Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2537/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędziowie: Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2014 r. sprawy ze skarg Skarbu Państwa - Ministra [...] i T. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargi.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] po rozpoznaniu odwołania Skarbu Państwa – Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] uchylił powyższą decyzję w części dotyczącej części działki ewidencyjnej nr [...] (obręb [...], gmina [...], powiat [...]) obejmującej dawny sad, stawy i las, oznaczonej kolorem czerwonym na planie stanowiącym załącznik do niniejszej decyzji, stwierdził, że część nieruchomości wskazana w pkt 1 niniejszej decyzji podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13, ze zm.) oraz utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w pozostałej części.

W uzasadnieniu organ przedstawił następujący stan sprawy:

Decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. Wojewoda [...], po rozpatrzeniu wniosku T. P., stwierdził, ze nieruchomość o pow. [...] ha, położona we wsi [...], gmina [...] w powiecie [...], składająca się z działki ewidencyjnej o numerze [...], z obrębu [...], ujawniona w dawnym wykazie hipotecznym księgi wieczystej pod nazwą [...] inw. nr [...], nie podlegała działaniu przepisów art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13, ze zm.; dalej: "dekret").

Od powyższej decyzji odwołanie złożył Skarb Państwa - Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Decyzją z dnia [...] października 2012 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi umorzył postępowanie odwoławcze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 marca 2013 r. (sygn. akt I SA/Wa 2325/12) uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2012 r.

Rozpoznając odwołanie organ podniósł, że zaskarżona decyzja została wydana na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 10, poz. 51; dalej: "rozporządzenie") przewidującego orzekanie o tym, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Zgodnie z powołanym przepisem na cele reformy rolnej przechodziły nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Natomiast stosownie do art. 1 ust. 2 dekretu cele reformy rolnej obejmowały:

a) upełnorolnienie istniejących gospodarstw karłowatych, małorolnych i średniorolnych,

b) tworzenie nowych samodzielnych gospodarstw rolnych dla bezrolnych, robotników i pracowników rolnych oraz drobnych dzierżawców,

c) tworzenie w pobliżu miast i ośrodków przemysłowych gospodarstw dla produkcji ogrodniczo-warzywniczej,

d) zarezerwowanie odpowiednich terenów dla szkół oraz poddanych zarządowi państwowemu lub samorządowemu ośrodków dla podniesienia kultury rolnej, wytwórczości nasiennej, hodowlanej oraz przemysłu rolnego,

e) zarezerwowanie odpowiednich terenów pod rozbudowę miast, kolonii mieszkaniowych i ogródków działkowych oraz terenów na potrzeby wojskowe, komunikacji publicznej lub melioracji.

Nieruchomość objęta niniejszym postępowaniem pochodziła z majątku ziemskiego stanowiącego własność M., J. , T. i A. P. i uregulowanego w księdze hipotecznej "[...]" (nr inw. [...]). Wpisu prawa własności Skarbu Państwa dokonano w oparciu o zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w W.z dnia [...] lipca 1946 r. stwierdzające, że nieruchomość przeznaczona jest na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 dekretu.

Niezbędną przesłanką uznania, że rezydencja właściciela podlegała przejęciu na rzecz Skarbu Państwa, była możliwość wykorzystania tej części nieruchomości na cele reformy rolnej i istnienie tzw. "związku funkcjonalnego" pomiędzy zespołem dworsko-parkowym a rolniczą częścią majątku ziemskiego. Organ zwrócił uwagę, że w judykaturze podkreśla się przy tym, że rezydencja właściciela majątku, co do zasady, nie przechodzi na cele reformy rolnej, jako nieprzydatna do realizacji celów, o których mowa w art. 1 ust. 2 dekretu, ponieważ zespoły dworsko-parkowe nie były przydatne dla celów wskazanych w lit. a)-c), natomiast cele wskazane pod lit. d) i e) mogły być realizowane jedynie poprzez przejęcie nieruchomości niezabudowanych (uchwała NSA sygn. akt I OPS 2/06, wyroki NSA sygn. akt I OSK 532/07, I OSK 823/07, I OSK 1116/07, I OSK 287/08).

Dwór w O. wraz z parkiem (bez wskazania oznaczeń geodezyjnych) został uznany za zabytek na podstawie orzeczenia Prezydium [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej - Konserwatora Zabytków z dnia [...] listopada 1959 r. (nr [...]). W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że obiekt posiada wybitne walory artystyczne i zabytkowe i należy do rzędu czołowych przykładów wiejskich rezydencji XVII wieku. Jak wynika z karty ewidencyjnej zabytków architektury i budownictwa, do dworu prowadzi aleja wjazdowa z bramą o rustykowanych filarach zwieńczonych obeliskami. Aleja kończy się gazonem przed elewacją frontową dworu. Równolegle do alei wjazdowej po jej południowej stronie znajduje się barokowa oficyna i dawna stajnia murowana. Po stronie południowej dworu usytuowany jest niewielki (ok. [...] ha) park, w którym rozplanowane są ciągi alejek o nieregularnym przebiegu, przecinające prostą, najszerszą aleję łączącą dawniej pałac z częścią gospodarczą i rozszerzające się w dwóch miejscach na owalne placyki. W południowo- zachodnim narożniku parku znajduje się figura [...] ustawiona jeszcze w okresie międzywojennym (załącznik nr 4 do karty ewidencyjnej zespołu dworsko-folwarcznego).

Z zeznań świadków i strony wynika, że dwór i oficyna miały charakter mieszkalny. Oprócz rodziny P. w zespole dworsko-parkowym zamieszkiwali: nauczycielki (we dworze), lokaj, pokojówki, kucharz, szofer z rodziną (w oficynie). W stajni znajdującej się na terenie zespołu dworsko- parkowego trzymano konie wyjazdowe; w budynku tym znajdowały się także mieszkania stangretów (stajnia koni roboczych znajdowała się natomiast w części folwarcznej, poza terenem objętym niniejszym postępowaniem). Zakwaterowanie na terenie zespołu dworsko-parkowego osób zatrudnionych w celu świadczenia usług właścicielowi i jego rodzinie należy wiązać z dworem i jego mieszkalnym charakterem, a nie z częścią gospodarczą majątku. Osoby pełniące funkcje usługowe mogłyby świadczyć pracę i mieszkać w dworze oraz oficynie także wówczas, gdyby właściciel nie posiadał gospodarstwa rolnego i czerpał dochody z zupełnie innych źródeł.

O powiązaniu części rezydencjalnej z majątkiem ziemskim mogłoby, zdaniem organu, przesądzać dostosowanie dworu do zarządzania pracami rolnymi (np. istnienie w dworze kantoru czy biura, gdzie znajdowały się księgi rachunkowe, dokonywano płatności pracownikom i dostawcom), przy nieistnieniu na terenie majątku innego tego typu miejsca (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 marca 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 174/11). Zgromadzony materiał dowodowy nie daje jednak podstaw do przyjęcia, że przedmiotowy dwór czy inne zabudowania zespołu dworsko-parkowego były wykorzystywane do czynności związanych z bieżącym administrowaniem majątkiem. Z zeznań T. P. z dnia [...] maja 2008 r. wynika, że w majątku zatrudnieni byli administrator, buchalter i rządca. Zarówno budynek administracyjny, jak i dom rządcy znajdowały się poza terenem zespołu dworsko-parkowego, na podwórzu folwarcznym, co potwierdza plan znajdujący się w dokumentacji konserwatorskiej.

Wzdłuż północnej granicy zespołu dworsko-parkowego ciągnęły się stawy. Świadek A. Z. w dniu [...] maja 2008 r. zeznał, że "na granicy parku z lasem znajdowały się stawy rybne". Z protokołu przejęcia z dnia [...] kwietnia 1945 r. wynika, że stawy rybne zajmowały powierzchnię 1 ha, choć w dacie sporządzania tego dokumentu nie były one zarybione. Jednak zdaniem organu stawy mogły być przeznaczone do produkcji zwierzęcej w zakresie rybołówstwa, stanowiły więc nieruchomość ziemską o charakterze rolniczym, która mogła być wykorzystana na cele reformy rolnej, natomiast z uwagi na swoje położenie na skraju części rezydencjonalnej, tuż przy granicy lasu, należy je łączyć z gospodarczą, a nie mieszkalną częścią majątku ziemskiego. Taką samą kwalifikację należałoby przyjąć dla wąskiego fragmentu lasu leżącego za stawami, tuż przy północnej granicy działki nr [...], skoro stanowił on część większego kompleksu leśnego, położonego za tą działką.

Wyjaśnienia wymagał charakter północno-zachodniej części działki nr [...], która to część oznaczona jest na mapie konserwatorskiej jako "[...]". Położona jest ona na zachód od budynku nr [...] ([...]), na północ od drogi wjazdowej do dworu. Obszar ten zajmuje powierzchnię ok. [...] ha i przylega bezpośrednio do ul. [...] (droga z [...] do [...]). Znajdują się na nim szklarnie, które, choć współczesne, zostały wzniesione w miejscu dawnego obiektu o tym samym przeznaczeniu (załącznik nr [...] do karty ewidencyjnej). Dodatkowo organ ustalił , że obszar ten oddzielony jest od części rezydencjalnej bramą i parkanem. Brama ta usytuowana jest w odległości ok. [...] m od ulicy [...] (opinia rzeczoznawców majątkowych, s. 7), co odpowiada odległości drogi dojazdowej wzdłuż "[...]". Istnienie muru oraz sadu potwierdzają zeznania T.P. z dnia [...] maja 2008 r. ("Mur oddzielał dalej park znajdujący się koło pałacu od [...]. Mur dochodził do [...] znajdującego się na tyłach [...]").

Do akt sprawy dołączono opinię uzupełniającą rzeczoznawców majątkowych zawierającą oświadczenie T. P., która stwierdziła, że po lewej stronie drogi wjazdowej do pałacu nie było żadnego sadu, a na tym terenie znajdowały się dwie szklarnie, ogród warzywny i kwiatowy. Dodatkowo strona wskazała, że przed domem ogrodnika rosły drzewa morelowe i brzoskwiniowe, a wszelkie warzywa i owoce przeznaczone były na własne potrzeby. Oświadczenie to nie pozostaje w sprzeczności z wcześniejszymi zeznaniami, jeśli przyjąć, że dotyczyło terenów znajdujących się w sąsiedztwie wzmiankowanego domu ogrodnika tj. obok tej części drogi wjazdowej, która znajduje się już za bramą a poza "dawnym sadem". Tym bardziej, zdaniem organu nie sposób uznać, iż hodowla owoców i warzyw na własne potrzeby kilkuosobowej rodziny mogłaby zajmować ok. [...] ha, czyli powierzchnię "[...]" w granicach działki nr [...]. Ponadto organ podniósł, że z protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] maja 1945 r. wynika, iż powierzchnia ogrodów warzywnych i owocowych w majątku Obory wynosiła [...] ha, odpowiadała więc sumie powierzchni "[...]" w granicach działki nr [...] oraz obszaru położonego na południe od drogi wjazdowej, nieobjętego niniejszym postępowaniem, oznaczonego na mapie konserwatorskiej równie, jako "[...]". W opinii uzupełniającej rzeczoznawców majątkowych z dnia [...] listopada 2009 r. wskazano, że omawiana część działki została w planie [...] z 1921 r. przeznaczona na ogród owocowy i warzywny dla dworu i tym samym tak określona funkcja wspomagać miała "funkcję rezydencjonalną całego zespołu". Odnosząc się do tych ustaleń, podkreślić trzeba, że plan ten był jedynie projektem, który zrealizowano częściowo, i to w zupełnie innej części majątku (załącznik nr [...] do karty ewidencyjnej zespołu dworsko-folwarcznego).

Zatem zdaniem organu teren "[...]" w granicach działki nr [...], ze względu na wyodrębnienie architektoniczne (brama) znajdował się poza częścią rezydencjonalną. Nie przeczy temu stwierdzenie zawarte w karcie ewidencyjnej, gdzie wskazuje się, że od strony zachodniej granicą założenia jest droga z [...] do [...]; karta ta dotyczy jednak zespołu dworsko-folwarcznego, a więc również części gospodarczej. O braku związku dawnego sadu z zespołem dworsko - pałacowym świadczy również rodzaj gruntów. Ogrody warzywne i owocowe zaliczano - zgodnie z § 4 rozporządzenia - do użytków rolnych, dlatego ta część działki nr [...] nadawała się zdaniem organu na cele reformy rolnej wskazane w art. 1 ust. 2 lit. a)-c) dekretu i to niezależnie od tego, czy płody rolne wykorzystywane były na użytek własny rodziny właściciela majątku czy też przeznaczano je na sprzedaż, dekret bowiem nie pozwala, na czynienie takiego rozróżnienia.

