Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 203/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2014-05-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 83 ust.1 pkt 3, art. 28 ust. 1-3b, art. 32
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: § 3 ust. 1 pkt 1-3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Pauter Sędziowie Sędzia WSA Marek Szumilas Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski (spr.) Protokolant sekr. sąd. Stanisława Maciejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2014 r. sprawy ze skargi K.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2013r. K.K. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie pozostałych jeszcze należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, objętych umową ratalną nr [...], jaką wnioskodawca zawarł z ZUS w dniu [...] października 2008 r. W uzasadnieniu wniosku powoływał się na swoją trudną sytuację materialną spowodowaną brakiem pracy.

Na wezwanie organu wnioskodawca złożył wymagane dokumenty obrazujące jego stan materialny i sytuację życiową. Ponadto pismem z dnia [...] marca 2013 r. K.K. poinformował organ o uiszczeniu raty za grudzień 2012 r. oraz o jego aktualnym zadłużeniu z tytułu abonamentu rtv w kwocie 1.618 zł i z tytułu rachunków telefonicznych w kwocie 1.942 zł i wobec firmy K S.A. w wysokości 1.302, 39 zł, co potwierdził załączonymi do pisma dokumentami. Decyzją z dnia [...] marca 2013 r. powołując się na art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust.1-3b, art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm. określanej dalej jako usus) oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365 określanego dalej jako rozporządzenie MGPiPS) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział odmówił K.K. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Decyzja podpisana została przez zastępcę dyrektora Oddziału ZUS-u B.E.R., działającą z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego obejmującego szereg dokumentów przedstawionych przez stronę i pozyskanych przez organ z urzędu ( szczegółowo wymienionych), organ ustalił, iż wnioskodawca, prowadził działalność gospodarczą zarejestrowaną w Urzędzie Miasta i Gminy w okresie od [...] lutego 1992 r. do [...] kwietnia 2006 r. W związku z tą działalnością powstało zadłużenie w zakresie składek na własne ubezpieczenie społeczne wnioskodawcy. Zostało ono w 2008 r. objęte umową ratalną przewidującą spłatę przez okres 63 miesięcy w ratach po 150 zł miesięcznie. W chwili złożenia wniosku zaległość wynosiła kwotę 1. 485 zł z tytułu składek za okres lipiec-sierpień 1998 r. ( w tym należność główna - 395 zł, odsetki – 944 zł oraz opłata prolongacyjna – 146 zł). Na podstawie oświadczenia wnioskodawcy organ ustalił, iż K.K. jest rozwiedziony, zamieszkuje wraz z matką i 18-letnim synem, wspólnie prowadząc trzyosobowe gospodarstwo domowe, którego jedynym źródłem dochodu jest renta rodzinna przysługująca matce wnioskodawcy w kwocie 974,37 zł. W ramach prowadzonego gospodarstwa domowego ponoszone są stałe miesięczne wydatki na łączną kwotę ok. 453 zł ( podatek od nieruchomości, opłata za użytkowanie wieczyste, opłata za węgiel, opłata za energię i za wodę ) . Wnioskodawca nie wyjawił innych, niż renta matki, źródeł utrzymania. K.K. nie korzysta z pomocy miejscowego ośrodka pomocy społecznej, a zasiłek rodzinny na syna, będącego pod opieką wnioskodawcy, pobiera była żona. Według ustaleń organu wnioskodawca nie był i nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Jest współwłaścicielem w udziale wynoszącym ¼ nieruchomości w [...], oznaczonej geodezyjnie jako działka nr [...], zabudowanej domem mieszkalnym, obciążonej hipoteką ustanowioną przez ZUS oraz współużytkownikiem wieczystym również w udziale wynoszącym ¼ nieruchomości położonej w [...], oznaczonej geodezyjnie jako działka nr [...]. Powołując treść art. 28 ust. 1 - 3 usus i odnosząc się do ustalonego w sprawie stanu faktycznego organ stwierdził, iż wnioskodawca nie spełnia żadnej z wymienionych w tym przepisie przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczeniowych jako całkowicie nieściągalnych. Organ nie znalazł również podstaw do umorzenia istniejących zaległości składkowych na podstawie przepisów rozporządzenia MGPiPS, wydanego w oparciu o art. 28 ust. 3 b usus, dopuszczającego ich umorzenie pomimo braku całkowitej nieściągalności w uzasadnionych przypadkach. Odmawiając umorzenia należności w oparciu o przepisy rozporządzenia MGPiPS organ zauważył, iż sytuacja materialna i możliwości płatnicze wnioskodawcy w okresie pomiędzy złożeniem wniosku o układ ratalny, a wnioskiem o umorzenie, nie uległy zmianie. Zdaniem organu, działanie wnioskodawcy świadczyć może o świadomym braku dążenia do poprawy sytuacji finansowej. Biorąc powyższe pod uwagę organ uznał, iż nie może stwierdzić, że uiszczenie należności z tytułu nieopłaconych składek, niespłaconych jeszcze w ramach podpisanej umowy ratalnej, pozbawiłoby wnioskodawcę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. ZUS podkreślił, iż ustawowym obowiązkiem organu jest umożliwienie spłaty zadłużenia w ramach udzielonej ulgi bądź wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności z tytułu nieopłaconych należności składkowych, natomiast umorzenie tych należności stanowiłyby wyraz definitywnej rezygnacji ZUS z możliwości ich wyegzekwowania, dlatego też umorzenie zobowiązań płatników winno być stosowane na zasadach wyjątkowości. Organ zauważył, iż podejmując decyzję o umorzeniu należności musi mieć na względzie nie tylko interes jednostki, ale nade wszystko ogółu ubezpieczonych, stąd orzekając w przedmiotowej sprawie uwzględnił i wyważał nie tylko słuszny interes zobowiązanego do opłacania składek, ale także interes społeczny, czyli innych ubezpieczonych, którzy płacą składki. Jak podał organ, rozpoznając wniosek wziął pod uwagę problemy zdrowotne wnioskodawcy z 2005 r. i konieczność ponoszenia przez niego kosztów leczenia w związku z brakiem ubezpieczenia społecznego, jednakże z uwagi na brak udokumentowania tego faktu ZUS uznał, iż problemy zdrowotne nie mają bezpośredniego wpływu na brak możliwości pozyskania środków finansowych przez wnioskodawcę. W końcowych rozważaniach organ wskazał, iż umorzenie zaległości składkowych winno być traktowane jako wyjątkowe uregulowanie, bowiem zasadą jest ich płacenie. Dodał, iż prowadząc działalność gospodarczą wnioskodawca winien mieć świadomość ciążących na nim obowiązków w tym opłacania należności publicznoprawnych.

Pismem z dnia [...] marca 2013 r. K.K. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie wniosku o umorzenie, wskazując przede wszystkim na swoją pogarszającą się sytuację życiową i finansową, która uniemożliwia mu dalszą spłatę w ratach pozostałego jeszcze zadłużenia. Wywodził, iż niewielki dochód matki starcza rodzinie na jeden posiłek dziennie i zakup worka opału w okresie zimowym, do spłaty pozostało już tylko 12 rat, których nie ma z czego uiszczać. Jest biedny i bezsilny, bo nie ma dla niego żadnej pracy i z tych przyczyn nie jest zarejestrowany jako bezrobotny. Podejmowane dorywczo prace dają jedynie groszowy dochód. Zarzucał, iż organ nie uwzględnił stanu jego zadłużenia, który udokumentował. Wywodził, iż nie rozumie dlaczego nie został objęty abolicją składkową, o której informowały media, jak też czemu jego zaległości składkowe nie uległy przedawnieniu.

Decyzją z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] marca 2013 r., podkreślając, iż w całości potwierdził ustalony przy pierwszym rozpoznaniu stan faktyczny w sprawie, a co więcej podzielił argumentację co do braku spełnienia przesłanek całkowitej nieściągalności, która oznacza nie tylko brak możliwości egzekwowania zadłużenia w obecnym stanie, ale również nie rokuje szans na wyegzekwowanie należności w przyszłości. Organ stwierdził, iż orzekając ponownie w sprawie wziął pod uwagę nie tylko materiał dowodowy zebrany w sprawie, ale i ważny interes zobowiązanego, jak też stan finansów ubezpieczeń społecznych. Podzielił dotychczasowe stanowisko co do niespełnienia przez skarżącego przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 a i § 3 rozporządzenia MGPiPS. Zauważył, iż nie mógł stwierdzić, czy uregulowanie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych bowiem wnioskodawca nie określił wysokości dochodów osiąganych z tytułu prac dorywczych, zaś Ośrodek Pomocy Społecznej poinformował, iż nie korzystał i nie korzysta on z żadnych form pomocy ośrodka. Wnioskodawca oświadczył, iż bezskutecznie poszukuje pracy, ale nie był i nie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna.

Odnosząc się natomiast do przesłanki wskazanej w § 3 pkt 3 rozporządzenia MGPiPS organ wskazał, iż sam wnioskodawca podał, iż podejmuje prace dorywcze oraz jest w trakcie poszukiwania stałej pracy, a jego stan zdrowia nie wyklucza go z życia zawodowego i możliwości zarobkowania. Organ dodał, iż do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona nie dostarczyła aktualnych dokumentów dotyczących stanu zdrowia, a zatem stanowisko organu pokrywa się ze stanowiskiem zajętym uprzednio.

W wyniku złożonej przez K.K. skargi na wyżej wskazaną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z dnia 19 września 2013 r. wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Go 572/13, powołując się na przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. określanej dalej jako ppsa ), uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając jednoczenie, że nie podlega ona wykonaniu. Ponadto zasądził od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania w wysokości 10, zł .

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji sąd uznał, iż jest ona obarczona wadą o jakiej mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ppsa tj. została wydana z naruszeniem prawa dającym podstawy do wznowienia postępowania administracyjnego ( art. 145 § 1 pkt 3 kpa ), wiążąc to naruszenie z faktem, iż z akt administracyjnych wynika, że zarówno decyzję z dnia z dnia [...] marca 2013 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, jak i zaskarżoną decyzję z dnia [...] maja 2013 r., wydaną w wyniku wniosku skarżącego o ponowne rozpoznanie sprawy, wydała ( podpisała ) ta sama osoba tj. zastępca dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych B.E.R..

Sąd wyjaśnił, iż zgodnie z przepisem art. 24 § 1 pkt 5 kpa pracownik podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. W konsekwencji w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 83 ust. 4 usus w związku z art. 127 § 3 kpa wobec pracowników ZUS, orzekających w imieniu Zakładu na podstawie udzielonych upoważnień, zastosowanie znajduje przytoczony przepis art. 24 § 1 pkt 5 kpa. Nie budzi wątpliwości, iż pracownicy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych upoważnieni, przez Prezesa Zakładu do załatwiania spraw wskazanych w art. 83 ust. 1 pkt 3 usus są pracownikami organu administracji publicznej, do właściwości którego należą opisane w nim sprawy ( vide: wyrok NSA z dnia 27 marca 2013 r. w sprawie II GSK 2164/11 , wyrok NSA z dnia 22 listopada 2012 r. w sprawie II GSK 1690/11 ). Nie może też być wątpliwości, że pomimo prowadzenia postępowania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek przez ten sam organ na podstawie art. 127 § 3 kpa w związku z art. 83 ust. 4 usus do postępowania tego powinny znaleźć zastosowanie wszystkie instytucje procesowe gwarantujące obiektywną procedurę i zaufanie do organów władzy publicznej, w tym także przewidziana przepisem art. 24 § 1 pkt 5 kpa instytucja wyłączenia pracownika od powtórnego brania udziału w sprawie.

Jednocześnie sąd zwrócił uwagę na konieczność dokładnego wyjaśnienia przez organ stanu faktycznego sprawy, a także przeprowadzenie prawidłowego wywodu w zakresie subsumcji tak ustalonego stanu faktycznego pod odpowiednią normę prawną, w tym odniesienie się do tego jak w ustalonej sytuacji finansowej zobowiązany ma realizować swoje zobowiązania z tytułu składek. Nadto zwrócił uwagę, iż organ nie odniósł się w zaskarżonej decyzji ani do złożonego jeszcze przed wydaniem decyzji z dnia [...] marca 2013 r. pisma strony z dnia [...] marca 2013 r., dotyczącego jej zadłużeń, jak też do podnoszonych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zarzutów o przedawnieniu należności składkowych i obowiązującej "abolicji" tych należności.

Rozpatrując sprawę ponownie Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2014 r. po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie umorzenia należności za zobowiązania od nieopłaconych składek, w której została wydana decyzja ZUS z dnia [...] maja 2013 r. odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek za okres 07/1998 r. – 08/1998 r. w łącznej kwocie 1.485,00 zł, utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzje wydaną w sprawie. Decyzja została podpisana przez Dyrektora Oddziału ZUS R.K..

Zakład wskazał, iż organ I instancji analizując wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. przesłanki słusznie stwierdził, że pkt 1, 2, 4 oraz 4a nie dotyczą przedmiotowej sprawy. Również umorzenie na podstawie pkt 3, 5 i 6, nie można uznać za spełnione. Ponadto dokonano wpisu hipoteki w księdze wieczystej kw.nr 32087, zabezpieczającej wierzytelności Zakładu.

Organ odwoławczy podzielił ocenę tego organu, iż w sprawie nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności. Dla podjęcia decyzji o umorzeniu musi zostać udowodnione wystąpienie co najmniej jednej z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., potwierdzających w sposób jednoznaczny i nie budzący żadnych wątpliwości, że w danej sytuacji zachodzi całkowita nieściągalność, która oznacza nie tylko brak możliwości egzekwowania zadłużenia w obecnym stanie, ale również nie rokuje szans na wyegzekwowanie należności w przyszłości.

Wskazał także, że zgodnie z art 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s., należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodniez rozporządzeniem MGPiPS Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacanie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ stwierdził, że poprzez zatrudnienie, bądź też wykonując tylko prace dorywcze skarżący jest w stanie uzyskać niezbędne środki do regulowania zobowiązań, podkreślając, iż wskazywane kilkukrotnie przez zobowiązanego argumenty o braku miejsc pracy w regionie, który zamieszkuje, to niczym niepoparte fakty, gdyż jako osoba nie zarejestrowana w Urzędzie Pracy, nie posiada żadnych informacji na temat tamtejszego rynku pracy i możliwości jakie stwarza dla bezrobotnych. Ponadto posiadając status osoby bezrobotnej zarejestrowanej w Urzędzie Pracy, Pan K. zostałby zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego, co uchroniłoby go przed ewentualnymi konsekwencjami finansowymi w związku z utratą zdrowia jak to miało miejsce w 2004 r., kiedy to został obciążony kosztami leczenia szpitalnego. Zdaniem organu powyższe argumenty wskazują, że trudna sytuacja finansowa rodziny K. wynika z braku chęci podjęcia pracy przez K.K., co potwierdza opinia pracownika socjalnego o braku odpowiedzialności wnioskodawcy i nie poczuwania się do ponoszenia konsekwencji swoich działań.

Organ zaznaczył, że w wyniku zawartej umowy ratalnej spłacono 51 rat, co daje sumę 7.650, zł, jednakże układ został zerwany w związku z brakiem wpłat od grudnia 2012 r. Zadłużenie wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie może ulec przedawnieniu, gdyż zgodnie z art. 24 pkt. 5 u. s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Zakład dokonał zabezpieczenia swoich należności poprzez wpis hipoteki w księdze wieczystej kw. nr [...], a więc powyższe należności nie uległy przedawnieniu.

Organ wskazał również, iż zaległości z tytułu nieopłaconych składek nie podlegają również umorzeniu na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz, U. z 2012 r. poz. 1551), z uwagi na okoliczność, iż ustawa ta umożliwia umorzenie nieopłaconych składek na własne ubezpieczenia w okresie od [...] stycznia 1999 r. do [...] lutego 2009 r.

Odnosząc się natomiast do drugiej przesłanki umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek określonej przepisami rozporządzenia MGPiPS, organ podniósł, że K.K. nie przedstawił żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że przy prowadzeniu działalności gospodarczej wystąpiły powyższe zdarzenia, a tym samym nie wykazał, aby w sprawie ta przesłanka zaistniała.

W ocenie organu odwoławczego nie została również spełniona przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MGPiPS tj. ciężkiej choroby własnej lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, które uniemożliwiłyby uzyskiwanie dochodów pozwalających na spłacenie zadłużenia. W rozpatrywanej sprawie wnioskodawca nie dołączył dokumentów pozwalających na stwierdzenie, że zaistniała wyżej wymieniona przesłanka. Jednocześnie w związku z oświadczeniem zobowiązanego, w którym przyznaje, że podejmuje prace dorywcze oraz że jest w trakcie poszukiwania stałej pracy organ uznał, iż można przyjąć, że stan zdrowia nie pozbawia go możliwości zarobkowania. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zobowiązany nie dostarczył aktualnych dokumentów dotyczących stanu zdrowia.

Zakład podkreślił również, że przywołane przepisy normujące umarzanie należności z tytułu składek wskazuja na orzekanie w warunkach uznania administracyjnego. W takiej sytuacji Zakład miał prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie jest dowolny, lecz wynika z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy i przepisów prawa. Podkreślił również, że rozstrzygając sprawę umorzenia zobowiązań składkowych, wziął pod uwagę fakt, iż zasadą jest uiszczanie zobowiązań stanowiących podstawowe źródło dochodów budżetowych, z których realizowane są cele ogólnospołeczne, gdyż ich wypełnienie ma charakter powszechnie obowiązujący. W ocenie Zakładu sytuacja materialna zobowiązanego nie może być wyłączną podstawą do umorzenia zaległych należności. Zadaniem organu umarzającego działającego w ramach uznania administracyjnego jest wnikliwe ustalenie sytuacji materialnej zobowiązanego, a przede wszystkim dokonanie obiektywnej oceny, czy zasadnym jest uszczuplenie należności budżetu państwa w celu poprawy kondycji finansowej zobowiązanego. Podejmując decyzję uznaniową każdy organ administracji publicznej - zgodnie z art. 7 k.p.a. - ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny - co oznacza, iż rozpatrując wniosek o umorzenie należności organ musi mieć na uwadze stan finansów publicznych, jak również musi dbać o przestrzeganie dyscypliny budżetowej państwa. Organ podkreślił, że opłacenie składek nie jest przywilejem, lecz obowiązkiem wynikającym z zapisów ustawowych.

Wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. K.K. ( pisma: z dnia [...] lutego 2014 r., z dnia [...] lutego 2014 r. oraz z dnia [...] kwietnia 2014 r.) wskazał, że wnosi o przyznanie mu prawa do umorzenia należności objętej rozstrzygnięciem zaskarżonej decyzji. Podkreślił swoją trudną sytuacje finansową i osobistą. Podkreślił, iż jest zdany na siebie, nie ma stałego dochodu, przez co znajduje sie w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Opisał dokładnie swoja stytuację, okoliczności prowadzenia działaności gospodarczej, podkreślając, iż nie korzysta z pomocy Państwa, pracuje dorywczo i wraz z rodziną żyją bardzo skromnie. Wskazał również na problemy ze zdrowiem i poniesione koszty leczenia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie natomiast z art. 3 § 1 ppsa sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną w niej podstawą prawną ( art. 134 § 1 ppsa ). Oznacza to, iż kontrola sądowa sprawowana jest w granicach sprawy administracyjnej zakończonej zaskarżoną decyzją, a sąd administracyjny ma obowiązek uwzględnić każde dostrzeżone naruszenia prawa, o ile miało lub mogło mieć wpływ na treść wydanej decyzji.

Mając na uwadze tak nakreślony zakres kognicji sąd uznał, iż skarga K.K. nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądowej, sprawowanej w oparciu o kryterium legalności (zgodności z prawem ), pozostawała w niniejszej sprawie decyzja z dnia [...] stycznia 2014 r. wydana w wyniku wniosku skarżącego o ponowne rozpoznanie sprawy, utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...] marca 2013 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 usus) oraz składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 usus). W postępowaniu, którego przedmiotem jest wniosek strony o umorzenie należności składkowych podstawą materialnoprawną decyzji w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, stanowi przepis art. 28 ust. 1 usus. W świetle regulacji usus nie budzi wątpliwości, iż decyzja ZUS-u o umorzeniu należności z tytułu składek jest decyzją uznaniową. Nie oznacza to jednak pozostawienia Zakładowi pełnej swobody w zakresie wyboru rozstrzygnięcia w omawianym przedmiocie. Granice luzu administracyjnego dopuszczalnego przy podjęciu decyzji uznaniowej tj. posiadanej przez organ swobody wyboru rodzaju rozstrzygnięcia, wyznaczone są bowiem ściśle przepisami prawa, które precyzują przesłanki umorzenia. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 marca 2007 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 345/06 granice uznania administracyjnego wyznaczają przesłanki sformułowane w art. 28 usus i § 3 rozporządzenia MGPiPS . W sytuacji, gdy strona wykaże, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, aby uniknąć zarzutu dowolności decyzji, organ musi wyjaśnić przyczyny z powodu których, mimo istnienia tych przesłanek, odmówił umorzenia. Wyjaśnienie to musi przy tym nastąpić z uwzględnieniem zarówno ważnego interesu zobowiązanego, jak i stanu finansów ubezpieczeń społecznych. W art. 28 ust. 1 usus określone zostały granice przedmiotowe możliwego umorzenia ( umorzenie składek, odsetek - w całości lub części ). Zgodnie z tym przepisem należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Natomiast w art. 28 ust. 2 i ust. 3 usus sprecyzowana została zasadnicza przesłanka umożliwiająca umorzenie - nieściągalność należności. Ustawodawca użył dla jej określenia sformułowania "całkowita nieściągalność" i wyczerpująco wskazał w jakich przypadkach ona występuje ( art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ), a mianowicie zachodzi ona gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Nie ulega wątpliwości , iż w przypadku skarżącego nie zachodzi żaden z powyższych przypadków uzasadniających uznanie, iż mamy do czynienia z całkowitą nieściągalnością. Skarżący wprawdzie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej , jednakże posiada majątek w postaci udziału we współwłasności dwóch nieruchomości, przy czym udział w prawie własności jednej z nieruchomości jest obciążony hipoteką na rzecz Zakładu. Stąd nie zachodzą w niniejszej sprawie podstawy do umorzenia składek na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 usus.

W art. 28 ust. 3a ustawy o sus przewidziana zaś została dodatkowa możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Dotyczy ona jednakże już tylko ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli tych ubezpieczonych, którzy byli zobowiązani płacić sami za siebie składki, ale tego nie czynili, doprowadzając do zaległości.

Ta grupa płatników potraktowana została przez ustawodawcę łagodniej, bowiem zaległe należności składkowe mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach mimo braku całkowitej nieściągalności w sytuacjach określonych w powołanym rozporządzeniu MGPiPS. Z art. 28 ust. 3b u.s.u.s dodatkowo wynika, że dla oceny, czy przypadek jest uzasadniony należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Wskazane zasady, wynikające z art. 28 ust. 3a ustawy o sus i rozporządzenia MGPiPS dotyczą skarżącego jako osoby zobowiązanej z racji prowadzenia działalności gospodarczej do opłacania składek na własne ubezpieczenie. Stosownie do § 3 rozporządzenia MGPiPS, Zakład może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Prawodawca wymienia przy tym przykładowo sytuacje, które mogą uzasadniać umorzenie należności tej grupy płatników. Wśród nich jest :

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Analizując powołane wyżej przesłanki umorzenia w sprawie, niewątpliwie nie została spełniona przesłanka określona powyżej w pkt 2 ( § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia MGPiPS ). Sam bowiem skarżący w ogóle nie powoływał się na te okoliczności.

Rozważenia wymaga zatem, czy zostały spełnione pozostałe wskazane powyżej przesłanki umorzenia ( § 3 ust.1 pkt 1 i 3 rozporządzenia MGPiPS )

W przekonaniu sądu organ trafnie ustalił, iż skarżący nie wykazał , że zostały spełnione również te przesłanki.

Jak bowiem zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 884/08 prawidłowa wykładnia art. 28 ust. 3a usus i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS prowadzi do wniosku, że wynikająca z tych przepisów podstawa umarzania należności ZUS winna mieć zastosowanie tylko do tych dłużników, którzy przekonają o wykorzystaniu w pełni zdolności do pracy i aktywnej postawie w poszukiwaniu źródeł dochodów. Omawiane uregulowanie nie może być formą premiowania osób, które posiadając zobowiązania finansowe, prezentują postawę pasywną w zakresie dążenia do ich realizacji. Podstawa umorzenia należności ZUS mająca swe źródło w omawianych przepisach została stworzona dla "uzasadnionych przypadków" (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.) - a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika).

Aspekt ten nie może być pomijany przy analizie "stanu majątkowego" zobowiązanego oraz "możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych dłużnika i jego rodziny" (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenie MGPiPS.).

W przedmiotowym postępowaniu administracyjnym art. 7 kpa miał wprawdzie zastosowanie, ale nie oznaczało to zwolnienia wnioskującego o umorzenie z obowiązku wykazywania okoliczności z zakresu jego sytuacji i postawy rzutujących na możliwość ubiegania się o skorzystanie z dobrodziejstwa przewidzianego na gruncie konkretnej podstawy umarzania należności ZUS. Przepis § 3 rozporządzenia MGPiPS stanowi wprost, że to zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek do umorzenia, to znaczy że w tym zakresie ciężar dowodu spoczywa na właśnie na nim ( por. wyrok NSA z 8 marca 2013 r. sygn. akt: II GSK 2410/11).

W niniejszej sprawie skarżący w żaden sposób nie wykazał, aby w dążeniu do osiągania dochodów podejmował jakiekolwiek starania o zatrudnienie . Nie jest on przede wszystkim zarejestrowany jako bezrobotny w Powiatowym Urzędzie Pracy. Tym samym nie wyraża gotowości podjęcia pracy. Nie wykorzystuje również dodatkowych możliwości jakie daje formalny status bezrobotnego m.in. w zakresie ewentualnego zdobycia nowych kwalifikacji, odbycia stażu, skorzystania ze specjalnych programów aktywizacji zawodowej ludzi w jego wieku. Przejawia pasywną postawę, wykorzystując sytuację, iż poczucie odpowiedzialności za jego zobowiązania przejawia w istocie matka, która również utrzymuje jego oraz wnuka .

Stąd też zasadnie organ uznał, iż brak podejmowania przez skarżącego aktywności w sferze poszukiwania zatrudnienia i osiągania w ten sposób dochodów jako istotny argument przemawiający za odmową wydania na rzecz skarżącego, niewątpliwie uznaniowej w swym charakterze, decyzji na gruncie art. 28 ust. 3a usus i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS.

Nie sposób również uznać, iż zachodzą w przypadku skarżącego przesłanki uzasadniające umorzenie na podstawie § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MGPiPS . Skarżący wprawdzie powołuje się na swój stan zdrowia ( niemożność podnoszenia ciężarów ), ale wyraża się w tym zakresie wyjątkowo enigmatycznie i jak sam twierdzi nie leczy się, bo nie jest ubezpieczony, a tym samym nie jest w stanie udokumentować swojego stanu zdrowia. Przy czym skarżący nie jest ubezpieczony, bo nie jest chociażby zarejestrowany jako bezrobotny.

Podkreślenia wymaga, iż instytucja umorzenia stanowi wyjątek od powszechnego obowiązku uiszczania należności publicznoprawnych, co oznacza, że jej zastosowanie powinno być ograniczone do nadzwyczajnych sytuacji ( por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 29 lutego 2012 r. III SA/Po 14/12 ). Przy wyjątkowym charakterze instytucji umorzenia zadłużenia z tytułu składek organ władny był dać pierwszeństwo interesowi społecznemu kierując się szczególnym, publicznoprawnym charakterem tych należności oraz celami, na które są przeznaczone ze swej istoty. Podjęta decyzja mieściła się w zakresie wyznaczonym przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Zachowała też proporcje pomiędzy interesem społecznym, a ważnym interesem strony, które w niniejszej sprawie nie zostały przez organ naruszone. Stąd instytucja umorzenia nie może być stosowana ani nagminnie, ani jako powszechny sposób zwolnienia z długu o publicznym przecież charakterze. Skarżący podejmując działalność gospodarczą powinien bowiem był liczyć się z obowiązkiem uiszczania składek na ubezpieczenie. Prowadzenie każdej działalności gospodarczej wiąże się z ryzykiem. Niedopuszczalne jest przy tym przenoszenie niedogodnych dla podmiotu podejmującego działalność konsekwencji na Zakład. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności z tytułu składek, w tym z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności ( por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 4 lipca 2012r. sygn. akt: III SA/Wr 88/12 )

W konsekwencji należało uznać, iż zaskarżoną decyzją organ trafnie odmówił umorzenia składek. Dlatego też sąd na podstawie art. 151 ppsa oddalił skargę.

-----------------------

14