Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1192/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2015-11-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 23 ust. 8
journal: Dz.U. 2012 poz 1228
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Sędziowie sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz sędzia WSA Małgorzata Włodarska Protokolant starszy asystent sędziego Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 listopada 2015 r. sprawy ze skargi I. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami ustawowymi uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Kowalewa [...] z dnia [...] r., nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]2015r., nr [...] Burmistrz [...], na podstawie art. 12 ust. 2, art. 23 ust. 1 i 8, art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2012r. poz. 1228) odmówił I. M. umorzenia nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...] zł ustalonego decyzją z dnia [...]2015r. wraz z należnymi odsetkami ustawowymi, które na dzień wystawienia niniejszej decyzji wynoszą [...] zł.

W uzasadnieniu organ podał, że I. M. [...]2015r. zwróciła się o umorzenie należności uznanej za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] zł za okres od [...] do [...]2013r. wraz z odsetkami (decyzją Burmistrza [...] z dnia [...]2015 r.). Wnioskodawczyni powołała się na trudną sytuację życiową oraz brak wiedzy o śmierci dłużnika alimentacyjnego aż do [...] 2013r., o czym niezwłocznie poinformowała Komornika Sądowego.

Organ wskazał, że zgodnie z treścią art. 23 ust. 8 ustawy, decyzja o umorzeniu kwoty nienależnie pobranych świadczeń ma charakter uznaniowy, a przy jej podejmowaniu brana jest pod uwagę sytuacja dochodowa, zdrowotna i życiowa wnioskodawcy, przy jednoczesnym uwzględnieniu ogólnego interesu społecznego oraz słusznego interesu strony. Rozważając okoliczności sprawy organ stwierdził, że wnioskodawczyni jest w wieku produkcyjnym, posiada wykształcenie średnie o profilu ekonomicznym, zamieszkuje wraz z dziesięcioletnią, niepełnosprawną córką D. w mieszkaniu swej matki B. K., która jest właścicielka lokalu; ona też ponosi koszty związane z utrzymaniem mieszkania. I. M. od [...]2013 r. zarejestrowana jest w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych a od [...]2015 r. podejmuje prace społecznie użyteczne w Miejsko Gminnym Ośrodku Kultury w [...]. Źródłem utrzymania rodziny w [...]2015r. były świadczenia rodzinne w wysokości [...] zł składające się z zasiłku rodzinnego ([...]zł), dochodu z ww. prac społecznych ([...]zł), ponadto rodzina korzysta z pomocy społecznej MGOPS. W [...] 2015 r. pomocą tą był zasiłek okresowy w wysokości [...] zł. Biorąc powyższe okoliczności pod uwagę organ ustalił, że łączny dochód rodziny w [...] 2015 r. wynosił [...] zł a więc [...] zł na osobę. Zdaniem organu zaistniały stan faktyczny nie wskazuje aby w sprawie zaszły szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny, umożliwiające odstąpienie od ogólnej zasady zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, a sama trudna sytuacja materialna rodziny nie uzasadnia umorzenia tej kwoty. Organ wskazał, że ze względu na wiek, wykształcenie oraz stan zdrowia wnioskodawczyni jej sytuacja materialna może ulec zmianie.

W odwołaniu od powyższej decyzji I. M. podniosła, że o śmierci męża ([...]2013r.) dowiedziała się dopiero [...] 2013r. od znajomej z portalu Facebook. Po uzyskaniu tej informacji niezwłocznie poinformowała komornika sądowego, który umorzył postępowanie egzekucyjne. Wiedząc o śmierci byłego męża nie składała do MGOPS kolejnego wniosku o wypłatę świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego, i zwróciła się z prośbą o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń. Zdaniem strony szczególnie uzasadnionymi okolicznościami uprawniającymi do umorzenia kwoty ww. świadczeń, jest fakt, że nie posiadała wiedzy o śmieci byłego męża aż do [...]2013r., a organ nie odniósł się w żaden sposób do tej okoliczności. Były mąż zmarł na terenie Wielkiej Brytanii, gdzie prawdopodobnie został zabity a gdy tylko dowiedziała się o zgonie natychmiast powiadomiła właściwe instytucje. Między datą sporządzenia aktu zgonu a datą śmierci jest różnica, na co miał wpływ fakt odnalezienia i konieczności identyfikacji ciała. Organ niedokładnie ustalił stan faktyczny, gdyż nie uwzględnił, że wszelkie koszty związane z utrzymaniem siebie i swej córki odwołująca się ponosi samodzielnie, bez pomocy matki, a jedynym źródłem jej dochodu jest świadczenie rodzinne oraz pomoc z ośrodka, organ także nie uwzględnił jej stanu zdrowia, który uniemożliwia jej wykonywanie prac fizycznych o czym świadczy załączona karta informacyjna z Izby Przyjęć Szpitala Miejskiego w [...].

