Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1972/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2015-02-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 138 par 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 1972/14 | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 lutego 2015 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Inga Gołowska, Sędzia: WSA Maja Chodacka, Sędzia: WSA Piotr Głowacki (spr.), Protokolant: Ewelina Knapczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2015 r., sprawy ze skargi N. Sp. z o. o. w R., na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 5 listopada 2014 r. Nr [...], w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie określenia wysokości nieprzekazanej wierzytelności oraz w przedmiocie odmowy zwrotu, wyegzekwowanej kwoty, I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane do chwili prawomocności wyroku, III. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w kwocie 357 zł (trzysta pięćdziesiąt siedem złotych).


UZASADNIENIE

Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego prowadząc postępowanie egzekucyjne do majątku P.R., dokonał zajęcia wierzytelności w N. sp. z o.o. w R. (zawiadomienie z dnia 30.11.2010r. nr [...], z dnia 18.01.2011r. nr [...], z dnia 07.03.2011r. nr [...], z dnia 10.08.2011r. nr [...], z dnia 16.09.2011r. nr [...]) na podstawie tytułów wykonawczych wymienionych w przedmiotowych zawiadomieniach. W odpowiedzi na powyższe zajęcia, dłużnik zajętej wierzytelności oświadczył, iż "w związku z otrzymanymi zawiadomieniami o zajęciu zobowiązań N. sp. z o. o. w R. na rzecz P. R., kwoty zobowiązań wynikające z faktur będą sukcesywnie przekazywane na pokrycie dochodzonych należności". Wobec braku pełnej realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego w dniu 17.08.2011r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego działając w oparciu o przepisy art. 71a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wystąpił do Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego o przeprowadzenie kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w dniu 15.09.2011r. przeprowadził kontrolę u dłużnika zajętej wierzytelności w zakresie prawidłowości realizacji w/w środków egzekucyjnych. W jej wyniku ustalono, że od listopada 2010r. do sierpnia 2011r. P.R. w ramach prowadzonej działalności gospodarczej wystawił na dłużnika zajętej wierzytelności faktury na łączną kwotę 533.477,12 zł, natomiast suma wpłat na rzecz Urzędu Skarbowego dokonana przez dłużnika zajętej wierzytelności wyniosła 107.471,35zł. Przeprowadzona kontrola wykazała również, że dłużnik zajętej wierzytelności w badanym okresie, dokonywał wypłat na rzecz zobowiązanego.

W związku z faktem, iż dłużnik zajętej wierzytelności - N. sp. z o.o. - uchylał się od przekazania zajętej kwoty, pomimo, iż wierzytelność była wymagalna, Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego, wydał w dniu 11.10.2011 r. postanowienie nr [...] określające wysokość nieprzekazanej wierzytelności w kwocie łącznej 391.425,94 zł oraz odsetek za zwłokę liczonych od dnia zapłaty. Dyrektor Izby Skarbowej, po przeprowadzeniu postępowania zażaleniowego, wydał w dniu w dniu 1.12.2011r. rozstrzygnięcie nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Jednak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, wyrokiem z 2.03.2012r. sygn. akt I SA/Kr 44/12 uchylił postanowienia organów obu instancji, stwierdzając, że dłużnik podniósł zarzut, zgodnie z którym dokonał potrącenia zajętej wierzytelności, a rzeczą organów jest ocenienie, czy takie potrącenie było skuteczne w świetle przepisów k. c. Zarzut ten może być podnoszony na każdym etapie postępowania, również - jak miało to miejsce w niniejszej sprawie - dopiero w treści zażalenia. Wada polegająca na błędnym rozumieniu art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji skutkowała nieprawidłowością całego postępowania egzekucyjnego. W szczególności organ odwoławczy w ogóle nie rozpoznał istoty sprawy i nie dokonał oceny drugiej z przesłanek, o których mowa w art. 71a § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną wyrokiem z dnia 29.05.2014r. sygn. akt II FSK 1539/12.

Wobec tego N. sp. z o. o. pismem z dnia 22.08.2014r. wezwała organ egzekucyjny do zwrotu kwoty 127.069,35 zł, jako kwoty ściągniętej przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego na skutek dokonanego zajęcia.

Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego, w dniu 16.09.2014r. wydał postanowienie nr [...] umarzające postępowanie w sprawie określenia wysokość nieprzekazanej wierzytelności oraz w przedmiocie odmowy zwrotu kwoty 127.069,35 zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ egzekucyjny stwierdził, że wydając zaskarżone postanowienie działał na podstawie przepisów prawa i powołał przepisy ustawy Kodeks cywilny.(art. 498 i art. 504) Natomiast odnosząc się do wniosku o zwrot kwoty 127.069,35 zł organ egzekucyjny wskazał, iż dłużnik zajętej wierzytelności uznał zajętą wierzytelność zobowiązanego i dokonywane wpłaty były dobrowolne.

N. sp. z o. o. w R. złożyła zażalenie na powyższe postanowienie w części, w jakiej organ pierwszej instancji odmówił zwrotu kwoty 127.069,35 zł z odsetkami zarzucając naruszenie:

- art. 144 w związku z art. 107 § 3 k.p.a., poprzez niewskazanie podstawy prawnej dla odmowy zwrotu kwoty 127.069,35 zł.,

- art. 499 k.c., z uwagi na to, że oświadczenie o potrąceniu ma moc wsteczną, oraz

- art. 410 k.c., gdyż świadczenie N. sp. z o.o. wobec wstecznego skutku potrącenia, stało się świadczeniem nienależnym, gdyż podstawa świadczenia odpadła. Ponadto zarzucono, że sentencja postanowienia organu egzekucyjnego jest wewnętrznie sprzeczna, niespójna i nielogiczna, bo skoro organ pierwszej instancji umarza postępowanie egzekucyjne odnośnie kwoty 391.452,92 zł przyjmując, iż oświadczenie o potrąceniu było skuteczne i zaszły przesłanki z art. 504 k.c., to jest to sprzeczne z drugą częścią rozstrzygnięcia, w której bez podstawy prawnej odmawia się zwrotu kwoty 127,069,35 zł wraz z odsetkami.

Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z 5 listopada 2014r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 2 oraz art. 144 k.p.a. w zw. z art. 17, art. 18 i art. 71a ustawy z dnia 17 czerwca 1966r o postępowaniu egzekucyjnym w administracji uchylił w całości postanowienie organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż jego wątpliwości budzi łączne rozstrzygnięcie w jednym postanowieniu kwestii umorzenia postępowania w sprawie określania wysokości nieprzekazanej wierzytelności i jednocześnie odmowy zwrotu kwoty 127.069,35 zł. Dodatkowo z treści zaskarżonego postanowienia nie wynika, aby organ egzekucyjny poddał analizie, czy wzajemne potrącenia pomiędzy dłużnikiem zajętej wierzytelności, a zobowiązanym rzeczywiście miały miejsce. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia zawiera jedynie ogólne stwierdzenia. Natomiast organ egzekucyjny nie przedstawił szczegółowego uzasadnienia faktycznego dotyczącego przyczyn umorzenia postępowania opartego na zgromadzonym materiale dowodowym, co narusza art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 124 § 2 k.p.a. Zaskarżone postanowienie nie zawiera uzasadnienia faktycznego. Organ odwoławczy wskazał ponadto, iż zajęcie wierzytelności przez osobę trzecią, o którym mowa w art. 504 k.c. dotyczy także zajęcia dokonanego w toku administracyjnego postępowania egzekucyjnego. Oznacza to, że przepis art. 504 k.c. ma również zastosowanie w przypadku potrącenia przez dłużnika zajętej wierzytelności w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Istotne jest, że przepis ten reguluje sytuację, gdy zajęcie nastąpiło przed dokonaniem potrącenia. Dalej organ odwoławczy zawarł zalecenia, aby organ egzekucyjny uwzględnił unormowania dotyczące potrącenia wierzytelności wzajemnych (art. 498 § 1 k.c.), w szczególności zaś możliwość potrącenia wierzytelności zajętych (art. 504 k.c.), w świetle wyjaśnień zawartych w protokole z dnia 15.09.2011 r. Ponadto zgodnie z zaleceniami Naczelnego Sądu Administracyjnego, organ egzekucyjny powinien przeprowadzić dowód na okoliczność zasadności uchylenia się dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania jej organowi egzekucyjnemu. Zgodnie bowiem z art. 504 k.c. zajęcie wierzytelności przez osobę trzecią wyłącza umorzenie tej wierzytelności przez potrącenie tylko wtedy, gdy dłużnik stał się wierzycielem swego wierzyciela dopiero po dokonaniu zajęcia, albo gdy jego wierzytelność stała się wymagalna po tej chwili, a przy tym dopiero później aniżeli wierzytelność zajęta. Podsumowując, Dyrektor Izby Skarbowej uznał, iż rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części. Jednocześnie zwrócił uwagę, że w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie występuje instytucja zwrotu kwoty wpłaconej do organu egzekucyjnego przez dłużnika zajętej wierzytelności, a zatem organ egzekucyjny nie może orzekać w tej sprawie w formie postanowienia. W tym przedmiocie organ egzekucyjny powinien udzielić odpowiedzi stronie w odrębnym piśmie, mając na uwadze przepisy procedury administracyjnej.

Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się N. sp. z o. o. w R., wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie i podnosząc naruszenie:

- art.105 § 1 k.p.a. poprzez brak jego zastosowania, a to uchylenie postanowienia umarzającego postępowanie, podczas gdy w momencie, kiedy postępowanie stało się bezprzedmiotowe w całości lub w części, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o jego umorzeniu w całości lub w części. Skoro więc postępowanie w sprawie określenia wysokości nieprzekazanej wierzytelności stało się bezprzedmiotowe, a przez to prawidłowo umorzone przez organ pierwszej instancji, to uchylenie postanowienia o umorzeniu postępowania stanowi naruszenie powołanego przepisu ,

- art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, a to uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, podczas gdy Dyrektor Izby Skarbowej powinien był uchylić zaskarżone postanowienie jedynie w części nie dotyczącej umorzenia postępowania, tj. w części odmawiającej zwrotu kwoty 127.069,35 zł i w tym zakresie orzec co do istoty sprawy,

- art. 138 § 2 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie oraz art. 136 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, a to uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, podczas gdy zaskarżone postanowienie nie zostało wydane w całości z naruszeniem przepisów postępowania, a ponadto nie zostały przez organ I instancji pominięte żadne okoliczności konieczne do wyjaśnienia zakresu sprawy. Postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone wyczerpująco. Organ I instancji jedynie błędnie zinterpretował stan faktyczny, a jeżeli nawet organ odwoławczy uznał, że zachodzą braki w materiale dowodowym, to powinien był je sam uzupełnić, oraz

- art. 12 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, a to nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego i uchylenie postanowienia organu pierwszej instancji, podczas gdy organ winien działać wnikliwie i szybko co oznacza, iż powinien ewentualnie przeprowadzić postępowanie uzupełniające i wydać postanowienie merytoryczne.

Strona skarżąca wniosła o uchylenie postanowienia i zasądzenie kosztów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Stosownie do art. 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.", sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, a to stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy o p.p.s.a.

Skarga jest uzasadniona, co skutkuje uchyleniem zaskarżonego postanowienia, a to z powodu naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenia art. 138 § 2 w zw. z art. 136, art. 105 § 1 i art.139 w zw. z art. 126 kodeksu postepowania administracyjnego.

Zauważyć należy, iż przedmiotem sprawy było rozstrzygnięcie organu I instancji w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie określenia spółce N. wysokości nieprzekazanej wierzytelności, a także o odmowie zwrotu przez organ egzekucyjny tejże spółce kwoty 127.069,35 zł tj. kwoty już przekazanej przez spółkę organowi egzekucyjnemu. Jak wynika z treści zażalenia na postanowienie organu I instancji, rozstrzygnięcie to zostało zaskarżone tylko w części, to jest w zakresie dotyczącym odmowy zwrotu spółce N. w/w kwoty.

Z powyższej perspektywy uchylenie rozstrzygnięcia organu I instancji tak co do umorzenia postępowania w sprawie określenia spółce N. wysokości nieprzekazanej wierzytelności, jak i w przedmiocie odmowy zwrotu przekazanej przez spółkę kwoty nastąpiło z naruszeniem art. 138 § 2 k.p.a., który to przepis został powołany jako podstawa prawna zaskarżonego postanowienia. Zgodnie bowiem z jego brzmieniem organ odwoławczy może uchylić zaskarżone rozstrzygnięcie w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy zostało ono wydane z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Przepis ten zatem wprost wymaga, aby organ odwoławczy wykazał w sposób przekonywujący, że w sprawie nie poczyniono wystarczających i wymaganych ustaleń, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Tylko w przypadku zaistnienia tej przesłanki organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną tj. uchylić zaskarżone postanowienie organu I instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania. W innych przypadkach k.p.a. wymaga wydania decyzji merytorycznej tj. albo utrzymania rozstrzygnięcia organu I instancji w mocy, albo jego uchylenia i orzeczenia co do istoty sprawy, albo umorzenia postępowania w sytuacji zaistnienia ku temu podstaw. Z tymi uregulowaniami koresponduje art. 136 k.p.a. wprowadzający obowiązek przeprowadzenia dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie, lub zwrócenie się o to do organu I instancji.

Tymczasem w realiach kontrolowanej sprawy skarżony organ nie uzasadnił w dostateczny i przekonujący sposób, w oparciu o konkretnie przywołane okoliczności, zaistnienia wyżej opisanych przesłanek wskazujących na istotne braki w zakresie postępowania dowodowego, uniemożliwiające dokonanie kategorycznej oceny prawnej, ograniczając się w istocie do zarzutu, że kontrolowany organ nie przedstawił wystarczającego uzasadnienia faktycznego przyczyn rozstrzygnięcia. Organ odwoławczy nie wskazał jednak dokładnie, na czym rzeczone uchybienia polegają, zwłaszcza w kontekście przywołanych okoliczności faktycznych, które skłoniły organ pierwszej instancji do konkretnego rozstrzygnięcia. Wobec oczywistego brzmienia art. 138 § 2 i art. 136 k.p.a. organ odwoławczy nie może w sytuacji, kiedy organ I instancji przeprowadził postępowanie dowodowe, ograniczyć się do ogólnego tylko zarzutu braku wystarczającego uzasadnienia faktycznego, lecz winien wskazać konkretnie, na czym ten brak polegał, tak aby sąd mógł zweryfikować, czy wymagał on uzupełnienia w trybie art. 136 k.p.a., czy też wystarczająca była dla rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy jedynie subsumpcja faktografii w relacji do przepisów prawa. Co istotne, organ odwoławczy zawarł w swoim uzasadnieniu również szczegółowe wskazania co do wykładni przepisów kodeksu cywilnego w przedmiocie instytucji potrącenia wierzytelności, lecz pomimo tego zaniechał wydania rozstrzygnięcia merytorycznego. Powyższe nasuwać musi wątpliwości, co do działania zgodnego z zasadą szybkości postępowania wyrażoną w art. 12 k.p.a.

Uchybienia jeszcze w istotniejszym zakresie dotyczą rozstrzygnięcia kasacyjnego organu odwoławczego w zakresie umorzenia postępowania w sprawie określenia spółce N. wysokości nieprzekazanej wierzytelności. Również i w tym zakresie brak jest jakichkolwiek rozważań co do podstaw zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. Wadliwość ta kwalifikuje dodatkowo okoliczność, iż wydanie przez organ II instancji postanowienia kasatoryjnego w rzeczonej kwestii doprowadziło do rozstrzygnięcia de facto na niekorzyść strony odwołującej się, gdyż ta część postanowienia organu I instancji nie została w ogóle zaskarżona zażaleniem, co oczywiście wynika z samej jego treści. Oznaczało to weryfikację w postępowaniu odwoławczym postanowienia korzystającego z ochrony trwałości.

Mając powyższe na względzie sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy o p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. O kosztach orzeczono w oparciu o art. 205 § 2 tejże ustawy.

Rzeczą organu odwoławczego przy ponownym rozpatrzeniu sprawy będzie uwzględnienie oceny prawnej oraz wskazań zawartych w uzasadnieniu niniejszego wyroku.