W konsekwencji, z uwagi na to, że północno-zachodnia część działki nr [...], stawy i las stanowiły część nieruchomości ziemskiej o powierzchni ogólnej przekraczającej [...] ha - podlegały przejęciu na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Z powyższych przyczyn zaskarżona decyzja Wojewody [...] w tej części nie zasługuje zdaniem organu na utrzymanie w mocy. Część działki nr [...] podlegająca przejęciu na cele reformy rolnej została oznaczona kolorem czerwonym na planie stanowiącym załącznik do niniejszej decyzji. Objęto nią również tę część drogi wjazdowej, która położona jest na zachód od parkanu, ze względu na wyodrębnienie architektoniczne od części rezydencjonalnej oraz fakt, że pełniła wyłącznie funkcję komunikacyjną, jako część dłuższego ciągu drogowego, który biegł dalej na zachód, po przeciwnej stronie szosy [...], w kierunku głównej drogi wiodącej z [...] do [...] (karta ewidencyjna zespołu dworsko-folwarcznego).

Jeśli chodzi natomiast o właściwy zespół dworsko - parkowy, położony na pozostałym obszarze działki nr [...], na wschód od bramy wjazdowej, to zdaniem organu, jako część mieszkalno-wypoczynkowa, niewykorzystywana do produkcji rolniczej ani do zarządzania majątkiem nie mógł być przeznaczony na cele reformy rolnej i nie pozostawał w związku funkcjonalnym z gospodarczą częścią majątku. Tym samym ta część zdaniem organu nie podpadała pod art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu i w tym zakresie zaskarżona decyzja Wojewody [...] zasługuje na utrzymanie w mocy.

Odnosząc się natomiast do zarzutów Skarbu Państwa - Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego poddających w wątpliwość możliwość oceny podpadania nieruchomości pod art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu na podstawie protokołów z pierwszej połowy 1945 r. z tego powodu, że dokumenty te są zdaniem odwołującego się niemiarodajne, ponieważ zostały sporządzone po 13 września 1944 r., czyli już po dniu, w którym określone nieruchomości przeszły z mocy prawa na własność Państwa na cele reformy rolnej, organ odwoławczy uznał, że z poglądem takim nie sposób się zgodzić. Zastosowana przez prawodawcę konstrukcja przejęcia nieruchomości ex lege sprawiła, że faktycznego przejęcia poszczególnych majątków dokonywano w okresie późniejszym. Protokolarne przejęcie wszystkich nieruchomości jednego dnia nie byłoby fizycznie możliwe, tym bardziej, że duża część terytorium Polski (w tym miejscowość Obory) znajdowała się w dniu 13 września 1944 r. pod okupacją niemiecką. Jednocześnie organ podkreślił, że informacje zawarte w protokołach (rodzaj zabudowań, spis inwentarza, charakter użytków) dotyczyły okoliczności względnie stałych, które nie ulegają znaczącym zmianom w przeciągu kilku miesięcy. Przyjęcie restrykcyjnego stanowiska prezentowanego przez SP sprawiałoby, zdaniem organu, że w ogóle nie można byłoby ustalić występowania przesłanek przejęcia nieruchomości na cele reformy rolnej, wszelkie mapy, protokoły i inne dokumenty musiałyby bowiem pochodzić z dnia 13 września 1944 r.

Nieuzasadniona jest również, zdaniem organu, argumentacja, która wskazuje na prawną, personalną i finansową jedność zespołu dworsko-parkowego i pozostałej części majątku w O. W orzecznictwie przyjmuje się bowiem zgodnie, że o związku rezydencji ziemskich z częścią gospodarczą nie mogą przesądzać powiązania podmiotowe, finansowe, terytorialne czy brak wyodrębnienia prawnego części rezydencjalnej (wyroki NSA o sygn. akt IV SA 451/00, IV SA 1593/02, I OSK 28/06, I OSK 532/07, I OSK 1116/07, I OSK 287/08, I OSK 686/08, I OSK 906/08). Nie można zgodzić się także , zdaniem organu, z zarzutami naruszenia art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niepoczynienie ustaleń we własnym zakresie i oparcie się wyłącznie na opinii sporządzonej na zlecenie wnioskodawczyni. Przepisy postępowania przewidują otwarty katalog środków dowodowych, i tym samym nie zakazują przeprowadzania dowodów z dokumentów prywatnych. Poza tym w niniejszej decyzji wzięto również pod uwagę dokumentację konserwatorską, protokoły przejęcia z 1945 r. oraz zeznania świadków i strony.

Na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2013 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł działając w imieniu Skarbu Państwa Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego w zakresie utrzymania w mocy części decyzji Wojewody [...] nr [...]z dnia [...] sierpnia 2012 r. stwierdzającej, że nieruchomość o powierzchni [...] ha, położona we wsi [...] gmina [...] w powiecie [...], składająca się z działki ewidencyjnej o nr [...], z obrębu [...], ujawniona w dawnym wykazie hipotecznym księgi wieczystej pod nazwą "[...]" inw. Nr [...] nie podlegała działaniu przepisów art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej zarzucając jej:

– naruszenie art. 7 i 77 § 1 k.p.a. polegające na niedokładnym i nieprawidłowym wyjaśnieniu stanu faktycznego w zakresie związku funkcjonalnego właściwego zespołu dworsko-pałacowego z majątkiem ziemskim, co doprowadziło organ drugiej instancji do uchylenia jedynie w części, a nie w całości decyzji organu pierwszej instancji i błędnego stwierdzenia, iż w części utrzymanej w mocy, część nieruchomości będąca przedmiotem postępowania nie podlegała działaniu przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w części pkt 3, to jest w części utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji w części utrzymanej w mocy przez organ drugiej instancji.

