Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1154/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 56 par. 1.
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej, Sędziowie WSA Wojciech Organiściak (spr.), Anna Tyszkiewicz-Ziętek, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi A. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Skarbowej w K., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016r., poz. 23, dalej K.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1 i § 4 pkt 1 oraz art. 56 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2016r., poz. 599, dalej u.p.e.a.) postanowieniem z dnia [...] r. (Nr [...]) uchylił postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. (dalej jako Naczelnik Urzędu Skarbowego) z dnia [...]r. (Nr [...]) w części dotyczącej tytułu wykonawczego nr [...] i umorzył postępowanie pierwszej instancji w tej części, a w pozostałym zakresie utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...]r. (Nr [...]) odmawiające zawieszenia w całości postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku A. P. (dalej jako strona lub zobowiązany) na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych: tytułem VAT za okres 08/2003. 09/2003, 11/2003, 03/2004, 04/2004, 06/2004, 08/2004, 09/2004, 10/2004, 11/2004 i PIT za 2004 do czasu prawomocnego ustalenia kosztów egzekucyjnych.

Prezentując dotychczasowy przebieg postępowania organ odwoławczy wskazał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzi wobec strony postępowanie egzekucyjne, w oparciu o tytuły wykonawcze wystawione przez Naczelnika Urzędu Skarbowego - w dniu [...] r. o nr [...], [...], [...], [...], [...], [...]- dokumenty te obejmują należności z tytułu podatku VAT za okres od 03, 04, 06, 08-10/2004; tytuły wykonawcze wystawione w dniu [...]r. o nr [...], [...] - dokumenty te obejmują należności z tytułu podatku VAT za okres 08 i 11/2003; tytuły wykonawcze wystawione w dniu [...] r. o nr [...] - dokument ten obejmuje należności z tytułu podatku PIT za 2004r. oraz tytuły wykonawcze wystawione w dniu [...]r. o nr od [...] do [...] - dokumenty te obejmują należności z tytułu podatku VAT za okres od 01 do 12/2007.

Zastrzeżono jednocześnie, że w oparciu o tytuł wykonawczy o nr [...] z dnia [...] r. obejmujący należności z tytułu podatku VAT za okres 09/2003 organ egzekucyjny zakończył postępowanie egzekucyjne w dniu [...]r. z uwagi na zapłatę.

Wyjaśniając powód prowadzenia przedmiotowego postępowania organ odwoławczy wskazał, że w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego zobowiązany pismem z dnia [...] r. złożył zażalenie na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] r. (Nr [...]) odmawiające umorzenia kosztów egzekucyjnych. W dokumencie tym zawarł wniosek o zawieszenie postępowania do czasu prawomocnego ustalenia wysokości kosztów egzekucyjnych.

Następnie organ odwoławczy wskazał, że postanowieniem z [...] r. (Nr [...]) Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił zwieszenia w całości postępowania egzekucyjnego, prowadzonego do majątku zobowiązanego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych tytułem VAT za okres 08, 09, 11/2003; 03, 04, 06, 08-11/2004 i PIT za 2004.

W zażaleniu na powyższe postanowienie zobowiązany wnosi o jego uchylenie, doręczenie uwierzytelnionych odpisów wszystkich dokumentów, które posłużyły organowi egzekucyjnemu jako podstawa wyliczenia kosztów egzekucyjnych w wysokości [...] zł oraz o ponowne przeanalizowanie wniosku o zawieszenie postępowania egzekucyjnego, które w ocenie strony uzasadnione jest tym, iż należności objęte tytułami wykonawczymi dotyczącymi VAT za okres 08, 09, 11/2003, 03, 04, 06, 08-11/2004 i PIT za 2004 są zabezpieczone hipoteką, co zabezpiecza interes Skarbu Państwa, a prowadzenie egzekucji przez zajęcie rachunków bankowych, świadczenia emerytalnego bardzo utrudnia zobowiązanemu prowadzenie działalności gospodarczej i powoduje bardzo trudną sytuację życiową.

