Wyrok NSA oz. we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 944/02
NSA oz. we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2003-08-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 626  Ustrój samorządu terytorialnego, w tym referendum gminne
Hasła tematyczne: Samorząd terytorialny
Powołane przepisy: article: art. 94 ust. 2, art. 101 ust. 1
journal: Dz.U. 2001 nr 142 poz. 1591
law: Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 12 października 2001 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o samorządzie gminnym.
article: art. 190 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 1998 nr 95 poz. 602
law: Ustawa z dnia 16 lipca 1998 r. - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw.
Teza: Wyrok umarzający warunkowo postępowanie karne przeciwko skarżącemu nie stanowi przesłanki do stwierdzenia wygaśnięcia jego mandatu radnego.

TEZY

Wyrok umarzający warunkowo postępowanie karne przeciwko skarżącemu nie stanowi przesłanki do stwierdzenia wygaśnięcia jego mandatu radnego.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 1 sierpnia 2003 r. na rozprawie sprawy ze skargi F.-M. na uchwałę nr XXXVII/344/2002 Rady Gminy z dnia 5 marca 2002 r. w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego stwierdza niezgodność zaskarżonej uchwały z prawem; (...).


UZASADNIENIE

Rada Gminy uchwałą nr XXXVII/344/2002 z dnia 5 marca 2002 r. w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego na podstawie art. 190 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lipca 1998 r. - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw /Dz.U. nr 95 poz. 602 ze zm./ uchwaliła w par. 1 tej uchwały, iż w związku z prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 15 lutego 2000 r. orzeczonym za przestępstwo popełnione z winy umyślnej, (...), z dniem uprawomocnienia wyroku stwierdza się wygaśnięcie mandatu radnego F.-M. W par. 2 uchwały zapisano, że uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia i podlega podaniu do publicznej wiadomości poprzez rozplakatowanie na tablicy ogłoszeń w Urzędzie Gminy.

Dnia 12 marca 2002 r. F.-M. skierował na podstawie art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym /t.j. Dz.U. 2001 nr 142 poz. 1591 ze zm./ do Rady Gminy wezwanie do usunięcia naruszenia i domagał się uchylenia uchwały nr XXXVII/344/2002 Rady Gminy z dnia 5 marca 2002 r. w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego.

Uchwałą nr XXXVIII/345/2002 z dnia 10 kwietnia 2002 r. Rada Gminy odrzuciła wezwanie przedskargowe F.-M. dotyczące uchylenia uchwały nr XXXVII/344/2002 tej Rady z dnia 5 marca 2002 r. w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego.

Skargę na uchwałę nr XXXVII/344/2002 Rady Gminy z dnia 5 marca 2002 r. w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego jako niezgodną z prawem wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego F.-M.

W motywach skargi wskazano, iż zaskarżona uchwała została podjęta w związku z prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 15 lutego 2000 r. orzeczonym za przestępstwo umyślne. Jednakże jak stwierdzono, uchwała ta jest niezgodna z art. 190 ust. 2 ustawy z dnia 16 lipca 1998 r. - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw, który stanowi, że wygaśnięcie mandatu rada stwierdza w drodze uchwały, najpóźniej w ciągu 3 miesięcy od wystąpienia przyczyny wygaśnięcia mandatu. Rada Gminy, jak zauważył skarżący, uchwałę o wygaśnięciu mandatu podjęła po upływie prawie dwóch lat od wydania wyroku. Istotne znaczenie ma również fakt, iż Sąd Rejonowy odstąpił od wymierzenia kary i warunkowo umorzył postępowanie karne na okres jednego roku, który już minął.

Dodatkowo zaznaczono, iż uchwała będąca przedmiotem skargi stanowi, że wygaśnięcie mandatu radnego następuje z dniem uprawomocnienia się wyroku Sądu Rejonowego z dnia 15 lutego 2000 r., czyli uchwała wywołuje skutki prawne z mocą wsteczną. Skarżący podkreślił, że uchwała narusza jego interes prawny, ponieważ nadanie mocy wstecznej obowiązywania uchwały powoduje nieważność działań skarżącego jako radnego w okresie od uprawomocnienia się wyroku do dnia 5 marca 2002 r. oraz może spowodować wątpliwości co do zgodności pobierania diet z tytułu pełnienia funkcji radnego.

