Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1110/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-10-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 134 par. 1,  art. 133 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7,  art. 77 art. 156 par. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 41 pkt 2
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: art. 151,  art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 105
journal: Dz.U. 2000 nr 22 poz 268
law: Ustawa z dnia 2 marca 2000 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy o administracji rządowej w województwie.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka – Płaczkowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Asesor WSA Agnieszka Miernik Protokolant J. G. po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2007 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Kierownika Środowiskowego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...] kwietnia 2007 r., nr [...] w częściach dotyczących odmowy przyznania zasiłku celowego na zakup i wymianę dwóch zamków do drzwi wejściowych, zamka w drzwiach szafy w przedpokoju i zadłużenia z tytułu opłat mieszkaniowych; 2. oddala skargę w pozostałej części; 3. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w zakresie opisanym w punkcie 1 wyroku.


UZASADNIENIE

I SA/Wa 1110/07

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2007 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. po rozpatrzeniu odwołania W. K. od decyzji wydanej przez Kierownika Środowiskowego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. w dniu [...] 04.2007 r. nr [...] w której organ I instancji postanowił z:

I. Podania z dnia 29.03.2007 r.:

1) przyznać zasiłek celowy w wys. [...] zł – na zakup żywności,

2) przyznać zasiłek celowy w wys. [...] zł – na zakup leków,

3) odmówić pomocy na:

a) zwrot za kserokopie dokumentów i zakup znaczków pocztowych,

b) opłacenie zaległości za energię elektryczną.

II. Drugiego podania z dnia 29.03.2007 r.:

1) odmówić pomocy na:

a) pokrycie opłaty zażalenia w Sądzie Rejonowym w P. Wydział III Rodzinny,

b) naprawę żyrandola i kontaktów,

III. Podania z dnia 10.04.2007 r.:

1) przyznać zasiłek celowy w wys. [...] zł – na zakup leków,

2) przyznać zasiłek celowy w wys. [...] zł – na pokrycie kosztów przejazdu z B. do P. (bilet powrotny) do Poradni [...],

3) odmówić pomocy na:

a) zwrot za kserokopie dokumentów i zakup znaczków pocztowych,

IV. Podania z dnia 13.04.2007 r.:

1) przyznać zasiłek celowy w wys. [...] zł – na zakup żywności,

2) odmówić pomocy na:

a) zakup i wymianę 2 zamków do drzwi wejściowych,

b) zakup i wymianę zamka w drzwiach szafy przedpokoju,

c) zakup 3 maszyn do pisania,

d) oddłużenie mieszkania,

e) za okradzenie lokalu z 16.000 szt. dokumentów,

f) [...] złotych za zdewastowanie i ograbienie lokalu przez sekretarkę Burmistrza Miasta,

g) [...] za nieterminowe wypłacenie zasiłku stałego – na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że w dniu [...].04.2007 r. Kierownik Środowiskowego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. wydał decyzję nr [...], w podstawie prawnej powołany został art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2004 r. Nr 64, poz. 593) oraz art. 104 k.p.a.

Od tej decyzji w ustawowym terminie odwołał się W. K. Rozpoznając odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze ustaliło, że norma art. 39 ma charakter normy uznaniowej ("może być przyznany"), co pozwala organowi na podjęcie decyzji w ramach tak zwanego uznania administracyjnego. Przyznanie zasiłku z pomocy społecznej nie jest prawnym obowiązkiem organów administracji. Zachowują one w tej mierze znaczny zakres swobody zarówno w ocenie warunków bytowych zainteresowanego, jak i w ocenie okoliczności sprawy, a także korzystają ze znacznego zakresu swobody w wyborze właściwego rozstrzygnięcia.

Swoboda działania organu nie zwalnia go oczywiście z obowiązku starannego działania i przeprowadzenia postępowania zgodnie z zasadami k.p.a. Badając sprawę pod tym kątem, organ odwoławczy stwierdził, iż organ I instancji nie przekroczył granic uznania.

Organ II instancji podkreślił, że wyrażona art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zasada subsydiarności stanowi, że pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne zasoby, możliwości i uprawnienia. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że pomoc społeczną osoba może otrzymać dopiero wówczas, gdy wykorzysta, po pierwsze, swoje uprawnienia, w tym np. zasiłek dla bezrobotnych, rentę, emeryturę, zasiłki chorobowe i rodzinne, świadczenia alimentacyjne, po drugie własne zasoby i możliwości, przez które należy rozumieć nie tylko sytuację materialną ale również właściwości psychofizyczne, kwalifikacje zawodowe, aktywność jednostki w rozwiązywaniu własnych i rodzinnych problemów oraz gotowość współdziałania w tym celu z innymi. Brak natomiast po stronie wnioskodawcy podjęcia wskazanych przykładowo wyżej działań – pomimo istnienia obiektywnych warunków sprzyjających przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej – uzasadnia odmowę udzielenia pomocy. Z kolei art. 4 ustawy nakłada na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współudziału w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Uzyskana pomoc w żadnym wypadku nie usprawiedliwia i nie może usprawiedliwiać bezczynności osób z niej korzystających. Powszechnie przyjmuje się więc, że organy pomocy społecznej przy przyznawaniu świadczeń poza przesłankami warunkującymi przyznanie danego świadczenia muszą uwzględniać dyrektywy ogólne odnoszące się do celów pomocy społecznej.