Postanowieniem z dnia [...]r. (Nr [...]) organ odwoławczy uchylił postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...]r. (Nr [...]) w części dotyczącej tytułu wykonawczego nr [...] i umorzył postępowanie pierwszej instancji w tej części, a w pozostałym zakresie utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego.

Organ II instancji odwołując się do postanowień art. 56 § 1 Kpa wskazał, że zgodnie z tym przepisem zawieszenie postępowania egzekucyjnego następuje w ściśle określonych w ustawie sytuacjach. Wydawane na podstawie tego przepisu postanowienia nie są rozstrzygnięciami uznaniowymi organu egzekucyjnego oraz podkreślił, że organ ten nie znalazł podstaw do uwzględnienie wniosku zobowiązanego i odmówił zawieszenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych tytułem VAT za okres 08, 09, 11/2003; 03, 04, 06, 08-11/2004 i PIT za 2004.

Organ odwoławczy stwierdził, że podziela stanowisko organu egzekucyjnego, iż wniosek zobowiązanego nie zasługiwał na uwzględnienie, gdyż nie zaistniała żadna okoliczność opisana w art. 56 § 1 u.p.e.a., a zatem brak było podstaw do zawieszenia postępowania egzekucyjnego, w części dotyczącej wyszczególnionych w rozstrzygnięciu tytułów wykonawczych wystawionych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w dniach: [...] r., [...]r., [...]r., [...]r.

Organ nadzoru wskazał, że jego zdaniem podnoszony przez zobowiązanego fakt, iż należności objęte tytułami wykonawczymi dotyczącymi VAT za okres 08, 09, 11/2003, 03, 04, 06, 08- 11/2004 i PIT za 2004 są zabezpieczone hipoteką nie stanowią przesłanki do zawieszenia postępowania egzekucyjnego, co wynika z przepisu art. 56 § 1 u.p.e.a.

W ocenie organu nadzoru również uciążliwość prowadzenia egzekucji z rachunków bankowych i świadczenia emerytalnego, co - jak twierdzi żalący - bardzo utrudnia prowadzenie działalności gospodarczej i powoduje bardzo trudną sytuację życiową nie może stanowić okoliczności obligującej organ egzekucyjny do zastosowania zapisów art. 56 § 1 u.p.e.a. Organ akcentował, że rozstrzygnięcia wydawane w oparciu o powyższy przepis nie należą do uznaniowych. Zauważał również, iż egzekucja administracyjna jest z natury rzeczy dolegliwa, a spowodowana jest nieterminowym regulowaniem należności wobec Skarbu Państwa.

Jednocześnie organ odwoławczy wyjaśniał - odnośnie tytułu wykonawczego o nr [...] z dnia [...]r., że organ egzekucyjny zakończył postępowanie egzekucyjne w dniu [...]r. z uwagi na zapłatę, zatem w dacie wydawania skarżonego postanowienia dokumentu tego nie było już w obrocie prawnym, a tym samym nie powinno być objęte skarżonym postanowieniem.

Organ nadzoru podkreślił, że z powyższego powodu postanowił uchylić zaskarżone postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...]r. (nr [...]) w części dotyczącej tytułu wykonawczego nr [...] i umorzyć postępowanie pierwszej instancji w tej części.

Organ odwoławczy poinformował również stronę, że doręczenie uwierzytelnionych odpisów wszystkich dokumentów, które posłużyły organowi egzekucyjnemu jako podstawa wyliczenia kosztów egzekucyjnych w wysokości [...] zł jest w trakcie realizacji przez Naczelnika Urzędu Skarbowego.

W skardze na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]r. (Nr [...]) pełnomocnik strony (dalej jako skarżący) zaskarżając je w części w jakiej utrzymuje w mocy rozstrzygnięcie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] r.

