Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1147/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-11-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 2 ust 1 lit e
journal: Dz.U. 1944 nr 4 poz 17
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: par 5
journal: Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska, Sędzia WSA Tomasz Wykowski, Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Olszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2011 r. sprawy ze skarg O. Sp.z o.o. z siedzibą w G. oraz Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej - oddala skargi -


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] maja 2011 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2005 r. stwierdzającą, że nieruchomość D. Dobra Rycerskie, b. własność S. P., zapisana dawniej w księdze wieczystej prowadzonej przez Sąd Rejonowy w G., stanowiąca:

- obecne działki ewidencyjne nr [...], [...], [...] oraz część działki ewidencyjnej nr [...] (obręb D.) -obejmujące zespół pałacowo-parkowy,

- część obecnej działki ewidencyjnej nr [...] (obręb D.) obejmującą budynek tzw. rządcówki

nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W uzasadnieniu decyzji Minister podał, że ocena, czy dana nieruchomość lub jej część podlegała przepisom reformy rolnej, wymaga ustalenia, czy mogła być wykorzystana na cele reformy, wskazane wart, 1 dekretu. W art. 1 ust. 2 pkt a-c cytowanego dekretu wskazano cele o charakterze rolniczym (tworzenie i upełnorolnianie gospodarstw), na które ani zespół pałacowo-parkowy, ani budynek tzw. rządcówki nie mógł zostać przeznaczony. Natomiast w punkcie d i e wspomnianego przepisu ustawodawca wskazał, że do celów reformy rolnej należą również: zarezerwowanie odpowiednich terenów dla szkół oraz ośrodków dla podniesienia kultury rolnej, wytwórczości nasiennej, hodowlanej oraz przemysłu rolnego, a także zarezerwowanie odpowiednich terenów pod rozbudowę miast, kolonii mieszkaniowych i ogródków działkowych oraz terenów na potrzeby wojskowe, komunikacji publicznej lub melioracji. W rozpatrywanej sprawie zarówno zespół pałacowy, jak i budynek tzw. rządcówki należy, zdaniem Ministra, traktować jak obiekt. Brak więc było podstaw do przejęcia ich na wspomniane cele.

Oceniając związek funkcjonalny zespołu parkowo - pałacowego z resztą nieruchomości Minister zaznaczył, że z zeznań świadków wynika, iż pałac służył rodzinie P. do celów mieszkalnych. Na parterze pałacu znajdowały się: jadalnia, kuchnia, pokój gosposi, pokoje właścicieli majątku, gabinet i salon, natomiast na piętrze znajdowały się pokoje gościnne, dziecięce i biblioteka (zeznania J. T. z 25 listopada 2004 r. oraz W. K. i A. P. z 10 września 2004 r.). Z zeznań J. T. i A. P. (z 10 września 2004 r.) wynika ponadto, że w pałacu było biuro, w którym dochodziło do spotkań właściciela nieruchomości z rządcą, a administracja majątku odbywała się w budynku usytuowanym przy wejściu na podwórze. W. K. (9 listopada 2001 r.). zeznał również, że biuro i kasa znajdowały się poza pałacem w budynkach administracyjnych, w których mieszkał rządca. Świadek nie spotykał na terenie dworu rządcy, klientów ani pracowników majątku. Z zeznań A. P. również wynika, że pracownicy majątku nie przychodzili do pałacu.

Pałac otoczony był parkiem. W. K. i A. P. zeznali, że na terenie parku brak było budynków gospodarczych, większość parku stanowiły trawniki i niskie krzewy, a w szklarniach hodowano bananowce, palmy i róże kwitnące zimą. J. T. zeznał (9 listopada 2001 r.), że w parku znajdowały się stawy o charakterze dekoracyjnym.

