Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 2465/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-06-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a
journal: Dz.U. 2018 poz 2174
law: Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Ewa Izabela Fiedorowicz (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Jacek Kaute, sędzia WSA Katarzyna Owsiak, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi S. S.A. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2014 r. oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] października 2020 r., nr [...]. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej: Dyrektor IAS lub organ odwoławczy) utrzymał w mocy decyzję Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. (dalej: Naczelnik MUS lub organ pierwszej instancji) z [...] lutego 2020 r., nr [...] odmawiającą S. S.A. z siedzibą w W. (dalej strona, spółka lub skarżąca) stwierdzenia nadpłaty w podatku od towarów i usług za styczeń, marzec, kwiecień, czerwiec, wrzesień, grudzień 2014 r., dokonania zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za kwiecień 2014 r.

Organy podatkowe ustaliły w sprawie, co następuje:

30 grudnia 2019 r. do Naczelnika [...] US zostały złożone przez stronę korekty deklaracji VAT-7 za: styczeń, marzec, kwiecień, czerwiec, wrzesień i grudzień 2014 r. W wyniku złożenia powyższych korekt za te okresy rozliczeniowe powstały nadpłaty podatku w łącznej wysokości 96.060,00 zł oraz nadwyżka podatku naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy w terminie 60 dni za kwiecień 2014 r. w kwocie 1.081,00 zł. Następnie pismem z 30 grudnia 2019 r. spółka zwróciła się do organu pierwszej instancji z wnioskiem o stwierdzenie nadpłat w podatku od towarów i usług za ww. okresy rozliczeniowe.

Do wniosku spółka załączyła, m. in., korekty rejestrów importu usług za korygowane okresy rozliczeniowe, rejestry sprzedaży przed i po dokonaniu korekt dotyczące importu usług wraz z fakturami dokumentującymi import usług oraz poświadczoną za zgodność z oryginałem kopię tłumaczenia przysięgłego umowy z B. F. L.P. W powyższych korektach deklaracji VAT-7 spółka dokonała zmniejszenia kwoty podatku należnego z tytułu importu usług oraz zmniejszenia kwoty podatku naliczonego z tytułu nabycia towarów i usług pozostałych. Pierwotnie, w przypadku transakcji importu usług, spółka zastosowała stawkę VAT 23%. Jednak, zdaniem skarżącej, usługi te powinny zostać objęte zwolnieniem z podatku VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (obecnie: Dz. U. z 2020 r., poz. 106 z późn. zm., dalej: ustawa o VAT). Odnosząc się natomiast do korekty podatku naliczonego z tytułu nabycia towarów i usług pozostałych, spółka pierwotnie dokonała odliczenia podatku VAT z tytułu importu usług z zastosowaniem współczynnika, o którym mowa w art. 90 ustawy o VAT. W złożonych korektach deklaracji VAT-7, strona dokonała zmniejszenia kwoty podatku naliczonego w tej części, która dotyczyła transakcji importu usług, będących przedmiotem wniosku o stwierdzenie nadpłaty.

Decyzją z [...] lutego 2020 r. organ pierwszej instancji odmówił stwierdzenia nadpłaty w podatku od towarów i usług za styczeń, marzec, kwiecień, czerwiec, wrzesień, grudzień 2014 r., oraz dokonania zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za kwiecień 2014 r.

W ocenie Naczelnika [...] US rozliczenie zawarte w złożonych korektach deklaracji VAT-7 zostało dokonane niezgodnie z obowiązującymi w zakresie podatku od towarów i usług przepisami prawa. Wniosek dotyczący stwierdzenia nadpłat podatku, sporządzony w oparciu o ww. korekty deklaracji, jest niezasadny i zachodzą okoliczności wskazane w art. 75 § 4a ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (obecnie: Dz. U. z 2020 r., poz. 1325, z późn. zm., dalej: Ordynacja podatkowa).

W odwołaniu od powyższej decyzji strona zarzuciła naruszenie:

1. art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) ustawy o VAT, poprzez dokonanie błędnej wykładni tego przepisu polegającej na uznaniu, że nabywane przez spółkę usługi polegające na zapewnieniu dostępu do danych transakcyjnych w zakresie obrotu instrumentami finansowymi, tj. dostępu w czasie rzeczywistym do bieżących notowań instrumentów finansowych, indeksów giełdowych itp., nie są specyficzne i istotne dla świadczonych przez spółkę usług zarządzania portfelami papierów wartościowych funduszy inwestycyjnych i w związku z tym nie stanowią usług zarządzania portfelami funduszy inwestycyjnych podlegających zwolnieniu z opodatkowania na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) ustawy o VAT, co w konsekwencji doprowadziło do niezastosowania ww. przepisu w wydanej decyzji;

2. art. 2a Ordynacji podatkowej, poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych związanych z wykładnią art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) ustawy o VAT na niekorzyść podatnika;

3. art. 120 oraz art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej, poprzez pominięcie na etapie wydawania decyzji przywołanego przez spółkę prawomocnego orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanego w analogicznej sprawie, wskazującego na słuszność stanowiska spółki, przy jednoczesnym powołaniu się przez organ podatkowy na zdanie odrębne do przywołanego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz inne nieprawomocne orzeczenia wydane w odmiennych stanach faktycznych, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych.

Spółka wskazała, że jest towarzystwem funduszy inwestycyjnych w rozumieniu przepisów ustawy z 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi (Dz.U. z 2020 r. poz. 95. z poźn. zm., dalej: ustawa o funduszach inwestycyjnych) i prowadzi działalność na podstawie stosownego zezwolenia Komisji Nadzoru Finansowego. Podstawowym obszarem działalności TFI jest tworzenie i zarządzanie różnego rodzaju funduszami inwestycyjnymi, przewidzianymi w przepisach ustawy o funduszach inwestycyjnych.

Strona argumentowała, że jej podstawowym obszarem działalności jest tworzenie i zarządzanie różnego rodzaju funduszami inwestycyjnymi, przewidzianymi w przepisach ustawy o funduszach inwestycyjnych. Prowadzenie głównej działalności, polegającej na zarządzaniu funduszami inwestycyjnymi wiąże się z koniecznością nabywania szeregu usług, w tym również usług świadczonych przez kontrahentów zagranicznych, które są niezbędne do wsparcia prowadzenia działalności w zakresie zarządzania funduszami. Wśród nabywanych przez spółkę świadczeń w ramach importu usług znajdują się usługi polegające na zapewnieniu dostępu do publicznych danych transakcyjnych w zakresie obrotu instrumentami finansowymi (dostęp w czasie rzeczywistym do bieżących notowań instrumentów finansowych, indeksów giełdowych, itp.) - usługi te spółka nabywa od B. F. L.P. Usługi te obejmują udostępnianie informacji odnośnie do bieżących notowań na wybranych rynkach finansowych, np. danych odnośnie do kursów papierów wartościowych, notowań instrumentów pochodnych, indeksów giełdowych itp. Powyższe dane przekazywane są za pośrednictwem terminali udostępnianych spółce przez dostawcę.

Strona podniosła, że dzięki nabywanym usługom, otrzymuje w czasie rzeczywistym komplet danych, analiz i rekomendacji niezbędnych do świadomego podejmowania decyzji inwestycyjnych w celu osiągnięcia jak najlepszych wyników finansowych w interesie swoich klientów, tj. uczestników funduszy inwestycyjnych zarządzanych przez spółkę. Nabywane usługi zapewniają ponadto wsparcie dla pracowników spółki odpowiedzialnych za zarządzanie funduszami w zakresie tworzenia portfeli inwestycyjnych, zgodnych z polityką inwestycyjną danych funduszy oraz dopuszczalnym poziomem ryzyka.