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...]2015r., znak [...], na podstawie art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.; dalej: "K.p.a."), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zaskarżona decyzja wydana została na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, organ pierwszej instancji także prawidłowo skorzystał z przysługującego mu uznania administracyjnego. Decyzje oparte w art. 23 ust. 1 są decyzjami uznaniowymi, co oznacza, że organ dysponuje pewną swobodą decyzyjną, w zakresie oceny czy zaistniały przesłanki do skorzystania z nadzwyczajnej możliwości, jaką daje przepis art. 23 ust. 8 ww. ustawy. W ocenie SKO za okoliczność przemawiająca za pozytywnym rozstrzygnięciem wniosku I. M. nie może być uznana śmierć byłego męża oraz jej stan zdrowia. Z przedstawionej karty informacyjnej z izby przyjęć wynika, że w dniu [...]2014r. stwierdzono brak wskazań do hospitalizacji. Fakt pozostawania pod kontrolą neurologa nie pociąga jednak zwiększenia wydatków. Jedyne wydatki strony to koszty utrzymania, koszty mieszkania i opłat z nim związanych ponosi matka strony. Wydatki wykazane przez stronę w ocenie SKO nie mają charakteru nadzwyczajnych, spowodowanych szczególnymi okolicznościami.

W ocenie Kolegium w sprawie nie ma żadnej przesłanki do skorzystania z nadzwyczajnej możliwości, o której mowa w art. 23 ust. 8 ustawy. Organ I instancji przedwcześnie orzekł w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia, tj. przez uprawomocnieniem się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń, jednakże decyzją ostateczną z dnia [...]2015 r., znak [...], Kolegium utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...]2015r., znak [...], zobowiązującą I. M. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] I. M. wniosła o uchylenie powyższej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] oraz decyzji ją poprzedzającej i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu skarżąca analogicznie jak w toku postępowania podniosła, że o śmierci byłego męża S. M. w dniu [...]2013r. dowiedziała się dopiero [...]2013r., od znajomej na portalu Facebook. Po uzyskaniu tej informacji bezzwłocznie poinformowała komornika sądowego, który umorzył postępowanie egzekucyjne. Skarżąca nie składała do ośrodka pomocy społecznej kolejnego wniosku o wypłatę świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego. Organy administracji nie odniosły się do powyższe okoliczności, jedynie SKO lakonicznie wyjaśniło, że z pewnością ta okoliczność nie przemawia za pozytywnym rozpoznaniem wniosku. Organy nie poczyniły jakichkolwiek wyjaśnień dlaczego te okoliczności jak również niezawiniony i długotrwały brak wiedzy o jego śmierci na terenie Wielkiej Brytanii nie mają znaczenia dla sprawy i nie stanowią nadzwyczajnych okoliczności w rozumieniu ustawy. Zdaniem skarżącej charakter nadzwyczajnych mają także okoliczności związane ze śmiercią jej byłego męża – prawdopodobne zabójstwo, upływ czasu od znalezienia zwłok i ich identyfikacji.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 2014, poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiot kontroli sądowej w niniejszej sprawie stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]2015r., utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza z dnia [...]2015r., którą odmówiono I. M., umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawionej: D. M. w łącznej wysokości [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi, które na dzień wydania decyzji wynosiły [...] zł.

