Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 3247/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-07-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 74 § 3, art. 74d, art. 74f § 1, art. 74h § 1, § 9, § 12, § 14
journal: Dz.U. 2008 nr 189 poz 1158
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie - tekst jednolity
article: § 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 1236
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do  spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz Sędzia NSA Krystyna Anna Stec (spr.) Sędzia NSA Małgorzata Rysz Protokolant Mateusz Rogala po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na dni 5-6 listopada 2013 r. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2015 r. sygn. akt VI SA/Wa 2288/14 w sprawie ze skargi K. J. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na dni 5-6 listopada 2013 r. z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2. zasądza od K. J. na rzecz Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na dni 5-6 listopada 2013 r. kwotę 280 (dwieście osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 17 marca 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 2288/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - po rozpoznaniu sprawy ze skargi K. J. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na dni 5-6 listopada 2013 r. (dalej: Komisja Egzaminacyjna II stopnia) z dnia [...] maja 2014 r. w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego - uchylił zaskarżoną uchwałę, stwierdził, że uchylona uchwała nie podlega wykonaniu oraz zasądził od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania.

Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji wskazał, że Komisja Egzaminacyjna nr 2 do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w P. uchwałą z dnia [...] grudnia 2013 r. stwierdziła, że K. J., uzyskał wynik negatywny z egzaminu notarialnego. Z akt sprawy wynikało bowiem, że zdający z dwóch projektów aktów notarialnych otrzymał ocenę niedostateczną a z opinii prawnej ocenę dobrą. Tymczasem - zgodnie z treścią art. 74f §1 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (tekst jedn. Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.) - pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje wyłącznie zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego uzyskał ocenę pozytywną.

Powyższą uchwałę zdający zaskarżył odwołaniem, w którym zakwestionował ocenę z egzaminu notarialnego, żądając uchylenia powyższej uchwały, odnosząc swoje zarzuty do błędnego, w jego ocenie, wystawienia oceny niedostatecznej za projekt pierwszego aktu notarialnego zamiast oceny pozytywnej. Wyjaśnił, że za projekt pierwszego aktu notarialnego otrzymał od poszczególnych egzaminatorów dwie różne oceny: niedostateczną i dostateczną. W odwołaniu wniósł o podniesienie ocen cząstkowych z pierwszego projektu aktu notarialnego na oceny, dające łączną ocenę co najmniej dobrą, co w przypadku skarżącego jest warunkiem zaliczenia części egzaminu obejmującej przygotowanie projektów aktów notarialnych i w konsekwencji pozytywnej weryfikacji końcowego wyniku egzaminu notarialnego.

Zaskarżoną uchwałą Komisja Egzaminacyjna II stopnia, działając na podstawie art. 74h § 1, § 9 i § 12 Prawa o notariacie w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.; dalej: kpa), utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej z dnia [...] grudnia 2013 r. W ocenie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia większość uwag egzaminatorów zasługiwała na akceptację, z tym że praca nie powinna być oceniona na ocenę niedostateczną.

Komisja odwoławcza przyznała rację skarżącemu, że zarzut egzaminatora co do opisu dokumentów jest zbyt enigmatyczny, podobnie uznała, że zdający również ma rację, że przywołanie w różnych miejscach dokumentów dotyczących reprezentacji małoletniego nie jest podstawą do formułowania zarzutu. Nadto, z zapisów w projekcie istotnie wynika zastrzeżenie zapłaty ceny w USD, z tym że zapisy te powinny być bardziej precyzyjne, poprzez wyraźne oświadczenie obu stron czynności; w pracy zdającego treść przywołanego w odwołaniu § 7 aktu nie zawiera tego zastrzeżenia zapłaty, a wręcz, skoro obejmuje ona zastosowanie klauzuli waloryzacyjnej, wskazuje na obowiązek zapłaty w PLN i dopiero z treści § 7a projektu wynika jednostronne zobowiązanie nabywcy do "przelania ceny" w USD. Komisja Egzaminacyjna II stopnia wskazała ponadto, że prawidłowo zdający podniósł, że dopuszczalne było sporządzenie w jednym akcie notarialnym trzech czynności: umowy warunkowej, oświadczenia o niewykonaniu prawa pierwokupu oraz umowy przenoszącej własność. Komisja wyjaśniła, że ani z art. 598 § 1 Kodeksu cywilnego (kc) ani z art. 110 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami (ugn) nie wynika, że zawiadomienie o treści umowy warunkowej powinno być doręczone osobie uprawnionej na piśmie oraz aby osoba taka nie mogła wcześniej złożyć oświadczenia, że nie korzysta z prawa pierwokupu. Komisja podkreśliła, że przesłanki zawiadomienia spełnia udział w czynności osoby uprawnionej do wykonania prawa pierwokupu. Z projektu aktu notarialnego wynika, że przedstawiciel gminy stawił się do aktu i złożył oświadczenie w imieniu gminy, że nie korzysta ona z prawa pierwokupu. W ocenie organu jest to wystarczające dla przyjęcia, że w sposób prawidłowy zrealizowano przesłanki wymienione w art. 598 kc.

