Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2084/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Aneta Lemiesz Sędziowie: Sędzia WSA Dorota Dziedzic-Chojnacka (spr.) Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Protokolant spec. Marcin Just po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2021 r. sprawy ze skargi M. W. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą z [...] marca 2021 r. nr [...] Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego (dalej jako: "organ" lub "Komisja II stopnia"), utrzymała w mocy uchwałę z [...] października 2020 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] (dalej jako: "KE" lub "Komisja Egzaminacyjna") w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego, stwierdzającą, że M. W. (dalej także jako: "zdający", "skarżący" lub "strona") uzyskał wynik negatywny z egzaminu notarialnego.

Podstawę prawną niniejszego rozstrzygnięcia stanowił art. 74h § 1, § 9 i § 12 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2019 r. poz. 540,

z późn. zm., dalej: "Pn") w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, dalej: "kpa").

Powyższa uchwała zapadła w następującym stanie faktycznym

i prawnym:

Komisja Egzaminacyjna uchwałą z [...] października 2020 r. stwierdziła, że zdający uzyskał wynik negatywny z egzaminu notarialnego.

Zdający z pierwszego projektu aktu notarialnego otrzymał ocenę niedostateczną (przy dwóch ocenach niedostatecznych od poszczególnych egzaminatorów), z drugiego projektu aktu notarialnego ocenę dostateczną,

natomiast z projektu odmowy dokonania czynności notarialnej albo uzasadnienia jej dopuszczalności ocenę dostateczną.

Z akt sprawy wynika, że przedmiotem zadania polegającego na opracowaniu pierwszego projektu aktu notarialnego było udokumentowanie umowy zamiany lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość i nieruchomości rolnej, w wyniku której strony miały nabyć odpowiednio własność nieruchomości bez dotychczasowych obciążeń wpisanych w dziale III księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości rolnej, z tym wskazaniem, że nieruchomości miały różne wartości, a dopłata miała zostać zabezpieczona oświadczeniem o poddaniu się egzekucji na podstawie art. 777 k.p.c.

W ramach objętego zadaniem stanu faktycznego wskazano, że właścicielką lokalu mieszkalnego, położonego w [...], gmina miejska [...], przy ul. [...], objętego księgą wieczystą, jest A. K., panna zameldowana na pobyt stały w tym lokalu i która odziedziczyła ten lokal po rodzicach J. i J. [...]. Lokal znajduje się w wielorodzinnym budynku mieszkalnym, mieszczącym wyłącznie lokale mieszkalne, który położony jest na gruncie objętym księgą wieczystą, a na powyższym gruncie nie ma innych budynków.

A. K. chce zamienić ten lokal (o aktualnej wartości rynkowej 100.000 zł) na nieruchomość (o aktualnej wartości rynkowej 250.000 zł) położoną w miejscowości [...], gmina wiejska [...], zabudowaną jednorodzinnym domem mieszkalnym, stodołą i oborą wybudowanymi w 1956 roku i objętą księgą wieczystą w stanie wolnym od dotychczasowych wpisów w dziale III prowadzonej dla niej księgi wieczystej. A. K. ma się zobowiązać do spłaty z tytułu umowy zamiany na rzecz A. N. w kwocie odpowiadającej różnicy wartości zamienianych nieruchomości w terminie 7 dni od dnia zawarcia umowy zamiany. Nieruchomość ta ma wejść w skład prowadzonego przez A. K. gospodarstwa rolnego. Gospodarstwo to A. K. prowadzi od 2017 roku na niezabudowanych gruntach o obszarze 45 ha, położonych wyłącznie na terenie gminy wiejskiej [...]. A. K. nie posiada i nie prowadzi innego gospodarstwa rolnego. Rodzice A. K. – J. K. i J. K. - do chwili śmierci J. K., to jest do 5 maja 2015 roku pozostawali w związku małżeńskim. Spadek po J. K., zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z [...] września 2015 roku, sygn. akt [...], nabyła w całości jego córka A. K.. J. K. zmarła 10 października 2019 roku i spadek po niej, zgodnie z aktem poświadczenia dziedziczenia z [...] listopada 2019 roku rep. [...] notariusza J. K. prowadzącego Kancelarię Notarialną w [...] przy ul. [...], nabyła w całości jej córka A. K..

A. N. jest właścicielką nieruchomości położonej w [...], gmina wiejska [...], objętej księgą wieczystą i zamierza zamienić ją na opisany wyżej lokal mieszkalny. A. N. jest zamężna od 1980 roku, przebywa w Niemczech i nie może stawić się do aktu notarialnego obejmującego powyższą umowę zamiany, wobec czego w jej imieniu działa jej mąż J. N., umocowany do tej czynności na podstawie pełnomocnictwa sporządzonego u notariusza w Niemczech. Gmina wiejska [...] nie posiada miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla miejscowości [...], w ewidencji gruntów i budynków nieruchomość oznaczona jest jako Br-RIIIb i nie została wydana w stosunku do tej nieruchomości decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. W dziale III tej księgi wieczystej wpisana jest służebność osobista ustanowiona na rzecz rodziców A. N. i jej małoletniego siostrzeńca L. K.. Ojciec A. N. – J. R. - nie żyje. Biorąca udział w podpisywaniu aktu notarialnego matka A. N. – M. R. - jest jednocześnie opiekunem prawnym małoletniego L.K.. Strony umowy zamiany są w stosunku do siebie osobami obcymi.

Brakujące elementy stanu faktycznego należało uzupełnić według własnego uznania i sporządzić projekt aktu notarialnego (bez konieczności zamieszczania podpisów), który winien odpowiadać wymogom aktu notarialnego wynikającym z Pn oraz zawierać dane wymagane do dokonania wpisów w księgach wieczystych. Ponadto z treści projektu aktu notarialnego powinien wynikać sposób zapoznania się notariusza z powyższymi dokumentami. Zdający byli zobowiązani zamieścić w projekcie aktu notarialnego wszystkie informacje i oświadczenia dotyczące przedmiotu czynności oraz stron, od których zależy poprawność, skuteczność lub ważność czynności prawnych objętych powyższym projektem, bez obowiązku zamieszczania w projekcie aktu notarialnego informacji i oświadczeń związanych ze stosowaniem ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu ani regulacji w sprawie ochrony i przetwarzania danych osobowych.

Pierwszy egzaminator wskazał, że zdający popełnił dwa poważne błędy skutkujące wystawieniem oceny niedostatecznej: nie zauważył, że na zbycie nieruchomości przez A. N. wymagana jest zgoda Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa ("Dyrektor KOWR"), co stanowi o nieważności umowy oraz niepotrzebnie i niezgodnie z treścią zadania zdający jako reprezentanta uprawnionego ze służebności osobistej małoletniego L. K. wskazał kuratora powoływanego przez sąd, przy czym w pracy nie podano motywów takiego działania. W ocenie tego egzaminatora, przypuszczalnie autor pracy błędnie zinterpretował art. 159 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U.2020.1359), dalej "krio". Egzaminator podniósł, że zrzeczenie służebności nie jest czynnością opisaną w art. 159 krio, dlatego wystarczającą ochroną dla małoletniego w takim wypadku jest art. 156 krio. Egzaminator wskazał także, że praca była mało staranna. Zdaniem pierwszego egzaminatora niepoprawnie pobrano także taksę notarialną oraz opłatę sądową od wniosku o wpis. Egzaminator ten wskazał także na niepełny tytuł aktu notarialnego – brak wskazania, że obejmuje oświadczenie o zrzeczeniu się służebności.

Z kolei drugi egzaminator wskazał, że zdający nie powołał w zadaniu decyzji - zgody Dyrektora KOWR, co stanowi o nieważności umowy. Istnienia zaś okoliczności wyłączających zakaz zbywania nieruchomości rolnych nie można domniemywać, muszą one wynikać w sposób wyraźny z aktu i przedstawionych do niego dokumentów. Ponadto, zdaniem drugiego egzaminatora, zdający przyjął wadliwy sposób reprezentowania uprawnionego ze służebności osobistej małoletniego L. K. przez kuratora. Dodatkowo w ocenie drugiego egzaminatora, zdający nieprawidłowo sformułował wyrzeczenie umowy zamiany, gdyż odwołał się do opisu zamienianych nieruchomości zawartych w innych paragrafach umowy, co zmniejsza przejrzystość i czytelność dokumentu wymaganą przez art. 80 § 1 Pn. Drugi egzaminator podniósł także, że zdający posłużył się terminem "działka" zamiast "nieruchomość", co jest błędem, gdyż to nieruchomość jest rzeczą podlegającą obrotowi cywilnoprawnemu. Ponadto drugi egzaminator wskazał, że zdający nie udokumentował w sposób należyty wykonania obowiązku informacyjnego wynikającego z art. 80 § 3 Pn, w szczególności nie zawarł w projekcie informacji o udzieleniu pouczenia co do treści art. 2b ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego z dnia 23 kwietnia 2003 r. (Dz.U. Nr 64, poz. 592 z póżn. zmianami, dalej "u.k.u.r."). Drugi egzaminator podniósł, że praca została napisana niestarannie, zawiera liczne błędy, np. zdający jako podstawę do wykreślenia służebności osobistej wpisanej na rzecz J. R. na podstawie umowy darowizny z [...] maja 2020 r. przyjął odpis skrócony aktu zgonu, z którego wynika, że zmarł on przed powstaniem służebności w dniu 2 lutego 2003 r. Egzaminator wskazał także, że tytuł aktu notarialnego nie odpowiada rzeczywistej treści czynności nim objętych. Drugi egzaminator podniósł ponadto, że zdający częściowo uwzględnił w swojej pracy konsekwencje wynikające z przepisów ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów. Nie odniósł się bowiem w żaden sposób do problematyki informacji o obowiązku wnoszenia rocznej opłaty przekształceniowej oraz do tego, że zaświadczenie potwierdzające przekształcenie, o którym mowa w art. 4 ust. 1 i ust. 4 ww. ustawy stanowi podstawę wpisu w dziale III księgi wieczystej roszczenia o opłatę w odniesieniu do każdoczesnego właściciela nieruchomości.

W związku z uzyskaniem z pierwszego projektu aktu notarialnego przez zdającego oceny niedostatecznej, KE z uwagi na treść art. 74f § 1 Pn, który stanowi, że pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje wyłącznie zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego uzyskał ocenę pozytywną, stwierdziła, że zdający uzyskał wynik negatywny z egzaminu notarialnego.

Od powyższej uchwały KE zdający wniósł odwołanie.

Jak wskazano powyżej, uchwałą z [...] marca 2021 r. Komisja II stopnia utrzymała w mocy uchwałę KE z [...] października 2020 r.

Komisja II stopnia w uzasadnieniu skarżonej uchwały wskazała i omówiła przepisy stanowiące podstawę prawną w przedmiotowej sprawie, wsparte stosownym orzecznictwem, podzielając tym samym zarzuty egzaminatorów podniesione wobec pracy odwołującego.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Komisja II stopnia, ustosunkowując się do zarzutów odwołania, wskazała na następujące błędy i uchybienia sporządzonego przez zdającego aktu notarialnego, które miały wpływ na wystawienie oceny niedostatecznej.

