Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1037/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-03-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Celne postępowanie
Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Borowicz Sędziowie Cezary Pryca NSA Janusz Zajda (spr.) Protokolant Natalia Filipiak po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2007 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 grudnia 2004 r. sygn. akt III SA/Gl 932/04 w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Cieszynie z dnia [...] lipca 2002 r. nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 13 grudnia 2004 r., sygn. akt III SA/GL 932/04, oddalił skargę M. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Cieszynie z [...] lipca 2002 r., nr [...], którą organ utrzymał w mocy rozstrzygnięcie stwierdzające nieprawidłowości w dokonaniu zgłoszenia celnego w zakresie stawki celnej i kwoty długu celnego.

Sąd stwierdził, że M. M. na podstawie dokumentu SAD nr [...] zgłosił 15 listopada 1999 r. do procedury dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym przywiezione z Republiki Czeskiej surowe orzechy laskowe bez łupin, klasyfikując je do kodu PCN 0802 22 00 0 z obniżoną stawką celną 0%, której zastosowanie motywowane było preferencyjnym, tj. czeskim pochodzeniem towaru. Jako dowód pochodzenia importer przedstawił świadectwo przewozowe EUR 1 z 12 listopada 1999 r., nr [...].

Pismem z 22 lutego 2001 r. władze czeskie, jako władze celne kraju eksportu, w odpowiedzi na wniosek polskich władz celnych o weryfikację powyższego świadectwa poinformowały, że orzechy laskowe objęte świadectwem EUR 1 oraz fakturą z 12 listopada 1999 r., załączonymi do zgłoszenia celnego, nie posiadały preferencyjnego (czeskiego) pochodzenia, a zatem dokument EUR 1 został wystawiony bezpodstawnie. Ponadto, towar importowano z Turcji i Grecji bez dowodów ich pochodzenia. Na terenie Czech nie został on poddany żadnej obróbce lub przetworzeniu.

W związku z negatywnymi wynikami weryfikacji świadectwa pochodzenia, Dyrektor Urzędu Celnego w Cieszynie decyzją z [...] stycznia 2002 r., nr [...], uznał zgłoszenie celne za nieprawidłowe w części dotyczącej określenia stawki celnej i kwoty wynikającej z długu celnego.

Dyrektor Izby Celnej w Cieszynie decyzją z [...] lipca 2002 r. utrzymał powyższe rozstrzygnięcie w mocy.

Organ odwoławczy stwierdził m.in., że stosownie do postanowień Środkowoeuropejskiej umowy o wolnym handlu Cefta (Dz.U. z 1994 r., Nr 129, poz. 637 ze zm.) krajem preferencyjnego pochodzenia towaru jest kraj, w którym wyprodukowano towar zgodnie z warunkami określonymi w regułach sformułowanych w Protokole 7 Umowy Cefta. Organ podkreślił, że zgodnie z art. 13 i 16 Protokołu 7 Umowy Cefta, dowodami wymaganymi dla zastosowania obniżonej stawki celnej może być wyłącznie świadectwo przewozowe EUR 1 lub deklaracja eksportera na fakturze, a nie - jak twierdzi strona - także dokumenty dołączone do zgłoszenia, takie jak faktura, list przewozowy CMR, protokół jakości zdrowotnej środków spożywczych, świadectwo jakości towaru czy dokumenty czeskiej odprawy celnej.

Wskazując na treść art. 253 § 2 Kodeksu celnego - w myśl którego wymienione w nim osoby mogą występować przed Dyrektorem Urzędu Celnego w charakterze przedstawiciela bezpośredniego albo pośredniego - organ odwoławczy stwierdził, że reprezentacja strony w postępowaniu celnym została wyczerpująco uregulowana w przepisach Kodeksu celnego, odwołującego się w kwestiach nieuregulowanych do postanowień Ordynacji podatkowej. Nie mają zatem w tym zakresie zastosowania przepisy Kodeksu cywilnego. Tymczasem J. C. pismem z 12 czerwca 2001 r. poinformował Dyrektora Urzędu Celnego, że uczestniczy w postępowaniu w charakterze pełnomocnika na zasadach Kodeksu cywilnego, a nie jako przedstawiciel. Nie mogło być zatem mowy o niedoręczeniu decyzji ustanowionemu pełnomocnikowi strony.

Wyrokiem z 27 października 2003 r., sygn. akt I SA/Ka 2160/02, Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach uchylił powyższą decyzję, wskazując na naruszenie przez organy obowiązku doręczenia decyzji agencji celnej, umocowanej do działania w imieniu strony. Agencja celna jako podmiot zgłaszający towar do odprawy posiada bowiem status dłużnika celnego, co potwierdza orzecznictwo (wyrok NSA z 20 lutego 2002 r., sygn. akt V SA 1832/01). Decyzja powinna zostać jej doręczona, jako stronie postępowania.

Powyższe orzeczenie zostało uchylone przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 28 lipca 2004 r., sygn. akt GSK 92/04, który przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. NSA podniósł, że orzeczenie na które powołał się Sąd I instancji zostało uchylone wyrokiem Sądu Najwyższego z 3 października 2003 r., sygn. akt III RN 135/02. Sąd Najwyższy wyraził przy tym pogląd, że przedstawiciel bezpośredni nie jest dłużnikiem celnym, czyli nie jest stroną postępowania celnego w rozumieniu art. 133 Ordynacji podatkowej. Działa w imieniu i na rzecz innej osoby.

Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach w dniu 8 marca 2004 r. M. M. podniósł m.in., że decyzja pierwszoinstancyjna powinna być doręczona reprezentującej go agencji celnej.

Oddalając skargę - uwzględnioną pierwotnie przez Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach 27 października 2003 r. - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut dotyczący weryfikacji świadectwa pochodzenia towaru, w oparciu o który strona zadeklarowała zerową stawkę celną.

Organ administracji przy ocenie materiału dowodowego w sprawie działa w granicach swobodnej oceny dowodów. Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie organ odwoławczy rozważył całość zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz uzasadnił szczegółowo, dlaczego okoliczności podnoszone przez stronę nie dają podstaw do przyjęcia, że towar pochodzi z Republiki Czeskiej.

Odnosząc się do mocy dowodowej wyniku weryfikacji Sąd podniósł, że mające zastosowanie w sprawie przepisy Protokołu 7 Umowy Cefta nie wymagają uzasadnienia wyniku weryfikacji, w tym wyjaśnienia, w oparciu o jakie zasady władze celne kraju eksportu przeprowadziły weryfikację. Polskie organy celne nie mają prawa kwestionowania uzyskanych oficjalną drogą wyników weryfikacji ani tym bardziej domagania się od władz weryfikujących udowodnienia, że weryfikacja ta została przeprowadzona zgodnie z przepisami obowiązującymi w tym kraju. Wynik weryfikacji jest dla władz celnych kraju importu wiążący i musi być taki, aby umożliwił wyraźne ustalenie, czy dokumenty są autentyczne, czy sprawdzane produkty można uznać za pochodzące i czy towary te spełniają inne wymogi Protokołu 7. Tylko w tych ramach możliwa jest ocena wartości owej weryfikacji jako dowodu potwierdzającego fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. W zakresie tym należało zdaniem Sądu stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie wynik weryfikacji pozwala na ustalenie, że dokumenty EUR 1 nie są autentyczne i że będące przedmiotem importu orzeszki laskowe nie pochodzą z Republiki Czeskiej.

Oceny tej nie zmienia powołanie się przez stronę na dokumenty inne niż świadectwo EUR 1. Zgodnie z art. 13 i 16 Protokołu 7 Umowy Cefta w powiązaniu z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z 15 grudnia 1998 r. (Dz.U. Nr 158, poz. 1036) dowodami pochodzenia wymaganymi dla zastosowania obniżonej stawki celnej mogą być wyłącznie świadectwo przewozowe EUR 1 lub deklaracja eksportera na fakturze, co słusznie wskazały organy.

Zdaniem Sądu organy celne prawidłowo ustaliły, w świetle wyroku NSA z 28 lipca 2004 r., sygn. akt GSK 92/04, że osobą dokonującą zgłoszenia celnego, a zarazem będącą dłużnikiem celnym w rozumieniu art. 209 § 3 Kodeksu celnego, był importer - M. M..