Reasumując Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że zaskarżona decyzja jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami postępowania administracyjnego. Organ podniósł, że w toku postępowania administracyjnego zebrano materiał dowodowy pozwalający na ustalenie sytuacji materialnej skarżącego i rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty. Należy podkreślić, iż pomoc społeczna nie jest i nie może być traktowana jako stałe źródło dochodu służące do zaspokojenia choćby tylko najbardziej uzasadnionych potrzeb.

Na powyższą decyzję skargę w terminie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, złożył W. K. W skardze zawarł wnioski o przyznanie mu zasiłków celowych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył, co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola sądowo-administracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżony akt nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego.

Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. – zwana dalej: "ppsa), sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd ma ocenić, jaki stan faktyczny wynika z akt i czy w świetle istniejącego wówczas stanu prawnego podjęte przez organ rozstrzygnięcie jest zgodnie z obowiązującym prawem. Może dokonać tej oceny, jeżeli organ przekaże kompletne akta sprawy. Zgodnie z przepisem art. 133 § 1 ppsa sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy.

Rozpoznając niniejszą sprawę należy stwierdzić że akta sprawy zawierają braki uniemożliwiające pełną ocenę stanu faktycznego i stanu prawnego co do rozstrzygnięcia w częściach dotyczących odmowy przyznania zasiłku celowego na: zakup i wymianę dwóch zamków do drzwi wejściowych, zakup i wymianę zamka w drzwiach szafy w przedpokoju oraz "oddłużenia" mieszkania. Organy odmawiające skarżącemu przyznania zasiłku w wyżej wskazanym zakresie podniosły, że sprawy zasiłku były rozpatrzone już wcześniej zapadłymi decyzjami: z [...] września 2006 r. – [...] (zamek w drzwiach szafy w przedpokoju), z dnia [...] sierpnia 2006 r. – [...] (zamek do drzwi wejściowych), z dnia [...] lutego 2007 r. – [...] (oddłużenie mieszkania). Wspomnianych decyzji nie ma w aktach sprawy. Brakuje też wniosków inicjujących postępowanie w zakresie tej pomocy. Sąd nie ma więc możliwości dokonania oceny co do tożsamości żądania skarżącego w przedmiocie wniosku o przyznanie zasiłku celowego na zakup i wymianę dwóch zamków do drzwi wejściowych, zamka w drzwiach szafy w przedpokoju oraz "oddłużenia" mieszkania zgłoszonych w sprawach zakończonych wyżej powołanymi przez organ decyzjami, a wnioskami zgłoszonymi w niniejszej sprawie. Ponadto należy zauważyć, że w piśmie z dnia 13 kwietnia 2007 r. skarżący domaga się pomocy na zakup i wymianę dwóch zamków w drzwiach wejściowych, a organ wskazując na rozpatrzenie wniosku w tej kwestii decyzją z [...] sierpnia 2006 r. wzmiankuje o decyzji w sprawie zamka (przez co należy rozumieć, że chodzi o jeden zamek).

Zauważyć także należy, że organy rozstrzygając w przedmiocie wniosku o "oddłużenie mieszkania" nie wyjaśniły co to pojęcie oznacza; a tym samym, jakiej pomocy skarżący oczekuje i za jaki okres czasu. Niejasność i nieprecyzyjność w określaniu żądań przez stronę skarżącą nakłada na organ obowiązek wnikliwego ustalania ich treści. Temu służy m.in. wywiad środowiskowy, podczas którego należy usunąć zaistnienie wątpliwości. Organ nie wyjaśniając, czy żądania pomocy na zakup i wymianę dwóch zamków do drzwi wejściowych, zakup i wymianę zamka w drzwiach szafy w przedpokoju oraz "oddłużenia" mieszkania wskazane w podaniu z dnia 29 marca 2007 r. są tożsame z żądaniem prawomocnie rozstrzygniętym decyzjami z [...] września 2006 r., [..] sierpnia 2006 r., [...] lutego 2007 r. naruszył art. 7 i 77 kpa. Są to istotne okoliczności z uwagi na zasadę trwałości decyzji administracyjnej i związania organu decyzją wprowadzoną do obrotu prawnego. Wydanie decyzji w sprawie już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną oznacza, że decyzja kolejna dotknięta jest wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 3 kpa.

Już chociażby z tego względu uznać należy, że w częściach wyżej wskazanych, skarga jest zasadna. Powyżej omówione uchybienia mogły mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Mając na uwadze wyżej podniesione okoliczności co do tych części decyzji Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c).

