Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 1176/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2006-08-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Gorzan Sędziowie NSA Jerzy Małecki(spr.) As.sąd. WSA Katarzyna Nikodem Protokolant st.sekr.sąd. Laura Szukała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi S.D. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych o d d a l a s k a r g ę /-/K.Nikodem /-/G.Gorzan /-/J.Małecki


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego wszczął postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego [...] z dnia [... 02.2005 r. obejmującego należność w podatku dochodowym od osób fizycznych w formie ryczałtu ustalonego według stawki 75% w kwocie [...] zł. (od dochodu z nieujawnionych źródeł) obciążającą S.D. W celu zrealizowania przedmiotowej zaległości organ egzekucyjny I instancji dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w Banku A Oddział w O.W. (zawiadomienie o zajęciu z dnia [...] 03.2005 r. nr [...]).

W wyniku zastosowania powyższego środka egzekucyjnego powstały koszty egzekucyjne w wys. [...] zł., które - zgodnie z przepisem art. 64c § 1 ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz.U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.) - obciążają stronę zobowiązaną. Realizując zajęcie rachunku dłużnika Bank przekazał w dniu [...] 03.2005 r. do organu egzekucyjnego kwotę [...] zł., która po rozksięgowaniu spowodowała pokrycie w całości kosztów egzekucyjnych ([...] zł.) oraz w niewielkiej części należności głównej i odsetek .

Następnie pismem z dnia [...] 03.2005 r. nr [...] Bank A poinformował Naczelnika Urzędu Skarbowego, że z powodu braku środków na rachunku dłużnika, m.in. S.D., nie jest możliwa dalsza realizacja zajęcia nr [...].

W dniu [...] 03.2005 r. wpłynął do Naczelnika Urzędu Skarbowego wspólny wniosek J. i S. małż. D. m.in. o umorzenie kosztów egzekucyjnych. Organ egzekucyjny I instancji, rozstrzygając powyższy wniosek S.D. w zakresie umorzenia kosztów egzekucyjnych, wydał w dniu [...] 04.2005 r. - na podstawie art. 105 Kodeksu postępowania administracyjnego - postanowienie nr [...] umarzające postępowanie w sprawie, jako bezprzedmiotowe.

Na powyższe postanowienie S.D. złożył w dniu [...] 05.2005 r. zażalenie wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie kosztów egzekucyjnych.

Rozpatrując powyższe zażalenie Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] nr [...] uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Organ odwoławczy uznał, że egzekucyjne ściągnięcie od zobowiązanego kosztów egzekucyjnych przed złożeniem wniosku w sprawie umorzenia kosztów, nie może pozbawiać strony zobowiązanej prawa do merytorycznego rozstrzygnięcia wniosku i stanowić o bezprzedmiotowości postępowania.

W wyniku ponownego rozpatrzenia przez organ egzekucyjny I instancji wniosku z dnia [...] 03.2005 r. w sprawie o umorzenie kosztów egzekucyjnych wydane zostało w dniu [...] postanowienie nr [...] odmawiające S.D. umorzenia tych kosztów.

Zobowiązany złożył w dniu [...] 06.2005 r. zażalenie na powyższe postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego wnosząc ponownie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie kosztów egzekucyjnych. Żalący zarzuca stanowisku zawartemu w postanowieniu tendencyjność i stronniczość, wnosi o całościową ocenę sprawy, szczególnie w kontekście wcześniejszych błędów Urzędu w decyzjach wymiarowych.

Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy postanowieniem z dnia [...] nr [...]. Uzasadniając swoje stanowisko organ nadzoru stwierdził, że w postępowaniu egzekucyjnym generalną zasadą jest, iż koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego, zgodnie z przepisem art. 64c § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Natomiast ewentualne umorzenie kosztów egzekucyjnych ma charakter fakultatywny. Organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części koszty egzekucyjne przypadające na jego rzecz, jeżeli wystąpią przesłanki wymienione w art. 64e § 2 ustawy egzekucyjnej tj.:

1. stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej,

2. za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny,

3. ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne.

Ponieważ nie wystąpiła żadna z wyżej wymienionych przesłanek, odmowa umorzenia powstałych kosztów egzekucyjnych postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego nr [...] jest całkowicie uzasadniona.

Również w złożonym zażaleniu na powyższe postanowienie S.D. nie przedstawił argumentów uzasadniających odmienne rozstrzygnięcie, zawarł jedynie ogólne, subiektywne oceny dotyczące zaskarżonego rozstrzygnięcia (tendencyjność i stronniczość). Wyjaśnia ponadto, że tytuł wykonawczy [...] obejmujący zobowiązanie w zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów w kwocie [...] zł. wystawiony w dniu [...] 02.2005 r. zasadnie został skierowany do przymusowego ściągnięcia. Dochodzone zobowiązanie zostało ustalone w decyzji ostatecznej Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] . nr [...], zatem prowadzone postępowanie egzekucyjne - po upływie terminu do uiszczenia zobowiązania - było całkowicie uzasadnione. Wobec odmowy wstrzymania wykonania decyzji w toku postępowania podatkowego przez organ podatkowy I i II instancji, nie wystąpiła też przesłanka do nie wszczynania postępowania egzekucyjnego, bądź wstrzymania lub zawieszenia tego postępowania. Dopiero postanowieniem z dnia 18. 07.2005 r. sygn. Akt I SA/Po 251-252/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wstrzymał wykonanie dwóch decyzji, w tym również decyzji o nr [...], którą objęte jest zobowiązanie ujęte w tytule wykonawczym [...] wystawione przeciwko S.D.

Zatem dopiero po tym terminie wystąpiła przesłanka do zawieszenia postępowania egzekucyjnego w trybie art. 56 § 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wobec powyższych ustaleń wszczęcie postępowania egzekucyjnego i zastosowanie środka egzekucyjnego w marcu 2005 r., było zgodne z przepisami wyżej wym. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu S.D. reprezentowany przez małżonkę J.D. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie kosztów egzekucyjnych lub o uchylenie postanowień I i II instancji. Skarżący wskazuje, że Izba Skarbowa w każdej sytuacji podtrzymuje stanowisko Urzędu Skarbowego, a nie przedsiębiorcy i po raz kolejny organ odwoławczy nie dopatrzył się przesłanki umożliwiającej umorzenie kosztów egzekucyjnych.

Jako argument uzasadniający umorzenie tych kosztów S.D. podaje, że Wojewódzki Sąd Administracyjny przychylił się do argumentów zawartych we wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] 2004 r. nr [...] (dot. zobowiązań J.D.) oraz [...] (dot. skarżącego) i na dzień dzisiejszy decyzje te zostały wstrzymane. Dłużnik formułuje zarzut, że koszty egzekucyjne powstały wyłącznie z tego powodu, iż organy podatkowe odmawiały wstrzymania wykonania decyzji i egzekwowały zaległości podatkowe, a więc koszty te powstały w wyniku błędów i złej woli organów podatkowych. W wyniku powyższej, jednoznacznie negatywnej oceny postępowania podatkowego składający skargę uważa, że należy mu się zwrot kosztów egzekucyjnych, a przepisy na podstawie których organ egzekucyjny dokona tego zwrotu są dla skarżącego sprawą drugorzędną.

W odpowiedzi Dyrektor Izby Skarbowej stwierdza, że zarzuty przedstawione w skardze przecz wnoszącego są całkowicie niezasadne.

Skarga dotyczy postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] odmawiającego umorzenia kosztów egzekucyjnych. Zaskarżone postanowienie nie rozstrzyga w ogóle spraw z zakresu wymiaru podatku. Skarga na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] 2004 r. Nr [...] ustalającą zobowiązanie podatkowe została przekazana wraz z odpowiedzią na skargę z dnia [...] 02.2005 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu i jest przedmiotem odrębnego postępowania przed tym Sądem (Sygn. akt I SA/Po 251-252/05).

