Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2733/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-07-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu admininstracji
Powołane przepisy: article: art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c)
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 5 ust. 1 i 2, art. 3 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2016 poz 2042
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami  Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jedn.
article: art. 145 § 1 pkt 4 i 5, art. 148 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędzia del. WSA Jolanta Górska po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. P. i L. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 marca 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 2245/18 w sprawie ze skargi J. P. i L. G. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżone postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz utrzymane nim w mocy postanowienie Wojewody [...] z [...] czerwca 2018 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji solidarnie na rzecz J. P. i L. G. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 5 marca 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 2245/18, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) dalej "p.p.s.a.", oddalił skargę J. P. i L. G. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2018 r., nr [...] Wojewoda [..] odmówił wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z [...] października 2016 r. potwierdzającą J. P. i B. S. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. G. nieruchomości w m. S., gm. [...], pow. [...], woj. [...] wraz z decyzją zmieniającą z [...] listopada 2016 r.

Zaskarżonym w sprawie postanowieniem Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Wojewody. W uzasadnieniu podano, że we wniosku o wznowienie postępowania z [...] lutego 2018 r. J. P. powołała podstawę wznowienia określoną w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Wskazała, że nową okolicznością w sprawie był fakt, że L. G. w trakcie wydawania decyzji był spadkobiercą po J. G., co wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] grudnia 2017 r., sygn. akt I Ns [...]. Natomiast L. G. jako podstawę wznowienia postępowania wskazał art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., z którego wynika, że wznawia się postępowanie jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu a taka okoliczność zaszła w jego przypadku.

W ocenie organu administracji obydwa wnioski o wznowienie postępowania zostały złożone po terminie. Ponadto Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wywiódł, że L. G. był stroną postępowania objętego wnioskami o wznowienie i brał w nim udział, na co wskazuje złożone przez niego oświadczenie z 28 listopada 2016 r., w którym wskazał J. P. jako osobę uprawnioną do rekompensaty. Zdaniem organu odwoławczego tylko osoba będącą stroną i uznana przez organ administracji publicznej za stronę mogła dokonać takiego wskazania.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. P. i L. G. zarzucili naruszenie prawa mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez błędną wykładnię, a w konsekwencji jego niezastosowanie i uznanie, że w sprawie nie zaistniały podstawy do wznowienia postępowania, podczas gdy zebrany materiał dowodowy dawał podstawy do wznowienia postępowania, bowiem pojawiła się nowa istotna okoliczność nieznana organowi w postaci bycia przez L. G. spadkobiercą J. G.; art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez błędną wykładnię i jego niezastosowanie, gdy tymczasem właściwa wykładnia tego przepisu wskazywała na konieczność wznowienia postępowania, bowiem L. G. jako strona postępowania nie brał udziału w części tego postępowania bez własnej winy, tj. w zakresie rekompensaty po J. G.; a także art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji podtrzymał swoje stanowisko w sprawie.

W ocenie Sądu pierwszej instancji skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, bowiem nowe okoliczności podane we wniosku J. P. o wznowienie dotyczyły następstwa prawnego po J. G., po którym nie było zgłoszone w terminie wskazanym w ustawie z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 r., poz. 1090 ze zm.) dalej zwanej "ustawą zabużańską" żądanie przyznania prawa do rekompensaty. Zatem pomiędzy podstawą wniosku a treścią kwestionowanej decyzji nie ma jakiegokolwiek związku.

Sąd wskazał ponadto, że w sprawie nie występuje również druga przesłanka wznowieniowa, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. L. G. brał bowiem udział w najistotniejszych dla jego interesów elementach postępowania w sprawie dotyczącej przyznania prawa do rekompensaty po A. G. Odnosząc się do udziału L. G. w postępowaniu dotyczącym rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami RP przez J. G., Sąd stwierdził natomiast, że wniosek o wznowienie tego postępowania nie mógł zostać złożony, ponieważ po J. G. nie było zgłoszone żądanie przyznania prawa do rekompensaty. Co więcej, zdaniem Sądu L. G. o decyzji Wojewody [...] z [...] października 2016 r. dowiedział się 23 stycznia 2017 r. tj. w dacie otrzymania decyzji częściowej Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2017 r., przyznającej mu prawo do rekompensaty po A. G. za udział 6/72. Składając zatem w dniu 13 lutego 2018 r. wniosek o wznowienie postępowania, nie dochował miesięcznego terminu do wniesienia podania o wznowienie. Sąd uznał natomiast za nieprawidłowe stanowisko organu administracji dotyczące złożenia przez J. P. wniosku o wznowienie postępowania z uchybieniem terminu określonego w art. 148 § 1 k.p.a.

Skargę kasacyjną złożyli J. P. i L. G., zaskarżając wyrok w całości. Zarzucili:

1. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP (dalej zwanej "ustawą zabużańską") przez uznanie, iż złożenie wniosku przez J. P. do Wojewody [...] o przyznanie prawa do rekompensaty za mienie należące do A. G., stanowiące udział 1/2 części we współwłasności gospodarstwa rolnego, skutkowało wszczęciem tego postępowania jedynie wobec mienia pozostawionego przez A. G., gdy tymczasem właściwe rozumienie tego przepisu wskazuje, iż złożenie wniosku przez J. P. skutkowało wszczęciem takiego postępowania również w zakresie wszystkich pozostałych uprawnionych w rozumieniu art. 3 tej ustawy, a zatem również w zakresie współwłaściciela tego mienia, J. G. i jego zstępnych, co w konsekwencji skutkowało błędnym zawężeniem oceny podstaw do wznowienia postępowania przez WSA opartego na przesłance wskazanej w art. 145 § 1 pkt 4 i 5 k.p.a.;

2. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 269 § 1 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie wyrażające się w niezwróceniu się przez skład sędziowski Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w sytuacji niepodzielania stanowiska wyrażonego w uchwale siedmiu sędziów NSA z 9 października 2017 r. sygn. akt I OPS 3/17, do Naczelnego Sądu Administracyjnego o ponowną uchwałę w tym zakresie, co w konsekwencji skutkowało niezastosowaniem stanowiska prawnego wyrażonego w tej uchwale podczas rozpoznawania skargi na odmowę wznowienia postępowania w przedmiocie przyznania prawa do rekompensaty, a w konsekwencji przyjęciem, iż wniosek o wznowienie postępowania nie miał podstaw prawnych z uwagi na brak tożsamości przedmiotu postępowania zakończonego przed Wojewodą [...];

3. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niewyjaśnienie podstaw prawnych ustalenia zakresu podmiotowego postępowania w przedmiocie rekompensaty wszczętego na wniosek J. P., w szczególności brak uzasadnienia odejścia od stanowiska NSA w przedmiocie objęcia postępowaniem wszystkich współuprawnionych do rekompensaty z urzędu, pomimo podnoszenia przedmiotowej argumentacji przez skarżących już na etapie skargi;

4. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i b) p.p.s.a. poprzez ich niezastosowanie pomimo istnienia do tego podstaw w postaci naruszenia prawa materialnego, tj. art. 5 ust 1 ustawy zabużańskiej, przez jego błędną wykładnię oraz naruszenie przez organ normy postępowania administracyjnego z art. 145 § 1 pkt 4 i 5 k.p.a. nakazującej wznowienie postępowania w sytuacji istnienia do tego podstaw, których to błędów organu Wojewódzki Sąd Administracyjny nie spostrzegł, a w konsekwencji dokonał niewłaściwej oceny działania organu i wydanej decyzji.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i uwzględnienie skargi, ewentualnie uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że wniosek skarżących kasacyjnie miał na celu wznowienie postępowania w przedmiocie przyznania rekompensaty za mienie stanowiące całość gospodarstwa rolnego, położonego niegdyś w S., w zakresie odnoszącym się do obu współwłaścicieli A. G. i J. G.. Zdaniem skarżących kasacyjnie, pomimo że to postępowanie zostało zainicjowane wnioskiem J. P. celem przyznania prawa do rekompensaty po A. G., na organie ciążył obowiązek właściwego ustalenia przedmiotu postępowania i ustalenia wszystkich jego stron. Tak skonstruowany wniosek J. P. nie mógł ograniczać zakresu prowadzonego postępowania jedynie do udziału w tej nieruchomości.

W ocenie strony skarżącej kasacyjnie właściwa interpretacja normy wskazanej w art. 5 ust 1 w związku z art. 3 ust. 1 ustawy zabużańskiej wskazuje, że postępowanie zainicjowane przez jednego ze spadkobierców lub współwłaścicieli ma skutek wobec wszystkich tych osób związanych jednym stosunkiem cywilnym współwłasności danej nieruchomości. Podkreślono, że za taką wykładnią przemawiają zarówno argumenty celowości, szybkości postępowania oraz jego jednolitości. Nie sposób bowiem uznać, aby w zakresie takiego prawa do rekompensaty za mienie będące współwłasnością - do którego często strony posiadały dokumenty potwierdzające takie prawo w jednym egzemplarzu (jak w niniejszej sprawie) - postępowanie dzielić i rozpatrywać w odrębnych sprawach. Zaznaczono, że rozstrzygnięcia w sprawach współwłaścicieli danej nieruchomości obejmują okoliczności wspólne, związane między innymi z udowodnieniem własności takiej nieruchomości, wartości nieruchomości, oraz okoliczności dotyczące opuszczenia terenu.

Podniesiono ponadto, że gdyby nie ten błąd w założeniach, który skutkował nieprawidłową oceną prawną przedmiotu postępowania, Sąd pierwszej instancji podzieliłby stanowisko zawarte w skardze. Z rozważań Sądu można bowiem ustalić, że co najmniej wniosek o wznowienie postępowania złożony przez J. P. spełniał przesłanki ustawowe wynikające z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. W tych okolicznościach w sprawie badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych.

W pierwszej kolejności należało odnieść się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania, które okazały się usprawiedliwione.

Stosownie do treści art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Nie budzi wątpliwości, że Sąd pierwszej instancji wyjaśniając swoje rozstrzygnięcie przez wskazanie przyjętej podstawy prawnej, zobowiązany jest do przedstawienia argumentacji przemawiającej za przyjęciem określonego stanowiska przez sąd a także do podania dlaczego nie przyjął stanowiska strony skarżącej. Brak odniesienia się do mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy argumentów strony skarżącej, stanowi naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie.

Istota wniosku o wznowienie postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie, oparta była na jej nierozpoznaniu w zakresie obejmującym całą nieruchomość położaną w m. S., stanowiącej współwłasność A. G. i J. G. Bezsporne bowiem jest, że sprawa została dotychczas rozpoznana tylko w części dotyczącej udziału w wysokości ½ tej nieruchomości, należącego do A. G. Wnoszący o wznowienie postępowania już w zażaleniu na postanowienie o odmowie wznowienia, powołując się na uchwałę NSA z dnia 9 października 2017 r. podnosili, że zakończone postępowanie administracyjne w sprawie rekompensaty powinno obejmować całą nieruchomość i spadkobierców obydwóch współwłaścicieli. Na argumentację związaną z powołaną uchwałą powołano się także w skardze. Jednak Sąd pierwszej instancji pomimo, że uznał iż wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego jest niezasadny z uwagi na to, że nowe okoliczności podane we wniosku o wznowienie dotyczą następstwa prawnego po J. G., po którym nie było zgłoszone przez uprawnione osoby, w terminie wskazanym przez ustawodawcę, żądanie przyznania prawa do rekompensaty. Skoro dla sprawy zasadnicze znaczenie miało to, czy wniosek J. P. z 31 grudnia 2008 r. w sprawie przyznania rekompensaty za nieruchomość pozostawioną w S. przez współwłaściciela w ½ części A. G. wszczynał postępowanie co do całej tej nieruchomości i wszystkich jej współwłaścicieli, to brak odniesienia się do argumentacji skarżących opartej na wskazanej uchwale, miał istotny wpływ na wynik sprawy.

W analizowanej sprawie jej istota sprowadzała się do wykładni prawa materialnego, to jest art. 5 ust. 1 i 2 w zw. z art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z tymi przepisami, potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. (art. 5 ust. 1). Wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w przypadkach, o których mowa w art. 3, składa współwłaściciel lub spadkobierca lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty (art. 5 ust. 2). Natomiast stosownie do treści art. 3 ust. 1 i 2 tej ustawy "W przypadku gdy nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej były przedmiotem współwłasności, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim współwłaścicielom, spełniającym wymogi określone w art. 2, albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych współwłaścicieli (ust. 1). W przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (ust. 2).

W orzecznictwie i piśmiennictwie przyjmuje się, że interpretacja przepisów prawa wyrażona w uchwale (abstrakcyjnej lub konkretnej) Naczelnego Sądu Administracyjnego jest pośrednio wiążąca zarówno dla zwykłych, jak i poszerzonych składów orzekających (art. 269 § 1 p.p.s.a.; J. Drachal, A. Wiktorowska, P. Wajda w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2017, s. 1169, nb 1). Uchwała jest wiążąca w tym sensie, że składowi sądu administracyjnego rozpoznającemu sprawę nie wolno samodzielnie przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej jak została przyjęta przez skład poszerzony NSA. Przepis art. 269 § 1 p.p.s.a. nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale powiększonego składu NSA. Odstąpienie od stanowiska zawartego w uchwale NSA, bez zachowania trybu określonego w art. 269 § 1 p.p.s.a. należy uznać za naruszenie prawa, odpowiadające podstawie kasacyjnej zawartej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie 7 sędziów 9 października 2017 r., podjął uchwałę o sygn. akt I OPS 3/17 (ONSAiWSA 2018/1/2) o następującej treści: "Złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez osobę uprawnioną w terminie określonym art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm. - obecnie: Dz.U. z 2016 r. poz. 2042 ze zm.) skutkuje wszczęciem postępowania administracyjnego również w stosunku do wszystkich pozostałych uprawnionych w rozumieniu art. 3 tej ustawy".

Ze stanowiska Sądu Wojewódzkiego wynika, że nie został spełniony wymóg, aby wnioski o potwierdzenie prawa do rekompensaty, złożone zostały w wymaganym terminie przez wszystkie osoby uprawnione co do całej nieruchomości pozostawionej w S., dlatego zakończona decyzjami ostatecznymi sprawa (decyzje częściowe) dotyczyła tylko ½ części pozostawionej nieruchomości, będącej współwłasnością A. G. Natomiast skarżący twierdzą, że wskazane wyżej przepisy ustawy zabużańskiej wymagają jedynie złożenia w terminie do 31 grudnia 2008 r. stosownego wniosku przez jedną z uprawnionych w art. 5 ust. 2 ustawy osób. Złożenie wniosku w terminie przez jednego ze spadkobierców byłych współwłaścicieli pozostawionej nieruchomości odnosi przy tym skutek wobec wszystkich pozostałych spadkobierców obydwu byłych współwłaścicieli pozostawionej nieruchomości.

W związku z powyższym wyjaśnić należy, że wprawdzie początkowo orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego w powyższej kwestii nie było jednolite, jednakże ostatecznie przeważył pogląd, iż w sprawach zabużańskich zachodzi jedność materialnoprawna wniosku. Taki pogląd został bowiem wyrażony w przytoczonej już wyżej uchwale składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2017 r. (sygn. I OPS 3/17). Na tego rodzaju wykładnię art. 5 ust. 1 i 2 ustawy zabużańskiej - zdaniem składu powiększonego - wskazują elementy decyzji wydawanej w takiej sprawie, to jest celowość załatwienia sprawy o potwierdzenie prawa do rekompensaty jednym rozstrzygnięciem. Pozwala to na uniknięcie rozbieżności co do istotnych rozstrzygnięć, określonych w art. 8 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy, do których może dochodzić, gdy w odniesieniu do jednej nieruchomości zapada kilka rozstrzygnięć z wniosków kilku osób uprawnionych. Za takim rozumieniem ww. przepisów przemawiają też rezultaty wykładni prokonstytucyjnej. Odczytywanie bowiem treści art. 5 ust. 1 i 2 ustawy zabużańskiej w ten sposób, że ustanawia ona, dla zachowania terminu prawa materialnego, o którym mowa w art. 5 ust. 1, wymóg złożenia wniosku przez każdego ze współwłaścicieli lub spadkobierców, lub wskazaną osobę uprawnioną do rekompensaty, w przypadkach, o których mowa w art. 3 ustawy, oznaczałoby akceptację również dla takiej sytuacji, w której zaniechanie organu władzy publicznej, w zakresie obowiązku określonego w art. 61 § 4 oraz art. 9 i 10 § 1 k.p.a., rodziłoby po stronie obywatela nieodwracalne skutki a taka relacja organu władzy publicznej z obywatelem byłaby niedopuszczalna. Założenie, według którego władza publiczna może ustanowić normy, których dochowanie przez obywatela jest możliwe jedynie przy pomocy organu tej władzy, ale jednocześnie zwalniające organ z obowiązku udzielenia obywatelowi skutecznej pomocy w tym zakresie, byłoby sprzeczne z zasadą bezpieczeństwa prawnego, wyprowadzoną z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W tej sytuacji skład powiększony podkreślił w szczególności, że nie można zwłaszcza zaaprobować sytuacji, w której organ ma informację o osobie uprawnionej, uzyskaną w trakcie postępowania z wniosku innego współwłaściciela albo spadkobiercy, ale nie powiadamia jej o postępowaniu, nie stwarza tej osobie uprawnionej możliwości przystąpienia do postępowania, a następnie uznaje, że nie dochowała ona materialnoprawnego terminu do złożenia wniosku.

W omawianej uchwale podkreślono również, że celem ustawy zabużańskiej z dnia 8 lipca 2005 r., a co wynika z uzasadnienia projektu ustawy, było zrealizowanie wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 22 czerwca 2004 r., Broniowski przeciwko Polsce, w którym to wyroku Trybunał wskazał na koniczność odejścia od takiego trybu przyznawania rekompensaty, w którym organy władzy, nakładając ograniczenia i stosując praktyki, które sprawiły, że prawo to stało się niewykonalne i bezużyteczne w praktyce, uczyniły prawo to iluzorycznym i zniszczyły samą jego istotę. W związku z tym rozumienie przepisów art. 5 ust. 1 i 2 ustawy zabużańskiej, inne niż przyjęte przez skład powiększony, nie odpowiada tak deklarowanemu celowi ustawy. Należy też zauważyć, że pomimo iż uchwała podjęta została w odpowiedzi na pytanie sądu sformułowane na kanwie sprawy wszczętej wnioskiem jednego ze spadkobierców właściciela pozostawionej nieruchomości, to zarówno z treść uchwały jak i jej uzasadnienie wskazuje, że dotyczy ona także spadkobierców jednego ze współwłaścicieli pozostawionej nieruchomości. Wynika to wprost z podsumowania uzasadnienia owej uchwały, w którym NSA w składzie powiększonym stwierdził, że "Wszystkie uwarunkowania materialnoprawne i proceduralne prowadzą do stanowiska, według którego, współwłaściciel albo jeden ze spadkobierców, składając wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty, powoduje wszczęcie postępowania, w rozumieniu art. 61 § 1 k.p.a., nie tylko w sprawie przysługującego mu, w fazie realizacji, udziału w prawie do rekompensaty, ale wszczęcie postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty przysługującego wszystkim współwłaścicielom albo wszystkim spadkobiercom. Należy zauważyć, że NSA w składzie powiększonym swoje stanowisko oparł też na poglądzie wyrażonym w dotychczasowym orzecznictwie, że w art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej chodzi o wniosek dotyczący konkretnej nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (patrz: wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2015 r., sygn. akt I OSK 594/14). Dopiero niezłożenie, w odniesieniu do konkretnej nieruchomości, wniosku w terminie określonym w art. 5 ust. 2 ustawy, powoduje wygaśnięcie prawa do rekompensaty (patrz m.in. wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 2072/11).

Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela powyższe stanowisko a to prowadzi do wniosku, że także zarzut kasacyjny dotyczący obrazy art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. okazał się usprawiedliwiony.

W tych warunkach, skoro omówione wyżej zarzuty okazały się usprawiedliwione, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i uznając, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, rozpoznał skargę.

W rezultacie przedstawionego wyżej stanowiska, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą sprawę uznał, że trafnie wskazują skarżący kasacyjnie, że wniosek J. P. z 31 grudnia 2008 r. w sprawie przyznania rekompensaty za nieruchomość pozostawioną w S. przez jej współwłaściciela w ½ części A. G., wszczynał postępowanie co do całej tej nieruchomości i wszystkich jej współwłaścicieli, tj. także udziału w ½ części pozostawionej nieruchomości w S. należącej do J. G.

Zatem nietrafnie Sąd pierwszej instancji uznał, że wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego jest niezasadny z uwagi na to, że nowe okoliczności podane we wniosku o wznowienie mają dotyczyć następstwa prawnego po J. G., po którym nie było zgłoszone przez uprawnione osoby, w terminie wskazanym przez ustawodawcę, żądanie przyznania prawa do rekompensaty.

Sąd pierwszej instancji trafnie natomiast uznał, że nieprawidłowe jest stanowisko organu, co do złożenia przez J. P. wniosku o wznowienie postepowania z uchybieniem terminu określonego w art. 148 § 1 k.p.a. Termin miesięczny określony w tym przepisie winien być liczony od daty uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po J. G. i tak liczony termin został przez J. P. zachowany. Naczelny Sąd Administracyjny w całości podziela także stanowisko Sądu pierwszej instancji odnośnie do drugiej postulowanej przesłanki wznowienia postępowania tj. braku udziału L. G. w postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.). Tego stanowiska Sądu w skardze kasacyjnej nie kwestionuje się. Zatem należy tylko wskazać, że jak to trafnie przyjął Sąd pierwszej instancji, przesłanka ta nie występuje, ponieważ z niepodważanych w skardze kasacyjnej okoliczności wynika, iż L. G. brał udział w postępowaniu zakończonym ostatnimi dwiema decyzjami częściowymi, które nawet otrzymał. Te okoliczności przemawiają także za niekwestionowanym w skardze kasacyjnej stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że L. G. ponadto nie dochował miesięcznego terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania, wymaganego na podstawie art. 148 § 2 k.p.a.

Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz poprzedzające je postanowienie Wojewody [...].

Organy administracji ponownie rozpoznając wniosek o wznowienie postępowania, stosownie do art. 153 i 170 p.p.s.a. uwzględnią przedstawione wyżej stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania sądowego oparto na art. 200 p.p.s.a. Na koszty te złożyły się tylko koszty postępowania przed Sądem pierwszej instancji, ponieważ skarżący kasacyjnie nie złożyli wniosku o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.