Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 284/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-10-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, 1b i 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ireneusz Dukiel, Sędziowie: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Sędzia WSA del. Tomasz Judecki (sprawozdawca), po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 października 2022 r. sprawy ze skargi S. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia 3 lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. (dalej jako: "Kolegium") decyzją z dnia 3 lutego 2022 r. ([...]), po rozpatrzeniu odwołania S. M. (dalej jako: "strona", "skarżący") utrzymało w mocy, wydaną z upoważnienia Wójta Gminy M., decyzję Dyrektora Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. (dalej jako: "organ I instancji") z dnia 9 grudnia 2021 r. ([...]), odmawiającą przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania osobistej opieki nad żoną H. M.

Zaskarżoną decyzję wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Organ I instancji wskazaną na wstępie decyzją z dnia 9 grudnia 2021 r. odmówił stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że nie spełnia ona warunków jego przyznania z art. 17 ust. 1, 1b i 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. - dalej jako: "u.ś.r.").

Organ I instancji wyjaśnił, że strona w dniu 11 listopada 2021 r. złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną H. M. Do wniosku dołączyła m. in. orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ś. z dnia 29 października 2021 r. wydane na stałe. Z orzeczenia wynikało, że żona jest niepełnosprawną od dnia 12 października 1998 r., a jej znaczny stopień ustalono od dnia 19 października 2021 r. Z przedłożonego orzeczenia wynika, że jej niepełnosprawność istnieje zatem od 38. roku życia. W tym stanie faktycznym nie została – w ocenie organu I instancji - spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r. warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż przysługuje ono jeśli stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki (tu: żony skarżącego) powstała nie później niż do ukończenia 18. (ewentualnie 25.) roku życia.

Dalej wskazał, że ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynikają żadne okoliczności, które miałyby uzasadniać twierdzenie, że strona nie podejmuje pracy, czy zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad żoną oraz, że opiekę taką wykonuje w rozmiarze, który uzasadniałby powyższe zastrzeżenie. Przytoczył obszernie ustalenia faktyczne potwierdzające to stanowisko, dokonane w trakcie pierwszej nieudanej próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w dniu 19 listopada 2021 r. oraz w dniu jego przeprowadzenia, tj. w dniu 24 listopada 2021 r.

Wyjaśnił, że udzielenie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz osoby pozostającej w związku małżeńskim jest możliwe w sytuacji tylko, gdy współmałżonek sam nie jest w stanie nieść takiej pomocy. Art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wskazuje bowiem, że możliwość taka istnieje, jeżeli współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W sprawie strona nie legitymuje się takim orzeczeniem.

Strona wniosła odwołanie. W odwołaniu wskazała na niedopuszczalność różnicowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Powołując się na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2021 r. (sygn. akt K 38/13), orzekające o niezgodności art. 17 ust. 1b u.ś.r. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wskazała, że oceny spełnienia przez stronę przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało dokonać z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki. Zarzuciła też błędne ustalenie, że w sprawie nie została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub nie podejmowania pracy, bo pomaga żonie, podczas wykonywania bieżących czynności życia codziennego: chodzeniu (żona wymaga asekuracji, aby nie upadła), ubrania się, dbania o higienę, udania się do toalety. Zarzuciła też błędne ustalenie, że żona pracowała. Wskazała, że przywołany przez organ I instancji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. w ogóle nie dotyczy załatwianej sprawy, gdyż o świadczenie pielęgnacyjne występuje małżonek.

Kolegium utrzymując w mocy decyzję organu I instancji wskazało, że istotne znaczenie ma przede wszystkim okoliczność, czy stopień i zakres opieki sprawowanej przez stronę nad żoną uniemożliwia podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przytaczając za wywiadem środowiskowym część czynności, w których strona pomaga żonie wyjaśniło, że mogą być one realizowane także przez osobę aktywną zawodowo i nie dotyczą zapewnienia opieki i pomocy osób drugich. Kolegium uznało, że strona nie spełnia warunku przyznania świadczenie pielęgnacyjnego ze względu na zakres i charakter opieki sprawowanej względem żony, który wykluczałby aktywność zawodową. Kolegium pominęło w swoich rozważaniach pozostałe zarzuty odwołania.