Zgodnie z art. 145 § 1 Ordynacji podatkowej pisma doręcza się stronie, a gdy strona działa przez przedstawiciela - temu przedstawicielowi, natomiast zgodnie z § 2 tego artykułu pisma doręcza się pełnomocnikowi, jeśli strona takowego ustanowiła. W sprawach celnych zastosowanie znajduje ponadto art. 253 § 1 Kodeksu celnego, wprowadzający pojęcie przedstawicielstwa bezpośredniego i pośredniego. I tak, w prowadzonych przed organem celnym pierwszej instancji sprawach dotyczących towaru, którego rodzaj lub ilość wskazywałyby na przeznaczenie do działalności gospodarczej, przedstawicielem bezpośrednim mógł być upoważniony pracownik lub agencja celna, a przedstawicielem pośrednim - tylko agencja celna. Sąd podkreślił, że ta wyjątkowa regulacja ma zastosowanie wyłącznie w postępowaniu pierwszoinstancyjnym. W pozostałym zakresie (w postępowaniu innym niż pierwszoinstancyjne, dotyczącym towaru wykorzystywanego przy powadzeniu działalności gospodarczej) przedstawicielem strony może być każda osoba fizyczna mająca pełna zdolność do czynności prawnych. Tym samym J. C. był uprawniony do sporządzenia i wniesienia odwołania, jako czynności dokonywanej już poza pierwszą instancją. Nie podlegał ograniczeniom wynikającym z art. 253 Kodeksu celnego (wyrok NSA z 5 października 1999 r., sygn. akt V SA 1115/99, ONSA 2000/4/151). Jako pełnomocnikowi należało mu zatem doręczać wszelkie pisma procesowe w postępowaniu w drugiej instancji.

W aktach sprawy brak jest jednak stosownego pisemnego pełnomocnictwa.

Treść upoważnienia do działania w charakterze przedstawiciela określa z kolei rodzaj udzielonego przedstawicielstwa oraz zakres czynności, do których przedstawiciel jest upoważniony. Oznacza to zdaniem Sądu, że agencja celna działając jako przedstawiciel może dokonywać tych czynności spośród wymienionych w art. 256 § 1 Kodeksu celnego, które zostały wymienione w upoważnieniu. Jeśli zatem upoważnienie agencji celnej nie obejmowało wymienionego w art. 256 § 1 pkt 6 wnoszenia odwołań, to upoważnienie do zastępowania strony w charakterze przedstawiciela wygasa z momentem wydania decyzji przez organ pierwszej instancji. Wówczas skuteczne doręczenie może nastąpić wyłącznie, zdaniem Sądu, do rąk strony.

Znajdujące się w aktach sprawy upoważnienie z 7 sierpnia 1999 r. do działania w formie przedstawicielstwa bezpośredniego, udzielone przez stronę Agencji celnej Euro-Sped w Czechowicach Dziedzicach obejmuje m.in. wnoszenie odwołania i innych wniosków podlegających rozpatrywaniu przez organy celne. Sąd stanął na stanowisku, że skoro do dnia wydania decyzji pierwszoinstancyjnej nie doszło do wypowiedzenia tego pełnomocnictwa, to Dyrektor Urzędu Celnego miał obowiązek doręczenia tej decyzji umocowanej do działania w imieniu strony agencji celnej.

Konkludując Sąd podniósł, że w aktach sprawy brak jest potwierdzenia doręczenia decyzji zarówno stronie na wskazany przez nią adres do doręczeń, tj. J. C., jak i agencji celnej, mimo że adnotacje na decyzji sugerują dokonanie wysyłki do tych podmiotów. J. C. sporządził jednak odwołanie, które zostało uznane przez organ odwoławczy za wniesione w terminie.

W świetle powyższych wywodów Sąd uznał, że wskazane okoliczności świadczą o dokonaniu doręczenia z naruszeniem art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej, lecz nie jest to naruszenie mające istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ strona nie została w żaden sposób pozbawiona prawa do udziału w postępowaniu, ani też prawo to nie zostało ograniczone. Decyzję doręczono zarówno stronie, która korzystając z pomocy prawnej doradcy podatkowego skutecznie wniosła odwołanie, jak i prawdopodobnie agencji celnej.

W skardze kasacyjnej M. M. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Opierając skargę kasacyjną na obu podstawach z art. 174 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.), strona zarzuciła orzeczeniu naruszenie:

1. art. 262 Kodeksu celnego w związku z art. 145 § 1 Ordynacji podatkowej przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w sprawie, polegające na uznaniu, iż upoważniona agencja celna nie była stroną postępowania,

2. art. 165 § 1 i § 4 Ordynacji podatkowej przez błędną wykładnię i zastosowanie, polegające na braku doręczenia postanowienia o wszczęciu postępowania upoważnionej agencji celnej,

3. art. 120 i art. 123 Ordynacji podatkowej, zasady praworządności oraz zasady czynnego udziału stron w postępowaniu.

W uzasadnieniu strona wnosząca skargę kasacyjną podniosła, że jest bezspornym, iż działała przed organami celnymi za pośrednictwem upoważnionej Agencji celnej Euro-Sped. Regulacja zawarta w art. 145 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej nakłada na organ administracji obowiązek uwzględnienia faktu, że strona postępowania działa za pośrednictwem przedstawiciela lub pełnomocnika. Z materiału zgromadzonego w sprawie wynika natomiast, że importowane orzechy zostały zgłoszone do odprawy celnej przez Agencję celną Euro-Sped, działającą jako przedstawiciel bezpośredni na podstawie upoważnienia z 7 sierpnia 1999 r. Upoważnienie to, obejmujące wnoszenie odwołań i składanie innych wniosków podlegających rozpatrzeniu przez organy celne, nie zostało nigdy odwołane.

Strona wnosząca skargę kasacyjną stwierdziła, że kwestię przedstawicielstwa bezpośredniego i pośredniego regulują przepisy art. 253 § 1 i § 2 Kodeksu celnego, uzupełnione o postanowienia art. 265 i art. 268 Kodeksu celnego, po części również o art. 6102 i art. 6103 Kodeksu postępowania cywilnego (Dz.U. z 2000 r., Nr 22, poz. 269). Wskazane przepisy będą miały zawsze pierwszeństwo przed przepisami art. 136-137 Ordynacji podatkowej. Oznacza to, że nie można zastępować przepisów Ordynacji podatkowej przepisami Kodeksu celnego, lecz że muszą one być współstosowane. Tym samym, powołane przepisy Kodeksu celnego nie uchylają zawartego w art. 137 Ordynacji podatkowej odesłania do przepisów prawa cywilnego (art. 95-109 Kodeksu cywilnego oraz art. 86-97 Kodeksu postępowania cywilnego). Do pełnomocnictwa udzielonego w postępowaniu administracyjnym ogólnym nie odnosi się zatem odróżnienie pełnomocnictwa szczególnego od ogólnego.

Agencja celna była niewątpliwie pełnomocnikiem M. M.. Uprawnienie strony do działania przez kwalifikowanego pełnomocnika, jakim jest agencja celna, jest elementem prawa do obrony i korzysta ze szczególnej ochrony procesowej. W postępowaniu celnym prawo to zyskuje istotne znaczenie z uwagi na majątkowy charakter interesów podatnika oraz szczególną zawiłość spraw celnych.

Strona wnosząca skargę kasacyjną uznała, że ze względu na niedoręczenie postanowienia z 5 kwietnia 2001 r. o wszczęciu postępowania celnego pełnomocnikowi strony (postanowienie otrzymał wyłącznie M. M.), w istocie nie doszło do wszczęcia tego postępowania. Powołując się na postanowienie Sądu Najwyższego z 9 września 1993 r. [III ARN 45/93 (OSNC 1994/5/112)] strona wskazała, że wszczęcie postępowania z urzędu wymaga, aby organ celny zawiadomił o tym pełnomocnika, gdyż jest istotne, że pełnomocnik - odpowiednio upoważniona agencja celna - ustanowiony został do sprawy celnej, a nie do określonego etapu postępowania (zgłoszenia celnego). W sytuacji gdy został ustanowiony pełnomocnik, doręczenie pisma jedynie stronie nie może być uznane za skuteczne.

Pominięcie upoważnionej agencji celnej przy doręczeniu postanowienia o wszczęciu postępowania w sprawie wskazuje na brak dochowania przez organ celny warunków prawidłowego wszczęcia postępowania administracyjnego, co zdaniem strony wnoszącej skargę kasacyjną jest tożsame z naruszeniem art. 145 § 1 i art. 165 § 1 i § 4 Ordynacji podatkowej (wyrok NSA z 9 maja 2004 r., sygn. akt GSK 89/04). Uchybienie to rzutuje na naruszenie zasady praworządności określonej w art. 120 Ordynacji podatkowej.

Ograniczenie ustawowych praw strony do skutecznej ochrony prawnej, które nastąpiło wskutek pominięcia w postępowaniu agencji celnej będącej pełnomocnikiem strony, stanowi z kolei naruszenie wynikającego z art. 123 Ordynacji podatkowej obowiązku zapewnienia stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270, dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Granice te Sąd przekracza z własnej inicjatywy jedynie w przypadku nieważności postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.), jednakże w rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie zachodzi.

Skargę kasacyjną, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarżący oparł skargę na zarzucie naruszenia prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), a to art. 253 § 1 i 2 Kodeksu celnego, zarzucając błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, co skutkowało uznaniem, że Agencja celna Euro-Sped nie była stroną postępowania.

Zarzut ten nie jest zasadny.

Według art. 3 § 1 pkt 23 ustawy z 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (Dz.U. z 2001 r., Nr 75, poz. 802 ze zm.) zgłaszającym jest osoba, która dokonuje zgłoszenia celnego we własnym imieniu na swoją rzecz, we własnym imieniu na cudzą rzecz, albo osoba, w której imieniu dokonuje się zgłoszenia celnego. Przepis ten uznaje za zgłaszającego: importera działającego osobiście lub za pośrednictwem przedstawiciela bezpośredniego oraz przedstawiciela pośredniego importera. Zgłaszającym nie jest zatem przedstawiciel bezpośredni, czyli osoba, która działa w imieniu i na rzecz importera (art. 253 § 1 Kodeksu celnego).

Zgodnie z przepisem art. 209 § 3 Kodeksu celnego dłużnikiem jest zgłaszający, a jeżeli zgłaszającym jest przedstawiciel pośredni - dłużnikiem jest również osoba, na rzecz której składane jest zgłoszenie celne. Z tych dwóch przepisów wynika, że zarówno zgłaszającym, jak i dłużnikiem nie jest przedstawiciel bezpośredni importera.

W rozpatrywanej sprawie Agencja celna Euro-Sped dokonała zgłoszenia celnego w imieniu firmy M. M., działając jako jego przedstawiciel bezpośredni. Nie miała więc statusu zgłaszającego i nie mogła być uznana za dłużnika.

Kwestia ta była już w tej sprawie przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok NSA z 28 07 2004 r., sygn. akt GSK 92/04), a w tym zakresie skarga kasacyjna, przy niezmienionym stanie faktycznym sprawy, oparta została na podstawie sprzecznej z wykładnią prawa ustaloną przez NSA (art. 190 p.p.s.a.).

Nie jest zasadny także drugi zarzut skargi kasacyjnej, sprowadzający się do sprzecznego z prawem (m.in. z art. 145 § 1 oraz art. 165 § 1 i § 4 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) w zw. z art. 262 Kodeksu celnego) pominięcia przez organ celny I instancji Agencji celnej Euro-Sped, jako pełnomocnika importera.

Sąd pierwszej instancji uznał, że skoro do dnia wydania decyzji pierwszoinstancyjnej nie doszło do wypowiedzenia pełnomocnictwa Agencji celnej Euro-Sped, to organ celny I instancji miał obowiązek doręczenia tej decyzji, podobnie jak i innych pism procesowych, umocowanej do działania w imieniu skarżącego agencji celnej.

Doręczenie ... decyzji administracyjnej stronie, która działała przez agencję celną, niewątpliwie - zdaniem Sądu - narusza przepis art. 145 § 2 ustawy - Ordynacja podatkowa, lecz nie jest to naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a.). Dla strony z tego faktu nie wynikły żadne negatywne następstwa zarówno w sferze procesowej jak i materialnoprawnej. Sąd podkreślił, że skarżący korzystając z pomocy prawnej doradcy podatkowego skutecznie wniósł odwołanie.

Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie nie podziela przytoczonego wyżej poglądu, sprowadzającego się do stwierdzenia ciągłości postępowania administracyjnego już od momentu zgłoszenia towaru do procedury dopuszczenia do obrotu, a w konsekwencji pominięcia w tym postępowaniu Agencji celnej Euro-Sped, która jako przedstawiciel bezpośredni zgłaszała towar do procedury dopuszczenia do obrotu.

Przepisy prawa celnego wprowadzają swoistą, właściwą wyłącznie dla postępowania celnego formę pełnomocnictwa - przedstawicielstwo. Ustawodawca celowo nadał tej formie pełnomocnictwa inną nazwę, aby podkreślić odmienność regulacji od pełnomocnictwa uregulowanego w przepisach Ordynacji podatkowej, Kodeksu postępowania administracyjnego czy też przepisach prawa cywilnego.

Zgodnie z treścią przepisu art. 253 § 1 Kodeksu celnego przedstawicielem może być m.in. podmiot gospodarczy, jakim jest agencja celna, w odróżnieniu do pełnomocnictwa "zwykłego", gdzie pełnomocnikiem może być wyłącznie osoba fizyczna.

Przepis art. 256 § 1 Kodeksu celnego określa zakres, w jakim agencja celna może być umocowana do działania. Dokładnie w ten sam sposób, to jest przez przytoczenie treści przepisu ustawy, w upoważnieniu z 7 sierpnia 1999 r. sformułowane zostały uprawnienia Agencji celnej Euro-Sped (poza nieistotnym dla sprawy punktem 7).

Wszystkie wymienione w powołanym przepisie czynności związane są z dokonywaniem zgłoszenia celnego, czyli czynności poprzez którą strona wyraża w wymaganej formie i w określony sposób zamiar objęcia towaru określoną procedurą celną, a także z działaniami w tym momencie podejmowanymi przez organ celny.

Przyjęcie zgłoszenia celnego jest czynnością materialno-techniczną, która nie może przesądzać o prawdziwości zgłoszenia celnego (art. 65 § 3 Kodeksu celnego). W konsekwencji, dla objęcia towaru procedurą celną i określenia długu celnego nie jest konieczne wydanie decyzji administracyjnej. (v. wyrok NSA z 28 czerwca 2005 r., I GSK 451/05)

Organ celny nadal zachowuje prawo do ingerencji w prawną sytuację towaru objętego zgłoszeniem celnym. Jego obowiązkiem jest podejmowanie działań niezbędnych dla właściwego stosowania prawa celnego, co oznacza, że w okresie 3 lat od dnia przyjęcia zgłoszenia celnego może wydać decyzję, w której inaczej rozstrzygnie o przeznaczeniu celnym towaru lub o kwocie wynikającej z długu celnego (art. 65 § 5 Kodeksu celnego). Organ celny w momencie przyjmowania zgłoszenia obowiązany jest sprawdzić, czy spełnia ono wymogi formalne określone w art. 64 Kodeksu celnego, to znaczy, czy jest złożone na właściwym formularzu, prawidłowo wypełnionym, czy jest podpisane oraz czy załączono do niego wszystkie dokumenty wymagane do objęcia towaru procedurą celną. Jeżeli zgłoszenie spełnia określone wyżej wymogi, organ celny zobowiązany jest je przyjąć. Jeżeli zgłoszenie nie odpowiada wymogom formalnym, odmawia jego przyjęcia. Taka odmowa nie jest weryfikacją zgłoszenia celnego, a jedynie oceną jego kompletności.

Jeżeli organ celny przed zwolnieniem towaru uruchomi postępowanie weryfikacyjne w trybie art. 70 Kodeksu celnego, agencja celna, upoważniona do reprezentowania strony w zakresie wszystkich czynności wymienionych w art. 256 § Kodeksu celnego, będzie reprezentowała stronę w trakcie całego postępowania; upoważniona będzie także do składania odwołania od decyzji podjętej w pierwszej instancji. Postępowanie takie uruchamiane jest niezwłocznie po przyjęciu zgłoszenia celnego, bez potrzeby wydawania postanowienia o wszczęciu postępowania, a datą wszczęcia jest dzień przyjęcia zgłoszenia celnego (art. 65 § 7 [do 19 03 2001 r. § 3] Kodeksu celnego)

W sprawie, upoważnienie z 7 sierpnia 1999 r. Agencji celnej Euro-Sped do reprezentowania strony skończyło się w momencie zwolnienia towaru.

Od tego dnia do daty uruchomienia postępowania weryfikacyjnego upłynęło ponad szesnaście miesięcy. Zastosowanie wprost przepisu art. 65 § 7 Kodeksu celnego skutkowałoby tym, że formalnie postępowanie toczyłoby się od listopada 1999 r., przy czym strona nie miałaby świadomości, że takie postępowanie jest w toku.

Postępowanie podjęte w trybie art. 83 Kodeksu celnego po zwolnieniu towaru w celu kontroli zgłoszenia jest odrębnym postępowaniem administracyjnym.

Wszczęcie postępowania weryfikacyjnego następuje poprzez wydanie postanowienia skierowanego do strony. (v. wyrok NSA z 23 kwietnia 2003 r., sygn. akt V SA 1886/02, OSP 2004/05 poz. 70, wraz z aprobującą glosą H. Sęka, v. OSP 2004/5 str. 296). Datą wszczęcia postępowania jest wówczas dzień doręczenia odpisu postanowienia. Strona powiadomiona o wszczęciu postępowania może upoważnić do reprezentowania swoich interesów pełnomocnika, także agencję celną, ale nie może skutecznie powoływać się na upoważnienie złożone w chwili dokonywania zgłoszenia celnego i żądać traktowania agencji celnej na podstawie upoważnienia złożonego przy przyjmowaniu zgłoszenia jako pełnomocnika ustanowionego do wszystkich postępowań wszczynanych w późniejszym czasie, a dotyczących tego zgłoszenia.

Czynności o charakterze technicznym dokonywane przed momentem wszczęcia postępowania celnego nie wywołują skutków prawnych, gdyż przed wydaniem postanowienia o wszczęciu postępowania nie toczy się żadne postępowanie administracyjne. Dopiero od momentu skutecznego doręczenia stronie postanowienia o wszczęciu postępowania podejmowane przez organ czynności wywołują skutki prawne, gdyż od tej chwili mogą być dopiero realizowane w pełni ogólne zasady postępowania wynikające z przepisów art. 120-129 Ordynacji podatkowej.

Wyraźne określenie momentu wszczęcia postępowania ma charakter gwarancyjny dla strony. Pozwala ustalić moment, od którego zaczynają działać ochronne instytucje postępowania podatkowego (celnego), zaczynają płynąć terminy załatwiania spraw itd. Wyraźne określenie momentu wszczęcia postępowania ma także charakter porządkujący, oddziela bowiem postępowanie podatkowe od innych procedur. (v. Dzwonkowski H., Dom Wydawniczy ABC 2003, Komentarz do art. 165 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, wyd. III)

Konsekwencją wszczęcia z urzędu postanowieniem z 5 kwietnia 2001 r. postępowania administracyjnego (k. 14 akt adm.), stała się możliwość ustanowienia pełnomocnika, także - jak wyżej podano - agencji celnej, ale już na podstawie nowego, złożonego na piśmie do akt lub do protokołu, umocowania (art. 137 § 2 Ordynacji podatkowej). Z treści art. 137 § 3 Ordynacji podatkowej jednoznacznie wynika, że dołączenie do akt oryginału lub urzędowo poświadczonego odpisu pełnomocnictwa jest obowiązkiem pełnomocnika.

W konsekwencji należy przyjąć, że stanowisko Sądu I instancji, co do potrzeby doręczania nie tylko stronie, ale i Agencji celnej Euro-Sped odpisów rozstrzygnięć i wszelkich pism, jest nieuzasadnione, a tym samym nie jest trafny zarzut skarżącego związany z pominięciem przez organ pierwszej instancji jego pełnomocnika, czyli zarzut naruszenia przepisów postępowania, który w istotny sposób miał wpłynąć na wynik sprawy.

W konsekwencji powyższych stwierdzeń należy uznać za nieuzasadniony także zarzut prawnego usankcjonowania przez Sąd pierwszej instancji naruszenia w postępowaniu celnym zasad określonych w przepisach Ordynacji podatkowej, to jest praworządności oraz czynnego udziału stron w postępowaniu.

W postępowaniu celnym nie doszło do naruszenia zasady ochrony słusznego interesu skarżącego, czy też zasady zaufania obywateli do organów Państwa. Organy administracji, co podkreślił Sąd I instancji, działały na podstawie przepisów prawa, prowadziły postępowanie w sposób budzący zaufanie do organów celnych i podjęły wszelkie niezbędne działania w celu wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy.

Reasumując, rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, pomimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną, jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.