Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 460/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2021-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 21 ust. 2, art. 31 ust. 3
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 15 zzs4 ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 1842
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.
article: art. 1 § 1 i § 2
journal: Dz.U. 2021 poz 137
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1, art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 33 ust. 3, art. 114 ust. 1, art. 136 ust. 2 i 3, art. 137 ust. 1, art. 216 ust. 1 i art. 229, art. 233
journal: Dz.U. 2018 poz 2204
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o  gospodarce nieruchomościami  - tekst jedn.
article: art. 105 § 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 6 lub art. 47
journal: Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Asesor WSA Tomasz Porczyński (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi M. T. i H. T. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu części nieruchomości oddala skargę. dc


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U z 2020 r. poz. 256) – dalej: k.p.a., art. 136 ust. 3, art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn.: Dz.U. z 2018 r. 2204 ze zm.) - dalej: u.g.n.; Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzją Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. , nr [...] wydaną w przedmiocie:

1. umorzenia postępowania w sprawie zwrotu części nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 48, oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka 116/5;

2. umorzenia postępowania w sprawie zwrotu części nieruchomości położonej w Ł., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka 116/6.

Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, iż wnioskiem z dnia 16 października 2018 r. H. T. oraz M. T. wystąpili o zwrot wywłaszczonej nieruchomości położonej przy ul. A 48 w Ł., o powierzchni 80 m2, oznaczonej aktualnie jako działki o nr 116/5, 117/2, 117/3. Ponadto pismem z dnia 16 kwietnia 2019 r. wnioskodawcy rozszerzyli zgłoszone żądanie o działki o nr 117/5 i 116/6,

Z uwagi na fakt, iż działki oznaczone nr 117/2, 117/3 i 117/5 stanowią aktualnie własność Gminy Ł. sprawy dotyczące ich zwrotu, z uwagi na treść art. 142 ust. 2 u.g.n. zostały wyłączone do odrębnych postępowań. Z akt sprawy wynika, iż postanowieniami z dnia [...] kwietnia 2019 r. oraz z dnia [...] czerwca 2019 r. Wojewoda [...] wyznaczył Starostę [...] do rozpatrzenia powyższych spraw.

Odnośnie działki o nr 116/5, w toku prowadzonego postępowania ustalono, iż decyzją Prezydium Rady Narodowej w Ł. z dnia [...] grudnia 1970 r., nr [...] orzeczono o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa części nieruchomości o powierzchni 80 m2 oznaczonej jako działka 75/2, wydzielonej z dotychczasowej działki nr 75, o powierzchni całkowitej 563 m2, pochodzącej ze zbioru dokumentów [...], stanowiącej własność małżonków S. i H. T. Wywłaszczona część nieruchomości została przeniesiona do księgi wieczystej KW [...]. Z akt sprawy wynika również, że na podstawie umowy notarialnej z dnia [...] września 1971 r., Rep. [...] działka nr 75/2 została oddana w użytkowanie wieczyste [...] Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w Ł.. Powyższe prawo zostało ujawnione w księdze wieczystej nr KW [...] w dniu 23 września 1971 r. Ustalono również, że objęta żądaniem zwrotu działka nr 116/5 pochodzi z dawnej działki nr 75/2 i jest objęta księgą wieczystą KW nr [...], do której przeniesiono całą nieruchomość nr 75/2, objęta poprzednio księgą wieczystą KW [...]. Zgodnie z aktualnym wpisem Działu II jako właściciele nieruchomości 116/5 oznaczeni są: Spółdzielnia Mieszkaniowa "[...]" w Ł. oraz właściciele wyodrębnionych lokali mieszkalnych. H. T. oraz M. T. są spadkobiercami S. T.

Natomiast, co do działki 116/6 ustalono, że stanowi ona cześć dawnego placu 82, dla którego prowadzony jest w Sądzie Rejonowym dla Ł. Ś. w Ł. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych zbiór dokumentów [...]. W zbiorze dokumentów jako właściciele gruntu wpisani są S. i H. T. Analogiczny wpis w zakresie prawa własności widniej także w rejestrze gruntów.

Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta Ł. orzekł o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu części nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka 116/5 oraz o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu części nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka 116/5. Uzasadniając, wydane rozstrzygnięcie, co do działki nr 116/5 organ wskazał, iż umorzenie postępowania jest następstwem stwierdzenia wystąpienia negatywnej przesłanki zwrotu, o której mowa art. 229 u.g.n. Natomiast odnośnie działki nr 116/6 organ wskazał na konieczność umorzenia postępowania administracyjnego na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., z uwagi na jego bezprzedmiotowość, gdyż jak ustalono działka nr 116/6 nigdy nie była przedmiotem wywłaszczenia i pozostaje nieprzerwanie własnością H.T. oraz M.T., którzy są spadkobiercami S. T.

Kwestionując zasadność wydanego rozstrzygnięcia H. T. oraz M. T. wnieśli odwołania, w którym wskazując na brak realizacji celu wywłaszczenia, zażądali zwrotu całości udziału własności w nieruchomości gruntowej o powierzchni 80 m2, oznaczonej nr 116/5 i nr 116/6.

Zaskarżoną niniejszą skargą decyzją z dnia [...] r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzje organu I instancji. Organ odwoławczy wskazał na dokonane w sprawie ustalenia faktyczne oraz przywołał treść art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1-2 u.g.n., regulujące kwestie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Wywiódł, że podstawowym warunkiem zwrotu nieruchomości jest jej zbędność na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (akcie notarialnym), oceniana w dacie rozstrzygania przez organ. Istota zbędności polega na tym, że cel wywłaszczenia nie jest i nie był zrealizowany. Organ podkreślił również, że przed przystąpieniem do oceny wystąpienia przesłanek zwrotu nieruchomości na podstawie wyżej wskazanych przepisów, każdorazowo niezbędnym jest przeprowadzenie oceny, co do wystąpienia ewentualnych przeszkód prowadzenia postępowania zwrotowego, wskazanych w art. 229 u.g.n. Przepis ten wyłącza bowiem możliwość zwrotu nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n., która przed dniem wejścia w życie przepisów u.g.n. została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy organ odwoławczy wskazał, że na podstawie dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych ustalono, iż objęta żądaniem stron działka nr 116/5 pochodzi z dawnej działki nr 75/2 o powierzchni 80m2, wywłaszczonej wskazaną na wstępie decyzją Prezydium Rady Narodowej w Ł. z dnia [...] grudnia 1970 r. Nieruchomość ta była przedmiotem umowy notarialnej z dnia [...] września 1971 r., Rep. [...] zawartej pomiędzy Skarbem Państwa a [...] Spółdzielnią Mieszkaniową "[...]" w Ł., na mocy której przedmiotowa nieruchomość została oddana w użytkowanie wieczyste spółdzielni. Przysługujące użytkownikowi wieczystemu prawo zostało ujawnione w prowadzonej dla nieruchomości księdze wieczystej nr [...] w dniu 23 września 1971 r., a wiec przed dniem wejścia w życie przepisów u.g.n., co miało miejsce w dniu 1 stycznia 1998 r. Powyższa okoliczność, stosownie do treści art. 229 u.g.n., wyłącza więc możliwość zwrotu przedmiotowej nieruchomości, a tym samym zwalnia organy z obowiązku oceny wystąpienia przesłanek określonych w art. 136 ust. 3 u.g.n. Natomiast, co do objętej żądaniem stron działki nr 116/6 ustalono, że przedmiotowa nieruchomość nigdy nie była przedmiotem wywłaszczenia i nadal, nieprzerwanie pozostaje własnością wnioskodawców. Powyższa okoliczność czyni bezprzedmiotowym postępowanie zwrotowe odnośnie działki nr 116/6, co uzasadniało jego umorzenie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. H. T. i M. T., żądając zwrotu całości udziału własności w nieruchomości gruntowej o powierzchni 80 m2, oznaczonej nr 116/5 i nr 116/6, powtórzyli argumentacje przedstawioną w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Strony podniosły, że cel wywłaszczenia, to jest wykonanie przejścia pomiędzy blokami mieszkalnymi zlokalizowanymi przy ul. A i przy ul. B nie został nigdy zrealizowany, a sama budowa bloku przy ul. B nie wymagała przeprowadzenia postępowania wywłaszczeniowego. W ocenie skarżących dokonywane po wywłaszczeniu dalsze podziały nieruchomości wskazują bezspornie na spekulacje ze strony spółdzielni, mające na celu przejęcia nieruchomości. Strony zakwestionowały także dokonane ustalenia, co do przysługującego spółdzielni oraz mieszkańcom bloku prawa własności do gruntu, wskazując w tym zakresie, iż w dacie wywłaszczenia, mieszkania były mieszkaniami komunalnymi, a spółdzielnia była jedynie użytkownikiem gruntu, a nie jego właścicielem. Dalej w obszernym uzasadnieniu strony wskazywały na konstytucyjne prawo żądania zwrotu nieruchomości, na podstawie art. 136 i art. 137 u.g.n., która stała się zbędna na cele na jakie została wywłaszczona. Strony wskazały również na przepis art. 33 ust. 3 u.g.n., w oparciu o który możliwym jest rozwiązanie umowy użytkowania wieczystego, za wynagrodzeniem przysługującym użytkownikowi wieczystemu za wzniesione lub nabyte przez niego budynki lub urządzenia, na zasadach określonych przepisami k.c. Strony przywołały także wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 grudnia 2017 r., SK 39/15, orzekający o niekonstytucyjności art. 136 ust. 3 zdanie pierwsze u.g.n. z art. 21 ust. 2, art. 31 ust. 3 oraz art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP w zakresie w jakim wyłącza prawo do żądania przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę zwrotu nieruchomości nabytej przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego w drodze umowy , o której mowa w art. 114 ust. 1 u.g.n., gdy nieruchomość stała się zbędna na cel publiczny uzasadniający jej nabycie. Końcowo strony wskazały, że powołany art. 229 u.g.n. został wprowadzony w drodze wyjątku, a przy jego interpretacji nie można pomijać innych obowiązujących przepisów prawa, w szczególności ustawy o księgach wieczystych i hipotece, które przyznają wpisowi skutek wsteczny od daty złożenia wniosku oraz utożsamiają pojęcie "wpisu" i pojęcie "ujawnienia".

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wnosił o jej oddalenie argumentując, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Przy piśmie procesowym z dnia 6 października 2020 r. skarżący przedłożyli do akt sprawy dokumentacje wszczętego w roku 1993 postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu nieruchomości nr 75/2.

Pismem procesowym z dnia 2 listopada 2020 r. udział w postępowaniu w charakterze pełnomocnika skarżącego – M. T. zgłosił adwokat J.C..

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać należy, że skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842) – dalej: ustawa covidowa. W związku ze zmianą art. 15 zzs4 tej ustawy wynikającą z art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1090), która weszła w życie 3 lipca 2021 r., w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Zgodnie zaś z art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Na tle powołanego przepisu w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażono pogląd, iż "prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19 (...). Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie prawa przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). (...) Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno bowiem następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego" (zob. uchwała NSA z dnia 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej. Rozpoznanie przedmiotowych spraw jest konieczne, co znajduje potwierdzenie w zarządzeniu o rozprawie zdalnej z dnia 5 października 2021 r., jednakże rozprawy tej, wymaganej przez ustawę, nie można było przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku z uwagi na fakt, że żadna ze stron postępowania, pomimo wezwania nie potwierdziła faktu posiadania możliwości technicznych w zakresie uczestniczenia w tej rozprawie, co skutkowało skierowaniem spraw do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie wskazanego przepisu, o czym strony zostały zawiadomione w drodze zarządzenia z dnia 5 listopada 2021 r.

Nie ulega przy tym wątpliwości, że wymagany przywołaną wyżej uchwałą NSA standard ochrony praw stron w niniejszej sprawie został zachowany, skoro wskazanym powyżej zarządzeniem strony zostały powiadomione o skierowaniu spraw na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, względnie uzupełnienia dotychczasowej argumentacji (zarządzenie o rozprawie zdalnej z dnia 5 października 2021 r.).

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2019 r. poz. 2325) - dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Dokonując kontroli sądowoadministracyjnej w powyższym zakresie Sąd stwierdził, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji odpowiadają prawu, co obligowało Sąd do oddalenia skargi.

W niniejszej sprawie, jak już wcześniej wskazano przedmiotem skargi H. T. oraz M. T., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, uczynili decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. wydaną w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu części nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 48, oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka 116/5 oraz umorzenia postępowania w sprawie zwrotu części nieruchomości położonej w Ł., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka 116/6.

Podstawę prawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. art. 136 ust. 3, art. 216 ust. 1 i art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn.: Dz.U. z 2018 r. 2204 ze zm.) – dalej: u.g.n. oraz art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. : Dz.U. z 2020 r. poz.256) – dalej: k.p.a.

Podkreślenia na wstępie wymaga, iż zarówno w toku postępowania administracyjnego, jak i w treści wniesionej skargi skarżący wnosząc o zwrot całości udziału własności w nieruchomości gruntowej o powierzchni 80 m2, oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działka nr 75/2, z której jak ustaliły organy pochodzi objęta żądaniem zwrotu działka nr 116/5, podnosili jedynie argumentację, co do zasadności umorzenia postępowania administracyjnego na podstawie przepisów u.g.n. Nie odnieśli się natomiast w żaden sposób do kwestii zasadności części rozstrzygnięcia organów wydanego odnośnie działki 116/6 o umorzeniu postępowania administracyjnego na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Wątpliwości, co do zakresu zaskarżenia nie wyjaśnił także ustanowiony w sprawie profesjonalny pełnomocnik skarżącego – M. T. Mając jednak na uwadze, iż w treści wniesionej skargi strony formułują żądanie zwrotu całości udziału własności w nieruchomości gruntowej o powierzchni 80 m2, oznaczonej nr 116/5 i nr 116/6, Sąd przyjął, że skarżący kwestionują zaskarżoną decyzję w całości.

Przechodząc do oceny zasadności skargi Sąd w pierwszej kolejności odniósł się do kwestionowanego rozstrzygnięcia w części dotyczącej umorzenia postępowania w sprawie zwrotu części nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 48, oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka 116/5.

Zgodnie z treścią art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.

W myśl art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (art. 137 ust. 2 u.g.n.).

Stosownie do treści art. 216 ust 1 u.g.n. przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa między innymi na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. poz. 64 oraz z 1982 r. poz. 79).

Natomiast zgodnie z art. 229 u.g.n. roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

W niniejszej sprawie nieruchomość, której cześć obecnie stanowi działka nr 116/5, o której zwrot wystąpili skarżący wnioskiem z dnia 16 października 2018 r., została wywłaszczona decyzją Prezydium Rady Narodowej w Ł. z dnia [...] grudnia 1970 r., nr [...], wydaną na podstawie przepisów powołanej wyżej ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Tym samym stosownie do powołanego wyżej art. 216 ust. 1 u.g.n., w sprawie zastosowanie odpowiednio znajdują przepisy rozdziału 6 działu III ustawy, regulujące kwestie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Podkreślenia wymaga, na co słusznie wskazują skarżący, że zasada zwrotu nieruchomości, która nie została użyta na ten cel publiczny, który był przesłanką jej wywłaszczenia, ma rangę konstytucyjną i jest oczywistą konsekwencją art. 21 ust. 2 Konstytucji RP, który dopuszczając wywłaszczenie jedynie na cele publiczne tworzy nierozerwalny związek pomiędzy określeniem tych celów w decyzji o wywłaszczeniu i faktycznym sposobem użycia wywłaszczonej rzeczy. Nakłada to obowiązek dopuszczenia zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w tych wszystkich przypadkach, gdy nie zostanie ona wykorzystana na ten cel publiczny, który był przesłanką jej wywłaszczenia. Zasada ta jest z kolei konsekwencją wyjątkowego i szczególnego charakteru instytucji wywłaszczenia, które powinno być stosowane tylko w sytuacjach koniecznych, uzasadnionych celami publicznymi, a celów tych nie można realizować za pomocą innych środków prawnych. Zasadniczym elementem przy rozstrzyganiu sprawy o zwrot jest zatem ustalenie celu wywłaszczenia. O tym bowiem, czy nieruchomość stała się zbędna, decyduje cel, na który została wywłaszczona. Z kolei istota "zbędności" polega na tym, że cel wywłaszczenia nie jest (i nie był) zrealizowany (por. wyrok NSA z 22 października 1993 r., SA/Kr 477/93; wyrok NSA z 12 grudnia 2019 r., I OSK 3453/18; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przy czym, co wymaga podkreślenia decyzja w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości ma charakter decyzji związanej w tym sensie, iż możliwość uwzględnienia roszczenia o zwrot istnieje wyłącznie w sytuacji ścisłego spełnienia warunków, przewidzianych prawem a zatem zaistnienia pozytywnych przesłanek zwrotu, przy jednoczesnym braku przesłanek negatywnych. Organy administracji publicznej nie mają możliwości - bez narażenia się na zarzut działania bezprawnego - orzec o zwrocie nieruchomości z innych przyczyn, niż wskazane w przepisach prawa, co wyłącza możliwość zwrócenia nieruchomości na zasadzie słuszności (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 3 grudnia 2019 r, II SA/Bk 718/19; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jednakże istotnym dla przedmiotowego rozstrzygnięcia pozostają dokonane w sprawie, w sposób bezsporny, ustalenia faktyczne, z których wynika, że po dacie wywłaszczenia działka nr 75/2, której cześć stanowi aktualna działka nr 116/5, na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] września 1971 r., Rep. [...] oddana została w użytkowanie wieczyste [...] Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w Ł. Przysługujące użytkownikowi wieczystemu prawo zostało ujawnione w prowadzonej dla nieruchomości księdze wieczystej nr [...] w dniu 23 września 1971 r., a wiec przed dniem wejścia w życie przepisów u.g.n., co miało miejsce w dniu 1 stycznia 1998 r. Z akt sprawy wynika także, że działka nr 116/5 aktualnie objęta jest księgą wieczystą KW nr [...], do której przeniesiono całą nieruchomość nr 75/2, objętą poprzednio księgą wieczystą KW [...]. Zgodnie z aktualnym wpisem Działu II jako właściciele nieruchomości 116/5 oznaczeni są: Spółdzielnia Mieszkaniowa "[...]" w Ł. oraz właściciele wyodrębnionych lokali mieszkalnych. Wobec powyższego, jak słusznie stwierdziły organy administracji procedujące w sprawie, zaistniała okoliczność wyłączająca możliwość zwrotu na rzecz skarżących działki nr 116/5, stosownie do przywołanego wyżej art. 229 u.g.n. W tym miejscu wskazać należy, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany został pogląd, który Sąd rozpoznający niniejszą skargę w pełni podziela, że celem przepisu art. 229 u.g.n. jest ochrona praw podmiotów, które w dobrej wierze uzyskały prawo użytkowania wieczystego lub prawo własności do nieruchomości. Stanowi on równocześnie przeszkodę do skutecznego domagania się zwrotu nieruchomości, co wyklucza merytoryczne badanie wniosku, zwłaszcza w zakresie, w jakim art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 u.g.n. wiąże możliwość zwrotu nieruchomości z ustaleniem jej zbędności na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (por. wyroki WSA w Poznaniu z 12 lutego 2020 r., IV SA/Po 764/19; z 31 marca 2021 r., I SA/Po 93/21; wyroku WSA w Krakowie z 9 lipca 2020 r., II SA/Kr 293/29; z 31 marca 2021 r., II SA/Kr 11/21; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Innymi słowy, dla przyjęcia, że roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, niezbędne jest łączne spełnienie trzech przesłanek. Po pierwsze wywłaszczona nieruchomość musi zostać sprzedana lub ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego. Po drugie sprzedaż nieruchomości lub ustanowienie użytkowania wieczystego musi nastąpić przed 1 stycznia 1998 r. Po trzecie zaś prawo własności bądź prawo użytkowania wieczystego musi zostać wpisane do księgi wieczystej. Spełnienie powyższych warunków skutkuje tym, iż nie dochodzi do merytorycznego (co do istoty) rozstrzygnięcia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, lecz jedynie do formalnego jej załatwienia, poprzez wydanie decyzji administracyjnej o umorzeniu postępowania administracyjnego, z uwagi na jego bezprzedmiotowość, na podstawie art. 105 § 1 w zw. z art. 229 u.g.n., celem ochrony osób trzecich, które nabyły własność wywłaszczonej nieruchomości lub stały się jej użytkownikami wieczystymi.

Reasumując tę część rozważań wskazać należy, iż zaistnienie przesłanek określonych w art. 229 u.g.n. odnośnie objętej wnioskiem skarżących nieruchomości nr 116/5, to jest oddanie jej w użytkowanie wieczyste [...] Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w Ł. i ujawnienie tego prawa w księdze wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998 r., skutkowało koniecznością wydania orzeczenia o umorzeniu postępowania administracyjnego w tym zakresie, bez uprzedniej oceny, co do wystąpienia przesłanek do jej zwrotu, to jest realizacji celu na jaki została wywłaszczona. Wobec powyższego bez wpływu na wynik niniejszego orzeczenia pozostają argumenty skargi, co do braku realizacji celu wywłaszczenia, dokonywanych po dacie wywłaszczenia dalszych podziałów nieruchomości, czy też przysługującego aktualnie spółdzielni oraz mieszkańcom bloku prawa własności do gruntu. Jak już bowiem wcześniej wskazano przepis art. 229 stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 136 ust. 3 u.g.n. i ma na celu ochronę praw podmiotów – osób trzecich, które w dobrej wierze nabyły od Skarbu Państwa lub gminy prawo własności nieruchomości lub prawo użytkowania wieczystego nieruchomości oraz utrwalenie ujawnionych w księgach wieczystych stosunków prawnorzeczowych. Spełnienie przesłanek zawartych w art. 229 u.g.n. wywiera ten skutek, że poprzedniemu właścicielowi wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje roszczenie o jej zwrot. Z tych też względów, wbrew stanowisku skarżących w sprawie nie mógł znaleźć zastosowania przepis art. 33 ust. 3 u.g.n.

Natomiast, co do zasadności zaskarżonego rozstrzygnięcia w części w jakim umarza ono postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu części nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka 116/6 wskazać należy, że zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

Umorzenie postępowania administracyjnego, z powodu jego bezprzedmiotowości, jest rozstrzygnięciem o charakterze procesowym, które kończy postępowanie bez merytorycznego załatwienia sprawy, ze względu na nieistnienie sprawy administracyjnej, zarówno w ujęciu podmiotowym, jak i przedmiotowym. Przy czym na co wskazuje użyty przez ustawodawcę zwrot "wydaje", wydanie decyzji o umorzeniu postępowania jest obligatoryjne, gdy postępowanie stało się bezprzedmiotowe z jakiejkolwiek przyczyny. Z bezprzedmiotowością postępowania mamy do czynienia wówczas, gdy organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Oznacza to, iż brak jest któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego (podmiotu, przedmiotu postępowania, a także sytuacji, gdy stosunek, którego ustalenie jest przedmiotem wszczętej sprawy administracyjnej, nie jest stosunkiem administracyjnoprawnym), co skutkuje tym, że nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C. H. Beck, Warszawa 2011, str. 410 - 411). Inaczej mówiąc sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. tylko wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego w załatwienie sprawy co do istoty, i jest to konsekwencja wystąpienia trwałej i nieusuwalnej przeszkody w prowadzeniu postępowania, tj. braku przedmiotu postępowania, czy któregokolwiek z pozostałych elementów stosunku prawnego. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne - pozytywne czy negatywne - staje się prawnie niedopuszczalne.

W niniejszej sprawie, z dokonanych w sposób prawidłowy ustaleń faktycznych wynika, że działka nr 116/6 z stanowi a cześć dawnego placu 82, dla którego prowadzony jest w Sądzie Rejonowym dla Ł. Ś. w Ł. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych zbiór dokumentów [...]. W zbiorze dokumentów jako właściciele gruntu wpisani są S. i H. T.. Analogiczny wpis w zakresie prawa własności widniej także w rejestrze gruntów. H. T. oraz M. T. są spadkobiercami S.T. Powyższe ustalenia nie zostały zakwestionowane przez skarżących. Wobec powyższego skoro ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika bezspornie, że nieruchomość oznaczona jako działka nr 116/6 nigdy nie była przedmiotem wywłaszczenia i nadal, nieprzerwanie pozostaje własnością wnioskodawców, to procedujące w sprawie organy obu instancji zasadnie uznały, iż postępowanie prowadzone w części dotyczącej działki nr 116/6 jako bezprzedmiotowe, podlega umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.pa.

Natomiast, co do powołanego przez skarżących wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 grudnia 2017 r., SK 39/15, wskazać należy, iż wyrok ten dotyczył zbadania konstytucyjności przepisu art. 136 ust. 3 u.g.n. w zakresie w jakim wyłączał on prawo do żądania przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę zwrotu nieruchomości nie wywłaszczonej w drodze decyzji administracyjnej, a nabytej przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego w drodze umowy cywilnoprawnej, o której mowa w art. 114 ust. 1 u.g.n., poprzedzonej prowadzonymi rokowaniami. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie miała miejsca, gdyż jak już wcześniej wskazano wywłaszczenie nieruchomości nastąpiło na podstawie decyzji Prezydium Rady Narodowej w Ł. z dnia [...] grudnia 1970 r., nr [...].

Bez wpływu na wynik niniejszego rozstrzygnięcia pozostaje również przedłożona do akt sprawy dokumentacja wszczętego w dniu 28 września 1993 r. postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu przedmiotowej nieruchomości. Postępowanie to, jak wynika ze złożonego pisma Urzędu Wojewódzkiego w Ł. Wydziału Geodezji, Kartografii, Katastru i Nieruchomości z dnia 18 lutego 1998 r. nie zostało zakończone do dnia wejścia w życie przepisów u.g.n. Zgodnie natomiast z art. 233 u.g.n. sprawy wszczęte, lecz niezakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, prowadzi się na podstawie jej przepisów.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

dc