Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 715/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2014-09-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art77 par1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Woźniak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska,, Sędzia WSA Ewa Wojtysiak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Edyta Wójtowicz, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 24 września 2014 r. sprawy ze skargi M. H. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Sz. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu [....] r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek M[...] o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek, z uwagi na trudną sytuacją finansową i zdrowotną strony. We wniosku wskazano, że sytuacja finansowa strony nie uległa poprawie, lecz pogorszeniu, podobnie jak stan jej zdrowia, a umorzenie zadłużenia umożliwiłoby stronie powrót do normalnego funkcjonowania po latach leczenia i bankructwie. Podniesiono także, że prowadzone wobec strony postępowania egzekucyjne kończą się umorzeniem z powodu braku możliwości zaspokojenia wierzycieli, a Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył należność podatkową. Do wniosku załączono szereg dokumentów mających odzwierciedlać sytuację zdrowotną, finansową i majątkową strony.

Decyzją z dnia[....], Zakład odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek na: ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (wraz z odsetkami i kosztami upomnień) oraz z tytułu odsetek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne finansowane przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek.

Pismem z dnia [....] r., działając na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1442; zwanej dalej "u.s.u.s."), [....] złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie umorzenia należności.

[....] podniósł, że w jego sytuacji zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności zadłużenia oraz wyjątkowa sytuacja osobista płatnika, która winna skutkować umorzeniem zadłużenia, a podjęte rozstrzygnięcie Zakładu ma charakter dowolny. Wskazał na swoją niezwykle trudną sytuację majątkową i zdrowotną, uniemożliwiającą opłacenie zadłużenia. Przywołał również okoliczności, w jakich doszło do zaprzestania terminowego opłacania przez niego należnych składek. Wskazał na niewypłacalność, która winna stanowić podstawę umorzenia zawnioskowanych należności składkowych. Zakwestionował także stanowisko organu administracji, że prowadzenie egzekucji przez Zakład nie ma wpływu na sytuację dłużnika, z uwagi na to, że skutecznie ściągane są należności wyłącznie na rzecz innych wierzycieli. W ocenie strony bowiem, to właśnie liczebność prowadzonych egzekucji oraz brak możliwości uwolnienia się od długu skutkują pogarszaniem jej sytuacji psychicznej i zdrowotnej.

Decyzją z dnia [....], wydaną po ponownym rozpoznaniu sprawy, Zakład utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] r., podtrzymując w pełni stanowisko w niej wyrażone.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, Zakład wskazał, że w toku przeprowadzonego postępowania ustalono, że [...] prowadził działalność gospodarczą w zreformowanym systemie ubezpieczeń społecznych do dnia [...] r., a na jego koncie na dzień złożenia wniosku figurują zaległości z tytułu nieopłaconych składek za zobowiązanego i pracowników w części finansowanej przez płatnika z tytułu składek w łącznej kwocie [...] zł (plus odsetki zwłokę liczone do dnia zapłaty włącznie i koszty upomnienia) oraz zaległości z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych na ubezpieczenia społeczne i na ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie [...] (plus odsetki zwłokę liczone do dnia zapłaty włącznie).

Na podstawie przedłożonych dokumentów Zakład stwierdził, że strona pobiera rentę inwalidzką wypłacaną przez [...], której wysokość wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w okresie [...]. wyniosła [...] zł brutto miesięcznie, oraz że z tego świadczenia dokonywane są potrącenia na rzecz alimentów w wysokości [...] zł miesięcznie. Ponadto ustalił, że strona w otrzymała pomoc finansową z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w postaci: specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie kosztów zakupu leków do kwoty [...] zł (zasiłek został przekazany na konto apteki), specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na dofinansowanie do rachunku za czynsz w kwocie [...] zł, świadczenie pieniężne na zakup żywności (zasiłek celowy) w kwocie [....] zł miesięcznie od dnia [...](na podstawie trzech decyzji z dnia [....] r.), specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie kosztów zakupu leków do kwoty [....] zł (zasiłek został przekazany na konto apteki) oraz zasiłek celowy jednorazowy z przeznaczeniem na dofinansowanie do opłaty rachunku za czynsz, energię i zakupu obuwia jesienno-zimowego w łącznej kwocie [...] zł (dwie decyzje z dnia [...] r.).

Ponadto na podstawie informacji uzyskanej od Naczelnika Urzędu Skarbowego, ustalono, że strona w zeznaniach o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) wykazała łączny przychód (dochód) odpowiednio w kwocie: za 2010 r. (PIT-37) – [...] zł, za 2011 r. (PIT-37) – [...] zł, za 2012 r. (PIT-36) – [...] zł. Stwierdzono także, że strona ma zadłużenie wobec innych podmiotów - z tytułu podatków w kwocie [....] zł oraz z tytułu trzech kredytów zaciągniętych w BANKU. Jednocześnie strona oświadczyła, że ma zobowiązania z tytułu zaległych alimentów w kwocie [...] zł i bieżących alimentów w wysokości [...] zł, potrącane przez komornika sądowego z bieżącego świadczenia rentowego. Ponadto Zakład przyjął oświadczenia strony, że ponosi ona miesięczne wydatki w łącznej kwocie [....] zł, w tym: z tytułu opłat ([....] zł), związane z kosztami leczenia ([...] zł), z tytułu opłat za telefon i środki czystości ([....] zł).

Wskazano również, że wobec strony Zakład wdrożył postępowanie egzekucyjne, które w związku z równoczesnym zaspokajaniem należności alimentacyjnych, okazało się bezskuteczne.

Następnie organ ponownie rozpatrujący wniosek w przedmiocie umorzenia przywołał treść art. 28 ust. 2-3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365), wskazując na uznaniowy charakter decyzji Zakładu w zakresie umarzania należności.

Mając powyższe na uwadze, organ uznał, że w rozpoznawanej sprawie zachodzą formalne przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s., albowiem strona nie prowadzi działalności, osiągając dochód z otrzymywanego świadczenia rentowego, podlegającego egzekucyjnemu zajęciu na zaspokojenie roszczeń alimentacyjnych. Wierzyciel, jakim jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, aktualnie nie może skutecznie egzekwować nieopłaconych należności. Strona, po dokonanych potrąceniach egzekucyjnych, otrzymuje środki stanowiące wyłącznie podstawę zaspokojenia podstawowych niezbędnych potrzeb.

Jednakże, pomimo uznania istnienia przesłanek całkowitej nieściągalności oraz braku na obecnym etapie możliwości skutecznego efektywnego dochodzenia należności składkowych przez Zakład, organ za przedwczesne uznał umorzenia przedmiotowych należności. Zakład zważył przy tym, że strona jest osobą schorowaną, a skuteczną egzekucję na obecnym etapie można prowadzić wyłącznie tytułem wierzytelności alimentacyjnych. Jednocześnie jednak zauważył, że strona osiąga stały dochód z otrzymywanego świadczenia rentowego oraz przyznanych dodatków, stanowiący podstawę zabezpieczenia jego niezbędnych potrzeb życiowych, a dochodzenie należności przez Zakład pozostaje bez wpływu na wysokość osiąganego dochodu oraz zakres i wysokość dokonanego zajęcia przez wierzyciela alimentacyjnego w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym. Zdaniem organu, trudna sytuacja zdrowotna i finansowa czy też trudności w opłacaniu wymagalnych zobowiązań powołane we wniosku nie mogą zostać uznane w ustalonym stanie faktycznym i prawnym bezpośrednio za uzasadniony przypadek w zakresie zwolnienia z zadłużenia składkowego. Ponadto, w ocenie organu, brak możliwości dochodzenia i umorzenie postępowań egzekucyjnych wobec pozostałych wierzycieli czy też wskazane we wniosku umorzenie zaległości podatkowej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego nie może uzasadniać i stanowić dyrektywy nakazującej umorzenie nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne. Nie można utożsamiać zaległości podatkowych, naliczanych zasadniczo od otrzymywanych dochodów z należnościami składkowymi powstającymi z określonego tytułu niezależnie od osiąganych dochodów mającymi na celu finasowanie świadczeń społecznych zagwarantowanych ustawowo osobom ubezpieczonym. Organ podkreślił przy tym, że strona ma nieopłacone należności tytułem składek zarówno za siebie jako osobę prowadzącą pozarolniczą działalność, jak i za pracowników, w tym ze względu na źródło finansowania stanowiących również wyłączną część finansowaną z dochodów tych ubezpieczonych. Wskazał także, że prowadząc działalność strona miała przyznane świadczenie rentowe, stanowiące właśnie podstawę zaspokojenia jej niezbędnych potrzeb życiowych, oraz źródło finansowania wymagalnych zobowiązań, generując w tym zakresie zadłużenie tytułem nieopłaconych składek z prowadzonej dodatkowo działalności. W ocenie Zakładu, w przypadku strony brak jest podstaw do przyjęcia, że nie istnieją już w ogóle możliwości do dochodzenia należności w okresie ich wymagalności po zaspokojeniu należności alimentacyjnych z otrzymywanego świadczenia mającego charakter stały.