Co do decyzji Dyrektora KOWR wyrażającej zgodę na zbycie nieruchomości rolnej, Komisja II stopnia wskazała, że w doktrynie i piśmiennictwie zaistniał spór. Opisując ten spór, Komisja II stopnia podniosła po pierwsze, że w zakresie wykładni art. 2b ust. 1, 2 i 3 u.k.u.r. w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą z dnia 26 kwietnia 2019 r. brak jest stanowiska Sądu Najwyższego lub Naczelnego Sądu Administracyjnego ("NSA") co do tego, czy nabycie nieruchomości rolnej przez osobę bliską powoduje u niej powstanie obowiązków, o których mowa w art. 2b ust. 1 i 2 u.k.u.r.

Po drugie funkcjonują tu dwa stanowiska. Według liberalnego stanowiska osoba bliska, która nabyła nieruchomość rolną, nie jest objęta zakazami, o których mowa w art. 2b ust. 1 i 2 u.k.u.r., może zatem swobodnie, bez uzyskania zgody przewidzianej w art. 2b ust. 3 u.k.u.r. zbyć nieruchomość przed upływem pięciu lat od daty jej nabycia (m.in. J. Bieluk, Ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego. Komentarz, 2020, K. Maj, Obowiązek prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz zakaz zbywania i oddawania w posiadanie nieruchomości w ustawie o kształtowaniu ustroju rolnego - zagadnienia wybrane, Krakowski Przegląd Notarialny 2020 nr 1, T. Czech, Kształtowanie ustroju rolnego. Komentarz, 2020, W. Fortuński, M. Kupis, Nowelizacja ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego - zarys wykładu, Nowy Przegląd Notarialny, 2019 nr 3, czy D.J. Łobos - Kotowska, M. Stańko, Ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego. Komentarz, 2020).

Według stanowiska restrykcyjnego osoba bliska, która nabyła nieruchomość rolną, może zbyć tę nieruchomość przed upływem pięciu lat od daty jej nabycia osobie bliskiej lub innym podmiotom wymienionym w art. 2b ust. 4 u.k.u.r., zaś w przypadku zamiaru zbycia podmiotom innym niż wymienione w tym przepisie, osoba ta winna uzyskać zgodę Dyrektora KOWR (m.in. P. A. Blajer, W. Gonet, Ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego. Komentarz, 2020, red. E. Gniewek, Prawo rzeczowe, System Prawa Prywatnego t. 3, 2020, P. Bender, Podstawowe problemy stosowania znowelizowanej ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, Rejent 2019 nr 12).

Natomiast zgodnie z wspólnym Stanowiskiem Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, KOWR oraz Krajowej Rady Notarialnej z 27 lutego 2020 r. oraz stanowiskiem KOWR umieszczonym na stronach internetowych oraz wyrażonym na konferencji naukowej dotyczącej obrotu nieruchomościami rolnymi w dniu 26 listopada 2020 r. - decyzja taka jest niezbędna.

Jak wynika z uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego w Kielcach z 16 czerwca 2020 r. sygn. II Ca 319/20, opublikowanego w dniu 10 września 2020 r.: "Według nowych przepisów uczestniczka nie mogłaby bez zgody Dyrektora Krajowego Ośrodka (...) sprzedać przedmiotowej nieruchomości osobom obcym przez okres lat 5 od jej nabycia (art. 2b ust. 2 w obecnym brzmieniu). Brak bowiem w tej ustawie przepisu, który wyłączałby stosowanie tego zakazu wobec osób, które nabyły nieruchomość rolną od osób najbliższych. Zgodnie z art. 2b ust. 4 pkt 1 w obecnym brzmieniu taką nieruchomość można jedynie zbyć na rzecz osób najbliższych we wskazanym okresie bez tej zgody". Sąd w orzeczeniu posługuje się pojęciem "zbycie", które jest niewątpliwie pojęciem szerszym aniżeli sprzedaż i obejmuje również zamianę.

W tym stanie rzeczy, w ocenie Komisji II stopnia, powołanie przez zdającego w treści projektu aktu notarialnego zaświadczenia wydanego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego nie świadczy o znajomości art. 2b u.k.u.r. a jedynie o znajomości art. 19 ust. 6 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Dlatego też ze względu na treść art. 80 Pn zdający zobowiązany był powołać taką decyzję w projekcie aktu notarialnego. Jednakże organ, biorąc pod uwagę rozbieżności w piśmiennictwie, braku decyzji Dyrektora KOWR na zbycie nieruchomości nie traktuje jako błędu dyskwalifikującego pracę, a jedynie obniżającego ocenę.

Dodatkowo zdaniem Komisji II stopnia niezasadne są argumenty zdającego w kwestii reprezentacji małoletniego. Komisja II stopnia wyjaśniła, że czynność zrzeczenia się służebności jest czynnością jednostronną i dlatego art. 159 krio nie będzie miał zastosowania. Zdaniem Komisji II stopnia zrzeczenie się ograniczonego prawa rzeczowego może nastąpić w odrębnym dokumencie z notarialnie poświadczonym podpisem. W związku z powyższym nie jest to czynność wskazana w art. 159 krio.

Organ podniósł ponadto, że nie jest prawdą, że zdającemu został postawiony zarzut nieuwzględnienia wniosku wieczystoksięgowego w zakresie ujawnienia w dziale III księgi wieczystej roszczenia o opłatę z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, a jedynie brak odniesienia się w treści projektu aktu notarialnego do faktu, iż zaświadczenie potwierdzające przekształcenie stanowi podstawę wpisu w dziale III księgi wieczystej roszczenia o opłatę w odniesieniu do każdoczesnego właściciela nieruchomości (a więc nabywcy lokalu mieszkalnego).

Komisja II stopnia jednocześnie wskazała, że ma rację zdający, że tytuł aktu notarialnego należy uznać za prawidłowy, wprawdzie nie uwzględnia wszystkich czynności objętych aktem notarialnym, ale obejmuje czynność główną, jaką jest umowa zamiany. Komisja II stopnia podniosła, że art. 603 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. kodeks cywilny (t.j. Dz.U, z 2020r. poz. 1740, dalej też jako "kc") zawiera definicję umowy zamiany. W związku z powyższym zdający powinien posługiwać pojęciami tam wskazanymi. Rzeczą w przypadku zadania egzaminacyjnego jest nieruchomość.

Komisja II stopnia podniosła jednak, że zdający nie kwestionuje nienaliczenia taksy wraz z należnym podatkiem VAT za sporządzenie oświadczeń o zrzeczeniu się służebności.

Organ wskazał, że nie ma racji zdający, iż przy ocenie pracy nie wzięto pod uwagę wykonania zadania egzaminacyjnego, w postaci prawidłowo zredagowanego oświadczenia A. K. o poddaniu się egzekucji. Każda praca jest przez egzaminatorów dokładnie sprawdzana. Oświadczenie o poddaniu się egzekucji stanowiło jeden z wielu elementów pracy i w tym zakresie żaden z egzaminatorów nie postawił zarzutu. Przy ocenie pracy pod uwagę brane są pod uwagę zarówno zalety pracy, jak i błędy.

W odniesieniu do problemów technicznych, Komisja II stopnia podniosła, że jak wynika z wyjaśnień Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej, przyczyna awarii leżała po stronie wadliwych ustawień użytego komputera, a nie pendrive'a. Do pierwszych problemów technicznych doszło o godzinie 11.45, a pisanie pracy zostało wznowione o godzinie 11.46 czyli po upływie 1 minuty. Z protokołu przebiegu egzaminu wynika, że przyczyną awarii było poruszenie pendrive'a. Kolejna tego typu sytuacja miała miejsce o godzinie 13.00, a pisanie pracy wznowiono o godzinie 13.02 czyli po dwóch minutach. W protokole zaznaczono, że przyczyną były problemy z pendrive'em. Okoliczności te potwierdza wydruk pracy egzaminacyjnej, gdzie system automatycznie zaznaczył wszystkie przerwy, a dodatkowo potwierdza go protokół przebiegu egzaminu. Tym samym, zdaniem organu, skarżący mija się z prawdą, wskazując, że doszło do co najmniej trzech przerw w pisaniu przez niego pracy, a ponadto wbrew jego twierdzeniom nie trwały one 20 minut, a łącznie 3 minuty.

Niezależnie jednak od powyższego, Komisja II stopnia zauważyła, że problemy techniczne były w tym przypadku wywołane ustawieniami komputera, którym posłużył się zdający. Problem został zdiagnozowany podczas kolejnego dnia egzaminu i opisano go w następujący sposób "Zdający posługuje się laptopem z touchpadem, którego sterownik posiada dodatkowe funkcje wywoływane skrótem klawiszowym "Shift+Crl+Alt+L", który jest tożsamy z układem klawiszy "Shift+prawyAlt + IT" służącym do wpisywania dużej litery "Ł". Każdorazowe wpisanie litery "Ł" może powodować chwilowe wywołanie czerwonego ekranu, gdyż w tle usiłuje uruchomić się program Touchpad Driver Diagnostic. Sterownik touchpada można wyłączyć, ale wymagałoby to zamknięcia programu AZEP i kilkuminutowej przerwy w pisaniu pracy. Zdający założył, że nie będzie zbyt często używał litery "Ł" i w związku z tym takie zachowanie komputera nie będzie stanowić dłuższej uciążliwości".

Odnosząc się do zarzutów dotyczących procedury zgłaszania awarii komputerów, organ stwierdził, że przyjęta procedura polegała na tym, że pomiędzy stolikami zdających poruszali się wyłącznie członkowie komisji. Zdający zgłaszali ewentualne problemy poprzez podniesienie ręki. Następnie podchodził jeden z członków komisji, który w przypadku zauważenia problemów technicznych wzywał znajdującego się na sali informatyka. Procedura ta służyła zapewnieniu maksymalnego komfortu zdających i jednocześnie pozwalała na szybką reakcję i usunięcie ewentualnych kłopotów technicznych.

Reasumując zatem, organ wskazał, że przyczyna kłopotów technicznych podczas sporządzania pracy pisemnej przez zdającego leżała po stronie ustawień komputera, którym posługiwał się podczas egzaminu. Awarie polegały na konieczności dwukrotnego restartu pisania pracy, co łącznie trwało 3 minuty.

Organ podniósł, że zdający nie kwestionuje błędnie pobranej opłaty sądowej od wniosku o wpis własności nieruchomości rolnej, tj. wyższej niż należna.