W uzasadnieniu podniesiono, że analiza zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...], a także materiał zebrany w sprawie, na którym oba organy oparły swoje decyzje uznając brak istnienia związku funkcjonalnego zespołu dworsko-pałacowego z majątkiem ziemskim, a tym samym podlegania tej części nieruchomości działaniu przepisów dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej jest zdaniem skarżącego nieprawidłowy (a co najmniej przedwczesny). Zdaniem skarżącego oba organy niedokładnie i nieprawidłowo wyjaśniły stan faktyczny w tym zakresie. Zdaniem skarżącego okolicznością nie budzącą wątpliwości jest, że zespół dworsko-pałacowego, stanowiący przedmiot niniejszego postępowania, związany był nierozerwalnie z resztą, majątku ziemskiego - jako jedna nieruchomość ujawniona w dawnym wykazie hipotecznym księgi wieczystej jako "[...]" inw. Nr [...]. Część dworsko-pałacowa, która obecnie stanowi część działki ewidencyjnej o numerze [...], z obrębu [...] o powierzchni [...] ha nie była w dniu 13 września 1944 r. - w momencie, w którym wszedł w życie dekret PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, w żaden sposób wyodrębniona od reszty majątku ani jako odrębna nieruchomość, ani jako odrębna działka powstała w wyniku podziału geodezyjnego. Zarówno obecna działka ewidencyjna o nr [...], z obrębu [...] O. o powierzchni [...]ha, jak i jej część dworsko-pałacowa, stanowiły zatem zdaniem skarżącego niewątpliwie część składową nieruchomości ziemskiej ("[...]"), która w żaden sposób nie była wyodrębniona terytorialnie i w całości podlegała działaniu przepisów dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Zdaniem skarżącego nie można uznać za zasadne ustaleń organu drugiej instancji zawartych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że właściwy zespół dworsko-pałacowy, jako część mieszkalno- Wypoczynkowa był niewykorzystywany do produkcji rolniczej ani do zarządzania majątkiem, oraz że dlatego nie mógł być przeznaczony na cele reformy rolnej i nie pozostawał w związku funkcjonalnym z gospodarczą częścią majątku.

Zdaniem skarżącego nie ma wątpliwości, że związek funkcjonalny istniał, gdyż właściciele całego "[...]" (mieszkający w części dworsko-pałacowej nieruchomości ziemskiej) wykorzystując posiadaną nieruchomość prowadzili działalność rolniczą, co oczywiste przy pomocy zatrudnionych pracowników (takich jak np. administrator, rządca, buchalter - którzy są zazwyczaj osobami zatrudnianymi przy prowadzeniu jakiejkolwiek działalności, tak jak obecnie menedżer, kierownik czy księgowy), z której to działalności uzyskiwali dochody mające na celu utrzymanie prowadzonego gospodarstwa rolnego, w tym znajdującej się na terenie majątku części dworsko - pałacowej. Powyższy wniosek potwierdza uzasadnienie decyzji organu pierwszej instancji wskazujące, że źródła finansowania zespołu dworsko-pałacowego pochodziły nie tylko z folwarków ziemskich a zatem zdaniem organu pochodziły z gospodarstwa rolnego oraz z innych źródeł.

Podkreślenia zdaniem skarżącego wymaga to, że żadna część majątku nie była przedmiotem dzierżawy (dzierżawa mogłaby świadczyć o faktycznej czy organizacyjnej odrębności wydzierżawionej części od reszty majątku), co jego zdaniem potwierdza prowadzenie działalności rolniczej przez właścicieli nieruchomości i tym samym związek części, w której mieszkali właściciele (pałacowo - parkowej) z resztą nieruchomości.

Zdaniem skarżącego organ pierwszej instancji, ani organ odwoławczy w ogóle nie poczyniły szczegółowych ustaleń w tak istotnym zakresie jak działalność prowadzonej przez byłych właścicieli "[...]" i źródła pochodzenia przychodu. Organy nie ustaliły czy działalność rolnicza w "[...]" stanowiła główny przedmiot działalności prowadzonej przez właścicieli tej nieruchomości ziemskiej i czy stanowiła ich główne źródło dochodów pozwalających na utrzymanie "[...]" wraz z częścią tego majątku stanowiącą część dworsko-pałacową.

Dopiero ustalenia w powyższym zakresie mogłyby pozwolić zdaniem skarżącego ustalić czy istniał związek funkcjonalny części dworsko-pałacowej z gospodarczą częścią majątku i ewentualnie mogłyby uzasadniać twierdzenie organów orzekających w sprawie, że taki związek nie istniał.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozważył wnikliwie jedynie kwestię dotyczącą części działki nr [...] obejmującej dawny sad, stawy i las, słusznie uznając, że część ta podpadała pod działanie przepisów dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej i słusznie uchylając w tym zakresie decyzję Wojewody [...].

Zdaniem skarżącego organ odwoławczy w ogóle nie rozważył kwestii dotyczącej istnienia związku funkcjonalnego części stanowiącej zespół dworsko-pałacowy z resztą majątku i podpadania tej części pod działanie przepisów dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r., pomimo zarzutów i argumentów w tym zakresie, podniesionych w odwołaniu przez Skarb Państwa - Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, a uzasadnienie decyzji organu odwoławczego w tym zakresie i co do utrzymania w części w mocy decyzji organu pierwszej instancji jest lakoniczne i nieprzekonujące.

Z uzasadnień obu decyzji wynika, zdaniem skarżącego, że organy orzekające w sprawie oparły się wyłącznie na dokumentach prywatnych przedłożonych przez wnioskodawczynię T. P. (jej pełnomocnika) i sporządzonej na jej zlecenie - "Opinii o związkach funkcjonalno-gospodarczych pomiędzy zespołem dworsko-parkowym "[...]" a gospodarstwem rolnym wg stanu z daty przejęcia" z dnia [...] maja 2009 r. oraz "Opinii uzupełniającej o związkach funkcjonalno-gospodarczych pomiędzy zespołem dworsko- parkowym "[...]" a gospodarstwem rolnym wg stanu z daty przejęcia" z dnia [...] listopada 2009 r., które to dokumenty nie mają zdaniem organu waloru dowodu z opinii biegłych w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a. Dodatkowo skarżący zauważa, że przedłożone dokumenty nie mogą stanowić materiału dowodowego pozwalającego orzekać o podpadaniu nieruchomości pod działanie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, który to dekret wszedł w życie w dniu 13 września 1944 r., i z którym to dniem ex lege nastąpiło przejście na Skarb Państwa prawa własności nieruchomości, o których mowa w art. 2 ust. 1 dekretu. Materiał ten nie ustala bowiem stanu nieruchomości ziemskiej oraz związku funkcjonalnego z dnia [...] września 1944 r. (to jest dnia w którym następowało przejście własności nieruchomości na Skarb Państwa, ani sprzed tej daty), ale ustala późniejszy stan nieruchomości z momentu sporządzenia protokołów w dniu [...]kwietnia 1945 r. i w dniu [...] maja 1945 r.).

W tej sytuacji zdaniem skarżącego oba organy, w oparciu o zgromadzony materiał w sprawie, rozpatrzyły w istocie kwestię jaki był stan nieruchomości w połowie roku 1945 i czy w połowie roku 1945 nieruchomość mogłaby ewentualnie podlegać reformie rolnej, która weszłaby w życie w połowie roku 1945.

