Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 63/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2007-04-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 157§1 i 2, 158 w zw. z art. 17pkt 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 9 ust. 1
journal: Dz.U. 1958 nr 17 poz 71
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Stanisław Prutis, Sędziowie asesor WSA Małgorzata Roleder, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 05 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania z naruszeniem prawa decyzji o przejęciu nieruchomości leśnych i odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu nieruchomości rolnych oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2006r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., działając jako organ nadzoru, po rozpatrzeniu wniosku skarżącego J.Sz., powołując się na art. 157§1 i 2, 158 w zw. z art. 17pkt 1 kpa i art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego( Dz.U. nr 17, poz. 71) stwierdziło, że:

1. decyzja Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...] czerwca 1961r. nr [...] oraz utrzymująca ją w mocy, w tym zakresie decyzja Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] maja 1962r. nr [...] w części dotyczącej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa:

a). nieruchomości leśnych oznaczonych numerami geodezyjnymi jako działka: nr 94 o pow. lasu 0,95 ha, nr 164 o pow. 0,09 ha, nr 183 o pow. 1,29 ha, nr 194 o pow. 6,05 ha, udział ¼ w działce nr 73 o pow. 0,19 ha i udział ¼ w działce nr 75 o pow. 0,02 ha wchodzących w skład gospodarstwa rolnego o ogólnej powierzchni 23,77 ha, położonego na terenie wsi P., zapisanego na L.Sz.,

b). nieruchomości leśnych oznaczonych numerami geodezyjnymi jako działka: nr 126 o pow. lasu 1,24 ha, nr 190 o pow. 1,49 ha, nr 198 o pow. 0,56 ha, udział ¼ w działce nr 73 o pow. 0,19 ha i udział ¼ w działce nr 75 o pow. 0,02 ha wchodzących w skład gospodarstwa rolnego o ogólnej pow. 18,12 ha, położonego na terenie wsi P., zapisanego na A.Sz.

wydane zostały z naruszeniem prawa.

Kolegium orzekło przy tym, iż na przeszkodzie w stwierdzeniu nieważności opisanych decyzji w zakresie ujętym w punkcie 1 stanął upływ 10 lat od daty doręczenia kwestionowanych decyzji stronom (punkt 2 – gi decyzji) oraz odmówiło stwierdzenia nieważności opisanych decyzji w pozostałym zakresie wniosku (punkt 3-ci decyzji SKO w B.).

W uzasadnieniu swojej decyzji SKO w B. powołało się na następujące ustalenia faktyczne i następującą ocenę prawną sprawy:

Decyzją z dnia [...] czerwca 1961r. Kierownik Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. orzekł o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa m.in. nieruchomości rolnej stanowiącej własność L.Sz. o ogólnej powierzchni 23,77 ha oraz nieruchomości rolnej stanowiącej własność A.Sz. o ogólnej powierzchni 18,12 ha, położonych na terenie wsi P. W/w decyzja w tej części utrzymana została w mocy decyzją Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] maja 1962r. nr [...]. Odwołania L.Sz. i A.Sz. pozostawiono bez rozpoznania z uwagi na ich pisemne wycofanie.

Wnioskiem z dnia 14 maja 2004r. J.Sz. (spadkobierca L. i A. Sz.) wystąpił do Wojewody P. o zwrot w/w nieruchomości wskazując na ich bezprawne zawłaszczenie przez Skarb Państwa po 1940r.

Pismem z dnia 22 lipca 2004r. Wojewoda P. udzielił wnioskodawcy informacji, co do podstawy prawnej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości rolnych stanowiących własność L. i A. Sz. wskazując jednocześnie, iż w obecnym stanie prawnym brak jest przepisów umożliwiających zwrot gruntów na rzecz byłych właścicieli bądź ich następców prawnych. Na skutek złożonego odwołania Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, postanowieniem z dnia [...] lipca 2005r. przekazał, w trybie art. 65 kpa Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w B. wniosek o stwierdzenie nieważności w/w decyzji wraz z aktami sprawy wskazując Kolegium jako właściwe w niniejszej sprawie.

Oceniane decyzje wydane zostały w oparciu o obowiązujące w dacie ich wydania przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz.U. nr 17, poz. 71).

Stosownie do art. 9 ust. 1 ustawy, nieruchomości rolne i leśne, objęte we władanie Państwa do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, przejmuje się na własność Państwa bez względu na ich obszar, jeżeli znajdują się one nadal we władaniu Państwa lub zostały przekazane przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym. Nieruchomości te przejmuje się bez odszkodowania, a długi i ciężary zabezpieczone na tych nieruchomościach umarza się, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie w mocy uznane zostanie za niezbędne. O przejęciu nieruchomości rolnych na własność Państwa orzeka organ administracji rolnej prezydium powiatowej rady narodowej, a o przejęciu nieruchomości leśnych – rejon lasów państwowych (...) – art. 9 ust. 3 ustawy.

SKO w B. stwierdziło, że zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdził zaistnienie przesłanek do przejęcia na rzecz Skarbu Państwa, decyzją organu administracji rolnej prezydium powiatowej rady narodowej, nieruchomości rolnych, znajdujących się w faktycznym władaniu Państwa. Brak było natomiast podstaw do przyjęcia przez ten organ nieruchomości leśnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego A. i L. Sz. Kompetencja określonego organu administracji do podjęcia decyzji w sprawie administracyjnej powinna wynikać z właściwości ustawowej. W przedmiotowej sprawie, w myśl przepisu art. 9 ust. 3 powołanej we wstępie ustawy organem właściwym do orzekania w sprawach przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości leśnych były rejony lasów państwowych. Wobec czego decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] maja 1962r. nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...] czerwca 1961r. nr [...] można postawić zarzut naruszenia prawa wskazując, iż badane decyzje – w części dotyczącej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa, opisanych w sentencji decyzji nieruchomości leśnych, stanowiących własność L. i A. Sz. – wydane zostały z naruszeniem przepisów o właściwości organów, to jest przesłanką nieważności wymienioną w art. 156 §1pkt 1 kpa. Orzec o stwierdzeniu nieważności decyzji z uwagi na naruszenie art. 156 §1 pkt 1 kpa SKO w B. nie mogło z uwagi na upływ 10 lat od doręczenia kwestionowanych decyzji stronom.

Na skutek wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, SKO w B. decyzją z dnia [...] listopada 2006r. ostatecznie orzekło w sprawie w następujący sposób. Kolegium postanowiło:

1).uchylić wcześniejszą decyzję w całości;

2).stwierdzić nieważność decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] maja 1962r. nr [...] w części, w jakiej rozstrzyga o pozostawieniu bez rozpoznania odwołania L. i A. Sz;

3).stwierdzić, że decyzja Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...] czerwca 1961r. nr [...], w części dotyczącej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa:

- nieruchomości leśnych oznaczonych numerami geodezyjnymi jako działka: nr 94 o pow. lasu 0,95 ha, nr 164 o pow. 0,09 ha, nr 183 o pow. 1,29 ha, nr 194 o pow. 6,05 ha, udział ¼ w działce nr 73 o pow. 0,19 ha i udział ¼ w działce nr 75 o pow. 0,02 ha wchodzących w skład gospodarstwa rolnego położonego na terenie wsi P., zapisanego na L.Sz.,

- nieruchomości leśnych oznaczonych numerami geodezyjnymi jako działka: nr 126 o pow. lasu 1,24 ha, nr 190 o pow. 1,49 ha, nr 198 o pow. 0,56 ha, udział ¼ w działce nr 73 o pow. 0,19 ha i udział ¼ w działce nr 75 o pow. 0,02 ha wchodzących w skład gospodarstwa rolnego położonego na terenie wsi P., zapisanego na A.Sz.

wydana została z naruszeniem prawa – tj. art. 9 ust. 3 ustawy;

4). odmówić stwierdzenia nieważności decyzji określonych w pkt 2 i 3 w pozostałych częściach.

Skład Kolegium rozpatrujący sprawę na skutek wniosku o ponowne jej rozpatrzenie stwierdził, że postępowanie i rozstrzygnięcie Kolegium, podjęte w pierwszej instancji, uznać należałoby za prawnie uzasadnione, o ile faktycznie w/w decyzje zawierałyby wyłącznie wadę wymienioną w art. 156 §1pkt 1 kpa ( tj. zostały wydane z naruszeniem przepisów o właściwości), a od ich doręczenia stronom minęło 10 lat. Zdaniem składu orzekającego obecnie, tak jednak nie jest. Przedmiotem postępowania jest bowiem również decyzja, która wydana została w części bez podstawy prawnej. Chodzi tu o pierwszą część sentencji decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] maja 1962r., rozstrzygającą o pozostawieniu bez rozpatrzenia odwołań wniesionych m.in. przez L. i A. Sz. Przepisy art. 110-122 kpa, w brzmieniu obowiązującym na datę wydania decyzji, regulujące postępowanie odwoławcze, nie przewidywały bowiem podejmowania w nim takich rozstrzygnięć przez organ II instancji. Do czasu wejścia w życie ustawy z dnia 31 stycznia 1980r. o NSA oraz zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego polskiemu ogólnemu postępowaniu administracyjnemu nie była znana instytucja "cofnięcia odwołania". W doktrynie przyjmowano zatem, że strony nie mają możliwości dysponowania losem sprawy po wniesieniu odwołania i jego cofnięcie jest z zasady niedopuszczalne. Wobec powyższego, zaniechanie rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy sprawy co do istoty było działaniem bez podstawy prawnej. Skutkiem powyższego uchybienia było to, że sprawa przejęcia gospodarstw rolnych zapisanych na A. i L. Sz. nie została zakończona ostateczną decyzją – wniesione odwołania będą podlegały zatem rozpoznaniu przez Kolegium jako organ wyższego stopnia w rozumieniu art. 127 §2 kpa. Znajdujące się w punkcie 3 decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] maja 1962r. stwierdzenie: "w pozostałej części decyzję Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...] czerwca 1961r. utrzymać w mocy" nie może być rozumiane jako obejmujące swym zakresem sprawy przejęcia na rzecz Skarbu Państwa obu gospodarstw rolnych zapisanych na A. i L. Sz. Skoro mowa jest tu o utrzymaniu w mocy decyzji WRiLPPRN w B. z dnia [...] czerwca 1961r. "w pozostałym zakresie", a spraw przejęcia tych gospodarstw dotyczył pkt 1 sentencji, to sprawy te nie były "w pozostałym zakresie" – znajdowały się w części rozstrzygnięcia oznaczonej jako pkt 1. Jeżeli tak, to Kolegium działające w pierwszej instancji nie mogło rozstrzygać, że decyzja WRiLPWRN w B. z dnia [...] maja 1962r. wydana została w części dotyczącej użytków leśnych z naruszeniem prawa. Decyzja ta nie orzekała bowiem o przejęciu tych użytków na rzecz Skarbu Państwa, gdyż nie zawierała żadnego rozstrzygnięcia o istocie tej sprawy. Zmusiło to Kolegium do pozbawienia mocy prawnej decyzji SKO z dnia [...] sierpnia 2006r. i wydania w sprawie nowego orzeczenia.

Rozważając konsekwencje ustalenia powyższej wady decyzji WRiLPWRN w B. z dnia [...] maja 1962r. Kolegium doszło do wniosku, że nie wywołała ona nieodwracalnych skutków prawnych. Nie orzeczono w niej bowiem o przejęciu gospodarstw rolnych należących do rodziców wnioskodawcy na rzecz Skarbu Państwa, lecz wyłącznie o odstąpieniu od rozpoznania ich "skarg odwoławczych". Ewentualne skutki w sferze obrotu nieruchomościami wchodzącymi w skład gospodarstw A. i L. Sz. były rezultatem błędnej oceny przedmiotowej decyzji WRiLPPRN w B. jako decyzji ostatecznej, podczas gdy nie jest ona ostateczna do dnia dzisiejszego. Nie ma zatem przeszkód do stwierdzenia nieważności tej decyzji organu odwoławczego w części, w jakiej pozbawiona była podstaw do jej podjęcia.

Skład Kolegium orzekający teraz sprawę podzielił natomiast trafność uznania przez wcześniejszy skład orzekający, iż decyzja WRiLPPRN w B. z dnia [...] czerwca 1961r. naruszała przepisy o właściwości organów w części orzekającej o przejęciu nieruchomości leśnych. W dalszej części obszernego uzasadnienia decyzji Kolegium szczegółowo ustosunkowało się do zarzutów strony sprecyzowanych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, uznając je za nieuzasadnione. Zarzuty te sprowadzały się do stwierdzenia, że decyzje o przejęciu gospodarstw rolnych A. i L. Sz. zapadły z rażącym naruszeniem art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, albowiem grunty gospodarstw rolnych nie znajdowały się we władaniu Skarbu Państwa i nie były przez Państwo przekazane w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym.

Kolegium zaakcentowało następujące kwestie:

- w ustawie z dnia 12 marca 1958r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego nie była dostrzegana potrzeba ochrony praw utraconych przez prawowitych właścicieli,

- nie zostały wskazane jakiekolwiek dowody świadczące, że oba gospodarstwa przekazane zostały dla PGR-u w W. przez A. i L. Sz.,

- nie sposób orzekać o rażącym naruszeniu przepisów postępowania nie mając wglądu w akta sprawy ( oryginalnych akt z postępowania prowadzonego w latach 1961/1962 nie odnaleziono),

- podnoszona okoliczność znajdowania się obu gospodarstw w rękach samorządu terytorialnego, a nie państwa, pozostaje w niniejszej sprawie bez znaczenia. Samorząd terytorialny bowiem w 1950 r. (przed wejściem w życie ustawy) został zniesiony i wszelki jego mienie i uprawnienia przeszły na rzecz państwa. Zatem w dniu wejścia w życie ustawy, również nieruchomości będące przed 1950r. we władaniu samorządu terytorialnego należało traktować jako będące we władaniu państwa albo przekazane przez państwo innym osobom prawnym lub fizycznym,

- materiał dowodowy nie potwierdził, by gospodarstwa rolne A.Sz. i L.Sz., przejęte przez państwo decyzją z 1961r. w oparciu o art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958r. były tożsame z gospodarstwem rolnym zapisanym na J.Ł. – ojca A.Sz. a objętym wcześniejszym orzeczeniem Wojewody B. z dnia [...] grudnia 1949r. wydanym na podstawie dekretu o reformie rolnej.

Kolegium podało, iż aby stworzyć stronie żądającej stwierdzenia nieważności obu decyzji możliwość wskazania innych dowodów, mogących potwierdzić, że gospodarstwa zapisane na L.Sz. i A.Sz. nie podlegały przejęciu na podstawie art. 9 ustawy, czy to ze względu na to, że były to te same użytki rolne, które objęte zostały wcześniej przepisami o przejęciu ich z mocy prawa na własność państwa na podstawie dekretu o reformie rolnej, czy też z uwagi na to, że zostały oddane w użytkowanie PGR nie przez państwo, lecz przez ich właścicieli, zwróciło się w tym celu do pełnomocnika tej strony. W odpowiedzi organ odwoławczy otrzymał pismo, z treści którego wynika, że wezwany nie posiada ani takich dowodów, ani wiedzy o ich istnieniu i pozostaje w przekonaniu, że dowody znajdujące się w posiadaniu Kolegium są wystarczające do przyjęcia, że żądanie stwierdzenia nieważności obu decyzji jest uzasadnione.

W skardze na tę decyzję wywiedzionej do sądu administracyjnego przez wnioskodawcę J.Sz. zostały podniesione zarzuty naruszenia przez organ:

1). art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przewodzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego poprzez uznanie, że nieruchomości zapisane na L.Sz. i A.Sz., objęte decyzją WRiLPPRN w B. o przejęciu na własność Skarbu Państwa, spełniały przesłanki do ich przejęcia, a także że brak jest tożsamości gospodarstwa rolnego przejętego na potrzeby reformy rolnej, wskazanego orzeczeniem Wojewody B. z dnia [...] grudnia 1949r., z nieruchomościami przejmowanymi na rzecz SP na mocy decyzji WRiLPWRN w B. z dnia [...] maja 1962r.,

2).art. 7 i 77§1 kpa, poprzez niedokładne i niewyczerpujące wyjaśnienie stanu faktycznego, niezebranie i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu strony, a w szczególności nieustalenie jakie znaczenie ma okoliczność, że:

- brak jest dowodów potwierdzających, że wraz z początkiem okupacji hitlerowskiej sporne mienie zostało przejęte przez okupanta, zaś po zakończeniu wojny władza państwa polskiego przejęła je w swoje władanie,

- brak jest dowodów potwierdzających, że decyzja dotyczyła nieruchomości, które były we władaniu państwa, a przejęcie ich w użytkowanie przez PGR w W. nastąpiło w wyniku przekazania ich tej osobie przez państwo,

- brak jest dowodów potwierdzających, jaki jest przedmiot orzeczenia Wojewody B. z dnia [...] grudnia 1949r. i decyzji WRiLPWRN w B. z dnia [...] maja 1962r.

3). art. 8 kpa, poprzez prowadzenie postępowania w sposób nie pogłębiający zaufania obywateli do organów państwa, świadomości i kultury prawnej obywateli, poprzez ogólnikowe uzasadnienie decyzji oraz stwierdzenie, że:

- "wielce prawdopodobnym jest, a nawet pewnym, że wraz z początkiem okupacji hitlerowskiej sporne mienie przejęte zostało przez okupanta, zaś po zakończeniu wojny władza państwa polskiego przejęła je w swoje władanie" (co w ocenie skarżącego miałoby dowodzić braku pewności organu),

- "brak dokumentów uniemożliwia podjęcia jakichkolwiek ocen poprawności przebiegu toczącego się przed 45 laty postępowania i wobec tego nie wolno domniemywać naruszenia przepisów proceduralnych" (co miałoby według skarżącego dowodzić, że wobec braku jakiejkolwiek dokumentacji działanie zmierzające do podważenia decyzji jest bezcelowe),

- "orzeczenia związane z przeprowadzeniem reformy rolnej nie wskazują jednoczenie, których działek gruntu dotyczą" i oparcie decyzji o dowody mogące uzasadniać twierdzenie, bez stanowczego stwierdzenia, czy odnośnie tych samych gruntów nie ma dwóch odrębnych rozstrzygnięć.

Zdaniem skarżącego kolegium podjęło decyzję bez ustalenia, czy rzeczywiście sporne mienie zostało przejęte we władanie przez państwo, podczas, gdy od stwierdzenia tej okoliczności uzależnione jest, zgodnie z art. 156§1 pkt 2 kpa, podjęcie prawidłowej decyzji w przedmiocie stwierdzenia nieważności.

Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o:

1). uchylenie zaskarżonej decyzji w całości,

2).zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego wg norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego,

ewentualnie

3). zmianę zaskarżonej decyzji w całości,

4).zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego wg norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. zważył, co następuje:

Sąd administracyjny został wyposażony w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji, sąd bada jej zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych -Dz. U. nr 153, poz. 1269 oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270). W przedmiotowej sprawie zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a zarzuty i argumenty skargi nie podważają jej legalności, dlatego też skarga podlega oddaleniu.

Punktem wyjścia dla oceny legalności wydanej w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, winna być istota nadzwyczajnego postępowania administracyjnego, zmierzającego do wzruszenia decyzji w trybie nadzorczym. Postępowanie takie zawsze ma na celu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, której wady mają charakter kwalifikowany. Pod pojęciem "wady kwalifikowanej" należy rozumieć błąd wprost zauważalny nie dający się pogodzić z założeniami działania organu praworządnego państwa, z zasadą demokratycznego państwa prawnego i wymaganiami praworządności. Stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkowym, nadzwyczajnym instrumentem służącym ochronie porządku prawnego, stosowanym wyłącznie w takich przypadkach i w takim zakresie, jakie wynikają z art. 156 kpa.

W przedmiotowej sprawie strona skarżąca żądała stwierdzenia nieważności decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Rady Narodowej w B. z dnia [...] czerwca 1961r. oraz utrzymującej jej w mocy decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] maja 1962r. w oparciu o zarzut naruszenia art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego poprzez uznanie, że nieruchomości zapisane na L.Sz. i A.Sz., spełniały przesłanki do ich przejęcia, a także w oparciu o zarzut, że w/w decyzje dotyczą sprawy rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną tj. orzeczeniem Wojewody B. z dnia [...] grudnia 1949r.

Decyzja Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Rady Narodowej w B. z dnia [...] czerwca 1961r. została wydana w oparciu o treść 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego( Dz.U. nr 17, poz. 71). Powyższy przepis stanowił, że nieruchomości rolne i leśne, objęte we władanie Państwa do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, przejmuje się na własność Państwa bez względu na ich obszar, jeżeli znajdują się one nadal we władaniu Państwa lub zostały przekazane przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym. Nieruchomości te przejmuje się bez odszkodowania, a długi i ciężary zabezpieczone na tych nieruchomościach umarza się, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie w mocy uznane zostanie za zbędne.

Trybunał Konstytucyjny uchwałą z dnia 20 lutego 1991r.( Dz.U.nr 20, poz. 88) ustalił powszechnie obowiązującą wykładnię art. 16 w/w ustawy (artykułowi 9 w trakcie ujednolicania przepisów ustawy nadany został numer 16-ty). Zgodnie z tą uchwałą o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnych i leśnych decydują wyłącznie przesłanki wymienione w art. 16 ( dawnym art.9), a mianowicie:

- objęcie nieruchomości we władanie Państwa do dania wejścia w życie ustawy, czyli do dnia 5 kwietnia 1958r, oraz

- pozostawanie tych nieruchomości nadal we władaniu Państwa lub przekazanie ich w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym

bez względu na okoliczności, w jakich doszło do objęcia nieruchomości przez Państwo. Przejęciu na własność Państwa podlegają także te nieruchomości, których właściciele do dnia 5 kwietnia 1958r. dawali wyraz woli odzyskania swej nieruchomości, bądź z przyczyn obiektywnych, od siebie niezależnych, nie mieli możliwości dochodzenia swoich praw.

Z treści powyższej wykładni wynika, że o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości rolnych i leśnych można było orzec w sytuacji, gdy przejmowana nieruchomość została objęta we władanie państwa do dnia wejścia w życie ustawy i nadal pozostawała w jego władaniu lub została przekazana przez państwo we władanie innym osobom fizycznym lub prawnym. Nie wymagane było przy tym ustalenie ani w jakim trybie, ani za pomocą jakich czynności prawnych czy też faktycznych doszło do objęcia we władanie nieruchomości przez państwo.

Legalna wykładnia ustaw (przepisów) dokonywana przez TK orzeczeniami interpretacyjnymi wydawanymi w latach 1989-1997 aktualnie - z uwagi na treść art. 188 pkt 1 w zw. z art. 190 ust. 1, a także art. 239 ust. 3 Konstytucji RP nie ma waloru powszechnie obowiązującej. Tym niemniej istnienie uchwały Trybunału Konstytucyjnego wyjaśniającej rozumienie przepisu stanowiącego podstawę prawną ocenianej przez SKO decyzji, pomaga skontrolować tok rozumowania organu w tym prawidłowość stwierdzenia, że w przepisach ustawy z dnia 12 marca 1958r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego nie była dostrzegana potrzeba ochrony praw utraconych przez prawowitych właścicieli.

Organ w uzasadnieniu decyzji stwierdził, że nieruchomości L. i A. Sz. od roku 1954 były w użytkowaniu PGR W. i były w użytkowaniu tegoż PGR W. w dacie wejścia w życie ustawy z 12 marca 1958r. tj. 5 kwietnia 1958r.

Ustalenie powyższe pozostaje w zgodzie z dokumentami znajdującymi się w aktach administracyjnych, bo fakt użytkowania gruntów L. i A. Sz. przez PGR W. rzeczywiście wynika z:

- protokołu spisanego dnia 14 maja 1958r. w sprawie gospodarstw przejętych na rzecz Skarbu Państwa od A.Ł., w którym stwierdzono, iż gospodarstwo L.Sz. o obszarze około 30 ha jest zagospodarowane – (wszystkie grunty orne),

- pisma Wojewódzkiego Zjednoczenia Państwowych Gospodarstw Rolnych Przedsiębiorstwa Państwowego w B. z dnia [...] marca 1961r., z którego wynika, że w skład gospodarstwa PGR W. wchodzą grunty o nieuregulowanym stanie prawnym tj. m.in. grunty L.Sz., co do których trudno jest ustalić w oparciu o jakie przepisy grunty te przejęto w użytkowanie PGR W.,

- notatki służbowej sporządzonej dnia [...] marca 1961r, która potwierdziła fakt użytkowania przez PGR gruntów A.Sz. o pow. 18,12 ha,

-pisma L. i A. Sz. z dnia [...] marca 1961r. skierowanego do Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa w B., w którym nie został zakwestionowany fakt oddania gospodarstwa rolnego w administrowanie i posiadanie dla PGR W.,

- umowy dzierżawy z dnia [...] sierpnia 1952r. zawartej pomiędzy L.Sz., a kierownikiem PGR W., dotycząca jedynie dzierżawy domu i szopy dla PGR – na czas nieograniczony.

