Postanowienie NSA, sygn. akt I FSK 1228/05
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-09-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 161 par. 1 pkt 3, art. 174, art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Janusz Zubrzycki Sędziowie: Sędzia NSA Anna Wiciak Sędzia NSA Jan Zając (sprawozdawca) Protokolant Iga Szymańska-Wnęk po rozpoznaniu w dniu 5 września 2006 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej "K." – H., S. Spółka jawna z/s w B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 12 października 2005 r., sygn. akt I SA/Lu 252/05 w sprawie ze skargi "K." – H., S. Spółka jawna z/s w B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 18 marca 2005 r., (...) w przedmiocie zabezpieczenia na majątku przyszłego zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za kwiecień 2003 r. oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 12 października 2005 r., I SA/Lu 252/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie umorzył postępowanie w sprawie ze skargi "K." H., S. sp. jawna na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 18 marca 2005 r. (...) w przedmiocie zabezpieczenia na majątku przyszłego zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiąc kwiecień 2003 r.

W motywach rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji opisał przebieg sprawy i ustalił, że zaskarżoną decyzją, wydaną na podstawie art. 233 par. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ Dyrektor Izby Skarbowej w L., po rozpatrzeniu odwołania spółki od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia 21 grudnia 2004 r., (...) w sprawie zabezpieczenia na majątku przyszłego zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiąc kwiecień 2003 r. w przybliżonej kwocie 180.269 zł, utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu odwołania wniesionego od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego strona zarzuciła organowi I instancji błędny sposób określenia zaległości podatkowej oraz brak ustawowych przesłanek do zabezpieczenia zobowiązania podatkowego. Dyrektor Izby Skarbowej nie uwzględnił odwołania, czego konsekwencją było wniesienie przez spółkę skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie.

Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie w dniu 12 października 2005 r. pełnomocnicy stron zgodnie oświadczyli, że w dniu 15 września 2005 r. Dyrektor Izby Skarbowej w L. wydał decyzję utrzymującą w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji w przedmiocie określenia skarżącej spółce zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiąc kwiecień 2003 r., a reprezentujący spółkę pełnomocnik dodatkowo potwierdził fakt jej doręczenia.

Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że w myśl art. 33a par. 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, z dniem doręczenia decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego doszło do wygaśnięcia decyzji o zabezpieczeniu, a to oznacza, że przestał istnieć przedmiot postępowania sądowego. W takiej sytuacji, zgodnie z art. 161 par. 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm., dalej zwana: p.p.s.a./ Sąd postępowanie umorzył.

W dniu 7 listopada 2005 r. pełnomocnik skarżącej spółki wniósł skargę kasacyjną, w której powyższe postanowienie zaskarżono w całości zarzucając mu:

1/ naruszenie przepisów postępowania sądowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 161 par. 1 pkt 3 ustawy p.p.s.a., polegające na umorzeniu postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość w sytuacji, gdy sprawa powinna zostać rozpoznana merytorycznie;

2/ naruszenie przepisów postępowania sądowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 133 par. 1 i art. 52 par. 1 i par. 2 p.p.s.a., polegające na nie wydaniu wyroku na podstawie akt sprawy w sytuacji, gdy w aktach sprawy znajdowała się decyzja administracyjna, a strona wyczerpała środki zaskarżenia, co uprawniało stronę do wniesienia skargi do sądu administracyjnego, a Sąd do jej rozpoznania;

3/ naruszenie przepisów postępowania sądowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 3 par. 2 pkt 1 ustawy p.p.s.a., polegające na odmowie kontroli działalności administracji publicznej przez Sąd Administracyjny poprzez umorzenie postępowania sądowego w sytuacji, gdy skargę wniesiono na decyzję administracyjną wydaną przez uprawniony do tego organ i na podstawie obowiązujących przepisów prawa.