Ponadto skarżona uchwała może także wywołać konsekwencje w zakresie ustawowych wymagań dotyczących zdolności uchwałodawczej Rady /quorum/ oraz prawomocności uchwał podjętych z udziałem strony skarżącej.

Gmina w odpowiedzi na skargę wniosła o jej odrzucenie wobec niewykazania przez skarżącego naruszenia jego interesu prywatnego oraz niewykazania sprzeczności zaskarżonej uchwały z obowiązującymi w tej mierze przepisami prawa.

Strona przeciwna podkreśliła, że podjęła zaskarżoną uchwałę wobec zaistnienia przesłanek z art. 190 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lipca 1998 r. - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw. W tym przypadku, jak zauważono, wygaśnięcie mandatu radnego następuje z mocy samego prawa, a uchwała rady gminy jedynie potwierdza ten fakt, pełniąc zarazem funkcję porządkującą, wyjaśniając sytuację prawną radnego i przez to sprzyja ochronie interesów zarówno samego radnego, jak i radzie, która ją podjęła. Ustosunkowując się do zarzutu skargi, iż uchwałę podjęto po upływie 3 miesięcy od wystąpienia przyczyn wygaśnięcia mandatu, to uznano go za bezzasadny w świetle uchwały NSA z dnia 23 października 2000 r., OPS 13/00 - ONSA 2001 Nr 2 poz. 50, w której przyjęto, że upływ wskazanego wyżej trzymiesięcznego terminu nie pozbawia rady możliwości podjęcia uchwały o wygaśnięciu mandatu radnego, dodając przy tym, że byłoby uzasadnione i racjonalne przypisywanie temu terminowi co do skutku prawnego charakteru prekluzyjnego.

Uznając podjętą w tym zakresie uchwałę, strona przeciwna dodatkowo stwierdziła, że o wyroku skazującym radnego dowiedziała się w lutym 2002 r., radny bowiem, mimo że o tym wyroku wiedział, to nie poinformował Rady Gminy.

Prokurator Prokuratury Apelacyjnej w W., który zgłosił udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym w rozpoznawanej sprawie, wniósł o stwierdzenie, że zaskarżona uchwała nie jest zgodna z prawem.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Według art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym /t.j. Dz.U. 2001 nr 142 poz. 1591 ze zm./ każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą podjętą przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej, może - po bezskutecznym wezwaniu do usunięcia naruszenia - zaskarżyć uchwałę do sądu administracyjnego. Zawarte w tym przepisie wymogi muszą być w każdej sprawie spełnione łącznie.

Zaskarżona uchwała o wygaśnięciu mandatu radnego należy niewątpliwie do spraw z zakresu administracji publicznej, została podjęta przez organ gminy, a ponadto skargę poprzedzono wezwaniem rady gminy do jej uchylenia i zaskarżono ją przed upływem 30 dni od podjęcia i doręczenia uchwały o nieuwzględnieniu wezwania przedskargowego.

Niewątpliwy dla Sądu pozostaje również fakt, iż skarżący ma interes prawny w kwestionowaniu przedmiotowej uchwały, skoro dotyczy ona jego praw i obowiązków.

Jednocześnie należy zauważyć, iż Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów z dnia 23 października 2000 r., OPS 13/00 /ONSA 2001 Nr 2 poz. 50/, przyjął, iż uchwałę rady gminy w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego z przyczyny określonej w art. 190 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lipca 1998 r. - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw /Dz.U. nr 95 poz. 602 ze zm./ można zaskarżyć do sądu administracyjnego na podstawie art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym /Dz.U. 1996 nr 13 poz. 74 ze zm./.

Skarżący spełnił wszelkie wymogi powołanego wyżej przepisu art. 101 ust. 1 cyt. ustawy o samorządzie gminnym, stąd też Sąd uznał, że przy uwzględnieniu powyższych wymagań skargę należało merytorycznie rozpatrzyć. Zatem wniosek zawarty w odpowiedzi na skargę o odrzucenie niniejszej skargi okazał się całkowicie niezasadny.

Przystępując do oceny zgodności z prawem zaskarżonej uchwały nr XXXVII/344/2002 Rady Gminy z dnia 5 marca 2002 r. w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego F.-M., należy zauważyć, iż podstawę materialnoprawną jej podjęcia stanowił przepis art. 190 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lipca 1998 r. - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw /Dz.U. nr 95 poz. 602 ze zm./.