W pozostałej części zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszają prawa. Nie ma znaczenia, że w pkt I ppkt 3 lit b) decyzji Kierownika Środowiskowego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...] kwietnia 2007 r. odmawia się przyznania pomocy na opłacenie zaległości za energię elektryczną, a w uzasadnieniu decyzji mowa jest o tym, że ta sprawa była już rozpatrywana decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2006 r. W aktach sprawy znajduje się powyższa decyzja, z której wynika, że wydana ona była w innym stanie faktycznym i prawnym, tj. na podstawie art. 41 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64 poz. 593 ze zm.), gdyż ówczesny dochód skarżącego przekraczał kryterium ustawowe osoby samotnie gospodarującej. Wobec powyższego nie zachodzi sytuacja orzekania przez organ dwukrotnie w tej samej sprawie. Ponadto jak trafnie podniósł organ I instancji, co znajduje potwierdzenie w aktach sprawy, w dacie wydawania decyzji skarżący nie zalegał z opłatami za energię elektryczną.

Należy również zauważyć, że prawidłowe (a także zgodne z żądaniami zawartymi we wnioskach) są rozstrzygnięcia o przyznaniu zasiłku celowego na zakup żywności, leków, pokrycie kosztów dojazdu na wizyty lekarskie. Skarżący spełniał wymogi uprawniające do przyznania zasiłku celowego i w tym zakresie decyzje organów obydwu instancji są zgodne z prawem.

Odnosząc się do pozostałych rozstrzygnięć zawartych w decyzjach organów obydwu instancji, to podnieść należy na co słusznie wskazały organy, że zasiłek celowy, którego materialno-prawną podstawę stanowi przepis art. 39 ustawy o pomocy społecznej, jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego. Okoliczność ta powoduje, że sam fakt spełnienia przez wnioskodawcę ustawowych kryteriów nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości przez nią oczekiwanej. Z przepisów ustawy regulujących tryb przyznawania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń z pomocy społecznej organ kieruje się zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy oraz uwzględnia potrzeby osób korzystających z pomocy społecznej.

Uznanie administracyjne obejmuje także prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc, zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Nie ulega więc wątpliwości, że organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób wnioskujących o pomoc i w wysokości oczekiwanej przez te osoby.

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że słusznie Kierownik Środowiskowego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. odmówił skarżącemu zasiłku celowego na zakup znaczków pocztowych i wykonanie kserokopii dokumentów, opłatę zażalenia w Sądzie Rejonowym w P., naprawę żyrandola i kontaktów, zakup trzech maszyn do pisania, pomocy finansowej z powodu kradzieży z lokalu 1600 sztuk dokumentów, wypłacenia kwoty [...] złotych za zdewastowanie i ograbienie lokalu przez sekretarkę Burmistrza Miasta i kwoty w tej samej wysokości za nieterminowe wypłacanie zasiłku stałego. Należy bowiem podkreślić, że zasiłek celowy może organ przyznać na zaspokojenie niezbędnej potrzeby życiowej. Żądanie pomocy w zakresie powyżej wskazanym nie mieści się w tej kategorii. Odnośnie kserowania dokumentów to skarżący ma możliwość wykonania nieodpłatnie kserokopii w siedzibie Środowiskowego Ośrodka Pomocy Społecznej. Z uwagi na położenie ośrodka w sąsiedztwie miejsca zamieszkania skarżącego nie ma potrzeby przesyłania pocztą korespondencji, co skarżący wielokrotnie czynił. Odnośnie opłaty zażalenia w sądzie powszechnym, to prawidłowo wskazał organ, iż skarżący nie przedstawił wezwania do zapłaty bądź postanowienia sądu, z którego wynikałoby, że faktycznie zobowiązany został do uiszczenia opłaty.

Prawidłowo także uznał organ, że przedłożenie przez skarżącego faktury za naprawę żyrandola i kontaktów z 2005 r. nie jest wystarczające do udzielenia pomocy w tym zakresie. Nie można bowiem dostrzec związku przyczynowo skutkowego między wykonaną dwa lata temu naprawą a obecną sytuacją materialną skarżącego; tym bardziej, że jest on od wielu lat i na bieżąco objęty różnymi formami pomocy społecznej.

Trafne jest także rozstrzygnięcie organu w zakresie odmowy przyznania zasiłku na zakup trzech maszyn do pisania. Żądanie takiej pomocy wykracza poza zakres pomocy społecznej. Z tych samych względów prawidłowe jest rozstrzygnięcie odnośnie odmowy przyznania zasiłku z tytułu kradzieży z lokalu 1600 sztuk dokumentów, żądania wypłacenia kwoty [...] złotych za zdewastowanie o ograbienie lokalu przez sekretarkę Burmistrza miasta i kwoty o tej samej wysokości za nieterminowe wypłacanie zasiłku stałego.

Dlatego w tym zakresie Sąd orzekł jak w pkt 2 sentencji wyroku z mocy art. 151 ppsa. Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 3 sentencji wyroku uzasadnione jest treścią art. 152 ppsa.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni ocenę prawną zawartą w uzasadnieniu niniejszego wyroku i wyjaśni, czy sprawy z wniosków skarżącego wyżej opisane były już rozstrzygnięte ostatecznymi decyzjami, które organ I instancji powołał. W zależności od ustaleń organu administracji: albo wyda decyzję o umorzeniu postępowania na podstawie art. 105 § kpa, albo rozstrzygnie merytorycznie wnioski.