Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 864/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-08-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Minister Transportu
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 156 § 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art.141 § 4, art. 151, art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Borowiec Sędzia NSA Jan Kacprzak (spr.) Sędzia NSA Monika Nowicka Protokolant Kamil Wertyński po rozpoznaniu w dniu 3 sierpnia 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 października 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 776/06 w sprawie ze skargi M. H. na decyzję Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] lutego 2006 r. [...] w przedmiocie umorzenia postępowania nadzorczego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 października 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 776/06 oddalił skargę M. H. na decyzję Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] lutego 2006 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania nadzorczego.

Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach sprawy:

Prezydent Miasta Kielce decyzją z dnia [...] listopada 1979 r. wywłaszczył za odszkodowaniem na rzecz Skarbu Państwa, na potrzeby Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej, część nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] o pow. 612 m2, oznaczonej jako działki nr ewid. [...] i [...].

M. H. wnioskiem z dnia 19 lutego 2002 r. oraz M. Ś. i G. Ś. wnioskiem z dnia 18 lutego 2003 r. wystąpili do Wojewody Świętokrzyskiego o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] listopada 1979 r., który decyzją z dnia [...] maja 2003 r. odmówił stwierdzenia jej nieważności, bowiem nie zostały spełnione przesłanki wymienione w art. 156 § 1 K.p.a.

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] sierpnia 2003 r., po rozpatrzeniu odwołania M. H., utrzymał w mocy decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z dnia [...] maja 2003 r.

Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 1 października 2003 r. sygn. akt l SA 2069/03 odrzucił skargę M. H.

Wnioskiem z dnia 25 lipca 2005 r. M. H. ponownie wystąpiła do Wojewody Świętokrzyskiego o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta Kielce z dnia [...] listopada 1979 r. wywłaszczającej za odszkodowaniem na rzecz Skarbu Państwa, na potrzeby Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej, część nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] o pow. 612 m2, oznaczonej jako działki nr ewid. [...] i [...], który decyzją z dnia [...] września 2005 r. umorzył postępowanie w sprawie wskazując, iż sprawa stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta Kielce z dnia [...] listopada 1979 r. była już przedmiotem postępowania i została rozstrzygnięta decyzją ostateczną Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] sierpnia 2003 r. nr [...].

Następnie Minister Transportu i Budownictwa decyzją z dnia [...] lutego 2006 r., po rozpatrzeniu odwołania M. H. od decyzji z dnia [...] września 2005 r., utrzymał ją w mocy, podzielając stanowisko Wojewody Świętokrzyskiego w sprawie zasadności umorzenia postępowania w związku z wydaniem uprzednio ostatecznej decyzji w przedmiocie oceny legalności decyzji Prezydenta Miasta Kielce z dnia [...] listopada 1979 r. Powołując się na art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a., w myśl którego organ stwierdza nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzja ostateczną i podkreślając jednocześnie, że o tożsamości sprawy można mówić wówczas, gdy w sprawie występują te same podmioty, dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego, w niezmienionym stanie faktycznym sprawy, organ stwierdził, iż skoro intencją wnioskodawcy jest wszczęcie postępowania w sprawie oceny legalności decyzji Prezydenta Miasta Kielce z dnia [...] listopada 1979 r. w trybie art. 156 § 1 K.p.a., a decyzja ta była już przedmiotem postępowania prowadzonego w tym trybie, zakończonego w dniu [...] sierpnia 2003 r. wydaniem ostatecznej decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, to ponowne podjęcie rozstrzygnięcia w tej sprawie jest niedopuszczalne, bowiem byłoby ono dotknięte wadą z art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a.

Skargę na decyzję Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] lutego 2006 r. złożyła M. H., wnosząc o jej zmianę, poprzez uchylenie decyzji umarzającej postępowanie w przedmiotowej sprawie i ponowne przekazanie sprawy do rozpoznania organowi wydającemu decyzję w pierwszej instancji, ewentualnie stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta Kielce z dnia [...] listopada 1979 r. orzekającej o wywłaszczeniu części nieruchomości położonej w K. przy ulicy [...] zarzucając:

1) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 105 § 1 k.p.a., polegającego na nieuchyleniu decyzji Wojewody Świętokrzyskiego, stwierdzającej umorzenie postępowania z powodu błędnego uznania, że żądanie strony jest prawomocnie rozstrzygnięte decyzją ostateczną,

2) naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 156 k.p.a., polegające na niedokonaniu stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Kielc z dnia [...] listopada 1979 dotyczącej wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa, na potrzeby Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej, nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], pomimo że decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem prawa,

3) naruszenie przepisów prawa materialnego, poprzez uznanie za zgodną z prawem decyzję Prezydenta Kielc, co do której skarżąca złożyła wniosek o stwierdzenie nieważności, pomimo że decyzja ta rażąco naruszyła prawo materialne, tj. przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64), a w szczególności:

a) art. 3 ustawy, w sposób polegający na:

- niedopuszczalnym przez powołaną ustawę wywłaszczeniu zaskarżoną decyzją nieruchomości na cel związany z urządzeniem parkingu dla samochodów osobowych Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w Kielcach, podczas gdy ustawa dopuszcza wywłaszczenie na cele użyteczności publicznej, na cele obrony Państwa albo dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych; nie można było uznać, że parking samochodowy przeznaczony wyłącznie dla samochodów osobowych, a także wyłącznie dla prywatnych potrzeb pracowników Komendy Wojewódzkiej MO stanowi cel użyteczności publicznej,

- uchybieniu wymogowi niezbędności dokonywanego wywłaszczenia, podczas gdy ustawa dopuszcza wywłaszczenie na określone w niej cele tylko i wyłącznie, jeżeli było to niezbędne,

b) art. 6 tej ustawy, w sposób polegający na niedopełnieniu przez ubiegającego się o wywłaszczenie obowiązku wystąpienia do właściciela nieruchomości o dobrowolne odstąpienie nieruchomości za proponowaną zapłatą korzystniejszą niż odszkodowanie,

c) art. 8 ust. 8 lit. a oraz art. 21 tej ustawy, w sposób polegający na niewłaściwym oszacowaniu należnego odszkodowania,

d) art. 21 i art. 22 ustawy, w sposób polegający na wywłaszczeniu bez przeprowadzenia rozprawy i bez wysłuchania opinii biegłych (co najmniej dwóch, ponieważ ustawa używa liczby mnogiej w stosunku do biegłych) powołanych przez wojewodę i bez koniecznego ich przesłuchania w toku takiej rozprawy.

W odpowiedzi na skargę Minister Transportu i Budownictwa podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem sądowa kontrola zaskarżonej decyzji nie wykazała naruszenia przepisów prawa materialnego ani też przepisów postępowania, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy.

Zdaniem Sądu, Minister Transportu i Budownictwa prawidłowo wskazał, że dopóki orzeczenie rozstrzygające w sposób ostateczny daną sprawę funkcjonuje w obrocie prawnym, kolejne postępowanie dotyczące tej samej materii jest bezprzedmiotowe nawet wtedy, gdy forma wydanego orzeczenia kończącego sprawę jest wadliwa. Dopiero eliminacja z obrotu prawnego w trybie przewidzianym prawem takiego rozstrzygnięcia stworzyłaby możliwość ponownego rozstrzygnięcia tej samej sprawy.

W rozpatrywanej sprawie bezsporne jest, że Wojewoda Świętokrzyski decyzją z dnia [...] maja 2003 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta Kielce z dnia [...] listopada 1979 r., a Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast prawomocną decyzją z dnia [...] sierpnia 2003 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z dnia [...] maja 2003 r. A zatem dopiero po wzruszeniu decyzji z dnia [...] sierpnia 2003 r. możliwe byłoby ponowne prowadzenie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta Kielce z dnia [...] listopada 1979 r.

W konkluzji Wojewódzki Sąd dodał, iż wszelkie podnoszone przez skarżącą zarzuty wskazujące na rażące naruszenie prawa powyższą decyzją, na obecnym etapie postępowania są bezprzedmiotowe i nie mogły być badane przez organy orzekające w sprawie, natomiast przywołane przez skarżącą orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczy spraw o odmiennym stanie faktycznym i nie ma zastosowania w rozpatrywanej sprawie.

Od powyższego wyroku złożono skargę kasacyjną zarzucając:

- naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności art. 141 § 4 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z dnia 20 maja 2002 r.) polegające na niepodaniu w uzasadnieniu wyroku podstawy prawnej rozstrzygnięcia ani jej wyjaśnienia.

Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej stwierdzono, iż podane niezwykle lakonicznie i krótko przyczyny oddalenia skargi przez Sąd, tj. sądowa kontrola nie wykazała naruszenia prawa materialnego i procesowego oraz prawidłowe wskazanie przez Ministra, iż dopóki orzeczenie rozstrzygające daną sprawę ostatecznie funkcjonuje w obrocie prawnym czyni kolejne postępowanie bezprzedmiotowe, nie zawiera żadnego uzasadnienia prawnego, co stanowi rażące naruszenie art. 141 § 4 prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, bowiem skarżąca podała konkretne przepisy prawa, które ta decyzja narusza, a co do których w żaden sposób nie odniósł się Sąd. Zatem uzasadnienie wyroku jest pozbawione najważniejszej części, tj. podstawy prawnej. W szczególności z uzasadnienia nie wynika dlaczego Sąd nie uwzględnił zarzutów skarżącej. Z kolei nie znając motywów Sądu, skarżąca została pozbawiona możliwości obrony swych praw, bowiem nie ma możliwości polemizowania z nimi, gdyż nie zostały podane, co prowadzi jedynie do snucia domysłów co do nich.

Zdaniem skarżącej, zaskarżona decyzja nie ma takiej cechy, jaką posiada inna ostateczna decyzja administracyjna, bowiem nie zachodzi ani tożsamość spraw rozstrzygniętych decyzją ostateczną w postępowaniu prowadzonym z wniosku M. H., w której Wojewoda Świętokrzyski wydał decyzję w dniu [...] maja 2003 r., a postępowaniem z wniosku M. H., w którym Wojewoda Świętokrzyski wydał decyzję w dniu [...] września 2005 r. albowiem zupełnie inny był rodzaj zarzutów podniesionych przez skarżącą w odwołaniach w obu wymienionych wyżej postępowaniach, ani tożsamość organów albowiem decyzję z dnia [...] maja 2003 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta Kielc z dnia [...] listopada 1979 r. przez Wojewodę Świętokrzyskiego decyzją z dnia [...] maja 2003 r., wydał inny organ niż organ, który wydał decyzję w sprawie niniejszej, bo takim organem był Minister Transportu i Budownictwa, ani też tożsamość stron, gdyż postępowanie przed Prezesem Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast zostało wszczęte także wnioskiem M. i G. Ś. Ponadto decyzja Wojewody Świętokrzyskiego z dnia [...] września 2005 r. orzekała o umorzeniu postępowania, natomiast decyzja Wojewody Świętokrzyskiego z dnia [...] maja 2003 r. orzekała o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta Kielc z dnia [...] listopada 1979 r. Postępowanie administracyjne zakończyło się więc zupełnie innymi decyzjami Wojewody Świętokrzyskiego orzekającego jako organ pierwszej instancji. Decyzje te miały inną podstawę prawną i inne uzasadnienie prawne. W żadnym razie więc nie można mówić o tożsamości prowadzonych postępowań administracyjnych, które sąd administracyjny uznał jako postępowania dotyczące tej samej materii. Co natomiast najważniejsze, w polskim systemie prawa nie funkcjonuje przepis, który uniemożliwia wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w sytuacji, gdy wcześniejszą decyzją administracyjną taki wniosek został oddalony. Brak takiego przepisu nie może być traktowany jako luka prawna podlegająca wypełnieniu w drodze analogii z innymi postępowaniami.

Skarżąca podkreśla, iż ogólne stwierdzenie Sądu, jakoby zaskarżona decyzja nie naruszała prawa materialnego, pozostaje w oczywistej sprzeczności z przepisami ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, która precyzyjnie określała przypadki pozwalające na wywłaszczenie nieruchomości, które mogło nastąpić w szczególności na cele użyteczności publicznej, na cele (obrony państwa albo dla wykopania zadań zatwierdzonych w planach gospodarczych), żadnego z tych celów nie spełniała decyzja Prezydenta Miasta Kielc z dnia [...] listopada 1979 r. wywłaszczająca M. H. z nieruchomości celem urządzenia parkingu dla samochodów osobowych Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w Kielcach.

Nie zasługuje na uwzględnienie również stanowisko Ministra Transportu i Budownictwa, jakoby nie mogła być zaskarżona decyzja Wojewody Świętokrzyskiego z dnia [...] września 2005 r., ponieważ sprawa została zakończona decyzja ostateczną, co rzekomo stoi na przeszkodzie możliwości jej wzruszenia w prowadzonym postępowaniu administracyjnym, które to stanowisko poparł najprawdopodobniej Sąd wydając zaskarżony wyrok.

Skarżąca uważa, iż w niniejszej sprawie decyzja Wojewody Świętokrzyskiego z dnia [...] września 2005 r. nie jest decyzją ostateczną, bowiem polega na umorzeniu postępowania, zatem na jej podstawie nikt nie nabył żadnych praw. Natomiast sąd administracyjny ma obowiązek badać zaskarżoną decyzję w każdym aspekcie, nawet niezależnie od treści skargi skierowanej do sądu. Miał więc także obowiązek merytorycznego zbadania sprawy właśnie z tej przyczyny, że zaskarżona decyzja nie jest decyzją ostateczną. Podlegała zatem ta decyzja kontroli w trybie art. 154 K.p.a. Skoro jednak, jak już wskazano wyżej, nie może być mowy w sprawie o ostatecznym charakterze decyzji, która powinna, zgodnie z art. 104 K.p.a. rozstrzygać merytorycznie o wniosku M. H., to nie może być także mowy o stosowaniu art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. W niniejszej sprawie wniosek dotyczył uchylenia decyzji Prezydenta Miasta Kielc z 1979 r. z powodu rażącego naruszenia prawa. W sprawie tej nie została nigdy wydana merytoryczna decyzja uwzględniająca słuszny wniosek wnioskodawczyni. W sprawie wszczętej przez wnioskodawczynię wnioskiem z dnia 25 lipca 2005 r., została wydana decyzja Wojewody Świętokrzyskiego o umorzeniu postępowania, a art. 105 K.p.a. nie dawał żadnych podstaw do wydania takiej decyzji, w szczególności nie zachodzi sytuacja, iż postępowanie w sprawie było bezprzedmiotowe. W dalszym ciągu bowiem zachodzi stan prawny, polegający na funkcjonowaniu w obrocie prawnym decyzji Prezydenta Miasta Kielce z 1979 r., orzekającej o wywłaszczeniu nieruchomości, która została wydana z rażącym naruszeniem przepisów prawa o wywłaszczeniu nieruchomości. Żaden przepis prawa nie daje ani organom ani sądowi prawa do odmowy merytorycznego rozpatrzenia sprawy tylko z uwagi, iż jest to ponowny wniosek. Zapewne z tej przyczyny uzasadnienie wyroku nie zawiera podstawy prawnej, która w ogóle nie istnieje, bowiem w sprawie nie ma decyzji rozstrzygających wniosek M. H., o których można twierdzić, iż są tożsame. Wyrok, zdaniem skarżącej, odmawia stronie rozpoznania przez sąd decyzji administracyjnej i unika rozstrzygnięcia sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu.

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z przesłanek wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. nie wystąpiła, stąd też kontrola instancyjna ograniczała się jedynie do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Postawiony zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez niepodanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie jest nieuzasadniony. Przepis ten przede wszystkim określa składniki jakie winno posiadać uzasadnienie wyroku tj. zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzuty podniesione w skardze, stanowiska pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie.

W niniejszej sprawie wszystkie te elementy, które są niezbędne uzasadnienie wyroku zawiera: zarówno część historyczną, w której podano wszystkie istotne okoliczności sprawy jak i merytoryczne stanowisko Sądu, które wprawdzie jest krótkie i dość lakoniczne, niemniej jednak wskazuje z jakich przyczyn Sąd wydał rozstrzygnięcie nieuwzględniające skargi. Wskazany wyżej przepis stanowi przede wszystkim o konstrukcji uzasadnienia, nie dotyczy natomiast kwestii czy stanowisko Sądu jest prawidłowe czy nie. Dlatego też, nie ma podstaw do przyjęcia aby Sąd pierwszej instancji dopuścił się uchybień przy konstruowaniu uzasadnienia.

Z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, iż Sąd I instancji uznał za prawidłowe wskazanie przez Ministra Transportu i Budownictwa, iż dopóki orzeczenie rozstrzygające w sposób ostateczny sprawę funkcjonuje w obrocie prawnym kolejne postępowanie w tej materii jest bezprzedmiotowe nawet, gdy forma wydanego orzeczenia kończącego sprawę jest wadliwa.

Sąd wskazał, na bezsporny fakt, iż Wojewoda Świętokrzyski decyzją z dnia [...] maja 2003 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta Kielce z dnia [...] listopada 1979 r., a Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast prawomocną decyzją z dnia [...] sierpnia 2003 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z dnia [...] maja 2003 r. A zatem dopiero po wzruszeniu decyzji z dnia [...] sierpnia 2003 r. możliwe byłoby ponowne prowadzenie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta Kielce z dnia [...] listopada 1979 r.

Należy wskazać, iż stanowisko Sądu I instancji co do zasady jest prawidłowe. To, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku jest zwięzłe nie oznacza, iż jest on pozbawiony podstawy prawnej, wbrew twierdzeniu skarżącej kasacyjnie, bowiem Sąd zaskarżony wyrok wydał w oparciu o art. 151 P.p.s.a., a zatem wskazał podstawę prawną, jak również podał jej wyjaśnienie, które w tym przypadku stanowi cała część rozważań prowadzących do stwierdzenia, iż organy administracji zasadnie uznały, że dopóki decyzja Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] sierpnia 2003 r. utrzymująca w mocy decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z dnia [...] maja 2003 r., którą odmówiono stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej Prezydenta Miasta Kielce z dnia [...] listopada 1979 r., istnieje w obrocie prawnym, ponowne postępowanie w tej samej sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] listopada 1979 r. z wniosku skarżącej M. H. z dnia [...] lipca 2005 r. jest niedopuszczalne z uwagi na przepis art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., nawet wtedy, gdy forma wydanego orzeczenia kończącego sprawę jest wadliwa. Mówiąc o wadliwej formie, należy stwierdzić, iż w istocie Wojewoda Świętokrzyski, rozpoznając wniosek M. H. z dnia [...] lipca 2005 r., powinien odmówić wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji – na podstawie art. 157 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, a nie umorzyć postępowanie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., jednakże uzasadnienie decyzji umarzającej postępowanie jest tak skonstruowane, iż w rzeczywistości dotyczy odmowy wszczęcia postępowania, a zatem ta wadliwość nie ma w tym przypadku istotnego znaczenia w sprawie.

Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej przepis art. 157 § 3 k.p.a. przewiduje wydanie decyzji o odmowie wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji a jedną z przesłanek takiej odmowy jest niedopuszczalność wszczęcia postępowania "nieważnościowego", jeżeli takie postępowanie dotyczące tej samej sprawy materialnoprawnej zostało zakończone już wcześniejszą merytoryczną decyzją, gdyż ta niedopuszczalność wynika z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. W tym stanie rzeczy zarzut naruszenia art. 105 § 1 k.p.a, aczkolwiek formalnie trafny, nie może odnieść skutku, gdyż niedopuszczalność prowadzenia ponownego postępowania nieważnościowego wynika z art. 157 § 3 w zw. z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., i taka była motywacja zarówno zaskarżonej decyzji jak i zaskarżonego wyroku.

Natomiast istotna jest odpowiedź na pytanie czy w niniejszej sprawie zachodziła tożsamość sprawy zarówno przedmiotowa jak i podmiotowa, która to tożsamość nie pozwoliła, zdaniem organu administracyjnego i Sądu I instancji, na ponowne merytoryczne rozpatrzenie wniosku M. H. z dnia [...] lipca 2005 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta Kielce z dnia [...] listopada 1979 r. wywłaszczającej za odszkodowaniem na rzecz Skarbu Państwa, na potrzeby Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej, część nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] o pow. 612 m2, oznaczonej jako działki nr ewid. [...] i [...], bowiem sprawa została już zakończona prawomocną decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] sierpnia 2003 r., która dopóki istnieje w obrocie prawnym i nie została wyeliminowana powoduje, że nie jest możliwe ponowne orzekanie w sprawie, gdyż wydanie kolejnej decyzji w tej samej sprawie byłoby obarczone wadą z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.

Należy uznać, iż taka tożsamość przedmiotowo - podmiotowa zachodzi w niniejszej sprawie, wbrew twierdzeniu skarżącej kasacyjnie.

Tożsamość przedmiotowa spraw wynika bowiem z faktu, iż skarżąca M. H. złożyła dwa takie same co do istoty wnioski: pierwszy z dnia 19 lutego 2002 r. oraz drugi z dnia 25 lipca 2005 r. W obydwu wnioskach, opartych na tych samych podstawach prawnych z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., domagała się stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta Kielce z dnia [...] listopada 1979 r. nr [...], o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa, na potrzeby Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej (urządzenie parkingu) tej samej części nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], o pow. 612 m2 oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działki nr [...],[...]. Pierwszy z tych wniosków został rozstrzygnięty decyzją Wojewody Świętokrzyskiego z dnia [...] maja 2003 r. którą odmówiono stwierdzenia nieważności w/w decyzji, bowiem nie zawiera wad – określonych w art. 156 § 1 k.p.a., umożliwiających wyeliminowanie jej z obrotu prawnego w tym trybie, następnie utrzymaną w mocy decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] sierpnia 2003 r., a zatem odmowa stwierdzenia nieważności decyzji "wywłaszczeniowej" stała się ostateczna. Natomiast drugi wniosek z 2005 r. został rozpoznany przez Wojewodę Świętokrzyskiego decyzją z dnia [...] września 2005 r., umarzającą postępowanie nieważnościowe, zainicjowane tym wnioskiem, z uwagi na istniejące już prawomocne rozstrzygnięcie w tej samej materii i spowodowanie w przypadku merytorycznego, ponownego rozpoznania sprawy nieważnościowej naruszenia zasady "rei iudicata", która obarczałaby taką merytoryczną decyzję nieważnościową wadą nieważności z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. W świetle powyższego nie można zatem uznać zarzutu skargi kasacyjnej, co do tego, że nie zachodziła przedmiotowa tożsamość sprawy.

Nie budzi również wątpliwości, iż w niniejszej sprawie istnieje także tożsamość podmiotowa. Nie można bowiem uzasadniać braku takiej tożsamości faktem, że wniosek z dnia 19 lutego 2002 r. o stwierdzenie nieważności decyzji z 1979 r. wniosła zarówno skarżąca kasacyjnie M. H., jak również M. i G. Ś., zaś wniosek z 2005 r. złożyła tylko M. H. Stronami każdego postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji są bowiem zarówno strony postępowania zwykłego, w którym wydano kwestionowaną decyzję, jak i inne podmioty, których interesu prawnego lub obowiązku mogą dotyczyć skutki stwierdzenia nieważności decyzji. Z tego powodu M. i G. Ś. mogli brać udział także w obecnym postępowaniu. O tożsamości podmiotowej w niniejszej sprawie decydował przede wszystkim fakt złożenia ponownego wniosku z dnia 25 lipca 2005 r. przez skarżącą kasacyjnie M. H.

Słusznie Wojewódzki Sąd Administracyjny, tak jak organ administracji, uznał, iż dopóki w obrocie prawnym istnieje ostateczna decyzja Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia v sierpnia 2003 r., tylko jej uprzednie skuteczne wzruszenie będzie mogło skutkować możliwością ponownego rozstrzygnięcia sprawy co do nieważności decyzji wywłaszczeniowej z 1979 r. Takie stanowisko jest również prezentowane zarówno w literaturze przedmiotu (por. M Jaśkowska [w:] M. Jaśkowska, B. Wróbel, "Kodeks Postępowania Administracyjnego – Komentarz", Kraków 2005 r., s. 968), jak również w orzecznictwie sądów administracyjnych, gdzie przyjmuje się, że ponowne rozstrzygnięcie przez organ tej samej sprawy załatwionej wcześniejszą decyzją ostateczną jest możliwe tylko po uchyleniu pierwotnej decyzji w ustalonym przez prawo trybie. Zgodnie z wyrokiem NSA z dnia 26 maja 1981 r., sygn. akt SA 895/81, opubl. ONSA nr 1, poz. 47: "Decyzja organu administracji państwowej, rozstrzygająca ponownie sprawę wcześniej rozstrzygniętą inną decyzją ostateczną tegoż organu, a nie stanowiącą o uchyleniu tej pierwotnej decyzji na podstawie odpowiednich przepisów K.p.a., jest dotknięta wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. (res iudicata)." Dotyczy to także decyzji wydanych w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznych, wydanych w zwykłym trybie postępowania, jeżeli zachodzi tożsamość sprawy nieważnościowej i zakresu jej poprzedniego rozpoznania.

Nieporozumieniem są twierdzenia zawarte w skardze kasacyjnej, że skoro poprzednie postępowanie nieważnościowe zakończone zostało decyzją o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej, a obecne postępowanie zostało zakończone decyzją o umorzeniu postępowania o stwierdzenie nieważności tej samej decyzji wywłaszczeniowej, to nie zachodzi tożsamość sprawy. Wskazać trzeba, że właśnie dlatego zachodzi niedopuszczalność prowadzenia ponownego postępowania o stwierdzenie nieważności kwestionowanej decyzji wywłaszczeniowej, że w tym przedmiocie – co do nieważności tej samej decyzji wywłaszczeniowej i w takim samym zakresie nieważnościwoym - została wydana i nadal funkcjonuje w obrocie prawnym ostateczna, merytoryczna decyzja administracyjna.

Nieporozumieniem są także wywody zawarte w skardze kasacyjnej dotyczące innych organów orzekających w postępowaniach odwoławczych – w poprzednim postępowaniu nieważnościowym był nim bowiem Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, a w obecnym postępowaniu Minister Transportu i Budownictwa. Wskazać trzeba, że chodzi tu o aktualną właściwość organów administracyjnych w danej sprawie, na danym etapie postępowania, w określonym postępowaniu administracyjnym, nie zaś o kwestię tożsamości sprawy administracyjnej. Zmiana właściwości organu, zniesienie organu i przekazanie jego kompetencji innemu organowi administracyjnemu nie powoduje zmiany tożsamości sprawy administracyjnej w znaczeniu wyżej omówionym.

Nieporozumieniem jest także twierdzenie, że decyzja o umorzeniu postępowania nie jest decyzją ostateczną. Ostateczność decyzji nie zależy od jej treści, lecz od tego, czy służy od niej odwołanie w administracyjnym toku instancji, o czym stanowi art. 16 § 1 k.p.a.

W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 P.p.s.a. jako niemającą usprawiedliwionych podstaw.