Przeprowadzona kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji doprowadziła do stwierdzenia, że zostały one wydane z istotnym naruszeniem prawa, które skutkuje wyeliminowaniem tych aktów z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 23 ust. 8 ustawy z dnia 27 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz.U. z 2015r., poz. 859), zwanej dalej "ustawą". Przepis ten, w dacie orzekania przez organy, stanowił, że organ właściwy wierzyciela może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Jak wynika z analizy akt administracyjnych uprzednio decyzją z [...]2015r. znak [...] z upoważnienia Burmistrza Miasta [...] uznano łączną kwotę [...] zł pobranego w okresie od [...].2013r. do [...].2013r. świadczenia z funduszu alimentacyjnego – jako nienależnie pobrane świadczenie oraz ustalono kwotę odsetek ustawowych na dzień [...].2015r. w wysokości [...] zł. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...]2015r. znak [...].

W ramach postępowania administracyjnego zakończonego powyższą decyzją skarżąca mogła zatem wywodzić i kwestionować ustalenie organów, że przedmiotowe świadczenia z funduszu alimentacyjnego stanowiły kwotę nienależnie pobraną w związku ze śmiercią dłużnika alimentacyjnego [...]2013r. na terenie Wielkiej Brytanii, o czym jak podnosi skarżąca, dowiedziała się dopiero [...]2013r. Na decyzję SKO przysługiwało stronie prawo wniesienia skargi do sądu.

W dacie orzekania przez organy administracji w przedmiocie wniosku z [...]2015r. o umorzenie spornej należności, decyzja administracyjna stwierdzająca, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego zostały przez skarżącą pobrane nienależnie była decyzją ostateczną, i wywoływała wynikające z jej treści i przepisów skutki prawne. Wskazać należy, że uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznych w administracyjnym toku instancji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych (art. 16 § 1 zd. drugie K.p.a.). Tylko w takim nadzwyczajnym trybie mogłaby obecnie skarżąca dochodzić wzruszenia powyższej decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranego świadczenia. Kwestia ta, wbrew oczekiwaniu skarżącej, nie może podlegać ponownemu ustaleniu i weryfikacji organów administracji w sprawie administracyjnej dotyczącej wniosku o umorzenie przedmiotowych należności. Legalność, a tym bardziej słuszność, tych wcześniejszych decyzji, nie może również podlegać ocenie sądu w niniejszej sprawie.

Odnosząc się zatem do przedmiotu sprawy administracyjnej zainicjowanej wnioskiem skarżącej z [...]2015r. rozstrzygniętej w pierwszej instancji decyzją Burmistrza [...] z dnia [...]2015r. o odmowie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi, oraz utrzymanej w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]2015r. stwierdzić przyjdzie, że organy zgodnie z dyspozycją art. 25 ustawy, zobowiązane były rozpatrzyć sprawę z uwzględnieniem zasad ogólnych postępowania administracyjnego uregulowanych w Kodeksie postępowania administracyjnego.

Nie budzi wątpliwości, że decyzja wydawana na podstawie art. 23 ust. 8 w zw. z ust. 1 ustawy ma charakter uznaniowy, co nie może jednak oznaczać całkowitej dowolności, zaniechania ustalenia przez organ stanu faktycznego, podjęcia niezbędnych czynności celem zgromadzenia materiału dowodowego i wybiórczego wyjaśnienia okoliczności sprawy, bez uwzględnienia argumentacji strony, mogącej mieć zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Podkreślenia wymaga, że norma prawna określona w art. 23 ust. 1 i ust. 8 ustawy, powinna być interpretowana wraz z innych przepisami ustawy, w kontekście jej celów i charakteru instytucji świadczeń z funduszu alimentacyjnego służących wszakże pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Oczywistą zasadą jest, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia publiczne, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Z przepisów ustawy wynika wprost, że za nienależnie pobrane mogą być uznane świadczenia w bardzo odmiennych sytuacjach faktycznych oraz prawnych. Zgodnie bowiem z art. 2 pkt 7 ustawy nienależnie pobrane świadczenie oznacza świadczenia z funduszu alimentacyjnego:

a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części,

b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia,

c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia,

d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów.

Powyższy katalog ustawowy zawiera zatem zarówno przypadki świadomego, celowego wprowadzenia organu w błąd, czy też zatajenie informacji wpływających na przyznanie lub utratę prawa do świadczeń, jak również zupełnie odmienne sytuacje, zaistniałe niezależnie od woli czy też wiedzy osoby, która pobierała świadczenia z funduszu przyznane na mocy decyzji administracyjnej.