Tymczasem obowiązkiem organów było przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego jaki był stan nieruchomości w dniu 13 września 1944 r. i czy w tym dniu nieruchomość nie podlegała pod działanie PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Niewątpliwym jest, że dla prawidłowej oceny kwestii podpadania nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu jest ustalenie stanu nieruchomości z dnia wejścia w życie dekretu, bądź sprzed tej daty, jako że w dniu 13 września 1944 r. następowała z mocy prawa zmiana w zakresie prawa własności. Stan prawny po tej dacie jest w istocie bez znaczenia dla u sprawy podpadania, bądź nie podpadania pod działanie przepisów dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Nie można zdaniem skarżącego za wyczerpujące rozważenie sprawy uznać argumentacji zawartej w uzasadnieniu decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że: "(...) faktycznego przejęcia poszczególnych majątków dokonywano w okresie późniejszym. Protokolarne przejęcie wszystkich nieruchomości jednego dnia nie byłoby fizycznie możliwe, tym bardziej że duża część terytorium Polski (w tym miejscowość Obory) znajdowała się w dniu 13 września 1944 r. pod okupacją niemiecką. " Nie ulega bowiem wątpliwości, że trudności organizacyjne i czynności faktyczne ówczesnej administracji nie zwalniały organów ani ówcześnie, ani obecnie od konieczności ustalenia stanu nieruchomości z dnia 13 września 1944 r.

Żaden z organów nie przedstawił zdaniem skarżącego dowodów na podstawie, których uznał, że za miarodajny dla ustalenia stanu faktycznego w dacie 13 września 1944 r. można przyjąć opis i analizę stanu nieruchomości po ponad 6 miesiącach od dnia wejścia w życie dekretu PKWN. Nie można uznać, że takim wykazaniem jest stwierdzenie organu odwoławczego w zaskarżonej decyzji, że " informacje zawarte w protokołach (rodzaj zabudowań, spis inwentarza, charakter użytków) dotyczyły okoliczności względnie stałych, które nie ulegają zmianom w przeciągu kilku miesięcy, bowiem co do większości okoliczności, z pewnością okresu lat 1944 - 1945 nie można zdaniem skarżącego uznać za okres sprzyjający stałości i niezmienności stanów faktycznych.

Tym samym orzekanie zarówno przez Wojewodę [...] jak i Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w oparciu o ustalenia co do stanu faktycznego istniejącego w połowie roku 1945, czyli po 13 września 1944 r. należy uznać zdaniem skarżącego za nieprawidłowe.

W tej sytuacji, w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, nie ma podstaw zdaniem skarżącego, aby twierdzić, że ówcześnie w dniu 13 września 1944 r., istniała odrębność faktyczna, czy organizacyjna części dworsko-pałacowej od reszty majątku ziemskiego, która pozwalałaby uznać, że część dworsko-pałacowa nie podlegała działaniu przepisów dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W tej sytuacji, w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, nie ma podstaw, zdaniem skarżącego, aby twierdzić, że ówcześnie w dniu 13 września 1944 r., istniała odrębność faktyczna, czy organizacyjna części dworsko – pałacowej od reszty majątku ziemskiego, która pozwalałaby uznać, że część dworsko – pałacowa nie podlega działaniu przepisów dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Na tę samą decyzję skargę złożyła również T. P. zarzucając jej:

– naruszenie przepisu prawa materialnego, to jest art. 2 ust. 1 lit. e Dekretu w zw. z § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 z późn. zm.) ("Rozporządzenie"), poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że część działki ewidencyjnej nr [...] obręb [...]. oznaczona kolorem czerwonym na planie stanowiącym załącznik do decyzji Ministra Rolnictwa podlegała działaniu Dekretu, w sytuacji, gdy część ta była jej zdaniem powiązana funkcjonalnie z Zespołem Dworsko-Parkowym [...].,

– naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, to jest art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeki postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) ("kpa") kpa poprzez niewłaściwe ustalenie stanu faktycznego oraj niewłaściwe rozpatrzenie materiału dowodowego, które doprowadziło do błędnego uznania, że część działki ewidencyjnej nr [...] obręb [...] oznaczona kolorem czerwonym na planie stanowiącym załącznik do decyzji Ministra Rolnictwa, podlegała działaniu dekretu.

Z powyższych powodów wniosła o jej uchylenie w zakresie pkt 1 i 2, to jest w części, w której organ odwoławczy chylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w części dotyczącej części działki ewidencyjnej nr [...] obręb [...], gmina [...], powiat [...] obejmując dawny sad, stawy i las, oznaczonej kolorem czerwonym na planie stanowiącym załącznik do decyzji Ministra Rolnictwa podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

W dalszym uzasadnieniu podniesiono, że Minister Rolnictwa pominął, iż stawy te nigdy nie były zarybione, ponieważ nie były przeznaczone do produkcji ryb, ani nie wskazał dlaczego jego zdaniem stawy te mogły służyć produkcji rolniczej (rybnej), w szczególności poprzez powołanie dowodów na istnienie infrastruktury niezbędnej do prowadzenia takiej produkcji. Stawy te w założeniu były stawami parkowymi i stanowiły jedynie element dekoracyjny Zespołu Dworsko-Parkowego majątku [...], podkreślający reprezentacyjny charakter Zespołu (opinia biegłych str. 23). Istotne wydają się również w tym zakresie pominięte przez Ministra zeznania T.P. (karta 278), zeznającej, że "Stawy od strony północnej pałacu stanowiły naturalną granicę części mieszkalnej. Stawy ciągnęły się aż do głównej drogi". W orzecznictwie prezentowany jest pogląd dotyczący ustalenia, kiedy sady, ogrody czy stawy znajdujące się w części rezydencjalnej mogą być potraktowane jako nieruchomość ziemska: "Odnośnie argumentacji dotyczącej zlokalizowania w części pałacowo-parkowej sadów, ogrodów oraz stawów (...), trzeba stwierdzić, iż Okoliczności te mogą mieć znaczenie w sytuacji ustalenia, w toku postępowania, iż kompleksy te były wykorzystywane do produkcji roślinnej lub zwierzęcej na sprzedaż (,..)" (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego ("WSA") w Warszawie z 4 Września 2009 r., IV SA/Wa 895/09).