Ponadto zdający w sporządzonym projekcie aktu notarialnego:

1) nie pouczył o:

- art. 2b u.k.u.r.,

- art. 246 § 2 kc,

- art. 4 ust. 5 i art. 11 ust. 1 zd. 2 i 3 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów,

- art. 626(10) § 1(1) i §1(2) oraz 626(12) kodeksu postępowania cywilnego,

- art. 10 ust. 1 pkt. 8 lit. a, art. 19, art. 21 ust. 1 pkt. 131 i art. 30e ust. 1, 2, 4 i 5 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych,

2) nie zamieścił informacji, iż opłata sądowa będzie zarejestrowana w Repertorium A pod numerem złożonego wniosku wieczystoksięgowego, co stanowi naruszenie § 5 w zw. § 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 października 2015 r. w sprawie pobierania przez notariuszy opłat sądowych od wniosków o wpis w księdze wieczystej i ich przekazywania sądom oraz prowadzenia ewidencji pobranych opłat sądowych (Dz.U.2015.1645),

3) brak jest wskazania dokumentów, które zostaną przesłane do sądu wieczystoksięgowego (jest lakoniczny zapis "dokumenty stanowiące podstawę wpisu"),

4) brak jest wskazania uczestników postępowania wieczystoksięgowego,

5) brak jest informacji o zarejestrowaniu aktu poświadczenia dziedziczenia w Rejestrze Spadkowym i stanowi to błąd istotny, ponieważ zgodnie z art. 95j Pn: "Zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia ma skutki prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku",

6) zbędne jest zaświadczenie dotyczące rewitalizacji, ponieważ zdający mieli sporządzić projekt umowy zamiany, a nie umowy sprzedaży.

Komisja II stopnia zatem, mając na uwadze powyższe, uznała, że brak jest podstaw do zmiany oceny na ocenę pozytywną. Należy nadmienić, że na ocenę celującą zasługuje praca o szczególnych walorach merytorycznych, jak i językowych, a oceniana praca nie należy do tej kategorii. Komisja uznała, że sporządzenie umowy zamiany bez decyzji wydanej przez Dyrektora KOWR, wyrażającej zgodę na zbycie nieruchomości obniża ocenę o jeden stopień. Zgoda taka powinna być powołana pomimo różnic w poglądach z uwagi na treść art. 80 Pn. Brak prawidłowego rozwiązania reprezentacji małoletniego to obniżenie oceny o co najmniej jeden stopień. Niekompletne żądanie złożenia wniosku wieczystoksięgowego, tj. bez wskazania dokumentów, które zostaną przesłane do sądu i bez wskazania uczestników postępowania wieczystoksięgowego, to obniżenie oceny o kolejny stopień. Pozostałe błędy wskazane powyżej i ich ilość jedynie potwierdzają słuszność wystawionej oceny i świadczą o braku przygotowania do wykonywania zawodu notariusza.

Reasumując, Komisja II stopnia stwierdziła brak podstaw do podwyższenia oceny za projekt I aktu notarialnego i w konsekwencji do zmiany oceny końcowej z egzaminu notarialnego.

Na powyższą uchwałę Komisji II stopnia zdający wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zaskarżając ją w całości, zarzucając naruszenie prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które miały wpływ na wynik egzaminu notarialnego, tj.:

1) naruszenie: art. 74 § 3 i art. 74e § 2 oraz § 4, art. 80 § 1 oraz 81 ustawy Pn w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., poprzez dokonanie oceny negatywnej z części pierwszej egzaminu notarialnego w sytuacji, gdy sporządzony przez skarżącego pierwszy projekt aktu notarialnego jest poprawny, zachowuje wymagania formalne, stanowi właściwe zastosowanie przepisów prawa i wskazuje, na umiejętność ich interpretacji, a zaproponowany sposób rozstrzygnięcia problemu jest prawidłowy, co świadczy o tym, że skarżący jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza, a w szczególności przez:

a. obniżenie oceny o jeden stopień w związku z odstąpieniem w projekcie aktu notarialnego w części I egzaminu przez skarżącego od konieczności legitymowania się przez strony czynności prawnej decyzją KOWR, o której mowa w art. 2b u.k.u.r. - pomimo stwierdzenia przez Komisję II stopnia, iż kwestia konieczności uzyskania takiej zgody - w zakreślonym stanie faktycznym, jak ten opisany w kazusie egzaminacyjnym, stanowi przedmiot rozbieżności w doktrynie (strona 7 uzasadnienia uchwały), co tym samym nie może stanowić o błędzie skarżącego, ale o odmiennej optyce na przedmiotową kwestię zgodnie z wybraną linią doktrynalną, a tym samym o poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu zgodnie z wymogami przewidzianym w art. 74e § 2 infine,

b. obniżenie oceny o jeden stopnień z uwagi na wskazanie przez skarżącego w projekcie aktu notarialnego w części I egzaminu na konieczność zawarcia czynności prawnej przez małoletniego reprezentowanego przez kuratora ustanowionego w oparciu o art. 159 krio - co wbrew twierdzeniom Komisji II stopnia było wprost przejawem przez skarżącego realizacji normy prawnej wyrażonej w art. 80 § 2 Pn, zgodnie z którą przy dokonywaniu czynności notarialnych notariusz jest obowiązany czuwać nad należytym zabezpieczeniem praw i słusznych interesów stron oraz innych osób, jak również, dla których czynność ta może powodować skutki prawne a tym samym także art. 81 tejże ustawy - w szczególności w kontekście celowościowego rozumienia art. 159 krio, w sytuacji, w której w stanie faktycznym zakreślonym w kazusie, mogło dojść do naruszenia praw osoby małoletniej, co tym samym winno być poczytywane w tym kontekście za atut pracy, nie zaś za jej uchybienie wpływające na obniżenie oceny,

c. brak odniesienia się przez Komisję II stopnia w swoich rozważaniach do oceny cząstkowej w zakresie jakim Komisja ta: przyznała skarżącemu rację, iż zastosował on prawidłowy tytuł aktu prawnego (strona 7 uzasadnienia uchwały akapit 5), co stanowiło uznanie zarzutu skierowanego w stronę oceny zastosowanej przez Komisję Egzaminacyjną oraz zmianę w stosunku do ustaleń poczynionych przez tamtą komisję, co stanowi naruszenie art. 74e § 3 i 4 Pn, przez co nie jest wiadomym, w jaki sposób zmiana zapatrywania organu odwoławczego w stosunku do organu I instancji w powyższym zakresie wpływa na ocenę końcową pracy egzaminacyjnej,

d. pominięcie przez Komisję II stopnia przy ocenie pracy egzaminacyjnej wyjaśnienia, w jaki sposób poprawnie zredagowane przez skarżącego oświadczenie strony czynności prawnej o poddaniu się egzekucji wpłynęło na jej ocenę - pomimo przyznania przez tę Komisję (strona 8 uzasadnienia uchwały akapit 1), iż ten element pracy skarżącego został skonstruowany prawidłowo, co stanowi naruszenie w zaskarżonej uchwale normy prawnej wynikającej z art. 74e § 3 i 4 Pn,

e. brak wskazania przez Komisję II stopnia oceny cząstkowej, jaką skarżący uzyskał za naliczenie taksy notarialnej w pracy egzaminacyjnej w pierwszym dniu egzaminu (strona 7 uzasadnienia uchwały akapit 8), pomimo faktu, iż zarzut niepoprawnie pobranej taksy notarialnej był zasadny jedynie w części, co tym samym powinno znaleźć swoje odzwierciedlenie w treści zaskarżonej uchwały,

f. uznanie przez Komisję II stopnia za wadę pracy egzaminacyjnej posłużenie się terminem działka pomimo faktu, iż powyższe nie jest sprzeczne z Pn, a jedynie taki błąd w korespondencji z przepisami prawa materialnego winien wpływać na negatywną ocenę cząstkową z egzaminu notarialnego, a tym samym taka ocena pracy stanowi naruszenie przez Komisję II stopnia przepisu art. 80 § 1 Pn.

2) naruszenie: art. 74d § 3 Pn, poprzez niewłaściwe zastosowanie ustalonej przez ustawodawcę skali ocen (4-stopniowej zamiast 5-stopniowej), polegające na rozpoczęciu obniżania przez Komisję II stopnia oceny od oceny bardzo dobrej, a nie celującej, jak przewidują przepisy ustawy;

3) 74h § 12 Pn w zw. z art. 139 kpa poprzez naruszenie zakazu reformationis in peius, wskutek czego sytuacja skarżącego uległa pogorszeniu, gdyby Komisja II stopnia nie podniosła innych błędów - istotnych jedynie w ocenie Komisji II stopnia (opisanych na stronie 9 oraz 10 uchwały Komisji II stopnia) i nie oparła swojego rozstrzygnięcia na tych innych błędach - wówczas skarżący mógłby uzyskać ocenę pozytywną z projektu aktu notarialnego sporządzanego w pierwszy dzień egzaminu, a co za tym idzie ocenę pozytywną z egzaminu notarialnego, bowiem zarzut podniesiony przez skarżącego został przez Komisję II stopnia uwzględniony, a Komisja Egzaminacyjna oparła negatywną ocenę na błędzie, którego dotyczył uwzględniony przez Komisję II stopnia zarzut skarżącego;

4) naruszenie art. 107 § 1 pkt 6 kpa poprzez niewskazanie w uzasadnieniu prawnej podstawy, która została naruszona przez skarżącego w zakresie szerzej opisanym w pkt 1 lit a zakresu zaskarżenia, co przejawiało się poprzestaniem na wskazaniu przez Komisję II stopnia - naruszenia jedynie art. 80 Pn – bez wskazania konkretnego paragrafu, pomimo, iż artykuł ten składa się z czterech jednostek redakcyjnych - paragrafów, z których każda wyraża inną normę prawną, co tym samym nie wypełnia przesłanki opisanej wskazania podstawy prawnej w zaskarżonej uchwale,

5) naruszenie: art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 oraz art. 138 kpa w związku z art. 74h § 12 Pn, poprzez niepodjęcie w toku postępowania odwoławczego kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, brak wyczerpującego rozpatrzenia materiału zgromadzonego w sprawie, w tym zarzutów sformułowanych przez skarżącego w odwołaniu, o czym świadczy pominięcie okoliczności wskazujących na pozytywną ocenę - pracy oraz oparcie się przez Komisję II stopnia jedynie na uchybieniach zawartych (zdaniem Komisji II stopnia) w pracy skarżącego oraz na zarzutach dodatkowych, sformułowanych przez Komisję II stopnia, przy całkowitym braku rozważenia pozytywnych elementów projektu pierwszego aktu notarialnego w treści uchwały; które to poważne uchybienia miały wpływ na wynik sprawy, albowiem gdyby Komisja II stopnia nie dopuściła się tych uchybień, powinna była zostać podjęta uchwała uchylająca zaskarżoną uchwałę oraz orzekająca, że skarżący uzyskał pozytywny wynik z egzaminu notarialnego przeprowadzonego w dniach 2-4 września 2020 r.,

6) naruszenie § 18 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 września 2013 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej oraz przeprowadzania egzaminu wstępnego i notarialnego poprzez niedostosowania przez Komisję egzaminacyjną warunków przeprowadzonego egzaminu notarialnego do potrzeb zdającego, związanych z udostępnionym przez Komisję egzaminacyjną nośnikiem danych, który nie działał prawidłowo, pomimo korzystania przez skarżącego z komputera, który spełniał wszystkie wymagania konieczne do odbycia egzaminu,

Z uwagi na powyższe, skarżący wniósł o uchylenie uchwały Komisji II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego w całości oraz zasądzenie od organu administracyjnego Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał wcześniej prezentowaną argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest uchwała Komisji II stopnia utrzymująca w mocy uchwałę KE w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego, stwierdzającą, że skarżący uzyskał wynik negatywny z egzaminu notarialnego.

W związku z powyższym, Sąd wskazuje, że egzamin notarialny podlega zasadom określonym przepisami Pn. Jak wynika z art. 74 § 3 Pn, polega on na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu notarialnego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza.

Niewątpliwie wymogi stawiane kandydatom na notariusza powinny być wysokie, skoro z istoty zawodu wynika, że notariusz jest powołany do dokonywania czynności, którym strony są obowiązane lub pragną nadać formę notarialną (czynności notarialnych), w zakresie swoich uprawnień działa jako osoba zaufania publicznego, zaś czynności notarialne, dokonane przez niego zgodnie z prawem, mają charakter dokumentu urzędowego (art. 1 § 1, 2 § 2 Pn).

Jak zauważył NSA w wyroku z dnia 22 maja 2014 r., II GSK 293/13, liczne ustawy określają warunki uprawniające do wykonywania zawodów wymagających wysokich kwalifikacji, w tym ustawa Pn. Ustanowienie warunków polegających na zdobyciu odpowiedniego wykształcenia potwierdzonego sprawdzianem zdobytych kwalifikacji nie stanowi ograniczenia dostępu do zawodu, bowiem każdy obywatel jest uprawniony, po zdobyciu stosownego wykształcenia, do poddania się sprawdzeniu kwalifikacji i uzyskaniu dostępu do zawodu notariusza. W orzecznictwie podkreśla się, że bezpieczeństwo podmiotów korzystających z pomocy notariusza wymaga obiektywnego sprawdzenia kwalifikacji osób wykonujących zawód określany jako "zawód zaufania publicznego". Zatem konieczne jest ustanowienie barier uniemożliwiających dostęp do zawodu osób, które nie wykazały się niezbędną do tego wiedzą. W takiej sytuacji przepisy dotyczące przeprowadzania egzaminu notarialnego należy wykładać i stosować, mając na względzie cel, któremu służyło ich ustanowienie. Tym celem jest zapewnienie wysokiego stopnia profesjonalizmu osoby dopuszczonej do wykonywania zawodu notariusza. Egzamin notarialny nie może zatem cechować się tolerancją dla popełnionych błędów.

Tak pojmowany cel egzaminu wynika także z konstytucyjnej zasady - sformułowanej w art. 17 ust. 1 Konstytucji RP - sprawowania przez samorząd notarialny pieczy nad wykonywaniem zawodów zaufania publicznego, w którym mieści się przestrzeganie właściwej jakości - w sensie merytorycznym i prawnym - czynności składających się na wykonywanie tych zawodów, wraz ze wskazaniem pożądanego stanu docelowego określonego, jako należyte wykonywanie zawodu. Jednocześnie przepis art. 17 ust. 1 Konstytucji RP zakreśla ramy tak sprawowanej pieczy - interes publiczny i potrzeba jego ochrony (wyrok NSA z 17 czerwca 2014 r., sygn. II GSK 602/13).

Odnosząc się do charakteru uchwały w sprawie wyniku egzaminu notarialnego, Sąd wskazuje należy, że nie jest ona odpowiednikiem decyzji administracyjnej o charakterze uznaniowym. Organy ją podejmujące, tj. obie komisje egzaminacyjne, nie mają żadnego luzu decyzyjnego, co oznacza, że jeżeli praca egzaminacyjna jest oceniona pozytywnie, zgodnie z uregulowaniami zawartymi w art. 74f § 1 Pn, wynik egzaminu musi być pozytywny. Także oceny prac egzaminacyjnych nie są dokonywane w ramach luzu decyzyjnego.

Zgodnie z art. 74d § 3 Pn, członkowie komisji dokonują oceny każdej egzaminu zgodnie ze skalą ocen zawartą w ustawie, przy czym zgodnie z art. 74e § 3 Pn, oceny rozwiązania każdego z zadań części drugiej dokonują dwaj członkowie komisji niezależnie od siebie, biorąc pod uwagę: 1) zachowanie wymogów formalnych, 2) właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, 3) poprawność zastosowanego przez zdającego rozstrzygnięcia problemu.

Uwzględniając powyższe, wskazać należy, że specyfika postępowania w sprawach ustalenia wyniku egzaminu notarialnego wyraża się w tym, że dokonywana przez egzaminatora ocena pracy zawsze będzie zawierała w sobie element subiektywny, stąd dla wyważenia tego czynnika i uzyskania możliwie obiektywnej oceny, ustawodawca przewidział, że każda praca sprawdzana jest niezależnie przez dwóch egzaminatorów, a ostateczna ocena stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanego przez każdego z egzaminatorów. Pamiętać także należy, że kryterium, zgodnie z którym egzaminatorzy oceniają pracę, jest obiektywne, bowiem stanowią je przepisy prawa. W kwestii oceny czy przyjęte przez zdającego rozwiązania są prawidłowe nie ma zatem żadnego luzu decyzyjnego. Praca egzaminacyjna, która spełnia wskazane wyżej wymagania, musi być oceniona pozytywnie.

Dodatkowo wskazać także należy na obowiązujący stan prawny z punktu widzenia zakresu rozpatrywania odwołania.

Przepis art. 74h § 12 Pn stanowi, że do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a. Zwraca uwagę posłużenie się przez ustawodawcę w tym przepisie terminem "odpowiednio". Odpowiednie stosowanie przepisów prawa polega na tym, że niektóre z nich stosowane są wprost, inne ulegają modyfikacji, a jeszcze inne w ogóle nie mogą być stosowane. Wyłącza to zatem stosowanie kpa wprost i prowadzi do wniosku o swoistym charakterze postępowania administracyjnego w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego.

Charakter ten potwierdzają inne przepisy Pn i rozporządzenia wykonawczego do tej ustawy. Na przykład do rozpatrywania spraw w obu instancjach powołane zostały wieloosobowe organy szczególne o specyficznych kompetencjach (art. 74 § 1, art. 74h Pn), podstawy wyłączenia członków tych organów uregulowane zostały w szczególny sposób (art. 71h, art. 74h § 7 Pn), kwestie związane z funkcjonowaniem tych organów reguluje Minister Sprawiedliwości rozporządzeniem (art. 74h § 14 Pn).

W drodze rozporządzenia Minister Sprawiedliwości określa między innymi tryb i sposób działania komisji odwoławczej (art. 74h § 14 pkt 4 Pn). Na tej podstawie Minister Sprawiedliwości wydał Rozporządzenie z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 45, z późn. zm., dalej: "Rozporządzenie MS").

W § 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 Rozporządzenia MS mowa jest o konieczności sporządzenia w toku postępowania odwoławczego pisemnej opinii dotyczącej zasadności jedynie "zarzutów podniesionych w odwołaniu", mowa jest także o "zakresie odwołania" oraz o "zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu".

Z kolei w § 5 ust. 4 Rozporządzenia MS ustanowiono procedurę głosowania członków komisji odwoławczej w procesie podejmowania przez tę komisję decyzji w konkretnych sprawach. Z przepisu tego wynika, że przesłanką podjęcia uchwały końcowej, dotyczącej wyniku całego egzaminu, jest głosowanie nad ostateczną oceną pracy zawierającej rozwiązanie zadania jedynie z tej części egzaminu, której dotyczy odwołanie.

Z powołanych uregulowań wynika, że postępowanie odwoławcze przed Komisją II stopnia jest postępowaniem szczególnym, którego zakres strona określa w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu kpa, tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu przede wszystkim rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie wszystkich prac egzaminacyjnych (vide: wyroki NSA z 13 grudnia 2011 r. wydane w sprawach II GSK II 1421/10 i II GSK 1289/10. Analogicznie kształtuje się orzecznictwo NSA oparte o zbliżone stany faktyczne i prawne związane z egzaminami: radcowskim i adwokackim).

Jednakże, mając na względzie zakres zaskarżenia (zaskarżoną część lub części egzaminu), jeżeli komisja odwoławcza, rozpatrując odwołanie, dostrzeże mankamenty w kwestionowanej pracy, niepodnoszone przez egzaminatorów KE, to ma obowiązek brania ich pod uwagę. Powołanie się tego organu na takie uchybienie nie narusza zakazu reformationis in peius, o ile nie dojdzie do obniżenia oceny z zaskarżonej części egzaminu. Nie ma zaś wątpliwości, że w niniejszej sprawie do takiego obniżenia oceny nie doszło. Niewątpliwie także reguła ta działa w drugą stronę, a zatem organ odwoławczy, związany jedynie zakresem zaskarżenia (zaskarżona część egzaminu), winien wziąć pod uwagę te pozytywne elementy pracy, które zostały pominięte przez egzaminatorów, a co do których skarżący nie sformułował zarzutów w swoim odwołaniu. Organ odwoławczy kontroluje zatem odwołanie zgodnie z tą zasadą, bacząc jednak oczywiście, aby uzasadnienie uchwały zawierało przede wszystkim argumentację odnoszącą się do podniesionych zarzutów odwołania, niemniej jednak nie wyklucza to wzięcia pod uwagę z urzędu zarówno pozytywnych, jak i negatywnych aspektów pracy egzaminacyjnej, które nie zostały podniesione w odwołaniu.