Skoro zaś z dowodów zawartych w aktach wynikało, iż w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przewodzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego nieruchomości L. i A. Sz. znajdowały się w użytkowaniu PGR W. i że nieruchomości te nie zostały przekazane PGR W. przez L. i A. Sz., to tym samym zarzut rażącego naruszenia art. 9 w/w ustawy, uzasadniający stwierdzenie nieważności decyzji, jest bezzasadny. Zarzut ten podlegałby uwzględnieniu, gdyby z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynikało, że nieruchomości L. i A. Sz. nie były we władaniu państwa, a przejęcie ich w użytkowanie przez PGR W. nastąpiło w wyniku innych zdarzeń niż przekazanie ich osobie prawnej przez państwo.

Niezasadny pozostaje również zarzut tożsamości gospodarstwa rolnego przejętego na potrzeby reformy rolnej orzeczeniem Wojewody B. z dnia [...] grudnia 1949r. (utrzymanym w mocy przez Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych orzeczeniem z dnia 26 czerwca 1950r.) z nieruchomościami przejmowanymi przez Państwo na mocy decyzji będących przedmiotem niniejszego postępowania. Przede wszystkim podnieść należy, że oba orzeczenia nie wskazują precyzyjnie, których działek gruntu dotyczą. Zgodzić się jednak należy z Samorządowym Kolegium Odwoławczym, iż w aktach sprawy znajdują się dowody, uzasadniające twierdzenie, że gospodarstwo rolne uznane orzeczeniem wojewody za objęte skutkami nacjonalizacyjnymi dekretu KRN o przeprowadzonej reformie rolnej i gospodarstwo rolne A.Sz. stanowiły odrębne użytki rolne i leśne. Powyższe orzeczenia dotyczyły gospodarstwa po J.Ł., ojcu A. Sz., niemniej jednak z informacji organu prowadzącego ewidencję gruntów i budynków wynika, że w ewidencji wg stanu na 1959r. pod pozycją rejestrową nr 50 – figurowało gospodarstwo rolne zapisane na rzecz A.Sz., zaś pod pozycją nr 54 – gospodarstwo rolne zapisane na rzecz L.Sz. W skład tych gospodarstw wchodziły nieruchomości, które - jak wynika z treści pisma Starosty B. – zostały następnie objęte decyzjami WRiLPPRN w B. i WRiLPWRN w B. Nadto w piśmie z dnia [...] marca 1961r. Wojewódzkiego Zjednoczenia PGR opisującego znajdujące się w użytkowaniu PGR W. grunty mowa jest o gruntach przejętych od "Ob. Ł." w ramach reformy rolnej jak i gruntach "Ob. L.Sz.".

Bezzasadne pozostają również zarzuty naruszenia art. 7 i 77 kpa. poprzez niedokładne i niewyczerpujące wyjaśnienie stanu faktycznego, niezebranie i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego. W tym miejscu podnieść należy, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji obowiązkiem organu jest zajęcie się kwestiami ściśle prawnymi i nie ma w nim proceduralnej możliwości poszerzenia materiału dowodowego sprawy. Tym samym nie wchodzi tu w grę poczynienie uzupełniających ustaleń faktycznych. W tym postępowaniu organ orzekający ogranicza się jedynie do poszukiwania uchybień i wadliwości, tak proceduralnych, jak i dotyczących prawa materialnego. Nie może rozpatrywać sprawy co do jej istoty, w jej całokształcie w zakresie różnych wątków z nią związanych.

Na uwzględnienie nie zasługiwał również zarzut naruszenia art. 8 kpa poprzez ogólnikowe uzasadnienie, albowiem uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada wymogom określonym w art. 107 §3 kpa.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, jak w sentencji, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr. 153, poz. 1270 ze zm.).