Minister uznał zatem, że pałac pełnił funkcję mieszkalną dla rodziny właściciela majątku. Natomiast park miał charakter dekoracyjny i służył rodzinie właściciela majątku do celów rekreacyjnych. Park i pałac w D. nie były wykorzystywane do prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zespół pałacowo-parkowy nie pozostawał więc w związku funkcjonalnym z gospodarczą częścią majątku. Minister podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że nieruchomość obejmująca zespół pałacowo-parkowy (tj. obecne działki ewidencyjne nr [...], [...], [...] i części działki ewidencyjnej nr [...]) nie podpadała pod działanie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Oceny wymagało jeszcze, w ocenie organu odwoławczego, jaki charakter miała tzw. rządcówka posadowiona na części działki nr [...] w obrębie D.. Organ pierwszej instancji stwierdził, że budynek wybudowany został w 1937 r. dla potrzeb mieszkaniowych syna właściciela majątku, który w związku z powołaniem do wojska nie zamieszkał w nim. Zasiedlenie budynku zaproponowano wówczas rządcy majątku panu T.. W związku z tym nazwa "rządcówka" jest mylna, ponieważ nie takie było rzeczywiste przeznaczenie budynku, a właściwa rządcówka wybudowana została w 1930 r. w innym miejscu (figuruje jako oficyna oznaczona nr [...] na planie sytuacyjnym zamieszczonym w karcie ewidencyjnej zabytku).

Oceniając zgromadzony materiał dowodowy, Minister wskazał, że zgodnie z informacjami zamieszczonymi w karcie ewidencyjnej zabytku budynek posadowiony na części działki [...], oznaczony jako rządcówka (nr [...]), został wzniesiony w 1936 r.

z przeznaczeniem na mieszkanie dla rządcy F. T., budowany wg projektu F. M.. Rządca mieszkał w tym budynku do wybuchu II wojny światowej. Był to budynek dwukondygnacyjny. Natomiast we wkładce do karty ewidencyjnej zabytków architektury i budownictwa z marca 2005 r. dokonano sprostowania wskazując, że budynek zbudowano dla syna właściciela. Jednak z powodu powołania go do wojska, w budynku zamieszkiwał rządca. Stąd mylne określenie "rządcówka". Wskazano, że jest to budynek o charakterze willowym, zdecydowanie bardziej związany z dworem aniżeli z folwarkiem. W związku z tym Minister podzielił pogląd pełnomocnika wnioskodawcy, który wskazywał, że niemożliwe jest, aby F. M., architektowi specjalizującemu się w budownictwie sakralnym, zlecono budowę domu dla pracownika gospodarczego. Zeznania A. P. złożone 25 listopada 2004 r. potwierdzają, zdaniem Ministra, że budynek tzw. rządcówki został wybudowany dla syna właściciela majątku około 1936-1937 r. Rządca wprowadził się do tego budynku około 1938 r., z powodu zbliżającej się wojny. Ze względu na bliskość granicy niemieckiej obawiano się bowiem, że budynek może zostać zajęty przez okupantów. Z kserokopii nieznanej publikacji dołączonych do akt sprawy wynika, że oficyna stanowiąca dom rządcy pochodzi z 1930 r. i jest parterowa (s. 27-28). Opis gospodarstwa autorstwa S. P. również wskazuje na fakt, że budynek dla rządcy gospodarczego wybudowano w 1930 r. ("Opisy gospodarstw. Osobne odbicie z księgi pamiątkowej, na 75-lecie Gazety Rolniczej", Warszawa 1938, s. 761).

W świetle powyższych ustaleń stwierdzono, że budynek posadowiony na działce nr [...] został wzniesiony jako prywatny budynek mieszkalny z przeznaczeniem dla rodziny właściciela majątku. Właściwa rządcówka znajdowała się w innym miejscu. Usytuowanie budynku poza zespołem pałacowo-parkowym w bezpośrednim sąsiedztwie gruntów ornych nie wystarcza, aby dowieść związku funkcjonalnego z pozostałą częścią majątku służącą do produkcji rolnej.

W ocenie Ministra przedstawione dowody świadczą o braku związku funkcjonalnego pomiędzy tzw. rządcówką a gospodarstwem rolnym. Tymczasowe użytkowanie budynku przez rządcę i to wyłącznie do celów mieszkalnych nie mogło wpłynąć na zmianę charakteru nieruchomości.

Na tę decyzje skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli O. sp. z o.o. oraz Agencja [...] - Oddział Terenowy w P..

O. zarzucił zaskarżonej decyzji wydanie z naruszeniem art. 2 ust.1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez błędną jego wykładnię, polegająca na przyjęciu, że część działki [...] na której posadowiony jest budynek rządcówki, podlegał wyłączeniu spod działaniu przepisów dekretu. Ponadto zarzucono błędną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego oraz niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności.

W ocenie skarżącego budynek rządcówki wchodził w skład nieruchomości ziemskiej i był funkcjonalnie związany z resztą majątku ziemskiego. Zgodnie z dokumentacją Ośrodka Dokumentacji Zabytków obiekt rządcówki został wybudowany z 1936 r. z przeznaczeniem na mieszkanie dla rządcy, który w nim zamieszkiwał do wybuchu II wojny światowej. Dopiero w 2005 r. w dokumentacji dokonano sprostowania, wskazując że budynek wybudowano dla syna właściciela. Zdaniem skarżącego określenie, że budynek ma charakter willowy jest określeniem niezgodnym ze stanem faktycznym. Nigdy bowiem nie spełniał on takich warunków. Skarżący zarzucił, że na podstawie tego samego materiału dowodowego Minister potraktował raz budynek rządcówki jako związany gospodarczo z majątkiem, innym razem zaś jako niezwiązany z nieruchomością ziemską. Zdaniem skarżącego, niepodważalne jest, że w rządcówce nikt z rodziny właściciela majątku nie zamieszkiwał, mieszkał w nim zaś zarządca majątku i tam pełnił swoje obowiązki.

Drugi ze skarżących - Agencja [...] zarzuciła wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez dokonanie błędnej oceny materiału dowodowego, nierozpatrzenie całości materiału i nieustalenie rzeczywistego stanu faktycznego poprzez przyjęcie, iż tzw. "rządcówka" nie była w chwili przejęcie nieruchomością ziemską o charakterze rolniczymi nie pozostawała w funkcjonalnym związku z resztą majątku, oraz wydanie decyzji bez ustosunkowania się do wszystkich zarzutów podnoszonych w odwołaniu. Ponadto zarzucono wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6 września 1944 r. poprzez błędne zastosowanie tego przepisu w brzmieniu sprzed nowelizacji i nieuprawnione przyjęcie, że na gruncie tego przepisu na rzecz Skarbu Państwa przechodziły z mocy prawa tylko nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że zarówno Minister jak i Wojewoda nie wskazali i nie uzasadnili dlaczego zespół pałacowo - parkowy w D. nie pozostawał w związku funkcjonalnym z pozostałym gospodarstwem. Minister nie wyjaśnił, czy właściciel zespołu pałacowo - parkowego byłby w stanie utrzymać swoje miejsce zamieszkania z innych dochodów. Czy zespół pałacowo - parkowy mógłby zamieszkiwać właściciel i jego rodzina bez dochodów z pozostałej części nieruchomości. Zdaniem skarżącego Minister był władny dokonać samodzielnie pojęcia "związek funkcjonalny", nie ograniczając się do rozumienia tego pojęcia wyrażonej przez Sąd w poprzednim wyroku.

Zdaniem skarżącego całkowicie nie do zaakceptowania są także ustalenia dotyczące rządcówki. Skoro w budynku tym mieszkał zarządca i z woli właściciela wydawał stamtąd polecenia to budynek ten był częścią majątku ziemskiego. Obecne dywagacje w przedmiocie dla kogo była budowana i dlaczego nie została przez tę osobę zamieszkana, nie mogą mieć żadnego znaczenia dla prawidłowej oceny sprawy.

Ponadto zdaniem skarżącego, dekret na terenie województwa poznańskiego, na obszarze którego położony był majątek wszedł życie w dniu 17 stycznia 1945 r., w brzmieniu stanowiącym, iż na cele reformy rolnej będą przejmowane nieruchomości ziemskie, bez uprzedniego dodatku "o charakterze rolniczym". Zdaniem skarżącego, w 1945 r., gdy wszedł w życie dekret o reformie rolnej, na terenie województwa poznańskiego obowiązywał kodeks niemiecki. Nieruchomości majątku ziemskiego w D., zgodnie z ówczesnym pojęciem kodeksowym "majętności ziemskiej", obejmowały także części składowe budynku i inne obiekty trwale z nim połączone, do których należał zespół pałacowo - parkowy. Nieruchomości te mogły zatem być przeznaczone na cele reformy rolnej.

W odpowiedzi na skargi Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o ich oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargi nie zasługują na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Należy mieć na względzie, iż niniejsza sprawa była uprzednio przedmiotem rozstrzygnięć Sądów Administracyjnych obu instancji. Wyrokiem z dnia z dnia 17 marca 2004 r. Sąd uchylił zaskarżoną wówczas decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju

Wsi oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że organy administracji nie wyjaśniły należycie sprawy, albowiem w postępowaniu administracyjnym należało odpowiedzieć na pytanie czy nieruchomość objęta wnioskiem jest nieruchomością ziemską w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Następnie wyrokiem z dnia 29 marca 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 2128/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Od powyższego wyroku zostały wniesione skargi kasacyjne, które Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 5 września 2008 r., sygn. akt l OSK 1259/07 oddalił. W uzasadnieniu swojego wyroku NSA wskazał m.in., że dekret PKWN o reformie rolnej nie dawał żadnych podstaw do konfiskaty całego mienia osób fizycznych, w tym gruntów i zabudowań właścicieli ziemskich. Jednoznacznie odnosił się bowiem tylko do nieruchomości ziemskich wymienionych w jego art. 2 ust. 1. Zawarte tam wyliczenie jest przy tym pełne, a nie przykładowe i podlegać musi wykładni ścisłej, a nie interpretacji rozszerzającej. Art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej stanowił, że na cele reformy rolnej przejęciu będą podlegały stanowiące własność czy współwłasność osób fizycznych lub prawnych nieruchomości ziemskie o określonym areale. Zdanie pierwsze ust. 1 art. 2 dekretu, w pierwotnym brzmieniu (opublikowany w Dz.U. R.P. Nr 4, poz. 17) odwoływało się bezspornie do "nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym". Późniejsza nowelizacja dokonana dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 9), polegała na skreśleniu słów "o charakterze rolniczym". Brzmienie art. 2 ust. 1 zd. 1 - zawarte w tekście jednolitym zamieszczonym w Dzienniku Ustaw z 1945 r. Nr 3, poz. 45 - nie obejmowało więc skreślonych nowelą słów "o charakterze rolniczym". Dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej nie dotyczył wszelkich nieruchomości, a jedynie nieruchomości określonego rodzaju, a mianowicie nieruchomości ziemskich. Omawiany dekret PKWN nie definiował pojęcia "nieruchomość ziemska". Takiej definicji nie zawierały też - obowiązujące w dacie wejścia w życie dekretu - systemy prawne z zakresu prawa rzeczowego.

W związku z powyższym, skoro obowiązujące w dacie wejścia w życie dekretu PKWN systemy prawne, jak i sam omawiany dekret, nie definiowały określenia

"nieruchomość ziemska", to pojecie to powinno być wyjaśnione z uwzględnieniem normatywnych celów reformy rolnej, a zwłaszcza w nawiązaniu do przepisów art. 1 ust. 2 dekretu, który ustala dla realizacji jakich zamierzeń mają służyć grunty przejmowane na potrzeby reformy rolnej. Zastosowanie w tym zakresie wykładni celowościowej dodatkowo uzasadnia restrykcyjny charakter przepisów dekretu, o czym już wspomniano. Sąd zaznaczył wówczas, że stanowisko takie wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały siedmiu sędziów z dnia 5 czerwca 2006 r. sygn. akt I OPS 2/06, wskazując, że z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN wynika, że na cele reformy rolnej mogą być przeznaczone tylko te nieruchomości ziemskie, które odpowiadają celom wskazanym w art. 1 cześć druga dekretu. Tak więc nie chodzi tu o wszystkie nieruchomości, które mogły być nazwane jako ziemskie, ale o pewną ich grupę, przydatną do realizacji określonych celów, które zostały wyczerpująco wymienione w punktach a, b, c, d, i e art. 1 ust. 2 dekretu. Punkty a-c bezspornie odnoszą się do gruntów rolnych przeznaczonych na upełnorolnienie lub utworzenie nowych gospodarstw rolnych. Wątpliwości budzą jedynie dwa następne punkty, jednak mowa w nich o zarezerwowaniu "odpowiednich terenów" na realizację określonych celów, a nie zarezerwowaniu "odpowiednich obiektów". To, że przepisy dekretu w odniesieniu do pałaców, dworów czy też innych obiektów były nadużywane przez ówczesne władze, świadczy jedynie o tym, że cele tych władz były odległe od celów wskazanych w art. 1 ust. 2 dekretu. W uchwale z dnia 19 września 1990 r. W 3/99 (OTK 1990, poz. 26, s. 174), która zachowuje swoją wartość i aktualność pomimo utraty mocy powszechnie obowiązującej, przyjęto, że pod pojęciem "nieruchomość ziemska" używanym w dekrecie, należy rozumieć nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym. Powiększony skład Naczelnego Sądu Administracyjnego uznał zatem, że na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN przeszły na cele reformy rolnej tylko te nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, mogące być wykorzystane na cele wskazane w art. 1 cześć druga dekretu, których łączna powierzchnia przekracza wielkości obszarowe określone w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Naczelny Sąd Administracyjny podzielił w swoim wyroku przedstawione w uchwale poglądy prawne, zaznaczając, iż mają one zastosowanie do wszystkich nieruchomości o charakterze nierolniczym, w tym między innymi do zespołów pałacowo-parkowych czy dworsko-parkowych oraz że na cele reformy rolnej mogły być przejmowane tylko takie nieruchomości (lub ich części), które stanowiły tereny, a

nie obiekty rezerwowane dla realizacji celów określonych w art. 1 ust. 2 pkt d i e dekretu PKWN.

Zgodnie z treścią art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego toku postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Wobec tego Sąd obecnie rozpoznający niniejszą sprawę jest nimi związany.

Należy również zaznaczyć, że Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów w dniu 10 stycznia 2011 r., sygn. akt I OPS 3/10, podjął uchwałę, w której stwierdził, że § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej cześć wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3 poz. 13 ze zm.). NSA w swojej uchwale przeprowadził ponadto szczegółową analizę zagadnienia mocy obowiązującej § 5 rozporządzenia z 1 marca 1945 r. dochodząc do wniosku, że dekret z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej - jako że nigdy nie został derogowany przez prawodawcę - nie utracił mocy obowiązującej i stanowi w dalszym ciągu element prawa powszechnie obowiązującego. Tym samym § 5 rozporządzenia również nie utracił mocy obowiązującej.

Przepis art. 269 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi zaś, że uchwały konkretne wiążą nie tylko w danej sprawie, jak to stanowi art. 187 cyt. ustawy. Wobec tego uchwały konkretne, mają moc ogólnie wiążącą. Istota owej mocy ogólnie wiążącej tych uchwał sprowadza się do tego, że stanowisko zajęte w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. Wobec tego również ta uchwała pośrednio wiąże skład obecnie wiążący.

Obecnie jest bezsporne, że dopuszczalna jest droga administracyjna i tym samym sądowoadministracyjna w sprawach dotyczących przejęcia nieruchomości na cele reformy rolnej.

Przechodząc do oceny zaskarżonej decyzji należy stwierdzić, że organy ponownie rozpatrując tę sprawę wykonały wytyczne wiążących je wyroków sądów administracyjnych.

Zarówno Wojewoda jak i Minister orzekający w II instancji prawidłowo ocenili charakter tzw. rządcówki i zespołu parkowo - pałacowego wchodzącego w skład majątku D..

W ocenie Sądu organy obu instancji prawidłowo oceniły zebrany materiał dowodowy i dały temu wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ze spójnych zeznań świadków wynika, że pałac służył rodzinie P. do celów mieszkaniowych, natomiast park i pałac w D. nie były wykorzystywane do prowadzenia gospodarstwa rolnego. Park miał charakter dekoracyjny i służył rodzinie właściciela majątku do celów rekreacyjnych. Trafnie zatem organy ustaliły, że zespół pałacowo-parkowy nie pozostawał w związku funkcjonalnym z gospodarczą częścią majątku.

Również, zdaniem Sądu, organy prawidłowo przyjęły, że tzw. rządcówka posadowiona na części działki nr [...] w obrębie D., nie była nieruchomością bezpośrednio związaną z prowadzeniem majątku ziemskiego. Jak wynika bowiem z akt sprawy budynek ten został wybudowany w 1937 r. dla potrzeb mieszkaniowych syna właściciela majątku, jednak ten tam nie zamieszkał w związku z powołaniem go do wojska. Co prawda w budynku tym zamieszkał zarządca majątku, ale nie takie było ówczesne przeznaczenie budynku. Nadto właściwa rządcówka została wybudowana w 1930 r. - w innym miejscu.