Sąd w tym kontekście podnosi, że zakaz reformationis in peius wyrażony jest w art. 139 kpa, który to przepis stosowany jest w niniejszej sprawie, jak wskazano powyżej, odpowiednio. "Niekorzyść strony", o której mowa w art. 139 kpa, wymaga ujęcia obiektywnego. W tym ujęciu "niekorzyść" to obiektywne pogorszenie sytuacji prawnej strony odwołującej się wskutek wydania decyzji przez organ odwoławczy. Bezsporne jest w doktrynie prawniczej oraz orzecznictwie sądów administracyjnych, że o tym, czy pogorszenie takie nastąpiło, przesądza zestawienie sentencji decyzji organu I instancji z sentencją decyzji organu odwoławczego. W tej kwestii nie jest natomiast miarodajne żądanie odwołania, bowiem każda decyzja organu odwoławczego nieuwzględniająca żądania strony byłaby decyzją wydaną na niekorzyść strony odwołującej się, chociaż obiektywnie nie pogarszałaby jej sytuacji prawnej (porównaj: G. Łaszczyca, Komentarz do art. 139 k.p.a., Lex 2010, wyrok WSA w Warszawie z 5 maja 2008 r., IV SA/Wa 475/08, niepubl.). W powyższym kontekście nie można przyjąć, aby utrzymanie w mocy negatywnej uchwały przez Komisję II stopnia na skutek stwierdzenia nie wytkniętych uprzednio przez KE istotnych uchybień, naruszało zakaz reformationis in peius. Takie działanie Komisji II stopnia nie może być także uznane za sprzeczne z § 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 Rozporządzenia MS. Fakt bowiem, że przedmiotem opinii sporządzonej przez przewodniczącego bądź członka komisji odwoławczej powinna być zasadność zarzutów podniesionych w odwołaniu, nie oznacza, że komisja ta zwolniona jest z oceny wszystkich przesłanek określonych w art. 74e § 2 Pn, a przede wszystkim w art. 74 § 3 Pn. Generalnym bowiem zarzutem zawartym w odwołaniach jest zbyt surowa ocena skutkująca podjęciem uchwały o negatywnym wyniku egzaminu, a rolą komisji odwoławczej jest stwierdzenie, czy zdający przygotowany jest do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza. Ponadto, przyjęcie przeciwnego poglądu byłoby sprzeczne z naczelną zasadą, że w postępowaniu dotyczącym ustalenia wyniku egzaminu notarialnego obowiązkiem organów administracyjnych jest ochrona interesu publicznego, który w tym wypadku należy rozumieć właśnie, jako zapewnienie możliwości wykonywania zawodu zaufania publicznego przez osoby do tego należycie przygotowane (por. wyrok WSA w Warszawie z 29 kwietnia 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 225/11 oraz wyrok NSA z 13 lutego 2014, sygn. akt II GSK 1929/12 niepubl.). Ten interes publiczny doznałby istotnego uszczerbku w sytuacji, gdyby komisja odwoławcza, stwierdzając wprawdzie zasadność zarzutów odwołania, dopuściłaby jednocześnie do wykonywania zawodu notariusza osobę, która popełniła inne rażące uchybienia (np. brak należytego pełnomocnictwa, nierozwiązanie częściowo zadania egzaminacyjnego) stojące w oczywistej sprzeczności z art. 74e § 2 Pn.

Podkreślenia wymaga, że przedstawiony powyżej pogląd podzielony został w wyroku NSA z 2 września 2015 r. (II GSK 1679/14), w którym uznano za bezzasadne zarzuty skargi kasacyjnej kwestionujące sposób oceny pracy pisemnej dokonanej przez Komisję II stopnia z tego względu, że Komisja ta ponownie rozpatrzyła i rozstrzygnęła sprawę dotyczącą zaskarżonej części egzaminu zamiast ograniczyć się do zbadania zasadności rozstrzygnięcia Komisji Egzaminacyjnej w granicach wyznaczonych przez zakres odwołania i podniesione w nim zarzuty. NSA w powołanym wyroku stwierdził, że obowiązkiem Komisji II stopnia jest rozpoznanie sprawy w jej całokształcie. Zgodnie bowiem z art. 74h § 1 Pn odwołanie przysługuje od wyniku egzaminu notarialnego. Do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy kpa. Wynik ustala się na podstawie całościowej oceny poszczególnych części egzaminu dokonanej na zasadach określonych w art. 74d - 74f Pn. Kwestionowanie wyniku egzaminu może sprowadzać się jedynie do zakwestionowania ocen wystawionych za zadania składające się na jedną z części egzaminu. Wówczas przedmiotem badania komisji odwoławczej jest tylko ten wynik cząstkowy. Następnie NSA w powołanym wyroku dokonał wykładni § 5 ust. 3 i 4 oraz § 4 Rozporządzenia MS i uznał za oczywiste, że skoro komisja odwoławcza nie głosuje wyłącznie o zasadności zarzutów odwołania, lecz głosuje nad ostateczną oceną pracy pisemnej, to musi odnieść się do całej pracy i jej oceny, a także - działając merytorycznie - ponownie ustalić ocenę zadania pisemnego egzaminu, uwzględniając zasadność lub bezzasadność zarzutów podniesionych w odwołaniu. Ostatecznie NSA stwierdził, że nie sposób bronić tezy, że komisja odwoławcza może ponownie ustalić ostateczną ocenę pracy, ograniczając się wyłącznie do zbadania zarzutów odwołania. Przyjęcie takiego rozwiązania prowadziłoby bowiem do paradoksalnych sytuacji, w których uwzględnienie przez komisję odwoławczą, np. jedynego zarzutu podniesionego w odwołaniu, czyniłoby odwołanie zasadnym i nakazywałoby Komisji II stopnia zmienić ostateczną ocenę pracy, pomimo tego, że praca zawiera błędy i uchybienia stwierdzone przez komisję egzaminacyjną nieobjęte badaniem komisji odwoławczej ze względu na zakres odwołania.

Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, Sąd podnosi, że właśnie w ich kontekście skarżący zarzucił Komisji II stopnia, że cytowane przez nią orzeczenia sądowe nie odnoszą się do pracy egzaminacyjnej zdającego (s. 12 skargi). Sąd wskazuje, że oczywiście orzeczenia te nie dotyczą pracy egzaminacyjnej skarżącego, albowiem pierwszym wyrokiem, który dotyczy tej pracy, jest niniejszy wyrok. Nie oznacza to jednak, że Komisja II stopnia na potwierdzenie swoich racji nie może przytaczać orzeczeń sądów administracyjnych zapadłych w analogicznych (ale oczywiście nie identycznych) sprawach. W niniejszej sprawie Komisja II stopnia uwzględniła w szczególności zarzut skarżącego dotyczący nazwy umowy oraz w części dotyczącej nieuwzględnienia regulacji art. 2b u.k.u.r. (w ten sposób, że nie dyskwalifikowało to pracy skarżącego, ale z uwagi na treść art. 80 Pn obniżało ocenę o co najmniej jeden stopień). Pomimo uwzględnienia tych zarzutów skarżącego, wobec jednoczesnego stwierdzenia przez Komisję II stopnia innych wad pracy egzaminacyjnej (z czego część została już stwierdzona przez egzaminatorów oceniających pracę w pierwszej instancji) nie było możliwe podwyższenie oceny z pierwszego projektu aktu notarialnego. Sąd z tą oceną Komisji II stopnia się zgadza.

Sąd pragnie powołać się w tym kontekście na wyrok NSA z 13 lipca 2017 r. (sygn. II GSK 3247/15), w którym stwierdzono, że Komisja II stopnia - rozpoznając odwołanie od uchwały o wyniku egzaminu dotyczące wskazanej w odwołaniu części tego egzaminu – nie jest związana wyłącznie podniesionymi przez zdającego zarzutami. Tym samym dostrzeżenie błędu w zadaniu - z zakresu części egzaminu objętej odwołaniem – nie może być uznane za przekroczenie granic zaskarżenia odwołania i wyjście przy rozpoznaniu sprawy poza jej granice. Wobec zawartych przez skarżącego w skardze twierdzeń, że z uwagi na cel przeprowadzenia egzaminu Komisja II stopnia może dostrzec wady pracy egzaminacyjnej zdającego inne niż wskazane przez egzaminatorów, ale nie może oprzeć rozstrzygnięcia na tych błędach, Sąd zwraca uwagę, że czym innym od przekroczenia granic sprawy przy rozpoznawaniu odwołania jest naruszenie zasady zakazu reformationis in peius, to jest zakazu pogorszenia sytuacji prawnej strony odwołującej się wskutek wydania decyzji przez organ odwoławczy. Jak wskazano bowiem powyżej, o tym, czy pogorszenie takie nastąpiło, przesądza bowiem zestawienie sentencji decyzji organu I instancji z sentencją decyzji organu odwoławczego. Tym samym nie można uznać za zasadny zarzutu naruszenia 74h § 12 Pn w zw. z art. 139 k.p.a. poprzez naruszenie zakazu reformationis in peius, wskutek czego sytuacja skarżącego uległa pogorszeniu.

Przechodząc natomiast do szczegółowej oceny pracy, Sąd wskazuje, że w rozpoznawanej sprawie Komisja II stopnia, jako komisja odwoławcza, niezwykle szczegółowo odniosła się do zarzutów odwołania; w przypadku niektórych zarzutów przeprowadziła obszerne wywody merytoryczne.

W sporządzonych ocenach, wyważając negatywne i pozytywne aspekty pracy, egzaminatorzy wskazali nie tylko błędy, ale również pozytywne jej elementy. W uzasadnieniu zaskarżonej uchwały przytoczono w sposób drobiazgowy mankamenty tejże pracy egzaminacyjnej. Wykazane przez Komisję II stopnia błędy dotyczące projektu pierwszego aktu notarialnego w istocie determinują rozstrzygnięcie w sprawie, bowiem po pierwsze jest ich wiele, a po drugie - są one nader istotne, gdyż ich skutki dotykają bezpośrednio nie tylko samego notariusza sporządzającego akt notarialny, ale także strony tego aktu. Zatem popełnione przez skarżącego błędy w projekcie pierwszego aktu notarialnego, zarówno te dostrzeżone przez KE i ponownie wskazane przez Komisję II stopnia, jak i tylko te podniesione przez organ, nie uzasadniały podwyższenia oceny z tej części egzaminu i – w ocenie Sądu – brak jest uzasadnionych podstaw do kwestionowania tego stanowiska.

Należy zgodzić się z organem, że zaproponowany przez skarżącego projekt umowy zamiany, pomimo trafności kilku argumentów zawartych w odwołaniu wskazuje na to, że szereg zasadniczych kwestii w omawianym zadaniu skarżący rozwiązał wadliwie. Ponadto w pracy znalazły się liczne błędy mniej istotne, które także niewątpliwie wpływają na jej końcową ocenę. Zdaniem WSA i wbrew zarzutom skargi, organ wyważył pozytywne i negatywne elementy ocenianej pracy, czego wyrazem jest treść uzasadnienia zakwestionowanej uchwały. W tym zakresie wystarczy przywołać treść uzasadnienia uchwały Komisji II stopnia, a w szczególności zawarte na stronach od 5 do 10 uzasadnienia zaskarżonej uchwały argumenty, w którym Komisja wskazuje, omawia i punktuje błędy pracy dotyczące istotnych kwestii, które decydują o prawidłowym funkcjonowaniu akt notarialnego w obrocie prawnym. Okoliczności tych skarżący skutecznie nie podważył.

Przede wszystkim Sąd podziela stanowisko organu, że w projekcie znajdują się na tyle poważne uchybienia przepisom prawa, w szczególności dotyczące braku decyzji Dyrektora KOWR na zbycie nieruchomości, braku powołania odpisu postanowienia sądu opiekuńczego zezwalającego na czynność w imieniu małoletniego oraz niekompletnego żądania złożenia wniosku wieczystoksięgowego, tj. bez wskazania dokumentów, które zostaną przesłane do sądu i bez wskazania uczestników postępowania wieczystoksięgowego, które - w połączeniu z innymi błędami i uchybieniami opisanymi szczegółowo na s. 7-10 zaskarżonej uchwały – nie pozwalały na wystawienie oceny pozytywnej z pierwszego aktu notarialnego.

Odnośnie braku zgody sądu opiekuńczego należy zaznaczyć, że w pracy egzaminacyjnej skarżący wskazał, że małoletniego reprezentuje kurator. Ustanowienie kuratora nie jest jednak dokumentem, o którym mowa w art. 156 krio. Stosownie bowiem do tego przepisu opiekun powinien uzyskiwać zezwolenie sądu opiekuńczego we wszystkich ważniejszych sprawach, które dotyczą osoby lub majątku małoletniego. Skutkiem braku takiego zezwolenia jest nieważność czynności prawnej. Jak wskazuje się w literaturze każda czynność – prawna, procesowa i faktyczna – w sprawach ważniejszych wymaga zezwolenia sądu opiekuńczego wydanego przed jej dokonaniem. Odmiennie jednak ze względu na inny charakter takich czynności kształtują się skutki braku zezwolenia. Czynności materialnoprawne oraz oświadczenia do nich zbliżone, np. uznanie niewłaściwego roszczenia (art. 651 kc) w sprawach ważniejszych dokonane bez zezwolenia sądu opiekuńczego są nieważne i nie podlegają konwalidacji w następstwie późniejszego uzyskania przez opiekuna zezwolenia (art. 58 § 1 kc). Nie tylko brak zezwolenia sądu opiekuńczego na dokonanie czynności powoduje, że jest ona nieważna, ale także czynność dokonana przez opiekuna mająca inną treść, np. cenę niż dozwolona przez sąd opiekuńczy, jest nieważna. Tak samo należy ocenić czynność, która realizuje podobne cele do tej, na którą sąd opiekuńczy zezwolił. (por. Fras Mariusz (red.), Habdas Magdalena (red.), Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, Opublikowano: WKP 2021). Natomiast w myśl art. 178 § 2 krio w zakresie nieuregulowanym przez przepisy, które przewidują ustanowienie kuratora, stosuje się odpowiednio do kurateli przepisy o opiece.

W konsekwencji zasadnie, zdaniem Sądu, Komisja II stopnia uznała, że ten błąd uzasadnia obniżenie oceny o co najmniej jeden stopień.

Odnosząc się do błędu dotyczącego braku decyzji Dyrektora KOWR, powodującego kolejne obniżenie oceny o jeden stopień, Sąd wskazuje, co następuje.

Jak wynika z uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego w Kielcach z 16 czerwca 2020 r. sygn. II Ca 319/20, opublikowanego w dniu 10 września 2020 r.: "Według nowych przepisów uczestniczka nie mogłaby bez zgody Dyrektora Krajowego Ośrodka (...) sprzedać przedmiotowej nieruchomości osobom obcym przez okres lat 5 od jej nabycia (art. 2b ust. 2 w obecnym brzmieniu). Brak bowiem w tej ustawie przepisu, który wyłączałby stosowanie tego zakazu wobec osób, które nabyły nieruchomość rolną od osób najbliższych. Zgodnie z art. 2b ust. 4 pkt 1 w obecnym brzmieniu taką nieruchomość można jedynie zbyć na rzecz osób najbliższych we wskazanym okresie bez tej zgody". Sąd w orzeczeniu posługuje się pojęciem "zbycie", które jest niewątpliwie pojęciem szerszym aniżeli sprzedaż i obejmuje również zamianę.

Niewątpliwie zdający nie uwzględnił w swojej pracy wymogu uzyskania zgody Dyrektora KOWR. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, było to naruszenie art. 2b u.k.u.r. Jednakże Komisja II stopnia, biorąc pod uwagę rozbieżności w piśmiennictwie, braku decyzji Dyrektora KOWR na zbycie nieruchomości nie potraktowała jako błędu dyskwalifikującego pracę, a jedynie obniżającego ocenę o jeden stopień. W ocenie organu ze względu na treść art. 80 Pn zdający zobowiązany był powołać taką decyzję w projekcie aktu notarialnego. Sąd powyższy pogląd organu podziela. Sąd w związku z tym wskazuje, że art. 80 Pn określa granice staranności zawodowej notariusza. Zgodnie z tym przepisem:

"§ 1. Akty i dokumenty powinny być sporządzone przez notariusza w sposób zrozumiały i przejrzysty.

§ 2. Przy dokonywaniu czynności notarialnych notariusz jest obowiązany czuwać nad należytym zabezpieczeniem praw i słusznych interesów stron oraz innych osób, dla których czynność ta może powodować skutki prawne.

§ 3. Notariusz jest obowiązany udzielać stronom niezbędnych wyjaśnień dotyczących dokonywanej czynności notarialnej.

§ 4. Notariusz może sprostować protokołem niedokładności, błędy pisarskie, rachunkowe lub inne oczywiste omyłki. Do protokołu nie stosuje się przepisów art. 5, art. 92 § 1 pkt 4-8 i art. 94 § 1".

Skarżący zarzuca organowi, iż nie wskazał, który z paragrafów art. 80 Pn został przez niego naruszony. Z przytoczonej powyżej treści tego przepisu wynika, że zdający naruszył § 2 tego przepisu. Zdający bowiem - jako przygotowujący projekt aktu - w sposób niewystarczający czuwał nad należytym zabezpieczeniem praw i słusznych interesów stron oraz innych osób, dla których czynność ta może powodować skutki prawne. Tymczasem niewłaściwa interpretacja art. 2b u.k.u.r. w niniejszej sprawie mogła oznaczać nieważność czynności prawnej, co niewątpliwie wpływało na słuszne interesy stawających do aktu stron. W praktyce niewątpliwie lepiej jest, w przypadku przepisów prawa mogących budzić wątpliwości interpretacyjne, gdy strony przed zawarciem umowy przynajmniej podejmą próbę uzyskania zgody od Dyrektora KOWR (co skutkować może umorzeniem postępowania lub odmową jej udzielenia przez ten organ, gdy nie są spełnione ustawowe warunki jej uzyskania) niż – opierając się na błędnej interpretacji prawa dokonanej przez notariusza – zawrą nieważną umowę zamiany bez uprzedniej zgody organu. Słusznie zatem w ocenie Sądu ta wada została uznana przez Komisję II stopnia za taką, która powoduje obniżenie oceny co najmniej o jeden stopień.

Jako że każdy z tych trzech zasadniczych błędów prowadził do obniżenia oceny o jeden stopień, to biorąc za ocenę wyjściową ocenę bardzo dobrą (praca skarżącego choćby ze względu na jej błędy merytoryczne i podnoszony przez KE brak staranności nie kwalifikowała się na ocenę celującą), już te trzy podstawowe błędy powodowały wystawienie oceny negatywnej z tej części egzaminu.

Dodatkowo, zdaniem Sądu, słusznie organ uznał, że niekompletne żądanie złożenia wniosku wieczystoksięgowego, tj. bez wskazania dokumentów, które zostaną przesłane do sądu i bez wskazania uczestników postępowania wieczystoksięgowego, to obniżenie oceny o kolejny stopień.

Skarżący w pracy popełnił ponadto wiele innych błędów. Niektóre z nich nie są nawet przez zdającego kwestionowane, np. nienaliczenie taksy wraz z należnym podatkiem VAT za sporządzenie oświadczeń o zrzeczeniu się służebności, podnoszony przez egzaminatorów brak staranności w sporządzeniu pracy, błędnie pobrana opłata sądowa od wniosku o wpis własności nieruchomości rolnej, tj. wyższa niż należna.

Niezasadny jest zarzut skarżącego dotyczący rzekomo nieprawidłowego obniżenia oceny z powodu użycia przez zdającego terminu "działka" zamiast "nieruchomość". Jak słusznie wskazał jeden z egzaminatorów KE, jest to błędem, gdyż to nieruchomość, a nie działka jest rzeczą podlegającą obrotowi cywilnoprawnemu (por. przepisy kc dotyczące definicji rzeczy).

Ponadto zdający w sporządzonym projekcie aktu notarialnego:

1) nie pouczył o:

- art. 2b u.k.u.r.,

- art. 246 § 2 kc,

- art. 4 ust. 5 i art. 11 ust. 1 zd. 2 i 3 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów,

- art. 626(10) § 1(1) i §1(2) oraz 626(12) kodeksu postępowania cywilnego,

- art. 10 ust. 1 pkt. 8 lit. a, art. 19, art. 21 ust. 1 pkt. 131 i art. 30e ust. 1, 2, 4 i 5 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych,

2) nie zamieścił informacji, iż opłata sądowa będzie zarejestrowana w Repertorium A pod numerem złożonego wniosku wieczystoksięgowego, co stanowi naruszenie § 5 w zw. § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 października 2015 r. w sprawie pobierania przez notariuszy opłat sądowych od wniosków o wpis w księdze wieczystej i ich przekazywania sądom oraz prowadzenia ewidencji pobranych opłat sądowych (Dz.U.2015.1645),

3) brak jest informacji o zarejestrowaniu aktu poświadczenia dziedziczenia w Rejestrze Spadkowym i stanowi to błąd istotny, ponieważ zgodnie z art. 95j Pn: "Zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia ma skutki prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku",

4) zbędne jest zaświadczenie dotyczące rewitalizacji, ponieważ zdający mieli sporządzić projekt umowy zamiany a nie umowy sprzedaży.

Podkreślić także należy, że zdający nie odniósł się w treści projektu aktu notarialnego do faktu, iż zaświadczenie potwierdzające przekształcenie stanowi podstawę wpisu w dziale III księgi wieczystej roszczenia o opłatę w odniesieniu do każdoczesnego właściciela nieruchomości (a więc nabywcy lokalu mieszkalnego).

Zdaniem Sądu, łącznie powyższe błędy wraz z trzema błędami głównymi uzasadniały wystawienie zdającemu oceny negatywnej z tej części egzaminu.

Nie ma przy tym racji zdający, iż przy ocenie pracy nie wzięto pod uwagę wykonania zadania egzaminacyjnego, w postaci prawidłowo zredagowanego oświadczenia A. K. o poddaniu się egzekucji czy prawidłowego naliczenia taksy w części. Przy ocenie pracy pod uwagę brane były bowiem pod uwagę zarówno jej zalety, jak i błędy. Z oczywistych i niejako naturalnych względów Komisja bardziej skupia się na błędach pracy, zwłaszcza jeśli mają charakter istotny (jak w niniejszej sprawie). Trudno wymagać od egzaminatorów odrębnej pochwały za każdy pojedynczy prawidłowy element pracy. Tym bardziej nie można oczekiwać od komisji – jak życzyłby sobie tego skarżący – "stopnia oceny cząstkowej, jaką skarżący uzyskał za naliczenia taksy notarialnej w pracy egzaminacyjnej" (s. 3 skargi). Przepisy nie przewidują dla komisji obowiązku przydzielania stopni oceny cząstkowych za każdy wykonany element zadania egzaminacyjnego i następnie tłumaczenia się z tych stopni. Zarzut skarżącego w tym zakresie był zatem niezasadny.

