Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 3737/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-11-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej~Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 47 i art. 51
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Stefan Babiarz (sprawozdawca), Sędzia NSA Andrzej Jagiełło, Sędzia WSA (del.) Agnieszka Krawczyk, Protokolant Paweł Koluch, po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2019 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej E. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 lipca 2017 r. sygn. akt I SA/Po 326/17 w sprawie ze skargi E. A. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 22 grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od E. A.na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

1. Wyrokiem z dnia 18 lipca 2017 r., I SA/Po 326/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę E. A. (zwanego dalej zobowiązanym) na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 22 grudnia 2016 r. w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne.

2. Ze stanu sprawy przyjętego przez sąd pierwszej instancji wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził wobec zobowiązanego egzekucję administracyjną

w kwocie 5.672.715,10 zł.

Organ - zawiadomieniem z dnia 26 sierpnia 2016 r. - dokonał próby zajęcia

w spółce z .o.o. wynagrodzenia za pracę zobowiązanego. Spółka poinformowała, że zobowiązany od dnia 17 stycznia 2016 r. już tu nie pracuje, zajęcie nie może być zrealizowane.

Pismem z dnia 1 września 2016 r. zobowiązany wniósł skargę na czynności egzekucyjne, zarzucając organowi I instancji naruszenie art. 1a pkt 10 i 17 w związku z art. 72 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym

w administracji (Dz. U. z 2016 r., poz. 599 ze zm. – dalej jako: u.p.e.a.). Zobowiązany podniósł, że w toku postępowania w Urzędzie Skarbowym wskazał już, iż od 2 lat nie pracuje w tej spółce. Z przesłuchania tego sporządzono protokół. Spółka od ponad 2 lat nie wypłaca zobowiązanemu żadnych wynagrodzeń. Organ miał informację od zobowiązanego, że stosunek pracy ze spółką uległ rozwiązaniu. Zawiadomienie

o zajęciu wynagrodzenia było całkowicie zbędne, a jednocześnie naruszyło prawo zobowiązanego do prywatności.

Postanowieniem z dnia 28 września 2016 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego oddalił skargę, wskazując m.in., że z pozostających w dyspozycji organu egzekucyjnego dokumentów wynikało, iż płatnik – sp. z o.o – złożył w urzędzie informację PIT-11 za 2015 r. i tam wskazał zobowiązanego jako osobę pobierającą wynagrodzenie. To właśnie te dane dawały podstawę do określenia aktualnego pracodawcy zobowiązanego i na tej podstawie dokonano zajęcia wynagrodzenia.

3. Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Wskazał, że oświadczenia zobowiązanego są sprzeczne.

Z jednej strony wskazuje on bowiem, że od 2 lat nie pracuje dla spółki, a z drugiej strony nie kwestionuje ustaleń poczynionych przez organ egzekucyjny, w oparciu

o PIT-11, z którego wynika, że spółka była pracodawcą zobowiązanego w 2015 r.

4. W skardze na powyższe postanowienie zobowiązany zarzucił naruszenie art. 138 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm. – dalej jako: kpa) oraz art. 72 u.p.e.a. poprzez utrzymanie w mocy orzeczenia oddalającego skargę na zajęcie wynagrodzenia za pracę, pomimo iż zajęcie zostało skierowane do podmiotu, który nie jest pracodawcą zobowiązanego. Zobowiązany przyznał, że był zatrudniony we wskazanej firmie, jednak stosunek pracy ustał, o czym urząd skarbowy został poinformowany. W ocenie skarżącego skoro organ egzekucyjny dokonał próby zajęcia u podmiotu, który nie jest pracodawcą zobowiązanego, to zajęcie to winno zostać uchylone.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz o przeprowadzenie rozprawy.

5. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę, wskazując, że

w związku z toczącą się przeciwko zobowiązanemu egzekucją administracyjną, organ egzekucyjny zobowiązał sp. z o.o., aby bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczała zobowiązanemu zajętej części wynagrodzenia. Kwestią bezsporną pozostaje również fakt, że doręczenie zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia nastąpiło po ustaniu stosunku pracy łączącego zobowiązanego ze spółką.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do tego, czy sp. z o.o.,

w okolicznościach rozpoznawanej sprawy pozostawała pracodawcą skarżącego

w rozumieniu przepisów u.p.e.a., a skierowanie do niej przez organ egzekucyjny zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia za pracę, już po ustaniu stosunku pracy stanowi okoliczność uzasadniającą uchylenie czynności egzekucyjnej na podstawie art. 54 u.p.e.a. Sąd zwrócił uwagę, że sp. z o.o. jest podmiotem, dla którego skarżący pracował. Okoliczności tej ponad wszelką wątpliwość dowodzi PIT-11 złożony za rok 2015, a także informacja od spółki o zakończeniu współpracy z dniem 17 stycznia 2016 r.

Zdaniem sądu działanie organu polegające na skierowaniu zawiadomienia do sp. z o.o. było celowe i znajdowało oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym. Obowiązek wypłaty wynagrodzenia może istnieć, również pomimo ustania stosunku łączącego skarżącego z pracodawcą. Jednocześnie obowiązkiem organów egzekucyjnych jest podejmowanie czynności przewidzianych przepisami prawa, aby zrealizować cel postępowania egzekucyjnego, tj. aby nastąpiło wykonanie ciążących na zobowiązanym obowiązków o charakterze publicznoprawnym.

Odnosząc się do argumentacji zobowiązanego, że wszystkie informacje na temat jego relacji ze spółką zostały przekazane organowi w związku z postępowaniem egzekucyjnym, a w konsekwencji zbyteczne były działania organu egzekucyjnego zmierzające do zajęcia wynagrodzenia u tego pracodawcy, zauważyć trzeba, że jak trafnie wskazały organy, oświadczenia składane przez zobowiązanego różnią się między sobą, skoro w skardze na czynności egzekucyjne sporządzonej w dniu 1 września 2016 r. zobowiązany podaje, że ze spółką od 2 lat nie łączy go stosunek pracy, a następnie sam potwierdza fakt zatrudnienia u tego pracodawcy w 2015 r. Dodatkowo słowom skarżącego przeczy pismo spółki, z którego wynika, że skarżący nie pracuje dla niej od dnia 17 stycznia 2016 r. Bez znaczenia dla oceny legalności postanowienia oddalającego skargę na czynności egzekucyjne pozostaje przy tym przekonanie skarżącego o naruszeniu jego prywatności i ujawnieniu tajemnicy. Organ podejmował czynności przewidziane przepisami prawa, aby zrealizować cel postępowania egzekucyjnego. Postępowanie egzekucyjne ze swej istoty przynosi szczególnie dotkliwą, władczą ingerencję aparatu państwowego w sferę własności

i prywatności obywatela.

6. Powyższy wyrok zobowiązany zaskarżył w całości skargą kasacyjną, zarzucając:

- naruszenie prawa materialnego, tj.:

1) art. 47 i 51 w związku z art. 8 art. 8 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm. – dalej: Konstytucja RP) – poprzez ich niezastosowanie w sprawie;

2) art. 72 § 1 i 2 w związku z art. 1a pkt 10 i 17 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r.

o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r., poz. 599 ze zm. – dalej jako: u.p.e.a.) poprzez niewłaściwą wykładnię oraz zastosowanie, tj. przyjęcie, że przesłanie do byłego pracodawcy zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia za pracę nie stanowi naruszenia przepisów regulujących postępowanie egzekucyjne w administracji;

- naruszenie przepisów postępowania, tj.:

3) art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm. - zwanej dalej: p.u.s.a.) w związku z art. 7, 8 § 1, 77, 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267 - dalej: kpa) w związku z art. 18 u.p.e.a. - poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i zaniechanie przez sąd wnikliwej kontroli zaskarżonego postanowienia, w tym poprzez nieuwzględnienie faktu, iż zgodnie

z art. 18 u.p.e.a. w postępowaniu tym winny znaleźć zastosowanie również zasady ogólne wyrażone w ustawie – Kodeks postępowania administracyjnego, w tym zasada praworządności oraz zasada pogłębiana zaufania obywateli do organów państwa, podczas gdy prawidłowe zastosowanie wskazanych przepisów prowadziłoby do uznania, że organy egzekucyjne winne były przy przyprowadzeniu czynności egzekucyjnych zastosować wyżej wskazane zasady oraz dążyć do prawidłowego ustalenia, czy podmiot., do którego kierowano zajęcie wynagrodzenia jest w rzeczywistości pracodawcą zobowiązanego

4) art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 - dalej: p.p.s.a.) - poprzez oddalenie skargi, pomimo że ziściła się podstawa do jej uwzględnienia.

Mając na uwadze powyższe, zobowiązany wniósł o:

- uchylenie wyroku w całości, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania,

- zasądzenie na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o:

- oddalenie skargi kasacyjnej,

- rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie,

- zasądzenie od zobowiązanego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu.

7. Niezasadne są zarzuty naruszenia przepisów Konstytucji RP – jej art. 47 i art. 51. Zgodnie z treścią pierwszego z nich, każdy ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym. Wedle drugiego z tych przepisów, nikt nie może być obowiązany inaczej niż na podstawie ustawy do ujawniania informacji dotyczących jego osoby (ust. 1). Władze publiczne nie mogą pozyskiwać, gromadzić i udostępniać innych informacji

o obywatelach niż niezbędne w demokratycznym państwie prawnym (ust. 2). Każdy ma prawo dostępu do dotyczących go urzędowych dokumentów i zbiorów danych. Ograniczenie tego prawa może określić ustawa (ust. 3). Każdy ma prawo do żądania sprostowania oraz usunięcia informacji nieprawdziwych, niepełnych lub zebranych

w sposób sprzeczny z ustawą (ust. 4). Zasady i tryb gromadzenia oraz udostępniania informacji określa ustawa (ust. 5).

Jak trafnie zauważono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, ograniczenie konstytucyjnych praw i wolności dopuszczalne jest na warunkach przewidzianych

w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, zgodnie z którym ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw.

Ten ostatni przepis jest tzw. ogólną klauzulą ograniczającą, określającą warunki i zakres ingerencji w konstytucyjne prawa i wolności ze względu na potrzebę ochrony innych wartości konstytucyjnych. Do tych wartości należy m.in. potrzeba zapewnienia bezpieczeństwa i porządku publicznego, co pozostaje w związku

z koniecznością respektowania obowiązku przestrzegania prawa RP (art. 83 Konstytucji RP), w tym realizowania obowiązku ponoszenia przez obywateli ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP). Ich niewypełnianie przez adresatów tej normy musi rodzić konieczne sankcje, które zostały określone w ustawie

o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Wobec tego, że skarżący nie wywiązał się z obowiązku ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, doszło do uruchomienia postępowania egzekucyjnego,

w ramach którego zastosowano wobec niego przewidziane w u.p.e.a. sankcje egzekucyjne. Sankcje te są zgodne z zasadą proporcjonalności przewidzianą w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, są one bowiem konieczne w demokratycznym państwie prawnym dla jego bezpieczeństwa i porządku publicznego, które zapewnia między innymi dochodzenie w trybie przymusowym zobowiązań publicznoprawnych. Sankcje te nie naruszają jednocześnie istoty prawa do prywatności i ochrony danych osobowych. Zakres informacji, których może domagać się organ egzekucyjny od uczestników postępowania egzekucyjnego, został zdeterminowany celem postępowania egzekucyjnego i ograniczony do informacji niezbędnych do jego przeprowadzenia. Wynika to wprost z użytego w art. 36 § 1 u.p.e.a. sformułowania: "w zakresie niezbędnym do wszczęcia lub prowadzenia postępowania egzekucyjnego" organ egzekucyjny lub wierzyciel, o którym mowa w art. 5, może żądać od uczestników postępowania informacji i wyjaśnień. Ustawodawca zastrzegł przy tym, że udostępnianie informacji przez organy i jednostki, o których mowa wyżej, oraz dłużników zajętej wierzytelności nie narusza obowiązku zachowania przez nich tajemnicy określonej w odrębnych przepisach (art. 36 § 1b/ u.p.e.a.). Oznacza to, że organ egzekucyjny mógł i powinien opierać się na informacjach uzyskanych od dłużnika zajętej wierzytelności w postaci pracodawcy, w zakresie ustaleń co do jego charakteru (czy jest pracodawcą, czy nie), nie naruszając w ten sposób żadnych przepisów – czy to konstytucyjnych, czy ustawowych. Oświadczenie skarżącego nie mogło być w tym zakresie uznane za decydujące.

Niezasadny był też zarzut naruszenia art. 72 § 1 i 2 w związku z art. 1a pkt 10 i 17 u.p.e.a. Zgodnie z tymi przepisami, organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wynagrodzenia za pracę przez przesłanie do pracodawcy zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu tej części jego wynagrodzenia, która nie jest zwolniona spod egzekucji, na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami

z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa pracodawcę, aby nie wypłacał zajętej części wynagrodzenia zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi egzekucyjnemu aż do pełnego pokrycia egzekwowanych należności pieniężnych (art. 72 § 1). Zajęcie wynagrodzenia za pracę jest dokonane z chwilą doręczenia pracodawcy zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie to zachowuje moc również

w przypadku zmiany stosunku pracy lub zlecenia, nawiązania nowego stosunku pracy lub zlecenia z tym samym pracodawcą, a także w przypadku przejęcia pracodawcy przez innego pracodawcę (art. 72 § 2). Według art. 1a pkt 10 u.p.e.a., przez pracodawcę rozumie się podmioty wypłacające wynagrodzenia, o których mowa w pkt 17; a przez wynagrodzenie (art. 1a pkt 17 u.p.e.a.) - wynagrodzenia oraz niewyłączone spod egzekucji inne świadczenia pieniężne związane z pracą lub funkcją wykonywaną przez zobowiązanego na podstawie stosunku pracy oraz innej podstawie, jeżeli z tego tytułu zobowiązany otrzymuje okresowe świadczenia pieniężne.

W rozpoznanej sprawie organ egzekucyjny miał pełne podstawy do przyjęcia, że podmiot, u którego dokonano zajęcia, był pracodawcą wypłacającym skarżącemu wynagrodzenie w rozumieniu powołanego przepisu. Świadczyło o tym, co trafnie zaznaczył sąd i instancji, złożenie przez spółkę PIT-11 za 2015 r. oraz jej oświadczenie o zakończeniu współpracy ze skarżącym dopiero w styczniu 2016 r. Tę ostatnią informację organ egzekucyjny uzyskał po dokonaniu czynności egzekucyjnej, wcześniej nią nie dysponował, trudno więc zarzucać mu naruszenie art. 72 § 1 i 2 w związku z art. 1a pkt 10 i 17 u.p.e.a. Uzyskanie przez organ egzekucyjny informacji, że skarżący już nie otrzymuje wynagrodzenia od spółki było podstawą do przyjęcia, że czynność egzekucja jest bezskuteczna. Okoliczność ta jest w rozpoznanej sprawie bezsporna. Skoro czynność ta okazała się bezskuteczna, nie wywołała po stronie skarżącego żadnych negatywnych skutków prawnych.

Z tych wszystkich przyczyn za niezasadne należało uznać także zarzuty naruszenia art. 1 § 2 p.u.s.a. w związku z przepisami art. 7, 8 § 1, 77 i 80 k.p.a.

w związku z art. 18 u.p.e.a. Wbrew przekonaniu skarżącego, postępowanie dowodowe w postępowaniu wykonawczym – a z takim mamy do czynienia

w rozpoznanej sprawie – nie może być prowadzone w takim samym zakresie, jak

w postępowaniu jurysdykcyjnym. W postępowaniu egzekucyjnym nie chodzi bowiem o orzekanie o obowiązku, lecz o jego wykonanie, co sprawia, że ustalenia w tym postępowaniu dokonywane są w pierwszej kolejności na podstawie u.p.e.a. Źródłem informacji o wierzytelnościach zobowiązanego, co do których można podjąć czynności egzekucyjne, są w pierwszym rzędzie informacje, którymi dysponują wierzyciel i organ egzekucyjny. Organy te nie mają natomiast obowiązku prowadzenia postępowania dowodowego na okoliczność, czy zobowiązany rzeczywiście posiada określoną wierzytelność, czy też nie. Jeśli okaże się, że zajęcie zostało skierowane do wierzytelności, której zobowiązany nie posiada, czynność egzekucyjna będzie po prostu bezskuteczna – co nie oznacza, że niezgodna

z prawem. Tak też było w rozpoznanej sprawie, co podkreślił sąd I instancji.

Nie było w związku z tym podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 151 p.p.s.a., który w okolicznościach rozpoznanej sprawy stanowił konsekwencję braku zarzucanych organom przez skarżącego uchybień. Wspomniany przepis został przez sąd I instancji zastosowany w pełni prawidłowo jako skutek stwierdzonej przez ten sąd niezasadności skargi.

8. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej jako pozbawionej usprawiedliwionych podstaw.

O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2, art.. 210 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit b) w związku z ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. 2015 r., poz. 1804)