Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 211/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 13 ust 1 i 2
journal: Dz.U. 2014 poz 1446
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Rudnicki, , Sędzia WSA Mirosława Kowalska, Sędzia WSA Joanna Gierak – Podsiadły (spr.), Protokolant sekr. sąd. Anna Tomaszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2017 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] listopada 2016 r. znak: [...] w przedmiocie skreślenia z rejestru zabytków oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A. R. jest decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] listopada 2016 r., znak: [...] w przedmiocie skreślenia z rejestru zabytków.

Z akt sprawy wynika, że Wojewódzki Konserwator Zabytków w O. decyzją z [...] marca 1993 r. wpisał do rejestru zabytków pod numerem [...], zespół cegielni [...], gm. N., składający się z: 1) budynku mieszkalnego nr [...]; 2) budynku gospodarczego (socjalnego) nr [...]; 3) baraku nr [...]; 4) budynku mieszkalnego nr [...]; 5) suszarni [...]nr [...]; 6) suszarni nr [...]; 7) suszarni nr [...]; 8) budynku fabrycznego (piece) nr [...]; 9) wyrobowni nr [...]; 10) suszarni nr [...]; 11) suszarni nr [...]; 12) budynku mieszkalnego nr [...].

Pismem z [...] grudnia 2014 r., sprecyzowanym pismem z [...]lipca 2015 r., oraz uzupełnionym uwagami wniesionymi do protokołu z oględzin ww. zabytku, przeprowadzonych przez Oddział Terenowy w O. Narodowego Instytutu Dziedzictwa [...]października 2015 r., A. R. wystąpiła do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego o skreślenie ww. obiektów z rejestru zabytków, wskazując na ich zły stan techniczny i realne zagrożenie dla bezpieczeństwa osób. We wniosku wskazała, że budynki, zlokalizowane na działce nr [...]są nieużytkowane.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z [...]kwietnia 2016 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. b, c, art. 7 pkt 1, art. 13 ust. 1, 5 i 6 oraz art. 89 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2014 r., poz. 1446 ze zm.), skreślił z rejestru zabytków barak nr [...] (działka nr ewid. [...]); suszarnię [...]nr [...] (działka nr ewid. [...]); suszarnię nr [...] (działka nr ewid. [...]); suszarnię nr [...] (działka nr ewid. [...]); suszarnię nr [...] (działka nr ewid. [...]), wchodzące w skład zespołu cegielni w [...], oraz odmówił skreślenia z rejestru zabytków budynku mieszkalnego nr [...] (działka nr ewid. [...]); budynku gospodarczego (socjalnego) nr [...] (działka nr ewid. [...]); budynku mieszkalnego nr [...] (działka nr ewid. [...]); budynku fabrycznego (piece) nr [...] (działka nr ewid. [...]); wyrobowni nr [...] (działka nr ewid. [...]); suszarni nr [...] (działka nr ewid. [...]), budynku mieszkalnego nr [...] (działka nr ewid. [...]), wchodzących w skład ww. zespołu cegielni.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z [...]listopada 2016 r., znak: [...]po rozpatrzeniu wniosku A. R. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją własną z [...]kwietnia 2016 r., znak: [...], utrzymał mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji z [...]listopada 2016 r. organ, powołując się na art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami wskazał, że w omawianej sprawie odnośnie baraku nr [...], suszarni nr [...], suszarni nr [...], suszarni nr [...], suszarni nr [...], wchodzących w skład zespołu cegielni słusznie wskazano na konieczność wykreślenia ww. obiektów z rejestru zabytków; natomiast odnośnie pozostałych elementów zespołu uznał, że nie zaszły żadne nowe okoliczności prawne lub faktyczne pozwalające na skreślenie ich z rejestru zabytków; zatem argumenty merytoryczne przemawiają za odmową skreślenia z rejestru zabytków budynku mieszkalnego nr [...] (działka nr ewid. [...]); budynku gospodarczego (socjalnego) nr [...] (działka nr ewid. [...]); budynku mieszkalnego nr [...] (działka nr ewid. [...]); budynku fabrycznego (piece) nr [...] (działka nr ewid. [...]); wyrobowni nr [...] (działka nr ewid. [...]); suszarni nr [...] (działka nr ewid. [...]), budynku mieszkalnego nr [...] (działka nr ewid. [...]).

Organ podkreślił, że wskazane przez skarżącą zniszczenia substancji budowlanej obiektów, wobec których orzeczono o odmowie skreślenia z rejestru zabytków, nie przesądzają o trwałej i nieodwracalnej utracie wartości zabytkowych, w tym zarówno wartości artystycznej, jak i historycznej oraz naukowej. Powyższe budynki zachowały bowiem czytelną bryłę, formę i wyraz architektoniczny, zachował się układ przestrzenny i czytelne są powiązania funkcjonalne pomiędzy budynkami, które wprost definiują ww. zespół jako dokument historii architektury utylitarnej oraz jako materialnego świadka historii rozwoju przemysłu w Polsce. W obecnym stanie zachowania konstrukcji i materiału budowlanego ww. zespołu, nadal możliwe jest przeprowadzenie remontu kapitalnego budynków wchodzących w skład cegielni, z uwzględnieniem ewentualnej konieczności odtworzenia drewnianych elementów w nowym materiale. Wskazał, że w trakcie normalnego użytkowania, nawet przy odpowiedniej dbałości wykazywanej przez właścicieli, drewniane elementy obiektów historycznych wymieniane są etapowo w ramach bieżących prac konserwacyjnych w następstwie ich zużycia i korozji biologicznej. Taka wymiana substancji nie obniża wartości zabytkowej budynku, szczególnie jeśli zachowana zostaje technika budowlana, w tym np. sposób obróbki i gatunek drewna. Organ podkreślił, że część budynków (budynki mieszkalne) jest w zadowalającym stanie technicznym i pozostaje użytkowana zgodnie z pierwotnym przeznaczeniem.

W świetle materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego stwierdził ponadto, że stan zachowania przedmiotowych budynków nie uzasadnia stwierdzenia o utracie wartości historycznej, artystycznej i naukowej. W omawianej sprawie niezwykle istotne jest, że budynki wchodzące w skład zespołu cegielni, wobec których orzeczono o odmowie skreślenia z rejestru zabytków, od chwili wpisania do tego rejestru posiadają przede wszystkim walor typologiczny, jako dokument historii kultury materialnej regionu, a także wartość naukową jako świadectwo funkcjonowania cegielni. Do chwili obecnej wartości te zostały zachowane.

Organ podkreślił, że kwestie utrzymania przedmiotowego zabytku oraz możliwości jego użytkowania, z punktu widzenia jego właścicieli, są niezmiernie istotne, a nawet podstawowe przy planowaniu jakichkolwiek działań inwestycyjnych, jednak nie mogą być decydujące w toku postępowania w sprawie skreślenia takiego obiektu z rejestru zabytków. Organ administracji publicznej obowiązany jest bowiem podjąć wszelkie kroki prawne (art. 4 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami) w celu zachowania zabytku w zasobie dziedzictwa narodowego. Zatem, w momencie, gdy zachowanie takiego zabytku w dobrostanie dziedzictwa narodowego jest trudne, acz możliwe, organ ten nie może rozpatrywać sprawy w sposób, który w konsekwencji prowadziłby do sytuacji pozwalającej na swobodę w sprawie rozbiórki obiektu, bowiem stoi to w sprzeczności z interesem społecznym, wynikającym z konstytucyjnych obowiązków Rzeczpospolitej Polskiej wobec przyszłych pokoleń (treść preambuły oraz art. 5 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej). Jednocześnie organ stwierdził, że wartość zabytkowa obiektu, nie jest zależna od procentowego stanu zachowania substancji budowlanej. Obiekt dawny ma wartość zabytkową, o ile odpowiada definicji zabytku zawartej w art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, a jednocześnie stanowi element ważny dla historii danego regionu, będąc jednym z nośników ww. wartości jako dokument historii lub świadectwo historii.

W skardze do Sądu na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...]listopada 2016 r., znak: [...]A.R. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w części, w jakiej dotyczy odmowy skreślenia z rejestru zabytków wskazanych obiektów.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:

1) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na wydaniu decyzji sprzecznej ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, a to wobec bezkrytycznego oparcia się o opinię Narodowego Instytutu Dziedzictwa, w sytuacji gdy z dołączonej do opinii dokumentacji fotograficznej wynika katastrofalny stan całego zespołu cegielni, który uzasadnia przyjęcie trwałej i nieodwracalnej utraty wartości zabytkowych tego zespołu;

2) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na zebraniu materiału dowodowego w sposób niewszechstronny, a to z pominięciem dowodu z opinii biegłego o specjalizacji z zakresu budownictwa, a to w kontekście możliwości ustalenia, czy od strony technicznej istnieje faktyczna możliwość przeprowadzenia remontu kapitalnego w sposób, który doprowadzi do zachowania wartości zabytkowych zespołu cegielni;

3) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na zebraniu materiału dowodowego w sposób niewszechstronny, a to z pominięciem dowodu z oględzin zespołu cegielni, którego to dowodu nie może zastąpić wybiórcza dokumentacja fotograficzna;

4) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że ochroną objęte są poszczególne budynki zespołu cegielni, w sytuacji gdy decyzja w sprawie wpisania dobra kultury do rejestru zabytków została wydana w stosunku do całego zespołu cegielni;

5) art. 13 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, polegające na jego błędnym zastosowaniu, w sytuacji, w której organ nie poczynił ustaleń w zakresie pierwotnej wartości historycznej zespołu cegielni, co uniemożliwia określenie stopnia utraty wartości historycznej na skutek zniszczenia, a to w sytuacji, gdy wartość historyczna cegielni już w momencie jej wpisu do rejestru zabytków była niewielka.

W odpowiedzi na skargę Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...]listopada 2016 r., znak [...] utrzymująca w mocy decyzję własną z [...] kwietnia 2016 r., znak: [...], w części dotyczącej odmowy skreślenia z rejestru zabytków budynku mieszkalnego nr [...] (działka nr ewid. [...]); budynku gospodarczego (socjalnego) nr [...] (działka nr ewid. [...]); budynku mieszkalnego nr [...] (działka nr ewid. [...]); budynku fabrycznego (piece) nr [...] (działka nr ewid. [...]); wyrobowni nr [...] (działka nr ewid. [...]); suszarni nr [...] (działka nr ewid. [...]), budynku mieszkalnego nr [...] (działka nr ewid. [...]), wchodzących w skład ww. zespołu cegielni (wpisanego do rejestru zabytków pod numerem [...], decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w O. z [...] marca 1993 r., znak: [...]).

W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja została poprzedzona gruntowną analizą sprawy, opartą na wyczerpująco zgromadzonym materiale dowodowym, nadto zawarto w niej prawidłową wykładnię art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

Wskazać należy, iż zgodnie z wymienionym przepisem prawa materialnego, zabytek wpisany do rejestru, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych, zostaje skreślony z rejestru. Z przepisu tego wynika, iż skreślenie zabytku z rejestru zabytków możliwe jest w dwóch przypadkach, a spełnienie chociażby jednego z nich obliguje organ do wydania decyzji o skreśleniu. Przy czym, instytucja przewidziana w przywołanym przepisie winna być traktowana w kategoriach wyjątku.

Stosownie do przytoczonego przepisu, skreślenie zabytku z rejestru zabytków ma więc miejsce m. in. w sytuacji jego zniszczenia w stopniu powodującym utratę wartości historycznej, artystycznej lub naukowej. W literaturze przedmiotu i orzecznictwie podkreśla się, że dla zaistnienia tej przesłanki konieczne jest stwierdzenie istnienia bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy faktem częściowego lub całkowitego zniszczenia obiektu wpisanego do rejestru a utratą przez ten obiekt ww. wartości. W wyroku z 25 maja 2011 r. sygn. akt II OSK 1157/10 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że o istnieniu wartości zabytkowej decyduje zachowanie substancji, która inkorporuje rdzeń wartości zabytkowej. Sąd Naczelny w ww. orzeczeniu podał też, że zniszczenie elementów zabytku, których zachowanie nie miało wpływu na istotę tego zabytku, powoduje uszczerbek w wartości zabytkowej, choć nie może powodować skreślenia (na mocy ww. art. 13 ust. 1 wskazanej ustawy). W kontekście powyżej wskazanej przesłanki, istotnego znaczenia nabiera zatem ustalenie, czy stopień zniszczenia obiektu spowodował utratę jego wartości zabytkowej. Nie każde więc zniszczenie zabytku może doprowadzić do skreślenia tego zabytku z rejestru zabytków, a jedynie takie, z którym wiąże się dla tego obiektu utrata wartości prawnie chronionych.

Stopień zniszczenia zabytku ma zatem znaczenie w sprawie skreślenia go z rejestru zabytków, ale nie może on być poddawany ocenie w oderwaniu od przypisywanych temu obiektowi wartości. Zważyć przy tym trzeba, iż stosownie do art. 6 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, przedmiotem ochrony i opieki pozostają zabytki (w tym nieruchome) niezależnie od stanu swojego zachowania. Jak wskazał NSA w wyroku z 25 czerwca 2014 r. sygn. akt II OSK 182/13, ten ostatni przepis "(...) ma charakter ogólny i podlega zastosowaniu przy wykładni art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Dopóki zatem stopień zniszczenie obiektu zabytkowego nie osiągnie takiego rozmiaru, który nakazuje uznać, że obiekt ten nie przedstawia już żadnych wartości historycznych, artystycznych lub naukowych, albowiem nie da się go zachować, dopóty zabytek nie może zostać skreślony z rejestru zabytków. W tym kontekście jedynie techniczna możliwość zachowania obiektu zabytkowego w stanie pozwalającym na utrzymanie jego wartości zabytkowych ma charakter decydujący w sprawie skreślenia zabytku z rejestru zabytków. Nie jest nim natomiast ocena opłacalności prowadzenia prac przy zabytku dająca możliwość jego zachowania odnoszona do kosztów ekonomicznych tego przedsięwzięcia". Z powyższego wynika, iż obiekt znajdujący się nawet w złym stanie technicznym nie może zostać wykreślony, jeżeli w swoim aktualnym kształcie zachowuje walory historyczne, artystyczne lub naukowe. Innymi słowy nawet obiekt będący ruiną, jeżeli zachowuje jedną z podlegających ochronie wartości nie może zostać wykreślony z rejestru zabytków.

Wskazana przesłanka, z uwagi na okoliczności sprawy, miała decydujące znaczenie w niniejszej sprawie. Dokonując oceny jej wystąpienia, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego kierował się prawidłową, wskazaną powyżej, wykładnią ww. przepisu. Prowadząc postępowanie miał na celu ustalenie obecnego stanu zachowania obiektu, jak i jego walorów. W tym celu wykorzystał nie tylko dokumenty pochodzące od wnioskodawczyni (a zarazem właścicielki) zabytku, ale też zlecił wykonanie specjalistycznej opinii, jednostce wyspecjalizowanej (podlegającej Ministrowi) jaką jest Narodowy Instytut Dziedzictwa, w tym przypadku Oddział Terenowy w O.. W efekcie, do akt włączono opinię z [...] lutego 2016 r. sporządzoną przez ww. Instytut. Opinia ta przygotowana została nie tylko w oparciu o akta sprawy, ale również w oparciu o protokół i dokumentację fotograficzną z wizji lokalnej przeprowadzonej [...] października 2015 r.

W opinii tej przedstawiono położenie i rys historyczny zabytku, dokonano analizy układu przestrzennego zachowanych budynków zespołu cegielni. Przedstawiono również opis budynków i stan ich zachowania. Wskazano w konsekwencji we wnioskach końcowych, iż przeprowadzone oględziny zespołu cegielni nie potwierdziły złego stanu technicznego wszystkich obiektów wpisanych do rejestru zabytków. W złym stanie technicznym znajdują się suszarnie (nr [...], [...], [...]), budynek fabryczny (nr [...] [...]), wyrobownia (nr [...], [...]) oraz część budynku mieszkalnego (nr [...], [...]); w dostatecznym stanie znajduje się suszarnia (nr [...], [...]), w dobrym budynki mieszkalne ([...], [...]) oraz budynek gospodarczy - socjalny (nr [...], [...]). W opinii wskazano również, że część obiektów zespołu cegielni znajdowała się w złym stanie technicznym już w momencie wpisu do rejestru zabytków (suszarnie i komin budynku produkcyjnego), jednak ich stan techniczny oraz stan zachowania substancji zabytkowej systematycznie pogarszał się, zwłaszcza budynku fabrycznego z piecem, co potwierdzają fotografie archiwalne znajdujące się w aktach sprawy. W opinii stwierdzono, że na zły stan zabudowań zespołu cegielni w znaczącym stopniu wpłynęły zaniechania w podejmowaniu skutecznych prac remontowych przez właściciela nieruchomości. W konsekwencji Narodowy Instytut Dziedzictwa wskazał, że zły stan techniczny (części) budynków nie może być podstawą do ich skreślenia z rejestru zabytków, ponieważ zgodnie z zapisami art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, zabytki nieruchome podlegają ochronie i opiece, bez względu na stan zachowania. Ponadto, zgodnie z art. 5 pkt 2 i 3 ww. ustawy, opieka nad zabytkami sprawowana przez właściciela polega w szczególności na zapewnieniu prowadzenia prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych przy zabytku oraz zabezpieczeniu i utrzymaniu zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie. W opinii wskazano również, że podnoszona przez właścicielkę nieopłacalność remontu budynków zespołu cegielni nie może zostać uwzględniona, ponieważ w przypadku skreślenia z rejestru zabytków nie bierze się pod uwagę czynnika ekonomicznego. W konsekwencji, w opinii stwierdzono, że obiekty wchodzące w skład zespołu cegielni, tj.: budynek mieszkalny (nr [...], [...]), budynek gospodarczy (socjalny) (nr [...]), budynek mieszkalny (nr [...]), budynek fabryczny (piece) (nr [...]), wyrobownia (nr [...]), suszarnia (nr [...]), budynek mieszkalny (nr [...]) nie kwalifikują się do skreślenia z rejestru zabytków, ponieważ od momentu wpisu do rejestru nie uległy zniszczeniu powodującemu utratę wartości zabytkowych, nadal zachowany jest w ich przypadku znaczny autentyzm materiału. Pomimo złego stanu technicznego i przekształceń budynku fabrycznego (z piecem) i przylegającej do niego wyrobowni, stwierdzono w opinii, iż nie utraciły one wartości zabytkowych. Aktualnie stan (ilość) zachowania oryginalnej - historycznej substancji zabytkowej, z czasu wpisu do rejestru zabytków, jest znaczny w obu obiektach, co wpływa na pozytywną ocenę ich wartości zabytkowej. Budynki nie utraciły charakteru architektonicznego związanego z pierwotnie pełnionymi funkcjami. Utrzymane zostały w większości: materiał, konstrukcja, plan, bryła, elewacje, rozplanowanie wnętrza oraz stolarka otworowa i pokrycie dachu (zniszczone). Ponadto, w budynku fabrycznym zachowały się regały suszarniane oraz piec wypałowy z kanałem ogniowym (wymieniony w decyzji w sprawie wpisu do rejestru). Jest to służący do wypału cegieł tzw. piec kręgowy Hoffmanna. Tego typu konstrukcja została opatentowana przez Fryderyka Eduarda Hoffmanna w 1858 r. i była krokiem milowym w technologii wyrobu cegły, stanowiąc w kolejnych latach podstawowe wyposażenie cegielni. Piec w [...] znajduje się w dobrym stanie technicznym, zachowany jest także w jego przypadku autentyzm materiału, jest to obiekt o wartościach zabytkowych, reprezentatywny przykład zanikających już zabytków techniki, co związane jest ze zmianami w technologii produkcji cegieł. Wobec powyższego stwierdzono w opinii, iż zachowane budynki cegielni nadal tworzą powiązany ze sobą historycznie i funkcjonalnie zespół, rozbudowywany we wskazanym w decyzji okresie. Wartości zabytkowe poszczególnych obiektów wyrażają się także w tym, że stanowią one elementy składowe zespołu, ewolucyjnie rozbudowywanego przez kolejne lata. W obecnej formie nadal odzwierciedla on historyczny charakter i historyczne funkcje, jakie pełnił, pozostają one czytelne w strukturze materialnej i przestrzennej (zabudowa zachowuje oryginalną skalę, gabaryty, autentyczną substancję zabytkową). Pomimo rozbiórki jednej z suszarni historyczny układ przestrzenny (z okresu wpisu do rejestru zabytków) pozostaje nadal czytelny. Budynki mieszkalne oraz produkcyjne zostały wzniesione w stylu historyzującym z charakterystycznymi dla okresu, w którym powstały rozwiązaniami architektonicznymi i dekoracyjnymi elewacji, co również decyduje o ich wartościach zabytkowych - artystycznych i architektonicznych. Zespół cegielni wpisał się także w krajobraz kulturowy obszaru pomiędzy N. i W., gdzie w poprzednich stuleciach funkcjonowały cegielnie. Cegielnia stanowi wartościowy zabytek techniki, jest materialnym dokumentem historii regionu z dziedziny przemysłu ceramicznego, reprezentuje dawniej typowy (XIX/XX w.), a obecnie zanikający już typ cegielni z piecem kręgowym Hoffmanna. Zespół cegielni w [...] (z wyłączeniem obiektów wskazanych jako kwalifikujące się do skreślenia z rejestru) posiada nadal wartości zabytkowe - historyczne, artystyczne i naukowe.

W konsekwencji, zdaniem Sądu, mając na względzie okoliczności wynikające ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, organ miał podstawy by przyjąć, że część obiektów zabytkowego zespołu nadal przedstawia wartości prawnie chronione. Mógł więc uznać, że w sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające uwzględnienie w pełni (tj. w odniesieniu do wszystkich obiektów objętych ochroną) wniosku skarżącej o wykreślenie zabytku z rejestru, na podstawie art. 13 ust. 1 ww. ustawy materialnej.

Stąd też Sąd uznał, że ocena organu w tej sprawie jest prawidłowa, oparta na wystarczająco zgromadzonym materiale dowodowym, prawidłowej wykładni przepisów prawa materialnego, nadto - analizie argumentów właścicielki obiektu – A.R..

Zdaniem Sądu, organ konserwatorski dokonując takiej oceny i orzekając w sprawie o odmowie wykreślenia wskazanych budynków z rejestru zabytków, nie naruszył ani przywołanego w skardze art. 7, czy art. 77 § 1 k.p.a., ani też wymienionego w niej art. 80 k.p.a., przez niewystarczające zgromadzenie dowodów, czy nieprawidłową ich ocenę. Wbrew wywodom skargi, nie poprzestał bowiem na przytoczeniu wniosków z ww. opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa, ale w oparciu o całość zgromadzonych dowodów, dokonując ich oceny, poczynił własne ustalenia w sprawie. Zważyć przy tym trzeba, że oprócz wymienionej opinii specjalistycznej, organ ten dysponował także dokumentacją zdjęciową, w tym w części znajdującą się na nośniku oraz protokołem z wizji. Mógł uznać, że materiał ten jest wystarczający do poczynienia ustaleń i wydania decyzji (tym bardziej - wobec całkowitej bierności wnioskodawczyni niniejszego postępowania). Nadto, należy dodać, że zakres postępowania dowodowego w tej sprawie wyznaczony był treścią art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, a także: argumentami wskazanymi we wniosku inicjującym to postępowanie. Skoro zaś decydujące znaczenie w sprawie miała pierwsza przesłanka uregulowana w tym przepisie, związana z utratą przez obiekt wartości zabytkowych, to zadaniem organu było przede wszystkim ustalenie obecnego stanu zachowania obiektów wchodzących w skład zabytkowego zespołu cegielni oraz dokonanie oceny obecnych ich walorów. Takie dowody, pozwalające na dokonanie ustaleń w ww. zakresie, w sprawie zostały zgromadzone, a to m. in. poprzez sporządzenie opinii z [...] lutego 2016 r., przeprowadzenie wizji lokalnej i sporządzenie dokumentacji fotograficznej zabytkowego zespołu oraz zwrócenie uwagi na jego rys historyczny. Dodać należy, że z uwagi na brzmienie ww. art. 13 ust. 1 ww. ustawy, żadnego znaczenia w sprawie nie mogły mieć kwestie ekonomiczne, czy inaczej – związane z opłacalnością dalszego utrzymywania zabytkowego zespołu czy przeprowadzenia jego remontu. Dlatego też Sąd nie podzielił zarzutów procesowych podniesionych w skardze uznając, że sprawa została dostatecznie wyjaśniona. Organ zgromadził dowody, dokonał ich oceny, a na ich podstawie (z uwzględnieniem art. 80 k.p.a.) ustalił stan faktyczny, dając temu wyraz w wydanych w sprawie orzeczeniach i stosując się tym samym do dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a.

Wobec zarzutów skargi, zważyć nadto trzeba, że w postępowaniu o wykreślenie zabytku z rejestru nie są rozstrzygane kwestie dotyczące zakresu niezbędnych do wykonania robót budowlanych, a wyłącznie to, czy stopień zniszczenia obiektu wpisanego do rejestru jest taki, że utracił on swą wartość historyczną, artystyczną czy naukową. Takim też rozumieniem ww. przepisu kierował się organ w niniejszej sprawie, a najlepszym dowodem na to, jest to, że w części wniosek skarżącej o wykreślenie, został uwzględniony z tej przyczyny, że część obiektów uległa zniszczeniu tracąc, jak uznał organ, posiadane wartości zabytkowe (poprzez ich katastrofalny stan, znaczne ubytki oszalowania elewacji, braki i uszkodzenia wrót, całkowite zniszczenie regałów rusztowych, wtórne przekształcenia). W związku z powyższym, nie jest również zasadny zarzut skargi dotyczący nieprzeprowadzenia przez organ dowodu z opinii biegłego o specjalizacji z zakresu budownictwa.

W ocenie Sądu, nie można też zgodzić się ze skarżącą, że organ pominął dowód z oględzin zespołu cegielni z [...] października 2015 r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wprost wskazał na stronie 2 tej decyzji, że rozstrzygnięcie w ww. sprawie zostało dokonane w oparciu m. in. o opinię z [...]lutego 2016 r. wraz z protokołem oględzin.

Odnosząc się do kolejnego zarzutu skarżącej, dotyczącego nieprawidłowego przyjęcia przez organ, że ochroną objęte są poszczególne budynki zespołu cegielni, w sytuacji gdy decyzja w sprawie wpisania dobra kultury do rejestru zabytków została wydana wobec całego zespołu cegielni i należy rozważyć wykreślenie tego zespołu w całości, Sąd stwierdza, że zarzut ten także nie jest zasadny. Organ, wbrew treści skargi, miał bowiem na uwadze, że sprawa dotyczy obiektów wchodzących w skład zabytkowego zespołu, jak i, że wpisem objęto tenże zespół składający się z kilkunastu obiektów, tworzących historyczne założenie. Wobec treści art. 13 ust. 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, mógł jednak przyjąć, że zasadnym jest uwzględnienie wniosku o wykreślenie tego zespołu jedynie w części. Art. 13 ust. 1 ww. ustawy znajduje bowiem zastosowanie także do skreślenia z rejestru części zabytku, o czym stanowi ww. art. 13 ust. 2. Należy przy tym zauważyć, że ustawodawca posługując się niesprecyzowanym sformułowaniem: "część zabytku" nie zawęża możliwości zastosowania tego przepisu do wyodrębnionych elementów zabytku, których walory mogły stanowić o ich samodzielnym wpisie do rejestru zabytków, czy też ujętych w rejestrze jako poszczególne elementy chronionego zabytku. Kwestia możliwości wydzielenia części zabytku, w odniesieniu do której możliwym jest rozstrzyganie w przedmiocie wykreślenia z rejestru zabytków w dużej mierze determinowana będzie dbałością o zachowanie integralności chronionego dobra. Powyższe należy jednak do merytorycznej oceny konserwatorskiej, a taka i w tej kwestii w niniejszej sprawie miała miejsce (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 grudnia 2015 r. sygn. akt II OSK 744/14).

W tej sytuacji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369), orzekł, jak w sentencji.