Zaskarżonemu postanowieniu pełnomocnik zarzucał naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1. art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez nie podjęcie czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym w zakresie ustalenia wysokości kosztów egzekucyjnych, co w konsekwencji doprowadziło do braku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w sprawie,

2.art. 7 in fine oraz art. 8 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez nierówne traktowania interesów podatnika i Skarbu Państwa, brak bezstronności i zaniechanie uwzględniania okoliczności korzystnych dla skarżącego,

3.art. 9 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez udzielnie skarżącemu błędnej informacji co do braku możliwości wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych w toku toczącego się postępowania egzekucyjnego,

4.art. 64c § 7 u.p.e.a. poprzez jego błędną wykładnię zakładającą, iż do wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych niezbędne jest zakończenie postępowania egzekucyjnego, a w konsekwencji zaniechanie wydania takiego postanowienia w trakcie trwającego postępowania, co uniemożliwiło skarżącemu poddanie kontroli ustalenia wysokości kosztów egzekucyjnych tak w administracyjnym toku instancji jak i w postępowaniu sądowoadministracyjnym,

5.art. 56 § 1 pkt 4 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie i zaniechanie zawieszenia postępowania egzekucyjnego pomimo zaistnienia podstaw do jego zawieszenia oraz pominięcie okoliczności faktycznej tj. prowadzenia negocjacji z zobowiązanym (skarżącym) w sprawie odroczenia terminu wykonania zobowiązań podatkowych.

6.art. 138 §1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez częściowe utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia, zamiast jego uchylenia w całości i umorzenia postępowania pierwszej instancji w części dotyczącej tytułu wykonawczego nr [...], a w pozostałej części orzeczenia co do istoty sprawy tj. zawieszenia postępowania egzekucyjnego we wskazanym zakresie.

Pełnomocnik wnosił o uwzględnienie skargi i uchylenie postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]r. w zaskarżonej części oraz uchylenie poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji, a także o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku skarżącego i zasądzenie kosztów postępowania.

W obszernym uzasadnieniu skargi (strony od 3 do 13) pełnomocnik prezentował stan faktyczny całej sprawy egzekucyjnej, podjęte w sprawie rozstrzygnięcia oraz stanowisko strony i organów. Autor skargi szeroko rozwodził się nad kwestią obciążenia kosztami dłużnika w trakcie egzekucji oraz sprawą odsetek. Pełnomocnik, nawiązując do orzecznictwa Sądów Administracyjnych podkreślał, że skarżący upatruje podstaw zawieszenia postępowania w art. 56 § 1 pkt 4 u.p.e.a., który obliguje organ egzekucyjny do zawieszenia postępowania na wniosek wierzyciela.

Podkreślał, że w przedmiotowej sprawie zachodzi sytuacja szczególnego rodzaju bowiem wierzyciel jest zarazem organem egzekucyjnym. Wprawdzie trudno mówić w tym przypadku o związaniu organu swoim własnym wnioskiem, niemniej nie oznacza to wyłączenia dopuszczalności zawieszenia postępowania przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, będącego jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym, w oparciu o art. 56 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Naczelnik Urzędu Skarbowego powinien bowiem mieć na uwadze zasady budowania zaufania do organów oraz uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, a okoliczność ta jako przesłanka do zawieszenia postępowania egzekucyjnego mieści się wyłącznie w przepisie art. 56 § 1 pkt 4 u.p.e.a., tj. na żądanie wierzyciela.

Zdaniem pełnomocnika postępowanie w sprawie egzekucyjnej pozostaje w sprzeczności z zasadami prowadzenia postępowania o jakich mowa w przepisach u.p.e.a., a także k.p.a. Wskazywał, że tych sprzeczności dowodzą następujące fakty:

1. wydanie przez Dyrektora Izby Skarbowej w K. dnia [...]r. postanowienia nr: [...]; [...] utrzymującego w mocy postanowienie organu pierwszej instancji odmawiające umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie [...] zł, pomimo iż:

a) w dacie wydania postanowienia organu II nie zapadło jeszcze ostateczne rozstrzygniecie co pozostałych kwestii objętych wnioskiem o przyznanie ulgi tj. co do rozłożenia na raty należności głównej zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych i podatku VAT za wskazane okresy jak również co do umorzenia odsetek za zwłokę od ww. zaległości; zważywszy, iż wysokość kosztów egzekucyjnych uzależniona od wysokości egzekwowanej kwoty, organ odwoławczy rozstrzygając o kosztach egzekucyjnych niejako z góry przesądził wynik rozstrzygnięcia co do pozostałych kwestii, które formalnie zapadło dopiero [...] r.,

b) organ I instancji, pomimo wielokrotnego kwestionowania przez skarżącego wysokości kosztów egzekucyjnych, nie wydał postanowienia w sprawie określenia ich wysokości, co zostało zaaprobowane przez organ odwoławczy; nie wydanie ww. postanowienia pozbawiło skarżącego możliwości weryfikacji wysokości naliczonych kosztów w administracyjnym toku instancji jak i poddania ich kontroli sądowoadministracyjnej; organy udzieliły skarżącemu błędnej informacji wskazując na brak możliwości wydania postanowienia tego rodzaju w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego;

2. wydanie przez Dyrektora Izby Skarbowej w K. w dniu [...] r. postanowienia będącego przedmiotem niniejszej skargi pomimo tego, że

a) w skardze na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r. nr: [...]; [...] wniesionej do WSA w Gliwicach skarżący zawarł wniosek o wstrzymanie egzekucji kosztów egzekucyjnych objętych postępowaniem,

b) w okolicznościach sprawy wierzyciel będący zarazem organem egzekucyjnym mógł i powinien był zawiesić postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 56 § 1 pkt 4 u.p.e.a.; Skarżący nie powinien ponosić ujemnych konsekwencji (znaleźć się w gorszej sytuacji prawnej), z uwagi na to, że w sprawie zachodzić tożsamość organów (wierzyciela i organu egzekucyjnego),

c) prowadzone są negocjacje w sprawie odroczenia terminu spłaty zobowiązań podatkowych i w ogólności sposobu ich uregulowania, a negocjacje te nie są zakończone.

Końcowo pełnomocnik podkreślał, że w ocenie skarżącego w sprawie istnieją okoliczności świadczące o konieczności zawieszenia postępowania z urzędu na podstawie art. 56 § 1 pkt 4 u.p.e.a., co czyni niniejszą skargę uzasadnioną i konieczną, a nadto skarżący ma uzasadnioną obawę, iż w przypadku utrzymania w mocy zaskarżonego postanowienia niejako "prawomocna" stanie się wysokość kosztów egzekucyjnych (ponad [...] zł) i w związku z tym skarżącemu będzie można zarzucić w przyszłości, iż tym przedmiotowym postanowieniem ww. wysokość kosztów została usankcjonowana.

Jednocześnie pełnomocnik zastrzegał, że uzasadnienie skargi wykracza poza ramy zaskarżonego postanowienia, co jednak wydaje się skarżącemu niezbędne, z uwagi na to, że zaskarżone postanowienie jest fragmentem większej całości, która to całość ma wspólny mianownik w postaci wniosku skarżącego z dnia [...]r. w sprawie przyznania ulgi w spłacie zobowiązań.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 cyt. ustawy).

Stwierdzenie zatem, iż zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonego postanowienia (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718, dalej: P.p.s.a.).

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd podzielił przy tym stanowisko organu odwoławczego.

Stan faktyczny sprawy jest w znacznej części bezsporny, a jako że został zaprezentowany przy okazji opisywania stanowisk stron oraz organów brak jest w ocenie Sądu konieczności jego powielania. Sąd uznał za prawidłowe ustalenia jakie w tym przedmiocie poczyniły organy podatkowe.

Istota sporu sprowadza się do oceny dopuszczalności zawieszenia postępowania egzekucyjnego do czasu prawomocnego ustalenia wysokości kosztów egzekucyjnych.

W pierwszej kolejności należy zatem wskazać, że zgodnie z art. 56 § 1 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu:

1. w razie wstrzymania wykonania, odroczenia terminu wykonania obowiązku albo rozłożenia na raty spłat należności pieniężnej,

2. w razie śmierci zobowiązanego, jeżeli obowiązek nie jest ściśle związany z osobą zmarłego,

3. w razie utraty przez zobowiązanego zdolności do czynności prawnych i braku jego przedstawiciela ustawowego,

4. na żądanie wierzyciela,

5. w innych przypadkach przewidzianych w ustawach".

Mając na uwadze treść żądania strony skarżącej podkreślenia wymaga to, że powyższy przepis zawiera zamknięty katalog sytuacji, w których postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu. Wbrew stanowisku strony skarżącej przyjdzie stwierdzić, że w sprawie brak było jakichkolwiek podstaw do przyjęcie zasadności wniosku strony o zawieszenie postępowania do czasu prawomocnego ustalenia wysokości kosztów egzekucyjnych.

Zaakcentowania wymaga przy tym to, że wskazywany przez stronę, jako podstawa zawieszenia przepis art. 56 § 1 pkt. 4 u.p.e.a., a w skardze jako podstawa naruszenia prawa, wprost stanowi o zawieszeniu postępowania na żądanie wierzyciela. Oznacza to bezzasadność zarzutu z punktu 5 skargi.

Podkreślenia wymaga i to, że przepis art. 59 § 1 u.p.e.a. nie wprowadza uznaniowości w działaniach organu, a wręcz przeciwnie, jego konstrukcja dowodzi, że nie jest to przepis, który pozwalałby na uznaniowość organu. Zatem skoro zawieszenie postępowania egzekucyjnego następuje w ściśle określonych w ustawie sytuacjach i wobec tego, że żadna z takich sytuacji w sprawie nie wystąpiła, w tym niewątpliwie w ocenie Sądu taką sytuacją nie jest konieczność dokonania prawomocnych ustaleń co do wysokości kosztów egzekucyjnych, to zasadnie organ nadzoru odmówił zawieszenia postępowania w kwestionowanym przez stronę zakresie.

Sąd podziela przy tym stanowisko organów, co do tego, że fakt, iż należności objęte tytułami wykonawczymi dotyczącymi VAT za okres 08, 09, 11/2003, 03, 04, 06, 08-11/2004 i PIT za 2004 są zabezpieczone hipoteką nie jest przesłanką do zawieszenia postępowania egzekucyjnego.

Także zarzuty i wywody strony co do uciążliwości związanych z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, już tylko z uwagi na przedmiot sprawy i postanowienia art. 56 § 1 u.p.e.a. Sąd uznaje za nie mogące wpłynąć na ocenę legalności kontrolowanego postanowienia, które co należy jeszcze raz podkreślić dotyczy tylko i wyłącznie kwestii zawieszenia, a nie innych wskazanych w skardze elementów postępowania egzekucyjnego dotyczącego skarżącego.

Z tego też względu Sąd uznaje za bezzasadne zarzuty podnoszone w punktach, 1, 2, 3, 4 i 6 skargi.

Tym samym Sąd podzielając stanowisko organu odwoławczego oraz ze względów wyżej wyrażonych stwierdza, że nie dopatrzył się takiego naruszenia wskazanych w skardze, a także innych przepisów prawa, w stopniu, który winien skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia, którego przedmiotem, co należy jeszcze raz podkreślić była jedynie kwestia wniosku o zawieszenie postępowania egzekucyjnego, a nie sprawa kosztów, czy legalności całego postępowania egzekucyjnego, do podważania czego w przedmiotowym postępowaniu i skardze zdawała się dążyć strona skarżąca.

Ze względów wyżej wyrażonych na stanowisko Sądu nie mogły także wpłynąć przywołane przez stronę skarżącą orzeczenia Sądów Administracyjnych, ani wskazywane uchybienia proceduralne organów.

Skoro zaś zaskarżone postanowienie nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jego uchylenie, skarga jako bezzasadna podlega oddaleniu na mocy art. 151 P.p.s.a.