W ocenie spółki, opisane powyżej usługi, będące przedmiotem importu usług, stanowiące odrębną całość, są właściwe i niezbędne do świadczenia usługi zarządzania funduszami inwestycyjnymi. W związku z powyższym, podlegają zwolnieniu z opodatkowania VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) ustawy o VAT.

Wymienioną na wstępie decyzją, Dyrektor IAS utrzymał w mocy orzeczenie organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy wskazał, że wśród nabywanych przez spółkę świadczeń w ramach importu usług znajdują się usługi polegające na zapewnieniu dostępu do publicznych danych transakcyjnych w zakresie obrotu instrumentami finansowymi (dostęp w czasie rzeczywistym do bieżących notowań instrumentów finansowych, indeksów giełdowych itp.) - usługi te spółka nabywa od B. F. L.P. - (dostawcy). Usługi powyższe obejmują udostępnianie informacji odnośnie do bieżących notowań na wybranych rynkach finansowych, np. danych odnośnie kursów papierów wartościowych, notowań instrumentów pochodnych, indeksów giełdowych itp. Powyższe dane przekazywane są za pośrednictwem terminali udostępnianych spółce przez dostawcę. Dzięki nabywanym usługom spółka otrzymuje w czasie rzeczywistym komplet danych, analiz i rekomendacji niezbędnych do świadomego podejmowania decyzji inwestycyjnych w celu osiągnięcia jak najlepszych wyników finansowych w interesie swoich klientów, tj. uczestników funduszy inwestycyjnych zarządzanych przez spółkę. Nabywane usługi zapewniają ponadto wsparcie dla pracowników spółki odpowiedzialnych za zarządzanie funduszami w zakresie tworzenia portfeli inwestycyjnych zgodnych z polityką inwestycyjną danych funduszy oraz dopuszczalnym poziomem ryzyka.

Dyrektor IAS podał, że jako świadczenie zasadnicze spółki (co jest bezsporne) należy zidentyfikować usługi mieszczące się w zakresie określonym w art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) ustawy o VAT. Natomiast pojęcie "zarządzanie" użyte w ww. przepisie należy interpretować zgodnie z jego wspólnotowym znaczeniem, wypracowanym przez orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Organ odwoławczy uznał, że sporne usługi nabyte przez spółkę, mają charakter usług kompleksowego nabywania informacji, które służą spółce do prowadzenia działalności, ale nie są to usługi zarządzania funduszami. Nie są to usługi specyficzne i istotne dla zarządzania funduszami. Nabywane przez spółkę informacje mają charakter ogólny w tym sensie, że dostarczają wiedzę o charakterze ekonomicznym, politycznym i finansowym bez odniesienia jej do konkretnej i zasadniczej formy działalności funduszu, czyli konkretnego procesu inwestycyjnego. Usługa "zarządzania" funduszem inwestycyjnym, aby była owym zarządzaniem, musi mieć w sobie element uczestnictwa w działalności funduszu, chociażby poprzez element doradczy, ale w tym przypadku wykonawca usługi nie doradza, a dostarcza pakiet wiedzy ogólnej, który, jak przyznał organ, jest potrzebny dla prowadzenia działalności, ale nie stanowi o tym, że usługa spełnia szczególne i istotne funkcje z zakresu zarządzania funduszami inwestycyjnymi. Dostawca usługi nie określa polityki inwestycyjnej spółki, nie wskazuje celów co do kupna i sprzedaży aktywów, a jedynie dostarcza informacje, które mogą pomóc w podejmowaniu takich decyzji.

W ocenie Dyrektora IAS, sporne usługi polegają na dostarczeniu usług bez odniesienia do konkretnego procesu inwestycyjnego. Stanowisko to potwierdza umowa z 15 maja 2013 r. (Plan Usług B.). Z jej zapisów nie wynika, aby usługi te miały specyficzny i istotny charakter dla zarządzania funduszami inwestycyjnymi. Zdaniem Dyrektora IAS w przedmiotowej umowie nie ma zapisów, które potwierdzałyby stanowisko spółki o ich doradczo - informacyjnym charakterze. Dostawcy usług nie określają polityki inwestycyjnej spółki, nie wskazują celów co do kupna i sprzedaży aktywów, a dostarczają informacje, które mogą pomóc w podejmowaniu takich decyzji.

Dyrektor IAS przyznał, że sporne usługi polegające na kompleksowym nabywaniu informacji, służą spółce do prowadzenia działalności, ale nie jest to usługa zarządzania funduszami, jako że nie jest to usługa specyficzna i istotna dla zarządzania funduszami. W rezultacie, organ ten przyjął, że sporne usługi mają charakter usług samoistnych, stanowiących odrębną całość, które można oddzielić od usług zarządzania funduszami inwestycyjnymi i niemających charakteru usług specyficznych i istotnych dla usług wskazanych w art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) ustawy o VAT, a w konsekwencji niepodlegających zwolnieniu z VAT na zasadach określonych w tym przepisie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji poprzedzającej. W skardze zawarto również wniosek o zwrot kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucono:

I. mające wpływ na wynik sprawy, naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1. art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) ustawy o VAT, poprzez dokonanie błędnej wykładni tego przepisu polegającej na uznaniu, że nabywane przez spółkę usługi polegające na zapewnieniu dostępu do danych transakcyjnych w zakresie obrotu instrumentami finansowymi, tj. dostępu w czasie rzeczywistym do bieżących notowań instrumentów finansowych, indeksów giełdowych itp. - nie są specyficzne i istotne dla świadczonych przez spółkę usług zarządzania funduszami inwestycyjnymi i w związku z tym nie stanowią usług zarządzania funduszami inwestycyjnymi podlegających zwolnieniu z opodatkowania na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) ustawy o VAT, co w konsekwencji doprowadziło do niezastosowania ww. przepisu przez organ podatkowy w wydanej decyzji;

II. mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj.:

1. art. 2a Ordynacji podatkowej, poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych związanych z wykładnią art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) ustawy o VAT na niekorzyść podatnika;

2. art. 120 oraz art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej, poprzez pominięcie na etapie wydawania decyzji przywołanego przez spółkę wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanego w analogicznej sprawie, wskazującego na słuszność stanowiska spółki, przy jednoczesnym powołaniu się przez organ podatkowy na inne orzeczenie wydane w odmiennym stanie faktycznym, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych;

3. art. 122 w zw. z art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej, poprzez niezebranie kompletnego materiału dowodowego, co doprowadziło do błędnych ustaleń w stanie faktycznym, a w konsekwencji naruszyło zasadę prawdy obiektywnej w postępowaniu podatkowym.

W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Istota sporu w sprawie sprowadzała się do rozstrzygnięcia, czy nabywane przez spółkę (w ramach importu usług od podmiotu B. F. L.P.) świadczenia polegające na zapewnieniu dostępu do publicznych danych transakcyjnych w zakresie obrotu instrumentami finansowymi (dostęp w czasie rzeczywistym do bieżących notowań instrumentów finansowych, indeksów giełdowych itp.) stanowią usługi specyficzne i istotne dla zarządzania funduszami inwestycyjnymi, a przez to korzystają ze zwolnienia na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) ustawy o VAT.