W skardze do Sądu strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium i organu I instancji, zarzucając naruszenie art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. poprzez błędne ustalenie, że w sprawie nie została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania pracy, bo – w ocenie Kolegium - sprawowana opieka nie koliduje z możliwością podejmowania pracy, a zakres opieki sprowadza się do prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. Zarzuciła Kolegium błędne utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, bo spełnione były wszystkie przesłanki do pozytywnego rozpatrzenia odwołania. Wskazała na czynności sprawowanej opieki na żoną: pomoc przy przemieszczaniu się, w tym poprzez asekurowanie podczas chodzenia przy pomocy balkonika, czy kul ortopedycznych, celem zapobieżenia upadkowi oraz przy korzystaniu z toalety. Zarzuciła Kolegium nie przeprowadzenie, na zasadzie art. 136 K.p.a. w zw. z art. 23 ust. 4aa u.ś.r. uzupełniającego wywiadu środowiskowego w celu zweryfikowania, czy w stanie faktycznym niezbędne jest pozostawania w ciągłej dyspozycji i asekurowanie żonie podczas przemieszczania. Zarzuciła, że pracownik socjalny podczas wywiadu środowiskowego nie zweryfikował tych czynności i wybiórczo ustalił zakres niezbędnych czynności, w szczególności pominął czynności pielęgnacyjne, związane z utrzymywaniem higieny, organizowaniem wizyt lekarskich, podawaniem leków, które są wykonywane w sposób stały i ciągły. Zarzuciła, że nie jest rzeczą organów weryfikowanie określonego w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności zakresu czynności opiekuńczych. Orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jest wystarczające do przyjęcia, że stała i długotrwała opieka nad osobą niepełnosprawną jest konieczna. Orzeczenie to wiąże organy.

W skardze strona wniosła również o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych i o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Dodatkowym pismem procesowym wniosło o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej, czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 - dalej jako: "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie miał zastosowania.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Stosownie z kolei do art. 145 § 1 pkt 2-3 p.p.s.a., uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, sąd stwierdza ich nieważność w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach (pkt 2) albo stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub w innych przepisach. Jednocześnie w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt

1 i 2 p.p.s.a., stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, sąd umarza to postępowanie (art. 145 § 3 p.p.s.a.). W przypadku braku wskazanych uchybień, skarga podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (dotyczy interpretacji przepisów prawa podatkowego wydanych w indywidualnych sprawach).

Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych wyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji Kolegium wykazała, że skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja administracyjna Kolegium nie narusza norm prawa procesowego ani materialnego w stopniu skutkującym jej uchyleniem.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Kolegium utrzymująca w mocy odmowę przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w znacznym stopniu żoną. Podstawę materialną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. W sprawie Kolegium utrzymało w mocy odmowę przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia powołując się - za organem I instancji - na niespełnienie przez niego jednego z warunków opisanych z art. 17 ust. 1 u.ś.r. co w sprawie jest zasadniczą osią sporu.

Świadczenie pielęgnacyjne jest, obok zasiłku pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, jednym ze świadczeń opiekuńczych, zaliczanym do świadczeń rodzinnych (art. 2 pkt 2 u.ś.r.). Pozytywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zostały uregulowane w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przepis ten formułuje trzy pozytywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tj.: stopień znacznej niepełnosprawności osoby wymagającej opieki (1), pozostawanie opiekuna i osoby niepełnosprawnej w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym (2) oraz ustalenie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) przez opiekuna, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym, której zakres wyklucza aktywność zawodową opiekuna (3).

W niniejszej sprawie bezsporne jest, że żona skarżącego ma orzeczony stopień znacznej niepełnosprawności. Ma rację skarżący, że orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności przesądza o tym, że dana osoba niepełnosprawna jest niesamodzielna w stopniu wymagającym stałej opieki i pomocy osób drugich. Orzeczenie to wiążę organy administracji publicznej. Jest też bezsporne, że skarżący spełnił drugi z cytowanych powyżej warunków, bo należy do kręgu podmiotów zobowiązanych do opieki nad niepełnosprawną małżonką i tym samym jest uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego. Małżonkowie są bowiem związani obowiązkiem alimentacyjnym (art. 130 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).

