Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2638/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-07-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska Sędziowie: WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lipca 2014 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M. R., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej jako "k.p.a."), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia W. r. nr W. w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego.

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzanego w dniu [...] r. J. K. złożyła wniosek o przyznanie pomocy finansowej na wskazane cele, w tym m.in. na naprawę telewizora.

Decyzją z dnia W. r. nr W. Prezydent W. odmówił przyznania J. K. pomocy finansowej na naprawę telewizora. W uzasadnieniu organ wskazał, że wniosek o naprawę telewizora jest złożony po raz koleiny, albowiem w dniu [...] r. decyzją nr [...] organ odmówił przyznania pomocy w tym zakresie wyczerpująco uzasadniając decyzję. W ocenie organu, uzasadnienie odmowy przyznania ww. pomocy pozostaje w pełni aktualne.

Odwołanie od powyższej decyzji Prezydenta W. z dnia W. r. złożyła J. K. . W uzasadnieniu wskazała, że zwróciła się o pieniądze na opłacenie czynszu, rachunków za gaz, elektryczność, naprawę światła i telewizora oraz kranu. Podniosła, że zrezygnowała z dodatku mieszkaniowego do czego zmusiły ją okoliczności. Wskazała, że został jej przyznany dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] złotych, jednakże z zasiłku stałego jaki otrzymywała (w wysokości [...] złote) kwota na dodatek mieszkaniowy była odejmowana i finalnie otrzymywała kwotę [...] złotych na utrzymanie. Podniosła, że organ podając, że w [...] otrzymała [...] zł pominął fakt, że w [...] otrzymała niepełny zasiłek stały, zaś w [...],[...] i do końca [...] nie otrzymała należnego jej zasiłku, a tym samym nie otrzymała pieniędzy na życie. Podniosła, że nigdy nie udzielono jej odpowiedzi konstruktywnej jak ma wyjść z trudnej sytuacji życiowej.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] r.

W uzasadnieniu Kolegium, powołując się na treść art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4 oraz art. 39 ust. 1 i 2 i art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182), wskazało, że naprawa telewizora nie może być uznana za niezbędną potrzebę bytową, zmierzającą do zaspokojenia potrzeb podstawowych, związanych z funkcjonowaniem każdego człowieka. Organ wskazał nadto, iż pomoc społeczna ma na celu udzielenie pomocy i wsparcia dla osób i rodzin, które z różnych przyczyn nie są w stanie pokonać trudności życiowych, nie zaś do stałego dostarczania świadczeń pieniężnych w wysokości satysfakcjonującej wnioskującego. Pomoc społeczna nie ma bowiem na celu podnoszenie standardu codziennego funkcjonowania, który to standard jest określany przez wnioskującego. Tym samym, w ocenie Kolegium, naprawa telewizora wobec przekroczenia kryterium dochodowego, nie może być uznana za uzasadnioną i konieczną pomoc państwa.

Skargę na decyzję Kolegium z dnia [...] r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła J. K. . W uzasadnieniu wskazała, że nie zgadza się z decyzją, która jest szablonem, w którym zmienia się tylko imię i nazwisko. Wskazała, że nie ma wygórowanych żądań. Podniosła, że ma [...] lat i [...] zł zasiłku emerytalnego, którego wysokość i zasadność rozpatruje sąd. Wskazała na niekonsekwencję organu, który z jednej strony odmawia pieniędzy na gaz, elektryczność, czynsz, na naprawę lampy czy telewizora a z drugiej strony pisze o możliwości przyznania pomocy na drobne naprawy.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z [...] r. skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów art. 2 ust. 1, art. 3 i art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, a także przepisów art. 7, art. 77, art. 86, art. 89 i art. 107 § 3 k.p.a. Skarżąca podniosła, że zdarzeniem spełniającym kryterium szczególnie uzasadnionego przypadku jest chwila kiedy stała się niepełnosprawna. Skarżąca odnosząc się do kwestii uznania administracyjnego podkreśliła, że wiąże się to z odpowiednim wyważeniem interesów przeciwstawnych, tj. interesu obywatela i interesu publicznego. Chodzi o zachowanie proporcjonalności obu interesów. Wskazała na konieczność szczególnego uzasadnienia decyzji uznaniowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 39 ust 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej stronie może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może zatem, w myśl ww. przepisu, zostać przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, także kosztów pogrzebu, przy czym użycie sformułowania "w szczególności" świadczy o tym, że jest to katalog przykładowy.

Tym samym z brzmienia powołanych unormowań i użytego w nich zwrotu "może", wynika, że decyzja wydana w tym trybie przez organ administracji, ma charakter uznaniowy, co oznacza, że zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego. Okoliczność ta, jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym powoduje, że nawet fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Oczywistym jest przy tym, że owo uznanie administracyjne doznaje ograniczeń. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika bowiem, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art. 3 ust. 1 i 4 cytowanej ustawy). Jednocześnie z treści art. 2 ust. 1 i 2 i art. 3 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej wynika, że pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości poprzez zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem.

Reasumując powyższe należy wskazać, iż pomoc społeczna realizowana jest w stosunku do osób, które nie potrafią same w sposób obiektywny przezwyciężyć trudnej sytuacji życiowej w jakiej się znalazły. Jednocześnie udzielenie tej pomocy zmierzać ma do usamodzielnienia się tychże osób. Przyznanie zasiłku celowego, jako pomocy udzielanej na konkretny cel, podlega uznaniu administracyjnemu, które obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w odniesieniu do konkretnej osoby, jak i w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej.

Należy podkreślić, że ustawodawca wprowadził ograniczenie w możliwości przyznawania zasiłku dla osób, które przekraczają kryterium dochodowe wprowadzając przepis art. 41 do ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem "W szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany:

1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi;

2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową".

Podkreślić zatem trzeba, że przyznanie pomocy osobom i rodzinom, które przekraczają kryterium dochodowe, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i ogromnej liczby beneficjentów oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga absolutnie wyjątkowych okoliczności. Organ pomocy społecznej powinien rozważyć sytuację życiową osoby ubiegającej się o pomoc w kategoriach "przypadku szczególnie uzasadnionego" w znaczeniu konieczności dokonania oceny, która powinna abstrahować od kwestii wysokości uzyskiwanego przez tę osobę dochodu. Świadczenia unormowane w art. 41 powinny być traktowane jako szczególna pomoc doraźna ukierunkowana na konkretny cel bytowy.

W niniejszej sprawie postępowanie zostało zainicjowane wnioskiem skarżącej o udzielenie pomocy poprzez m.in. sfinansowania naprawy telewizora. Tak sformułowane żądanie mogło stanowić podstawę do rozważenia przez organ, w myśl ww. przepisów, możliwości przyznania jedynie specjalnego zasiłku celowego z uwagi na sytuację materialną skarżącej, tj. przekroczenie kryterium dochodowego. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ze skarżącą w dniu [...] r. wynika bowiem, że skarżąca jest osobą samotnie prowadzącą gospodarstwo domowe, a także, iż w miesiącu [...] r. osiągnęła dochód w wysokości [...] złotych, zaś w miesiącu [...] r. - [...] złotych. Powyższe oznacza, iż dochód skarżącej przekracza ustawowe kryterium dochodowe, które zostało określone na poziomie 542 zł dla osoby samotnie gospodarującej, do której zalicza się skarżąca. Wobec czego brak było podstaw do przyznania zasiłku celowego z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej.

W ocenie Sądu, organ prawidłowo uznał, że kryterium "przypadku szczególnie uzasadnionego" w niniejszej sprawie nie zostało spełnione (art. 41 ww. ustawy). Naprawa telewizora nie stanowi wydatku, który jest wynikiem szczególnego zdarzenia skutkującego tak wyjątkowymi konsekwencjami, które stanowią zagrożenie dla zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych. Skarżąca sama w swoich pismach (odwołaniu, skardze czy w piśmie z dnia [...] r.) nie odnosi się w ogóle do tego żądania. Jednocześnie dla oceny możliwości przyznania skarżącej pomocy przez państwo w postaci specjalnego zasiłku celowego znaczenie ma również fakt, że skarżąca sama rezygnuje z należnych jej źródeł dochodu tj. dodatku mieszkaniowego.

Całokształt sprawy wskazuje zatem, iż w sprawie nie zostały spełnione przesłanki do udzielenia pomocy w postaci specjalnego zasiłku celowego.

Zdaniem Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy organy orzekające nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, tym bardziej, że ośrodek pomocy ma ograniczone możliwości finansowe. Organy nie naruszyły bowiem przepisów prawa materialnego i procesowego. Udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń (v. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 czerwca 2007 r., sygn. akt l OSK 1464/06, Lex nr 299415; z dnia 25 stycznia 2008 r., sygn. akt l OSK 624/07, Lex nr 500091; z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 1498/10). Z akt administracyjnych sprawy wynika bowiem, iż w okresie od [...] r. do [...] r., iż ośrodek pomocy społecznej właściwy dla skarżącej wydatkował kwotę [...] zł ze środków własnych na świadczenia w ramach pomocy społecznej, w tym kwotę [...] zł w ramach przyznanych specjalnych zasiłków celowych.

Należy podnieść, że skarżąca od wielu lat objęta jest różnymi formami pomocy, wobec czego zarzut lekceważenia jej potrzeb nie jest zasadny. Jednakże jak wyżej wskazano nie zawsze i nie wszystkie potrzeby organ może zaspokoić.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w punkcie1 sentencji wyroku. O kosztach pomocy prawnej świadczonej z urzędu Sąd orzekł jak w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 250 powołanej ustawy