Przepis ten w brzmieniu obowiązującym w chwili zaskarżenia uchwały nakazywał wygasić mandat radnego wskutek prawomocnego wyroku sądu, orzeczonego za przestępstwo popełnione z winy umyślnej. Wygaśnięcie mandatu radnego stwierdza rada w drodze uchwały, najpóźniej w 3 miesiące od wystąpienia przyczyny wygaśnięcia mandatu /art. 190 ust. 2 cyt. wyżej ustawy z dnia 16 lipca 1998 r./.

Z treści przywołanego przepisu, zdaniem Sądu, nie wynika, by prawomocny wyrok sądu orzeczony za przestępstwo popełnione z winy umyślnej niezbędny do podjęcia skarżonej uchwały odnosił się do każdego wyroku, lecz generalnie tylko takiego, który skazywałby oskarżonego za przestępstwo popełnione z winy umyślnej. Natomiast skarżoną uchwałę podjęto na skutek wyroku Sądu Rejonowego w II Wydziale Karnym z dnia 15 lutego 2000 r., (...), którym warunkowo umorzono postępowanie karne na okres 1 roku próby przeciwko F.-M. o czyn z art. 216 Kk. Wyrokiem skazującym nie jest w szczególności podjęcie przez właściwy sąd wyroku o warunkowym umorzeniu postępowania karnego na podstawie art. 66 i art. 67 Kk. Wprawdzie warunkowe umorzenie postępowania jest immanentnie związane ze stwierdzeniem winy, lecz nie stanowi wyroku skazującego.

Powyższe stanowisko sądu co do przedstawionej wyżej interpretacji przepisu art. 190 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lipca 1998 r. - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw /Dz.U. nr 95 poz. 602 ze zm./ potwierdza kolejna nowelizacja ww. przepisu wynikająca z art. 82 pkt 14 ustawy z dnia 20 czerwca 2002 r. o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta /Dz.U. nr 113 poz. 984 ze zm./, albowiem z dniem 4 sierpnia 2002 r. uzyskał on następującą treść: "wygaśnięcie mandatu radnego następuje wskutek prawomocnego skazującego wyroku sądu, orzeczonego za przestępstwo umyślne".

Ponadto w powyższym zakresie wypowiedział się również Sąd Najwyższy, który w wyroku z dnia 8 stycznia 2003 r., III RN 236/01 /OSNAPU 2003 nr 6 poz. 40/ przyjął, iż także pod rządem art. 190 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lipca 1998 r. - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw /Dz.U. nr 95 poz. 602 ze zm./, przed jego nowelizacją wynikającą z art. 82 pkt 14 ustawy z dnia 20 czerwca 2002 r. o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta /Dz.U. nr 113 poz. 984 ze zm./, warunkowe umorzenie postępowania karnego za przestępstwo umyślnie popełnione przez radnego nie powodowało wygaśnięcia mandatu.

Dlatego też wobec powyższych wywodów należało uznać, iż zaskarżoną uchwałę podjęto z rażącym naruszeniem przepisu art. 190 ust. 1 pkt 4 cyt. ustawy, albowiem wyrok umarzający warunkowe postępowanie karne przeciwko skarżącemu nie stanowił przesłanki do stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego F.-M.

Zgodnie z art. 94 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym nie stwierdza się nieważności uchwały organu gminy po upływie jednego roku od dnia jej podjęcia, chyba że uchybiono obowiązkowi przedłożenia uchwały w terminie określonym w art. 90 ust. 1 albo jeżeli uchwała jest aktem prawa miejscowego.

Jeżeli nie stwierdzono nieważności uchwały z powodu upływu terminu określonego w ust. 1, a istnieją przesłanki stwierdzenia nieważności, sąd administracyjny orzeka o niezgodności uchwały z prawem. Uchwała taka traci moc prawną z dniem orzeczenia o jej niezgodności z prawem /ust. 2 art. 94 cyt. ustawy samorządowej/. Skoro od podjęcia zaskarżonej uchwały upłynął już jednak jeden rok, zatem na podstawie art. 24 ust. 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ w związku z art. 94 ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym należało orzec jak w sentencji wyroku.