Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 773/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-12-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 4, art. 28 ust. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Suleja-Klimczyk, Sędziowie WSA Agata Ćwik-Bury (spr.), Dorota Kozłowska, Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

1.Przedmiotem skargi J. G. (dalej: strona skarżąca, skarżący) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w B. (dalej: ZUS, Zakład) działającego jako organ II instancji z dnia [...] r. w sprawie [...] utrzymująca w mocy decyzji tego organu o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

2. Postępowanie przed organem administracji

2.1. Na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 i art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm., dalej: k.p.a.), w związku z art. 83 ust. 4 ustawy i art. 123 z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz, U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm., dalej: u.s.u.s.), po rozpoznaniu wniosku strony skarżącej z dnia 7 marca 2018 r., o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności z tytułu składek, Zakład, działając jako organ II instancji, zaskarżoną decyzją znak [...] utrzymał w mocy własną decyzję wydaną w I instancji i odmówił umorzenia następujących należności z tytułu składek:

1) ubezpieczenia społeczne - odsetki za 03/2007 oraz za okres od 03/2009 do 06/2009 liczone na dzień 09.10.2017 r. - w łącznej kwocie 5.932,00 zł;

2) ubezpieczenie zdrowotne - odsetki za 12/2008 oraz za okres od 03/2009 do 06/2009 liczone na dzień 09.10.2017 r. - w łącznej kwocie 1.906,00 zł;

3) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - odsetki za 03/2007, za 08/2008 oraz za okres od 03/2009 do 06/2009 liczone na dzień 09.10.2017r. - w łącznej kwocie 577,00 zł.

W uzasadnieniu ZUS wskazał, iż we wniosku z 9.10.2017 r. skarżący powołał się na trudną sytuację finansową i zdrowotną. Zaznaczył, że ponosi znaczne koszty leczenia, korzysta dodatkowo z pomocy rodziny w tym zakresie. Podkreślił, że posiada również zadłużenie z tytułu kredytów i alimentów oraz pobiera zasiłek pielęgnacyjny. Wniósł o umorzenie odsetek od nieopłaconych w terminie składek oraz o rozłożenie należności głównej na raty.

Organ I instancji po przeprowadzeniu postępowania w sprawie umorzenia decyzją z [...] r. znak [...] odmówił umorzenia odsetek od należności z tytułu składek.

W dniu 7.03.2018 r. skarżący zwrócił się z podaniem o ponowne rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek w zakresie objętym decyzją znak [...], ponownie powołując się na trudną sytuację zdrowotną i finansową, a także na wystąpienie przesłanki nieściągalności długu.

Zakład jako organ II instancji po przeprowadzeniu postępowania ustalił, że działalność skarżącego została wykreślona [...]r. Obecnie pobiera on świadczenie rentowe w wysokości do wypłaty za kwiecień 2018 - 514,90 zł, z którego dokonywane potrącenia alimentacyjne w kwocie miesięcznej 788,03 zł. Decyzją z [...] r. znak [...] ZUS umorzył stronie skarżącej zadłużenie w części za płatnika opłacającego składki na własne ubezpieczenie (podstawa prawna art.28 ust. 3a u.s.u.s.).

Na podstawie przedłożonej dokumentacji oraz na podstawie informacji uzyskanych przez organ z dostępnych rejestrów ustalono, że skarżący:

- nie pracuje zarobkowo;

- pobiera rentę w wysokości 514,90 zł (po potrąceniu alimentów 788,03 zł) oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153,00 zł;

- gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie;

- stałe wydatki związane z utrzymaniem z tytułu czynszu wynoszą 630,00 zł, koszty leczenia wynoszą 724,00 zł, inne stałe wydatki (alimenty) - 600,00 zł;

- posiada także zobowiązania pieniężne z tytułu kredytów;

- pozostaje pod opieką poradni specjalistycznych;

- orzeczeniem z [...] r. Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności zaliczył skarżącego do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem: niezdolny do pracy;

- wyrokiem z [...] r. Sąd Okręgowy w B. rozwiązał przez rozwód małżeństwo skarżącego i R. G. oraz ustalił mu obowiązek alimentacyjny w kwocie 600,00 zł;

- córka – A. G. - jest studentką A w B., planowy termin ukończenia studiów: 30.09.2019r.;

- skarżący jest współwłaścicielem w części 1/2 mieszkania o pow. 24 m3 w B.;

- strona nie posiada majątku ruchomego, praw majątkowych, wierzytelności.

Dalej ZUS przywołał treść art. 28 ust. 3 u.s.u.s. wymieniający przykładowe stany nieściągalności długu od osoby zobowiązanej. ZUS podtrzymał swoje stanowisko, że w niniejszej sprawie nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Podkreślił, że dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób wyegzekwowania zadłużenia. Ponadto, w przypadku stwierdzenia przez organ rentowy całkowitej nieściągalności, koniecznym jest również ustalenie, że ma ona charakter trwały i nieodwracalny, co w przedmiotowej sprawie nie nastąpiło. Umorzenie składek powoduje zwolnienie z długu na stałe, z tej przyczyny należy zawsze rozważyć, czy istnieje możliwość spłaty zadłużenia w przyszłości chociażby niewielkimi kwotami, gdyż sytuacja materialno-bytowa dłużnika może w każdej chwili ulec poprawie i będzie on w stanie spłacić zadłużenie. Brak efektu w egzekwowaniu należnych składek nie przesądza jeszcze o całkowitej ich nieściągalności, a stwierdzenie, że nie uzyska się kwoty przekraczającej wydatki egzekucyjne byłoby na obecnym etapie przedwczesne.

Zdaniem ZUS nie bez znaczenia pozostaje fakt, że skarżący zaproponował spłatę zadłużenia w ratach, wnosząc jedynie o umorzenie odsetek. Pismem z [...] r. odstąpiono od zawarcia umowy o rozłożeniu zadłużenia z tytułu składek, ponieważ nie odesłał we wskazanym terminie podpisanych przez siebie umów. We wniosku o ponowne rozpatrzenie strona skarżąca powołała się na zbyt wysokie raty miesięczne wynikające z harmonogramu spłaty zaległości.

ZUS argumentował, iż wprawdzie Komornik Sądu Rejonowego stwierdził w 2011 r. brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, jednak organ w dalszym ciągu stoi na stanowisku, że aktualnie wobec skarżącego jest możliwe wdrożenie postępowania egzekucyjnego, mającego na celu skuteczne wyegzekwowanie zadłużenia. Dyrektor Zakładu działając jako organ egzekucyjny może dokonać zajęcia pobieranego przez stronę świadczenia rentowego. Dopóki istnieje możliwość podjęcia działań egzekucyjnych organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób wyegzekwowania zadłużenia. Umorzenie należności z tytułu składek jest zwolnieniem z długu na stałe i z tej przyczyny organ rentowy musi rozważyć, czy istnieje możliwość spłaty zadłużenia w przyszłości chociażby niewielkimi kwotami, gdyż sytuacja materialno-bytowa dłużnika może w każdej chwili ulec poprawie i będzie on w stanie spłacić istniejące zadłużenie. Ze względu na charakter ubezpieczeń społecznych, obejmujących ogół obywateli Rzeczpospolitej Polskiej, należy mieć na uwadze ważny interes społeczny o charakterze publicznoprawnym, i uwzględnić interes wierzyciela - organu rentowego, który zarządza Funduszem Ubezpieczeń Społecznych.

Dalej ZUS stwierdził, że zgodnie z art. 28 ust. 4 u.s.u.s. umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Zatem umorzone mogą być wyłącznie odsetki za zwłokę należne od składek, które zostaną umorzone.

Zakład, uznając trudną sytuację osobistą strony, decyzją z dnia [...]r. znak: [...] umorzył skarżącemu zadłużenie w części za płatnika opłacającego składki na własne ubezpieczenia, a więc w części, w której umorzenie długu pomimo braku całkowitej nieściągalności umożliwiają przepisy prawa.

Reasumując, dług wymagalny może być przez stronę spłacony w układzie ratalnym lub ściągnięty w drodze egzekucyjnej, a zatem brak przesłanek całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

3. Postępowanie przed Sądem I instancji.

3.1. W skardze na powyższą decyzję, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżący wniósł o uchylenie, zmianę lub korektę ww. decyzji poprzez udzielenie ulgi w postaci umorzenia należności w całości lub części odsetek na zasadzie ugody, a z ostrożności rozłożenie na raty dostosowane do sytuacji wnioskodawcy. Ponadto wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w całości i przyznanie adwokata z urzędu.

Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła: 1) naruszenie przepisów postępowania polegające na odmowie umorzenia należności z tytułu składek, w sytuacji, gdy ZUS nie dokonał wnikliwej analizy sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego w związku z nowymi faktami, jakie zaistniały po złożeniu przez wnioskodawcę dokumentów, a jeszcze przed wydaniem decyzji; 2) popełnienie błędów przy ustalaniu stanu faktycznego; 3) błędną wycenę korzyści i strat z punktu widzenia interesu społecznego.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że zaskarżona decyzja jest wadliwa a uzasadnienie – kuriozalne. Ponadto złożył wniosek o rozłożenie na raty ww zobowiązania w wysokości symbolicznej złotówki = 1,00 złotych na miesiąc co pozwoli ZUS-owi “wyjść z twarzą" a zobowiązanemu spłacić dług. W przyszłości bowiem zobowiązany może wygrać w Totolotka cyt."gdyż sytuacja materialno-bytowa dłużnika może w każdej chwili ulec poprawie i będzie on w stanie spłacić istniejące zadłużenie". Obecnie jednak nie stać go na zakup kuponów na loterii z braku środków na podstawowe potrzeby życiowe

Na poparcie swojego stanowiska skarżący przywołał postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 22 maja 2018 r sygn. akt I SA/GI 450/18 w uzasadnieniu którego jasno zostało udowodnione jak przedstawia się aktualna sytuacja dłużnika wbrew twierdzeniom ZUS w Decyzji [...].

3.2. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy ZUS podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, zważył co następuje:

4.1. Skarga okazała się zasadna nie tylko z przyczyn, które zostały w niej podniesione.

4.2. Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; dalej p.p.s.a.) – podlegała decyzja ZUS utrzymująca w mocy decyzję odmawiająca stronie skarżącej umorzenia składek.

Zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie prawidłowości zastosowania przez organy administracji przepisów obowiązującego prawa, zarówno prawa materialnego, jak też przepisów postępowania. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dające podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57 a.

4.3. Mając na uwadze powyższe, Sąd zobowiązany jest na wstępie odnieść się do kwestii przedawnienia objętych zaskarżoną decyzją składek. W postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności organ jest zobligowany z urzędu wykazać prawidłowo kwotę należności z tytułu składek, której dotyczy wniosek, bowiem umorzenie tej właśnie konkretnej kwoty stanowi przedmiot postępowania, a przedmiot taki musi być jednoznacznie i prawidłowo określony. Nie jest bowiem możliwe umorzenie należności, które nie istnieją (wyrok WSA w Kielcach SA/Ke 26/2018 z dnia 22 lutego 2018r, LEX nr 2452039). Zadaniem organu jest zatem takie zebranie materiału dowodowego, a następnie dokonanie na jego podstawie ustaleń i wyciągnięcie z nich wniosków, by z jednej strony zobowiązany miał pewność przeanalizowania całokształtu jego sytuacji, z drugiej zaś by decyzja ta poddawała się kontroli sądu.

Dalej wskazać należy, że zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6.

WW przepis był nowelizowany. Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonała w art. 1 pkt 9 zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 23 ustawy zmieniającej weszła ona w życie w dniu 1 stycznia 2003 r. Ustawa zmieniająca nie zawiera wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych co do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. Przyjmuje się, że upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do dnia 31 grudnia 2002 r. – 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania; natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed dniem 1 stycznia 2003 r. (data wejścia w życie ustawy z 18 grudnia 2002 r.) nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. ulega 10-letniemu przedawnieniu, a nie jak dotychczas – przedawnieniu 5-letniemu. Taki pogląd wyrażony został m.in. w dwóch uchwałach Sądu Najwyższego: z dnia 2 lipca 2008 r. sygn. akt II UZP 5/08 – Lex nr 396253 i z dnia 8 lipca 2008 r. sygn. akt I UZP 4/08 – Lex nr 396249.

Mocą powołanej ustawy został także zmieniony przepis art. 24 ust. 5 u.s.u.s., do którego dodano ust. 5a-5d. Przepis art. 24 ust. 5b – z dniem 1 lipca 2004 r. – uległ dalszej nowelizacji na postawie art. 10 pkt 10 lit. b) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 121, poz. 1264) i otrzymał brzmienie: "bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego."

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia ust. 2 powołanego przepisu, stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi, wcześniej przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu (tak: w wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 czerwca 2013 r. sygn. akt III AUa 1656/12, Lex nr 1350353).

Przedawnienie, jako instytucja prawa materialnego, skutkująca wygaśnięciem zobowiązania musi być bezwzględnie respektowana w toku postępowania przez organ przed którym toczy się postępowanie. Ustalenie czy doszło do przedawnienia składek ma istotne znaczenie w niniejszej sprawie. Wskutek upływu terminu przedawnienia zobowiązanie bowiem wygasa i w takim przypadku nie można ani umorzyć ani odmówić umorzenia należności z tytułu składek.

4.4. Przenosząc powyższe uwagi na grunt przedmiotowej sprawy wskazać przyjdzie, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jakiejkolwiek wzmianki co do przedawnienia, a w aktach sprawy - jakichkolwiek dokumentów dotyczących przedawnienia objętych niniejszą sprawą zaległości.

WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 19 października 2016 r., sygn. akt I SA/Gl 358/16 wskazał na konieczność precyzyjnego i właściwie udokumentowanego odniesienia się do tej kwestii. Wskazał bowiem, iż postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek unormowane w art. 28 u.s.u.s. dotyczyć może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast objęcie postępowaniem należności, które wygasły na skutek przedawnienia.

Zdaniem Sądu, zaniechanie tego obowiązku także świadczy o naruszeniu art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ administracyjny wszystkie swoje twierdzenia o zdarzeniach prawnych istotnych w danej sprawie powinien bowiem wykazać poprzez załączenie do akt sprawy dokumentów obrazujących daną okoliczność.

4.5. Niezależnie od powyższych uwag przypomnieć należy, że podstawę prawną kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowi art. 28 ust. 3 u.s.u.s., który zawiera zamknięty katalog przesłanek uzasadniających stwierdzenie całkowitej nieściągalności. Art. 28 u.s.u.s. stanowi:

1. Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 – 4.

2. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3 a.

3. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

3a. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

4. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty.

5. W przypadku, o którym mowa w ust. 3 pkt 1, decyzję umarzającą należności z tytułu składek pozostawia się w aktach sprawy.

4.6. W kontekście powołanego przepisu wyjaśnić w pierwszej kolejności należy, że przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych rozróżniają pojęcie "należności z tytułu składek" od pojęcia "składek". Przepis art. 24 ust. 2 u.s.u.s. stanowi, że składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata, zwane dalej "należnościami z tytułu składek", nieopłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej.

Mając na względzie treść art. 24 ust. 2 u.s.u.s., uznać należy, że art. 28 ust. 3 u.s.u.s. dopuszcza umarzanie w całości lub w części wszystkich "należności z tytułu składek", tj. składek, odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Co do zasady wymienione należności mogą być umarzane w całości lub w części, o ile spełnione będą warunki określone w ustawie i o ile nie zachodzi wyłączenie możliwości umorzenia objęte art. 30 u.s.u.s. Wyjątek od zasady dopuszczalności umarzania "należności z tytułu składek" objęty art. 30 u.s.u.s. jest ściśle określony, umorzenia nie stosuje się do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Wyjątki muszą być interpretowane ściśle, a to oznacza, że inne "należności z tytułu składek" (odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowej opłaty) także powiązane ze składkami, które nie podlegają umorzeniu (składkami finansowanymi przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek), mogą być umarzane w całości lub w części na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 stycznia 2009 r. sygn. akt II GSK 679/08 oraz z dnia 14 grudnia 2010 r. sygn. akt II GSK 1060/09).

W konsekwencji, wbrew twierdzeniom organu, brak przeszkód prawnych do umorzenia wyłącznie odsetek od składek na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

4.7. Zdaniem Sądu konieczna jest ponowna ocena sytuacji materialnej skarżącej w kontekście art. 28 u.s.u.s., po uprzednim wykazaniu przez ZUS istnienia wymagalnych należności objętych wnioskiem o umorzenie, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji administracyjnej.

W niniejszej sprawie organ II instancji stwierdził po dokonaniu oceny zaistnienia przesłanki nieściągalności, że możliwe jest wdrożenie postępowania egzekucyjnego, mającego na ceku wyegzekwowanie zadłużenia. Wynika to z faktu, że Dyrektor ZUS, działając jako organ egzekucyjny, może dokonać zajęcia pobieranego przez stronę świadczenia rentowego. Organ I instancji wskazał także, iż dopóki istnieje możliwość podjęcia działań egzekucyjnych organ rentowy, działając jako wierzyciel, nie może stwierdzić, iż zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób wyegzekwowania zadłużenia. Co więcej, w przypadku stwierdzenia przez organ rentowy całkowitej nieściągalności, konieczne jest również ustalenie, że ma ona charakter trwały i nieodwracalny, co w niniejszym przypadku nie nastąpiło. Jednocześnie organ I instancji stwierdził, że wniosek skarżącego stoi w sprzeczności z interesem publicznym, rozumianym jako zapewnienie realizacji świadczeń szerokiej rzeszy obywateli. Nadto organ ten wskazał, że umorzenie należności powodujące rezygnację Zakładu z całości lub części zobowiązań może jedynie uzasadniać wystąpienie całkowitej nieściągalności, co w sprawie skarżącego nie zostało wykazane.

W niniejszej sprawie organ II instancji wskazał jedynie enigmatycznie na fakt, iż Komornik Sądowy w 2011 r. stwierdził brak majątku, z którego można by skutecznie prowadzić egzekucję. Wprawdzie organ zaniechał przekazania Sądowi akt sprawy obejmującej dokumentację zgromadzoną w ramach rozpatrywania wcześniejszego wniosku o umorzenie zaległości, niemniej posiłkując się uzasadnieniem prawomocnego wyroku tut. Sądu z dnia 19 października 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 358/16 zauważyć należy, że nie jest to jedyne postanowienie Komornika wydane wobec skarżącego. Bezskuteczność egzekucji stwierdził bowiem także Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w B. w postanowieniu z dnia [...] r., podając, że egzekucja okazała się bezskuteczna, ponieważ w toku czynności Komornik nie ustalił majątku dłużnika pozwalającego na zaspokojenie należności.

Zdaniem Sądu wypełniona zatem została przesłanka nieściągalności określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., gdyż komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Zaznaczyć trzeba, że jest to samodzielna przesłanka, której zaistnienie otwiera możliwość umorzenia zaległości.

Ponadto wskazać przyjdzie, że nie ulega także wątpliwości, że skarżący zaprzestał prowadzenia działalności, a organ nie wskazał majątku, z którego realnie można by egzekwować należności. (art. 28 ust. 3 pkt u.s.u.s.),

ZUS jako jedyne źródło zaspokojenia należności wskazuje świadczenie rentowe skarżącego w wysokości 1265,96 (wg oświadczenia o stanie majątkowym strony – karta 5-7 akt administracyjnych), które obciążone jest obowiązkiem alimentacyjnym w kwocie 600 zł miesięcznie. Wg pisma ZUS z [...] r. (karta 80 akt administracyjnych) skierowanego do córki strony, będzie on od lutego 2018r. przekazywać na jej konto maksymalnie kwotę w wysokości 765,96 zł tytułem alimentów. Konieczne jest zatem rozważenie kwoty przyznanego stronie świadczenia rentowego w kontekście reguł wynikających z art. 139 – art. 141 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2017 r., nr 1383 ze zm.). Ustalenia te są także przydatne ze względu na przesłankę całkowitej nieściągalności określoną w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.

Sąd nie podziela także stanowiska ZUS, że sytuacja finansowa strony jest odwracalna i może ulec poprawie. Skarżący jest osobą bardzo poważnie chorą z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, niezdolną do pracy, wymagającą stałej opieki innej osoby w związku ze znacznie organiczną możliwością samodzielnej egzystencji, a także zaopatrzenia w środki ułatwiające funkcjonowanie. Jak podaje w skardze - jest osobą [...], choruje [...], [...] i [...], co udokumentował przed organem. Wyrażone w konkluzji zaskarżonej decyzji przekonanie organu, że dług wymagalny może być spłacony lub ściągnięty w drodze egzekucji jest zatem gołosłowne i pomija całkowicie dane dotyczące stanu zdrowia skarżącego.

Tymczasem w sprawach zainicjowanych wnioskiem o umorzenie zaległości wobec ZUS "nie chodzi o wykazanie potencjalnej możliwości uzyskania dochodu, ale o uprawdopodobnienie, że z danego źródła, w konkretnym okresie, osoba ta uzyska realnie środki pozwalające jej na spłatę zadłużenia. (por. m.in. wyrok WSA w Łodzi z dnia 25 października 2016 r., sygn. akt III SA/Łd 588/16, LEX nr 2154997). W każdej sprawie dotyczącej umorzenia należności organ powinien realnie wskazać, na czym opiera przekonanie o możliwości spłaty zadłużenia bez narażenia strony na niezaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 15 lutego 2018 r., sygn. akt III SA/Łd 1168/17, LEX nr 2452074), czego w niniejszej sprawie nie dopełniono. W tym zakresie oceny wymaga, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym, gdzie zwraca się uwagę na to, że przy ocenie decyzji ZUS należy zawsze brać pod uwagę, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika (por. wyroki: WSA w Olsztynie z dnia 5 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 707/11; WSA w Krakowie z dnia 18 września 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 1176/14; WSA w Opolu z 24 października 2012 r., sygn. akt I SA/Op 251/12; z dnia 14 listopada 2013 r. sygn. akt I SA/Op 572). Nie ulega przy tym wątpliwości, że potrzeby te oceniać należy z uwzględnieniem stanu zdrowia zobowiązanego.

Organ musi mieć także na uwadze, że "sytuacja, w której spłata zaległości spowoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa (korzystanie z pomocy społecznej) nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest zgodna również z interesem publicznym" (por. m.in. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 28 października 2014 r., sygn. akt I SA/Gl 379/14).

Tymczasem, jak wynika z załączonych do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżący (po wydaniu zaskarżonej decyzji), otrzymał już dwukrotnie zasiłek celowy (karta 69 i 70 akt administracyjnych), co potwierdza, że bez środków pomocy państwa, nie jest w stanie zaspokajać swoich podstawowych potrzeb życiowych.

Reasumując, organ oceniając zasadność wniosku skarżącego o umorzenie zaległości naruszył zarówno przepisy prawa materialnego i procesowego .t.j. art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. oraz art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 k.p.a., a naruszenia te miały wpływ na wynik sprawy.

Końcowo stwierdzić należy, iż przedłożone przez stronę dowody dotyczące okoliczności zaistniałych po dniu wydania zaskarżonej decyzji pozostają bez wpływu na wynik sprawy (wyrok NSA z dnia 14 marca 1995r., SA/Sz 98/95, POP 1998, z. 3, poz. 91). Niezależnie od tego, podnieść należy, że propozycje ratalne ZUS, mając na uwadze harmonogram spłat (np. karta 38 akt sądowych), nie stanowią realnej możliwości dla strony spłaty zaległych składek.

Końcowo stwierdzić należy, że z uwagi na powołane w pkt 4.2. uzasadnienia przepisy, Sąd dokonuje kontroli zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, nie posiada natomiast kompetencji do umorzenia objętych niniejszą sprawą zaległości.

4.8. Ponownie rozstrzygając sprawę właściwy organ dokona zgodnego z ww stanowiskiem Sądu ustalenia przesłanek całkowitej nieściągalności nieprzedawnionych składek (odsetek za zwłokę). Wydając rozstrzygnięcie oparte na uznaniu administracyjnym, Zakład wszechstronnie rozważy zebrany materiał dowodowy, realnie oceniając możliwości płatnicze skarżącego. Będzie miał przy tym na uwadze, determinowane stanem zdrowia, potrzeby skarżącego, które oszacuje w świetle realiów życiowych i przysługującego stronie konstytucyjnego prawa do poszanowania i ochrony godności (art. 30 Konstytucji RP). ZUS będzie miał również na uwadze, że przedmiotem wniosku strony są min. składki objęte postępowaniem w sprawie I SA/Gl 449/18.

4.9. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, zobowiązując właściwy organ, aby wydając ponownie rozstrzygnięcie uwzględnił powyższą argumentację i wskazane w niej zalecenia, dając temu wyraz w decyzji spełniającej wymogi z art. 107 § 3 K.p.a.