Komisja odwoławcza za zasadny uznała również kolejny zarzut odwołania i stwierdziła, że w akcie notarialnym zbędne było wskazanie, że strony nie są osobami bliskimi w rozumieniu art. 109 ust. 3 pkt 1 w zw. z art. 4 pkt 13 ugn. Okoliczność ta wynika wprost z treści kazusu i właśnie dlatego, że strony czynności prawnej nie spełniają powyższych przesłanek, sporządzona została warunkowa umowa sprzedaży. Komisja nie przyznała jednak racji odwołującemu się, że prawidłowo zredagował umowę przenoszącą własność nieruchomości, gdyż stwierdziła, że nie zawarto w niej wyraźnego oświadczenia o przeniesieniu własności. Nie podzieliła też stanowiska skarżącego, że przywołanie pkt 5 z art. 777 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego w oświadczeniu o poddaniu się egzekucji jest tylko omyłką pisarską, którą w swoim notarialnym oświadczeniu z 7 listopada 2013 r. podnosi. Komisja odwoławcza wskazała, że zdający nie poprawił tego błędu w pracy, lecz w osobnym oświadczeniu, już po egzaminie. Zdaniem organu nawet jednak przy uznaniu, że jest to tylko pomyłka pisarska, jest to błąd pracy, który nie może być, jak twierdzi zdający, sprostowany protokołem z art. 80 Prawa o notariacie, gdyż dotyczy oświadczenia strony i musi być sprostowany protokołem z jej udziałem.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia wskazała nadto na uchybienia pracy, które - w jej ocenie - należało podnieść z urzędu. Zdaniem organu niezgodnie z art. 92 Prawa o notariacie podano zatem imiona rodziców przedstawiciela osoby prawnej. Komisja stwierdziła, że poważnym błędem pracy jest brak podania jednej z przesłanek do wystąpienia prawa pierwokupu, a mianowicie, że nieruchomość uprzednio nabyta była od gminy. Zdaniem Komisji także brak pouczenia o ewentualnej rencie planistycznej stanowi o niewypełnieniu obowiązków notariusza zabezpieczenia interesów stron i udzielenia im niezbędnych pouczeń. W ocenie Komisji całkowicie wadliwie przywołano zaświadczenie naczelnika urzędu skarbowego dotyczące braku podatku od spadków i darowizn z tytułu podziału majątku wspólnego - zgodnie z art. 1 ustawy o tym podatku nabycie wskutek podziału majątku wspólnego nie jest objęte przedmiotowym zakresem tej ustawy. W powyższe uchybienie uznano za poważny błąd pracy.

Komisja odwoławcza doszła również do przekonania, że zbyt enigmatycznie opisano postanowienie sądu opiekuńczego o zgodzie na czynność na rzecz małoletniego. Stwierdziła, że zdający nie podał, że nabycie ma nastąpić na podstawie umowy sprzedaży, a także nie podał ceny zakupu.

Zdający przyjął, że gminę przy akcie reprezentuje burmistrz, zaś w przyrzeczeniu umowy warunkowej wadliwie oznaczono organ gminy, który z prawa pierwokupu ma korzystać - wpisano wójta, co jest błędem pracy i podlegać będzie sprostowaniu protokołem z udziałem stron czynności.

W postanowieniach dotyczących umowy warunkowej brak podania terminu zapłaty ceny, są one umieszczone dopiero po umowie rzeczowej.

Komisja odwoławcza wskazała, że w pracy brak oświadczenia co do wartości rynkowej nieruchomości dla potrzeb podatku od czynności cywilnoprawnych. Zauważyła, że strony określają w akcie wartość nieruchomości, z tym, że nie wiadomo o jaką wartość chodzi.

Zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II stopnia zdający błędnie wskazał, że stawający oświadczają, że koszty ponosi nabywca. Wyjaśniła, że zgodnie z przepisami - obowiązek zapłaty opłaty sądowej ciąży na wnioskodawcy, a obowiązek zapłaty podatku od czynności cywilnoprawnych ciąży na nabywcy i ewentualna inna wola stron nie ma tu znaczenia.

Komisja uznała ponadto za zbędny zapis o wyrażeniu zgody na przesłanie wypisu aktu do urzędu skarbowego, gdyż zgodnie z obowiązującymi notariusza przepisami jako płatnika, notariusz przesyła do właściwych urzędów skarbowych odpisy aktów.

Organ wskazał także na błędy ortograficzne pracy ("w imieniu gminy Piaseczno", podkreślił nadto, że język prawniczy nie jest profesjonalny np.: księga wieczysta "obciążeń nie wykazuje", "w wyniku sprzedaży" wyrażają zgodę na przejście własności, "odnośnie" obowiązku zapłaty, pouczenie o "konsekwencjach" zbycia).

Komisja Egzaminacyjna II stopnia podniosła, że gdy rozpatrując odwołanie dostrzeże mankamenty w kwestionowanej pracy, niezauważone przez egzaminatorów, to ma obowiązek wziąć je pod uwagę. Powołanie się tego organu na takie uchybienie nie narusza zakazu reformationis in peius, gdy nie dochodzi do obniżenia oceny z zaskarżonej części egzaminu. Zdaniem organu odwoławczego uchybienia wykazane przez egzaminatorów i dodatkowe uchybienia w projekcie, które podniosła z urzędu, nie uzasadniają podwyższenia oceny aż na ocenę dobrą. W ocenie Komisji projekt zawiera na tyle poważne uchybienia przepisom prawa, w tym w szczególności z zakresu Kodeksu postępowania cywilnego, Kodeksu cywilnego czy uchybienia obowiązkom notariusza z art. 80 Prawa o notariacie, że nie uzasadniają one podwyższenia oceny na ocenę dobrą.

K. J. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia.

Sąd I instancji uzasadniając swoje rozstrzygnięcie w sprawie wydane na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: ppsa), wskazał, że zaskarżoną uchwałą Komisja Egzaminacyjna II stopnia dopuściła się - mogącego mieć wpływ na wynik sprawy - naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7, art. 77 § 1, art. 80, a także art. 107 § 3 kpa - polegającego na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy oraz na dokonaniu dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, bez wyraźnego wskazania przyczyn nieuwzględnienia twierdzeń i zarzutów skarżącego.

Ustosunkowując się do postawionych w skardze zarzutów - dotyczących przekroczenia przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia granic odwołania poprzez postawienie ocenianej pracy nowych zarzutów - Sąd I instancji wskazał, że z uwagi na treść art. 74h § 1 i § 9 Prawa o notariacie w zw. z § 5 ust. 2 pkt 1, ust. 3 i 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 1236 ze zm.), w sytuacji, gdy w rozporządzeniu wyraźnie jest mowa o "głosowaniu nad ostateczną oceną pracy pisemnej z tej części egzaminu notarialnego, która została zakwestionowana w odwołaniu", należy przyjąć, że związanie komisji odwoławczej zakresem zaskarżenia i treścią podniesionych zarzutów, nie oznacza braku kompetencji do dokonania kompleksowej oceny zaskarżonej pracy egzaminacyjnej, w szczególności do oceny, jakie znaczenie dla końcowego rezultatu postępowania mają uwzględnione (w razie stwierdzenia ich zasadności) zarzuty osoby odwołującej się.

W kontrolowanej sprawie Komisja Egzaminacyjna II stopnia uznała za zasadne niektóre zarzuty merytoryczne skarżącego odnoszące się do oceny projektu aktu notarialnego, którego dotyczy odwołanie. Tym samym, według Sądu I instancji, zdyskwalifikowane zostały w tym zakresie poglądy prawne egzaminatorów, którzy wystawili skarżącemu "oceny cząstkowe". Komisja Egzaminacyjna powinna była więc, zdaniem WSA, wyjaśnić w sposób precyzyjny i jednoznaczny, dlaczego mimo to przyjęła, że skarżący uzyskał wynik negatywny z egzaminu notarialnego. Sąd I instancji uznał, że uzasadnienie zaskarżonej uchwały nie przynosi odpowiedzi na pytanie, dlaczego elementy negatywne pracy skarżącego zdominowały elementy pozytywne, świadczące na rzecz jego przygotowania do zawodu notariusza. W ocenie WSA nie przeprowadzono pełnego wyjaśnienia przyjętej przez ten organ oceny z egzaminu notarialnego, a więc nie wyjaśniono, dlaczego akt notarialny, którego ocenę zakwestionowano, nie zasługiwał na podwyższoną ocenę. Nie oceniono także znaczenia poszczególnych dostrzeżonych przez Komisje odwoławczą błędów skarżącego - w kontekście całej jego pracy. Nie wskazano, czy mają one charakter kardynalny, czy są to tylko uchybienia mniejszej wagi pozostające bez wpływu na ocenę pracy egzaminacyjnej.

W toku ponownego postępowania Sąd I instancji nakazał Komisji Egzaminacyjnej II stopnia ponowne dokonanie pogłębionej analizy całego zgromadzonego dotychczas materiału dowodowego, która pozwoli na podjęcie właściwej decyzji, zgodnej z treścią przepisów Prawa o notariacie, kierując się stosownymi wytycznymi oraz oceną prawną Sądu zawartą w wyroku. Organ odwoławczy powinien, zdaniem Sądu, wyciągnąć w uzasadnieniu uchwały prawidłowe wnioski z faktu uwzględnienia zarzutów skarżącego, uwzględnić fakt, że praca egzaminacyjna została sporządzona przez osobę dopiero aspirującą do wykonywania zawodu notariusza oraz to, że w tej sprawie jeden z oceniających pracę egzaminatorów również popełnił istotną pomyłkę w kwalifikacji popełnionego przez skarżącego błędu uznając, że powodował on nieważność czynności prawnej. Skarżący to dostrzegł i umiejętnie wytknął w odwołaniu, a Komisja odwoławcza to jego stanowisko uwzględniła.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Komisja Egzaminacyjna II stopnia, zaskarżając to orzeczenie w całości.

Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 2 ppsa, zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa, poprzez wadliwe przyjęcie, że w sprawie zakończonej uchwałą Komisji Egzaminacyjnej II stopnia doszło do - mającej istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia - obrazy § 5 ust. 2 pkt 1, ust. 3 i ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości o spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego oraz art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 3 kpa w zw. z art. 74h § 1, 9 i 12 i art. 74 § 3 Prawa o notariacie, podczas gdy do takiego naruszenia nie doszło, a w konsekwencji błędne chylenie ww. uchwały Komisji II stopnia.

Podnosząc powyższe zarzuty Komisja Egzaminacyjna II stopnia wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono m. in., że posłużenie się przy rozpoznaniu odwołania innymi niż organ I instancji argumentami dowodzi rozpoznania sprawy przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia w sposób autonomiczny i realizuje ustawowo nałożony na organy administracyjne obowiązek obiektywnego sprawdzenia przygotowania prawniczego zdających do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu zaufania publicznego. Powołanie się przez organ odwoławczy na niedostrzeżone przez egzaminatorów komisji egzaminacyjnej mankamenty pracy nie narusza zakazu reformationis in peius, gdy nie dochodzi do obniżenia oceny z zaskarżonej części egzaminu. Oczywiste jest także, że omawiana reguła działa również w drugą stronę, a zatem organ II instancji bierze pod uwagę także pozytywne elementy pracy, które zostały pominięte przez egzaminatorów komisji egzaminacyjnej, a co do których zdający nie sformułował zarzutów w swoim odwołaniu. Takie działanie, w sposób zgodny z przepisami kpa i Prawa o notariacie, stanowi właściwe wypełnienie obowiązków wyjaśnienia stanu faktycznego i sprawdzenia przygotowania prawniczego zdających do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu zaufania publicznego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle wywodów zawartych w pisemnych motywach zaskarżonego wyroku oraz wobec zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej Sądowi I instancji istota sporu dotyczy zakresu zaskarżenia uchwały o wyniku egzaminu notarialnego odwołaniem, o którym mowa w art. 74h § 1 ustawy - Prawo o notariacie, a w konsekwencji także zakresu rozpoznania sprawy, w wyniku skutecznego wniesienia odwołania, przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości.

W ocenie składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego, skoro zgodnie z art. 74h § 1 ustawy - Prawo o notariacie zdającemu przysługuje odwołanie od wyniku egzaminu, a w myśl art. 74f § 1 powołanej ustawy, pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego (przewidzianej art. 74d) otrzymał ocenę pozytywną, to znaczy, że przedmiotem zaskarżenia do komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości mogą być oceny z poszczególnych części egzaminu. Zatem to zdający egzamin notarialny - przez wskazanie, jakiej części egzaminu dotyczy wnoszone przez niego odwołanie – ustala zakres zaskarżenia uchwały o negatywnym wyniku egzaminu i tym samym zakreśla granice rozpoznania sprawy w sposób wiążący komisję egzaminacyjną II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości.

Tak rozumianego zakresu rozpoznawania odwołania nie można natomiast - wbrew stanowisku Sądu I instancji - utożsamiać z podnoszonymi przez zdającego zarzutami, co do zasadności oceny rozwiązania zadań z zaskarżonej części egzaminu. Z żadnej z regulacji przewidzianych w ustawie - Prawo o notariacie nie można bowiem wywieść, że rozpoznając odwołanie i podejmując uchwałę w przedmiocie wyniku egzaminu notarialnego komisja egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości jest związania zarzutami podnoszonymi przez zdającego egzamin. Zarzuty stawiane w odwołaniu w istocie stanowią bowiem tylko przedstawienie zastrzeżeń odwołującego się co do prawidłowości tych ocen, dokonanych przez członków komisji sprawdzających prace.

Stosownie do art. 74h § 9 Prawa o notariacie, do zadań komisji odwoławczej należy rozpatrywanie odwołań od wyników egzaminu notarialnego. W postępowaniu administracyjnym, co do zasady przyjmuje się, że celem odwołania jest doprowadzenie do ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy. Do postępowania przed komisją odwoławczą - według art. 74h § 12 Prawa o notariacie - przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się jednak odpowiednio. Ale odpowiednie stosowanie może polegać nie tylko na odmowie jego zastosowania, lecz także na zastosowaniu przepisu (lub jego części) wprost lub z modyfikacją. Ocena odpowiedniego zastosowania przepisu musi uwzględniać specyfikę sytuacji, do której odpowiednio stosowane przepisy mają być aplikowane (por. uchwała SN z dnia 18 grudnia 2001 r., sygn. akt III ZP 25/01).

Mając powyższe na względzie należy stwierdzić, że postępowanie przed komisją egzaminacyjną II stopnia jest postępowaniem szczególnym, którego zakres - jak już wskazano - określa strona w odwołaniu. Mimo że przewidziane ustawą odwołanie przysługuje od wyniku egzaminu, celem tego postępowania nie jest jednak skontrolowanie całego przebiegu egzaminu i ponowne sprawdzenie wszystkich prac egzaminacyjnych. Komisja egzaminacyjna II stopnia kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez zdającego.

Nie można się jednak zgodzić z poglądem, że to szczególne postępowanie odwoławcze ma za zadanie wyłącznie rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania. Skład orzekający nie podziela tym samym stanowiska wyrażonego w wyroku NSA z dnia 13 grudnia 2011 r., sygn. akt II GSK 1421/10).

Przede wszystkim bowiem trzeba mieć na uwadze, na co zresztą wskazał Sąd I instancji odwołując się do orzecznictwa NSA, cel jakiemu - w świetle regulacji art. 17 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 74 § 3 Prawa o notariacie - służy ustanowienie egzaminów, czyli zapewnienie wysokiego stopnia profesjonalizmu osób dopuszczanych do wykonywania zawodu. Komisja egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości, rozpoznając odwołanie w zakresie kwestionowanej części egzaminu, ma obowiązek obiektywnego sprawdzenia przygotowania prawniczego zdających do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu zaufania publicznego (por. też powołane wyroki NSA z dnia 22 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 293/13, z dnia 17 czerwca 2014 r., sygn. akt II GSK 602/13). Tak więc przepisy regulujące zarówno przeprowadzenie egzaminu notarialnego, jak i rozpoznawanie odwołań należy wykładać, mając na względzie cel ich ustanowienia. Nie bez znaczenia jest przy dokonywaniu tej oceny i to, że ustawodawca organ uprawniony do rozpoznania odwołania od uchwały o wyniku egzaminu określił mianem komisji egzaminacyjnej II stopnia.

W konsekwencji komisja egzaminacyjna II stopnia - rozpoznając odwołanie od uchwały o wyniku egzaminu dotyczące wskazanej w odwołaniu części tego egzaminu - nie jest związana wyłącznie podniesionymi przez zdającego zarzutami. Tym samym dostrzeżenie błędu w zadaniu - z zakresu części egzaminu objętej odwołaniem - nie może być uznane za przekroczenie granic zaskarżenia odwołania i wyjście przy rozpoznaniu sprawy poza jej granice.

Wobec dokonanych w sprawie stwierdzeń, że z uwagi na cel przeprowadzenia egzaminu komisja egzaminacyjna II stopnia może dostrzec wady pracy egzaminacyjnej zdającego inne niż wskazane przez egzaminatorów, ale nie może oprzeć rozstrzygnięcia na tych błędach, trzeba zwrócić uwagę, że czym innym od przekroczenia granic sprawy przy rozpoznawaniu odwołania jest naruszenie zasady zakazu reformationis in peius, to jest zakazu pogorszenia sytuacji prawnej strony odwołującej się wskutek wydania decyzji przez organ odwoławczy. O tym, czy pogorszenie takie nastąpiło, przesądza bowiem zestawienie sentencji decyzji organu I instancji z sentencją decyzji organu odwoławczego (por. Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz; G. Łaszczyca i in.; LEX 2010, komentarz do art. 139, teza 1-3.).

Stanowiska o braku związania komisji odwoławczej wyłącznie zarzutami odwołania nie podważa też regulacja § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego.

Unormowanie zawarte w § 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 tego aktu wykonawczego - zgodnie z którym sporządzana jest opinia dotycząca zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu, mając na uwadze zakres odwołania - żadną miarą nie może bowiem przesądzać granic rozpoznawania odwołania od wyniku egzaminu notarialnego.

Przede wszystkim powołane rozporządzenie zostało wydane na podstawie art. 74h § 14 ustawy - Prawo o notariacie i zgodnie z zawartą tam delegacją określa m. in. tryb i sposób działania komisji odwoławczej.

Ustanowiony w powołanym § 5 rozporządzenia tryb i sposób działania komisji co do zasady nie może zatem wprowadzać - i faktycznie nie wprowadza - niemającej oparcia w ustawie podstawy prawnej do określenia granic sprawy rozpoznawanej wskutek odwołania od uchwały o wyniku egzaminu notarialnego.

Ponadto ten sam akt wykonawczy stanowi dość jednoznacznie, że komisja odwoławcza głosuje nad ostateczną oceną z tej części egzaminu notarialnego, która została zakwestionowana w odwołaniu - nie zaś nad zasadnością zarzutów podnoszonych w odwołaniu - a następnie komisja odwoławcza głosuje w sprawie uchwały komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości o wyniku egzaminu notarialnego.

Z tych wszystkich względów skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego podziela pogląd strony wnoszącej skargę kasacyjną, że Sąd I instancji w sposób nieuprawniony z treści art. 74h § 1 i 9 oraz § 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 powołanego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości wywiódł związanie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości zarzutami odwołania.

W konsekwencji powyższego usprawiedliwione jest też oparcie skargi kasacyjnej na podstawie z art. 174 pkt 2 ppsa, tj. na naruszeniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w związku z art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa.

Istotnie bowiem, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, to właśnie wskutek wadliwego zrozumienia granic rozpoznania odwołania Sąd I instancji uznał, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia niezasadnie wzięła pod uwagę dostrzeżone w postępowaniu odwoławczym wady ocenianej pracy, a nie wyjaśniła dlaczego - mimo uznania części zarzutów odwołania - zdający uzyskał wynik negatywny z egzaminu.

W konsekwencji tego nieuprawnionego stanowiska, Sąd I instancji nie poddał ocenie motywów Komisji Egzaminacyjnej II stopnia zaprezentowanych w uzasadnieniu skarżonej uchwały, co do braku zasadności oceny pierwszego z projektów aktu notarialnego na łączną ocenę co najmniej dobrą - konieczną dla uzyskania pozytywnego wyniku z egzaminu. Istota sprawy nie została zatem dostatecznie wyjaśniona i Naczelny Sąd Administracyjny - bez naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania sądowoadministracyjnego - nie mógł zastosować art. 188 ppsa.

Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt 1. wyroku.

Postanowienie w przedmiocie kosztów (pkt 2) wydano na podstawie art. 203 pkt 2 ppsa w zw. z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 490).