Minister Rolnictwa nie uznał także twierdzeń byłej właścicielki za wiarygodne i podniósł, że "nie sposób uznać, iż hodowla owoców i warzyw na własne potrzeby kilkuosobowej rodziny mogłaby zajmować ok. [...] ha, czyli powierzchnię "[...]" w granicach działki nr [...]." Skarżąca podkreśla, że nie ma znaczenia jakiej wielkości był sad, istotne jest by stanowił on 16 zespołu rezydencjalnego. Jak to wynika z opinii uzupełniającej rzeczoznawców, z dnia [...] listopada 2009 r. omawiana część działki została w planie [...] z 1921 r. przeznaczona na ogród owocowy i warzywny dla dworu i tym samym tak określona funkcja wspomagać miała "funkcję rezydencjonalną całego zespołu", Zdaniem skarżącej, wbrew temu co twierdzi Minister Rolnictwa w zaskarżonej decyzji, istotny był przede wszystkim właśnie cel jakiemu według wymienionego planu miał służyć ogród owocowy i warzywny - wspomaganie funkcji rezydencjonalnej całego zespołu. Z tego powodu sad przylegał do części pałacowej i oddzielony był zgodnie z przywoływaną wcześniej opinią J. S. od strony południowo-wschodniej budynkami gospodarczej tj. spichlerzem, stodołą i szopami należącymi do części Majątku Ziemskiego [...] użytkowanymi rolniczo. Obszary położone w części nie były przeznaczone do komercyjnej produkcji rolniczej i nigdy w ten sposób nie zostały wykorzystane. Z tego powodu brak jest związku funkcjonalnego pomiędzy obszarami (takimi jak sad czy staw) położonymi w części rezydencjonalnej a częścią gospodarczą, która stanowiła nieruchomość ziemską. Skarżąca przytacza orzeczenie sądów administracyjnych z których wynika, że stawy, sady czy ogrody przydworskie stanowi stanowiły typowe komponenty zespołów pałacowo- parkowych w Polsce. Z jednej strony pełniły one funkcję dekoracyjną (stawy), z drugiej zaś dostarczały płodów rolnych (warzyw i owoców) na potrzeby mieszkańców rezydencji (ogród czy sad). Z orzecznictwa można zdaniem skarżącej wynieść, że z przepisów Dekretu nie wynika by na cele rolne były przeznaczone nieruchomości nie mające takiego charakteru, nie pozostające w funkcjonalnej łączności z gospodarstwem rolnym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego ("NSA") z 12 stycznia 2012 r., I OSK 1300/11).

W niniejszej sprawie istotne jest również, że bezpośrednio produkcją rolną zajmował się zarządca, który mieszkał na terenie zespołu gospodarczego, a nie na terenie Zespołu Dworsko-Pałacowego. Nie zajmował się więc elementami części rezydencjonalnej takimi jak staw, ogród czy sad. Stanowi to jeszcze jeden argument potwierdzający istnienie związku funkcjonalnego pomiędzy tymi elementami, a Zespołem Dworsko-Pałacowym i brak takiego związku tych elementów z częścią gospodarczą majątku [...].

Z powyższego wynika więc, że Minister bezpodstawnie uznał, że znajdujące się na terenie Zespołu Dworsko-Pałacowego sad, ogród i staw związane były gospodarczo z majątkiem ziemskim, który podpadał pod działanie dekretu, gdy tymczasem elementy te były związane jedynie z zespołem pałacowo-parkowym i nie posiadały charakteru rolnego.

Z opinii rzeczoznawców (znajdującej się w aktach sprawy) wynika, że Zespół Dworsko-Folwarczny [...] składa się z dwóch części. Część pierwsza to część rezydencjalno-parkowa z dworem, a druga część folwarczna. Jak słuszne zauważył Wojewoda w swojej decyzji, w opinii biegłych stwierdzono, że "W Zespole Dworsko-Parkowym biorąc pod uwagę charakter użytkowy poszczególnych części terenu można wyróżnić cztery różne rodzaje terenów: 1. Stawy parkowe; 2. Tereny zabudowane budynkami; 3. Ogrody warzywne i sady; 4. Park, drogi, ścieżki spacerowe. (...) Była to typowa struktura użytkowa funkcjonalna podobnych Zespołów Pałacowo-Parkowych, które pełniły funkcję mieszkaniowo-reprezentacyjną. Zwykle największą część powierzchni stanowił park i staw, które podkreślały reprezentacyjny charakter zespołu".

Ponadto, ze znajdującej się w aktach sprawy opinii dotyczącej określenia granic wyodrębnionej w faktycznie z pozostałej nieruchomości ziemskiej pod nazwą hipoteczna Majętność Ziemska [...], stanowiącej nieruchomość pałacową obejmująca zespół pałacowy w [...] z dnia [...] grudnia 2003 r. sporządzonej przez J. S. wynika, że "Całość zespołu pałacowego pokazanego za szkicach polowych otoczona jest w sposób naturalny stawami i rowami, a w części wschodniej i południowo-wschodniej park wraz z częścią pałacową oddzielony jest murem od terenów użytkowanych rolniczo". Zdaniem autorów ww. kształt, faktycznych i geodezyjnych granic jest dowodem na odrębność Zespołu będącego konsekwencją naturalnego, istniejącego przed II wojną światową podziału funkcji. Jak to zaś wynika z Karty Ewidencyjnej Zabytków Architektury Zespołu Dworsko-Folwarcznego w O. część rezydencjonalna oddzielona od części gospodarczej nowym murowanym ogrodzeniem za wzór poprzedniego.

Zdaniem skarżącej wbrew wymogom zawartym w art. 77 § 1 k.p.a. Minister Rolnictwa nie zebrał w sposób wyczerpujący i nie rozpatrzył całości materiału dowodowego. Wydając rozstrzygnięcie Ministra Rolnictwa z naruszeniem dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a. nie wyjaśnił z jakich przyczyn jednym dokumentom dal wiarę a innym odmówił przymiotu wiarygodności. Nie wskazał zwłaszcza powodów, dla których nie uznał szczegółowych ustaleń i analiz zawartych w opiniach przywołanych w niniejszej skardze.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o ich oddalenie.

W piśmie z dnia [...] stycznia 2014 r. skarżąca T. P. odniosła się do stanowiska skarżącego wnosząc w tym zakresie o oddalenie skargi. Podniosła, że zarzut naruszenia przez Ministra art. 7 i 77 § 1 k.p.a. w zakresie wyjaśnienia funkcjonalnego Zespołu Dworsko-Pałacowego z majątkiem ziemskim jest niezasadny, a zaskarżona decyzja w tym zakresie odpowiada prawu i jest zgodna z ugruntowanym orzeczeniem sądowym, co powoduje, że skarga Skarbu Państwa – Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego jest bezpodstawna.

