Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1184/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-07-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 25 ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 1997 nr 142 poz 950
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 listopada 1997 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Włodzimierz Ryms Sędzia NSA Jacek Chleby Sędzia NSA Stanisław Nowakowski /spr./ Protokolant Mariusz Szufnara po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 sierpnia 2007 r. sygn. akt II SA/Kr 1701/03 w sprawie ze skargi W. P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] czerwca 2003 r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 22 sierpnia 2007 r. Sygn. akt II SA/Kr 1701/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę W. P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] czerwca 2003 r. w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich, które skarżący uzyskał z tytułu tzw. "utrwalania władzy ludowej".

Sąd pierwszej instancji podniósł, że wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie z dnia 15 kwietnia 2002 r., sygn. akt. II SA/Kr 1562/99 uchylono decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] czerwca 1999 r. o pozbawieniu W. P. uprawnień kombatanckich, a także decyzję poprzedzającą tegoż organu z dnia [...] maja 1999r. Uchylając wówczas decyzje Naczelny Sąd Administracyjny nakazał zbadać dokumenty znajdujące się w Archiwum Straży Granicznej by sprawdzić, czy skarżący nie spełnia wymagań o jakich mowa w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.). Nadto zalecono by organ zbadał dostępne publikacje historyczne w zakresie uzyskania informacji dotyczących formacji wojskowych, w których służył skarżący po wojnie oraz ich udziału w walkach z oddziałami ugrupowań poniemieckich. Jednocześnie Sąd ten wykluczył możliwość udziału skarżącego w walkach z oddziałami UPA.

Po przeprowadzeniu postępowania Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 powołanej ustawy z dnia 24 stycznia 1991r., pozbawił skarżącego W. P. uprawnień kombatanckich przyznanych w dniu [...] marca 1983 r. przez ZW ZBOWID w Krakowie z tytułu "walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej w okresie od 10 lipca 1947 r. do 31 grudnia 1947 r." (łącznie 6 miesięcy).

W wyniku postępowania ustalono, że skarżący podczas służby w Wojskach Ochrony Pogranicza we wskazanym okresie nie brał udziału w walkach z oddziałami, o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach (...). Powołano się na pismo Archiwum Straży Granicznej nr [...] z dnia [...] czerwca 2002r., z którego wynika, że nie odnaleziono dokumentów potwierdzających jego udział oraz 6 Brygady OP w Lubaniu Śląskim (wcześniejsza nazwa 1 Oddział WOP) w okresie służby skarżącego w walkach z oddziałami UPA i grupami Werwolfu. Przytoczono również literaturę, z której wynika, że walki z grupami Werwolfu miały miejsce w latach 1945-1946, a skarżący rozpoczął służbę wojskową w 1947 r.

Sąd pierwszej instancji podniósł, że w aktach sprawy znajduje się dokument, świadczący o tym, iż skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie w dniu 20 marca 1983 r. z tytułu "walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej w okresie od 10 lipca 1947 r. do 31 grudnia 1947 r." Na podstawie przesłanek zawartych w art. 25 ust. 2 pkt. 2 in fine, jak podnosi WSA, ustawodawca zezwala jednak osobom, które nabyły uprawnienia kombatanckie z tego tytułu na ich zachowanie. Uprawnienia te mają m.in. te osoby, które pełniły służbę wojskową w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. Skarżący natomiast, który rozpoczął służbę wojskową po tej dacie nie może – w ocenie Sądu pierwszej instancji - na podstawie tej przesłanki zachować uprawnienia kombatanckie, ponieważ nie zostało wykazane, że uczestniczył w walkach z oddziałami Werwolfu.

W skardze kasacyjnej wniesionej przez pełnomocnika skarżącego – adwokata – zarzuca się wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wskazując na podstawy z art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, ponieważ skarżący w okresie służby wojskowej brał udział w walkach z grupami Werwolfu i UPA.

Wskazując na powyższy zarzut wnosi się:

1. o uchylenie zaskarżonego wyroku jak i decyzji organu, lub o przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania i zasadzenie kosztów albo,

2. o zmianę zaskarżonego wyroku przez stwierdzenie, że skarżącemu przysługują uprawnienia kombatanckie oraz zasądzenie kosztów sądowych za wszystkie instancje.

Naruszenie przepisów prawa materialnego polega – zdaniem pełnomocnika skarżącego – na tym, że nie uznano by skarżący brał udział w walkach z grupami Werwolfu i UPA co narusza art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy. Podnosi się bowiem w skardze kasacyjnej, że na terenach, na których skarżący odbywał służbę wojskową działały organizacje pohitlerowskie, a wśród nich "Freies Deutschland". Podobnie jak w skardze do WSA powołuje się w skardze kasacyjnej na niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy a przede wszystkim na nieprzeprowadzenie dowodów z zeznań zawnioskowanych świadków. Przyznaje jednak skarżący, że nie jest w stanie powołać innych dowodów wskazujących na zasadność podnoszonych zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Skarżący wprawdzie wskazał prawidłowo, że skargę kasacyjną opiera na zarzucie z art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a. jednakże nie odzwierciedla tego treść skargi kasacyjnej, która jest powtórzeniem skargi do Sądu Wojewódzkiego.

Skarga kasacyjna skierowana jest przeciwko wyrokowi Sądu I instancji a nie przeciwko decyzji (orzeczeniu) organu administracji publicznej. Wniosek o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków nie może być skutecznie kierowany do sądu administracyjnego, gdyż sąd ten może z urzędu lub na żądanie strony przeprowadzić dowód z dokumentów i to wyłącznie w sytuacji przewidzianej w art. 106 § 3 P.p.s.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie przedstawił w uzasadnieniu wyroku z jakich przyczyn uznał, że przeprowadzone dodatkowo postępowanie wyjaśniające przez organ administracyjny spełnia wymogi wyczerpującego zebrania materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.). W skardze kasacyjnej tę ocenę się podważa podnosząc, że jedynie świadkowie mogliby wskazać na pewne zdarzenia z udziałem skarżącego w walkach z oddziałami UPA czy Werwolfu. Zważywszy jednak na ogólnikowość zarzutów i przyznanie, że nie dysponuje skarżący żadnymi dowodami z dokumentów świadczącymi o jego udziale walkach z wymienionymi ugrupowaniami, zasadne jest uznanie przez Sąd pierwszej instancji, iż organ nie miał podstaw do przeprowadzenia dowodów z zeznań świadków, tym bardziej że jak to wykazano, walki z tymi oddziałami nie toczyły się w czasie, w którym przyszło skarżącemu pełnić służbę wojskową. Wskazują na to źródła historyczne jakie w fotokopiach dołączono do akt sprawy administracyjnej.

Trzeba podkreślić, że wniosek o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków nie został w postępowaniu administracyjnym należycie przedstawiony. Nie wystarczy bowiem wskazać nazwiska osób, które "być może" mają jakieś wiadomości na temat walk oddziałów WOP z okupantem niemieckim czy formacjami Werwolflu. Należało wskazać konkretne okoliczności dotyczące sprawy skarżącego na jakie mają być przesłuchani wskazani świadkowie. Wnoszący skargę kasacyjną zapomina, że przepis art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach wymaga, by decyzję o spełnieniu warunków, o których mowa w art. 21, wydał Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych lub osoby przez niego upoważnione, na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji. W postępowaniu weryfikacyjnym podstawą orzekania są przede wszystkim dokumenty, a jedynie dodatkowo można wnosić o dopuszczenie dowodu z zeznań świadków na okoliczności dotyczące działalności, o której mowa w ustawie. Zasadnicza ocena jaką przeprowadził już Naczelny Sąd Administracyjny OZ w Krakowie w wyroku z dnia 15 kwietnia 2002 r. nie kwestionowała postępowania administracyjnego co do nieprzeprowadzenia dowodu z zeznań świadków. Nadto w skardze kasacyjnej nie postawiono zarzutu naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, ograniczając się do wskazania naruszenia art. 106 P.p.s.a., który to przepis nie dotyczy przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków.

Celowe jest przytoczyć większy fragment skargi kasacyjnej dla wykazania, że brak było podstaw do dopuszczenia przez organ dowodu z zeznań świadków. Pełnomocnik skarżącego bowiem napisał: "Skarżącemu trudno jest teraz podać dowody na jego udział w walkach z grupami Wherwolfu (tak w oryginale). Jednak na żądanie podał dowody, którymi dysponował, podając nazwiska żołnierzy, z którymi służył. Ze zdarzeń skarżący podał: rozbrojenie 2 Niemców z Wherwolfu po cywilnemu z bronią w ręku. Zatrzymał 3 osoby, które były członkami Wherwolfu i uciekały do Czech. W archiwum mogą się nie znajdować dokumenty opisujące wszystkie akcje jednostki, w której służył skarżący. Również w literaturze przedmiotu przeważnie są uogólnienia. Skarżący dołączył zdjęcie, na którym byli jego koledzy, w tym szeregowiec Kozłowski. (...)".

Podane przez pełnomocnika przykłady pomijają istotę postępowania weryfikacyjnego w zakresie jaki wynika z art. 1 ust. 1 pkt 6 ustawy o kombatantach(...), który stanowi, że przesłanką jest: "uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Werwolfu,(...)". Nie chodzi więc o zatrzymanie członka tych oddziałów czy nawet walkę z pojedynczymi członkami tych ugrupowań, ale o walkę z tymi oddziałami. Na takie sytuacje skarżący nigdy nie wskazał. Dopiero po wszczęciu postępowania weryfikacyjnego podnosił, że walczył z oddziałami Werwolfu i UPA ale nie poparł tego twierdzenia żadnym dowodem w sytuacji gdy z innych dowodów zgromadzonych w sprawie wynika, że jednostka w której pełnił służbę wojskową nie uczestniczyła w walkach z grupami Werwolfu. Co do walk z oddziałami UPA już w powołanym wyroku NSA OZ w Krakowie została wyrażona ocena, wykluczająca udział skarżącego w takich walkach.

Służba w WOP natomiast łączy się immanentnie z ochroną granic a więc także z likwidacją podziemia przemytniczego, czy uszczelnianiem granicy przed osobami nielegalnie ją przekraczającymi. Stąd też nie jest kwestionowane, że skarżący w czasie służby wojskowej mógł stykać się z uciekinierami także z oddziałów grup pohitlerowskich.

Z tych zatem względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił.