Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1304/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2020-02-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk (spr.), Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant Starszy referent Damian Szczurowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2020 r. sprawy ze skargi W. M.(M.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Burmistrz W. odmówił przyznania W. M. (dalej: skarżąca) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką E. M.

W uzasadnieniu tej decyzji organ I instancji wskazał, że wnioskiem z dnia 16 listopada 2018 r. skarżąca zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ I instancji nie uwzględnił jednak tego wniosku, gdyż niepełnosprawna matka skarżącej według stanu istniejącego w dacie orzekania przez ten organ formalnie pozostawała w związku małżeńskim. Pomimo rozpadu pożycia małżeńskiego i innego miejsca zamieszkania małżonka niepełnosprawnej nie ustał obowiązek alimentacyjny, obowiązek wspierania rodziny, obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu, ani obowiązek zaspokajania potrzeb rodziny. W toku postępowania nie zostały przedstawione obiektywne, niezależne od woli małżonka niepełnosprawnej przeszkody w sprawowaniu opieki nad żoną. Organ zaznaczył także, że w przypadku, gdy żona nie przyjmie osobistej opieki od męża, także z powodu jego zatrudnienia i chęci utrzymania aktywności zawodowej, to powinien on zapewnić pomoc finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki dla niej.

Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji zaznaczył także, że rozstrzygnięcie dotyczące wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zapadło w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, gdyż poprzednio organ wydał już decyzję o odmowie wnioskowanego świadczenia, a po rozpatrzeniu odwołania od tamtej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej decyzją z dnia [...] uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. Ponadto organ I instancji wskazał, że odmawiając przyznania świadczenia kierował się także tym, że niepełnosprawność u matki skarżącej powstała dopiero w wieku 39 lat.

Skarżąca wniosła odwołanie od powyższej decyzji wyrażając niezadowolenie z wydanego rozstrzygnięcia. Podniosła, że decyzja jest dla niej krzywdząca. Wskazała, że sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką całodobowo. Ojciec ma z nimi sporadyczne kontakty, nie mieszka i nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego.

Odwołanie nie przyniosło jednak skutku, gdyż zaskarżoną obecnie decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu Kolegium najpierw przedstawiło dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przytoczyło podstawę materialnoprawną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego cytując w całości art. 17 ust. 1-6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2220 z późn. zm.).

W oparciu o akta sprawy Kolegium ustaliło, że w dniu 16 listopada 2018 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, która została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia [...] wydanym do dnia 31 października 2023 r. W orzeczeniu wskazano, że niepełnosprawność istnieje od 1 sierpnia 2008 r. (zatem od 39 roku życia), natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 11 grudnia 2008 r., przy czym strona zawnioskowała o rozpatrywanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 listopada 2018 r w związku z faktem, że do dnia 31 października 2018 r. pracowała zawodowo. Skarżąca zamieszkuje w Dankowicach wspólnie z niepełnosprawną matką, aktualnie w wieku 50 lat, młodszym bratem i babcią. Starszy brat wyprowadził się. Skarżąca sprawuje faktyczną opiekę nad niepełnosprawną matką. Jest jedyną osobą, która tą opiekę sprawuje. Opieka polega na pomocy w ubieraniu się, podawaniu posiłków i lekarstw, w myciu się, towarzyszeniu podczas wizyt lekarskich oraz prowadzeniu gospodarstwa domowego. Strona oświadczyła, ze zrezygnowała z zatrudnienia z powodu opieki nad swoją matką. Ojciec niepełnosprawnej nie żyje (odpis aktu zgonu w aktach sprawy), natomiast matka niepełnosprawnej jest w wieku 85 lat, jest osobą schorowaną i wymagającą opieki ze strony innych osób.

Niepełnosprawna matka skarżącej jest osobą zamężną; jej mąż nie mieszka jednak z rodziną od 4 lat i nie przejawia chęci, aby sprawować opiekę nad swoją żoną; pracuje, nie legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do pracy, mieszka w B. i tam jest jego centrum życiowych interesów. Utrzymuje kontakty z rodziną na okoliczność Świąt Wielkanocnych i Bożego Narodzenia, sporadycznie dzwoni, od 2012 r. miał zasądzone alimenty na dzieci.

Kolegium zaakcentowało, że okoliczność powstania niepełnosprawności dopiero w 39 roku życia nie stanowi podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, oraz przywołało i omówiło wyrok Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) dotyczący tego zagadnienia. W związku z tym Kolegium stwierdziło, że w powyższym zakresie stanowisko organu I instancji pozostaje błędne.

W ocenie Kolegium prawidłowym natomiast jest stanowisko organu I instancji, że przeszkodę w przyznaniu skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego stanowi pozostawanie przez niepełnosprawną matkę w związku małżeńskim z małżonkiem nie posiadającym orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, który jest w stanie skutecznie sprawować opiekę, czy też zastąpić świadczenia osobiste pomocą finansową na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie to nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Kolegium zauważyło, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny byłoby dopuszczalne pomimo, że osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim ale tylko wówczas, gdy małżonek osoby niepełnosprawnej faktycznie, z przyczyn obiektywnych, od siebie niezależnych i nie wynikających z jego woli, głównie takich jak wiek, czy stan zdrowia, nie był zdolny do sprawowania nad nią opieki. Natomiast taka sytuacja nie ma miejsca w rozpatrywanej sprawie, gdyż w odniesieniu do małżonka niepełnosprawnej nie istnieją żadne obiektywne przesłanki pozwalające uznać, że nie jest on zdolny opiekować się żoną, czy też zastąpić swoje świadczenie osobiste stosowną pomocą finansową na pokrycie kosztów opieki. Według Kolegium nie uniemożliwiają powyższego ani stan zdrowia (brak przeciwwskazań zdrowotnych), ani wiek (50 lat). Jego sytuacja materialna (zestawienie miesięcznych dochodów na poziomie 4 tys. złotych z wydatkami) nie jest na tyle wyjątkowa i ciężka, by mówić o braku możliwości dostarczania pomocy żonie w inny sposób niż sprawowanie opieki nad chorym małżonkiem. Postawa małżonka niepełnosprawnej świadczy według Kolegium o tym, że nie jest on zainteresowany wsparciem swojej niepełnosprawnej żony i opieki tej nie sprawuje z przyczyn subiektywnych. Kolegium zaakcentowało, że ma świadomość, że małżonkowie żyją w separacji faktycznej od wielu lat, pozostają w związku małżeńskim tylko w sensie formalno-prawnym. Jednakże subiektywne powody w postaci wzajemnych, trudnych relacji pomiędzy małżonkami nie mają znaczenia prawnego dla rozstrzygnięcia sprawy, podobnie jak inne subiektywne przyczyny (np. zdrowy współmałżonek nie chce zrezygnować z pracy zawodowej w celu sprawowania opieki, a wolę takiej rezygnacji wyraża inny członek rodziny). Żadne bowiem dyrektywy wykładni systemowej czy celowościowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mogą podważyć jasno wyrażonej intencji ustawodawcy, którą było wykluczenie możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 w sytuacji, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest w stanie skutecznie sprawować opiekę.

Skarżąca nie zgodziła się z powyższym rozstrzygnięciem Kolegium. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skardze przedstawiła szczegółowo aktualny, bardzo zły stan zdrowia swojej matki, leczącej się od 11 lat na chorobę nowotworową, akcentując, że ze względu na pogorszenie się stanu zdrowia matki od lipca 2018 r. musiała podjąć się nad nią osobistej opieki, co spowodowało, że nie mogła podjąć żadnej pracy, a ponadto ma pod opieką nieletniego brata oraz babcię w wieku 85 lat. Wskazała, że niepełnosprawnej matki nie stać na przeprowadzenie rozwodu, a właśnie brak rozwodu jest podstawą odmowy świadczenia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Pismem z dnia 16 stycznia 2020 r. skarżąca poinformowała tutejszy Sąd o śmierci matki, załączając do akt sprawy skrócony akt zgonu, z którego wynika, że niepełnosprawna zmarła w dniu [...].

Na rozprawie skarżąca podtrzymała skargę oraz wskazała, że ojciec skarżącej nie opiekował się jej matką, jak również nie opiekował się dziećmi, o czym świadczy trwający obecnie proces o ustalenie opieki nad bratem skarżącej. Skarżąca zaakcentowała, że rodzice nie rozwiedli głównie z powodu postępującej choroby matki skarżącej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167, t.j. ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2018 r., poz. 2325, t.j. ze zm. ) dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, odmawiającą skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z informacji przekazanej przez skarżącą wynika, że jej matka zmarła w dniu [...]. Zaznaczyć w związku z tym należy, że przedmiotem kontroli jest decyzja Kolegium według stanu faktycznego istniejącego w dacie wydania zaskarżonej decyzji,

W tym miejscu wskazać należy, iż stan faktyczny sprawy został zaprezentowany przy okazji omawiania dotychczasowego przebiegu objętego skargą postępowania. W ocenie Sądu brak jest zatem uzasadnionych podstaw do jego ponownego, całościowego przedstawiania w tym fragmencie uzasadniania.

Podstawę materialnoprawną świadczenia pielęgnacyjnego stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie: Dz.U. z 2020, poz. 111 dalej u.ś.r.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.- Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl ust. 1a art. 17 u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust.1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Jednocześnie w art. 17 ust. 5 u.ś.r. ustawodawca zawarł katalog przesłanek negatywnych, przewidując m.in., że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a).

Z unormowań tych wynika, że okoliczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie są to jednak warunki jedyne. Z woli ustawodawcy prawo to bowiem może przysługiwać tylko osobie na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. Stosownie do art. 128 ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala przy tym kolejność zobowiązanych.

W związku z tym, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). Przy czym nie można pomijać, że w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny małżonka (w stosunku do współmałżonka) wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych, co wynika z treści art. 23, art. 27 art. 60 § 1-3, art. 61, art. 130 k.r.o.

Z unormowaniami tymi koresponduje właśnie art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Tym samym przepisy te, w konfrontacji z przepisami ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, jednoznacznie wskazują katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji - według kolejności tego zobowiązania (por. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2019 r., sygn. akt 3804/18, publ. na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). W judykaturze nie budzi wątpliwości, że zobowiązany do alimentacji w dalszej kolejności może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności nie jest w stanie, z uwagi na swój stan zdrowia, taką pomoc świadczyć.

Przede wszystkim jednak z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wyraźnie wynika, że osoba spokrewniona może się ubiegać o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli osoba wymagająca opieki nie pozostaje w związku małżeńskim, chyba że małżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że mąż niepełnosprawnej nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Okoliczność ta uzasadniała odmowne załatwienie wniosku zgodnie z literalnym brzmieniem przepisu. Wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ani organ ani Sąd nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki.

Zauważyć jednocześnie należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd o możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego pomimo, że małżonek osoby niepełnosprawnej nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dotyczy to jednak tylko takiej sytuacji, w której małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie - w zastępstwie współmałżonka nie mającego takiej możliwości - osoba zobowiązana w dalszej kolejności. W praktyce więc chodzi o sytuację, gdy małżonek jest w wieku lub stanie zdrowia uniemożliwiającym sprawowanie opieki.

Sąd podziela prezentowane przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowisko (por. wyrok z dnia 21 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 829/16, czy z dnia 13 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 1230/14) z którego wynika, iż brak rzeczywistych możliwości sprawowania opieki, w braku orzeczenia o niepełnosprawności, wykazany być może również innymi dowodami.

Zdaniem Sądu należy podzielić te poglądy orzecznictwa sądów administracyjnych, zgodnie z którymi "w procesie wykładni prawa (...) sądowi nie wolno ignorować wykładni systemowej lub funkcjonalnej poprzez ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej pojedynczego przepisu. Może się bowiem okazać, że sens przepisu, który wydaje się językowo jasny, okaże się wątpliwy, gdy skonfrontujemy go z innymi przepisami lub weźmiemy pod uwagę cel regulacji prawnej." (zob. wyrok NSA z dnia 10 stycznia 2014 r. sygn. II FSK 381/12).

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji Kolegium nie poprzestało tylko na jednej metodzie wykładni, lecz uwzględniło także dominującą w orzecznictwie sądów administracyjnych wykładnię celowościową i systemową art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r. W tym zakresie Kolegium słusznie przyjęło stanowisko sądów administracyjnych, zgodnie z którym pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie powinno być uważane za przesłankę odmowy świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy współmałżonek tej osoby nie jest w stanie takiej opieki sprawować. Uwzględnienie przyjmowanej w orzecznictwie sądów administracyjnych wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wymagało od organów dokładnego ustalenia przyczyn, z powodu których małżonek niepełnosprawnej nie sprawuje nad nią opieki. W tym zakresie w toku postępowania przez organami administracji ustalono, że mąż niepełnosprawnej jest w wieku 50 lat i jest aktywny zawodowo, a jego dochody wynoszą około 4 tys. złotych miesięcznie. Według jego oświadczenia (załącznik nr II 6 akt administracyjnych organu I instancji) ponoszone przez niego co miesiąc koszty czynszu i mediów wynoszą około 2 tys. złotych, na żywność wydaje miesięcznie 700 zł, na środki czystości 100 zł, a na paliwo i koszty utrzymania samochodu 600 zł. Mąż niepełnosprawnej oświadczył przy tym, że nie utrzymuje kontaktów z żoną, a od stycznia 2016 r. nie mieszkają wspólnie. Oświadczył także, że żona nie przyjęłaby pomocy z jego strony ze względu na faktyczny rozpad pożycia małżeńskiego i całkowity rozpad więzi rodzinnych. Podniósł, że gdyby zaprzestał pracować i wystąpiłby o świadczenie pielęgnacyjne ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną małżonką, to wówczas, nie byłby w stanie się utrzymać.

Z kolei ze znajdującego się w aktach sprawy oświadczenia skarżącej (załącznik nr II 7 w aktach administracyjnych organu I instancji) wynika, że jej ojciec od 2010 r. nie uczestniczył w życiu rodzinnym oraz w bieżących sprawach domowych, nie łożył na ich utrzymanie i nie zajmował się nimi. Od 2015 r, nie zamieszkuje z rodziną, nie interesuje się stanem zdrowia żony, nie łoży na jej leczenie i nie pomaga rodzinie. Skarżąca wskazała także, że ojciec pracuje, wynajmuje mieszkanie w B. za 1400 zł miesięcznie, pokrywa koszty mediów i niewiele pozostaje mu na bieżące wydatki.

Natomiast z oświadczenia niepełnosprawnej (załącznik nr II 8 w aktach administracyjnych organu I instancji) wynika, że problemy w ich rodzinie zaczęły się w 2010 r. i wynikły z utraty pracy przez męża. Mąż nie łożył na utrzymanie rodziny, nie brał udziału w wychowywaniu dzieci i nie uczestniczył w prowadzeniu gospodarstwa domowego. Wspólne pożycie małżeńskie zaczęło się rozpadać, a od 2011 r. zanikło prawie całkowicie. Całkowicie zanikła pomoc męża w prowadzeniu gospodarstwa domowego i wychowywaniu dzieci. Od 2010 r. mąż nie uczestniczył w rozstrzyganiu o istotnych sprawach rodziny pomimo jej ciągle pogarszającego się stanu zdrowia. W żaden sposób nie uczestniczył w zaspokajaniu potrzeb rodziny, w wychowywaniu dzieci. Zupełnie zaprzestał wykonywania jakichkolwiek prac we wspólnym gospodarstwie domowym, nie uczestniczył w bieżących kosztach utrzymania w postaci zakupu żywności, odzieży, art. szkolnych i innych dla dzieci pomimo wspólnego zamieszkiwania. Niepełnosprawna wskazała ponadto, że w 2015 r. mąż wyprowadził się na jej żądanie "celem jej i dzieci zdrowia psychicznego, jej pogarszającego stanu zdrowia". Od 2015 r. mąż zmienił miejsce zamieszkania, a ich więzi rodzinne całkowicie się rozpadły. Przestało całkowicie istnieć ich faktyczne małżeństwo. Pomimo wspólnego zamieszkiwania do 2015 r. mąż nie wspierał jej w chorobie, nie uczestniczył w wychowywaniu i utrzymaniu dzieci. Jedyną osobą, która sprawuje opiekę całodobowo nad nią jest skarżąca.

Analiza treści powyższych oświadczeń oraz reszty zebranego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do jednoznacznego wniosku, że po stronie małżonka niepełnosprawnej nie zachodzą obiektywne przeszkody uniemożliwiające sprawowanie opieki nad żoną, związane w szczególności z jego stanem zdrowia lub wiekiem. Fakt niesprawowania tej opieki wynika z jego decyzji w tym zakresie i nie jest uwarunkowany przeszkodami natury obiektywnej. Ponadto jak słusznie zauważył organ odwoławczy osiąga on dochody (około 4000 zł. miesięcznie), które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami nie wykluczają dostarczania pomocy żonie w inny sposób niż sprawowanie opieki nad chorym małżonkiem. Wskazany w oświadczeniach rozpad pożycia małżeńskiego, faktyczna separacja nie stanowią również okoliczności o charakterze obiektywnym uniemożliwiających sprawowanie opieki nad niepełnosprawną. Ponadto brak podstaw do tego, aby na gruncie art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. sytuacje, w której małżonkowie pozostają w faktycznej separacji traktować tak jakby ich małżeństwo ustało.

Zgodnie z art. 23 k.r.i.o. małżonkowie są zobowiązani do wspólnego pożycia i wzajemnej pomocy. Natomiast zgodnie z art. 27 k.r.i.o. ustawy małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Zaakcentowania wymaga także treść art. 130 k.r.i.o., zgodnie z którym obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Skoro nawet obowiązek alimentacyjny rozwiedzionego małżonka wyprzedza obowiązek krewnych drugiego małżonka, to tym bardziej obowiązek zobowiązanego małżonka wyprzedza obowiązek krewnych uprawnionego małżonka w czasie trwania małżeństwa, przez co na gruncie art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. już z samej zasady bez znaczenie jest to czy małżonkowie pozostają w faktycznej separacji, a także to z jakich względów nie wystąpili do sądu powszechnego o orzeczenie rozwodu.

Mając na względzie powyższe rozważania stwierdzić należy, że Kolegium prawidłowo orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji o odmowie przyznania skarżącej wnioskowanego przez nią świadczenia pielęgnacyjnego. Przyznaniu świadczenia stoi na przeszkodzie treść art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Przepis ten nawet przy zastosowaniu wykładni celowościowej i systemowej nie pozwalał organom na uwzględnienie wniosku skarżącej. Kolegium odniosło się także do kwestii wieku, w którym u matki skarżące powstała niepełnosprawność, słusznie przyjmując, że nie stanowił on przeszkody do przyznania wnioskowanego świadczenia. Jednak z racji tego, że w dacie wydania przez Kolegium zaskarżonej decyzji niepełnosprawna matka skarżącej pozostawała w związku małżeńskim, przyjęcie korzystnego dla skarżącej stanowiska dotyczącego wieku powstania niepełnosprawności nie pozwalało uznać jej wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za zasługujący na uwzględnienie.

Mając na uwadze powyższe, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.