Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 68/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2017-06-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 29 ust. 3
journal: Dz.U. 2001 nr 115 poz 1229
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Małgorzata Wolska Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk WSA Marcin Kamiński /spr./ Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi S. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uregulowania stosunków wodnych -skargę oddala-


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi S. [...] (skarżącego) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2016 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] maja 2016 r. nr [...], wydaną w przedmiocie odmowy uregulowania stosunków wodnych na działkach.

Stan faktyczny i prawny sprawy ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco:

W dniu 22 listopada 2006 r. Z. [...] zwróciła się do Burmistrza [...] o wszczęcie postępowania w sprawi uregulowania stosunków wodnych na działkach nr 5196 i 5187 w miejscowości N., gm. [....].

Zawiadomieniem z dnia 23 maja 2007 r. nr [...] Burmistrz [...] powiadomił strony o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie uregulowania stosunków wodnych na działkach nr 5197 i 5196. Następnie decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 104 i art. 105 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.), Burmistrz [...] umorzył postępowanie w sprawie uregulowania stosunków wodnych na działkach nr 5196 i 5197 w [...]. Organ podał, że w jego ocenie nie wystąpiły nowe okoliczności w odniesieniu do stanu, który był podstawą do wydania decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z dnia 7 maja 1997 r. nr [...] oraz decyzji Burmistrza [...] z dnia [...] grudnia 2001 r. nr [...].

Uwzględniając odwołanie wnioskodawczyni, decyzją z dnia [...] września 2007 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uchyliło opisaną wyżej decyzję organu I instancji z dnia [...] lipca 2007 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W podstawie prawnej decyzji organ odwoławczy wskazał art. 138 § 2, art. 7, art. 10, art. 77, art. 83 § 3 k.p.a. oraz art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (u.p.w.).

Decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...], działając na podstawie art. 104 k.p.a. w zw. z art. 29 ust. 3 u.p.w., Burmistrz [...] odmówił uwzględnienia żądań zawartych we wniosku skarżącego z dnia 20 listopada 2006 r.

Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, decyzją z dnia [...] marca 2009 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], działając na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. oraz art. 29 ust. 3 u.p.w., uchyliło decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] listopada 2008 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Decyzją z dnia 3 czerwca 2009 r. nr [...], Burmistrz [...] działając na podstawie art. 104 k.p.a. w zw. z art. 29 ust. 3 u.p.w., odmówił uregulowania stosunków wodnych.

Uwzględniając odwołanie Z. [...], decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy ww. decyzję Burmistrza [...].

Kolegium wskazało, iż w opisywanej sprawie dokonując oceny zgromadzonego materiału w kontekście przesłanek zawartych w art. 29 ust. 1 i 3 u.p.w., zaskarżona decyzja w wymiarze formalnym i merytorycznym jest prawidłowa. Aby organ mógł nakazać właścicielowi gruntu, na którym nastąpiły zmiany przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, spełnione muszą zostać przesłanki tj. zmiana stanu wody na gruncie i szkodliwość tej zmiany dla gruntów sąsiednich. Przesłanki te mają charakter bezwzględny i muszą wystąpić łącznie i pozostawać w związku przyczynowo – skutkowym. W toku postępowania zostały przeprowadzone kilkakrotnie oględziny, w trakcie których ustalono stan wody na gruncie. Na stan ten składa się naturalne ukształtowanie terenu oraz wymienione w uzasadnieniu organu I instancji rozstrzygnięcia tj. decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia 22 kwietnia 1970 r. nr [...], postanowienie Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z dnia [...] maja 1997 r. nr [...] i decyzja Burmistrza [...] z dnia [...] grudnia 2001 r. nr [...]. Kolegium podniosło, iż stan wody na gruncie jest zachowany i nie uległ zmianom.

Prawomocnym wyrokiem z dnia 17 grudnia 2010 r. II SA/Rz 641/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, uwzględniając skargę S. [...], uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...].

Sąd wskazał, że w rozpatrywanej sprawie organy uznały, iż przesłanki z art. 29 ust. 3 u.p.w. nie zostały spełnione, bowiem nie stwierdzono, aby właściciele gruntów sąsiednich w stosunku do gruntu S. [...] dopuścili się działań skutkujących zmianami stanów wodnych, ponad te, które wynikają z uregulowań wydanych w sprawie rozstrzygnięć regulujących stosunki wodne na działce nr 5203. Rozstrzygnięcia te to decyzje: Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] kwietnia 1970 r. nr [...], Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z dnia [...] maja 1997 r. nr [...] oraz Burmistrza [...] z dnia [...] grudnia 2001 r. nr [...] (w aktach administracyjnych t. I – k. k.13, k. 14 i k. bez numeru – za k. 48). Zobowiązują one do oczyszczenia i utrzymywania wodnic, wykonania rynien i urządzeń odprowadzających wodę, przy czym w decyzji z 1970 r. nie wymieniono numerów nieruchomości, wskazując jedynie ich właścicieli i zakres przypisanego im obowiązku, decyzja z 2001 r. dotyczy wykonania urządzeń odprowadzających wodę na działce nr 5197, a decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z [...] maja 1997 r. zatwierdza ugodę zawartą pomiędzy Z. [...], M. [...] i L.. [...] w zakresie wykonania i odtworzenia wodnic i także nie wskazuje numerów nieruchomości (z wyjątkiem działki nr 5196).

Sąd podniósł, że organ I instancji w toku postępowania trzykrotnie przeprowadzał rozprawę administracyjną połączoną z oględzinami – 14 czerwca 2007 r., 12 maja 2008 r. i 30 kwietnia 2009 r., jednakże prawidłowość dokonanych w wyniku tych oględzin ustaleń budzi wątpliwości (na marginesie Sąd wskazał, że część z tych protokołów jest sporządzona w sposób trudny do odczytania). Zdaniem Sądu zaznaczyć przy tym należy, że ustalenia te budziły również zastrzeżenia organu odwoławczego, który dwukrotnie uchylał wydane przez Burmistrza [...] decyzje i przekazywał mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. W ostatniej decyzji kasacyjnej z 5 marca 2009 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wskazało na konieczność ustalenia stanu wody, jaki powinien, zgodnie z poprzednimi decyzjami, panować na gruncie i porównanie go ze stanem rzeczywistym. W przypadku istnienia rozbieżności między tymi stanami Kolegium zaleciło ustalenie wpływu ewentualnych zmian na grunty sąsiednie.

W ocenie Sądu na podstawie ustaleń dokonanych przez organ I instancji a przyjętych przez Kolegium w zaskarżonej decyzji, nie sposób stwierdzić jednoznacznie jak zostały ukształtowane stosunki wodne na działce skarżącego poprzednio wydanymi decyzjami, czy zostały one zmienione na skutek działania właścicieli sąsiednich działek, czy też nie uległy zmianie, czy wreszcie poprzednie decyzje zostały w całości wykonane. Sad wskazał, że w aktach administracyjnych sprawy znajdują się dwie sporządzone przez organy mapki obrazujące położenie działki nr 5203 i działek z nią sąsiadujących oraz wodnice (k. 36 i k. 62). Nie wskazują one jednak precyzyjnie stanu rzeczywistego na gruncie i stanu wynikającego z decyzji z 1970 r., z 1997 r. i z 2001 r., wątpliwości budzi także prawidłowość naniesienia wynikających z tych decyzji wodnic, na co zresztą wskazuje sam organ I instancji, stwierdzając w swojej decyzji, że treść wcześniej wydanych rozstrzygnięć "nie daje pełnej jasności co do precyzyjnego przebiegu wodnic". Sąd podał, że zarzuty w tym zakresie formułuje również pełnomocnik skarżącego, wskazując, że wodnice wynikające z poprzednich decyzji uwidocznione są błędnie.

Sąd podniósł, że dostrzega oczywiście, iż ustalenie stanu faktycznego w rozpatrywanej sprawie było utrudnione poprzez sprzeczne relacje i oświadczenia stron co do przebiegu wodnic oraz konieczność zinterpretowania zapadłych w przeszłości decyzji, które nie odnosiły się do numeracji nieruchomości, wskazując jedynie ich właścicieli. Nie zwalnia to jednak organów z przestrzegania reguł obowiązujących w postępowaniu administracyjnym. W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie jednoznaczne i precyzyjne wskazanie przebiegu wodnic wynikających z poprzednio wydanych decyzji ma kardynalne znaczenie. W przypadku bowiem ustalenia, że wszystkie wodnice zostały wykonane i przebiegają zgodnie z treścią tych decyzji, a właściciele działek sąsiadujących z działką skarżącego nie podejmowali żadnych innych działań mających szkodliwy wpływ na jego nieruchomość – brak jest podstaw do stosowania art. 29 ust. 3 u.p.w. Podobne skutki, tj. brak możliwości wydania decyzji nakazującej przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, dotyczyć będą również sytuacji, gdy uprzednie decyzje regulujące stosunki wodne na działce 5203 i działkach sąsiednich nie zostały w całości wykonane, nawet jeśli z tego tytułu występują szkody na działce skarżącego. Sąd podał, że skarżący będzie mógł wówczas domagać się ich wykonania w drodze postępowania egzekucyjnego, zaś wydanie nakazu z art. 29 ust. 3 u.p.w. w realiach opisywanej sprawy możliwe będzie tylko po stwierdzeniu, że stosunki wodne, uregulowane decyzjami z 1970 r., 1997 r. i 2001 r. zostały zmienione na skutek działania właścicieli gruntów sąsiednich, a działania te szkodliwie wpływają na grunt skarżącego.

Sąd podał, że w postępowaniu ponownym organ winien uwzględnić uwagi zawarte w uzasadnieniu wyroku, w szczególności konieczność precyzyjnego ustalenia i graficznego przedstawienia przebiegu wodnic wynikających z poprzednich decyzji, rozważając w razie potrzeby ponowne przeprowadzenie oględzin, a następnie wydać decyzję odpowiadającą prawu.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], działając na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. oraz art. 29 ust. 3 u.p.w., uchyliło decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...].

W uzasadnieniu Kolegium podało, że uwzględniwszy stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie w sprawie wyrażonego w przytoczonym powyżej wyroku uznało z zasadne potrzebę przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części. Organ odwoławczy podał, że organ I instancji winien jednoznacznie i precyzyjnie ustalić przebieg wodnic wynikających z poprzednio wydanych decyzji i przedstawić je graficznie. W przypadku bowiem ustalenia, że wszystkie wodnice zostały wykonane i przebiegają zgodnie z treścią poprzednich decyzji, a właściciele działek sąsiadujących z działką skarżącego nie podejmowali żadnych innych działań mających szkodliwy wpływ na jego nieruchomość - brak jest podstaw do stosowania art. 29 ust. 3 u.p.w. Przytaczając literalnie uzasadnienie wyroku Sądu organ odwoławczy podał, że podobne skutki, tj. brak możliwości wydania decyzji nakazującej przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, dotyczyć będą również sytuacji, gdy uprzednie decyzje regulujące stosunki wodne na działce 5203 i działkach sąsiednich nie zostały w całości wykonane, nawet jeśli z tego tytułu występują szkody na działce skarżącego. Skarżący będzie mógł wówczas domagać się ich wykonania w drodze postępowania egzekucyjnego. Wykonanie nakazu z art. 29 ust. 3 ustawy - Prawo wodne w realiach rozpatrywanej sprawy możliwe będzie tylko po stwierdzeniu, że stosunki wodne uregulowane decyzjami z 1970 r., 1997 r. i 2001 r. zostały zmienione na skutek działania właścicieli gruntów sąsiednich, a działania te szkodliwie wpływają na grunt skarżącego.

Postanowieniem z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wyznaczyło wójta Gminy [...] jako organ właściwy do załatwienia wniosku Zofii [...]. Kolegium wskazało, że opisywana sprawa dotyczy uregulowania spływu wód na działce nr 2199, będącej drogą gminną, która na podstawie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] stała się własnością Gminy [...]. Wobec powyższego Gmina [...] jako właściciel władający jest stroną postępowania i istnieje po jego stronie interes prawny, a zatem zaistniała podstawa do wyłączenia organu wykonawczego tej gminy od prowadzenia sprawy.

Decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...], Wójt Gminy [...], działając na podstawie art. 29 ust. 3 i art. 104 k.p.a.:

1) odmówił uregulowania stosunków wodnych na działce nr 5196 z wniosku Z. [...] jako pełnomocnika S. [...],

2) nakazał M. [...] wykonanie wodnicy po jego działce oznaczonej nr 5198 w taki sposób, aby łączyła się ona z istniejącymi wodnicami na działce nr 5197 i kierowała wodę przepustem przez drogę do wodnicy R. K.,

3) nakazał T. [...] zlikwidowanie części wodnicy na działce nr 5197 wykonanej w 2012 r. i połączenie starej części z wodnicą, którą odtworzy M. B.,

4) nakazał R. [...] jako właścicielowi działki nr 5209/1 zasypać wylot wodnicy w kierunku południowym i skierować wody opadowe wodnicą w kierunku wschodnim, określając minimalne parametry wodnic na: szerokość 25 cm i głębokość 15 cm.

W uzasadnieniu Kolegium podało, że po analizie akt niniejszej sprawy skład orzekający uznał, iż zastosowanie przez Wójta Gminy [...] sankcji przewidzianej w przywołanym przepisie prawa materialnego było co najmniej przedwczesne. Brak rzetelnego i dokładnego ustalenia stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy oraz jego należytego udokumentowania w aktach prowadzonego postępowania stanowił w ocenie organu odwoławczego podstawowy zarzut, jaki należy postawić zaskarżonemu rozstrzygnięciu. Rozwinięcie powyższej tezy zdaniem Kolegium należy poprzedzić przypomnieniem, iż w niniejszej sprawie organy administracji pozostają związane wskazaniami zawartymi w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 17 grudnia 2010r., II SA/Rz 641/10 wydanym na skutek rozpatrzenia skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] odmawiającą S. [...] uwzględnienia żądań zawartych we wniosku z dnia 20 listopada 2006 r. W rzeczonym wyroku WSA w Rzeszowie wykluczył możliwość wydania w niniejszej sprawie decyzji nakazującej przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegającym szkodom, gdyby okazało się, iż uprzednie decyzje regulujące stosunki wodne na działce nr 5203 i działkach sąsiednich nie zostały w całości wykonane, nawet jeśli z tego tytułu występują szkody na działce skarżącego. W takiej bowiem sytuacji będzie on mógł domagać się ich wykonania w drodze postępowania egzekucyjnego. Wydanie nakazu z art. 29 ust. 3 u.p.w. w realiach niniejszej sprawy możliwe będzie tylko po stwierdzeniu, że stosunki wodne uregulowane orzeczeniami z 1970 r., 1997 r. i 2001 r. zostały zmienione na skutek działania właścicieli gruntów sąsiednich, a działania te szkodliwie wpływają na grunt skarżącego. W związku zdaniem Kolegium z powyższym kluczowe dla rozstrzygnięcia sprawy było precyzyjne ustalenie i graficzne przedstawienie przebiegu wodnic wynikających z poprzednich decyzji regulujących stosunki wodne na spornym terenie.

Organ odwoławczy wskazał, że z akt sprawy wynika, iż organ ten przeprowadził oględziny (połączone z przesłuchaniem świadków), kolejno w dniach: 12 stycznia 2012 r., 12 marca 2012 r. oraz 31 maja 2012 r. Stwierdzić należy, iż zalegające w aktach protokoły dokumentujące przedmiotowe czynności są wadliwie sporządzone, mało czytelne, niekompletne, zaś brak właściwego ponumerowania kart akt sprawy uniemożliwia jednoznaczne ustalenie ich treści. Dotyczy to w szczególności protokołu z dnia 12 marca 2012 r., który nie zawiera stwierdzenia o pouczeniu przesłuchanych w trakcie oględzin świadków o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, do czego obliguje art. 83 § 3 k.p.a. Ponadto, na ostatniej stronie tego protokołu wskazano, iż załącznikiem do niego są: zdjęcia terenu oraz szkic sytuacyjny sporządzony na kopii mapy. Kolegium podniosło, że zdjęcia umieszczone w aktach sprawy bezpośrednio pod protokołem nie są ani ponumerowane, ani opisane, zaś wzmiankowanego szkicu sytuacyjnego terenu w ogóle brak. Z kolei protokół z rozprawy administracyjnej przeprowadzonej w dniu 31 maja 2012 r. jest niekompletny. Organ podniósł, że zalegający w aktach szkic sytuacyjny sporządzony na kopii mapy ewidencyjnej spornego terenu z naniesionym przebiegiem wodnic w terenie został natomiast opatrzony trzema datami, tj.: 12 stycznia 2012 r., 12 marca 2012 r., 31 maja 2012 r. Szkic ten nie zawiera adnotacji wskazującej do którego protokołu oględzin stanowi on załącznik, co nie pozwala w ogóle ustalić w jakiej dacie został sporządzony. Zdaniem organu odwoławczego nie wiadomo zatem jaki stan istniał w terenie w dacie przeprowadzenia oględzin w poszczególnych terminach, zwłaszcza, że protokoły zawierają szczątkowy opis stanu istniejącego na gruncie i w przeważającej mierze zawierają jedynie opis oświadczeń składanych przez strony postępowania lub świadków. W ocenie Kolegium zauważyć należy, iż ustalony przebieg wodnic podczas każdych z oględzin jest identyczny, pomimo ustaleń organu dotyczących wykonania na działce nr 5197 przez T. [...] wodnicy na wiosnę 2012 r. (zaznaczonej na szkicu kolorem niebieskim, opatrzonej odręcznym opisem). Zdaniem organu odwoławczego trudno zatem przyjąć, iż wodnica ta istniała w dniu 12 stycznia 2012 r., na co wskazywałaby pierwsza z dat widniejących na szkicu oraz fakt, iż szkic ten zalega w aktach pod protokołem z oględzin przeprowadzonych w tym dniu. Również fotografie spornego terenu wykonane podczas wzmiankowanych oględzin nie są ani ponumerowane ani opisane (nie zawierają wskazania, że stanowią załącznik do protokołu oględzin przeprowadzonych w określonym dniu}, zaś przeważająca część z nich nie pozwala ustalić jaki obszar i jaką nieruchomość przedstawia. W ocenie Kolegium powyższe dokumenty - sporządzone w sposób niedbały i nierzetelny - nie mogą stanowić podstawy do dokonywania wiążących ustaleń faktycznych w sprawie.

Organ odwoławczy stwierdził, iż argumentacja organu zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jest chaotyczna i nieprecyzyjna. Organ I instancji nie odniósł się w żaden sposób do treści obowiązku nałożonego decyzją na [...] i nie uzasadnił przyczyn zastosowanych wobec nich sankcji polegających na nałożeniu obowiązku wykonania określonych w decyzji czynności. Zdaniem Kolegium z wywodów organu I instancji wynika, iż czynności te mają na celu ukształtowanie na spornych gruntach stanu zgodnego z pkt 4) decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia 22 kwietnia 1970 r., nr [...], co oznacza pominięcie przez organ I instancji, iż wykonanie obowiązków wynikających z tej decyzji należy do postępowania egzekucyjnego i w realiach niniejszej sprawy nie może być stanowić treści obowiązku nałożonego w trybie art. 29 ust. 3 u.p.w., co z resztą wyraźnie podkreślił WSA w Rzeszowie w wyroku z dnia 17 grudnia 2010 r. II SA/Rz 641/10.

Kolegium podniosło, iż dokonanie kluczowych dla sprawy ustaleń związanych z przebiegiem wodnic ustalonych decyzją z 1970 r. utrudnia także brak odtworzenia przez organ ówcześnie istniejącego stanu ewidencyjnego i właścicielskiego na gruncie. Zdaniem organu odwoławczego celowe byłoby zgromadzenie w aktach sprawy dokumentów geodezyjnych (potwierdzających stan ewidencyjny oraz właścicielski) spornych nieruchomości w dacie wydania wzmiankowanej wyżej decyzji kształtującej na spornych gruntach stosunki wodne. W ocenie Kolegium dokumenty te pozwolą na jednoznaczne ustalenie po jakich nieruchomościach miały przebiegać wodnice według treści tej decyzji administracyjnej, co jest konieczne zwłaszcza wobec rozbieżnych twierdzeń stron w tym zakresie.

Organ odwoławczy podał, ze krytyka zaskarżonej decyzji nie może również pomijać zaniechania organu I instancji w zakresie zgromadzenia w aktach sprawy dokumentów w postaci wypisów z ewidencji gruntów, stanowiących podstawę do prawidłowego ustalenia osób, którym przysługuje status stron niniejszego postępowania, zwłaszcza, że niektóre z nich organ I instancji uczynił adresatami obowiązków nałożonych zaskarżoną decyzją. Należy mieć bowiem na względzie, iż pojęcie strony wiąże się z interesem prawnym lub z obowiązkiem wynikającymi z konkretnego przepisu administracyjnego prawa, zaś stronami w postępowaniu w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 29 u.p.w. są - co do zasady - właściciel działki, który dokonał zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich lub odprowadza wody oraz ścieki na grunty sąsiednie oraz właściciele działek sąsiednich na które oddziaływają zmiany i czynności. Ponadto organ prowadzący postępowanie na podstawie art. 29 u.p.w., szczególnie w sytuacji gdy zachodzi konieczność zobowiązania strony do wykonania określonych urządzeń zapobiegających szkodom, winien również z urzędu zbadać, czy decyzja taka nie będzie naruszać interesu prawnego lub obowiązku innych podmiotów.

W ocenie organu odwoławczego analiza akt sprawy nie daje odpowiedzi na pytanie w oparciu o jakie dowody organ I instancji ustalił właścicieli działek objętych postępowaniem, a w konsekwencji na jakiej podstawie adresatem obowiązków nałożonych zaskarżoną decyzją uczynił te, a nie inne osoby. W szczególności w aktach sprawy brak jest dokumentów potwierdzających stan własnościowy działek nr 5201, 5209/1, 5200, 5202, które zgodnie ze sporządzonym szkicem sytuacyjnym stanowią "obszar objęty postępowaniem", zaś w odniesieniu do działki nr 5197 w aktach zalega wypis z ewidencji gruntów wydany w dniu 2 kwietnia 2009r. (tom II - k. 59), który nie może być uznany za aktualny. Zdaniem Kolegium nie ulega wątpliwości, iż ustalenie stanu ewidencyjnego i własnościowego nieruchomości objętych postępowaniem na podstawie stosownych dokumentów - aktualnych na datę orzekania - winno stanowić podstawową czynność organu prowadzącego postępowanie.

Kolegium podało, że zarzuty w powyższym zakresie odnieść należy także do kwestii ustalenia istnienia interesu prawnego w postępowaniu właściciela działki o nr ewidencyjnym 5209/2, który nie został przez organ w ogóle rozważony. Organ wskazał, że zgodnie z wypisem z ewidencji gruntów zgromadzonym w aktach sprawy już po wydaniu zaskarżonej decyzji - właścicielem tej działki jest [...]. W tym zakresie organ nie dokonał oceny, czy wykonanie nałożonych zaskarżoną decyzją obowiązków (określonych w pkt 4 decyzji) nie spowoduje szkód na działce nr 5209/2, skoro nakazane przez organ skierowanie wód opadowych wodnicą w kierunku wschodnim - oznacza ich skierowanie właśnie na działkę nr 5209/2. Kolegium podniosło, że wadliwe ustalenie (oznaczenie) stron prowadzonego postępowania ujawnia się także w zalegającym w aktach sprawy wykazie, w którym jako stronę postępowania wskazano Z. [...] (w sytuacji, gdy nie jest ona stroną, a jedynie pełnomocnikiem strony – S. [...]), jak również Burmistrza [...] (w sytuacji, w której właścicielem działki nr 5199 i stroną jest Gmina [...], nie zaś jej organ wykonawczy).

Organ odwoławczy podał, że ustaleń faktycznych w sprawie organ winien dokonywać rzetelnie i wnikliwie, z zachowaniem obowiązujących przepisów k.p.a., dotyczących zasad gromadzenia dowodów i dokonywania ich oceny. Wyniki przeprowadzonego postępowania winny zostać szczegółowo wyłożone w uzasadnieniu decyzji, relacjonującym również związek istniejący pomiędzy ustalonym w sprawie stanem faktycznym a zastosowanym przepisem prawa. Organ I instancji - realizując zasadę zawartą w art. 10 k.p.a. – winien nadto zapewnić wszystkim stronom postępowania czynny w nim udział na każdym etapie.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...], Wójt Gminy [...], działając na podstawie art. 29 ust. 3 u.p.w. oraz art. 104 k.p.a., odmówił uregulowania stosunków wodnych na działkach nr 5196/2 i 5197/2 oraz 5198/2, 5199/2, 5201/2, 5200, 5202, 5209/4 i 5209/6.

Rozstrzygnięcie powyższe zostało uchylone na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. wydaną w postępowaniu odwoławczym decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...].

Organ odwoławczy podał, że dla oceny prawidłowości wydanej decyzji najistotniejsze jest szczegółowe ustalenie czy w niniejszej sprawie bez jakichkolwiek wątpliwości doszło do naruszenia stosunków wodnych na gruncie, a jeżeli tak to w jakim zakresie i jaką metodą naruszenie to należy usunąć. W ocenie Kolegium decyzja wydana przez Wójta Gminy była niezgodna z obowiązującymi przepisami, ponieważ stała w sprzeczności z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, a skomplikowany stan wód gruntowych i ukształtowanie terenu wymaga szczegółowego zbadania. Ponadto oceniając całokształt zebranego w sprawie materiału dowodowego zdaniem organu odwoławczego uznać należało, że w opisywanej sprawie doszło także do naruszenia zasad określonych w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. nakazujących podejmowanie wszystkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego.

Organ odwoławczy podał, iż w opinii hydrologicznej biegły jednoznacznie wskazał, iż doszło do zniszczenia wodnic na spornym terenie, co w jego ocenie przyczyniło się do zalewania wodami opadowymi w sposób niekontrolowany działki nr 5203. W ocenie organu odwoławczego nie można się zgodzić z poglądem zaprezentowanym przez organ I instancji, iż odtworzenie wodnic zgodnie z decyzją z 1970 r. oraz spływ wód opadowych z dachów budynków położonych na działce nr 5196/2 jak również nieruchomości nr 5196/2 i 5197/2 oraz 5198/2, 5199/2, 5201/1, 5200, 5209/4 i 5209/6 nie podległa postępowaniu z zakresu prawa wodnego. Przedmiotem postępowania administracyjnego w sprawie regulacji stosunków wodnych jest bowiem ustalenie czy doszło do ich naruszenia, a nie samo ustalenie czy doszło do zmiany kierunku spływu wód opadowych. Naruszenie stosunków wodnych może polegać nie tylko na zmianie kierunku spływu wód opadowych, ale także na innych działaniach np. podniesienie terenu, zmiana charakteru gleby na nieruchomości, zabudowanie nieruchomości budowlami i wpływ tych prac na stosunki wodne czy np. zniszczenie istniejących od lat urządzeń zapobiegających powstawaniu szkodom itp.

Kolegium podkreśliło, iż zgodnie z § 28 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, działka budowlana, na której usytuowane są budynki powinna być wyposażona w kanalizację umożliwiającą odprowadzenie wód opadowych do sieci kanalizacji deszczowej lub ogólnospławnej. Zdaniem organu odwoławczego takich jednoznacznych ustaleń, jakich dokonał organ I instancji przeprowadzając postępowanie administracyjne nie da się uczynić bez posiadania wiadomości specjalnych, wiedzy szczególnej oraz ewentualnie przeprowadzenia odpowiednich analiz, obliczeń, badań i pomiarów. Organ odwoławczy podał, że w niniejszej sprawnie niezbędne jest także wypowiedzenie się biegłego z zakresu prawa budowlanego który powinien dokonać oceny czy sposób odprowadzenia wód opadowych z terenu budynków położonych na działce nr 5196/2 jak również działek nr 5196/2 i 5197/2 oraz 5198/2, 5199/2, 5201/1, 5200, 5209/4 i 5209/6 może powodować zalewanie nieruchomości S. [...]. Zdaniem organu odwoławczego okoliczność, że woda spływa ze spadkiem terenu jest bowiem oczywista, natomiast obowiązkiem organu I instancji jest ustalenie czy zniszczenie wodnic na działkach nr 5196/2 i 5197/2 oraz 5198/2, 5199/2, 5201/1, 5200, 5209/4 i 5209/6 oraz odprowadzanie wód opadowych z działki nr 5196/2 nie spowodowały pogorszenia stosunków wodnych na spornym terenie oraz wskazanie jakie działania należy podjąć aby nie doszło do pogorszenia stosunków wodnych na ww. nieruchomościach. W ocenie organu odwoławczego wykonane przez Wójta Gminy [...] czynności wskazanym wyżej zakresie były niewystarczające dla prawidłowego wydania decyzji w przedmiotowej sprawie.

Kolegium podkreśliło, iż ustalenia dokonane w toku przeprowadzonego postępowania, a w szczególności dokumentacja fotograficzna wykonana w trakcie oględzin w terenie budzić może wątpliwości w relacji do ustaleń podnoszonych przez organ I instancji w uzasadnieniu decyzji i wymaga szczegółowego wyjaśnienia. Samo uzasadnienie decyzji organu I instancji uznane zostało bardzo lakoniczne i zbyt ogólne i w żadnym aspekcie nie odnoszące się do wskazanego przez skarżącego problemu zalewnia jego nieruchomości. Zdaniem organu odwoławczego W sposób niezrozumiały z jednej strony organ I instancji dokonuje ustalenia iż zniszczenie wodnic przyczyniło się do naruszenia stosunków wodnych na spornym terenie, a z drugiej strony nie nakazuje ich odtworzenia lub wykonania innych urządzeń zapobiegających szkodom zgodnie z art. 29 ust. 3 u.p.w. Organ odwoławczy podniósł, że w rozpatrywanej sprawie jednoznaczne i precyzyjne wskazanie przebiegu wodnic wynikających z poprzednio wydanych decyzji ma kardynalne znaczenie. W przypadku bowiem ustalenia, że wodnice zostały zniszczone lub przebiegają niezgodnie z treścią tych decyzji, a właściciele działek sąsiadujących z działką skarżącego podejmowali działania mające szkodliwy wpływ na jego nieruchomość – istnieją podstawy do stosowania art. 29 ust. 3 u.p.w.

Decyzją z dnia [...] maja 2016 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 29 ust. 3 u.p.w. oraz art. 104 k.p.a., Wójt Gminy [...] odmówił uregulowania stosunków wodnych na działkach nr 5196/2 i 5197/2 oraz 5198/2, 5199/2, 5201/2, 5200, 5202, 5209/4 i 5209/6, położonych w miejscowości [...], gmina [...], z wniosku Z. [...] działającej jako pełnomocnik S. [...] – właściciela działki 5203.

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ I instancji podał, że realizując wskazania organu odwoławczego, przystąpił do ustalenia kręgu spadkobierców po zmarłej stronie postępowania – [...]. Organ podał, że [...] zeznał do protokołu w dniu 26 października 2015 r., iż spadkobiercą po zmarłym jest [...]. Organ wskazał, że ustalił adres spadkobiercy i fakt prowadzenia przez niego postępowania spadkowego. Postępowanie to zakończyło się w styczniu 2016 r. W związku z tym pismem z dnia 4 lutego 2016 r., zgodnie z art. 10 k.p.a., poinformowano strony o zebranym materiale przed wydaniem decyzji, a w szczególności o zakończeniu postępowania spadkowego po zmarłej stronie postępowania, jak również opracowaniu opinii z zakresu prawa budowlanego zaleconej przez Kolegium.

Organ wskazał, że celem opracowania opinii było sprawdzenie w jaki sposób i gdzie odprowadzane są wody opadowe z dachów budynków położonych na działkach nr 5197/2 i 5196/2 oraz czy wody opadowe z dachów budynków negatywnie oddziaływają na działki sąsiednie i jakie urządzenia zapobiegające szkodom należy ewentualnie wykonać wynikające z prawa budowlanego. Sprawdzenie zgodności odprowadzania wód opadowych dotyczyło również budynków wnioskodawcy zlokalizowanych na działce 5203, które wg wnioskodawcy i działającego w jego imieniu pełnomocnika są narażone na szkodliwe oddziaływanie wód opadowych z działek sąsiednich. Organ I instancji podał, że w wyniku oględzin biegły inż. A. Ś. stwierdził, że na działce o nr 5196/2 zlokalizowany jest budynek mieszkalny i budynki gospodarcze. Budynek mieszkalny wyposażony jest w system rynien i rur spustowych wraz z odprowadzeniem wód opadowych na teren nieutwardzony własnej działki. Budynki gospodarcze częściowo wyposażone są w system rynien i rur spustowych a wody z nich odprowadzone są na teren nieutwardzony. Taki sam sposób rozprowadzenia wody jest z połaci dachowych nie wyposażonych w rynny, gdzie woda spada z dachu na teren własnej działki i zostaje po niej rozprowadzona. Zdaniem organu obrazuje to dokumentacja fotograficzna zawarta w opinii /zdjęcia nr 1, 2, 3, 4/. Kolejną działką podlegającą analizie biegłego była działka 5197/2 zabudowana budynkiem mieszkalnym i gospodarczymi, gdzie budynek mieszkalny posiada rynny i rury spustowe a woda z nich odprowadzana jest na teren nieutwardzony własnej działki. Pozostałe budynki gospodarcze na działce mają częściowy system rynien i rur spustowych lub nie posiadają ich wcale a woda opadowa spada bezpośrednio z dachu na teren własnej działki i zostaje po niej rozprowadzona /zdjęcia nr 5, 6, 7, 8, 9/. Organ podał, że kolejna działka poddana analizie to działka nr 5203, która według wnioskodawcy narażona jest na szkodliwe oddziaływanie wód opadowych z zabudowanych ww. działek. Na działce tej znajdują się dwa budynki: mieszkalny i gospodarczy, bez systemu rynien i rur spustowych. Woda z tych dachów spada bezpośrednio na teren działki i zostaje po niej rozprowadzona /zdjęcie nr 10, 11, 12, 13, 14, 15/ biegły w swojej opinii doszedł do wniosku, że pomimo braków w wyposażeniu na części budynków w system rynien i rur spustowych wody opadowe na działkach nr 5179/2 i 5196/2 nie wpływają negatywnie na działkę sąsiednią 5203. Zostały odprowadzone na teren własnej działki a budynki zlokalizowane są zgodnie z wymogami warunków technicznych. Właściciele działek sąsiednich w żaden sposób nie skierowali wód opadowych z budynków i posesji w stronę działki 5203 i budynków na niej zlokalizowanych. W celu likwidacji zagrożeń dla budynków na działce 5203 biegły wskazał, że niezbędnym jest doprowadzenie budynków i działki do prawidłowego zagospodarowania, który wg niego jest średni do złego, brak rynien, nieprawidłowego ukształtowanie terenu wokół budynku, bliskość drzew i krzewów przy budynkach powoduje negatywne oddziaływanie wód opadowych na te obiekty budowlane.

Organ I instancji podniósł, że biorąc pod uwagę ustalenia biegłego, wody opadowe z budynków położonych powyżej działki wnioskodawcy nie powodują szkodliwego oddziaływania na działkę 5203, gdyż w sposób naturalny rozlewają się po tych działkach. Wody opadowe z całości działek przechwytywane są przez wodnice wynikające z ugody zawartej w 1970 r., które są pełni drożne i posiadają parametry ustalone w ugodzie. Zdaniem organu I instancji fakt ten potwierdza wizja lokalna w terenie dokonana przez w dniu 30 marca 2016 r. Organ podniósł, że w trakcie wizyty terenowej biegłego z zakresu budownictwa dokonał sprawdzenia drożności wodnic wykazanych w opinii hydrologa i stwierdził, że są one zgodne z ugodą z 1970 r. Dotychczas były one zaniedbane, a na działce 5203 nie było wcale wodnicy, która została wykonana przez wnioskodawcę. Organ podał końcowo, że nie stwierdził również żadnych szkód powstałych na działce 5203.

W odwołaniu od tej decyzji S. [...] wniósł o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Odwołujący się podniósł, że do opisywanej sprawy ma zastosowanie decyzja Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] kwietnia 1970 r. oraz ugoda z dnia 15 kwietnia 1970 r. W celu uregulowania stosunków wodnych organ winien wyegzekwować postanowienia wynikające z ww. aktów, a nie prowadzić kolejne postępowanie w sprawie. Zdaniem skarżącego nie uwzględniono także zmiany kręgu stron postępowania.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2016 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy opisaną wyżej decyzję Wójta Gminy [...].

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ odwoławczy podał, że przedmiotem badania w postępowaniu i warunkiem wydania jednego z nakazów, o których mowa w art. 29 ust. 3 u.p.w. jest stwierdzenie, że: 1) doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie. wskutek działań właściciela tych gruntów, 2) zmiana stosunków wodnych szkodliwie wpływa na grunty sąsiednie,3) istnieje adekwatny związek przyczynowy między zmianą stosunków wodnych na gruncie, a szkodliwym wpływem na grunty sąsiednie.

Organ odwoławczy podał, że brak którejkolwiek z tych przesłanek uniemożliwia wydanie decyzji zobowiązującej w ww. trybie. Zastosowanie tej normy wymaga w ocenie Kolegium w pierwszym rzędzie ustalenia, czy doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie. Zmiany dokonane przez właściciela na jego gruncie mogą być różnego rodzaju. Może to być zmiana naturalnego ukształtowania terenu (przykładowo: nawiezienie ziemi w celu podwyższenia terenu, usunięcie ziemi w celu obniżenia terenu, wykopanie rowu), wykonanie robót budowlanych (wybetonowanie działki, wzniesienie murowanego ogrodzenia), a także wykonanie innego rodzaju prac powodujących określone zmiany na gruncie właściciela nieruchomości, wpływające na zmianę stosunków wodnych - zmianę kierunku spływu wód, zmianę koryta, na piętrzenie etc.

W ocenie organu odwoławczego ze zgromadzonego materiału wynika, że nie doszło do zmiany stanu wody na gruncie. Sam odwołujący się wskazuje, że nie doszło do zmiany stosunków wodnych, a celem złożenia przez niego wniosku i odwołania jest doprowadzenie do wykonania zawartej ugody administracyjnej w przedmiocie regulacji stosunków prawnych. Organ podniósł, że w związku brakiem tej przesłanki brak jest możliwości zastosowania przepisu 29 ust. 3 u.p.w.

Organ odwoławczy podał, że uwzględnił zgromadzony materiał dowodowy uznając go za ustalony w sposób procesowy, logiczny i wzajemnie się uzupełniający, w szczególności opinia techniczno-budowlana dot. odprowadzania wód opadowych z dachów budynków położonych na działkach 5179/2, 5196/2 i 5203 sporządzona przez A. Ś. upr. bud. nr [....] oraz opinia hydrologiczna dotycząca sposobu odpływu wód opadowych z terenu działek 5196/2, 5197/2, 5198/2, 5203, 5199, 5201/2, 5209/4, 5209/6, 5202 sporządzona przez P. F., jednoznacznie wskazują, że nie doszło do zmiany stosunków wodnych na spornych działkach w wyniku działań właścicieli nieruchomości sąsiednich. Zdaniem Kolegium opinie biegłych potwierdzają stanowisko wnioskodawcy, że powodem złych stosunków wodnych jest niewykonanie lub niepełne wykonanie ugody administracyjnej oraz decyzji i postanowień z 1970 r., 1997 r. i 2001 r. oraz brak konserwacji urządzeń melioracyjnych. W tym zakresie jednak nie ma zastosowania art. 29 ust. 3 u.p.w., lecz należy wszcząć postępowanie egzekucyjne celem wykonania wiążących ugód i orzeczeń administracyjnych.

Końcowo organ odwoławczy podniósł, że nie stwierdził jednocześnie uchybień w postępowaniu rzutujących na konieczność wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego. Organ podał, że w szczególności jakkolwiek faktycznie doszło do zmiany kręgu stron w postępowaniu - to wszystkie osoby mające legitymację brały udział w postępowania i miały zapewniony czynny w nim udział.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, skarżący reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy, względnie uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego, a ponadto o zwolnienie skarżącego od kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie

1. art. 7 k.p.a. poprzez wydanie decyzji bez wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych ze sprawą i bez poczynienia w sprawie dokładnych ustaleń, co doprowadziło do niezałatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu skarżącego, który jest w sprawie tożsamy, w szczególności poprzez nie ustalenie jaki naturalny stan wody powinien panować na gruncie i porównanie go ze stanem rzeczywistym w momencie wydawania rozstrzygnięcia;

2. art. 8 i art. 11 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie stronie zasadności przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwieniu sprawy, co naruszyło zaufanie stron postępowania do organów administracji, w szczególności brak wskazania dlaczego nie zostało uwzględnione stanowisko skarżącego;

3. art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania materiału dowodowego wskutek niezbadania podnoszonego przez skarżącego faktu powstania osuwisk i wybudowania na działce nr 5196/2 baterii fotowoltaicznych;

4. art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i oparcie rozstrzygnięcia w głównej mierze na wynikach wizji lokalnej, a więc na powierzchownych oględzinach przez pracowników organu, którzy to pracownicy nie wykazali by dysponowali wiadomościami specjalistycznymi, pozwalającymi na dokładne zbadanie okoliczności sprawy, a także oparcie rozstrzygnięcia na opinii hydrologicznej z 2013 r., mimo iż od jej wydania upłynęło ponad trzy lata, a stosunki wodne na gruncie uległy znacznemu pogorszeniu na niekorzyść skarżącego;

5. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez zaniechanie zamieszczenia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji elementów obligatoryjnych, co czyni decyzję niekompletną i nienależycie umotywowaną.

Skarżący podniósł, że uchybienia przepisom postępowania doprowadziły do błędu w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że na działkach 5196/2 i 5197/2 oraz 5198/2, 5199/2 5201/2, 5200,5202,5209/4 i 5209/6 nie doszło do zmiany stanu wody na gruncie, szkodliwie wpływającego na grunty skarżącego.

Skarżący zarzucił jednocześnie nieważność wydanej decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wskazując, iż w sprawie nie brały udziału wszyscy właściciele nieruchomości na których nastąpiła zmiana stosunków wodnych. Skarżący podał, że [...] - właściciel działki 5196/2 – nie brał udziału w całym toku postępowania, w szczególności nie brał udziału w postępowaniu przed organem I instancji i został poinformowany o wydanej decyzji dopiero przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...]. Natomiast według wiedzy skarżącego [...] nie jest właścicielem działki nr 5209/4 i 5209/6, a prawdopodobnie właścicielem tych nieruchomości jest jej syn.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji można wywnioskować, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] nieprawidłowo zinterpretowało wniosek skarżącego. Celem jego wniosku nie było bowiem doprowadzenie do realizacji zawartej ugody administracyjnej w przedmiocie regulacji stosunków prawnych, a nałożenie przez właściwy organ w drodze decyzji na właścicieli działek nr 5196/2 i 5197/2 oraz 5198/2, 5199/2 5201/2, 5200,5202,5209/4 i 5209/6 położonych w miejscowości [...] obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego, także poprzez wykonanie odpowiednich urządzeń zapobiegających szkodom. Skarżący podniósł, że jedynie brak podejmowania działań mających przez właścicieli działek sąsiadujących z jego działką, mających szkodliwy wpływ na nieruchomości wyłącza zastosowanie art. 29 ust. 3 u.p.w. Skarżący podał, że w toku postępowania wskazywał na takie negatywne działania, jednakże jego stanowisko nie zostało uwzględnione.

Strona skarżąca podała, że wydanie przez organ decyzji w oparciu o przepis art. 29 ust. 3 u.p.w. wymaga dokładnego ustalenia stanu faktycznego. W opisywanej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie przeprowadziło natomiast postępowania wyjaśniającego w sposób wyczerpujący. Opierając się jedynie na niewłaściwych ustaleniach organu I instancji organ odwoławczy nie ustalił okoliczności faktycznych sprawy, a w konsekwencji podjął wadliwe - przedwczesne - rozstrzygnięcie nie odpowiadające stanowi faktycznemu i prawnemu.

Zdaniem skarżącego przyjęcie, iż "wody opadowe na działkach 5179/2 i 5196/2 nie wpływają negatywnie na działkę sąsiednią 5203", że "wody opadowe z całości działek przechwytywane są przez wodnice wynikające z ugody zawartej w 1970 r., które są pełni drożne i posiadają parametry ustalone w ugodzie", nie odpowiada stanowi faktycznemu. Wodnice te nie są bowiem drożne, co wynika z działań podejmowanych przez właścicieli nieruchomości, na których są posadowione, a to powoduje zmianę stosunków wodnych. Skarżący wskazał, że oprócz braku drożności wodnice te są za płytkie, przez co nie mogą pomieścić wód opadowych, które się z nich wylewają.

Skarżący podał, że właściciel działki nr 5197 - [...] wykonała wodnice niezgodnie z decyzją, co powoduje że woda spływa w środek działki rolnej nr 5203 i powoduje wyrwy w środku działki. Skarżący wskazał, iż na działce nr 5196/2 właściciel wybudował baterie fotowoltaiczne. Spowodowało to wybetonowanie znacznego terenu nieruchomości, co wpłynęło na zmianę naturalnego spływu wód na gruncie. Ponadto skarżący wskazał, iż na działce nr 5196/2 został przerwany wodociąg i występują osuwiska, a okoliczność ta nie została zbadana, mimo że fakt był zgłaszany organowi I instancji. Skarżący podniósł, że organ I instancji nie uwzględnił przedmiotowych zarzutów w protokole. Strona skarżąca podniosła, że nie zostało także uwzględnione stanowisko skarżącego, iż brak jest wodnic na działce [...], skutkiem czego jest powstawanie osuwisk na działce nr 5203. Osuwiska te zostały udokumentowane przez skarżącą w formie fotografii wskazywanych jako dowód w sprawie.

W ocenie skarżącego powyższe okoliczności, tj. powstanie osuwisk i skutki z tym związane - nie znalazły rozstrzygnięcia tak w decyzji organu I jak i II instancji. Skarżący podniósł, że powstawanie osuwisk zmienia naturalne ukształtowanie terenu, a co za tym idzie powoduje zmianę stosunków wodnych na gruncie. Zmiana ta nie została zbadana w zakresie jaka była jej przyczyna, zakres i w jakim zakresie wpłynęła na negatywne oddziaływanie na stosunki wodne na działce skarżącego. Zdaniem skarżącego należało w tym zakresie przeprowadzić dowód z opinii biegłego geologa celem ustalenia czy powstanie osuwisk nie wpłynęło na zmianę przepuszczalności pionowej gruntu i możliwość filtracji, co ma znaczenie dla zmiany stanu wody na gruncie.

Skarżący wskazał, iż Kolegium powołuje się w zaskarżonej decyzji na opinię hydrologiczną. Opinia ta została wydana w 2013 r. Zdaniem skarżącego celem postępowania dowodowego jest zapoznanie się organu z aktualnym stanem sprawy. W świetle powyższego trudno zatem uznać, iż trzyletnia opinia hydrologiczna może stanowić dowód w sprawie. Od tego czasu bowiem stosunki wodne na gruncie uległy znacznej zmianie i to na niekorzyść dla gruntów stanowiących własność skarżącego. Tym bardziej, że mając na uwadze powstanie osuwisk wskazywanych przez skarżącego, należało jego zdaniem zlecić przeprowadzenie uzupełniającej opinii hydrologicznej. Tymczasem organ odwoławczy uznał za prawidłową decyzję organu I instancji, który zamiast uzupełnienia opinii o powyższe elementy powołał się na opinię z 2013 r. oraz uzupełnił ją o wizję lokalną dokonaną w terenie 30 marca 2016 r.

Odnośnie do wizji lokalnej skarżący zarzucił, że podana przez organ I instancji data wizji nie jest zgodna ze stanem faktycznym. Wizja bowiem odbyła się na początku grudnia 2015 r. a skarżący nie był o niej powiadomiony, a pełnomocnik skarżącego uczestniczyła w wizji jedynie przez przypadek. Skarżący podniósł, iż w opisywanej sprawie wizja lokalna nie może być główną podstawą ustaleń faktycznych. Oględziny nieruchomości czy zeznania świadków nie posiadających fachowej wiedzy w odnośnym zakresie nie zawsze mogą być wystarczające dla obiektywnej oceny okoliczności danej sprawy, tj. czy doszło do zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich.

Zdaniem skarżącego w zaskarżonej decyzji nie zostało wskazane, dlaczego okoliczności podnoszone przez skarżącego, między innymi powstanie osuwisk - nie zostały wzięte pod uwagę. Organ I instancji nie odniósł się natomiast w żadnym stopniu do wskazywanej przez skarżącego szkody.

W ocenie skarżącego materiał dowodowy zgromadzony w sprawie w sposób niewątpliwy wskazuje na wyrządzenie szkody wskutek zmiany stosunków wodnych. Szkody występują na całej działce 5203. Skarżący podniósł, że nie ma możliwości podjęcia jakiejkolwiek uprawy, a działka przeznaczona była pod uprawy rolne.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:

Skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.

W toku przeprowadzonej z urzędu (art. 134 § 1 p.p.s.a.) legalnościowej kontroli zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji Sąd – nie będąc związany granicami skargi, w tym podniesionymi zarzutami i sformułowanymi wnioskami – nie stwierdził naruszeń prawa, które których rodzaj lub stopień uzasadniałyby wzruszenie mocy obowiązującej powyższych decyzji na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a. Przede wszystkim nie stwierdzono istnienia wad nieważności i wad wznowienia postępowania, jak również takich naruszeń prawa materialnego i prawa procesowego, które miały lub mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy rozumiany jako treść końcowego jej rozstrzygnięcia. W granicach podstaw uwzględnienia skargi, o których mowa w art. 145 § 1 p.p.s.a., zaskarżone orzeczenie administracyjne odpowiada więc prawu.

Zasadnicze znaczenie dla sądowoadministracyjnego utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji mają następujące przesłanki:

1. Po pierwsze, należy mieć na względzie, że zgodnie z treścią art. 170 w zw. z art. 153 p.p.s.a. Sąd orzekający w niniejszej sprawie jest związany prawomocnym wyrokiem WSA w Rzeszowie z dnia 17 grudnia 2010 r. (sygn. II SA/Rz 641/10) oraz zawartą w nim oceną prawną. W powyższym wyroku wydanym w sprawie administracyjnej, której dotyczy skarga, WSA w Rzeszowie autorytatywnie stwierdził, że: "Wydanie nakazu z art. 29 ust. 3 cyt. ustawy w realiach rozpatrywanej sprawy możliwe będzie tylko po stwierdzeniu, że stosunki wodne, uregulowane decyzjami z 1970 r., 1997 r. i 2001 r. zostały zmienione na skutek działania właścicieli gruntów sąsiednich, a działania te szkodliwie wpływają na grunt skarżącego". Ponadto Sąd ten wskazał, że: "W przypadku (...) ustalenia, że wszystkie wodnice zostały wykonane i przebiegają zgodnie z treścią tych decyzji, a właściciele działek sąsiadujących z działką skarżącego nie podejmowali żadnych innych działań mających szkodliwy wpływ na jego nieruchomość – brak jest podstaw do stosowania art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne. (...) Podobne skutki – tj. brak możliwości wydania decyzji nakazującej przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom – dotyczyć będą również sytuacji, gdy uprzednie decyzje regulujące stosunki wodne na działce 5203 i działkach sąsiednich nie zostały w całości wykonane, nawet jeśli z tego tytułu występują szkody na działce skarżącego. Skarżący będzie mógł wówczas domagać się ich wykonania w drodze postępowania egzekucyjnego".

2. Z oceny prawnej zawartej w wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 17 grudnia 2010 r. (sygn. II SA/Rz 641/10) jednoznacznie wynika, że całkowite lub częściowe niewykonanie treści ugód oraz orzeczeń administracyjnych dotyczących uregulowania stosunków wodnych na nieruchomościach objętych postępowaniem w sprawie, której dotyczy skarga, nie może być sankcjonowane w drodze wydania nowej decyzji nakazującej przywrócenie tych stosunków do stanu poprzedniego, lecz wymaga podjęcia działań zmierzających do dobrowolnego lub przymusowego wykonania obowiązków wynikających z powyższych aktów. Jeżeli więc stan faktyczny w zakresie stosunków wodnych jest konsekwencją całkowitego albo częściowego niewykonania powyższych aktów, to właściwą drogą ich przymusowego wykonania jest egzekucja administracyjna, a nie wydawanie kolejnej decyzji w przedmiocie uregulowania stosunków wodnych. Jedynie w sytuacji gdyby okazało się, że stosunki wodne uregulowane prawidłowo wykonanymi aktami z 1970 r., 1997 r. i 2001 r. zostały następnie zmienione na skutek szkodliwie oddziałujących na grunt strony skarżącej działań właścicieli gruntów sąsiednich, istnieje możliwość uregulowania na nowo stosunków wodnych na tych gruntach w drodze wydania nowej decyzji na podstawie art. 29 ust. 3 u.p.w.