Skarżąca nie podzieliła jednocześnie poglądu organu wynikającego z odpowiedzi na skargę Skarbu Państwa – Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, że stawy i sad były nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym i mogły być przeznaczone na wskazane w dekrecie cele, przytaczając wybrane orzecznictwo sądowe dotyczące tej kwestii.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U., nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, przy czym w sprawowaniu tej kontroli nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołana podstawa prawna rozstrzygając w granicach danej sprawy (art. 1345 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy Sąd uznał, że obie skargi nie zasługują na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., nr 3, poz. 13 ze zm.).

Zgodnie z powyższym przepisem na cele reformy rolnej miały być przeznaczone nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa poznańskie, pomorskiego i śląskiego jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

Zdanie pierwsze ust. 1 art. 2 dekretu, w pierwotnym brzmieniu (opublikowanym w Dz. U. R. P. nr 4, poz. 17) odwoływało się bezspornie do "nieruchomości" ziemskich o charakterze rolniczym". Późniejsza nowelizacja dokonana dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. nr 3, poz. 9), polegała na skreśleniu słów "o charakterze rolniczym". Brzmienie art. 2 ust. 1 zd. 1 – zawarte w tekście jednolitym w Dzienniku Ustaw z 1945 r. nr 3, poz. 12 nie obejmowało więc skreślonych nowelą słów "o charakterze rolniczym". Jednakże nie oznacza to, że dekret dotyczył wszystkich nieruchomości, a nie jedynie nieruchomości określonego rodzaju, a mianowicie nieruchomości ziemskich.

Podkreślenia wymaga, iż omawiany dekret nie dawał żadnych podstaw do konfiskaty całego mienia osób fizycznych, w tym wszystkich gruntów i zabudowań właścicieli ziemskich. Jednoznacznie odnosił się bowiem tylko do nieruchomości ziemskich wymienionych w jego art. 2 ust. 1 Zawarte tam wyliczenie jest przy tym pełne, a nie przykładowe i podlegać musi wykładni ścisłej, a nie interpretacji rozszerzającej (wyrok NSA z dnia 1 grudnia 1995 r. sygn. Akt II SA 1499/94, "Wokanda" 1996. Z. 3, s. 32).

Jednocześnie obowiązkiem organów administracji orzekających na podstawie § 5 rozporządzenia wykonawczego do dekretu jest zbadanie, czy dana nieruchomość ziemska podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Oznacza to, że muszą one ustalić, że wszystkie nieruchomości wchodzące w skład konkretnej nieruchomości ziemskiej miały charakter rolniczy, bądź były funkcjonalnie związane z taką nieruchomością ziemską, a jeżeli nie, to czy nieruchomości funkcjonalne z nimi związane przekraczały normy obszarowe określone w powołanym przepisie (por. wyroki NSA z dnia 22 kwietnia 2004 r. sygn.. akt OSK 46/04 i z dnia 12 września 2006 r. sygn. akt I OSK 1236/05). Nie ma zatem jakichkolwiek przesłanek, aby wszystkie nieruchomości wchodzące w skład danego majątku traktować jako nieruchomości ziemskie w omawianym znaczeniu, tj. o charakterze rolniczym, stanowiące funkcjonalna i gospodarczą całość, bez wyjaśniania faktycznego ich charakteru.

W aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, po podjęciu uchwały składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2006 r. sygn.. akt OPS 2/06 (opubl. ONSAiWSA 2006/5 poz. 123), przyjęto, że związek funkcjonalny zespołu pałacowo –parkowego z gospodarstwem rolnym to niezbędna przesłanka uznania, iż zespół ten przeszedł na rzecz Państwa w myśl dekretu. Analogiczne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały o sygn. Akt I OPS 3/10.

Pojęcie to nie jest normatywnie zdefiniowane. W judykaturze, gdy wiąże się z tym pojęciem określone skutki, wyrażony jest pogląd, iż związek funkcjonalny zachodzi, gdy nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez części rezydencjonalnej i odwrotnie.

Wobec tak ogólnie sformułowanej definicji ustalenie występowania takiej zależności – w kontekście rozpatrzenia konkretnej sprawy możliwe jest jedynie poprzez odwołanie do bardziej szczegółowych tez ukształtowanych w orzecznictwie sądowym.

Odnosząc powyższe rozważania do rozpoznawanej sprawy Sąd uznał, że organ odwoławczy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi prawidłowo ustalił, że Zespół Pałacowo-Parkowy położony we wsi [...] (nieruchomość stanowiąca działkę nr [...] z [...]) z wyłączeniem dawnego sadu, stawów i lasu nie podlegała przepisom dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r., ponieważ nie pozostawał w związku funkcjonalnym z pozostałą częścią nieruchomości wykorzystywanej do produkcji rolnej. Z materiału dowodowego znajdującego się w aktach przedmiotowej sprawy wynika bezspornie, że Zespół Pałacowo-Parkowy otoczony był [...] ha parkiem i miał charakter uniwersalny (mieszkali tam właściciele z rodziną oraz służba tj. nauczycielami – we dworze oraz pokojówki, kucharz, szofer z rodzinami w oficynie). Osoby te świadczyły usługi właścicielowi i jego rodzinie, a ich praca nie była związana z częścią gospodarczą majątku. Materiał dowodowy nie daje też podstaw do przyjęcia, że Zespół Pałacowo-Parkowy był wykorzystywany do czynności związanych z administrowaniem majątkiem. Administrator, buchalter i rządca pracowali i mieszkali w oddzielnym budynku administracyjnym znajdującym się poza Zespołem Pałacowo-Parkowym na podwórzu folwarcznym, co potwierdza plan znajdujący się w dokumentacji konserwatorskiej. Natomiast wzdłuż północnej granicy Zespołu Pałacowo-Parkowego na granicy parku z lasem były usytuowane stawy rybne o powierzchni 1 ha połączone groblami (co wynika z zeznań świadka A. Z.). Przy czym z protokołu przejęcia z dnia [...] kwietnia 1945 r. wynika, ze wówczas nie były zarybione.

Sąd podziela stanowisko organu, że stawy te ze względu na swoje położenie na skraju części rezydencjalnej tuż przy granicy lasu, o powierzchni 1 ha należało łączyć raczej z częścią gospodarczą, a nie uniwersalną majątku ziemskiego. Nie był to bowiem jeden czy dwa stawy, usytuowane w reprezentacyjnej części parku, czy od strony frontowej (wjazdowej), które miałyby za zadanie podkreślenie funkcji reprezentacyjnej Zespołu Pałacowo-Parkowego, lecz ich budowa i położenie ewidentnie świadczą o tym, że mogły być wykorzystywane gospodarczo.

Odnoście natomiast części działki nr [...] o powierzchni [...] ha znajdującej się po północno zachodniej stronie określonej jako "dawny sad" to należy zauważyć, że obszar ten oddzielony był od części rezydencjonalnej bramą i parkanem. Znajdowały się tam drzewa owocowe i szklarnie (obecnie też tam są). Wprawdzie skarżąca T. P. zeznała, że płody rolne z tej części majątku wykorzystywane były na własne potrzeby, jednak za bardziej racjonalne w tej kwestii uznał Sąd stanowisko organu, że owoce i warzywa z takiej powierzchni ([...] ha) nie mogły być wykorzystywane wyłącznie na potrzeby kilkuosobowej rodziny. Ponadto z protokołu zdawczo odbiorczego z dnia [...] maja 1945 r. wynika, że łączna powierzchnia ogrodów warzywnych i owocowych w majątku [...] (stanowiących jedną całość) wynosiła [...] ha odpowiadając części "[...]" znajdującego się w granicach działki nr [...] objętej niniejszym postępowaniem oraz pozostałej powierzchni nie objętej tym postępowaniem.

Istniał wprawdzie tzw. Plan [...] z 1921 r. zgodnie z którym, między innymi część działki nr [...] nazywana "[...]" przeznaczona miała być na ogród owocowy i warzywny dla dworu i "wspomagać miał funkcje rezydencjalną całego zespołu", ale plan ten pozostał jedynie projektem, który zrealizowano częściowo i to w zupełnie innej części majątku o czym świadczy załącznik nr [...] do karty ewidencyjnej Zespołu Dworsko-Folwarcznego.

Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że ogrody warzywne i owocowe zaliczono zgodnie z § 4 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. do użytków rolnych, dlatego też ta część działki nr [...] spełniała cele reformy rolnej wskazane w art. 1 ust. 2 lit. a-c dekretu i to niezależnie od tego, czy płody rolne wykorzystywane były na użytek własny rodziny właściciela majątku, czy też przeznaczano je na sprzedaż. Dlatego też w tej kwestii Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego.

Z uwagi na powyższe Sąd nie podzielił zarzutów skargi Skarbu Państwa reprezentowanego przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w tym naruszenia przez organ odwoławczy art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niedokładne i nieprawidłowe wyjaśnienie stanu faktycznego w zakresie związku funkcjonalnego Zespołu Dworsko-Pałacowego z majątkiem Ziemskim, ponieważ przeczy temu zebrany w sprawie materiał dokumentacyjny.

Bez znaczenia dla rozpoznawanej sprawy wbrew stanowisku skarżącego jest ustalenie czy dochody z działalności rolniczej stanowiły główne źródło dochodu właściciela majątku Obory, jednak z materiału dokumentacyjnego wynika, że nie było to jedyne źródło dochodów, właściciel działał w branży developerskiej na terenie K., który w znacznej części zbudował. Sprzedawał także nieruchomości na terenie K. i również z tej działalności uzyskiwał przychody. Sąd zauważa, że zgodnie z aktualną linią orzeczniczą NSA o związku funkcjonalnym rezydencji z gospodarstwem rolnym nie mogą decydować powiązania podmiotowe, finansowe i terytorialne (I OSK 686/08, OSK 906/08) oraz źródła dochodów właściciela I OSK 27/09, I OSK 302/10), a także korzystanie przez właściciela z dóbr w postaci żywności czy środków finansowych wytworzonych przez majątek ziemski (I OKS 1014/08).

Sąd nie podziela także zarzutu skargi Skarbu Państwa – Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, że dokument prawny w postaci "opinii o związkach funkcjonalno-gospodarczych pomiędzy Zespołem Dworsko-Parkowy "[...]", a gospodarstwem rolnym rolę stawu z daty przejęcia" oraz opinia uzupełniająca dotycząca tej kwestii nie mogły stanowić materiału dowodowego w przedmiotowej sprawie, ponieważ nie ustalają one stanu nieruchomości na dzień 6 września 1944 r. (przejecie ex lege nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa), lecz stan tej nieruchomości na dzień 4 kwietnia 1945 r. i 19 maja 1945 r. Sąd podziela w tej kwestii stanowisko organu, że ze względu na znajdowanie się przedmiotowej nieruchomości w powyższej dacie pod okupacją niemiecką niemożliwym było jej przejęcie. Stało się to możliwe dopiero po wyzwoleniu, a przejęcie tak dużego majątku jednego dnia było fizycznie niemożliwe. Natomiast rodzaj zabudowań, spis inwentarza, rodzaj użytków to elementy względnie stałe, które nie ulegały istotnym zmianom w tak krótkim okresie czasu, a z wszelkich niezbędnych dokumentów , map, protokołów nie można było sporządzić w dacie 13 września 1944 r. (okres okupacji). Zebrany w sprawnie cały materiał dokumentacyjny (prawny, czy urzędowy) podlega ocenie organu u tej sprawie zdaniem Sądu organ odniósł się do każdego zebranego dowodu.

Sąd nie podzielił także zarzutów skargi T. P. dotyczących naruszenia przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju wsi prawa materialnego tj. art. 2 ust. 1 w związku z § 5 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez błędną wykładnie i uznanie, że część działki ewidencyjnej nr [...] Obręb [...] oznaczoną kolorem czerwonym na planie stanowiącym załącznik do zaskarżonej decyzji podlegała działaniu dekretu w sytuacji, gdy część ta była funkcjonalnie powiązana z Zespołem Dworsko-Pałacowym [...]. Sąd odniósł się do tej kwestii powyżej oceniając zarzuty Skarbu Państwa Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego .

Sąd nie podzielił także zarzutów dotyczących naruszenia przez organ art. 7, art. 77 § i art. 107 § 3 k.p.a. uznając, ze organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dokumentacyjny na podstawie którego ustalił w sposób prawidłowy stan faktyczny.

Odnosząc się do powyższych ustaleń Sąd stwierdza, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zasadnie uznał, że część działki ewidencyjnej nr [...] z Obrębu [...], gminu [...], powiatu [...] obejmująca dawny sad, stawy i las oznaczona kolorem czerwonym na planie stanowiącym załącznik do zaskarżonej decyzji podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. i w tej części uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r., a także ustalił, że brak jest związku funkcjonalnego pomiędzy częścią rezydencjonalna (Zespół Pałacowo-Parkowy [...]), a położoną na pozostałej części działki nr [...], częścią majątku [...] tj. braku podpadania tej części majątku pod powyższe przepisy i utrzymał w tej części decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. w mocy.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.