Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1377/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-03-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art 145 par 1 punkt 1 lit a i c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art 136 , art 137
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Tuszyńska Sędzia WSA Piotr Fronc Sędzia WSA Joanna Człowiekowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 marca 2022 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Wojewody z dnia 18 października 2021 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza na rzecz skarżącej M. K. od Wojewody kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Starosta [...] decyzją z dnia 15 marca 2021 r. znak: [...], działając na podstawie art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1, art. 139, art. 140 ust. 1, ust. 2, art. 142,ust. 1, art.216 ust. 1, art. 217 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami oraz art. 104 K.p.a., orzekł w punkcie 1 o zwrocie nieruchomości oznaczonej jako działka ewid. nr [...] o powierzchni 696 m2, położonej w C. , objętej księgą wieczystą nr [...], gdzie jako właściciel figuruje Skarb Państwa, reprezentowany przez Starostę N. na rzecz: M. K. c. [...] i Z. w całości, a w punkcie 2 ustalił wysokość zwaloryzowanej należności tytułem zwrotu odszkodowania za wywłaszczenie opisanej wyżej nieruchomości na kwotę [...]zł. Jednocześnie zobowiązano M. K. do zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania ustalonego w punkcie 2.

W uzasadnieniu organ podniósł, że pismem z dnia 20 września 2001 r. M. K. oraz Z. W. wniosły o zwrot nieruchomości wywłaszczonej pod budowę zbiornika wodnego, oznaczonej jako działka ewidencyjna [...] o powierzchni 0.0696 ha. Ww. działka ewidencyjna została nabyta na rzecz Skarbu Państwa umową sporządzoną w formie aktu notarialnego z dnia 23 czerwca 1983 roku, Rep. A Nr [...]. F. W. oraz Z. W. sprzedali na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 6 ustawy wywłaszczeniowej m.in. działkę ewidencyjną nr [...] o powierzchni 696 m2 z przeznaczeniem pod budowę zbiornika wodnego, zgodnie z decyzją o zatwierdzeniu plany realizacyjnego, wydaną przez PPRN w N. T. z dnia 16 czerwca 1973 r. Starosta [...] po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, mając na uwadze, iż przeprowadzone badania geologiczne oraz analiza istniejących materiałów archiwalnych nie potwierdziły faktu istnienia w obrębie przedmiotowej działki osuwiska strukturalnego, a systematyczne obserwacje aparatury kontrolno -pomiarowej (reperów) nie wykazały występowania od ponad dziesięciu lat jakichkolwiek zjawisk osuwiskowych na przedmiotowej nieruchomość, uznał iż jest ona zbędna na cel wywłaszczenia w rozumieniu art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami i powinna ona być zwrócona. Wobec powyższego decyzją z dnia 7.09.2007 r. orzekł o zwrocie działki ewid.nr [...] o pow. 696 m2, położonej w C. , na rzecz M. K. oraz o rozliczeniach finansowych z tego tytułu. Od niniejszej decyzji odwołanie złożył ZZW N. SA oraz Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w K., wskazując, iż organ I instancji nie uwzględnił całości materiału dowodowego w przedmiotowej sprawie. Wojewoda decyzją z dnia 26 września 2008 r. uchylił zaskarżoną decyzję Starosty [...] w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, obligując organ do wyczerpującego ustalenia okoliczności faktycznych przedmiotowej sprawy i uzupełnienia materiału dowodowego. Wojewoda wskazał, iż organ I instancji w sposób niewystarczająco precyzyjny wyjaśnił kwestie związane z ustaleniem celu wywłaszczenia (nabycia nieruchomości), a co za tym idzie również jej zbędności dla realizacji tego celu. W toku ponownego rozpatrzenia sprawy zakończonego decyzją z dnia 12 października 2016 r. uzupełniono materiał dowodowy oraz ponownie przeanalizowano stan faktyczny i prawny sprawy. Pomimo podjętych prób nie udało się odszukać odbitek planu realizacyjnego zbiornika wodnego. Organ postanowił oprzeć się na przedłożonej przez Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w K. poświadczonej za zgodność oryginałem kopii ogólnego planu zagospodarowania terenu inwestycji Zespołu Zbiorników [...]. Jest to bowiem jedyny dokument, na podstawie którego można ustalić, co miało być zrealizowane na przedmiotowym terenie. Teren obejmujący działkę [...], częstokroć w literaturze i dokumentacji dotyczącej Zbiornika Wodnego [...] określany jest jako tzw. "[...]". Obejmuje on obszar położony na lewym brzegu Zbiornika Wodnego, pomiędzy wzgórzem zamkowym w C. , a ujściem potoku [...] W obrębie ww. działki znajdowały się niegdyś zabudowania mieszkalne i gospodarcze, stanowiące jedno z ośmiu gospodarstw osiedla rolniczego, zwanego Górnym Podzamczem, a zlokalizowanego wzdłuż górnego odcinka drogi lokalnej, łączącej centrum wsi C. z N..

Opierając się na posiadanej dokumentacji "Ogólny plan zagospodarowania terenów inwestycji wykonany przez [...] Centralne Biuro Studiów i Projektów Budownictwa Wodnego w K. ustalono, iż w obrębie przedmiotowych działek plan realizacyjny przewidywał działania mające na celu zabezpieczenie m.in. zamku w C. przed osuwiskami wzgórza mogącymi zagrozić cennym obiektom zabytkowym. Zgodnie z pkt 2.1.1.2, opisu do planu realizacyjnego są to następujące zabiegi zabezpieczające: budowa dwóch barier z pali żelbetowych wierconych powiązanych rusztem żelbetowym w osłonie zastrzyków wzmacniających skały, celem stabilizacji wzgórza zagrożonego osuwiskiem; wykonanie ubezpieczeń powierzchniowych w obszarze barier z narzutów kamiennych w siatce i zabudowy roślinnej; wykonanie wzmocnień konstrukcji murów zamku oraz podbudowy fundamentów w miejscach gdzie nie są posadowione na skale; rekultywacja terenu w otoczeniu zamku i zabudowa roślinna po zakończeniu robót zabezpieczających. Ponadto na obrzeżach zbiornika zaprojektowano zabudowę roślinną brzegów zbiornika, która zgodnie z opisem do planu realizacyjnego w punkcie 2.2.1.2. Pt "Zbiornik", pełnić miała następujące zadania: złagodzić falowanie wód zbiornika przeciwdziałając podcinaniu brzegów i tworzeniu się osuwisk, przeciwdziałać spływom powierzchniowym gleby, a tym samym ochronę zbiornika przed zamuleniami, itp. Na podstawie analizy przedmiotowego planu realizacyjnego (zarówno załącznika graficznego w skali 1:10 000 jak również części opisowej) nie można jednoznacznie ustalić, czy zabezpieczenia, o których mowa w planie realizacyjnym dotyczące zabezpieczenia wzgórza zamkowego w C. oraz zabudowy biologicznej, dotyczyły również działki nr [...], będącej przedmiotem niniejszego postępowania o zwrot. Pozyskano zatem opinię biegłego geodety, dotyczącą umiejscowienia działki ewid. nr [...] na planie realizacyjnym. Opinia ta zawiera również w swej treści informacje dotyczące zasięgu linii wywłaszczeniowych oraz określonych na planie realizacyjnym rzędnych poziomów piętrzenia wody w zbiorniku tj. minimalny poziom piętrzenia (510.0 m n.p.m.), normalny poziom piętrzenia (529.0 m n.p.m.), maksymalny poziom piętrzenia (534.5 m n.p.m.). Zgodnie z powyższą opinią ustalono, iż działka ewid.nr [...] położona jest powyżej rzędnej maksymalnego poziomu piętrzenia wody w zbiorniku, a na jej obszarze plan nie przewidywał powstania żadnych obiektów i urządzeń związanych z budową i eksploatacją zbiornika. W celu ustalenia, czy zrealizowano przewidziane w planie realizacyjnym zabezpieczenia terenu przed osuwiskiem oraz jakie zabezpieczenia wykonano na ww. terenie, zwrócono się do Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w K. o złożenie wyjaśnień w przedmiotowej sprawie. RZGW w K. w piśmie z dnia 11 marca 2003 r., wyjaśnił, iż przewidziane w ogólnym planie zagospodarowania inwestycji ubezpieczenia zastąpiono rozwiązaniem zawartym w koncepcji z 1991 r. polegającym na wykonaniu nasypu dociążającego osuwisko wraz z uformowaniem. Wykonano pryzmę żwirowo- kamienną usypaną do rzędnej minimalnego piętrzenia zbiornika, oraz ubezpieczenia powierzchniowe w formie narzutu i koszy siatkowo-kamiennych powyżej tego poziomu. Roboty te wykonano w latach 1993-1995. Teren między wzgórzem zamkowym, a ujściem Potoku [...] będący terenem potencjalnego osuwiska nie został zabezpieczony. Na tym terenie praktycznie nie da się wykonać skutecznych zabezpieczeń (ich koszt przekroczyłby wielokrotnie wartość terenu). Dlatego też inwestor budowy [...] wykupił ten teren wraz z zabudowaniami, które następnie zostały rozebrane.

Organ wskazał, że w celu ustalenia stanu faktycznego, w tym pod kątem realizacji celu wywłaszczenia na przedmiotowych działkach oraz w ich obrębie wielokrotnie przeprowadzano wizje w terenie i oględziny z udziałem zainteresowanych stron. W trakcie przeprowadzonych wizji ustalono, iż działka [...] jest niezagospodarowana, znajdują się na niej nieliczne drzewa. Nie stwierdzono działań, czy też śladów działań mogących świadczyć o wykonanych czynnościach związanych z zabezpieczeniem tego terenu przed potencjalnym osuwiskiem. Podczas przeprowadzonych wizji terenowych przedstawiciele ZZW N. SA, każdorazowo przedstawiali argument, iż przedmiotowe działki zostały wywłaszczone ze względu na występujące w tym rejonie zagrożenie osuwiskowe, a cel wywłaszczenia jakim była budowa zbiornika wodnego został zrealizowany. Natomiast strony wnioskujące utrzymują, iż teren ten został im niesłusznie wywłaszczony, ponieważ ww. działki nie zostały zajęte pod zbiornik wodny, a RZGW w K. nie wykonał na tych działkach żadnych prac. Ponadto w Centralnym Ośrodku Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej pozyskano zdjęcia lotnicze z lat 1983 i 1994, powiększone do skali 1: 2000, obejmujące obszar m.in. działki [...]. Zdjęcie wykonane w roku 1994 (11 lat po wywłaszczeniu) przedstawia teren niezagospodarowany - użytkowany rolniczo. Stan ten jest identyczny ze stanem nieruchomości przedstawionym na zdjęciu z 1983 roku, kiedy to nastąpiło wywłaszczenie. W oparciu o zebrany materiał dowodowy dokonano oceny zbędności działki ewid. nr [...] na cel określony w umowie sprzedaży zawartej w dniu 23 czerwca 1983 roku. Po dokonaniu analizy całości materiału dowodowego stwierdzono, że cel wywłaszczenia określony w decyzji wywłaszczeniowej ogólnie jako "pod zbiornik wodny" w powyższym przypadku dotyczył wywłaszczenia ze względu na racjonalną gospodarką wodną wokół zbiornika tj. w związku z istniejącym na tym terenie zagrożeniem osuwiskowym. Jednakże po wywłaszczeniu odstąpiono od realizacji na przedmiotowych działkach celu wywłaszczenia, jakim było zabezpieczenie terenu przed potencjalnym osuwiskiem. Również przeprowadzone badania geologiczne oraz analiza istniejących materiałów archiwalnych nie potwierdziły faktu istnienia w obrębie przedmiotowych działek osuwiska strukturalnego, a systematyczne obserwacje aparatury kontrolno-pomiarowej (reperów) nie wykazały występowania od ponad dziesięciu lat jakichkolwiek zjawisk osuwiskowych na przedmiotowej nieruchomości. W konsekwencji organ przyjął, że nieruchomość stała się zbędna na cel na jaki została wywłaszczona w rozumieniu art.137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami i powinna być zwrócona. Mając na uwadze powyższe decyzją z dnia 12 października 2016 r., Starosta [...] ponownie orzekł o zwrocie przedmiotowej nieruchomości. Od powyższej decyzji odwołanie złożył [...] S.A. Wojewoda decyzją z 27 kwietnia 2017 r. uchylił decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W ocenie organu odwoławczego w ponownie prowadzonym postępowaniu organ I instancji powinien uwzględnić, iż przedmiotowa nieruchomość położona była ponad maksymalnym poziomem piętrzenia wody, który co do zasady stanowi granicę czaszy zbiornika. Jednakże budowla hydrotechniczna, jaką jest m.in. zbiornik wodny, stanowi zespół obiektów (obszarów) składających się na ten zbiornik, którymi obok samej czaszy są m.in. brzegi (i części ich umocnienia/zabezpieczenia) oraz inne elementy służące funkcjonowaniu w sposób właściwy zbiornika wodnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 29 września 2017 r. sygn. akt II SA/Kr 780/17 oddalił skargę.

W toku ponownego rozpatrzenia sprawy organ uzupełnił materiał dowodowy. W dniu 18 maja 2018 roku przeprowadzono rozprawę administracyjną w terenie i ustalono, że działka [...] stanowi grunt porośnięty roślinnością krzewiastą oraz samosiejkami i nie wykazuje śladów użytkowania. Strony wniosły o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego geodety odnośnie usytuowania reperu nr [...] na przedmiotowej działce. Wezwany w charakterze świadka J. S. oświadczył, iż przedmiot postępowania jest mu znany, ponieważ pracuje w ZEW N. od 1984 roku. Świadek zeznał, że na podstawie jego doświadczeń zawodowych teren na dzień wywłaszczenia mógł być osuwiskowy, ponieważ jest położony w obszarze spełzywania gruntów pod naporem wody. Ponadto świadek zeznał, iż ma świadomość tego, że teren został wywłaszczony, ponieważ zabezpieczenie go przed ewentualnym osuwiskiem przekroczyłoby koszty wykupu ww. nieruchomości. Z uwagi na powyższe nie zabezpieczono terenu przed osuwaniem, lecz zamontowano aparaturę kontrolno-pomiarową. Wezwany w charakterze świadka J. P. oświadczył, iż przedmiot postępowania jest mu znany, ponieważ pracuje w OPGiK K. sp. z o.o. przy budowie zapory od 1991 roku. Jako geodeta zajmuje się wykonywaniem prac zleconych przez [...], a w szczególności pomiarami aparatury kontrolno-pomiarowej zainstalowanej wokół zbiornika i służącej do pomiaru przemieszczeń i odkształceń terenu. Świadek zeznał ponadto, iż aparatura kontrolno-pomiarowa jest zainstalowana również na terenach wokół zbiornika, które nie były przedmiotem wywłaszczenia, lecz jest ona włączona do sieci reperów na terenie wywłaszczonym i stanowi jedną całość. Wezwany w charakterze świadka J. K. oświadczył, iż przedmiot postępowania jest mu znany, ponieważ jego rodzice byli sąsiadami, których wywłaszczono. Świadek zeznał, iż pierwotnie działki położone na tzw. półce miały nie być wywłaszczone. Świadek zeznał, iż na terenie ww. działek są zamontowane repery służące do pomiaru przemieszczeń.

Organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie cel wywłaszczenia określony w decyzji wywłaszczeniowej, ogólnie jako "pod zbiornik wodny" w powyższym przypadku dotyczył wywłaszczenia ze względu na racjonalną gospodarką wodną wokół zbiornika tj. w związku z istniejącym na tym terenie zagrożeniem osuwiskowym. Powyższe ustalenia potwierdza stanowisko RZGW w K. przedstawione w piśmie z dn. 31 stycznia 2003 r., zgodnie z którym: "Teren między wzgórzem zamkowym, a ujściem Potoku [...] będący terenem potencjalnego osuwiska nie został zabezpieczony. Na tym terenie praktycznie nie da się wykonać skutecznych zabezpieczeń (ich koszt przekroczyłby wielokrotnie wartość terenu). Dlatego też inwestor budowy Zespołu Zbiorników Wodnych [...] [...] wykupił ten teren wraz z zabudowaniami, które następnie zostały rozebrane". Zatem wprost przyznano, że działania podmiotów władających przedmiotową nieruchomością po wywłaszczeniu, ograniczyły się do przejęcia władztwa nad omawianym terenem w celu uniknięcia w przyszłości odpowiedzialności za ewentualne szkody powstałe na skutek uaktywnienia się osuwisk. W trakcie prowadzonego postępowania, podczas wielokrotnych wizji w terenie i oględzin nie stwierdzono żadnych rzeczywistych działań mających zabezpieczyć teren przed osuwiskiem. Zarządzający zbiornikiem ograniczyli się do zainstalowania linii reperów w celu monitorowania ewentualnych osuwisk, utrzymując, iż działka położna jest w terenie stromym i abrazyjnym, na którym widoczne są spełzywania gruntu i ruchy osuwiskowe, a zainstalowane repery są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania zbiornika. Wskazano, że wykupienie gruntu jest jednoznaczne z realizacją celu wywłaszczenia. Powyższe działania (a w zasadzie ich brak), potwierdziły również osoby przesłuchane w charakterze świadków w niniejszym postępowaniu. W ocenie organu samo wykupienie terenu w związku z potencjalnym zagrożeniem osuwiskowym i umieszczenie na nim aparatury służącej do badania przemieszczeń nie może być równoznaczne z realizacją celu wywłaszczenia. Reper nr [...], usytuowany na działce [...] jest znakiem geodezyjnym, będącym częścią osnowy wysokościowej wokół zbiornika i podlega ochronie prawnej, zgodnie z art. 15 ustawy prawo geodezyjne i kartograficzne oraz rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 15 kwietnia 1999 r. w sprawie ochrony znaków geodezyjnych, grawimetrycznych i magnetycznych i nie wymaga instytucji wywłaszczenia. Należy zatem przyjąć, że nieruchomość stała się zbędna na ceł na jaki została wywłaszczona w rozumieniu art.137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami i powinna być zwrócona, albowiem samo wykupienie terenu w związku z potencjalnym zagrożeniem osuwiskowym nie może być równoznaczne z realizacją celu wywłaszczenia. Wykupienie powyższego terenu miało dopiero umożliwić wykonanie stosownych zabezpieczeń przed osuwiskami, jednakże RZGW i ZZW [...]. nie udowodniły, iż w ciągu 7 lat od dnia wykupu rozpoczęły jakiekolwiek prace na przedmiotowych działkach, bądź w ciągu 10 lat zakończyły na nich realizację celu wywłaszczenia. Podkreślono, że żadne obiekty i urządzenia związane z budową i eksploatacją zbiornika na przedmiotowej działce nie powstały. Za realizację celu wywłaszczenia nie można również uznać samoistnego pokrycia przedmiotowej działki roślinnością krzewiastą i samosiejkami. Ponadto potencjalne ruchy osuwiskowe i spełzywanie gruntu, na które powoływał się [...] S.A., również nie świadczą o realizacji celu wywłaszczenia. W przedmiotowej sprawie nie znajdują zastosowania skutki prawne wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13.03.2014r. Sygn. akt P/38/11.

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła [...] S.A. z siedzibą w N. kwestionując ustalenia organu I instancji w zakresie zbędności przedmiotowej nieruchomości oraz wskazując na zarzut naruszenia przepisów art. 40 § 2 kpa i art. 10 kpa.

Wojewoda decyzją z dnia 18 października 2021 r. znak: [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł o odmowie zwrotu na rzecz M. K., c. [...] i Z., nieruchomości oznaczonej jako działka ewid. nr [...] o pow. 696 m2, położonej w C. , objętej księgą wieczystą nr [...]

W uzasadnieniu organ wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z 29 września 2017 r. sygn. II SA/Kr 780/17 wskazał, iż: "Wobec uzasadnionych wątpliwości co do położenia repera 136, organ I instancji powinien jednoznacznie ustalić, czy na terenie przedmiotowej działki rzeczywiście znajduje się element aparatury kontrolno-pomiarowej [...], a to reper 136, a jeżeli tak, czy jest on urządzeniem towarzyszącym rzeczywiście niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania inwestycji stanowiącej podstawę wywłaszczenia (por. m.in. T. Woś, Wywłaszczanie nieruchomości i ich zwrot, wyd. 3 LexisNexis W. 2007, s. 270). Należy przy tym mieć na uwadze, że reper jest jedynie prostym znakiem geodezyjnym osnowy wysokościowej o określonej rzędnej wysokościowej w przyjętym układzie odniesienia, a - jak wynika z akt administracyjnych -repery miały być w miarę możliwości osadzane w miedzach pomiędzy działkami. Oceny powyższej niezbędności należy dokonywać z uwzględnieniem konstytucyjnej ochrony prawa własności."

Mając powyższe na uwadze - uwzględniając wytyczne zawarte w ww. wyroku oraz ustalenia wynikające z pozyskanego przez organ I instancji opracowania geodezyjnego, z którego wynika, że na przedmiotowej nieruchomości znajduje się jeden z reperów (nr [...]), tj. element aparatury kontrolno-pomiarowej przedmiotowego zbiornika wodnego, służący obserwacjom przemieszczeń terenu wokół czaszy zbiornika - konieczne było – zdaniem Wojewody - ustalenie i dokonanie oceny, czy jest on urządzeniem towarzyszącym rzeczywiście niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania inwestycji stanowiącej podstawę wywłaszczenia. Zgodnie z dostępnym w internecie (www.imgw.pl, [...]) opracowaniem pt. "Wytyczne wykonywania badań, pomiarów, ocen stanu technicznego oraz ocen stanu bezpieczeństwa budowli piętrzących wodę" pod redakcją Edmunda Sieinskiego i Piotra Śliwińskiego (wyd. Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej Państwowy - Instytut Badawczy, Warszawa 2020), pojęcie "wyznaczanie przemieszczeń" definiuje się jako okresowe badania zmian położenia sieci punktów reprezentujących badany obiekt w stosunku do przyjętego układu odniesienia. Układ ten reprezentują najczęściej punkty położone poza hipotetyczną strefą oddziaływania obiektu. Przemieszczenia wyznaczone w układzie odniesienia zidentyfikowanym jako stały określa się mianem przemieszczeń bezwzględnych. Przemieszczenia wyznaczane w układzie o niekontrolowanej stałości (związanym najczęściej z obiektem) są definiowane jako przemieszczenia względne. Pełna interpretacja zachowania się badanego obiektu powinna opierać się na wartościach przemieszczeń bezwzględnych. Przemieszczenia są, obok zjawisk filtracyjnych, podstawowymi informacjami, jakie analizuje się i uwzględnia w procesie interpretacji i w ocenach stanu technicznego obiektów hydrotechnicznych. Do wyznaczania przemieszczeń bezwzględnych wykorzystuje się najczęściej metody geodezyjne, które obejmują pomiary długości, kątów poziomych i pionowych, przewyższeń itp., wiążąc liczną sieć punktów kontrolowanych z punktami odniesienia. Dokładność wyznaczania przemieszczeń zależy od precyzji pomiarów, programu obserwacji oraz kształtu geometrycznego sieci i jej nasycenia potencjalnymi punktami odniesienia. Z powodów technologicznych pomiary przemieszczeń pionowych (AŻ) wykonywane są niezależnie od pomiarów przemieszczeń w płaszczyźnie poziomej (AX, A Y). Ruchy pionowe obiektu wyznacza się, porównując wyniki okresowych pomiarów przewyższeń w sieciach niwelacyjnych, obejmujących swym zasięgiem repery odniesienia i repery kontrolowane. Najczęściej stosowaną metodą pomiarową jest geometryczna niwelacja precyzyjna. Średnie błędy wyznaczania przemieszczeń tą metodą nie przekraczają wielkości ±0,5 mm. Coroczne pomiary zaleca się wykonywać w tych samych porach roku, np. zawsze jesienią, co pozwala na minimalizację wpływu warunków pogodowych na jakość wyników. Istotne jest przy tym to, iż - jak wskazali autorzy ww. opracowania - ww. wytyczne zostały opracowane w związku z obowiązkiem nałożonym przez ustawodawcę w art. 62 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 1333 ze zm.) na właściciela lub zarządcę obiektu budowlanego do poddawania takich obiektów okresowym kontrolom. Z kolei w dacie nabycia przedmiotowej nieruchomości przez Skarb Państwa obowiązek przeprowadzania badań stanu technicznego obiektu oraz utrzymywania go w należytym stanie chroniącym przed powstaniem zagrożenia bezpieczeństwa ludzi i mienia oraz zniszczeniem lub przed przedwczesnym zużyciem, jak też przed oszpeceniem otoczenia określał przepis art. 43 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane.

Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy organ wskazał, iż teren obejmujący działkę nr [...], jak ustalił organ I instancji, obejmuje obszar położony na lewym brzegu Zbiornika Wodnego pomiędzy wzgórzem zamkowym w C. a ujściem potoku [...]. W obrębie przedmiotowej działki plan realizacyjny przewidywał działania mające na celu zabezpieczenia, m.in. zamku w C. przed osuwiskami wzgórza mogącymi zagrozić cennym obiektom zabytkowym. Jak ustalił organ I instancji, na wnioskowanej do zwrotu nieruchomości znajduje się element aparatury kontrolno-pomiarowej [...] - fakt ten nie jest negowany przez żadną ze stron niniejszego postępowania. Z kolei jak wskazali świadkowie, J. S. i J. P., ww. aparatura kontrolno-pomiarowa jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania inwestycji stanowiącej podstawę wywłaszczenia, tj. zbiornika wodnego. J. P. zwrócił uwagę, iż pomiary aparatury kontrolno-pomiarowej na przedmiotowych działkach wykazują przemieszczenia pionowe. Z kolei cytowana literatura przedmiotu wskazuje, iż ruchy pionowe obiektu wyznacza się, porównując wyniki okresowych pomiarów przewyższeń w sieciach niwelacyjnych, obejmujących swym zasięgiem repery odniesienia i repery kontrolowane. Mając zatem na uwadze powyższe, wskazać należy, iż element aparatury kontrolno-pomiarowej ZEW N. , a to reper 136, jest urządzeniem niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania zbiornika wodnego, stanowiącego ogólnie określony cel wywłaszczenia, w tym do realizacji obowiązków w zakresie kontroli jego stanu technicznego oraz wpływu na otoczenie. Analizując zgromadzony materiał dowodowy organ odwoławczy uznał, że przedmiotowa nieruchomość znalazła się w obszarze, który - jak wynika z pozyskanej przez organ I instancji opinii technicznej sporządzonej przez uprawnionego geodetę (k. 293-295) - podlegał wywłaszczeniu w 2 etapie, położony jest powyżej maksymalnej linii piętrzenia wody i z tego względu przeznaczony nie tyle pod czaszę zbiornika, co jego infrastrukturę towarzyszącą - z jednej strony pozwalającą na niezbędną kontrolę jego stanu technicznego oraz wpływu, jaki wywiera na tereny otaczające zbiornik, a z drugiej zabezpieczającą zbiornik, będący wszak obiektem budowlanym, przed negatywnym wpływem otoczenia, poprzez pozostawienie jego otoczenia w stanie niezbudowanym, pokrytym roślinnością zabezpieczającą grunt przed nadmiernym przemieszczaniem. Mając na uwadze powyższe Wojewoda stwierdził, że przedmiotowa nieruchomość, oznaczona jako działka nr [...], położona w C. , wywłaszczona została na cele związane z należytym funkcjonowaniem zbiornika wodnego, a tym samym nie można jej uznać za zbędną na cel wywłaszczenia i orzec o jej zwrocie. Zauważono, że co do zasady nie można uznać za zbędną takiej nieruchomości, na której zostały zainstalowane urządzenia lub powstały nakłady, bez których inwestycja objęta celem wywłaszczenia nie mogłaby powstać lub spełniać planowanych funkcji. Oceniając zatem zebrany w sprawie materiał dowodowy, w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11, należy stwierdzić, iż cel wywłaszczenia został na przedmiotowej nieruchomości zrealizowany, a tym samym nie można orzec o jej zwrocie na rzecz uprawnionych podmiotów.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła M. K. zarzucając naruszenie:

1/ art. 136 i art. 137 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 21 Konstytucji RP poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe stosowanie polegająca na:

a/ zbyt szerokim przyjęciu celu wywłaszczenia położonej w C. działki ewid.nr [...] - opisanego w umowie sprzedaży z dnia 23 czerwca 1983 r. Rep.A.nr [...] (zawartej w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości) jako "pod zbiornik wodny zgodnie z decyzją o zatwierdzeniu planu realizacyjnego inwestycji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. T. z dnia 16 czerwca 1973 r. - również jako realizacja celów zawartych w opracowaniu z 2020 r. tj. wytycznych "Wykonywania badań, pomiarów, oceny stanu technicznego oraz ocen stanu bezpieczeństwa budowli piętrzących wodę" (1. M. i G.W.P. Instytut badawczy w Warszawie), - podczas gdy cel wywłaszczenia wynika z treści decyzji wywłaszczeniowej lub (umowy sprzedaży) lub z innych aktów poprzedzających proces wywłaszczenia (np. zezwolenia na nabycie nieruchomości, decyzji lokalizacyjnej, decyzji o zatwierdzeniu planu realizacyjnego), a nie z aktów o charakterze prywatnych publikacji naukowych powstałych po upływie 37 lat od daty wywłaszczenia;

b/ przyjęciu, że celem wywłaszczenia ("pod zbiornik wodny") położonej w C. działki ewid.nr [...] było także usytuowanie na niej urządzenia geodezyjnego reper nr [...], "jako element niezbędnego do prawidłowego funkcjonowania zbiornika wodnego" "infrastruktura towarzysząca zbiornika" który jest w istocie trwale stabilizowanym znakiem geodezyjnym osnowy wysokościowej, służącym do celów tworzenia państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego i pozostałych celów określonych w art. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne oraz pozostaje pod nadzorem właściwego miejscowo Starosty i ochroną art. 15 powołanej ustawy, a jedynie pomocniczo służyć może również do badania przemieszczania się gruntu i zjawisk osuwiskowych, jednak w dalszym ciągu nie do budowy i eksploatacji zbiornika wodnego i nie znajduje się on we władaniu inwestora ani właściciela zbiornika wodnego tj. [...] S.A.;

c/ przyjęciu, że celem wywłaszczenia ("pod zbiornik wodny") położonej w C. działki ewid.nr [...] było także zapobieżenie potencjalnym zjawiskom osuwiskowym, podczas gdy plan realizacyjny inwestycji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. T. z dnia 16 czerwca 1973 r. nie przewidywał na tej działce żadnych obiektów urządzeń związanych z budową i eksploatacją czy zabezpieczeniem przed zjawiskami osuwiskowymi zbiornika oraz przez cały okres od momentu wywłaszczenia aż do chwili obecnej nie powstały jakiekolwiek obiekty czy urządzenia, które miałyby takową funkcję nawet hipotetycznie spełniać;

d/ przyjęciu, że celem wywłaszczenia ("pod zbiornik wodny") położonej w C. działki ewid.nr [...] było de facto także uniknięcie odpowiedzialności za ewentualne szkody powstałe na skutek uaktywnienia się osuwisk z związku z eksploatacja zbiornika wodnego, podczas gdy w oficjalnym stanowisku RZGW w K. z dnia 31.01.2003 r. przyznano, że teren między "wzgórzem zamkowym , a ujściem potoku [...] nie został zabezpieczony, ze względów ekonomicznych nie wykonano skutecznych zabezpieczeń a inwestor wykupił ten teren wraz z zabudowaniami, które następnie zostały rozebrane - właśnie w celu uniknięcia w/w odpowiedzialności odszkodowawczej;

2/ art. 137 ust. 2 ustawy z dnia z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - poprzez jego niezastosowanie i brak rozważenia, czy w związku przyjęciem, że usytuowanie na położonej w C. działce ewid.nr [...] urządzenia geodezyjnego reper nr [...] stanowi ewentualny cel wywłaszczenia jest on realizowany na całej czy jedynie części spornej nieruchomości;

3/ art. 21 ust. 2 Konstytucji RP poprzez przyjęcie, że samo zrealizowanie inwestycji (zbiornika wodnego) bez jednoczesnego wykorzystania położonej w C. działki ewid.nr [...] do pierwotnie przyjętego celu publicznego, świadczy o braku ziszczenia się przesłanki uzasadniającej dokonanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, podczas gdy art. 21 ust. 2 Konstytucji RP mówi o dopuszczalności wywłaszczenia jedynie na cel publiczny tj. że wywłaszczona nieruchomość ma bezpośrednio po wywłaszczeniu zostać oddana do realizacji zadań publicznych w ramach ściśle określonego przed wywłaszczeniem przedsięwzięcia publicznego, natomiast w przeciwnym wypadku z konstytucyjnych gwarancji ochrony prawa własności wynika prawo powrotnego nabycia nieruchomości przez jej poprzedniego właściciela;

4/ art. 7 i art. 8 kpa, a także art. 77 par. 1 kpa., poprzez dokonanie dowolnej oceny materiału dowodowego, poprzez wybiórcze oparcie się na dowodach w postacie zeznań świadków strony przeciwnej ZEW N. interpretowanych w świetle nie całokształtu materiału dowodowego, lecz w świetle wytycznych "Wykonywania badań, pomiarów, oceny stanu technicznego oraz ocen stanu bezpieczeństwa budowli piętrzących wodę" z 2020 r. (I. M. i G.W.P. Instytut badawczy w Warszawie), czyli prywatnej publikacji naukowej powstałej po upływie 37 lat od daty wywłaszczenia, przy jednoczesnym pominięciu wskazania w uzasadnieniu dlaczego innym dowodom (w tym opiniom biegłych) organ II instancji odmówił wiary - co doprowadziło do błędnego rozpoznania wniosku o zwrot nieruchomości polegający na przyjęciu, że na położonej w C. działce ewid.nr [...] został zrealizowany cel wywłaszczenia poprzez istnienie urządzenia geodezyjnego (reper - 136) będącego pod nadzorem Starosty [...] i państwowych organów Służby Geodezyjnej i Kartograficznej.

W uzasadnieniu rozwinięto powyższe zarzuty, w konkluzji wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji względnie o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi II instancji.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując przy tym argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że z mocy § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. poz. 491 z późn. zm.) w okresie od dnia 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszono stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. Do dnia orzekania przez Sąd stan epidemii nie został odwołany.

Zgodnie z art. 15zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842 ze zmianami) w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów (ust. 3). Na tej podstawie zarządzeniem Przewodniczącego II Wydziału w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Z istoty kontroli wynika również, że zgodność z prawem zaskarżonej decyzji lub postanowienia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego aktu. Należy również wskazać, że na mocy art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (pkt 1 lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. c); a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność aktu lub wydanie go z naruszeniem prawa (pkt 2 i pkt 3). W razie nieuwzględnienia skargi podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.

W wyniku rozpatrzenia sprawy w tak zakreślonych ramach Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna.

Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja odmawiająca zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Podstawę materialnoprawną tej decyzji stanowi art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (obecnie Dz. U. z 2021 r. poz. 1899, dalej: u.g.n.), zgodnie z którym poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zgodnie z art. 137 ust. 1. u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Jeżeli cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (art. 137 ust. 2 u.g.n.). Podstawę prawną rozstrzygnięcia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości kształtuje nadto wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11 (Dz. U. poz. 376), skutkiem którego art. 137 ust. 1 pkt 2 utracił moc z dniem 24 marca 2014 r. w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r. zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wyroku tego wynika, że jeżeli nieruchomość objęta żądaniem zwrotu została wywłaszczona przed dniem 27 maja 1990 r., czyli datą komunalizacji z mocy prawa nieruchomości Skarbu Państwa, którymi władały jednostki samorządu terytorialnego, zaś cel wywłaszczenia został zrealizowany przed dniem 22 września 2004 r., czyli dniem wejścia w życie aktualnego brzmienia art. 137 ust. 1 u.g.n., nie można uznać, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Realizacja tego celu w terminach wskazanych w art. 137 ust. 1 u.g.n. nie ma w takiej sytuacji znaczenia, tj. nie jest istotne, czy realizację celu wywłaszczenia rozpoczęto w ciągu 7 lat od momentu, w którym decyzja wywłaszczeniowa stała się ostateczna oraz czy zakończono ją w ciągu 10 lat od tego momentu. W świetle powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego w wypadku nieruchomości wywłaszczonych przed dniem 27 maja 1990 r. spełnienie kryteriów zbędności, wymienionych w art. 137 ust. 1 u.g.n. miałoby znaczenie wyłącznie wówczas, gdyby cel wywłaszczenia był realizowany dopiero po dniu 22 września 2004 r.

Podstawę prawną orzekania w przedmiotowej sprawie kształtuje również treść art. 153 i 170 p.p.s.a., a to wobec wydania w odniesieniu do kontrolowanej sprawy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 29 września 2017 r., II SA/Kr 780/17.

Zgodnie z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Moc wiążąca orzeczenia, określona w tym przepisie, w odniesieniu do sądów oznacza, ze podmioty w nim wymienione muszą przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Zatem w kolejnym postępowaniu, w którym pojawi się dana kwestia, nie może ona być już ponownie badana (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 czerwca 2018 r., sygn. akt I GSK 561/18, LEX nr 2536679).

Zgodnie natomiast z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. W orzecznictwie podkreśla się, że ciążący na organie i na sądzie obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, może być wyłączony tyko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, czyniącej pogląd prawny nieaktualnym, a także w razie wzruszenia wyroku w trybie przewidzianym prawem (por. wyrok NSA z 26 czerwca 2000 r., sygn. I SA/Ka 2408/98, wyrok WSA w Olsztynie z 16 czerwca 2009 r., sygn. II SA/Ol 443/09, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przez ocenę prawną należy rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku. Ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się bowiem przede wszystkim z wykładnią prawa (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. LexisNexis Warszawa 2005, s. 472, J. Świątkiewicz, Komentarz do ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, Warszawa 1995, s. 70). Ocena prawna może odnosić się zarówno do przepisów prawa materialnego jak i procesowego. Pomiędzy oceną prawną a wskazaniami co do dalszego postępowania zachodzi ścisły związek. Ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania organów administracyjnych w sprawie, podczas gdy wskazania określają sposób ich postępowania w przyszłości. Wskazania stanowią więc konsekwencję oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracji i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w sprawie oraz wytyczają kierunek działania organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

Wiążącym w przedmiotowej sprawie wyrokiem z dnia 29 września 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na decyzję Wojewody z dnia 27 kwietnia 2017 r. znak [...], o uchyleniu decyzji organu I instancji i przekazaniu temu organowi sprawy do ponownego rozpatrzenia. Sąd uznał, że rozstrzygnięcie organu odwoławczego, mimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu. Sąd przyjął, że w sprawie bezsporne było, że umową sprzedaży w formie aktu notarialnego z 23 czerwca 1983 r. Rep. A Nr [...], F. W. oraz Z. W. sprzedali na rzecz Skarbu Państwa, w trybie art. 6 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r., działkę ewidencyjną nr [...], pod budowę zbiornika wodnego oraz że na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w N. T. sygn. akt [...] z 16 lutego 1998 r. spadek po F. W. nabyły Z. W. oraz M. K. - po ˝ części. Sporne natomiast było zarówno prawidłowe oznaczenie stron postępowania (uprawnionych do zwrotu nieruchomości), precyzyjne określenie celu wywłaszczenia, jak i ocena wystąpienia przesłanki zbędności.

W odniesieniu do pierwszej kwestii Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 września 2017 r. przyjął, że zasadne było stanowisko organu odwoławczego, zgodnie z którym w świetle aktualnego orzecznictwa sądów administracyjnych, z uwzględnieniem zapadłych wyroków Trybunału Konstytucyjnego, wyłączona jest możliwość zrzeczenia się roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest wprawdzie dziedziczne, ale niezbywalne, jako samodzielne prawo, tj. nie można go przenieść na inną osobę w drodze czynności prawnej, z wyjątkiem nabycia prawa do udziału spadku w drodze czynności cywilnoprawnej w formie prawem przewidzianej (np. umową darowizny bądź umową sprzedaży, zawartymi w formie aktu notarialnego) (por. wyrok WSA w Krakowie z 27 listopada 2015 r., sygn. II SA/Kr 1075/15). Uprawnienie do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie ma bowiem charakteru cywilnoprawnego - jest bezpośrednio związane z prawem publicznym i ma postać żądania administracyjnoprawnego, dochodzonego wyłącznie na drodze administracyjnej. Wskazano na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 lipca 2015 r. (SK 26/14 opubl. w Dz.U. z 2015 r. poz. 1039), który doprowadził Sąd do wniosku, że aktualnie wykładając art. 136 ust. 3 zdanie pierwsze u.g.n. należy przyjąć, że możliwy jest zwrot wywłaszczonej nieruchomości w jej ułamkowej części, a także, iż każdemu współwłaścicieli (bądź ich spadkobierców) przysługuje samodzielna legitymacja procesowa w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości (por. NSA w wyroku z 4 grudnia 2015 roku, sygn. I OSK 1225/15). W konsekwencji Sąd uznał, że organ odwoławczy trafnie stwierdził, że oświadczenie o zrzeczeniu się roszczenia przez Z. W. na rzecz M. K. jest bezskuteczne względem postępowania administracyjnego o zwrot nieruchomości. Tym samym, skoro F. W. oraz Z. W. sprzedali na rzecz Skarbu Państwa, w trybie art. 6 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. działkę ewidencyjną nr [...], a spadek po F. W. nabyły Z. W. oraz M. K. po ˝ części oraz że 12 października 2001 r. zarówno M. K., jak i Z. W., wniosły o zwrot nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], za nieprawidłowy należy uznać orzeczony w zaskarżonej decyzji zwrot przedmiotowej nieruchomości w całości na rzecz jedynie M. K..

W odniesieniu do przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości zawartych w art. 136 i art. 137 u.g.n. Sąd przypomniał m.in., że zadaniem organu prowadzącego postępowanie w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest precyzyjne ustalenie celu stanowiącego podstawę wywłaszczenia nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot, a następnie zebranie materiału dowodowego, potwierdzającego lub negującego występowanie wymienionych wyżej przesłanek zbędności — z uwzględnieniem wpływu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 lipca 2015 r., sygn. SK 26/14, na sposób wykładni przesłanki zbędności nieruchomości, o której mowa w art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. oraz powstałego na tym tle orzecznictwa sądów administracyjnych. Określenie celu wymienionego w decyzji administracyjnej orzekającej o wywłaszczeniu ma szczególnie istotne znaczenie dla późniejszej oceny przesłanek zbędności tej nieruchomości w kontekście realizacji celu wywłaszczenia. Ustalenie celu wywłaszczenia następuje poprzez przywołanie odpowiednich zapisów w decyzji wywłaszczeniowej lub umowie sprzedaży, jednakże w sytuacji, gdy cel ten w ww. dokumentach został określony bardzo ogólnie, koniecznym jest jego doprecyzowanie z uwzględnieniem dokumentacji dotyczącej inwestycji, dla urzeczywistnienia której nastąpiło wywłaszczenie, powstałej przed odjęciem prawa własności poprzedniemu właścicielowi (lub współwłaścicielom) nieruchomości. Zgodnie ze stanowiskiem doktryny prawa administracyjnego w zakresie wywłaszczeń i zwrotów nieruchomości (por. m.in. T. Woś, Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości, Warszawa, 2004 r., s. 209-216) oraz dotychczasowym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. np. wyrok z 22 października 1993 r., sygn. akt SA/Kr 477/93), cel wywłaszczenia musi być interpretowany ściśle."

Sąd zauważył równocześnie, że na tle art. 136 ust. 3 u.g.n. wymagania odnośnie szczegółowości celu wywłaszczenia wskazywanego w decyzji wywłaszczeniowej powinny być oceniane proporcjonalne do standardu prawnego i funkcjonalnego z chwili wydania decyzji wywłaszczeniowej, a nie z daty dokonywania rzeczonej kontroli. Innymi słowy, w im dalszej przeszłości był określany cel wywłaszczenia, tym ogólniej mógł być on ujęty w decyzji wywłaszczeniowej, a nawet mógł wynikać z kontekstu sprawy i całokształtu jej okoliczności. Należy bowiem zaznaczyć, że inne (wyższe) wymagania dotyczące określoności celu wywłaszczenia będą istnieć na tle aktów wywłaszczeniowych dokonywanych pod rządami obowiązującej Konstytucji RP, zwłaszcza w świetle procesu stałego jej rozwoju i precyzowania norm przez Trybunał Konstytucyjny, a inne (niższe) wymagania należy odnosić do celu wywłaszczenia określanego w aktach z wcześniejszego okresu. Następuje bowiem zasadniczo stały wzrost standardu prawnego i wymagań prawnych - fakt ten musi być uwzględniony przy stosowaniu art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n., gdyż regulacja zawarta w tych przepisach wiąże się z zasady z kwestiami natury historycznej (por. wyrok NSA z 17 marca 2016 r., sygn. I OSK 1454/14).

W odniesieniu do realiów rozpatrywanej sprawy Sąd stwierdził, że "prawidłowo organ I instancji ustalił cel wywłaszczenia, co oparto na dostępnych, istotnych podstawowych dowodach, jakie należało w sprawie przeprowadzić, przy jednoczesnym podjęciu starań o uzyskanie wyczerpującego materiału dowodowego w tym zakresie. Były nimi przede wszystkim zawarta w trybie art. 6 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. umowa sprzedaży, sporządzona w formie aktu notarialnego z 23 czerwca 1983 r. Rep. A Nr [...], mocą której przedmiotowa nieruchomość została nabyta na rzecz Skarbu Państwa. Zgodnie z powyższą umową nieruchomość była jednoznacznie przeznaczona pod budowę zbiornika wodnego zgodnie z decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. T. z dnia 16 czerwca 1973 r. znak: [...] o zatwierdzeniu planu realizacyjnego ww. inwestycji." Sąd uznał ponadto, że z uwagi na brak możliwości uzyskania powyższej decyzji wraz z planem realizacyjnym, słusznie organ I instancji posłużył się powstałym przed datą wywłaszczenia projektem p.n. Zespół Zbiorników Wodnych [...] - Ogólny plan zagospodarowania terenu inwestycji wraz z załącznikiem graficznym, z 1972 r. Z dokumentów tych jako cel wywłaszczenia wynika budowa zbiornika wodnego. Sąd przyjął przy tym za słuszne stanowisko organu odwoławczego, zgodnie z którym zbiornik wodny jest budowlą hydrotechniczną, stanowiącą zespół obiektów (obszarów) składających się na ten zbiornik, którymi obok samej czaszy są m.in. brzegi (i części ich umocnienia/zabezpieczenia) oraz inne elementy służące funkcjonowaniu w sposób właściwy zbiornika wodnego. Wobec powyższego, nie jest wykluczony ustalony przez organy cel towarzyszący, polegający na racjonalnej gospodarce wodnej wokół zbiornika. Taką racjonalną gospodarkę określono w ww. projekcie jako zabezpieczenie terenu przed potencjalnym osuwiskiem. Jako metody zabezpieczenia wskazano budowę barier z pali żelbetowych, ubezpieczeń powierzchniowych w obszarze barier z narzutów kamiennych w siatce i zabudowy roślinnej oraz zabudowę roślinną brzegów zbiornika. Ww. zabudowa roślinna miała dotyczyć brzegów zbiornika głównie od rz. 529 m n.p.m. ponad 534,5 m n.p.m.