Dodatkowo Sąd wskazuje, że obydwaj egzaminatorzy podkreślili brak staranności w pracy skarżącego, jeden z nich wskazał wprost przykład tej niestaranności. Zdający tego nie kwestionował nawet w odwołaniu czy skardze. Sąd ustalenia te podziela – praca w istocie jest mało staranna, zawiera wiele błędów interpunkcyjnych (np. brak przecinków i kropek), a także ominięcia całych wyrazów, co powoduje jej nieczytelność (np. s. 6 pracy – "decyzją o której mowa w art 19 ust. 3 o lasach" – cytat autentyczny). Podkreślić należy przy tym, że staranność to podstawowa cecha charakteru, jaka powinna cechować każdego prawnika, a tym bardziej notariusza. Strony, przychodząc do notariusza, zawierają przed nim bardzo często umowy, które obejmują niemalże dorobek całego życia tych osób. Należy zatem wymagać od notariusza dokładności i staranności w sporządzanych przez niego aktach.

W prawomocnym wyroku z 27 lutego 2020 r. sygn. VI SA/Wa 2146/19 tutejszy Sąd wskazał, że "(...) nie tylko istnienie jednego, rażącego błędu eliminuje pracę egzaminacyjną jako ocenioną na ocenę pozytywną. Także mnogość nawet samych błędów stylistycznych, redakcyjnych i językowych (w tej pracy łącznie kilkadziesiąt), które same w sobie, występujące w mniejszym "natężeniu" nie dyskwalifikowałyby pracy, może uzasadniać wystawienie łącznej oceny niedostatecznej. Radca prawny winien bowiem posługiwać się językiem polskim na tyle biegle, precyzyjnie i swobodnie, aby nie stanowić zagrożenia dla reprezentowania interesów swojego klienta". Sąd rozpoznający niniejszą sprawę pogląd ten podziela w całości. Wprawdzie wyrok ten dotyczy egzaminu radcowskiego, jednak zdaniem Sądu można go odnieść także do egzaminu notarialnego. Przyznać także należy, że w niniejszej sprawie błędów stylistycznych, interpunkcyjnych, redakcyjnych i językowych nie było w pracy aż tyle i nie takiego rodzaju, aby same w sobie uzasadniały wystawienie oceny niedostatecznej, niemniej jednak w ocenie Sądu także uzasadniają obniżenie oceny skarżącego.

Należy podnieść, że sporządzenie aktu notarialnego jest czynnością notarialną, w myśl art. 79 pkt 1 Pn i jedynie notariusz jest powołany do dokonywania czynności, którym strony są obowiązane lub pragną nadać formę notarialną (art. 1 § 2 Pn). Czynności notarialne, dokonane przez notariusza zgodnie z prawem, mają charakter dokumentu urzędowego (art. 2 § 2 Pn). Zatem również przywołane uregulowania Pn należało uwzględnić jako mieszczące się w przesłance przygotowania do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza.

Podsumowując, opisane powyżej błędy zdającego w projekcie, ich liczba i znaczenie dla prawidłowości rozwiązania zadania potwierdzają zasadność wystawionej przez KE oceny niedostatecznej i podtrzymanie tej oceny przez Komisję II stopnia.

W odniesieniu do problemów technicznych skarżącego podczas egzaminu, wskazać należy, że z protokołu przebiegu egzaminu wynika, że do pierwszych problemów technicznych doszło o godzinie 11.45, a pisanie pracy zostało wznowione o godzinie 11.46 czyli po upływie 1 minuty. Z protokołu przebiegu egzaminu wynika, że przyczyną awarii było poruszenie pendrive'a. Kolejna tego typu sytuacja miała miejsce o godzinie 13.00, a pisanie pracy wznowiono o godzinie 13.02, czyli po dwóch minutach. W protokole zaznaczono, że przyczyną były problemy z pendrive'em. Okoliczności te potwierdza wydruk pracy egzaminacyjnej, gdzie system automatycznie zaznaczył wszystkie przerwy, a dodatkowo potwierdza go protokół przebiegu egzaminu. Tym samym, nie znajdują potwierdzenia w aktach sprawy twierdzenia skarżącego, że doszło do co najmniej trzech przerw w pisaniu przez niego pracy, a ponadto wbrew jego twierdzeniom nie trwały one 20 minut, a łącznie 3 minuty. Ustaleń tych nie zmienia dowód przedłożony przez skarżącego przed sądem administracyjnym.

Skarżący podnosił, że drugiego dnia egzaminu korzystał z innego komputera niż w pierwszym dniu egzaminu, stąd ustalenia z drugiego dnia o wadliwym skonfigurowaniu komputera nie mogą dotyczyć wadliwości działania komputera pierwszego dnia. Nawet zgadzając się z powyższym twierdzeniem skarżącego, Sąd podnosi, iż nadal nie wykazał on, że to wadliwy był pendrive dostarczony przez Komisję, ponadto wobec szybkości usunięcia problemów technicznych, co zostało udokumentowane w protokole (łączny czas awarii 3 minuty), a także pod samą pracą zdającego, nie można uznać, by mogło mieć to istotny wpływ na wynik sprawy.

Za nieusprawiedliwione należy również uznać zarzuty natury procesowej.

Ustosunkowując się bowiem do postawionych w skardze zarzutów procesowych, należy podkreślić, że w postępowaniu mającym na celu ustalenie wyniku egzaminu notarialnego sprawdzane prace egzaminacyjne stanowią pełny materiał dowodowy, który oceniany jest przez egzaminatorów według zasady swobodnej oceny dowodów, ale przy zastosowaniu ściśle określonych kryteriów oceny w celu dokonania prawidłowych ustaleń (wystawienia ocen), będących podstawą rozstrzygnięcia (ustalenia wyniku egzaminu). Materiał dowodowy, na który składają się poszczególne zadania egzaminacyjne, jak i prace zaprezentowane w wykonaniu tych zadań, z założenia jest zatem materiałem dowodowym kompletnym i po oddaniu prac nie można go już uzupełniać (por. wyroki NSA z 7 kwietnia 2016 r., sygn. II GSK 2351/14 oraz z 6 kwietnia 2017 r., sygn. II GSK 2149/15).

Art. 80 kpa z kolei stwierdza, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W rozpoznawanej sprawie Komisje obu instancji dokonały takiej oceny i przyjęły, że projekt aktu zasługuje na ocenę niedostateczną ze względu na uchybienia, których dopuścił się skarżący na etapie jego opracowania. Analiza akt sprawy dowodzi, że egzaminatorzy wytknęli wiele uchybień w tym zakresie, przy czym obydwoje niezależnie ocenili pracę na ocenę niedostateczną. Komisja II stopnia ze względu na ilość uchybień i ich charakter uznała, że łączne ich potraktowanie uzasadnia wystawienie tylko oceny niedostatecznej. Komisja II stopnia w uzasadnieniu uchwały wskazała, że istnienie tych wad w projekcie umowy nie daje podstaw do podwyższenia oceny. Sąd akceptuje takie stanowisko organu, jednocześnie wskazując, że sądowa kontrola tego rodzaju sprawy administracyjnej polega tylko na ustaleniu, czy organy dokonały poprawnej oceny ustalonych w sprawie faktów z punktu widzenia przepisów określających sposób prowadzenia egzaminu. Natomiast samo ustalenie oceny nie jest kompetencją sądu, ale Komisji obydwu stopni.

Komisje egzaminacyjne – w sprawie skarżącego – opierając się na całokształcie tak zgromadzonego materiału dowodowego, dokonały jego oceny. Nie przeczy temu przyjęcie przez skarżącego odmiennego stanowiska odnośnie poszczególnych błędów, jakie komisje egzaminacyjne wykazały wobec przyjętych przez nią rozwiązań zadania egzaminacyjnego.

Zatem zarzucane przepisy kpa dotyczące kwestii wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy, jak i rozważenia całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego, nie mogły być naruszone przez komisje egzaminacyjne. W sprawie został bowiem zebrany i poddany ocenie kompletny materiał dowodowy, jaką jest dokumentacja egzaminacyjna.

Nie został również naruszony art. 107 § 1 pkt 6 kpa poprzez niewskazanie podstawy prawnej przez organ. Podstawa ta była bowiem wskazana, a niewymienienie przez organ konkretnego paragrafu jako jednostki redakcyjnej w art. 80 Pn nie dotyczyło po pierwsze podstawy prawnej skarżonej uchwały, ale jej uzasadnienia i nie było błędem na tyle istotnym, by skutkowało uchyleniem uchwały. Tylko na marginesie Sąd wskazuje, iż naruszenie art. 107 § 1 pkt 6 kpa może tylko w wyjątkowych sytuacjach skutkować uchyleniem skarżonej decyzji. Decyzja czy –jak w niniejszej sprawie - uchwała Komisji II stopnia mogą być bowiem uchylone w przypadku takich naruszeń prawa procesowego, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy. Ewentualny brak wskazania pełnej podstawy prawnej przez organ – o ile ona tylko istniała – zasadniczo nie prowadzi do uchylenia uchwały, bo nie ma wpływu na wynik sprawy.

Z kolei ewentualne naruszenie art. 107 § 3 kpa może być skuteczne wówczas, jeżeli uzasadnienie uniemożliwia prześledzenie toku rozumowania organu, ustalonego przez niego stanu faktycznego. Nie można zwalczać na podstawie art. 107 § 3 kpa ustaleń faktycznych poczynionych przez organ, z którymi skarżący się nie zgadza, tym bardziej, że w niniejszej sprawie ustalenia te są prawidłowe. Organ wyjaśnił przy tym zasadność swojego rozstrzygnięcia, nie naruszając zasady przekonywania z art. 11 kpa. To, że skarżący nie podziela poglądu organu, nie stanowi o naruszeniu art. 11 kpa.

Należy podkreślić, że uchwała Komisji II stopnia zapadła po wszechstronnym i wnikliwym zbadaniu wszystkich okoliczności sprawy w zgodzie z zasadą swobodnej oceny dowodów. Uzasadnienie przyjętego przez organ stanowiska wskazuje, że zostało ono przyjęte po rozważeniu zarówno pozytywnych, jak i negatywnych elementów pracy skarżącego, zaś waga i rodzaj mankamentów tej pracy zadecydowała o wystawieniu oceny negatywnej. To natomiast, że skarżący nie podziela stanowiska komisji obu instancji, nie stanowi skutecznej przesłanki uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 7, 77 i art. 80 kpa.

