Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 40/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2021-04-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6551
Hasła tematyczne: Środki unijne
Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3, art. 145 § 1, art. 146 § 1, art. 152 § 2
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 153, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c)
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 73 ust. 4, ust. 5
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników
journal: Dz.U.UE.L 1995 nr 312 poz 1 art. 3 ust. 1
law: Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) NR 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot  Europejskich.
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 316 poz 65 art. 80 ust. 3
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady  (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów  wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007  w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina
journal: Dz.U.UE.L 2011 nr 25 poz 8 art. 5 ust. 3
law: Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr  1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju  obszarów wiejskich.
journal: Dz.U.UE.L 2014 nr 227 poz 69 art. 7 ust. 3
law: Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu  Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich  oraz zasady wzajemnej zgodności.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Robert Hałabis Sędzia WSA Iwona Tchórzewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Dyrektora L. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Dyrektora L. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz J. S. kwotę 7417 zł (siedem tysięcy czterysta siedemnaście złotych) z tytułu zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2020 r. Dyrektor L. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, po rozpatrzeniu odwołania J. S., utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. P. z dnia [...] września 2019 r. nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości 105.626,22 zł.

Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym sprawy.

W dniu 4 lipca 2007 r. J. S. (dalej też jako "skarżący") złożył wniosek o przyznanie renty strukturalnej wraz z wymaganymi załącznikami, w tym zaświadczenie z KRUS B. P. z dnia 4 lipca 2007 r., z którego wynikało, że podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresie od 1 stycznia 1991 r. do nadal z mocy ustawy.

Organ I instancji stwierdził, że wnioskodawca spełnienia wstępne warunki wymagane do uzyskania renty strukturalnej i decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. orzekł o przyznaniu renty strukturalnej, począwszy od listopada 2007 r. do marca 2017 r., w wysokości 896,19 zł.

Na wniosek skarżącego, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. P. decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r. orzekł o zmianie decyzji ostatecznej, przyznając rentę strukturalną od grudnia 2007 r. do marca 2017 r., w wysokości 896,19 zł. Z uwagi na waloryzację kwoty najniższej emerytury, kwota przyznanej renty strukturalnej była waloryzowana w latach 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017. Zakończenie wypłaty renty strukturalnej, w związku z upływem terminu obowiązywania decyzji przyznającej pomoc nastąpiło w dniu 31 marca 2017 r.

Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, Placówka Terenowa w B. P., pismem z dnia 7 lipca 2017 r. poinformowała Biuro Powiatowe ARiMR w B. P. o dokonaniu korekty okresów ubezpieczenia społecznego rolników J. S.. Do pisma załączono zaświadczenie o okresach podlegania ubezpieczeniu społecznemu oraz decyzję o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników z dnia [...] czerwca 2017 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego stwierdził ustanie ubezpieczenia społecznego rolników w zakresie ubezpieczenia emerytalno-rentowego od 1 kwietnia 2000 r. do 31 października 2000 r., od 1 stycznia 2001 r. do 3 maja 2004 r. oraz od 1 października 2004 r. do 20 listopada 2007 r. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] czerwca 2017 r. wyjaśniono, że z zaświadczenia ZUS wynika, że skarżący podlegał ubezpieczeniu społecznemu z tytułu zatrudnienia na umowę zlecenie od 15 września 2004 r. do 20 listopada 2007 r. Ponieważ przychód osiągnięty z tytułu wykonywania umowy zlecenia przekroczył połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę, J. S. został wyłączony z ubezpieczenia społecznego rolników w ww. okresach. W dniu 27 kwietnia 2018 r. KRUS poinformował Biuro Powiatowe ARiMR w B. P., że Sąd Okręgowy w Lublinie VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie skarżącego i decyzja o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników z dnia [...] czerwca 2017 r. stała się prawomocna.

Po wznowieniu postępowania w sprawie przyznania renty strukturalnej zakończonego decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r., Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. P., decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r. wydaną na podstawie art. 151 § 2 k.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt. 5 k.p.a. orzekł o stwierdzeniu wydania w/w decyzji oraz kolejnych decyzji ją zmieniających z naruszeniem przepisu § 4 pkt 2 i 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2019 r. poz. 1278), dalej jako "rozporządzenie z dnia 19 czerwca 2007 r.", tj. w okresie co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie tej renty (4 lipca 2007 r.) nie podlegał przez okres co najmniej 5 lat ubezpieczeniu emerytalno-rentownemu, określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz na dzień złożenia wniosku nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. P. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności przyznanych skarżącemu z tytułu renty strukturalnej i decyzją z dnia [...] września 2019 r. ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości 105.626,22 zł. Organ I instancji wyjaśnił, że w dniu złożenia wniosku o przyznanie renty strukturalnej skarżący nie podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, wobec czego nie został spełniony podstawowy warunek do przyznania renty strukturalnej określony w § 4 ust. 3 rozporządzenia z dnia 19 czerwca 2007 r.

W wyniku rozpatrzenia odwołania wniesionego przez skarżącego, decyzją z dnia [...] listopada 2019 r. Dyrektor L. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy powyższą decyzję.

Prawomocnym wyrokiem z dnia 24 czerwca 2020 r., sygn. akt III SA/Lu akt 692/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyroku sąd zawarł szereg wskazań co do zakresu uzupełnienia postępowania, gdyż organ nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności, niezbędnych do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy.

Decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. Dyrektor L. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, ponownie utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. P. z dnia [...] września 2019 r.

Organ wskazał, że zastosowanie w sprawie mają przepisy rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. U. UE. L. z 2004 r. Nr 141, str. 18 z późn. zm.), dalej jako "rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004", rozporządzenia komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. U. UE. L. z 2009 r. Nr 316, str. 65 z późn. zm.), dalej jako "rozporządzenia (WE) 1122/2009", rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. UE. L. z 2011 r. Nr 25, str. 8 z późn. zm.), dalej jako "rozporządzenie (UE) nr 65/2011", a także rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. U. UE. L. z 2014 r. Nr 227, str. 69 z późn. zm.), dalej jako "rozporządzenie Komisji (UE) nr 809/2014". Wypłacona stronie, w okresie od grudnia 2007 r. do marca 2017 r. kwota 105 626,22 zł przekracza równowartość 100 euro, a zatem w odniesieniu do płatności z tytułu renty strukturalnej przyznanej w tym okresie, nie zachodzi przesłanka uzasadniająca odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.

Placówka Terenowa KRUS w B. P. w piśmie z dnia 7 października 2020 r. wyjaśniła, że wydając w dniu 4 lipca 2007 r. zaświadczenie dotyczące okresów podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, okresów podlegających zaliczeniu oraz wysokości opłaconych składek nie posiadała dokumentów dotyczących zatrudnienia skarżącego na umowę zlecenia. Zaświadczenie zostało wydane na podstawie otrzymanej karty ewidencyjnej ubezpieczonego, przekazanej przez Urząd Gminy w Z. oraz na podstawie okresów podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników i opłacanych przez skarżącego składkach.

Do KRUS wpłynęło zaświadczenie z ZUS z dnia 10 maja 2017 r. informujące o okresach podlegania ubezpieczeniu społecznemu z tytułu wykonywania umowy zlecenia przez skarżącego u płatnika [...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w T. oraz zaświadczenie wystawione przez zleceniodawcę z dnia 16 maja 2017 r., potwierdzające wynagrodzenie brutto skarżącego.

Organ odwoławczy podniósł, że w wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 31 stycznia 2018 r., sygn. akt VIII U 2223/17 wskazano m.in., że skarżący nie kwestionował, że od stycznia 2000 r. do grudnia 2007 r. wykonywał pracę na rzecz [...] Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w T., w oparciu o umowę zlecenia oraz, że osiągał z tego tytułu dochód w wysokości określonej w zaświadczeniu. Rolnik, który wykonuje pracę w oparciu o umowę zlecenia podlega obowiązkowo ubezpieczeniu społecznemu z tego tytułu w ZUS. To z kolei skutkuje ustaniem rolniczego ubezpieczenia społecznego za okres objęty umową zlecenia. Nie ma znaczenia powoływana przez skarżącego okoliczność, że KRUS potwierdzał mu we wcześniej wystawionych zaświadczeniach, że w latach 2000-2007 podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników, ponieważ w dacie wystawiania zaświadczeń organ nie miał wiedzy o wykonywaniu umów zlecenia przez skarżącego.

Odnosząc się do przeprowadzonych w sprawie czynności kontrolnych organ II instancji wskazał, że owe czynności dotyczyły zarówno przejmującej gospodarstwo po skarżącym I. M., jak i skarżącego, jako przekazującego gospodarstwo. Kontrola przekazującego gospodarstwo polegała na jego weryfikacji po tym, jak spełnił warunki przyznania mu renty strukturalnej i otrzymał pozytywną decyzję w przedmiocie renty, określającą okres renty i jej wysokość. Podniósł ponadto, że w dniu 26 listopada 2007 r. skarżący złożył oświadczenie, że nie jest zatrudniony w zakładzie pracy ani nie wykonuje innej pracy zarobkowej podlegającej obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu.

Organ odwoławczy podniósł, że w myśl art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009, art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 i art. 7 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014, obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy oraz jeśli błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie występuje wtedy, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

W niniejszej sprawie obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej nie wynika z pomyłki organu ARiMR, a jest konsekwencją wyjścia na jaw – już po wydaniu decyzji przyznającej płatność – nowych okoliczności faktycznych (fakt niepodlegania w dniu złożenia wniosku ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników), które wpłynęły na podjęte w sprawie rozstrzygnięcie. Powołując się na wyrok Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 31 stycznia 2018 r., sygn. VIII U 2223/17, organ II instancji uznał, że obowiązek zwrotu omawianych płatności nie wynika również z pomyłki KRUS przy wydawaniu zaświadczenia z dnia 4 lipca 2007, które stanowiło podstawę do przyznania skarżącemu renty strukturalnej.

W rozpoznawanej sprawie nie zaistniały przesłanki, o których mowa w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. Zgodnie z treścią art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 (dla płatności na lata 2005-2009), obowiązek zwrotu płatności uznanej za nienależną lub nadmierną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze.

Odnosząc się do drugiej przesłanki zwalniającej z obowiązku zwrotu nienależnie pobranych środkowi pomocowych, tj. przesłanki przedawnienia, o której mowa w art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004, organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że skarżący składając wniosek o przyznanie renty strukturalnej pozostawał w dobrej wierze, za czym przemawiają okoliczności związane z uzyskaniem zaświadczenia Placówki Terenowej KRUS w B. P. z dnia 4 lipca 2007 r. o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników. Postępowanie skarżącego wskazuje na to, że celem jego działania było uniknięcie sytuacji, w której otrzymywać będzie dwa świadczenia, mające tożsamy cel. Niewątpliwie to przeświadczenie było błędne, gdyż obowiązujące przepisy łączą nabycie prawa do renty strukturalnej z podleganiem ubezpieczeniu społecznemu rolników. Uwzględniając jednak okoliczności sprawy, uprawnione jest twierdzenie, że popełniony przez stronę błąd może zostać usprawiedliwiony. Na takie stanowisko organu odwoławczego wpływ ma przede wszystkim poziom skomplikowania przepisów, nakazujących unikanie podwójnego podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników wykonujących pracę poza rolnictwem. Z udokumentowanego zachowania wnioskodawcy wynika jednoznacznie, że jego celem nie było bezprawne uzyskiwanie świadczeń.

Płatności pobrane przez skarżącego w okresie od grudnia 2007 r. do grudnia 2009 r. w wysokości 24.268,358 zł, z uwagi na upływ czteroletniego terminu od dnia ich realizacji do dnia 9 maja 2019 r. – wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej oraz z powodu przyznania działaniom wnioskodawcy charakteru dobrej wiary, nie są płatnościami nienależnymi, w rozumieniu art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR i nie podlegają zwrotowi.

Przepis art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 ma zastosowanie tylko do płatności wypłaconych w terminie do końca 2009 r., gdyż dla środków zrealizowanych w kolejnych latach zastosowanie mają regulacje art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. UE. L. z 1995 r. Nr 312, str. 1), dalej jako rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95", zgodnie z którym okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1. Natomiast w zakresie płatności przyznanych wnioskodawcy z tytułu pobierania renty strukturalnej w okresie od stycznia 2010 r. do marca 2017 r. przyznane świadczenie w wysokości 105.626,22 zł stanowi kwotę nienależnie pobraną.

Moment dopuszczenia się nieprawidłowości to dzień, w którym strona wystąpiła z wnioskiem o przyznanie renty strukturalnej, pomimo braku spełniania warunków jej przyznania, a zatem dzień 4 lipca 2007 r. Ponadto nieprawidłowość miała bez wątpienia charakter ciągły, gdyż na przestrzeni lat 2007 - 2017 strona niezmiennie pobierała świadczenie, do którego nie była uprawniona. Zatem za dzień, od którego biegnie okres przedawnienia (dzień, w którym nieprawidłowość ustała) należy uznać dzień ostatniej wypłaty płatności renty strukturalnej, to jest dzień 23 marca 2017 r. Tym samym, czteroletni okres przedawnienia, o którym mowa w art. 3 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 2988/95 nie upłynął.

J. S. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na powyższą decyzję, wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania administracyjnego. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie:

- art. 7 i 7b ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm.), dalej jako "k.p.a.", które miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez naruszenie norm prawa materialnego;

- art. 35 § 3 k.p.a., poprzez niewykonanie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w zakresie przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego na okoliczność wydania zaświadczenia z dnia 6 lipca 2007 r. przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych i uzyskania wyjaśnień, czy sięgał on do dokumentów będących w jego posiadaniu i w oparciu o jakie dane wydał to zaświadczenie;

- art. 77 § 1 w zw. z art.138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez niedopełnienie obowiązków przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydając zaświadczenie z dnia 6 lipca 2007 r. sięgał do dokumentów będących w jego posiadaniu i w oparciu o jakie dane wydał zaświadczenie;

- art. 80 k.p.a. i art. 136 k.p.a., poprzez zaniechanie wyjaśnienia okoliczności wydania zaświadczenia przez ZUS;

- art. 107 § 1 pkt 6, art. 136 w zw. z art. 140 k.p.a., poprzez zaniechanie uzasadnienia faktycznego o przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w sprawie wydanego zaświadczenia z dnia 6 lipca 2007 r. przez Zakład Ubezpieczenia Społecznego;

- art. 73 ust. 4 rozporządzenia Nr 796/2004, art. 80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009 i art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 65/2011, art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014, poprzez zaniechanie przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w sprawie podstaw wydania zaświadczenia z dnia 6 lipca 2007 r., które ma istotny wpływ na ustalenie, czy skarżący spełnia warunki zwolnienia go ze zwrotu nienależnie pobranych środków publicznych. W swoich rozważaniach organ nie zwrócił bowiem uwagi i dostatecznie nie ocenił, czy wydanie zaświadczenia było pomyłką/zaniedbaniem KRUS lub ZUS Oddział w L..

W odpowiedzi na skargę Dyrektor L. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Prawidłowe rozstrzygnięcie indywidualnej sprawy administracyjnej, wiążące się z właściwym zastosowaniem przepisów prawa materialnego, uzależnione jest od uprzedniego, wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, zebrania dowodów i ich oceny zgodnie z regułami k.p.a. Przepisy zamieszczone w art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. nakazują organom administracji publicznej ustalenie istotnych w sprawie kwestii po wyczerpującym zebraniu, rozpatrzeniu i ocenie całego materiału dowodowego oraz kierowanie się przy tym zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Zmaterializowanie tych reguł powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, sporządzonym w myśl art. 107 § 3 k.p.a. Dopiero zadośćuczynienie nakazom wynikającym z przytoczonych regulacji procesowych, umożliwia prawidłową subsumcję właściwych norm materialnoprawnych. Analiza akt administracyjnych oraz uzasadnienia zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że została ona wydana z naruszeniem wskazanych przepisów postępowania.

Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325) dalej jako: "p.p.s.a.", ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawne uległy zmianie. Badanie legalności zaskarżonej decyzji przekonuje, że zapadła ona z obrazą – nie tylko wskazanych wcześniej przepisów, ale również z naruszeniem art. 153 p.p.s.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co musi skutkować jej wyeliminowaniem z obrotu prawnego poprzez uchylenie.

W wyroku z dnia 24 czerwca 2020 r., sygn. akt III SA/Lu 692/19, w którym badano legalność poprzedniej decyzji Dyrektora L. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 5 listopada 2019 r. sąd przesądził pewne istotne kwestie materialnoprawne, co w świetle art. 153 p.p.s.a. oznacza związanie oceną prawną organu odwoławczego oraz sądu rozpoznającego skargę w niniejszej sprawie.

Otóż sąd wyraził pogląd, że zakaz uchylenia decyzji dotkniętej wadami wymienionymi w art. 145 § 1 k.p.a. po upływie terminu wskazanego w art. 146 § 1 k.p.a., nie oznacza sanacji takiej decyzji. Decyzja ta bowiem – pomimo braku możliwości jej wyeliminowania z obrotu prawnego, z uwagi na upływ terminu przedawnienia – jest decyzją nieprawidłową, wydaną z naruszeniem prawa, co stwierdza organ w osnowie decyzji wydanej na mocy art. 152 § 2 k.p.a. W tych warunkach Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. P. miał podstawy do wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności z tytułu renty strukturalnej, podlegającej zwrotowi.

W przywołanym wyroku sąd podzielił również stanowisko organów orzekających, odnośnie prawidłowego zastosowania przepisów dotyczących obowiązku zwrotu płatności pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości. Skoro ostateczną decyzją uznano, że przyznanie skarżącemu pomocy w postaci renty strukturalnej nastąpiło z naruszeniem prawa, gdyż nie zostały spełnione warunki do jej nabycia, to zasadne było zakwalifikowanie wypłaconych środków jako nienależne, a zatem podlegające zwrotowi.

Sąd skonstatował, że organ prawidłowo zastosował przepisy rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004, tylko dla płatności zrealizowanych przed 1 stycznia 2010 r. i uznał, że w sytuacji, gdy skarżący działał w dobrej wierze, obowiązek zwrotu pobranych przez niego w okresie od grudnia 2007 r. do grudnia 2009 r., płatności w kwocie 24.268,358 zł uległ przedawnieniu.

Natomiast dla środków zrealizowanych w kolejnych latach, z uwagi na brak wyraźnego przepisu w tym zakresie – zarówno w rozporządzeniu Komisji (WE) nr 1120/2009, jak i rozporządzeniu Komisji (WE) nr 65/2011 oraz rozporządzeniu Komisji (UE) Nr 809/2014 – zastosowanie mają regulacje art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95, które zostały uwzględnione w niniejszej sprawie. W tym przepisie wskazano m.in., że w przypadku programów wieloletnich – a za taki niewątpliwie należy uznać Plan Rozwoju Obszaru Wiejskich na lata 2007- 2013, w ramach którego wypłacana jest pomoc z tytułu rent strukturalnych – okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1.

Sąd zaaprobował stanowisko organu odwoławczego, że nieprawidłowość, której dopuścił się skarżący miała charakter ciągły, a datą od której należy liczyć początek okresu przedawnienia jest dzień wypłaty ostatniej kwoty renty strukturalnej - 23 marca 2017 r. Od daty ustania nieprawidłowości, tj. od dnia 23 marca 2017 r. roku nie upłynął termin czteroletni, o którym mowa wyżej.

Sąd stwierdził jednak, że "(...) przepisy nakazujące obowiązek zwrotu nienależnie pobranej płatności nie mają charakteru bezwzględnego. Przepisów o obowiązku zwrotu nie stosuje się bowiem, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika (art. 73 ust. 4 rozporządzenia Nr 796/2004, art. 80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009 i art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 65/2011, art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014). Podkreślić należy, że przepisy wszystkich wymienionych wyżej rozporządzeń mówią o pomyłce właściwego organu lub innego organu. Nie chodzi zatem tylko o pomyłkę organu, który płatność przyznaje i ją wypłaca".

Sąd podniósł, że "Wyjaśnienia wymagało zatem, czy fakt zatrudnienia na umowę zlecenia skarżącego znany był KRUS w dacie wydawania zaświadczenia z 4 lipca 2007 r. Od tego zależy bowiem ocena, czy wydanie zaświadczenia było pomyłką/zaniedbaniem KRUS, tym bardziej, że na zaświadczeniu wyraźnie zaznaczono wydanie go na potrzeby ARiMR. Przy tym wymaga podkreślenia, organy ARiMR dysponowały także zaświadczeniem z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L., wydanym na dzień 6 lipca 2007 r., w którym organ, na podstawie danych zawartych w ewidencji emerytalno-rentowej, stwierdził, że J. S. nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty stałej. Zaświadczenie wydane zostało również na potrzeby ARiMR. Znaczenie dowodowego waloru zaświadczenia i przemawiającego za nim domniemania prawdziwości (wprawdzie ograniczonego, jak należałoby przyjąć w świetle przywołanych powyżej argumentów), oceniające je organy administracji dokonały pobieżnie, a przez to dowolnie i wadliwie. Pomija ono bowiem znaczenie, walor oraz źródło pochodzenia zaświadczenia, którym legitymowała się strona występując z wnioskiem o przyznanie renty strukturalnej. Bez należytego uwzględnienia i rozważenia omawianej okoliczności nie sposób jest twierdzić, że już na etapie składania wymienionego wniosku strona wyrażała zamiar i wolę naruszenia przepisów obowiązującego prawa. W konsekwencji nie pozostawało to bez wpływu na ocenę możliwości wykrycia przez nią błędu organu, a więc braku zaistnienia przesłanki, o której mowa w przywołanej na wstępie regulacji unijnej. Szczególnie w kontekście wydanego zaświadczenia przez ZUS należy zauważyć, iż skarżący w piśmie z dnia 11 sierpnia 2017 r. (k. 229 akt administracyjnych) wskazywał na odprowadzanie przez pracodawcę składek na ubezpieczenie społeczne od wypłacanego mu wynagrodzenia. Organ nie uzyskał wyjaśnień czy wydając zaświadczenie z dnia 6 lipca 2007 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. sięgał do dokumentów będących w jego posiadaniu i w oparciu o jakie dane wydał to zaświadczenie."

W końcowej części uzasadnienia sąd podniósł, że "W swoich rozważaniach organ nie zwrócił bowiem uwagi i dostatecznie nie ocenił, czy wydanie zaświadczenia było pomyłką/zaniedbaniem KRUS lub ZUS Oddział w L.". Zalecił także, aby organ odniósł się również do wyników kontroli przekazującego gospodarstwo z dnia 29 grudnia 2011 r. oraz z dnia 28 kwietnia 2010 r. Każdorazowo w toku wskazanych kontroli ustalono bowiem, że uprawniony do renty strukturalnej nie podejmował zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego za wyjątkiem prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej.

Badając legalność zaskarżonej decyzji, zwłaszcza w kontekście zaleceń sądu i wskazań co do dalszego postępowania, zawartych w uzasadnieniu wyroku z dnia 24 czerwca 2020 r., sygn. akt III SA/Lu 692/19, w pierwszej kolejności zwrócić należy uwagę na to, że uzasadnienie decyzji, aczkolwiek obszerne tekstowo (34 strony), paradoksalnie zawiera mało merytorycznej treści. Przesadna, wręcz fotograficzna drobiazgowość w opisywaniu przebiegu postępowania, z przywoływaniem nieistotnych kwestii, w dodatku zawierająca kilkakrotne powtórzenia, utrudnia lekturę tekstu i czyni istotę problemu nieprzejrzystą. Organ odwoławczy ma inklinacje do wielokrotnego, zbędnego cytowania pism, przepisów oraz fragmentów orzeczeń. Przykładowo, dwukrotnie zacytowano obszerne – identyczne fragmenty uzasadnienia wyroku w sprawie sygn. akt III SA/Lu 692/19 zaczynające się od słów: "Nie jest wystarczające oświadczenie rolnika (...)" a kończące się na słowach "(...) za okres od 1 stycznia 1991 r. do drugiego kwartału 2007 r." (zob. str. 4-6 oraz str. 15-16 zaskarżonej decyzji).

Organ II instancji dostosował się jedynie do części wskazań co dalszego postępowania. Organ wystąpił jedynie do KRUS Oddział Regionalny w L. Placówka Terenowa w B. P. o wyjaśnienie kwestii, na podstawie jakich okoliczności i dowodów wydano zaświadczenie noszące datę 4 lipca 2007 r. i czy KRUS miał wówczas wiedzę co do faktu zatrudnienia na umowę zlecenia skarżącego w dacie wydania rzeczonego zaświadczenia. Zażądał również przekazania stosownych dokumentów.

KRUS odpowiedział w piśmie z dnia 7 października 2020 r., w oparciu o jakie dokumenty wydano zaświadczenie z dnia 4 lipca 2007 r., natomiast nie wypowiedział się w ogóle w kwestii, czy w owej dacie miał wiedzę co do faktu zatrudnienia skarżącego na umowę zlecenia. Organ II instancji poprzestał na udzielonej informacji i nadesłanych dokumentach, nie egzekwując natomiast udzielenia tej ostatniej informacji.

Uszło również zupełnie uwadze organowi odwoławczemu spełnienie zalecenia sądu, aby poczynić ustalenia czy wydając skarżącemu zaświadczenie z dnia 6 lipca 2007 r., ZUS sięgał do dokumentów będących w jego posiadaniu i w oparciu o jakie dane wydał to zaświadczenie. Powyższych ustaleń nie mogło zastąpić odwołanie się do ustaleń zawartych w uzasadnieniu wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 31 stycznia 2018 r., sygn. akt VIII U 2223/17.

Nie wyjaśniono zatem w sposób niebudzący wątpliwości, czy wydanie zaświadczenia było pomyłką/zaniedbaniem KRUS lub ZUS, a zatem w dalszym ciągu nie ustalono, czy istnieje obowiązek zwrotu nienależnie pobranej płatności. Przepisów o obowiązku zwrotu nie stosuje się bowiem, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika (art. 73 ust. 4 rozporządzenia Nr 796/2004, art. 80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009 i art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 65/2011, art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014).

Z tych względów należało orzec jak w sentencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania uzasadniają przepisy art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. Na zasądzoną od organu kwotę 7.417 zł składają się:

. 2.000 zł – wpis od skargi

. 5.400 zł – wynagrodzenie adwokata ustalone zgodnie z § 2 pkt 6 w związku z § 14 ust. 1 pkt 1a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800)

. 17 zł – opłata skarbowa od pełnomocnictwa

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy, w dalszym ciągu będzie związany oceną prawną wyrażoną w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 24 czerwca 2020 r., sygn. akt III SA/Lu 692/19 oraz wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w przywołanym wyroku, z modyfikacją przedstawioną w niniejszym uzasadnieniu. Konieczne będzie uzyskanie od KRUS oraz ZUS dodatkowych informacji, o których była mowa wcześniej. Po dokonaniu uzupełniających ustaleń, organ odwoławczy wyda stosowną decyzję.

Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 z poźn. zm.).