W ocenie Sądu niewątpliwe było, że żadne z ww. obiektów i urządzeń związanych z budową i eksploatacją zbiornika na przedmiotowej działce nie powstały. W ocenie Sądu ze szczegółowych opracowań sporządzonych przez geodetów i geologów na okoliczność zbadania, czy przedmiotowa nieruchomość została dotychczas wykorzystana na cel wywłaszczenia określony jako realizacja zbiornika wodnego oraz protokołów rozpraw administracyjnych przeprowadzonych na gruncie 20 maja 2002 r. oraz 1 czerwca 2005r. połączonych z oględzinami przedmiotowej nieruchomości oraz zdjęć (w tym lotniczych) wynikało, po pierwsze, że sporna nieruchomość obejmowała i obejmuje obszar pozbawiony trwałej zabudowy, którego część porośnięta jest samoistnie zasianymi krzewami, czy też młodym lasem osikowym. Wskazany w umowie sprzedaży zbiornik wodny usytuowany jest w oddaleniu od terenu przedmiotowej nieruchomości. Sąd wskazał ponadto, że etapy wywłaszczenia zostały określone w operatach wywłaszczeniowych z 1967 r. i 1976 r. Z analizy Przedsiębiorstwa Usług Geodezyjnych i Kartograficznych "[...]" z listopada 2006 r. wynika, że działka nr [...] w całości leży powyżej linii II etapu wywłaszczenia (określonej operatem nr [...] a także powyżej linii maksymalnego piętrzenia wody tj. rzędnej 534,5 m n.p.m. Działka nr [...] leży w zakresie rzędnych od 556,3 do 560,5 m n.p.m., natomiast granicą II etapu była (warstwica 533 m n.p.m.). Sąd wskazał również, że ustalone przez biegłego stopnie piętrzenia wody wskazują, iż przedmiotowa nieruchomość położona jest zarówno powyżej linii II etapu wywłaszczenia (wyznaczona operatem wywłaszczeniowym [...] z 1976 r.) i tym samym powyżej poziomu maksymalnego piętrzenia wody, jak i strefy objętej zabudową roślinną. Pośrednio wskazują na to także działania (a w zasadzie ich brak) wobec spornej nieruchomości po jej wywłaszczeniu. Sąd wskazał również, że w toku postępowania organ I instancji zwracał się do Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w K. o wskazanie prac, jakie miałyby zostać wykonane na przedmiotowej nieruchomości celem realizacji ww. celu wywłaszczenia, jednakże nie otrzymano żadnych wyjaśnień w tym zakresie, oprócz wskazania, że teren pomiędzy wzgórzem zamkowym, a potokiem [...] nie został zabezpieczony, ponieważ koszt zabezpieczeń przekroczyłby wielokrotnie wartość terenu. Dlatego ZEW wykupił ten teren wraz z zabudowaniami, które następnie zostały rozebrane. Na tej podstawie Sąd stwierdził: "Zatem wprost przyznano, że działania podmiotów władającym przedmiotową nieruchomością po wywłaszczeniu ograniczyły się do przejęcia władztwa nad omawianym terenem. Również podczas wielokrotnych wizji w terenie i oględzin nie stwierdzono żadnych rzeczywistych działań mających zabezpieczyć teren przed osuwiskiem. Zarządzający zbiornikiem ograniczyli się do zainstalowania linii reperów w celu monitorowania ewentualnych osuwisk." W ocenie Sądu powyższe okoliczności oznaczały, że "kwestie dotyczące osuwisk nie mogły mieć wpływu na ustalenie stanu faktycznego i ocenę prawną spełnienia przesłanek do zwrotu spornej nieruchomości, na której obszarze nie zrealizowano dotychczas celu wywłaszczenia określonego wprost w umowie sprzedaży z 23 czerwca 1983 r. Rep. A Nr [...], jako zbiornik wodny, ani też jakiejkolwiek innej inwestycji niezbędnej dla funkcjonowania tego rodzaju obiektu. Wobec tego niezasadnie organ odwoławczy zarzucił niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego w zakresie określenia celu wywłaszczenia. Okoliczności sprawy wskazują jednoznacznie, że zachowanie terenu powyżej maksymalnego poziomu piętrzenia wody, w tym przedmiotowej działki, ma na celu uniknięcie w przyszłości odpowiedzialności podmiotu zarządzającego zbiornikiem wodnym za szkody związane z osuwiskami na stromych zboczach wokół zbiornika. Tak określonego celu wywłaszczenia nie sposób jednak wyinterpretować z dokumentów zgromadzonych w sprawie aktualnych na chwilę wywłaszczenia." Sąd podkreślił, że konieczności zabezpieczenia terenu przed zagrożeniem osuwiskowym nie można utożsamiać z unikaniem w przyszłości odpowiedzialności podmiotu zarządzającego zbiornikiem wodnym za szkody związane z potencjalnymi osuwiskami. Jako zasadniczo błędne uznał Sąd również twierdzenie, zgodnie z którym wykupienie terenu jest jednoznaczne z realizacją celu wywłaszczenia – racjonalnej gospodarki wodnej wokół zbiornika. Konsekwentnie również Sąd uznał, że bez znaczenia dla wyniku niniejszej sprawy miało obecne stanowisko [...] S.A. czy też [...] Parku Narodowego, pozytywnie oceniające obecny sposób użytkowania przedmiotowej nieruchomości, a także potencjalne przyszłe zagrożenie osuwiskiem, jako że nie stwierdzono w sprawie jakichkolwiek czynności wiązanych z celem wywłaszczenia. W szczególności nie można za zrealizowanie celu wywłaszczenia uznać samorzutne pokrycie działki młodym lasem osikowym. Sąd stwierdził dalej, że za zrealizowanie celu wywłaszczenia nie można było uznać także samego rozebrania zabudowań należących do jej poprzednich współwłaścicieli, które istniały raczej na innych wywłaszczonych działkach – nr ewid.[...] i [...] a nie na działce nr [...] (mapa do operatu z 1975 r. nr [...] – k. 292, mapa – k. 83, mapa do operatu z 1976 r. nr [...] – k. 72). Sąd zgodził się ze stanowiskiem organu odwoławczego, że nie mogły mieć znaczenia dla prawidłowego rozpatrzenia przedmiotowej sprawy szeroko zakrojone ustalenia organu I instancji dotyczące tego, czy przedmiotowa nieruchomość była rzeczywiście położona na obszarze zagrożonym potencjalnymi osuwiskami i czy na przedmiotowej nieruchomości po wywłaszczeniu takie osuwiska miały miejsce. Dowodzenie zasadności samego wywłaszczenia nie należy bowiem do zadań organów administracji prowadzących postępowanie w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości (por. wyroki wydane na gruncie spraw o zwrot nieruchomości wywłaszczonych pod budowę zbiornika wodnego w C. — N. — S. W., NSA z 21 grudnia 2006 r., sygn. I OSK 310/06 oraz WSA w Krakowie z 6 czerwca 2007 r., sygn. II SA/Kr 421/05). Sąd stwierdził wreszcie, że w przypadku jednoznacznego stwierdzenia braku realizacji celu wywłaszczenia, nawet określonego jako zabezpieczenie przed osuwiskiem, nie może mieć istotnego wpływu na wynik sprawy spełzywanie gruntu i ruchy osuwiskowe.

Sąd uznał natomiast za uzasadnione wątpliwości co do położenia repera 136, wskazując na konieczność jednoznacznego ustalenia, "czy na terenie przedmiotowej działki rzeczywiście znajduje się element aparatury kontrolno-pomiarowej ZEW N. , a to reper 136, a jeżeli tak, czy jest on urządzeniem towarzyszącym rzeczywiście niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania inwestycji stanowiącej podstawę wywłaszczenia (por. m.in. T. Woś, Wywłaszczanie nieruchomości i ich zwrot, wyd. 3 LexisNexis W. 2007, s. 270)". Sąd nakazał przy tym mieć na uwadze, "że reper jest jedynie prostym znakiem geodezyjnym osnowy wysokościowej o określonej rzędnej wysokościowej w przyjętym układzie odniesienia, a - jak wynika z akt administracyjnych - repery miały być w miarę możliwości osadzane w miedzach pomiędzy działkami. Oceny powyższej niezbędności należy dokonywać z uwzględnieniem konstytucyjnej ochrony prawa własności."

Aktualnie orzekając w sprawie Sąd stwierdził, że Starosta [...], ponownie prowadząc postępowanie, dopuścił do udziału w postępowaniu Z. W.. Z. W. zmarła jednak w dniu [...] 2018 r. Organ ustalił następnie, na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia sporządzonego w dniu 27 listopada 2018 r., że spadek po Z. W., córce J. i K., nabyła córka M. K. K., w całości (k. 437-438). W konsekwencji dalsze postępowanie prowadzone było z udziałem M. K..

Co do drugiej kwestii podniesionej w przywołanym orzeczeniu WSA w Krakowie organ pierwszej instancji przeprowadził dowód z przesłuchania świadków J. S., pracownika ZEW N. od 1984 r., J. P., pracownika [...] sp. z o.o., a jednocześnie geodety wykonującego zlecenia na rzecz [...], a także J. K., którego rodzice byli sąsiadami wywłaszczonych. Pozyskano również mapę sytuacyjną opisaną jako "Opracowanie w celu określenia położenia repera nr [...] w C. stanowiącego część sieci reperów ziemnych służących do pomiaru odkształceń w obrębie [...]" w skali 1:500 sporządzona przez geodetę uprawnionego D. P. (k. 496-498 akt adm.).

Ponadto, organ pierwszej instancji pozyskał nowy operat szacunkowy rzeczoznawcy majątkowego M. W.-O. datowany na 23 września 2019 r., określający wartość rynkową nieruchomości gruntowej oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...], obręb C., jednostka ewidencyjna C. . Aktualność operatu potwierdzono w dniu 18 grudnia 2020 r. (k. 453-484 akt adm.).

Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego organ pierwszej instancji wywiódł, że samo wykupienie terenu w związku z potencjalnym zagrożeniem osuwiskowym i umieszczenie na nim aparatury służącej do badania przemieszczeń nie może być równoznaczne z realizacją celu wywłaszczenia. Reper nr [...], usytuowany na działce nr [...] jest znakiem geodezyjnym, będącym częścią osnowy wysokościowej wokół zbiornika i podlega ochronie prawnej, zgodnie z art. 15 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. 2020 r., poz. 2052) oraz rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 15 kwietnia 1999 r. w sprawie ochrony znaków geodezyjnych, grawimetrycznych i magnetycznych (Dz. U. 2020 poz. 1357) i nie wymaga instytucji wywłaszczenia. Organ uznał również, że nie jest elementem niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania zbiornika wodnego, a służy jedynie obserwacjom przemieszczeń terenu wokół czaszy zbiornika. W ocenie Starosty, zwrot nieruchomości nie niweczy tej jego funkcji; w myśl bowiem art. 15 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne właściciel nieruchomości nie może dokonywać czynności, które mogłyby spowodować zniszczenie, uszkodzenie lub przemieszczenie tego znaku. W konsekwencji tego stanowiska, w oparciu o całokształt zgromadzonego materiału dowodowego Starosta [...] uznał, że przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna na cel, na jaki została wywłaszczona w rozumieniu art. 137 ust. 1 u.g.n. i powinna być zwrócona.

Wojewoda natomiast ze zgromadzonego materiału dowodowego wywiódł wniosek przeciwny, uznając, że nieruchomość nie stała się zbędna na cel wywłaszczenia. Stanowisko swoje uzasadnił dodatkowo dostępnym w internecie (https://www.imgw.pl/sites/default/files/2021-02/wytyczne-wykonywania-badan-pomiarow-i-ocen.pdf) opracowaniem pt. "Wytyczne wykonywania badań, pomiarów, ocen stanu technicznego oraz ocen stanu bezpieczeństwa budowli piętrzących wodę" pod redakcją E. S. i P. Ś. (wyd. Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej Państwowy - Instytut Badawczy, Warszawa 2020. Wydruk części tego opracowania zalega w aktach Wojewody (k. 15-17). W odniesieniu do problemu wyznaczania przemieszczeń wskazano m.in.cytując przywołane opracowanie, że "ruchy pionowe obiektu wyznacza się. porównując wyniki okresowych pomiarów przewyższeń w sieciach niwelacyjnych, obejmujących swym zasięgiem repery odniesienia i repery kontrolowane. Najczęściej stosowaną metodą pomiarową jest geometryczna niwelacja precyzyjna. Średnie błędy wyznaczania przemieszczeń tą metodą nie przekraczają wielkości ±0,5 mm. Coroczne pomiary zaleca się wykonywać w tych samych porach roku, np. zawsze jesienią, co pozwala na minimalizację wpływu warunków pogodowych na jakość wyników." Organ wskazał również, za przywołanym opracowaniem, że ww. wytyczne zostały opracowane w związku z obowiązkiem nałożonym przez ustawodawcę w art. 62 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 1333 ze zm.) na właściciela lub zarządcę obiektu budowlanego do poddawania takich obiektów okresowym kontrolom. Z kolei w dacie nabycia przedmiotowej nieruchomości przez Skarb Państwa obowiązek przeprowadzania badań stanu technicznego obiektu oraz utrzymywania go w należytym stanie chroniącym przed powstaniem zagrożenia bezpieczeństwa ludzi i mienia oraz zniszczeniem lub przed przedwczesnym zużyciem, jak też przed oszpeceniem otoczenia określał przepis art. 43 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane (Dz. U. Nr 38, poz. 220 ze zmian.).

Zdaniem Sądu, ocena zgromadzonego materiału dowodowego i jego subsumpcja do ustalonego stanu prawnego została przeprowadzona przez organ odwoławczy nieprawidłowo w zakresie przesłanki zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia. Należy przypomnieć, mając na względzie wiążący w sprawie wyrok tut. Sądu z 29 września 2017 r., że pozostała w sprawie sporna kwestia sprowadzała się do ustalenia, czy reper nr [...] znajduje się na wywłaszczonej działce nr [...], a jeśli tak, czy reper ten jest niezbędny dla funkcjonowania zbiornika wodnego. W wyniku dokonanych przez Starostę ustaleń można przyjąć, jako okoliczność bezsporną, że reper nr [...] znajduje się na przedmiotowej działce. Z mapy sytuacyjnej sporządzonej przez geodetę (k. 498) wynika jednoznacznie, że reper znajduje się wewnątrz obszaru wyznaczonego granicami działki, w zbliżeniu do jej północno-zachodniego narożnika. Pozostało zatem ustalić, czy przedmiotowy reper jest urządzeniem towarzyszącym rzeczywiście niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania zbiornika wodnego stanowiącego podstawę wywłaszczenia. W ocenie Sądu Wojewoda takiej okoliczności nie wykazał.

W szczególności nie przemawia za przyjęciem niezbędności repera dla prawidłowego funkcjonowania zbiornika przywołane przez organ odwoławczy opracowanie pt. "Wytyczne wykonywania badań, pomiarów, ocen stanu technicznego oraz ocen stanu bezpieczeństwa budowli piętrzących wodę". Stanowi ono niewątpliwie fachowe przedstawienie kwestii objętych tytułem, ale nie sposób z niego wywodzić wniosków odnoszących się do przedmiotowego zbiornika wodnego, skoro jest to opracowanie z 2020 roku i dotyczy aktualnych wymagań i uwarunkowań dla budowli piętrzących wodę, a nadto stanowi opracowanie teoretyczne, nieodnoszące się do tego konkretnego zbiornika.

Nie przemawiał za przyjętą przez Wojewodę oceną znaczenia przedmiotowego repera również materiał dowodowy zgromadzony przez organ pierwszej instancji. Zauważyć należało, że J. S. (k. 429 – 430) i J. P. (k. 432-433) zeznający w charakterze osób zawodowo związanych z budową i utrzymaniem zbiornika, zgodnie oświadczyli, że reper stanowi element aparatury kontrolno-pomiarowej niezbędnej do eksploatacji zbiornika wodnego, tj. do obserwowania ruchów osuwiskowych. Z zeznań J. P. wynikało też, że sieć reperów wykonana została przed rozpoczęciem eksploatacji zbiornika, tj. w latach 1995-1997. To jednak nie mogło przesądzać o uznaniu, że przez umieszczenie repera na przedmiotowej nieruchomości zrealizowany został cel wywłaszczenia, a tym samym, że był on rzeczywiście niezbędny dla funkcjonowania zbiornika. O ile za realizację celu towarzyszącego budowie zbiornika wodnego można byłoby uznać budowę zabezpieczeń, takich jak np. budowa barier z pali betonowych, ubezpieczeń powierzchniowych w postaci narzutów kamiennych czy zabudowy roślinnej, to nie za takową realizację uznać umieszczenia na działce repera, nawet jeśli służy on monitorowaniu osuwisk związanych z wybudowaniem i funkcjonowaniem zbiornika. Monitorowanie osuwisk nie stanowiło realizacji celu wywłaszczenia. Dodatkowe należało uwzględnić, że z zeznań J. P. wynika, iż aparatura kontrolno-pomiarowa wokół zbiornika zainstalowana jest również na terenach, które nie były przedmiotem wywłaszczenia.

W związku z powyższym za prawidłowe należało uznać stanowisko, zgodnie z którym przedmiotowej działki nr [...] nie zagospodarowano w sposób zgodny z celem wywłaszczenia, a ograniczono się do jej wykupu. Nie powstały na działce żadne obiekty ani urządzenia związane z budową i eksploatacją zbiornika; nie wybudowano tam w szczególności planowanych zabezpieczeń, a działka samoistnie pokryła się roślinnością. Wszystkie te okoliczności wskazują, że organ II instancji wadliwie ocenił zgromadzony materiał dowodowy, naruszając art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Zdaniem Sądu, ustalony przez organ pierwszej instancji stan faktyczny pozwalał na stwierdzenie, że spełniona została w sprawie przesłanka zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, o której stanowi art. 137 ust. 1 u.g.n. Stanowisko takie zbieżne jest z akcentowaną w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 29 września 2019 r. potrzebą uwzględnienia w realiach sprawy konstytucyjnej ochrony prawa własności.

Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił w punkcie I sentencji wyroku zaskarżoną decyzję. W ponownie prowadzonym postępowaniu Wojewoda uwzględni stanowisko Sądu oraz zweryfikuje ustalenia Starosty [...], które doprowadziły do rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 2 decyzji z dnia 15 marca 2021 r., tj. w zakresie zwaloryzowanej należności tytułem zwrotu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie II sentencji wyroku, biorąc za podstawę art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a.