Sąd w tej sprawie w całości podzielił stanowisko organów podatkowych, uznając je za odpowiadające prawu. Nabywane świadczenia nie będą podlegały zwolnieniu od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) ustawy o VAT. W tym zakresie należało także uwzględnić wynik wykładni prounijnej art. 135 ust. 1 lit. g) Dyrektywy 2006/112/WE Rady z 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz, Urz. UE. L. Nr 347, s. 1, z późn. zm., zwanej dalej dyrektywą 2006/112/WE), wyprowadzonej w wyroku TSUE z 2 lipca 2020 r., Blackrock, C-231/19. Stanowisko to zostało już także zaaprobowane przez WSA w Warszawie, a to w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 1067/20, dotyczącej skarżącej przy analogicznym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Stanowisko wyrażone w powyższych orzeczeniach, które sąd orzekający w sprawie w pełni podziela i przyjmuje za własne, oparta została argumentacja sądu przedstawiona poniżej.

Na podstawie 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) ustawy o VAT (w brzemieniu obowiązującym w okresie będącym przedmiotem wniosku o stwierdzenie nadpłaty) zwalnia się od podatku usługi zarządzania funduszami inwestycyjnymi i zbiorczymi portfelami papierów wartościowych - w rozumieniu przepisów o funduszach inwestycyjnych.

Zgodnie z art. 43 ust. 15 ustawy o VAT, zwolnienia, o których mowa w ust. 1 pkt 7, 12 i 37-41, nie mają zastosowania do: (pkt 1) czynności ściągania długów, w tym factoringu; (pkt 2) usług doradztwa; (pkt 3) usług w zakresie leasingu.

Przepisy ustawy o VAT nie definiują pojęcia usług zarządzania. Natomiast użyte w art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) ustawy o VAT, pojęcie usługi zarządzania funduszami odpowiada określeniom wskazanym w art. 135 ust. 1 lit. g) dyrektywy 2006/112/WE. Wskazany przepis ustawy o VAT stanowi bowiem implementację do krajowego porządku prawnego przepisu art. 135 ust. 1 lit. g) dyrektywy 2006/112/WE, zgodnie z którym, zwolnieniu od podatku VAT podlega zarządzanie specjalnymi funduszami inwestycyjnymi, określonymi przez państwa członkowskie. W kontekście przepisu art. 135 ust. 1 lit. g) dyrektywy 2006/112/WE, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wielokrotnie wskazywał, że jego wykładnia powinna być dokonywana z uwzględnieniem kontekstu, w jaki się wpisuje, celów oraz układu tej dyrektywy oraz z uwzględnieniem zwłaszcza ratio legis zwolnienia, które przewiduje. TSUE przypominał ponadto, że zwolnienia od podatku stanowią wyjątki od ogólnej zasady, zgodnie z którą opodatkowaniu podatkiem VAT podlegają wszystkie usługi świadczone odpłatnie przez podatnika, wobec czego należy dokonywać ich ścisłej wykładni. Ponadto zauważono, że zwolnienia przewidziane w art. 13 szóstej dyrektywy stanowią autonomiczne pojęcia prawa wspólnotowego, a zatem powinny zostać zdefiniowane z punktu widzenia prawa wspólnotowego, co ma na celu unikniecie rozbieżności w stosowaniu systemu podatku VAT w poszczególnych państwach członkowskich.

W kwestii wyjaśnienia pojęcia "zarządzania funduszem" można odwoływać się także do Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/65/WE z 13 lipca 2009 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe (UCITS) (Dz. Urz. UE L Nr 302, s. 32, z późn. zm.).

Według art. 6 ust. 2 dyrektywy 2009/65/WE - działalność związana z zarządzaniem przedsiębiorstwami zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe (UCITS) obejmuje obowiązki, o których mowa w załączniku II. Załącznik nr II do tej dyrektywy określa funkcje wchodzące w skład zbiorowego zarządzania portfelem. Są to odpowiednio:

- zarządzanie inwestycjami,

- administracja:

a) obsługa prawna i obsługa rachunkowo-księgowa w zakresie zarządzania funduszem; b) zapytania klientów; c) wycena i wyznaczanie ceny (w tym zwroty podatkowe); d) monitorowanie przestrzegania uregulowań; e) prowadzenie rejestru posiadaczy jednostek uczestnictwa; f) wypłata zysków; g) emisja i umarzanie jednostek uczestnictwa; h) rozliczanie umów (w tym wysyłanie potwierdzeń); i) prowadzenie ksiąg, — wprowadzanie do obrotu.

Działalność funduszy inwestycyjnych jest regulowana przepisami ustawy z 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi (Dz.U. z 2020 r., poz. 95 z późn. zm.; ustawa o funduszach inwestycyjnych).

W kwestii wyjaśnienia pojęcia "zarzadzania funduszem" należy wskazać na ugruntowane orzecznictwo TSUE (m. in. w sprawach C-8/03, Banque Bruxelles Lambert S.A. z 21 października 2004 r., C-169/04 z 4 maja 2006 r. w sprawie Abbey National plc, czy C-275/11GfBk z 7 marca 2013 r.)

Z orzeczenia w s prawie C-8/03, Banque Bruxelles Lambert SA, wynika, że zwolnienie dotyczy tych transakcji, które są ściśle związane z prowadzeniem funduszu, to znaczy do określania polityki inwestycyjnej, kupna i sprzedaży aktywów. O ile zwolnione transakcje nie ograniczają się do podejmowania decyzji, o tyle jednak muszą one bezpośrednio dotyczyć transakcji handlowych papierami wartościowymi.

Doprecyzowania powyższej definicji dokonał TSUE w orzeczeniu z 4 maja 2006 r. w sprawie C-169/04, Abbey National. TSUE w tym wyroku, w pkt 26, 63 i 64, orzekł, że nie tylko zarządzanie inwestycjami, wiążące się z wyborem i zbywaniem aktywów będących przedmiotem takiego zarządzania, lecz również usługi administracyjne i rachunkowe, takie jak obliczanie kwoty dochodów i ceny jednostek uczestnictwa lub udziałów funduszu, wycena aktywów, rachunkowość, przygotowywanie deklaracji w celu podziału dochodów, dostarczanie informacji i dokumentacji na temat rachunków okresowych i deklaracji podatkowych, statystyk i podatku VAT, a także opracowywanie prognoz przychodów, wchodzą w zakres pojęcia "zarządzania" specjalnym funduszem inwestycyjnym. TSUE wyraźnie wskazał, że aby usługi te podlegały zwolnieniu z opodatkowania VAT, powinny tworzyć odrębną całość, która – jeśli ja oceniać globalnie – w konsekwencji wypełnia specyficzne i istotne funkcje usługi zarzadzania specjalnymi funduszami inwestycyjnymi w rozumieniu art. 135 ust. 1 lit. g) dyrektywy 2006/112/WE.

W powyższy wyroku TSUE wskazał zatem na to, że zwolnienie wynikające z analizowanego przepisu dyrektywy 2006/112/WE ma charakter przedmiotowy, nie zaś podmiotowy. Oznacza to, że niezależnie od statusu i formy prawnej podmiotu świadczącego usługi na rzecz funduszu inwestycyjnego, jeśli czynności te jako kompleksowy zespół specyficznych dla funduszu świadczeń wpisywać się będą w zakres czynności, które podmiot bezpośrednio zarządzający funduszami wykonuje w ramach swojej działalności inwestycyjnej, o usługa taka powinna podlegać zwolnieniu z opodatkowania VAT.

Natomiast przedmiotem rozstrzygnięcia TSUE w orzeczeniu z 7 marca 2013 r. w sprawie C-275/11, GfBk, była kwestia możliwości zwolnienia z opodatkowania podatkiem VAT usług doradczych świadczonych przez GfBk na rzecz funduszu inwestycyjnego. W tej sprawie Trybunał rozważył kwestię możliwości zastosowania zwolnienia z opodatkowania VAT dla świadczenia usług doradztwa inwestycyjnego przez spółkę świadczącą usługi doradztwa giełdowego, które jednak nie mieściły się w katalogu funkcji wchodzących w skład zbiorowego zarzadzania portfelem w rozumieniu Załącznika II do dyrektywy 2009/65/WE w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych, odnoszących się do przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe. Jakie czynności wchodzące w skład zbiorowego zarzadzania portfelem zawiera Załącznik II Dyrektywy UCITS wymieniono powyżej. Trybunał w orzeczeniu tym podkreślił konieczność szerokiego interpretowania pojęcia czynności "zarządzania specjalnym funduszem inwestycyjnym'' i stwierdził, że: okoliczność, że usługi doradcze i informacyjne nie zostały wymienione w załączniku II do dyrektywy 85/611, nie stanowi przeszkody w zaliczeniu ich do kategorii specyficznych usług objętych zakresem czynności "zarządzania" specjalnym funduszem inwestycyjnym w rozumieniu art. 13 część B lit. d) pkt 6 szóstej dyrektywy (...). Fakt, iż usługi doradcze i informacyjne świadczone przez osobę trzecią nie wiążą się z dokonaniem zmian w sytuacji prawnej lub finansowej funduszu również nie stoi na przeszkodzie objęciu ich pojęciem "zarządzania" specjalnym funduszem inwestycyjnym w rozumieniu art. 13 część B lit. d)".

Najbardziej zbliżonym do stanu faktycznego niniejszej sprawy jest jednak nowy wyrok TSUE z 2 lipca 2020 r., w sprawie Blackrock Investment Management (UK), C-231/19. W tym wyroku Trybunał orzekł, że artykuł 135 ust. 1 lit. g) dyrektywy 2006/112/WE należy interpretować w ten sposób, że jedno świadczenie usług zarządzania realizowane poprzez platformę informatyczną należącą do usługodawcy będącego osobą trzecią na rzecz spółki zarządzającej funduszami, obejmujące zarówno specjalne fundusze inwestycyjne, jak i inne fundusze, nie jest objęte przewidzianym w tym przepisie zwolnieniem. Odwołując się do stanu faktycznego, analizowanego przez TSUE, należy przytoczyć, że z pkt 11-16 wyroku wynika, że BlackRock jest członkiem i przedstawicielem grupy podatkowej VAT z siedzibą w Zjednoczonym Królestwie, do której należą spółki zajmujące się zarządzaniem funduszami. BlackRock zarządza zarówno specjalnymi funduszami inwestycyjnymi, jak i innymi funduszami, przy czym te pierwsze nie stanowią większości zarządzanych funduszy, zarówno pod względem liczby, jak i wartości zarządzanych aktywów. Aby zarządzać wszystkimi tymi funduszami, BlackRock korzysta z usług BlackRock Financial Management Inc. (dalej BFMI), spółki prawa amerykańskiego należącej do tej samej grupy kapitałowej. Wspomniane usługi świadczone są za pośrednictwem tzw. platformy informatycznej Aladdin, na którą składają się sprzęt, oprogramowanie i zasoby ludzkie. Aladdin dostarcza zarządzającym portfelami wyniki analiz rynkowych i monitorowania wyników i ryzyka, zapewniając wsparcie przy podejmowaniu decyzji inwestycyjnych, nadzoruje zgodność z przepisami i pozwala wdrażać decyzje dotyczące transakcji. Zgodnie z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jest to jedno i to samo świadczenie, niezależnie od zarządzanych środków. Ponieważ BFMI nie ma siedziby w Zjednoczonym Królestwie, BlackRock płaci VAT w ramach mechanizmu odwrotnego obciążenia zgodnie z art. 196 dyrektywy VAT. W odniesieniu do okresu od 1 stycznia 2010 r. do 31 stycznia 2013 r. BlackRock uznał, że usługi, z których korzystano do zarządzania specjalnymi funduszami inwestycyjnymi powinny być zwolnione z VAT zgodnie z art. 135 ust. 1 lit. g) tej dyrektywy, w związku z czym uiszczał on podatek jedynie od usług, z których korzystano do zarządzania innymi funduszami, przy czym wartość tych usług była obliczana proporcjonalnie do kwoty tych funduszy w całkowitej kwocie zarządzanych funduszy. Brytyjski organ podatkowy nie zgodził się z tym podejściem i wydał decyzje o wymiarze podatku obejmujące ten okres, odmawiając przyznania zwolnienia z podatku od wartości dodanej (VAT) określonego w art. 135 ust. 1 lit. g) dyrektywy 2006/112/WE.

W pkt 39 uzasadnienia wyroku TSUE wskazał, że zwolnienie, o którym mowa w art. 135 ust. 1 lit. g) dyrektywy 2006/112/WE, jest określone wyłącznie poprzez odniesienie do charakteru danego świadczenia, w tym przypadku zarządzania specjalnymi funduszami inwestycyjnymi. Brzmienie tego przepisu nie pozwala zatem na rozdzielenie traktowania podatkowego jednego świadczenia w zależności od jego przeznaczenia. W pkt 47 Trybunał przypomniał, że aby usługi zarządzania świadczone przez osobę trzecią można było zakwalifikować jako transakcje podlegające zwolnieniu w rozumieniu tego przepisu, muszą one stanowić w globalnej ocenie odrębną całość oraz spełniać szczególne i istotne funkcje z zakresu zarządzania specjalnymi funduszami inwestycyjnymi (zob. podobnie wyroki: z 4 maja 2006 r., Abbey National, C-169/04, EU:C:2006:289, pkt 70, 71; z 7 marca 2013 r., GfBk, C-275/11, EU:C:2013:141, pkt 21). Jak wskazano w pkt 48-51 uzasadnienia wyroku TSUE, rozpatrywana usługa była przeznaczona do zarządzania różnego rodzaju inwestycjami, a w szczególności mogła być wykorzystywana bez rozróżnienia do zarządzania specjalnymi funduszami inwestycyjnymi oraz innymi funduszami. Dlatego też usługi tej nie można uznać za szczególną usługę zarządzania specjalnymi funduszami inwestycyjnymi. W konsekwencji świadczenie usług takie jak to rozpatrywane w postępowaniu głównym nie spełnia przesłanek do zwolnienia przewidzianego w art. 135 ust. 1 lit. g) dyrektywy 2006/112/WE.

Zdaniem TUSE, wniosku tego nie podważył argument BlackRock dotyczący zasady neutralności podatkowej, zgodnie z którym podmioty gospodarcze powinny mieć możliwość dokonania wyboru modelu organizacyjnego odpowiadającego im najlepiej z czysto gospodarczego punktu widzenia, nie narażając się przy tym na ryzyko wykluczenia ich transakcji ze zwolnienia przewidzianego w art. 135 ust. 1 lit. g) dyrektywy 2006/112/WE (powołany już powyżej wyrok z 4 maja 2006 r., Abbey National, C-169/04, EU:C:2006:289, pkt 68). Zasada neutralności podatkowej, będąca zasadą wykładni dyrektywy VAT, a nie normą wyższej rangi niż przepisy tej dyrektywy, nie pozwala bowiem rozszerzyć zakresu stosowania zwolnienia (zob. podobnie wyrok TSUE z 19 lipca 2012 r., Deutsche Bank, C-44/11, EU:C:2012:484, pkt 45), a w jego następstwie sprawić, że art. 135 ust. 1 lit. g) dyrektywy 2006/112/WE zacznie mieć zastosowanie do świadczenia takiego jak to rozpatrywane w postępowaniu głównym, które nie spełnia przesłanek tego przepisu.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, należy zauważyć, że usługa nabywana przez skarżącą jest podobna do usługi nabywanej przez Blackrock, opisanej w wyroku TSUE z 2 lipca 2020 r. C-231/19; jakkolwiek może nawet wydawać się bliższa zarządzaniu funduszem inwestycyjnym niż usługa nabywana przez spółkę od B., to jednak TSUE nie uznał, aby mieściła się w zakresie zwolnienia podatkowego. Blackrock nabywa do podmiotu zagranicznego usługi świadczone za pośrednictwem tzw. platformy informatycznej, na którą składają się sprzęt, oprogramowanie i zasoby ludzkie. Platforma dostarcza zarządzającym portfelami wyniki analiz rynkowych i monitorowania wyników i ryzyka, zapewniając wsparcie przy podejmowaniu decyzji inwestycyjnych, nadzoruje zgodność z przepisami i pozwala wdrażać decyzje dotyczące transakcji.

Ze względu natomiast na to, że w analizowanym przypadku nabywana przez spółkę usługa może być wykorzystywana do zarzadzania funduszami bez rozróżnienia ich rodzaju, usługi tej – jak przyjął TSUE – nie można uznać za szczególną usługę zarzadzania specjalnymi funduszami inwestycyjnymi. Tym samym brak jest podstaw do stosowania analizowanego zwolnienia.

W niniejszej sprawie, B. (także podmiot zagraniczny odnosząc się do wyroku w sprawie C-231/19), dostarcza skarżącej usługi dostępu do publicznych danych transakcyjnych w zakresie obrotu instrumentami finansowymi (dostęp w czasie rzeczywistym do bieżących notowań instrumentów finansowych, indeksów giełdowych itp.). Usługi powyższe obejmują udostępnianie informacji odnośnie do bieżących notowań na wybranych rynkach finansowych, np. danych odnośnie do kursów papierów wartościowych, notowań instrumentów pochodnych, indeksów giełdowych, itp.

Podobnie jak w sprawie C-231/19, Blackrock dane przekazywane są drogą informatyczną, za pośrednictwem terminali udostępnianych spółce przez dostawcę. Podobnie jak Blackrock, dzięki nabywanym usługom skarżąca otrzymuje komplet danych, analiz i rekomendacji niezbędnych do świadomego podejmowania decyzji inwestycyjnych w celu osiągnięcia jak najlepszych wyników finansowych w interesie swoich klientów, tj. uczestników funduszy inwestycyjnych zarządzanych przez skarżącą. Nabywane usługi zapewniają ponadto wsparcie dla pracowników spółki odpowiedzialnych za zarządzanie funduszami w zakresie tworzenia portfeli inwestycyjnych zgodnych z polityką inwestycyjną danych funduszy oraz dopuszczalnym poziomem ryzyka.

Co prawda w sprawie C-231/19, Blackrock nie wskazano wprost, że ten podmiot otrzymuje dane w czasie rzeczywistym (co akcentuje skarżąca), ale trudno sobie wyobrazić, aby jakakolwiek platforma informatyczna, mająca za zadanie dostarczanie zarządzającym portfelami wyników analiz rynkowych i monitorowania wyników i ryzyka, nie realizowała swoich funkcji w czasie rzeczywistym.

W sprawie C-231/19 usługa nabywana przez Blackrock "nadzoruje zgodność z przepisami i pozwala wdrażać decyzje dotyczące transakcji". To wskazuje, że jest to usługa on-line sprofilowana pod kątem zarządzającego, uwzględnia otoczenie prawne i ma funkcje wdrożeniowe decyzji inwestycyjnych. Jak wynika ze stanu faktycznego sprawy takich funkcji nie ma zaś usługa nabywana przez skarżącą.

Zdaniem sądu, usługa nabywana przez Blackrock wydaje się być bardziej istotną i bliższą specyfice zarządzania funduszami inwestycyjnymi niż usługa nabywana przez skarżącą. Pomimo to, TSUE w wyroku w sprawie C-231/19 nie uznał jej za "szczególną usługę" zarządzania specjalnymi funduszami inwestycyjnymi; z tego względu, że może być ona przeznaczona do zarządzania różnego rodzaju inwestycjami, a w szczególności, że może być wykorzystywana bez rozróżnienia do zarządzania specjalnymi funduszami inwestycyjnymi oraz innymi funduszami.

Odnosząc się do analizowanej sprawy, należy podkreślić, że usługi nabywane przez skarżącą od B. F. L.P., polegają na dostarczaniu ogólnych informacji i narzędzi do ich wykorzystania. Usługi te polegają bowiem na pozyskiwaniu, opracowywaniu i udostępnianiu spółce aktualnych informacji ekonomicznych, danych i analiz gospodarczych, w tym giełdowych oraz informacji politycznych mających znaczenie dla rynków kapitałowych (usługa świadczona przez firmę B. F. L.P.). Szczegółowo informacje te dotyczą: danych odnośnie do kursów papierów wartościowych, notowań instrumentów pochodnych, indeksów giełdowych, analizy danych inwestycyjnych, przygotowywanie prognoz dotyczących gospodarek światowych, przekazywanie rekomendacji niezbędnych do podejmowania świadomych decyzji inwestycyjnych, itp.

Usługi te polegają na dostarczeniu usług bez odniesienia do konkretnego procesu inwestycyjnego, co potwierdzają postanowienia umowy zawartej przez skarżącą z Bloomberg 15 maja 2013 r. - Plan Usług B. (tłumaczenie przysięgłe umowy k.43-45 akt administracyjnych). Z umowy tej, jak trafnie zauważył organ, nie wynika, aby usługi te miały specyficzny i istotny charakter dla zarządzania funduszami inwestycyjnymi. W przedmiotowej umowie nie można odnaleźć zapisów, które potwierdzałyby stanowisko spółki o ich doradczo - informacyjnym charakterze. Usługa zarządzania portfelami papierów wartościowych funduszy inwestycyjnych, aby można było ją uznać, za "zarządzanie", musi mieć w sobie element uczestnictwa w działalności funduszu, jak choćby poprzez element doradczy, ale w tym przypadku wykonawcy usług nie doradzają, a dostarczają pakiet wiedzy ogólnej, który, który niewątpliwie jest potrzebny dla prowadzenia działalności, ale nie stanowi o tym, że usługi spełniają szczególne i istotne funkcje z zakresu zarządzania portfelami papierów wartościowych funduszy inwestycyjnych. Dostawcy usług nie określają polityki inwestycyjnej spółki, nie wskazują celów co do kupna i sprzedaży aktywów, a dostarczają informacje, które mogą pomóc w podejmowaniu takich decyzji.

Z powyższej umowy nie wynika, aby dostawca brał na siebie odpowiedzialność za to, jak skarżąca wykorzysta dostarczane jej dane. Z umowy wynika, że spółka zakupiła dostęp do platformy informatycznej - terminala, wykupiła subskrypcję. B. odpowiada za instalację, aktualizację i modernizację wszelkich narzędzi. Nic jednak nie wskazuje, aby B. w ramach wykupionej subskrypcji opracowywał na wyłączność spółki analizy i rekomendacje dedykowane dla jej celów biznesowych. Z umowy wynika, że B. nie udziela rękojmi "przydatności handlowej i przydatności do określonego celu" w zakresie, m.in., oprogramowania.