Za nietrafny Sąd uznaje także zarzut naruszenia przez organ art. 7 kpa. Wychodząc z założeń aksjologicznych Pn, normującej ten zawód zaufania publicznego, niewątpliwie znacznie wyższą wartością, która powinna być braną pod uwagę w pierwszej kolejności przez komisję egzaminacyjną, jest wzgląd, aby wynik egzaminu notarialnego odpowiadał poziomowi przygotowania prawniczego do wykonywania wspomnianego zawodu, nie zaś, co ma drugorzędne znaczenie, interesowi osoby przystępującej do tego egzaminu, zainteresowanej uzyskaniem wyniku pozytywnego. Celem postępowania w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego jest przede wszystkim sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu pod względem zdolności do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania. W postępowaniu dotyczącym ustalenia wyniku egzaminu notarialnego obowiązkiem organów administracyjnych jest ochrona interesu publicznego, który w tym wypadku należy rozumieć jako zapewnienie możliwości wykonywania zawodu zaufania publicznego przez osoby do tego należycie przygotowane. W tym kontekście organ, poprzez utrzymanie w mocy uchwały w przedmiocie negatywnej oceny egzaminacyjnej w sytuacji, gdy zdający nie rozwiązał prawidłowo zadania egzaminacyjnego, nie naruszył powyższych zasad ogólnych kpa, wynikających z art. 7, ale także i art. 8 kpa.

Sąd zauważa, że argumentacja skarżonej uchwały wykazała prawidłowość kwestionowanej przez skarżącego oceny KE i bezpodstawność poczynionych na tym tle zarzutów odwołania. Ocena ta jest wynikiem ocen prac egzaminacyjnych skarżącego, dokonanych przez niezależnych od siebie egzaminatorów, którzy sporządzili przy tym pisemne uzasadnienia tych ocen. W sporządzonych ocenach egzaminatorzy, wyważając negatywne i pozytywne aspekty prac, wskazali nie tylko błędy, ale również pozytywne elementy. Fakt skoncentrowania się organu odwoławczego, tj. Komisję II stopnia, na brakach i błędach, wynikł z niesprzecznego faktu, że to te elementy były wyłączną przyczyną negatywnej oceny pierwszej części egzaminu, a w konsekwencji całości egzaminu notarialnego, do którego skarżący przystąpił.

Natomiast ponownie wskazać należy, że rolą sądu administracyjnego nie jest zastępowanie organu w załatwieniu sprawy przez wydawanie końcowego rozstrzygnięcia. Innymi słowy, Sąd nie jest kolejną komisją egzaminacyjną. Ocenia jedynie zgodność z prawem zaskarżonego aktu (uchwały Komisji), lecz nie zastępuje komisji w jej czynnościach. Przejęcie przez sąd administracyjny kompetencji organu administracji do końcowego załatwienia sprawy stanowiłoby wykroczenie poza konstytucyjnie określone granice kontroli działalności administracji publicznej.

Badając w tej sprawie skarżone uchwały I i II instancji, w zakresie odnoszącym się do ich zaskarżenia, brak było - w ocenie Sądu - podstaw do zarzucenia im naruszenia przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania przez stwierdzenie, że Komisje podejmujące te uchwały zastosowały w stanie faktycznym tej sprawy nieprawidłową - w świetle mających zastosowanie przepisów, ocenę tego stanu. Jak już nadmieniono, Komisja II stopnia w sposób wyczerpujący odniosła się do zarzutów skarżącego zawartych w odwołaniu, wykazując, że nie podważają one podjętego rozstrzygnięcia o negatywnym wyniku egzaminu notarialnego. Sąd w całości podziela i aprobuje stanowisko Komisji II stopnia w zakresie wszystkich elementów pracy skarżącego, które uznano za wadliwe i które skutkowały negatywnymi ocenami tej pracy.

Zgodnie z art. 74 § 3 Pn celem egzaminu notarialnego jest sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu notarialnego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza. Do pozytywnej weryfikacji pracy egzaminacyjnej kandydata do zawodu notariusza konieczne jest spełnienie wszystkich kryteriów wymienionych w art. 74d i nast. Pn. Natomiast w zależności od tego, w jakim stopniu i na jakim poziomie są one spełnione, egzaminatorzy, specjaliści z danej dziedziny, wystawiają stosowne oceny w przewidzianej skali ocen. Zatem oceniana praca musi spełniać podstawowe wymogi formalne, zdający musi zastosować właściwe przepisy prawa i poprawnie je zinterpretować, a problem co do istoty musi być trafnie rozstrzygnięty. Tylko praca spełniająca powyższe kryteria może uzyskać pozytywną ocenę (por. wyrok NSA z 10 stycznia 2013 r. II GSK 1950/11). W realiach stanu faktycznego tej sprawy w szczególności istotne jest dla tej oceny, aby opracowywane projekty aktów notarialnych były skuteczne, a więc pozbawione wad godzących nie tylko w ich ważność (taka wada jest najdalej idąca), ale również wad istotnie obniżających ich prawną jakość, mimo zachowania poziomu ważności.

Tymczasem w sprawie wykazano, i wynika to zarówno z ww. ocen cząstkowych egzaminatorów, jak i szerokiej, szczegółowej argumentacji skarżonej uchwały, że praca skarżącego z pierwszej części egzaminu dotknięta jest istotnymi brakami (por. treść ocen egzaminatorów i skarżonej uchwały). W tych warunkach sporządzony przez skarżącego akt notarialny nie może być uznany za skuteczny, jeżeli przez skuteczność rozumiemy gwarancję bezproblemowego funkcjonowania tych aktów w rzeczywistym obrocie prawnym i gospodarczym.

Odpowiadając na zarzuty skargi dotyczące braku zastosowania skali ocen, Sąd zauważa, że praca egzaminacyjna musi spełniać jednocześnie wszystkie kryteria wymienione w art. 74e § 2 ustawy Prawo o notariacie, natomiast w zależności od tego, w jakim stopniu są one spełnione, egzaminatorzy, specjaliści z danej dziedziny, wystawiają stosowne oceny. Zatem oceniana praca musi spełniać podstawowe wymogi formalne, zdający musi zastosować zasadniczo właściwe przepisy prawa i poprawnie je zinterpretować, a problem co do istoty musi być trafnie rozstrzygnięty. Tylko praca spełniająca powyższe kryteria może uzyskać pozytywną ocenę (por. wyrok NSA z 10 stycznia 2013 r., sygn. akt II GSK 1950/11, LEX nr 1270115).

Natomiast skala ocen, wynikająca z art. 74d § 3 Pn, pozwala na uwzględnienie stopnia spełnienia wymienionych kryteriów oraz wszystkich wad i zalet kontrolowanych zadań. Dokonując oceny pracy egzaminacyjnej, egzaminatorzy i komisja egzaminacyjna podejmująca uchwalę o wyniku egzaminu oraz komisja odwoławcza, muszą rozważyć ciężar gatunkowy błędów popełnionych przez zdającego.

W przedmiotowej sprawi, jak wskazano powyżej, wykluczone było wyjście od oceny celującej dla skarżącego, gdyż ta jest zarezerwowana dla pracy wybitnej, ponadprzeciętnej, niemal bezbłędnej. Przedmiotowa praca zaś była obarczona kluczowymi błędami, a także niestaranna. Słusznie zatem organ uznał za wyjściową ocenę bardzo dobrą.

W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że popełnienie przez zdającego nawet jednego błędu, jednakże o zasadniczym, fundamentalnym znaczeniu może przekreślić jego szanse na otrzymanie oceny pozytywnej (por. wyrok NSA z 9 maja 2017 r., sygn. akt II GSK 2527/15, publik. na stronie www.orzecznictwo.nsa.gov.pl). Ocenę taką mogą powodować także inne wady, a w szczególności ich wielość i istotność uzasadniające uznanie, że projekt aktu nie spełnia podstawowych wymogów formalnych albo zastosowano w nim niewłaściwe przepisy lub niepoprawnie je zinterpretowano albo zaproponowano nieprawidłowe rozstrzygnie problemu.

Wyraźnie należy podkreślić, że rozwiązanie zadania, nawet poprawne pod względem formalnym może uzyskać ocenę negatywną wobec merytorycznych błędów popełnionych przez zdającego o ciężkim charakterze gatunkowym, świadczących o braku dostatecznej wiedzy merytorycznej zdającej, niepozwalających na uznanie, że jest ona przygotowana do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza. Stanowi to bowiem istotę egzaminu notarialnego, którego pozytywny rezultat otwiera dostęp do wykonywania zawodu.

Jak już wskazano wyżej, celem egzaminu notarialnego jest sprawdzenie wiedzy osób aplikujących do wykonywania wysoko kwalifikowanego zawodu notariusza oraz tego, czy jest on odpowiednio przygotowany do samodzielnego dokonywania czynności notarialnych. Stąd też jego praca egzaminacyjna musi spełniać jednocześnie wszystkie wymienione w art. 74e § 2 Pn kryteria (tak w wyroku NSA z 8 stycznia 2019 r. sygn. akt II GSK 29/18).

W konsekwencji, wadliwość rozwiązania przez skarżącego zadania, polegająca na poczynieniu wielu wyżej opisanych błędów, a w szczególności braku decyzji Dyrektora KOWR na zbycie nieruchomości, braku postanowienia sądu opiekuńczego wydanego w trybie art. 156 krio oraz niekompletne żądanie złożenia wniosku wieczystoksięgowego, tj. bez wskazania dokumentów, które zostaną przesłane do sądu i bez wskazania uczestników postępowania wieczystoksięgowego, naraża strony na nieważność czynności, koszty i niepewność co do ich sytuacji prawnej. Wszystko to uzasadniało to wystawienie oceny niedostatecznej z tej części egzaminu notarialnego. Sąd uznał, że w rozpatrywanej sprawie analiza pracy skarżącego została przeprowadzona w sposób wystarczający przez organy i mimo surowości, nie narusza ona zasad swobodnej oceny, w którą Sąd nie może ingerować.

Sąd podkreśla ponownie, że przygotowanie zdającego do wykonywania zawodu notariusza musi wynikać z pracy egzaminacyjnej. W przypadku skarżącego organ odwoławczy wykazał w uzasadnieniu skarżonej uchwały szereg braków merytorycznych i wadliwości projektów aktów notarialnych, a zatem błędów pracy egzaminacyjnej. W szczególności chodzi o błędy istotne, które odbierają pracy charakter poprawnego rozwiązania, a więc dyskwalifikujące pracę w skali ocen pozytywnych.

Idąc tym tokiem rozumowania, Sąd uznał, że zarzuty skargi, odnoszące się do naruszenia przez Komisję II stopnia przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, nie są zasadne.

Zdaniem Sądu uzasadnienie skarżonej uchwały wskazuje, że ocena została dokonana w aspekcie zachowania wymogów formalnych, prawidłowości zastosowanych przepisów prawa oraz umiejętności ich interpretacji, i pomimo odczuwanej przez skarżącego jej surowości, nie narusza zasad swobodnej oceny materiału dowodowego, w którą Sąd nie może ingerować.

Reasumując, Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie egzamin notarialny, w którym brał udział skarżący, został przeprowadzony zgodnie z prawem, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu notarialnego. Zaskarżona uchwała została uzasadniona w sposób odpowiadający prawu.

W związku z niezasadnością skargi oraz brakiem stwierdzenia z urzędu innych naruszeń prawa, skutkujących uchyleniem skarżonej uchwały, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.