Organ egzekucyjny wszczął postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego [...] w dniu [...] 03.2005 r. Wystawienie tytułu wykonawczego poprzedzone zostało upomnieniem, które strona zobowiązana otrzymała w dniu [...] 02.2005 r. (wg potwierdzenia odbioru). Nie uregulowanie w terminie należności podatkowej powoduje wdrożenie postępowania przymusowego służącego doprowadzeniu do wykonania przez stronę zobowiązaną obowiązku wynikającego z decyzji. Zgodnie z przepisem art. 26 § 5 pkt 1 i 2 wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności.

W przedstawionym postępowaniu zarówno doręczenie tytułu wykonawczego zobowiązanemu, jak i doręczenie zawiadomienia o zajęciu Bankowi A miało miejsce w dniu [...] 03.2005 r. Wobec tego koszy egzekucyjne powstały w wyniku zastosowania środka egzekucyjnego (za zajęcie rachunku bankowego w wys. 5%, opłata manipulacyjna w wys. 1% dochodzonej należności oraz koszty związane z opłatami pocztowymi), co jest zgodne z przepisem art. 64 § 9 pkt 2 oraz art. 64 § 10 ustawy. Całkowicie niezasadny jest zatem zarzut skarżącego, że koszty powstały w wyniku błędów i złej woli organów podatkowych.

Zaznacza, że w toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny I instancji zastosował dotychczas jeden środek egzekucyjny tj. zajęcie rachunku bankowego i jedynie za to zajęcie przypisał do tytułu wykonawczego należne koszty.

Zobowiązanie podatkowe egzekwowane w sposób przymusowy w niniejszym postępowaniu zostało ustalone w decyzji ostatecznej Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] 2004 r. Nr [...].

Wniesienie skargi na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. nie wstrzymuje w sposób automatyczny wykonania przedmiotowej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny dopiero postanowieniem z dnia [...] 07.2005 r. Sygn. akt [...] wstrzymał wykonanie decyzji wymiarowej, zatem dopiero po tym dniu wystąpiły przesłanki do zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...] 08.2005 r. Nr [...] zawiesił postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 56 § 1 pkt 1 ustawy egzekucyjnej; jednak czynności dokonane (zajęcie rachunku bankowego z dnia [...] 03.2005r.) pozostają w mocy. Przymusowe dochodzenie należności obciążającej S.D. od dnia [...] 03.2005 r. do czasu wstrzymania przez Sąd wykonania decyzji, nie narusza przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Jeżeli w odrębnym postępowaniu w sprawie wymiaru podatku dochodowego od osób fizycznych w formie ryczałtu od dochodów nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach za 2000r. zostanie uchylona decyzja Dyrektora Izby Skarbowej ustalająca wysokość zobowiązania S. D., pobrane koszty egzekucyjne zostaną zwrócone stronie zobowiązanej wraz z odsetkami ustawowymi naliczonymi od dnia ich pobrania. W takim przypadku tj. uchylenia zobowiązania podatkowego, koszty egzekucyjne będą obciążały organ egzekucyjny zgodnie z przepisem art. 64c § 3 ustawy egzekucyjnej.

Jednak na obecnym etapie postępowania brak jest podstaw do umorzenia kosztów, z uwagi na niezaistnienie żadnej z przesłanek wymienionych w art. 64e ustawy.

Kwestionowanie zobowiązania ustalonego w decyzji – przed orzeczeniem Sądu w przedmiocie decyzji wymierzającej to zobowiązanie – nie stanowi przesłanki do umorzenia kosztów egzekucyjnych. Również przedwczesne jest żądanie zwrotu wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych wobec nie zakończonego postępowania przed Wojewódzkim Sadem Administracyjnym w sprawie skargi na decyzję wymiarową (Sygn. akt [...]).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po zapoznaniu się ze stanem faktycznym i prawnym sprawy, zważył co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) - Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlegają zatem akty administracyjne (w niniejszym przypadku decyzje organów podatkowych) zarówno z uwagi na ich zgodność z materialnym prawem podatkowym, jak i z formalnym prawem podatkowym. Kontrola sądów administracyjnych ograniczona jest zatem do zbadania czy organy administracji skarbowej w toku rozpoznawanej sprawy podatkowej nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.

W postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji obowiązuje ponadto zasada oficjalności, mająca swoje tetyczne umocowanie i określone granice w postanowieniach przepisu art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Zgodnie z zasadą oficjalności, wojewódzki sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Sąd zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich istotnych naruszeń prawa przez organy egzekucyjne, a związanych z materią zaskarżonych postanowień. Granice rozpoznania skargi przez sąd administracyjny są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań tychże organów administracji finansowej w kwestii odmowy umorzenia S.D. kosztów egzekucyjnych związanych z wystawionym w dniu [...] marca 2005 r. tytułem egzekucyjnym nr [...] w celu przymusowego wyegzekwowania zobowiązania podatkowego ze źródeł nieujawnionych ustalonych ostateczną decyzją Dyrektora Izby Skarbowej w z dnia [...] 2004 r., nr [...]. Z drugiej natomiast strony wojewódzki sąd administracyjny orzekając o legalności wydanych decyzji winien mieć na uwadze zakaz pogorszenia w wyniku postępowania sądowoadministracyjnego sytuacji prawnej strony skarżącej (zakaz reformationis in peius ).

Wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W demokratycznym państwie prawnym realizującym zasady sprawiedliwości społecznej - uchylanie się przez podatników od konstytucyjnego obowiązku płacenia podatków powoduje wdrożenie w interesie całego społeczeństwa postępowania przymusowego. Niedopuszczalna jest bowiem tego rodzaju sytuacja, że większość dłużników wykonuje dobrowolnie swe uciążliwe zobowiązania pieniężne na rzecz związków publicznoprawnych w imię solidarności społecznej, podczas gdy niektórzy próbują się od ich spełniania uchylać. Ponieważ skarżący S.D. dobrowolnie nie wykonał obowiązków podatkowych wynikających z decyzji ustalających mu zobowiązanie podatkowe - organy podatkowe miały bezwzględny obowiązek wynikający z art. 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( tekst jednolity: Dz. U. z 2002 r., Nr 110, poz. 968 ze zm.) prowadzenia egzekucji ex officio, podjęcia czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych. Z przesłanych Sądowi akt nie wynika, iżby skarżący na etapie postępowania przed organami podatkowymi wnosił skutecznie o zawieszenie wykonania wydanych decyzji ustalających mu zobowiązanie podatkowe od dochodów ze źródeł nieujawnionych. Skarżący nie może zatem winą za prowadzenie postępowania egzekucyjnego wobec niewykonywaniem swych obowiązków podatkowych obarczać organy podatkowe (egzekucyjne). Być może, gdyby z wnioskiem o wstrzymanie wykonania wydanych decyzji wymiarowych ustalających zobowiązanie podatkowe wystąpił, organy podatkowe uwzględniłyby jego wniosek i nie byłoby prowadzone w takiej sytuacji wobec niego postępowanie egzekucyjne generujące koszty. W tej sytuacji, jedynie w przypadku uwzględnienia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. skargi na decyzję ustalającą S. D. podatku dochodowego od osób fizycznych ze źródeł nieujawnionych (sygn. akt [...]) - na podstawie art. 64c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zostaną skarżącemu zwrócone pobrane koszty egzekucyjne wraz z odsetkami ustawowymi od dnia ich pobrania.

Na obecnym etapie sprawy organy egzekucyjne obu instancji nie dopuściły się naruszenia obowiązującego art. 64e ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji odmawiając umorzenia w całości lub w części pobranych kosztów egzekucyjnych z uwagi na to, iż ani na etapie postępowania administracyjnego, ani w swej skardze skarżący nie wskazał na istnienie przesłanek ustawowych umożliwiających na podjęcie pozytywnych w tym zakresie rozstrzygnięć. W interesie finansowym samego zobowiązanego należało też wskazać na istnienie takowych przesłanek ustawowych oraz ich istnienie prawidłowo udokumentować, zwłaszcza że rozstrzygnięcia umorzeniowe organów egzekucyjnych oparte są na uznaniu administracyjnym podejmującego go organu administracji.

Z tych zatem względów, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji wyroku.

/-/K.Nikodem /-/G.Gorzan /-/J.Małecki

LF