3. W niniejszej sprawie stosunki wodne na działkach nr 5203 (działka skarżącego), 5196/2, 5197/2 5198/2, 5199/2, 5201/2, 5200, 5202, 5209/4 zostały uregulowane ostatecznymi i wiążącymi aktami, to jest: 1) decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] kwietnia 1970 r. (działki nr 5197, 5202, 5203, 5209/1, 5201) zatwierdzającą ugodę wodnoprawną; 2) postanowieniem z dnia [...] maja 1997 r. Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] w przedmiocie zatwierdzenia ugody (działki nr 5196, 5197, 5203); 3) decyzją z dnia [...] grudnia 2001 r. Burmistrza [...] o uregulowaniu stosunków wodnych (działki nr 5197 i 5198). Powyższe decyzje, postanowienia i ugody nie zostały pozbawione mocy obowiązującej i jako takie stanowią wiążącą podstawę do kształtowania stosunków wodnych na spornych gruntach w granicach wyznaczonych ich treścią.

4. Z akt sprawy, w tym przede wszystkim z opinii hydrologicznej z 2013 r. bezspornie wynika, że treść powyższych decyzji, postanowień oraz związanych z nimi ugód (ugody z 1970 r. i 1997 r.) nie została do dnia dzisiejszego prawidłowo wykonana. Biegły hydrolog stwierdził, że "żadna z ugód nie została w pełni zrealizowana", a wodnice są "w złym stanie technicznym i nie posiadają odpowiednich parametrów". Biegły wskazał ponadto, że konieczne jest odtworzenie przebiegu wodnych zgodnie z parametrami technicznymi wynikającymi z zawartych ugód (s. 6 opinii hydrologicznej). Nieodpowiedni stan techniczny urządzeń wodnych nie zabezpiecza prawidłowego sposobu odpływu wody, co powoduje, że podczas intensywnych opadów woda nie mieści się w rowach wodnych i płynie "poza nimi". Część tzw. wodnic (rowów wodnych) jest również utrzymana w złym stanie technicznym.

Z kolei z opinii techniczno-budowlanej z 2016 r. wynika, że na tle istniejącego stanu technicznego budynków wody opadowe z działek nr 5197/2 i 5196/2 nie wpływają negatywnie na działki sąsiednie, w tym na działkę skarżącego (nr 5203). Biegły z zakresu budownictwa wskazał ponadto, że niekorzystny stan budynków na działce skarżącego jest w znacznej części spowodowany ich wiekiem, brakiem systemu odprowadzania wód opadowych, niekorzystnym ukształtowaniem terenu, brakiem prawidłowego gospodarowania zielenią wysoką (bliskość drzew i krzewów przy budynkach).

5. Wobec oceny prawnej wyrażonej w prawomocnym wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 17 grudnia 2010 r. (sygn. II SA/Rz 641/10) oraz ustaleń wynikających z opinii hydrologicznej i techniczno-budowlanej należy przyjąć, że rozpoznanie i rozstrzygnięcie kolejnej sprawy o uregulowanie stosunków wodnych na spornych działkach (w tym na działce skarżącego) nie jest możliwe i dopuszczalne bez uprzedniego doprowadzenia do wykonania treści ostatecznych i wiążących orzeczeń oraz ugód administracyjnych, które uregulowały stosunki wodne na tych działkach. Brak całkowitego wykonania powyższych aktów uniemożliwia w istocie ustalenie, czy i w jakim zakresie doszło do ewentualnego powstania nowej sprawy administracyjnej w zakresie stosunków wodnych na spornych działkach. Zgodnie zatem z poglądem zaprezentowanym przez Sąd w wyroku z dnia 17 grudnia 2010 r. w pierwszej kolejności należy spowodować dobrowolne albo przymusowe wykonanie wyżej wskazanych aktów i związanych z nimi ugód, a dopiero w dalszej kolejności można rozważać możliwość powstania nowej sprawy z zakresu uregulowania stosunków wodnych. W związku z ustaleniem, że powyższe akty i ugody nie zostały wykonane w całości, a istniejące rowy wodne (tzw. wodnice) są utrzymane nienależycie (niezgodnie z treścią ugód i decyzji), konieczne jest zatem podjęcie działań w celu wykonania wiążących aktów, które uregulowały już sporne stosunki wodne. Wkraczanie na tym etapie nową decyzją (nawet częściowe) w stosunki wodne, które zostały już uregulowane na drodze administracyjnej, jest niedopuszczalne, gdyż mogłoby to doprowadzić do co najmniej częściowego ponownego rozstrzygnięcia tożsamej sprawy administracyjnej, co skutkowałoby wydaniem aktu dotkniętego wadą nieważności (art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.). W tym sensie nowe okoliczności wskazywane przez skarżącego (np. powstanie osuwisk, przerwanie wodociągu, instalacja baterii fotowoltaicznych) nie mogą zostać uwzględnione na etapie poprzedzającym wykonanie powyższych orzeczeń i ugód.

6. Sąd uznaje za stosowne odnieść się także do podnoszonego przez stronę skarżącą zarzutu, że tzw. wodnice (rowy wodne) na działkach sąsiednich nie są drożne, co "powoduje zmianę stosunków wodnych". Nie powtarzając w tym miejscu wyjaśnionego wyżej zagadnienia "nienależytego wykonania lub utrzymania" rowów wodnych na działkach sąsiednich jako konsekwencji niewykonania wiążących ugód i decyzji, należy zwrócić uwagę skarżącego na fakt, że sporne rowy wodne na działkach sąsiednich stanowią tzw. urządzenia wodne w rozumieniu art. 9 ust. 1 pkt 19) lit. a) u.p.w. Zgodnie z powyższym przepisem urządzenia wodne jako urządzenia służące kształtowaniu zasobów wodnych oraz korzystaniu z nich obejmują w szczególności kanały i rowy. Oznacza to, że rowy wodne (w tym rowy odprowadzające wody opadowe, rowy melioracyjne, rowy przydrożne) stanowią w rozumieniu ustawy urządzenia wodne. Z treści art. 64b u.p.w. wynika natomiast jednoznacznie, że w przypadku nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego, powodującego zmianę jego funkcji lub szkodliwe oddziaływanie na grunty, właściwy organ (organ właściwy do wydania pozwolenia wodnoprawnego: co do zasady starosta) może, w drodze decyzji, nakazać przywrócenie poprzedniej funkcji urządzenia wodnego lub likwidację szkód, określając warunki i termin wykonania tych czynności. Strona skarżąca powinna zatem rozważyć możliwość wystąpienia z wnioskiem o nakazanie przywrócenia poprzednich funkcji rowów wodnych (jako urządzeń wodnych) na działkach sąsiednich, gdyż sprawa administracyjna określona w art. 64b u.p.w. ma charakter odrębny i samoistny względem sprawy, o której mowa w art. 29 ust. 3 u.p.w. Tym samym nie powstaje zagrożenie wkroczenia w ostateczne rozstrzygnięcie tożsamej sprawy o uregulowanie stosunków wodnych.

7. Jeżeli chodzi o podnoszone w skardze zarzuty naruszenia art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a., należy stwierdzić, że są one pozbawione usprawiedliwionych podstaw. Sąd nie stwierdził bowiem w powyższym zakresie takiego naruszenia przepisów procesowych związanych z prawidłowym ustaleniem i rozważeniem stanu sprawy, które miały lub mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy rozumiany jako treść końcowego jej rozstrzygnięcia.

Mając na względzie przywołane wyżej argumenty i przesłanki oraz uwzględniając, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu w świetle art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.