Wskazując na powyższe, na podstawie art. 185 par. 1, art. 188 i art. 203 pkt 1 p.p.s.a wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że zaskarżone postanowienie oparte zostało na błędnej interpretacji wskazanych wyżej przepisów, przy czym uchybienie to miało istotny i oczywisty wpływ na wynik sprawy. Zdaniem strony skarżącej, przedmiotem skargi mogą być wszystkie decyzje administracyjne, chyba że wyraźny przepis ustawy stanowi inaczej, a w niniejszej sprawie bezsporne jest w ocenie strony, że żaden przepis ustawy nie wyłącza możliwości wniesienia skargi na decyzję w sprawie zabezpieczenia, która wygasła. Zgodnie z twierdzeniem skarżącej spółki, nawet wówczas, gdy decyzja wygasła postępowanie nie staje się bezprzedmiotowe, a sprawa powinna zostać rozpoznana merytorycznie. W aktach sprawy znajdowała się ostateczna decyzja administracyjna, na którą przysługiwała skarga do sądu administracyjnego, a to według strony oznacza, że Sąd powinien wydać wyrok na podstawie akt sprawy.

Autor skargi kasacyjnej wskazał ponadto, że zarówno w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, jak i w doktrynie podkreślano wielokrotnie, iż prawo do sądu jest jednym z podstawowych praw jednostki i jedną z fundamentalnych zasad praworządności, a art. 45 oraz 77 ust. 2 Konstytucji RP formułują prawo do sądu oraz zakaz zamykania drogi sądowej dla dochodzenia naruszonych wolności i praw.

Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, w niniejszej sprawie doszło do naruszenia wolności i praw skarżących. Poprzez dokonanie zajęcia majątku wyrządzono zdaniem strony zarówno szkody moralne, jak i materialne, a zaskarżone postanowienie Sądu uniemożliwia skarżącym ochronę ich praw nie tylko w postępowaniu administracyjnym, ale także cywilnym.

Ponadto, w ocenie skarżących, pomimo istnienia w doktrynie i orzecznictwie stanowiska, zgodnie z którym "prawo do sądu może być realizowane tylko w stosunku do decyzji, które istnieją w obiegu prawnym", linia orzecznicza sądów jest w tym zakresie dalece niejednolita /przytoczono fragmenty rozstrzygnięć Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 1999 r., III SA 7499/98; 10 października 2002 r. SA/Łd 51/01 oraz 8 listopada 2002 r., III SA 820/01, a także wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 6 kwietnia 2004 r., SA/Bd 2756/03/.

Według strony skarżącej, nie ulega wątpliwości, że w niniejszej sprawie, w dniu wniesienia skargi do Sądu pierwszej instancji, tj. w dniu 21 kwietnia 2005 r., zaskarżona decyzja jeszcze nie wygasła i nie była tym samym wyeliminowana z obrotu prawnego. Nie została również wyeliminowana decyzją Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. w sprawie wymiaru podatku VAT, gdyż tę wydano dwa miesiące po wniesieniu skargi do WSA, to jest dopiero w dniu 16 czerwca 2005 r.

Ze względu na powyższe, w ocenie strony skarga kasacyjna jest uzasadniona i zasługuje na uwzględnienie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej w L. wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od strony skarżącej kosztów postępowania według obowiązujących norm. W uzasadnieniu wskazano, że bezspornie dyspozycja z art. 33a par. 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej została wypełniona, co stanowiło przesłankę do umorzenia postępowania zgodnie z art. 161 par. 1 pkt 3 p.p.s.a., dlatego wniosek o oddalenie skargi kasacyjnej jest całkowicie zasadny.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 176 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom określonym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać: oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany.

Z kolei art. 183 tej ustawy stanowi, iż Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.

Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 par. 2 ustawy, a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany był granicami skargi kasacyjnej.

Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1. naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2. naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Autor skargi powinien wskazać na konkretne, naruszone przez Sąd zaskarżanym orzeczeniem przepisy prawa materialnego lub procesowego.

W odniesieniu do prawa materialnego winien wykazać, na czym polegała dokonana przez Sąd I instancji ich błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być wykładnia prawidłowa i właściwe zastosowanie.

Podobnie przy naruszeniu prawa procesowego należy wskazać konkretne przepisy tego prawa naruszone przez Sąd, na czym polegało uchybienie tym przepisom i dlaczego uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy /zob. Tadeusz Woś, Hanna Knysiak-Molczyk, Marta Romańska - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, uwagi do art. 174/.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do kwestii czy decyzja, która wygasła może być przedmiotem merytorycznej kontroli przez sąd administracyjny, czy też postępowanie ze skargi na taką decyzję staje się bezprzedmiotowe.

Zgodzić się trzeba ze stroną skarżącą, iż z klauzuli generalnej, jaka zawarta jest w Prawie o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, można wyprowadzić wniosek, że wszystkie decyzje podlegają kontroli sądów administracyjnych, chyba, że wyraźny przepis ustawy stanowi inaczej. Z dalszych wywodów skargi kasacyjnej wynika jednak, że autor skargi kasacyjnej absolutyzuje są zasadę, chociaż zdaje sobie sprawę z istnienia odmiennych poglądów. W myśl tych poglądów prawo do sądu może być realizowane tylko w stosunku do decyzji, które istnieją w obiegu prawnym.

A z taką sytuacją nie mamy do czynienia, gdy decyzja, będąca przedmiotem zaskarżenia, z mocy prawa wygasa. Gdyby podzielić stanowisko strony skarżącej zbędne byłyby przepisy o bezprzedmiotowości postępowania przed sądami administracyjnymi, gdyż z prawa do sądu - w interpretacji strony skarżącej - można wyprowadzić wniosek o bezwzględnym obowiązku merytorycznego rozpoznawania sprawy ze skargi na każdą decyzję. Tak jednak nie jest.

Wygaśnięcie decyzji oznacza zakończenie jej obowiązywania w obrocie prawnym czyli ustanie jej prawnego bytu. Przestaje istnieć relacja między organem administracji a stroną, wynikająca ze stosunku prawnego nawiązanego na podstawie tej decyzji. W przypadku wygaśnięcia decyzji znika ten stosunek administracyjnoprawny. Decyzja nie kształtuje już praw i obowiązków strony. Nie ma więc sprawy administracyjnej, która jest pochodną stosunku administracyjnoprawnego.

Przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego nie jest bowiem decyzja administracyjna rozumiana jako dokument, ale istniejący stosunek administracyjnoprawny, wynikający z władczego, jednostronnego rozstrzygnięcie organu administracji o prawach i obowiązkach podmiotu istniejącego na zewnątrz tego organu, w trybie prawem przepisanym. Skoro tego rozstrzygnięcia, a więc i stosunku administracyjnoprawnego już nie ma w obrocie prawnym, to nie ma też przedmiotu postępowania sądowoadministracyjnego.

Ta konstatacja przesądza o bezprzedmiotowości postępowania. Bezprzedmiotowe jest bowiem postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej, które nie dotyczy istniejącego stosunku administracyjnoprawnego.

Z tego względu zarzut naruszenia art. 3 par. 2 pkt 1 i art. 161 par. 1 pkt 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie może być uwzględniony.

Konsekwencją powyższego jest stwierdzenie, że istnienie w aktach sprawy decyzji, która wygasła nie daje sądowi administracyjnemu podstaw do jej merytorycznej kontroli, nawet wtedy, gdy wyczerpano środki zaskarżenia. Bez znaczenia jest okoliczność, że w dniu wniesienia skargi zaskarżona decyzja jeszcze nie wygasła. Przepis art. 161 par. 1 pkt 3 używa wyrażenia "stało się bezprzedmiotowe". Oznacza to, że bezprzedmiotowość postępowania może zaistnieć w toku postępowania przed sądem administracyjnym. Z tego względu brak jest podstaw do uznania za uzasadniony zarzutu naruszenia art. 133 par. 1 i art. 52 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Trzeba podkreślić, że umorzenie postępowania sądowoadministracyjnego z powodu jego bezprzedmiotowości jest orzeczeniem przewidzianym ustawą i nie stoi w kolizji z prawem do sądu. Dlatego cała argumentacja strony skarżącej, odwołująca się do prawa do sądu, nie może wpłynąć na ocenę zgodności zaskarżonego wyroku z przepisami, których naruszenie zarzucono w skardze kasacyjnej.

Rozważania powyższe prowadzą do wniosku, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw w rozumieniu art. 174 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wobec stwierdzenia, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 oraz art. 204 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ orzekł jak w sentencji.