocznego po stronie powodowej J. H. (roszczenie odszkodowawcze wchodzi w skład masy spadkowej po J. G., babci skarżącego). Zdaniem skarżącego to oznaczało, że stronami postępowania administracyjnego nr [...], oprócz wnioskodawcy (A. P.), która wszczęła postępowanie administracyjne, są także J. H., K. H., P. H., albowiem roszczenie odszkodowawcze za w/w nieruchomość wchodzi w skład masy spadkowej po J. G..

Podniesione okoliczności w sposób jednoznaczny świadczą, że skarżący uważał, że powinien być stroną postępowania nr [...], a zatem w sprawie bezspornie zastosowanie miały cytowany art. 73 i 74 k.p.a. udostępnienie akt sprawy dotyczyło zatem tzw. jawności wewnętrznej.

Zaakcentować również należy, że wydane przez Kolegium postanowienie z dnia [...] czerwca 2022 r. uwzględniające wniesione przez skarżącego ponaglenie nie powodowało automatycznie, że stał się on stroną w sprawie prowadzonej pod sygnaturą [...] W postanowieniu tym rozstrzygnięto jedynie o tym, że doszło do przewlekłego prowadzenia postępowania z wniosku skarżącego o udostępnienie mu akt tej sprawy i zalecono zakończenia incydentalnego postępowania wszczętego wnioskiem skarżącego w trybie art. 73 i 74 k.p.a., co też organ I instancji uczynił w dniu 22 lipca 2022 r.

Niezrozumiałe i nie posiadające swego umocowania w przepisach k.p.a było natomiast częściowe udostępnienie przez organ I instancji, akt żądanej sprawy skarżącemu w dniu [...] czerwca 2022 r. W tym zakresie skarżący podnosił, że udostępniono mu tylko część akt, a ponadto były one zaanonimizowane, przez co stały się nieczytelne i pozbawione sensu. W aktach sprawy nie było wniosku skarżącego o udostępnienie tych dokumentów w trybie informacji publicznej, co uzasadniało by jawność zewnętrzną akt, czyli ich udostępnienie w innym trybie. Zdaniem Sądu udostępnienie zatem nawet wersji zaanonimizowanej dokumentów było nieprawidłowe, i co należy podkreślić nie powodowało nabycia przez skarżącego statusu strony w sprawie prowadzonej pod nr [...], co zdaje się on podnosić w skardze.

O tym bowiem, czy dany podmiot jest stroną, decyduje istnienie interesu prawnego lub obowiązku, którego dane postępowanie dotyczy (art. 28 k.p.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że z uprawnień przewidzianych w art. 73 k.p.a. może korzystać tylko podmiot uznany za stronę w postępowaniu "głównym", a ponadto, powołany przepis nie stanowi podstawy do weryfikowania kręgu stron ustalonego w tym postępowaniu (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 13 września 2016 r., III SA/Kr 281/16, CBOSA). Okoliczność wskazująca na to, że art. 73 § 1 k.p.a. posługuje się pojęciem strony, nie oznacza, że jest to inna strona niż strona w postępowaniu "głównym", czyli takim, które zmierza do merytorycznego załatwienia sprawy. Postępowanie w sprawie udostępnienia akt ma charakter postępowania incydentalnego i zależnego od owego postępowania "głównego". To w postępowaniu "głównym" organ administracji rozstrzyga sprawę administracyjną. Skoro postępowanie w sprawie udostępnienia akt w toku postępowania administracyjnego ma charakter wpadkowy, incydentalny i zależny od postępowania "głównego", to także kręgu stron na potrzeby postępowania wpadkowego nie ustala się odrębnie od tego, który organ ustalił na potrzeby postępowania głównego (wyrok NSA z dnia 23 czerwca 2017 r., II OSK 2668/15, LEX nr 2342035).

Zatem w postępowaniu incydentalnym prowadzonym na podstawie art. 73 k.p.a. organ nie mógł czynić samoistnych i odmiennych ustaleń co do legitymacji procesowej skarżącego. Innymi słowy, powołując się na art. 73 k.p.a., nie można kwestionować dokonanych w postępowaniu "głównym" ustaleń co do legitymacji procesowej. Skoro w postępowaniu z wniosku A. P. toczącym się pod nr [...], K. H. nie uzyskał statusu strony (wprost nie wnosił o to, ale żądał udostępnienia akt), to nie mógł być stroną w tzw. postępowaniu incydentalnym prowadzonym na podstawie art. 73 k.p.a.