Rację ma Dyrektor IAS twierdząc, że informacje te nie mogą być uznane za specyficzne dla zarządzania portfelami funduszy inwestycyjnych, możliwość ich wykorzystania w inny sposób niż w działalności funduszu jest oczywista; dla przykładu w każdego rodzaju działalności gospodarczej, inwestycyjnej, naukowej, publicystycznej. Tym samym wyłącza to możliwość uznania jej za specyficzną dla zarządzania funduszami inwestycyjnymi.

Usługi nabywane przez skarżącą mają charakter uniwersalny dla inwestora na rynkach finansowych. To, że strona z szerokiego katalogu oferowanych usług wybiera tylko niektóre (notowania na konkretnych rynkach, z kryterium geograficznym) oznacza, że profiluje ją pod kątem swoich potrzeb. Skarżąca jedynie odrzuca informacje i dane, które uznaje za zbędne. Nie oznacza to jednak, że takie sprofilowane usługi czyni ją szczególną, specyficzną dla zarządzania funduszami inwestycyjnymi.

Odnosząc się do wynikającego ze skargi zarzutu, że (dotychczas) w orzecznictwie TSUE nie padło stwierdzenie, że usługi specyficzne oraz istotne dla usług zarządzania funduszami inwestycyjnymi mogą być wykorzystywane wyłącznie do świadczenia tego rodzaju usług. Takie stwierdzenie wynika już jednak z analizowanego wyżej wyroku TSUE z 2 lipca 2020 r., Blackrock, C-231/19.

Dodatkowo, wzmocnieniem dla powyższego stwierdzenia jest stanowisko TSUE zawarte w najnowszym orzeczeniu – wyroku z 17 czerwca 2021 r. w sprawach połączonych C-58/20 i C-59/20 K (C-58/20), DBKAG (C-59/20) Finanzamt Österreich, dawniej Finanzamt Linz. W orzeczeniu tym Trybunał, analizując art. 135 ust. 1 dyrektywy 2006/112/WE i zwolnienia w zakresie zarządzania specjalnymi funduszami inwestycyjnymi (outsourcing – świadczenie usług przez osobę trzecią), wskazał, że powyższy przepis należy interpretować w ten sposób, że usługi świadczone przez osoby trzecie na rzecz spółek zarządzających specjalnymi funduszami inwestycyjnymi, takie jak zadania podatkowe polegające na zapewnieniu zgodnego z prawem krajowym opodatkowania dochodów otrzymywanych przez posiadaczy jednostek uczestnictwa oraz przyznanie prawa do korzystania z oprogramowania służącego wyłącznie do przeprowadzenia obliczeń istotnych dla zarządzania ryzykiem i do pomiaru rentowności, są objęte zwolnieniem przewidzianym w tym przepisie, jeżeli pozostają w nierozerwalnym związku z zarządzaniem specjalnymi funduszami inwestycyjnymi i są świadczone wyłącznie dla celów zarządzania takimi funduszami, pomimo że takie świadczenie usług nie było w całości przedmiotem outsourcingu.

I tak jak przyjął WSA w Warszawie w sprawie sygn. akt III SA/Wa 1067/20, dotyczącej skarżącej w zakresie takiego zagadnienia prawnego, tak sąd orzekający w niniejszej sprawie nie znajduje w spornej usłudze niczego szczególnego, specyficznego, wyróżniającego ją akurat dla zarządzania funduszami inwestycyjnymi. Nabywane usługi są na tyle uniwersalne, że mogą być "przeznaczone do zarządzania różnego rodzaju inwestycjami" – jak wyjaśnia TSUE w sprawie Blackrock. To, że B. F. L.P. dostarcza spółce nie tylko proste dane finansowe, ale też kreowane analizy spełniające określone kryteria ustanowione przez spółkę w zakresie doboru instrumentów finansowych, regionów geograficznych, określonych giełd i platform obrotu, wybranych indeksów itp.) nie czyni usługi specyficznej dla zarządzania funduszami inwestycyjnymi. Dostawca spornych usług nie uczestniczy w zarządzaniu funduszem, ani nie doradza spółce. Taka usługa wspiera zarządzanie, dostarczając niezbędnych danych decydentom, ale nie jest charakterystyczna dla zarządzania funduszami inwestycyjnymi. Sporna usługa w istocie stanowi jedynie jedno z narzędzi wykorzystywanych do efektywnego zarządzania funduszem inwestycyjnym. Jest to zatem typowa usługa odpłatnego nabywania informacji w określonym i pożądanym zakresie oraz praktycznego ich zastosowania w obrocie gospodarczym.

Z istoty tej usługi wynika, że ma ona ogólny, a nie zindywidualizowany charakter, gdyż nie dotyczy tylko działalności zarządzania funduszem inwestycyjnym. Otrzymywana przez skarżącą usługa może bowiem być przydatna nie tylko dla jej działalności, gdyż taką usługę mogą nabywać także inne podmioty, dla innego profilu działalności, którym informacje mieszczące się w opisanej usłudze mogą być przydatne, przykładowo prywatni inwestorzy, gracze giełdowi, ubezpieczyciele, itp. Każdy inwestor na rynkach finansowych, nawet nie mający nic wspólnego z zarządzaniem funduszami inwestycyjnymi, mógłby nabyć dane zestawione wedle takich parametrów, jaką nabywa skarżąca. Z treści umowy nie wynika, aby spółka zastrzegła na wyłączność korzystanie z danych oferowanych przez dostawcę i tworzonych przez dostawcę analiz.

Stanowisko przyjęte w sprawie przez organy podatkowe znajduje oparcie także w orzecznictwie sądów krajowych.

I tak, NSA w powołanym w zaskarżonej decyzji wyroku z 3 marca 2018 r., w sprawie o sygn. akt I FSK 1684/16, stwierdził, że rozważania, czy usługa jest specyficzna i istotna dla zarządzania funduszami inwestycyjnymi, mogą mieć zastosowanie dopiero wówczas, gdy dana usługa zostanie uznana za usługę w zakresie administracyjnego zarządzania lub prowadzenia rachunkowości wskazanego w sprawie funduszu (wszystkie orzeczenia krajowych sądów administracyjnych powołane w niniejszym uzasadnieniu, dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych CBOSA pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W powyższej sprawie strona zawarła z Towarzystwem Funduszy Inwestycyjnych (dalej – TFI) umowę o współpracy dotyczącą przejęcia przez TFI zarządzania i administrowania funduszem inwestycyjnym (dalej – Fundusz), na podstawie której będzie świadczyła odpłatnie na rzecz TFI następujące usługi:

- udostępniania systemu, który będzie wspomagał zarządzanie Funduszem;

- doradztwa w zakresie obsługi korzystania z systemu.

- wsparcie techniczne w zakresie korzystania z systemu, w szczególności instalację i konfigurację systemu, serwis oraz aktualizację systemu.

Strona w tamtej sprawie zapytała, czy usługi świadczone przez nią na rzecz TFI na podstawie umowy korzystają ze zwolnienia z podatku VAT. NSA stwierdził, że występujący w tym przepisie zwrot "usługi zarządzania funduszami inwestycyjnymi " należy traktować jako tożsamy z występującym w art. 135 ust. 1 lit. g) dyrektywy 2006/112/WE, w związku z tym na gruncie prawa krajowego pojęcie to musi być interpretowane zgodnie ze znaczeniem nadanym przez TSUE. W wyroku tym Trybunał stwierdził, że pojęcie zarządzania funduszami powierniczymi obejmuje usługi w zakresie administracyjnego zarządzania i prowadzenia rachunkowości funduszy świadczone przez podmiot zarządzający będący osobą trzecią, jeżeli - gdy ocenić je globalnie są specyficzne i istotne dla zarządzania tymi funduszami. Samo świadczenie usług o charakterze materialnym, takie jak udostępnianie systemu informatycznego, nie jest objęte zakresem zwolnienia przewidzianego w ww. przepisie (pkt 70 i 71 wyroku).

NSA w powyższym wyroku ocenił, że usługi, których sprawa dotyczyła nie polegają ani na administracyjnym zarządzaniu funduszami, ani na prowadzeniu rachunkowości funduszu. Pod tym pojęciem należy rozumieć usługi typu: obliczanie kwoty dochodów i ceny jednostek uczestnictwa lub udziałów funduszu, wycena aktywów, rachunkowość, przygotowanie deklaracji w celu podziału dochodów, dostarczanie informacji i dokumentacji na temat rachunków okresowych i deklaracji podatkowych, statystyk i podatku VAT, opracowanie prognoz przychodów (pkt 27 uzasadnienia wyroku w sprawie C-275/11).

NSA uznał też, trafne w tym zakresie odwołanie się do art. 6 ust. 2 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/65/ w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania w papiery wartościowe. W przepisie tym jest mowa o tym. że w skład zbiorowego zarządzania portfelem wchodzą zarządzanie inwestycjami oraz administracja rozumiana jako: obsługa prawna i obsługa rachunkowo-księgowa w zakresie zarządzania funduszem, zapytania klientów, wycena i wyznaczanie ceny (w tym zwroty podatkowe), monitorowanie przestrzegania uregulowań, prowadzenie rejestru posiadaczy jednostek uczestnictwa, wypłata zysków, emisja i umarzanie jednostek uczestnictwa, rozliczanie umów (w tym wysyłanie potwierdzeń), prowadzenie ksiąg, wprowadzanie do obrotu.

Usługi świadczone przez spółkę nie zbliżają się rodzajowo do takich czynności. W istocie usługa ta (analogicznie jak w sprawie niniejszej) polega na odpłatnym udostępnianiu systemu informatycznego, który będzie wspomagał zarządzanie funduszem, doradztwie w zakresie jego obsługi, wsparciu technicznym w zakresie korzystania z niego, w szczególności instalację, konfigurację, serwis oraz aktualizację. Jest to typowa usługa materialna udostępnienia systemu informatycznego, o jakiej mowa w pkt 71 wyroku TSUE. C- 169/04. która nie podlega zwolnieniu od VAT na mocy art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) ustawy o VAT. Spółka nie wykonuje na rzecz TFI żadnego ze świadczeń, które pozwoliłoby na uznanie, że zarządza funduszem lub prowadzi jego rachunkowość. To, że korzystanie z systemu ułatwia te czynności, nie oznacza, że to spółka świadczy na rzecz funduszu takiego rodzaju usługi jak: obliczanie kwoty dochodów i ceny jednostek uczestnictwa lub udziałów funduszu, wycena aktywów, rachunkowość, przygotowanie deklaracji w celu podziału dochodów, dostarczanie informacji i dokumentacji na temat rachunków okresowych i deklaracji podatkowych, statystyk i podatku VAT, opracowanie prognoz przychodów (pkt 27 uzasadnienia wyroku w sprawie C-275/11 [...]). Usługa polega i kończy się na odpłatnym udostępnieniu systemu informatycznego i pomocy w jego wykorzystaniu. Nie jest to zatem usługa w zakresie administracyjnego zarządzania i prowadzenia rachunkowości funduszy, o jakiej mowa w orzeczeniu TSUE C-169/04.

Stanowisko zaprezentowane w przywołanym orzeczeniu NSA zostało podzielone także w wyroku WSA w Warszawie z 9 maja 2019 r., sygn. akt III SA/Wa 2553/18 (por. także m. in., wyrok WSA w Warszawie z 5 września 2019 r., sygn. akt III SA/Wa 2688/18, odnoszący się do orzeczenia TSUE z 7 marca 2013 r. w sprawie C-275/11; czy wyrok WSA w Poznaniu z 11 kwietnia 2019 r., sygn. akt I SA/Po 168/19,kórych obszerne fragmenty uzasadnień zostały przytoczone w zaskarżonej decyzji).

Poglądy wyrażone w powyżej powołanych orzeczeniach sąd orzekający w sprawie podziela w całości.

Z powyższych względów sąd nie podziela wniosków końcowych NSA wyrażonych w powołanym przez skarżącą wyroku z 23 kwietnia 2018 r., w sprawie o sygn. akt I FSK 1028/16, które zadecydowały o treści ostatecznego rozstrzygnięcia. Niemniej należy zwrócić uwagę, że w powyższym wyroku (odnoszącym się do usługi B.), NSA w istocie przyjął że usługa ta należy do działalności nierozerwalnie związanej z zarządzaniem funduszami inwestycyjnymi. NSA w tamtym wyroku zgodził się. że opisana usługa obejmuje pakiet narzędzi, które wykraczają poza potrzeby indywidualnego inwestora i mogą być wykorzystane wyłącznie w specyficznej działalności funduszy inwestycyjnych. Pojęcie "zarządzanie" należy interpretować w duchu wypracowanym przez orzecznictwo unijne.

Tymczasem analizując zdanie odrębne od ww. wyroku (wyrażające stanowisko które kontynuował następnie NSA w sprawie I FSK 1684/16, oraz sądu wojewódzkie) warto zwrócić uwagę na aspekt uniwersalności informacji nabywanych od B. i możliwości ich wykorzystania nie tylko w kontekście spornych usług.

Reasumując, nabywane przez skarżącą informacje mają charakter ogólny w tym sensie, że dostarczają wiedzę o charakterze ekonomicznym, politycznym i finansowym bez odniesienia jej do konkretnej i zasadniczej formy działalności funduszu, czyli konkretnego procesu inwestycyjnego. Usługa ta, choć niewątpliwie bardzo pomocna dla prawidłowego funkcjonowania funduszu, nie stanowi jednak sensu stricte usługi zarządzania funduszami inwestycyjnymi, w rozumieniu przepisów ustawy o funduszach inwestycyjnych, a tylko takie usługi podlegają zwolnieniu. Czym innym jest uczestnictwo usługi w ogólnie rozumianej działalności funduszu, a czym innym uczestnictwo usługi w – sensu stricte - zarządzaniu funduszem.

To, że nabywana usługa jest wsparciem dla pracowników skarżącej w zakresie zarządzania funduszem inwestycyjnym, pod względem aktualności czy kompleksowości dostarczanych informacji, nie oznacza, że taka właśnie usługa jest istotna dla zarządzania funduszem. Decyzje zarządcze podejmuje skarżąca, ona interpretuje dane udostępniane przez dostawcę oraz opracowane przez niego analizy i rekomendacje.

Teoretycznie, usługi mogłyby być wykonane przez pracowników spółki. Przykładowo, pracownicy spółki mogliby samodzielnie, manualnie uzyskiwać dane odnośnie do aktualnych kursów instrumentów finansowych w celu kształtowania portfela aktywów danego funduszu inwestycyjnego. Spółka uważa, że czynności wykonywane przez jej pracowników byłyby objęte zwolnieniem, ale nie dostrzega, że w takim przypadku nie dochodziłoby do świadczenia usług.

