Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 696/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2004-01-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA del. do WSA Henryk Ożóg, Sędzia WSA del. do WSA Tadeusz Kuczyński /sprawozdawca/, Lidia Serwiniowska, Asesor WSA Anna Onyśków, Protokolant, po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2004r. na rozprawie sprawy ze skargi L. W. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...]r. ; II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz L. W. kwotę 10 /dziesięć/ złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji.


UZASADNIENIE

Decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r., Nr [...] na podstawie art. 127 § 3 i 138 § l pkt l kpa oraz art. 2 pkt 2 lit"a" i art. 3 ust. l oraz art.4 ust.l, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR /Dz.U. Nr 87, poz. 395 z późn.zm./ po rozpoznaniu wniosku L. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymano w mocy decyzję własną z dnia [...]r., nr [...]. W motywach podano, że strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji Kierownika Urzędu z dnia [...]r., Nr [...] odmawiającej jej przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej w miejscowości P. et C. - departament A. /okupowane tereny Francji/, w okresie od [...]r. do [...]r.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika jednoznacznie, że strona, w okresie od [...]r. do najpóźniej [...]r., tj. do wyzwolenia rejonu P. et C., wykonywała pracę przymusową w ww. miejscowości. Datę wyzwolenia okolic tej miejscowości ustalono na podstawie opracowania: "Kronika II Wojny Światowej, Donald Sommerville, Warszawa 1995. Art. 2 pkt 2 lit. a powołanej wyżej ustawy przewiduje przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu: "deportacji /wywiezienia/ do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia l września 1939r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945." W związku z tym, że praca przymusowa wykonywana była w okresie krótszym niż pełne 6 miesięcy, tj. w okresie 3 pełnych miesięcy, świadczenie stronie nie przysługuje.

Datę zakończenia pracy przymusowej pod okupacją niemiecką potwierdziła również strona w swoim piśmie do Urzędu z dnia [...]r. wyjaśniając, że została wyzwolona w początkach [...]r. Pracy wykonywanej przez L. W., po [...]r. nie można uznać za przymusową, bowiem nie była ona już wykonywana pod okupacją niemiecką i pod przymusem władz niemieckich. Natomiast, datę początkową pracy przymusowej strony ustalono na podstawie zaświadczenia władz francuskich z dnia [...]r. potwierdzającego rozpoczęcie pracy przez stronę w dniu [...]r.

W skardze na tę decyzję do sądu administracyjnego L. W., reprezentowany przez radcę prawnego M. S. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, ewentualnie, o stwierdzenie jej nieważności ze względu na rażące naruszenie prawa /art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a./. Decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego, a także naruszenie przepisów postępowania w stopniu wpływającym na wynik sprawy. Stwierdził, że z materiału dowodowego bezspornie wynika, iż skarżący wykonywał pracę przymusową na terenie okupowanym przez Rzeszę Niemiecką przynajmniej 6 miesięcy /od [...]r. do [...]r./. Zarzucił, że publikacja, na którą powołuje się organ zawiera oceny subiektywne historycznie, a nie oceny prawne, a zatem powołanie się na jej treść jest rażącym naruszeniem prawa.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją wcześniejszą argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 2 pkt 2 lit. "a" powołanej wyżej ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej ..., represją w rozumieniu ustawy jest deportacja /wywiezienie/ do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że nie cały okres pracy deportowanych pracowników, bez względu na losy wojny podlega zaliczeniu do okresu uprawniającego do świadczenia pieniężnego.

Z chwilą bowiem wyzwolenia danego terenu spod okupacji niemieckiej wykonywana tam przez deportowanych pracowników praca, choćby była nadal wykonywana, np. jako konieczna dla zachowania egzystencji, traciła przymiot przymusowości, jak i przymiot wykonywania jej na terenach okupowanych przez III Rzeszę /wyrok NSA z dnia 9 sierpnia 2001r. V SA 3877/00, Lex nr 50162/.

W rozpoznawanej sprawie dokonano ustaleń, że deportacja skarżącego do pracy przymusowej na teren okupowany przez III Rzeszę w czasie wojny 1939-1945 trwała krócej niż 6 miesięcy i dotyczyła okresu trzech pełnych miesięcy /od [...]r. do najpóźniej [...]r., t.j. do daty wyzwolenia rejonu P. et C., w którym pracę wykonywano/. Jako dowód stanowiący podstawę ustalenia daty wyzwolenia terenu, gdzie skarżący wykonywał pracę przymusową wskazano opracowanie: "Kronika II Wojny Światowej", Donald Sommerville, Warszawa 1995r.

Do akt administracyjnych sprawy nie dołączono jednak dowodu w postaci fragmentu powołanego opracowania, co pozwoliłoby Sądowi zweryfikować ustalenia poczynione przez organ, nie wskazano również numeru strony, na której znajduje się informacja dotycząca daty wyzwolenia terenu, gdzie skarżący był zatrudniony.

Nie określono także, jaki jest charakter powołanego opracowania /beletrystyczny, popularnonaukowy, naukowy lub inny/, co ma szczególnie istotne znaczenie ze względu na ocenę jego walorów dowodowych.

Źródła informacji, które stanowią podstawę ustaleń faktycznych w sprawie o przyznanie świadczenia pieniężnego muszą znajdować się w aktach sprawy. Sąd Administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy - art. 133 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153 poz. 1270/ i nie przeprowadza postępowania dowodowego z wyłączeniem, w ściśle określonych warunkach, dowodu z dokumentu. Braki w materiale dowodowym uniemożliwiają sądową weryfikację ustaleń i ocen zawartych w zaskarżonej decyzji. Rzeczą organu administracyjnego rozpoznającego sprawę jest zebranie i ocena materiału dowodowego zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów wyrażoną w art. 80 kpa. Ogólne odesłanie do bliżej nieokreślonych danych zawartych w opracowaniu o nieustalonym charakterze nie spełnia wymogu wskazania dowodu, na którym opierał się organ, czyniąc ustalenia faktyczne /art. 107 § 3 kpa/. Brak w aktach sprawy dowodów, na podstawie których poczynione zostały ustalenia faktyczne, uniemożliwia nie tylko sądowi kontrolę oceny wiarygodności dowodów, ale także stronie kwestionowanie ich wiarygodności.

Reasumując, w toku ponownego rozpatrzenia sprawy należy uzupełnić postępowanie dowodowe dotyczące daty wyzwolenia terenu pracy skarżącego. Materiał dowodowy, który stanowi podstawę ustaleń faktycznych musi znajdować się w aktach sprawy administracyjnej, a skarżący winien mieć zagwarantowaną możliwość wypowiedzenia się co do dowodów, które z urzędu wykorzystuje organ.

Wskazane uchybienie, stanowiące naruszenie art. 80 i 107 § 3 k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania, wobec czego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz. 1270/ orzeczono jak w sentencji.

Wbrew zarzutom skargi nie znaleziono natomiast podstaw do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74, poz. 368 ze zm./ w związku z art. 97 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz. 1271/.