Status strony wynika z przepisów prawa materialnego ustanawiających prawa lub obowiązki, a nie z uznania danego podmiotu za stronę przez organ administracyjny. Nie należy zatem traktować zagadnienia legitymacji strony w postępowaniu administracyjnym wyłącznie w aspekcie formalnym, gdyż musi być ono oceniane merytorycznie na podstawie przepisów prawa materialnego i przy uwzględnieniu właściwie ustalonego stanu faktycznego sprawy. Nie jest zatem wskazane, aby w przedmiocie statusu strony mogło się toczyć postępowanie incydentalne, podczas gdy weryfikowanie interesu prawnego strony odbywa się na każdym etapie postępowania głównego i jest ściśle powiązane z rozstrzyganiem sprawy. A zatem dopiero w decyzji wydanej na podstawie art. 104 k.p.a. rozstrzygającej sprawę co do jej istoty lub w inny sposób kończącej sprawę organ rozstrzyga o prawach lub obowiązkach strony, czyli podmiotu legitymującego się interesem prawnym. Tak więc podmiot, który uznaje się za stronę określonego postępowania administracyjnego, a który nie został dopuszczony do udziału w tym postępowaniu, może żądać oceny swojego statusu jako strony postepowania poprzez złożenie odwołania od decyzji kończącej to postępowanie, z zachowaniem jednak terminu przewidzianego do złożenia odwołania przez strony, którym doręczono decyzję. Ponadto okoliczność, że strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu jest przesłanką wznowienia postępowania w sprawie już zakończonej decyzją ostateczną.

W przedmiotowej sprawie skarżący nie skorzystał z tego typu możliwości, żądając jedynie udostępnienia akt nr [...] Wniosek o udostępnienie akt sprawy co prawda skarżący złożył jeszcze w toku tego postępowania, które to postępowanie zostało zakończone postanowieniem Prezydenta Miasta B. z dnia [...] czerwca 2022 r. odmawiającym wszczęcia postępowania, z wniosku A. P. z dnia [...] listopada 2021 r. dotyczącym odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości, ze względu na to, że roszczenie to ma charakter cywilnoprawny i nie może być rozpoznane w postępowaniu administracyjnym. Nie wchodząc zatem w ocenę merytoryczną postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, która wykracza poza kontrolę niniejszego postępowania, należy podkreślić, że stroną postępowania w sprawie [...] była wyłącznie A. P., a zatem tylko wnioskodawczyni mogła skorzystać z uprawnienia do przeglądania akt i innych czynności wynikających z art. 73 k.p.a. Nie mają zatem żadnego znaczenia w sprawie o udostępnienie akt, podnoszone przez skarżącego okoliczności, iż jego interes prawny wynika z tego, że Sąd Rejonowy w B., XI Wydział Cywilny, postanowieniem z dnia [...]09.2018 r., w sprawie o sygn. akt XI [...], zaliczył do masy spadkowej po J. G. (babci skarżącego) roszczenie odszkodowawcze za w/w nieruchomość, a sprawa ta toczyła się z wniosku jego i P. H. przeciwko A. P., z udziałem interwenienta ubocznego po stronie powodowej J. H..

Po pierwsze, należy wskazać, że z postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia [...]09.2018 r., w sprawie o sygn. akt XI [...] wynika to, że toczy się sprawa z powództwa skarżącego i P. H. przeciwko A. P. o zachowek. Skarżący zatem nie jest nawet spadkobiercą J. G., co uzasadniałoby ewentualne wstąpienie do sprawy w charakterze strony na mocy art. 30 § 4 k.p.a. Uprawnionym do zachowku nie są bowiem spadkobiercy, lecz zstępni, małżonkowie oraz rodzice spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy (art. 991 k.c.) i to przy spełnieniu przesłanek wskazanych w dalszych regulacjach k.c. dotyczących tego uprawnienia.

Po drugie z postanowienie tego wynika, że dopuszczono dowód z opinii biegłego sądowego w zakresie szacowania nieruchomości na okoliczność ustalenia wartości wchodzącego w skład spadku po zmarłej J. G. roszczenia o zwrot nieruchomości położonej w B. przy ul. [...] (działka o nr geod. [...]), a zatem nie dotyczy to roszczenia o ustalenie i wypłatę odszkodowania tytułem naprawienia szkody spowodowanej zaniechaniem zawiadomienia byłego właściciela nieruchomości o zamiarze użycia wywłaszczonej nieruchomości na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu z jednoczesnym poinformowaniem go o możliwości zwrotu tej nieruchomości, wynikającym z art. 136 ust. 1 i 2 w zw. z art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2021, poz. 1899). W świetle tej ustawy czy innym jest roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, a czym innym roszczenia o ustalenie i wypłatę odszkodowania. Nie są to roszczenia tożsame.

Po trzecie należy wskazać, że postanowienie SR w B. zostało wydane w 2018 r., a zatem do daty złożenia wniosku o udostępnienie akt sprawy tj. [...] maja 2022 r. minęło prawie 4 lata i prawdopodobnie postępowanie w tym zakresie zakończyło się. Skarżący nie przedłożył żadnego orzeczenia – wyroku czy postanowienia – w przedmiocie zachowku, a zatem nie wiadomo czy w ogóle został uznany za osobę, której taki zachowek przysługuje.

Konkludując, skoro skarżący nie był uznany za stronę w postępowaniu "głównym" w sprawie [...] (a nawet nie wnosił o to, nie składał żadnych środków odwoławczych) to nie mógł korzystać z uprawnień przewidzianych w art. 73 k.p.a. Organ prawidłowo zatem – w reakcji na wniosek o umożliwienie przeglądania akt, wydał postanowienie odmowne na podstawie art. 74 § 2 k.p.a. Sąd nie podziela przy tym stanowiska organu odwoławczego, że z uwagi na to, że postępowanie w sprawie [...] dotyczyło roszczenia cywilnoprawnego, to należało umorzyć postępowanie niniejszej. Mimo bowiem, że organ I instancji w postanowieniu z dnia [...] czerwca 2022 r . odmówił wszczęcia postępowania z wniosku A. P. uznając, że roszczenie to ma charakter cywilny, to jednakże postępowanie z jej wniosku toczyło się w trybie administracyjnym, o czym świadczą choćby zastosowane przepisy art. 61 a § 1 i 2 oraz art. 123 k.p.a., zaś organ administracji publicznej zakończył je w sposób jednostronny i władczy, wydając w tym zakresie postanowienie, które dotyczyło uprawnień wnioskodawczyni i kończyło postępowanie administracyjne (bez znaczenia zatem czy wniosek o jego wszczęcie był zasadny czy też nie). Nie można zatem uznać, że w tej sytuacji nie była to sprawa, którą reguluje k.p.a. (sprawa wymieniona w art. 1 k.p.a, czyli rozstrzygana w decyzji administracyjnej), gdyż art. 61 i 61 a k.p.a. regulują tę kwestię w sposób wyczerpujący. Błędne uzasadnienie organu II instancji w tej kwestii nie ma jednakże wpływu na wynik niniejszej sprawy.

Ustosunkowując się do zatem końcowo do zarzutów skargi, wypada jeszcze raz podkreślić, że uprawnienia przewidziane w art. 73 k.p.a. są pochodną uznania za stronę w postępowaniu "głównym". Skarżący za taką stronę postępowania nie został uznany, o czym świadczy skierowanie postanowienia ze sprawy [...] tylko do wnioskodawczyni. Organ, działając na podstawie powołanego przepisu, nie czyni samoistnych ustaleń co do legitymacji procesowej wnioskodawcy, a w konsekwencji nie kontroluje ich również Sąd w sprawie ze skargi na postanowienie wydane na podstawie art. 74 § 2 k.p.a, a zatem nie doszło do naruszenia art. 28 k.p.a. czy też podnoszonego art. 10 k.p.a. Uprawnień do przeglądania akt sprawy skarżący nie mógł wywodzić z przedłożonego do wniosku postanowienia SR z 2018 r., w sytuacji gdy nie brał udziału w postępowaniu głównym ze sprawy [...]

W ocenie Sądu, zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, stąd skargę należało oddalić jako bezzasadną na podstawie art. 151 p.p.s.a. Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.