Sporne w sprawie było zaś spełnienie przez skarżącego trzeciego warunku: opieką nad niepełnosprawną uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia lub zmuszająca do rezygnacji z zatrudnienia. Świadczenie pielęgnacyjne przewidziane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje bowiem wskazanej w nim osobie, która sprawuje stałą lub długotrwałą opiekę m. in. nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, której zakres i rozmiar niepozwala opiekunowi na podjęcie lub kontynuację zatrudnienia (innej pracy zarobkowej).

Przepisy u.ś.r. nie zawierają definicji sprawowania opieki. Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece, w jej rozumieniu, musi ona być stała lub długoterminowa. Według treści tej regulacji opieka powinna być sprawowana w taki sposób, który uniemożliwia wykonywanie przez opiekuna pracy zarobkowej. Przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. Innymi słowy, znaczny stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej, uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową, a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę (por. wyroki: WSA we Wrocławiu z dnia 6 listopada 2019 r., sygn. akt IV SA/Wr 287/19, WSA w Gliwicach z dnia 25 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 970/19, publik CBOSA). Jednak nie każda opieka nad osobą legitymująca się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym będzie uniemożliwiać zatrudnienie, gdyż nie można czynić z góry założenia, że konieczne będzie udzielanie takiej osobie opieki kompleksowej przez cały czas (wyrok WSA w Łodzi z dnia 9 czerwca 2022 r., II SA/Łd 79/22, publik. CBOSA).

W ocenie Sądu to konkretne okoliczności opieki determinują spełnienie pozytywnej przesłanki przyznania świadczenia w postaci istnienia przeszkody w podjęciu przez skarżącego aktywności zarobkowej i zawodowej. Dlatego w każdej sprawie właściwy organ musi dokonać dogłębnej oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, publik. CBOSA).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy, należy wskazać, że w spornym zakresie uzasadnienie faktyczne decyzji administracyjnej Kolegium nie zawiera dogłębnej analizy w zakresie faktycznych okoliczności sprawowanej opieki. Sprowadza się do jednego zdania i wymienienia tylko niektórych czynność opieki: "Odwołujący się pomaga jedynie żonie przy prowadzeniu gospodarstwa domowego, robi zakupy, wyrzuca śmieci, przygotowuje posiłki, kąpie psa itd." i ich zakwalifikowania jako takich, które: "mogą być realizowane także przez osobę aktywną zawodowo i nie dotyczą zapewnienia opieki i pomocy w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji". Pominięto pozostałe okoliczności faktyczne sprawowanej opieki ustalone i wskazane w uzasadnieniu decyzji administracyjnej organu I instancji.

Jednocześnie lektura utrzymanej w mocy decyzji administracyjnej organu I instancji wskazuje, że przyjął on dużo szerszą podstawę prawną i faktyczną dla uzasadnienia odmowy. Stwierdził, że obok niespełnienia warunku z art. 17 ust. 1 u.ś.r., skarżący nie spełnił również warunków z art. 17 ust. 1b i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. W tym zakresie uzasadnienie rozstrzygnięcia organu I instancji także było kwestionowane. Było przedmiotem odrębnych zarzutów odwołania wniesionego do Kolegium. Kolegium, w uzasadnieniu decyzji własnej, choć utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, w żaden sposób nie odniosło się merytorycznie do zaskarżonych, zasadniczych motywów decyzji administracyjnej organu I instancji.

Powyższe stanowiło naruszenie przez Kolegium zasady przekonywania (art. 11 K.p.a.), której istotą jest to, by każdy uczestnik postępowania był przekonany, że bierze udział w rzetelnie prowadzonym procesie, a jeżeli zapadło negatywne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody, których wyjaśnienie zamieszcza się w uzasadnieniu decyzji odpowiadającej wymogom określonym w art. 107 § 3 K.p.a.