Minister odniósł się również do karty ewidencyjnej zabytku budynku rządcówki podnosząc, że w marcu 2005 r. dokonano sprostowania wskazując, że budynek zbudowano dla syna właściciela, jednak ze względu na powołanie go do wojska w budynku zamieszkiwał rządca. Stąd mylne określenie "rządcówka". Wskazano, że jest to budynek o charakterze willowym, zdecydowanie bardziej związany z dworem aniżeli z folwarkiem. Rządcówki wznoszone były wówczas jako budynki o skromniejszej architekturze. Budowane były na terenie podwórzy folwarcznych lub w ich bezpośrednim sąsiedztwie. Także zeznania A. P. potwierdziły, że budynek tzw. rządcówki został wybudowany dla syna właściciela majątku. Opis gospodarstwa autorstwa S. P. wskazuje na to, że budynek dla rządcy gospodarczego wybudowano w 1930 r. Przytoczony materiał dowodowy daje, w ocenie Sądu, podstawę do przyjęcia, że budynek tzw. rządcówki, znajdujący się na działce nr [...], został wzniesiony jako prywatny budynek mieszkalny z przeznaczeniem dla rodziny właściciela majątku. Sąd podziela jednocześnie stanowisko organów, że usytuowanie budynku poza zespołem pałacowo-parkowym w bezpośrednim sąsiedztwie gruntów ornych nie wystarcza, aby dowieść związku funkcjonalnego owej rządcówki z pozostałą częścią majątku służącą do produkcji rolnej. Nie ma żadnego znaczenia dla meritum rozstrzygnięcia tej sprawy okoliczność, że tzw. rządcówka znajduje się we własności O. Fakt ten wywołuje jedynie ten skutek że O. ma interes prawny w niniejszym postępowaniu. Wbrew twierdzeniom skarżących organy wykazały, że pomiędzy tzw. rządcówką i zespołem parkowo - pałacowym a pozostałą częścią majątku D. nie zachodził związek funkcjonalny. Nie ma także znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, że wcześniejsza wkładka do karty ewidencyjnej zabytków architektury zawierała inne dane. Skoro w 2005 r. zmieniono zapis w tej wkładce to obecnie, w ocenie Sądu, był on wiążący dla organów orzekających w sprawie, w ostatecznie nadanym mu brzmieniu. Odnosząc się zaś do zarzutów podniesionych w skardze, a dotyczących całkowicie odmiennej oceny zgromadzonego materiału dowodowego w kolejnych decyzjach, należy stwierdzić, że poprzednie decyzje zostały wyeliminowane z obrotu prawnego. Nie wywołują zatem żadnych skutków i nie można skutecznie podnosić, że inaczej oceniono w nich zgromadzony materiał dowodowy. Wręcz przeciwnie, Sąd uchylał poprzednie decyzje Ministra i organu I instancji między z innymi z powodu niewłaściwej oceny zebranego materiału dowodowego.

Nie zasługują także na uwzględnienie także zarzuty dotyczące terminu wejścia w życie dekretu PKWN na terenie tzw. ziem odzyskanych. Prawidłowe odczytanie normy prawnej zawartej w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu powinno wskazywać, iż na własność Skarbu Państwa, bez żadnego wynagrodzenia, w całości, przechodzą bezzwłocznie tylko te nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym (mogące być wykorzystane na cele wskazane w art. 1 część druga), które stanowią własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich łączny obszar przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich łączny rozmiar przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Wobec tego już w samym dekrecie zawarto regulację dotyczącą województwa poznańskiego, na terenie którego położony był przedmiotowy majątek. Dekret wywołał zatem skutki na terenie całego kraju - także tych jego części, które nie zostały wówczas jeszcze wyzwolone.

Również rozumienie pojęcia nieruchomości ziemskiej nie budzi już kontrowersji. Naczelny Sąd Administracyjny konsekwentnie wskazuje, iż dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej nie dawał podstaw do przejęcia całego mienia, w tym wszystkich gruntów i zabudowań właścicieli ziemskich. Jeżeli więc z mocy art. 2 ust. 1 lit. e powołanego dekretu przejęciu na rzecz Państwa podlegały nieruchomości ziemskie, to z racji braku definicji tego pojęcia w obowiązujących ówcześnie systemach prawnych, pojęcie nieruchomości ziemskiej należy definiować uwzględnieniem normatywnych celów reformy rolnej, zwłaszcza w nawiązaniu do art. 1 ust. 2 dekretu określającego zamierzenia, dla realizacji których mają służyć grunty przejmowane na potrzeby reformy rolnej. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmowane jest stanowisko, iż na cele reformy rolnej mogły być przejmowane tylko takie nieruchomości (lub ich części), które stanowiły tereny, a nie obiekty rezerwowane dla realizacji celów określonych w art. 1 ust. 2 lit. d i lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W tym stanie rzeczy na podstawie art. 153 oraz art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) należało orzec jak w sentencji.