[...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na ostateczną decyzję Zakładu, zarzucając jej naruszenie:

a) prawa materialnego, mające istotny wpływ na treść decyzji, tj. art. 28 ust. 1 i ust. 2 u.s.u.s., poprzez uznanie za prawidłową decyzji Zakładu o odmowie umorzenia zaległości, mimo ponownego ustalenia niewypłacalności skarżącego oraz w sytuacji niewykazania przez organ ważnego interesu społecznego, który przemawiałby za zaniechaniem umorzenia;

b) przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez:

– przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, przez zaniechanie wyjaśnienia przez organ okoliczności powoływanych przez skarżącego co do powstania zaległości składkowych bez jego winy;

– przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i ustalenie, że dochodzenie należności pozostanie bez wpływu na wysokość mojego dochodu w sytuacji, gdy po zaspokojeniu wierzyciela alimentacyjnego zaspokojenie wierzytelności Zakładu wiązać będzie się z koniecznością dalszego korzystania przez skarżącego z pomocy społecznej, a więc ze środków publicznych.

W uzasadnieniu skarżący podniósł w szczególności, że w niniejszej sprawie Zakład nie wykazał ważnego interesu społecznego, który przemawiałby za odmową uwzględnienia wniosku. Zarzucił również organowi, że ten - bezpodstawnie i bez przeprowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego w tym zakresie - powołał się na okoliczność, iż skarżący nie wykazał, aby zaległość powstała bez jego winy.

W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny kontroluje zaskarżone decyzje administracyjne w zakresie ich legalności, rozumianej jako zgodność tych aktów z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, zaś na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm), nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga podlega oddaleniu, ponieważ sądowa kontrola zaskarżonej decyzji, dokonana według kryterium zgodności z prawem, nie dostarczyła podstaw do przyjęcia, że akt ten narusza prawo w sposób, który uzasadniałby usunięcie go z obrotu prawnego.

Wobec tego, że przedmiotem skargi jest ostateczna decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wydana w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne finansowanych przez skarżącą jako płatnika składek, wskazania wymaga, że zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W myśl ust. 2, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Stosownie zaś do ust. 3, całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

O ile powyższa regulacja, dotycząca możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne z powodu ich całkowitej nieściągalności, odnosi się do wszystkich podmiotów zobowiązanych do ich uiszczenia, o tyle w odniesieniu do osób ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, a więc osób płacących składki na własne ubezpieczenie społeczne, ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje również możliwość umorzenia należności z tytułu składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, co może mieć miejsce w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a), których wskazanie pozostawiła ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego, upoważniając go w art. 28 ust. 3b, aby w drodze rozporządzenia określił szczegółowe zasady tego umarzania, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających to umorzenie, przy wzięciu pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Działając na mocy powyższego upoważnienia, Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał w dniu 31 lipca 2003 r. powołane powyżej rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w którym to rozporządzeniu zawarta została zasada (§ 3 ust. 1), że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Stanowiąc takie materialnoprawne podstawy do orzekania w sprawie umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, co dokonać się winno na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, kompetencję do tego orzekania ustawa o systemie o ubezpieczeń społecznych powierzyła Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (vide: art. 28 ust. 1 i art. 83 ust. 1 u.s.u.s.). Przy czym, w przypadku obu rodzajów przesłanek umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne (całkowita nieściągalność, ważny interes osoby zobowiązanej), ustawodawca pozostawił Zakładowi swobodę w uznaniu zasadności podstaw umorzenia, stanowiąc o możliwości, a nie konieczności zastosowania tej ulgi w razie zaistnienia mających ją uzasadniać zdarzeń, co podejmowanym w tym zakresie decyzjom nadaje charakter tzw. decyzji uznaniowych.

Mając zatem na uwadze to, że uznaniowy charakter omawianych decyzji ograniczony został przez prawodawcę kierunkowymi dyrektywami wyboru rozstrzygnięcia, jakim są całkowita nieściągalność, niemożność opłacenia należności z powodu zagrożenia ciężkimi skutkami dla zobowiązanego i jego rodziny, w tym m.in. niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, istotnym jest, aby w procesie dochodzenia do tego wyboru dokonujący go organ uwzględniał te kierunkowe dyrektywy w oparciu o wszechstronnie zgromadzony materiał dowodowy, wskazany głównie przez zobowiązanego i przez organ należycie zweryfikowany, oraz w oparciu o jego wszechstronną ocenę, która swój zewnętrzny wyraz winna znaleźć w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, wskazującym na ewentualny brak prawnych przesłanek do zastosowania umorzenia, względnie na racjonalne przyczyny uznania, że przesłanki te nie dają wystarczających podstaw do zastosowania żądanej ulgi.

Zadaniem sądu administracyjnego jest zaś przede wszystkim ocena, czy organ nie wykroczył poza zakres przyznanej mu przez ustawodawcę swobody orzekania oraz to, czy organ zachował określone prawem wymogi proceduralne. Sądowa kontrola decyzji uznaniowych nie obejmuje natomiast prawidłowości wyboru przez organ jednej z możliwych opcji rozstrzygnięcia sprawy, gdyż wybór rozstrzygnięcia wymyka się kryteriom prawnym, opierając się na przesłankach celowościowych, rzetelnościowych, gospodarnościowych i innych tego typu determinantach pozaprawnych.

W rozpatrywanej sprawie Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji stwierdził, że Zakład działał prawidłowo.

Zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.) – zwanej dalej "k.p.a.", organ administracji publicznej winien wyjaśniać dokładnie stan faktyczny danej sprawy, zbierając i rozpatrując cały materiał dowodowy w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.). Zasada prawdy obiektywnej jest naczelną zasadą postępowania administracyjnego, wpływającą na kwestię odpowiedniego rozłożenia ciężaru dowodu w tym postępowaniu. Organ winien generalnie przeprowadzać niezbędne dowody z urzędu (zasada oficjalności postępowania). Nie znaczy to jednak, że sama strona jest całkowicie zwolniona z realizacji tego obowiązku, zwłaszcza gdy nieudowodnienie danej okoliczności faktycznej może prowadzić do rezultatów dla niej niekorzystnych (zob. m.in. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2006, s. 68-69).

Nie ma wobec tego wątpliwości, że w sprawach z wniosku o umorzenie zaległości z tytułu składek strona winna aktywnie - co miało miejsce w niniejszej sprawie - uczestniczyć w postępowaniu dowodowym, poprzez wskazywanie odpowiednich okoliczności i dowodów uzasadniających podjęcie przez organ rozstrzygnięcia korzystnego dla zobowiązanego. Istotą postępowania dowodowego w postępowaniu administracyjnym wszczętym wnioskiem o umorzenie zadłużenia wobec Zakładu jest precyzyjne i wyczerpujące ustalenie danych o stanie rodzinnym, majątkowym i zdrowotnym strony oraz o jej potencjalnych możliwościach finansowych.

Z akt rozpoznawanej sprawy wynika że skarżący jest osobą schorowaną, nie pracuje, nie prowadzi działalności gospodarczej, osiągając obecnie dochody z tytułu świadczenia rentowego w kwocie [...] zł brutto miesięcznie, które aktualnie nie podlegają egzekucji na rzecz nieopłaconych należności składkowych. W związku z dochodzeniem nieopłaconych należności alimentacyjnych uprzywilejowanych w egzekucyjnym ściągnięciu przed innymi wierzytelnościami - w tym nieopłaconymi składkami na ubezpieczenia społeczne - organ egzekucyjny, jakim był komornik sądowy, umorzył bowiem prowadzone postępowanie egzekucyjne w tym zakresie. W ramach prowadzonej egzekucji komornik sądowy dokonuje zajęcia egzekucyjnego na rzecz wierzyciela uprzywilejowanego w kwocie [...] zł miesięcznie, z pozostawieniem skarżącemu kwot stanowiących wyłącznie podstawę finansowania jego niezbędnych podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący z wskazanego świadczenia otrzymuje obecnie kwotę [...] zł netto, prowadząc przy tym samodzielnie gospodarstwo domowe (mieszka w mieszkaniu służbowym) i korzystając z pomocy społecznej (zasiłki celowe z MOPR). Skarżący posiada zadłużenia także wobec innych podmiotów - z tytułu zaległości podatkowych oraz trzech kredytów bankowych.

W rozpoznawanej sprawie niekwestionowane jest zatem, że w przypadku skarżącego wystąpiły, wskazane w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., przesłanki całkowitej nieściągalności długu co, w świetle art. 28 ust. 2 u.s.u.s., otworzyło możliwość orzekania o umorzeniu tych należności.

Zastrzeżeń Sądu nie budzi stanowisko organu, że pomimo wystąpienia powyższej przesłanki, pozytywne rozpatrzenie wniosku i umorzenie zobowiązań skarżącego byłoby przedwczesne. Jakkolwiek bowiem skarżący jest osobą schorowaną i, z uwagi na prowadzoną skutecznie egzekucję wierzytelności alimentacyjnych, znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, to jednocześnie osiąga stały dochód z otrzymywanego świadczenia oraz przyznawanych okresowo dodatków, stanowiący podstawę zabezpieczenia jego niezbędnych potrzeb życiowych, zaś dochodzenie należności przez Zakład pozostaje bez wpływu na wysokość osiąganego dochodu oraz zakres i wysokość dokonanego zajęcia przez wierzyciela alimentacyjnego w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że odmowa umorzenia nieegzekwowanych obecnie należności wywołuje zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego.

Należy mieć ponadto na uwadze, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych musi dokonywać oceny konkretnej sytuacji w oparciu o obiektywne kryteria i to zgodnie z powszechnie akceptowaną hierarchią wartości. Ustawowym obowiązkiem Zakładu jest dochodzenie należności, albowiem zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami. Wreszcie trzeba też mieć na względzie i to, że organ zasadnie przyjmuje, iż istotną granicę dla decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek stanowi kolizja z interesem społecznym. Interes społeczny to bowiem obowiązek Zakładu do działania uwzględniającego interesy funduszy ubezpieczeniowych, którymi zarządza. Umarzanie zatem należności z tytułu składek ma i musi mieć charakter wyjątkowy, gdyż zasadą jest ich uregulowanie (zob. m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 listopada 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 1231/07, LEX nr 484909 oraz z dnia 23 października 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 1368/07, LEX nr 492274).

Trzeba także wyraźnie podkreślić, że spełnienie ustawowych warunków umorzenia składek daje jedynie możliwość umorzenia tych należności a nie nakłada na Zakład obowiązku w tym zakresie. Ta instytucja jest bowiem zastrzeżona dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy z uwagi np. na wiek, stan zdrowia, sytuację rodzinną, inne względy społeczne oraz znikome źródło przychodów nie jest realnie możliwe wywiązanie z ciążącego na zobowiązanym obowiązku wobec Zakładu również w dłuższej perspektywie czasowej.

Zdaniem Sądu, organ uwzględnił wszelkie dowody zebrane w sprawie i wynikające z nich okoliczności. Wbrew jednak oczekiwaniom strony skarżącej wyciągnął z nich wnioski przemawiające za odmową umorzenia zaległych należności. Wnioski te zostały należycie uargumentowane i znajdują właściwe odzwierciedlenie w treści uzasadnienia decyzji, a dokonana przez organ ocena mieści się w ramach uznania administracyjnego, które w sprawie nie nosiło cech oceny dowolnej (art. 80 k.p.a.). Zarówno wnioski te, jak i wyrażona ocena nie budzą też zastrzeżeń Sądu z punktu widzenia zasad logiki i doświadczenia życiowego.

Dokonując oceny sytuacji skarżącego, Zakład nie pominął faktu, że jest on chory i dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi. Nie można przy tym uznać za wadliwe stanowiska Zakładu, że okoliczności dochodzenia przez wierzycieli swoich należności a także powołane w tym zakresie uciążliwości majątkowe oraz zdrowotne - nie uzasadniają takiego zwolnienia względem pozostałych płatników czy zobowiązanych jako szczególnej uzasadnionej okoliczności.

Ponadto zgodzić się należy z Zakładem, że sytuacja finansowa skarżącego ma charakter przemijający i nie wyklucza możliwości wyegzekwowania przedmiotowych zaległości w przyszłości. Zakończenie egzekucji zobowiązań alimentacyjnych umożliwi bowiem podjęcie egzekucji przez pozostałych wierzycieli. Stąd też umorzenie przedmiotowych zaległości mogłoby okazać się przedwczesne i oznaczałoby w tej sytuacji ustąpienie przez Skarb Państwa pierwszeństwa zobowiązaniom innych wierzycieli (bank).

Podnieść w tym miejscu należy, że – wbrew stanowisku wyrażonemu w skardze – uregulowanie przez skarżącego długu alimentacyjnego, nie musi skutkować koniecznością korzystania przez niego z pomocy ze środków publicznych. W odpowiednim czasie skarżący może bowiem wystąpić do Zakładu z wnioskiem o rozłożenie płatności na stosowne raty (art. 29 ust. 1 u.s.u.s.).

Mając powyższe na uwadze, Sąd za nieuzasadnione uznał zarzuty podniesione w skardze. Nie doszło bowiem do naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy ani przepisów prawa materialnego.

W tym stanie sprawy, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł o oddaleniu skargi.