Dla porządku dodać w tym miejscu trzeba, że stanowisko organu I instancji dotyczące zastosowania w sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. było wadliwe. Sąd podziela korzystne dla skarżącego, wywodzone z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt I K 38/13 OTK-A 2014/9/104) oraz orzecznictwa sądów administracyjnych, że moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ta zatem okoliczność, wbrew poglądom wyrażanym przez organ I instancji, nie miała istotnego znaczenia w rozpoznawanej sprawie. Skutkiem bowiem wymienionego wyroku Trybunału Konstytucyjnego jest ustalenie, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez tej przesłanki. Wymieniony wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie doprowadził wprawdzie do wyeliminowania niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego, jednak jego treść wiąże - w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP - i stanowi dla organów administracji oraz sądów administracyjnych istotną wskazówkę interpretacyjną. W konsekwencji organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają obowiązek procedować w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Dla porządku dodać też trzeba, że wadliwe było także stanowisko organu I instancji dotyczące zastosowania w sprawie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Przepis ten formułuje przesłankę negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, której zaistnienie powoduje wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Dotyczy jednak ona opieki, nad osobą pozostającą w związku małżeńskim, wykonywanej przez osobę trzecią inną niż małżonek (np. przez dziecko niepełnosprawnego małżonka). W kontrolowanej sprawie o świadczenie pielęgnacyjne ubiegał się zaś skarżący jako małżonek osoby niepełnosprawnej i dlatego przepis ten nie miał do niego zastosowania.

W ocenie Sądu powyższe uchybienia prawa procesowego przez Kolegium, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy, nie stanowiły jednak dostatecznych podstaw do uchylenia kontrolowanego aktu administracyjnego. Decyzja Kolegium, utrzymująca w mocy decyzję administracyjną organu I instancji mimo w części błędnego uzasadnienia (tj. w zakresie wskazanych w niej podstaw odmowy z art. 17 ust. 1b i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.), zawiera jednak prawidłowe rozstrzygnięcie, bo utrzymujące w mocy odmowę przyznania świadczenia. Sąd podziela pogląd, że nie będzie podstaw do uchylenia decyzji administracyjnej w sytuacji, gdy organ wprawdzie błędnie umotywował swoją decyzję, jednak kierunek rozstrzygnięcia sprawy jest zgodny z prawem (podobnie NSA w motywach wyroku z dnia 24 października 2018 r., II OSK 2776/16, publ. CBOSA). Tym bardziej nie będzie takich podstaw w sytuacji gdy kontrolowana decyzja administracyjna organu I instancji, utrzymana w mocy przez Kolegium, w niezakwestionowanej przez Kolegium części uzasadnienia zawiera także prawidłowe motywy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dla skarżącego.

Otóż Sąd zauważył, że Kolegium i organ I instancji wskazały prawidłowo, jako podstawę prawną decyzji administracyjnej, m. in. na art. 17 u.ś.r. W uzasadnieniu prawnym decyzji administracyjnej zgodnie oceniły, że w ustalonym stanie faktycznym sprawy skarżący nie spełnił m. in. przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. (niepodejmowanie przez niego zatrudnienia nie miało związku z koniecznością opiekowania się niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną). Uzasadnienie faktyczne takiego stanowiska, zawarte w decyzji administracyjnej Kolegium (lakoniczne) i organu I instancji (wyczerpujące), jest co do istoty prawidłowe.

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego, prawidłowo ocenionego przez organy orzekające obu instancji wynika, że skarżący rzeczywiście nie spełniał przesłanki przyznania świadczenia z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Materiał dowodowy jaki poddały analizie organy obu instancji uprawniał do wyprowadzenia wniosku, że motywy skarżącego o niepodejmowaniu zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) nie miały związku z koniecznością opiekowania się niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną.

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący (lat 61) jest bierny zawodowo. Nie pracuje. Jest zarejestrowany w urzędzie pracy bez prawa do zasiłku, a źródłem jego utrzymania jest emerytura przyznana małżonce (dowód: Wywiad środowiskowy z dnia z 25 listopada 2021 r., w aktach adm.). W świetle zasad doświadczenia życiowego mało prawdopodobnym jest, że aktualnie, po wydaniu w dniu 29 października 2021 r. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności jego małżonki, nie podejmuje on zatrudnienia tylko i wyłącznie z uwagi na konieczność opiekowania się żoną, której niepełnosprawność istnieje przecież już od 1998 r.

Z dokonanych ustaleń wynika też, że skarżący opiekuje się żoną. Jednak zakres wykonywanych względem niej czynności opiekuńczych, nie wiąże się z koniecznością niepodejmowania lub rezygnacja przez niego z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej). Ze zgromadzonego materiału dowodowego sprawy nie wynika, aby opieka nad niepełnosprawną żoną, sprawowana przez skarżącego, wykluczała całkowicie podjęcie przez niego jakiegokolwiek zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Przede wszystkim w uzasadnieniu decyzji administracyjnej organu I instancji, utrzymanej w mocy przez Kolegium, przywołano obszernie ustalenia dokonane w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 25 listopada 2021 r.

Przywołano, niekwestionowane w skardze do Sądu ustalenie wywiadu środowiskowego, że niepełnosprawna żona "sporadycznie" pracowała, jako sprzedawca, w sklepie z odzieżą używaną w M. W wywiadzie środowiskowym odnotowano oświadczenie żony "że teraz zrezygnowała z pracy". W wywiadzie środowiskowym odnotowano oświadczenie skarżącego, który "nie kazał pisać pracownikowi socjalnemu o fakcie, że jego żona pracuje". Nadto pracownik socjalny zastał ją w miejscu pracy w sklepie w M., bez skarżącego, po nieudanej pierwszej próbie przeprowadzenia wywiadu (zob. także Notatka służbowa z dnia 19 listopada 2021 r., w aktach. adm.). Jeśli więc niepełnosprawna żona była wstanie dorywczo pracować jako sprzedawca w M. i tylko w czasie wolnym od pracy przebywała w miejscu zamieszkania skarżącego w K., to nie można mówić, że wykonywana przez skarżącego nad nią opieka była opieką w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. - stałą lub długoterminową. Jej zakres nie usprawiedliwia bierności zawodowej i zarobkowej skarżącego, przynajmniej w tym samym czasie, gdy jego małżonka dorywczo pracowała i kto inny sprawował wówczas nad nią opiekę.

Organy obu instancji nie kwestionowały także faktu zaangażowania się skarżącego w opiekę nad żoną, jej stanu zdrowia i konieczności jej wsparcia przez skarżącego. Jednak z całą stanowczością Sąd stwierdza, że sama konieczność sprawowania opieki nie mogła stanowić w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zauważyć należy, że choć żona legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to jednak zakres opieki w powiązaniu z jej schorzeniami nie zajmuje skarżącemu takiej ilości czasu, która uniemożliwiałaby jemu podjęcie zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasowym.

Orzeczona istotna niepełnosprawność żony skarżącego wiąże się z dysfunkcją narządu ruchu (oznaczoną symbolem 05-R) oraz chorobami neurologicznymi (oznaczoną symbolem 10 – N). Pomoc skarżącego (pomimo że wykonywana w sposób prawidłowy) w znacznej mierze ogranicza się jednak do typowych czynności dnia codziennego, ustalonych w trakcie wywiadu środowiskowego, niekwestionowanych w skardze, takich jak: przygotowywania posiłków (śniadania, obiady, kolacje), robieniu zakupów, wynoszeniu śmieci, kąpaniu psa, zawożeniu żony do lekarzy, na masaże, do apteki, do fryzjera. Są to czynności prowadzenia gospodarstwa domowego przez osoby także aktywne zarobkowo i zawodowo. Nie ulega bowiem wątpliwości, że czynności te mogą być realizowane także przez osobę aktywną zawodowo, gdyż mają one charakter uniwersalny. Taki charakter ma też podnoszona w skardze czynność podawania leków. Nie dotyczą tylko wąskiego grona osób, co do których istnieje konieczność zapewniania opieki i pomocy w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Czynności tzw. porządku dziennego mogą być wykonywanie w czasie wolnym od pracy, w tym także przed udaniem się do pracy lub po powrocie z niej. Ponadto większość z powyższych czynności nie jest wykonywana codziennie i nie ma ściśle określonych ram czasowych.

W trakcie wywiadu środowiskowego ustalono też, że żona skarżącego porusza się o własnych siłach, bez pomocy i udziału innych osób. W dniu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego sama bowiem przyszła z innego budynku i weszła po schodach na poddasze budynku gdzie przeprowadzano wywiad środowiskowy. Sporadycznie pracowała nawet w sklepie. Nie ustalono, aby żona skarżącego była osobą leżącą, pampersowaną, całkowicie niesamodzielną, przez co wymagającą stałej opieki i pomocy. Ustalono więc dostatecznie, że żona może przemieszczać się (także do toalety) bez pomocy męża. Sama się myję. Skarżący pomaga jej tylko przy myciu głowy i obcinaniu paznokci u nóg. Choć Kolegium pominęło analizę czynności opieki związanej z utrzymywaniem higieny (co zostało trafnie podnoszone w skardze do Sądu), to z uzasadnienia utrzymanej w mocy decyzji administracyjnej organu I instancji wynika dostatecznie jaki był jej zakres. Ustalone okoliczności tej opieki świadczą, że skarżący nie musiał wykonywać względem swojej żony takich zabiegów opiekuńczych związanych z higieną, które wymagałyby jego stałej obecności i zaangażowania. Mogły być one bowiem realizowane także w warunkach zatrudnienia i nie wymagały rezygnacji z podejmowania pracy zarobkowej.

W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy był zatem w pełni wystarczający dla stwierdzenia, że żądane świadczenie pielęgnacyjne, z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie skarżący wykonuje opiekując się żona, nie może być przyznane. Forma zapewnianej żonie pomocy nie tworzy konieczności udzielenia rekompensaty dla skarżącego w postaci wnioskowanego świadczenia, gdyż ustalony stan faktyczny wskazuje, na możliwość podjęcia przez skarżącego pracy zarobkowej bez uszczerbku dla sprawowanej opieki. W orzecznictwie sądowo-administracyjnym prawidłowo wskazuje się, że przy ubieganiu się o tego typu świadczenie, zakres opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie może się ograniczać do wykonywania podstawowych czynności domowych, które mogą być w całości wykonywane poza godzinami pracy (niezależnie od systemu czasu pracy).

Nie zasługuje na uwzględnienie także zarzut skargi naruszenia przez Kolegium art. 136 K.p.a. w zw. z art. 23 ust. 4aa u.ś.r.

W myśl art. 136 K.p.a. organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję (§ 1). Jeżeli decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, na zgodny wniosek wszystkich stron zawarty w odwołaniu, organ odwoławczy przeprowadza postępowanie wyjaśniające w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia sprawy. Jeżeli przyczyni się to do przyspieszenia postępowania, organ odwoławczy może zlecić przeprowadzenie określonych czynności postępowania wyjaśniającego organowi, który wydał decyzję (§ 2). Przepis § 2 stosuje się także w przypadku, gdy jedna ze stron zawarła w odwołaniu wniosek o przeprowadzenie przez organ odwoławczy postępowania wyjaśniającego w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia sprawy, a pozostałe strony wyraziły na to zgodę w terminie czternastu dni od dnia doręczenia im zawiadomienia o wniesieniu odwołania, zawierającego wniosek o przeprowadzenie przez organ odwoławczy postępowania wyjaśniającego w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia sprawy (§ 3). Przepisów § 2 i 3 nie stosuje się, jeżeli przeprowadzenie przez organ odwoławczy postępowania wyjaśniającego w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia sprawy byłoby nadmiernie utrudnione (§ 4).

Zgodnie z art. 23 ust. 4aa u.ś.r. jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się lub pobierającej świadczenie pielęgnacyjne wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1, organ właściwy oraz wojewoda mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej, a w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych - do dyrektora centrum usług społecznych, o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 i 2270 oraz z 2022 r. poz. 1 i 66), w celu weryfikacji tych wątpliwości.

Skarżący nie wskazał, który z paragrafów art. 136 K.p.a. został w jego ocenie naruszony. Z kontekstu zarzutów skargi wynika, że chodzi o § 1 art. 136 K.p.a., bo zarzucił on, że Kolegium nie zleciło przeprowadzenia uzupełniającego wywiadu środowiskowego w celu zweryfikowania, czy w stanie faktycznym niezbędne jest pozostawanie w ciągłej dyspozycji i asekurowanie żonie podczas przemieszczania się. Zarzucił, że pracownik socjalny podczas wywiadu środowiskowego nie zweryfikował tych czynności i wybiórczo ustalił zakres niezbędnych czynności, w szczególności pominął czynności pielęgnacyjne, związane z utrzymywaniem higieny, organizowaniem wizyt lekarskich, podawaniem leków, które są wykonywane w sposób stały i ciągły.