Preambuła ustawy stanowi, iż dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem wskazanych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym członków ich rodziny, konstytucyjna zasada pomocniczości nakłada na państwo obowiązek wspierania jedynie tych osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji, wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. W tym zatem kontekście właściwy organ winien również rozpatrywać sprawę związaną z wnioskiem skarżącej o umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami.

Podkreślić przyjdzie, iż ustawodawca mając z pewnością na uwadze zarówno konieczność dbałości przez organ o właściwe gospodarowanie środkami publicznymi przeznaczonymi na ten szczególny cel, jak również możliwą złożoność sytuacji faktycznych i prawnych w indywidualnej sprawie konkretnej rodziny korzystającej z tej formy pomocy, pozostawił organowi zakres uznania administracyjnego. Tym bardziej obliguje to do szczegółowego i wnikliwego ustalenia wszelkich okoliczności i ich uwzględnienia przy podejmowaniu decyzji o przyznaniu wnioskodawcy dobrodziejstwa w postaci umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami czy to w całości, czy to w określonej części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Jednocześnie zważyć należy, ze ustawodawca nie zdefiniował pojęcia "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny", co oznacza, iż nie ograniczył go wyłącznie do okoliczności ekonomicznych i możliwości finansowych osoby, która pobrała nienależnie świadczenie. To organy zobligowane są zatem dokonać wykładni powyższych przesłanek w każdej indywidualnej sprawie rozważając, czy zachodzą one w danej rodzinie. To wszakże pojęcie zostało zdefiniowane w art. 2 pkt 12 ustawy.

Wniosek o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń skarżąca uzasadniła tym, że w sprawie zaistniały szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące rodziny, które w jej ocenie polegają na tym, że nie wiedziała o śmierci byłego męża, w okresie od [...] do [...] 2013r. czyli w okresie, za który uznano pobranie przez nią świadczeń nienależnie. Wskazała, że informację o śmierci byłego męża ([...]2013r. poza granicami kraju) otrzymała dopiero [...]2013r. od znajomej za pośrednictwem portalu facebook, o czym niezwłocznie poinformowała komornika sądowego. Skarżąca obecnie nie pracuje i jest jej ciężko.

Organ pierwszej instancji rozpatrując sprawę ograniczył się wyłącznie do aktualizacji wywiadu środowiskowego i oceny sytuacji materialnej rodziny i możliwości podjęcia pracy przez wnioskodawczynię. Zważyć należy, że analiza akt sprawy wskazuje na ogólnikowość zgromadzonych informacji, niedostateczne ustalenie chociażby wysokości miesięcznych wydatków na utrzymanie rodziny skarżącej i źródeł ich uzyskiwania. O ile bowiem w wywiadzie wskazuje się, że I. M. prowadzi wyłącznie dwuosobowe gospodarstwo domowe wspólnie z córką D. M., uprawnioną uprzednio do alimentów, a zamieszkują w mieszkaniu matki skarżącej, która to ponosi wszystkie opłaty związane z użytkowaniem tego lokalu mieszkalnego to należy wnikliwie zweryfikować oświadczenie co do odrębnego prowadzenia gospodarstwa domowego z matką. Koszty związane z podstawowymi opłatami eksploatacyjnymi użytkowanego przez rodzinę lokalu mieszkalnego, wyżywienia, zakupu środków sanitarnych stanowią niezbędne koszty ponoszone na utrzymanie każdej rodziny. Wspólne ponoszenie takich kosztów stanowi zazwyczaj o prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego.

Organ prawidłowo ustalił, że wnioskodawczyni jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w PUP bez prawa do zasiłku w wieku produkcyjnym ([...] lat), posiada wykształcenie średnie ekonomiczne. Od [...].2015r. podejmowała prace społecznie użyteczne. Źródłem utrzymania rodziny w [...] 2015r. były świadczenia rodzinne w wysokości [...]zł miesięcznie (tj. zasiłek rodzinny w wys. [...] zł, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka – [...] zł), dochód z prac społecznie użytecznych w wys. [...] zł. Rodzina korzysta z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego w wys. [...] zł. Dochód dwuosobowej rodziny organ ustalił na kwotę [...] zł, co na osobę stanowiło kwotę [...]. Organ poprzestał na takich ustaleniach uznając, że trudna sytuacja materialna tej rodziny, z uwagi na młody wiek, sytuację zdrowotną skarżącej – zdolnej do podjęcia zatrudnienia nie stanowi podstawy do uznania, że zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Organ zupełnie pominął obowiązek wyjaśnienia i ustosunkowania się do podnoszonych we wniosku kwestii związanych ze śmiercią osoby zobowiązanej do alimentacji wobec uprawnionej córki skarżącej D. M., nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w tej sprawie, nie ustalił w istocie czy opisana sytuacja miała miejsce, kiedy skarżąca dowiedziała się o śmierci byłego męża, czy rzeczywiście poinformowała o tym organ niezwłocznie, czy też oczekiwała do wypłaty ostatniego świadczenia przyznanego decyzją. Nie ustalono jaka jest w związku ze śmiercią ojca dziecka – osoby zobowiązanej do alimentów, sytuacji majątkowa rodziny. Czy przysługują jakieś świadczenia w kraju lub za granicą np. renta rodzinna, czy są inne osoby zobowiązane do alimentacji, czy toczą się w tej sprawie postępowania. Te wszystkie okoliczności mogą mieć wpływ na rozstrzygniecie sprawy, bowiem mogą wpływać na ocenę czy w związku ze śmiercią ojca D. M. (byłego męża skarżącej) sytuacja tej rodziny stała się na tyle szczególna, że uzasadnione byłoby rozważenie podstaw do umorzenia należności na rzecz osoby małoletniej uprawnionej być może (nie zostało to ustalone i ocenione przez organ) co najmniej częściowo pobranych – bez świadomości jej matki co do śmierci dłużnika alimentacyjnego. Jeżeli organ ma wątpliwości albo uzna że dana okoliczność nie jest dostatecznie wyjaśniona, to zgodnie z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego ciąży na nim obowiązek prowadzenia w tym celu postępowania wyjaśniającego i dokładnego ustalenia stanu faktycznego (art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i 80 k.p.a.). Przy czym postępowanie dowodowe powinno poprzedzać wydanie rozstrzygnięcia, zaś strona winna mieć możliwość czynnego w nim udziału, jak i mieć zagwarantowane prawo do złożenia stosownych wyjaśnień (art. 10 § 1 k.p.a.).

Niezależnie od powyższego, w ocenie Sądu, nie można podzielić stanowiska organów, że w ustalonym nawet dotychczas, aczkolwiek niewystarczająco stanie faktycznym uzyskiwanie przez dwuosobową rodzinę – matkę samotnie wychowującą dziecko miesięcznego dochodu tej rodziny w wysokości [...] zł, nie stanowi szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących tej rodziny, które uzasadniają rozważenie umorzenia chociażby w części nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Ponadto organy wskazując, że skarżąca jest zdrowa i zdolna do pracy, powinny wziąć pod uwagę nie tylko wiek czy wykształcenie strony, ale przede wszystkim realne możliwości podjęcia pracy na danym terenie. Organy nie poczyniły żadnych ustaleń w tym przedmiocie. Tym samym nie można uznać, aby organy rozważyły sytuację rodzinną wnioskodawcy, do czego były zobowiązane w świetle dyspozycji art. 23 ust. 8 ustawy. Dokonana analiza i ocena nie były dostateczne i nie pozwalały na prawidłowe rozpoznanie wniosku skarżącej. Odmienną kwestią pozostaje uznaniowość decyzji organu nawet w przypadku spełnienia powyższej ustawowej przesłanki, co jednakże wymaga zdecydowanie odmiennego, zindywidualizowanego uzasadnienia, niż uzasadnienia decyzji poddanych sądowej kontroli w niniejszym postępowaniu.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że w przypadku decyzji uznaniowej na organie rozpoznającym sprawę ciąży obowiązek szczególnej dbałości o dokonanie ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz staranne wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy wydaniu rozstrzygnięcia. Uzasadnienie powinno stwarzać (stronie postępowania oraz organowi wyższego stopnia, bądź sądowi administracyjnemu) możliwość kontroli prawidłowości toku rozumowania organu wydającego decyzję oraz motywów rozstrzygnięcia. Tu zaznaczyć trzeba, że w decyzji organu pierwszej instancji brak jest ustaleń faktycznych związanych z dochodem uzyskanym z gospodarstwa rolnego i tym samym nie można tej okoliczności zweryfikować. Skoro zaskarżona decyzja ma charakter uznaniowy, co prawidłowo akcentują organy, to prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy może nastąpić jedynie po starannym i wszechstronnym wyjaśnieniu jej okoliczności, a wydana decyzja musi być wyczerpująco uzasadniona przez wskazanie dlaczego dokonano takiego, a nie innego rozstrzygnięcia, co wynika z podstawowych zasad postępowania administracyjnego (art. 6 i art. 7 K.p.a.).

Decyzje uznaniowe powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, co do faktów, jak i co do prawa, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały wszechstronnie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Decyzje te nie mogą opierać się na wzajemnie wykluczających się stwierdzeniach, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie. Trzeba też zwrócić uwagę, że egzekucja zaległych świadczeń nie powinna prowadzić do sytuacji, w której dłużnik Skarbu Państwa w ostateczności stanie się beneficjentem środków z pomocy społecznej. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym. W niniejszej sprawie, co wynika z akt sprawy, rodzina skarżącej już utrzymuje się wyłącznie z pomocowych środków publicznych, co organy winny uwzględnić, oceniając podstawy do umorzenia pobranych świadczeń.

Sąd zważył, iż organ odwoławczy zaniechał w niniejszej sprawie starannego ponownego rozpatrzenia sprawy co do jej istoty, do czego był zobowiązany mocą przepisów art. 15, art. 136 i art. 138 K.p.a. Pominął zupełnie konieczność poddania ocenie i odniesienia się do argumentów strony podnoszonych w odwołaniu. Jak wynika z akt sprawy organ mimo jednoznacznych zarzutów odwołania, nie skorzystał z wynikającej z art. 136 K.p.a. możliwości i obowiązku uzupełnienia postępowania dowodowego, przykładowo nie przeprowadzi możliwych dowodów z akt postępowania prowadzonego przez organ pierwszej instancji w sprawie uznania świadczeń za nienależnie pobrane aby zweryfikować prawdziwość twierdzeń co do daty, w której skarżąca dowiedziała się o śmierci męża jej córki, okoliczności i miejsca tego zdarzenia, trudności z potwierdzeniem nawet zgonu. Tym samym organ drugiej instancji, naruszył również podobnie jak organ pierwszej instancji przepisy art. 7, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a., ograniczając się do ogólnikowej wypowiedzi akceptującej wadliwe postępowanie i decyzję organu pierwszej instancji (art. 107 § 3 K.p.a.). Decyzje organów obydwu instancji zostały wydane w oparciu o błędną i niepełna wykładnie prawa materialnego - art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, co skutkowało przeprowadzeniem postępowania i wydaniem decyzji z naruszeniem wskazanych przepisów postępowania, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Na marginesie wskazać przyjdzie, iż nawet na wezwanie Sądu do przedłożenia w toku postępowania kompletnych akt administracyjnych sprawy zakończonej decyzją organu pierwszej instancji z [...]2015r. w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zakończonych decyzją Kolegium z [...]2015 r. (k. 13-15 akt sądowych), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] przedłożyło wyłącznie jak wskazało "uwierzytelnione kserokopie akt dot. sprawy" zakończonej wskazaną decyzją, które obejmowały wyłącznie – kopie odwołania, postanowienia komornika, decyzji Burmistrza z [...].2015r. oraz decyzji Kolegium (k. 18-27 akt sądowych). Nie wymaga szerszych wyjaśnień, iż z pewnością taki plik dokumentów nie stanowi kompletnych akt administracyjnych sprawy, o które wzywał Sąd.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy winny uwzględnić wskazaną wykładnię przepisów prawa oraz wskazania, w szczególności uzupełnić winny materiał dowodowy w zakresie niezbędnym w celu dokonania pełnej oceny sytuacji rodziny skarżącej, stanowiącej równorzędną przesłankę umorzenia należności alimentacyjnych. Dokonana ocena materiału dowodowego i podjęta na tej podstawie decyzja uznaniowa, winna zostać uzasadniona zgodnie z wymogami prawa.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.