W rezultacie, w niniejszej sprawie brak jest podstaw aby przyjąć, że dostawca spornej usługi uczestniczył w działalności towarzystwa funduszy inwestycyjnych. Dostawca przekazuje tylko informacje w ustalonym wcześniej przez strony umowy zakresie. Świadczone na rzecz skarżącej usługi mają charakter informacyjny, mimo że są sprofilowane, mogą być nabywane na zasadzie rynkowej przez dowolne podmioty dla realizacji różnych celów, a nie stricte dla celów zarządzania funduszami inwestycyjnymi.

Sporne usługi polegające na zapewnieniu dostępu do publicznych danych transakcyjnych w zakresie obrotu instrumentami finansowymi (dostęp w czasie rzeczywistym do bieżących notowań instrumentów finansowych, indeksów giełdowych itp.) są czynnościami rodzajowo oddalonymi od usługi zasadniczej, w związku z czym nie można im nadać cech usługi właściwej - usłudze zarządzania funduszami inwestycyjnymi, świadczonej przez skarżącą. Nie obejmują bowiem cech charakterystycznych dla tej usługi.

Zdaniem sądu orzekającego w tej sprawie, zarządzanie funduszami inwestycyjnymi, bez względu na to jak szerokie znaczenie nadać temu pojęciu, ze swej istoty wymaga bieżącego uczestniczenia w działalności specyficznej, typowej dla tego funduszu. Opisana w sprawie usługa, mająca pomocniczy i techniczny charakter, nie stanowi usługi mieszczącej się w zarządzaniu funduszami inwestycyjnymi i ta okoliczność wyklucza zastosowanie do niej zwolnienia przewidzianego w art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) ustawy o VAT w związku z art. 135 ust. 1 lit. g) dyrektywy 2006/112/WE.

Zarzut naruszenia art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) ustawy o VAT nie zasługiwał zatem na uwzględnienie.

W przekonaniu sądu orzekającego w sprawie, materiał dowodowy został zgromadzony i rozpatrzony zgodnie z dyspozycją zawartą w art. 120, art. 121, art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 191 Ordynacji podatkowej. Stan faktyczny sprawy został ustalony w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu, zgodnie z normami wyrażonymi w Ordynacji podatkowej oraz z zachowaniem reguł dotyczących przeprowadzania dowodów i ich oceny. Wnioski w zakresie ustaleń faktycznych niniejszej sprawy, znajdują pełne pokrycie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, który we wzajemnym powiązaniu treści poszczególnych dowodów pozwala na przyjęcie tych ustaleń w sposób jednoznaczny, zgodny z logiką i doświadczeniem życiowym.

Brak jest podstaw aby uznać, że brak aprobaty organu odnośnie do wydanego w sprawie innego podmiotu, wyroku NSA z 23 kwietnia 2018 r., I FSK 1028/16 stanowi naruszenie art. 120 i art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej. Sąd orzekający w tej sprawie także nie podzielił stanowiska jakie stanowiło podstawę rozstrzygnięcia w powyższym wyroku, co wyjaśniono powyżej. Podobnie odmienność skarżonej decyzji od ocen wyrażonych w (nieprawomocnym) wyroku WSA w Warszawie z 13 grudnia 2019 r., III SA/Wa 1187/19 nie może stanowić o wadliwości decyzji.

Dyrektor IAS podzielił poglądy wyrażone bowiem w innych orzeczeniach NSA, w tym w wyroku z 3 sierpnia 2018 r., I FSK 1684/16. Sądowi wiadomo też z urzędu o (nieprawomocnych) wyrokach WSA w Warszawie z 20 czerwca 2017 r., III SA/Wa 1980/16, z 31 maja 2017 r., III SA/Wa 1738/16 oraz z 9 maja 2019 r., III SA/Wa 2553/18, a także o wyroku WSA w Poznaniu z 11 kwietnia 2019 r., I SA/Po 168/19, które wyrażają ocenę analogiczną do tej, którą prezentuje organ. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela poglądy wyrażone w tych wyrokach.

Niezależnie od tego jak kształtowało się dotychczas orzecznictwo sądów administracyjnych, w przekonaniu sądu, kluczowe znaczenie dla oceny spornej kwestii ma nowy wyrok TSUE z 2 lipca 2020 r., Blackrock, C-231/19, a także najnowszy wyrok TSUE z 17 czerwca 2021 r. w sprawach połączonych C-58/20 i C-59/20 K (C-58/20), DBKAG (C-59/20) Finanzamt Österreich, dawniej Finanzamt Linz.

Biorąc powyższe pod uwagę, za niezasadny uznać także należało zarzut naruszenia art. 2a Ordynacji podatkowej. Przepis ten bowiem może być zastosowany wówczas, gdy w sprawie wystąpiły nie dające się usunąć wątpliwości co do wykładni przepisów prawa podatkowego. W rozpoznanej sprawie nie zaistniały takie wątpliwości, których nie dałoby się usunąć w drodze wykładni, bo nie można do nich zaliczyć sytuacji, gdy organ podatkowy dokonuje prawidłowej wykładni przepisu ustalając sposób jego rozumienia, ale wynik tego procesu nie jest dla skarżącej korzystny. Naruszenie zasady in dubio pro tributario byłoby natomiast aktualne wówczas, gdyby wyniki wykładni doprowadziły do wyłonienia kilku hipotez interpretacyjnych, z których żadna nie byłaby przekonująca, a mimo to organ wybrałby opcję niekorzystną dla strony. Innymi słowy, naruszenie wspomnianej zasady to nierespektowanie w takich warunkach wyboru przez podatnika hipotezy interpretacyjnej (spośród kilku możliwych) najbardziej dla niego korzystnej (szerzej: B. Brzeziński, O wątpliwościach wokół zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść podatnika, PP nr 4/2015, s. 17 i n.).

W przypadku podatków zharmonizowanych w procesie wykładni przepisów prawa podatkowego nie można pominąć wykładni prounijnej, a także należy zwracać uwagę, aby przy wykładni przepisów prawa podatkowego uwzględnić orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i Trybunału Konstytucyjnego. Także inny przedstawiciel doktryny prawa podatkowego (M. Popławski, Komentarz aktualizowany do art. 2a ustawy - Ordynacja podatkowa, publ. LEX) wskazuje, że art. 2a Ordynacji podatkowej znajdzie zastosowanie dopiero wówczas, gdy użyte metody wykładni prawa, z wykładnią prounijną włącznie, nie dadzą względnie klarownego rezultatu. Jeśli jednak po wdrożeniu tego procesu przepis prawa podatkowego w dalszym ciągu będzie budził wątpliwości odnośnie do treści normy prawnej, która jest z niego dekodowana, podmioty te powinny rozstrzygać niedające się usunąć wątpliwości na korzyść podatnika.

Sąd orzekający w sprawie stoi na stanowisku, że treść przepisu art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) ustawy o VAT, w kontekście wykładni prounijnej art. 135 ust. 1 lit. g) dyrektywy 2006/112/WE wyprowadzonej w wyroku TSUE z 2 lipca 2020 r., Blackrock, C-231/19, nie budzi wątpliwości co do jego wykładni.

Wobec powyższego, uznając skargę za niezasadną, orzeczono jak w wyroku, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019.2325, dalej p.p.s.a.).

Sprawa niniejsza została rozpoznana ma posiedzeniu niejawnym. Na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374) zarządzono zmianę trybu rozpoznania niniejszej sprawy z jawnego na niejawny. Sąd orzekający w sprawie miał jednocześnie na uwadze, że materiał dowodowy był kompletny, zaskarżona decyzja podlegała ocenie z punktu widzenia zgodności z prawem. Nie było zatem potrzeb skierowania sprawy na posiedzenie jawne z udziałem stron.