Aby w myśl art. 136 § 1 K.p.a. organ odwoławczy mógł przeprowadzić, na żądanie strony lub z urzędu, dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję, już zgromadzony materiał dowodowy musiałby być oceniony przez niego, jako niewystarczający dla rozstrzygnięcia o istocie sprawy. Tymczasem w kontrolowanej przez Sąd sprawie materiał dowodowy, wymagany do rozstrzygnięcia sprawy, został zgromadzony, a kwestią sporną jest w istocie wyłącznie jego ocena. W sprawie w sprawie nie było więc potrzeby przeprowadzenia przez organ odwoławczy uzupełniającego postępowania dowodowego w trybie art. 136 § 1 K.p.a. w zw. z art. 23 ust. 4aa u.ś.r. tylko celem zweryfikowania ustaleń organu I instancji w zakresie tego, czy skarżący pozostaje w ciągłej dyspozycji żony, czy asekuruje żonie podczas przemieszczania się, w tym do toalety. Kwestie te w sposób dostateczny już ustalono i wyjaśniono na podstawie zebranego przez organ pierwszej instancji materiału dowodowego, w tym wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 25 listopada 2021 r.

Z ustaleń poczynionych w jego trakcie bezspornie wynika, że zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącego nad niepełnosprawną żoną, w świetle zasad doświadczenia życiowego, były i są do pogodzenia z równoczesnym podjęciem pracy, choćby w niepełnym wymiarze czasowym. Całokształt ustaleń faktycznych odnoszących się do zakresu czynności opiekuńczych nie uzasadnia podglądu, że sprawowana przez skarżącego opieka jest na tyle intensywna, że stanowi obiektywną przeszkodę dla podjęcia zatrudnienia lub innych form zarobkowania. W niniejszej sprawie nie wykazano, aby zaangażowanie skarżącego w opiekę nad żoną było przeszkodą w podjęciu takiej aktywności. Nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) a koniecznością sprawowania opieki nad żoną, który przemawiałby za przyznaniem skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.

Dodatkowo podkreślenia wymaga, że skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, nie uprawdopodobnił w toku postępowania, że poszukuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a podjęcie pracy jest niemożliwe z powodu konieczności sprawowania opieki nad podopieczną.

Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącego opieki nad żoną, jak i kwestii związanych, z podnoszonych w skardze do Sądu kwestii pozostawania skarżącego w ciągłej dyspozycji i asekurowania żonie podczas przemieszczania celem zapobieżenia upadkowi. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji administracyjnej Kolegium i utrzymanej w mocy decyzji administracyjnej organu I instancji. Zawierają łącznie wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne dla podjętego przez organy rozstrzygnięcia, które - w ocenie Sądu - odpowiada prawu. Rację mają więc organy obu instancji, bo brak jest w sprawie bezpośredniego i ścisłego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia, czy też zaprzestaniem pracy przez skarżącego, a sprawowaną przez niego opieką nad żoną i w konsekwencji należało uznać, że nie została w sprawie spełniona pozytywna przesłanka przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 u.ś.r.).

Przechodząc do zarzutów koncentrujących się wokół wymienionych w skardze tez i poglądów prawnych zamieszczonych w przywołanych wyrokach sądów administracyjnych Sąd, co do zasady poglądy te podziela. Skarżący nie wykazał jednak, aby w kontrolowanej sprawie organy obu instancji naruszyły którekolwiek z zaprezentowanych w skardze stanowisk w stopniu uzasadniającym uchylenia kontrolowanego aktu administracyjnego.

W konsekwencji Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia zarzutów naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 136, art. 138 § 1 pkt 1 i pkt 2 K.p.a. jak również przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W tym stanie rzeczy, brak było podstaw do uwzględnienia skargi, wobec czego Sąd zobligowany był do jej oddalenia na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na zasadzie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., albowiem zarówno strona, jak i Kolegium, wnosili o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie.