Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 540/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-10-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 5 pkt 1  lit. b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: Art. 145 par. 1  pkt 1  lit. a
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie WSA Hanna Knysiak-Sudyka WSA Renata Czeluśniak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi E.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19 lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej E. S. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] 2020 r. Dyrektor Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej działając z upoważnienia Wójta z dnia 30 grudnia 2020 r. odmówił E. S. (poprzednio W.) przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką H. S., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, ze stwierdzeniem, że nie da się ustalić od kiedy w jej przypadku powstała niepełnosprawność, natomiast ustalony stopień datuje się od grudnia 2012 r.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że wprawdzie osoba wymagająca opieki posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, a wnioskodawczyni sprawuje nad matką stałą opiekę i nie podejmuje w związku z tym zatrudnienia, jednakże nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ nie stwierdzono aby niepełnosprawność powstała w okresach wskazanych w tym przepisie. Jako drugą przesłankę uniemożliwiającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wskazano natomiast pobieranie przez stronę specjalnego zasiłku opiekuńczego. W tym zakresie organ wyjaśnił, że decyzja przyznająca wnioskodawczyni specjalny zasiłek opiekuńczy na okres zasiłkowy 2019/2020 nie może zostać wyeliminowana z obrotu prawnego, ponieważ z dniem 31.10.2020 r. wygasła. W bieżącym zaś okresie świadczeniowym, pomimo poinformowania strony pismem z dnia 30.11.2020 r. o konieczności dokonania wyboru zbiegających się świadczeń – strona takiego wyboru nie dokonała.

Od powyższej decyzji E. S. wniosła odwołanie, zarzucając:

- naruszenie prawa materialnego, polegające na zastosowaniu normy prawnej wyrażonej w przepisie art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, że z dniem 23 października 2014 r. wymieniony przepis w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 (Dz.U.2014.1443),

- dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy poprzez przyjęcie, że okoliczność pobierania przez odwołującą się specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego,

- naruszenie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 ustawy, poprzez nieuwzględnienie normy prawnej określonej w art. 27 ust. 5 ustawy, co w konsekwencji doprowadziło do błędnej konstatacji, że nie jest możliwe przyznanie wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na wniosek złożony w trakcie pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego, co ostatecznie skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący ze słusznym interesem odwołującej się.

Odwołująca się zarzuciła także naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynika sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 kpa poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, pozwalających na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 19 lutego 2021 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu wskazało, że wprawdzie zaskarżona decyzja organu I instancji była nietrafna w zakresie stwierdzenia zaistnienia w niniejszej sprawie negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1b pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, to zachodzi przesłanka negatywna w postaci pobierania przez stronę specjalnego zasiłku opiekuńczego. W tym zakresie SKO podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, że decyzja przyznająca stronie specjalny zasiłek opiekuńczy do dnia 31.10.2020 r. już wygasła, zatem nie może zostać uchylona ze skutkiem wstecznym. Z kolei począwszy od dnia 1.11.2020 r. E. W. (obecnie S.) w dalszym ciągu pobiera specjalny zasiłek i nie zrzekła się w sposób bezwarunkowy prawa do tego świadczenia opiekuńczego na rzecz wnioskowanego obecnie świadczenia pielęgnacyjnego. Organ podkreślił, że pełnomocnik skarżącej oświadczył, iż jego mocodawczyni rezygnuje ze specjalnego zasiłku opiekuńczego jedynie w przypadku ustalenia spełnienia wszystkich przesłanek do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Wniósł także o niewstrzymywanie wypłaty specjalnego zasiłku opiekuńczego w okresie rozpatrywania wniosku o świadczenie pielęgnacyjne.

W ocenie organu odwoławczego świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane na okres, na który osoba wnioskująca ma już przyznane wcześniejszą decyzją ostateczną prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, co wynika wprost z treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy. W myśl tego unormowania nie można więc w tym samym czasie korzystać z prawa do obu wymienionych świadczeń. Treść normy prawnej zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b potwierdza, że uprawnionemu przysługuje tylko jedno z tych świadczeń, zgodnie z jego wyborem. Natomiast złożony przez pełnomocnika wniosek dotyczący rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego w przypadku ustalenia spełnienia wszystkich przesłanek do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego był warunkowy i nie wszczynał postępowania z dniem jego złożenia, nie był wówczas bowiem spełniony warunek, który zastrzegł pełnomocnik wnioskodawczyni.

W skardze do WSA skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika zarzuciła:

1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

a) dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającą na pominięciu celów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez nią specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji błędne uznanie, że fakt pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego ma przesądzające znaczenie dla oceny jej wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

b) naruszenie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit b w zw. z art. 27 ust, 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez nieuwzględnienie normy prawnej określonej w artykule 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co w konsekwencji:

- skutkowało nieprzyjęciem, że w sytuacji skarżącej nastąpił zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego implikujący prawo do dokonania wyboru jednego ze świadczeń i przesądziło o braku prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego;

- doprowadziło do błędnej konstatacji, że nie jest możliwe przyznanie, skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na wniosek złożony w trakcie pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego i ostatecznie skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący z jej słusznym interesem.

2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy: przyjęcie, że fakt pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Wobec powyższego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W piśmie procesowym z dnia 31 maja 2021 r. skarżąca poinformowała, że osoba wymagająca opieki – H. S. zmarła w dniu 28 maja 2021 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325) dalej - p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd nie ma obowiązku, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).

Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie ww. ustaw Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19 lutego 2021 r. utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej działającego z upoważnienia Wójta z dnia 30 grudnia 2020 r orzekającą o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką H. S.

Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111) – dalej u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Istota rozpoznawanej sprawy sprowadza się do oceny wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b u.ś.r. dokonanej przez organy, a mianowicie do wyjaśnienia, czy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie może zostać uwzględniony, gdy strona posiada ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, o którym mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. W ocenie organów, treść ww. przepisu jest jednoznaczna i przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia byłoby niezgodne z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa.

Odnosząc się do powyższego, w ocenie Sądu, należy uznać, że na przeszkodzie przyznania żądanego przez skarżącą świadczenia nie może stać fakt, pobierania przez nią specjalnego zasiłku opiekuńczego, który otrzymuje z uwagi na opiekę nad matką. Co prawda, stosownie do treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone m.in. prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, jednakże – w myśl art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych - w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń:

1) świadczenia rodzicielskiego lub

2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub

3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub

4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub

5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

- przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną, także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 12 grudnia 2018 r., (sygn. akt I OSK 1175/18) "przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. winien być wykładany w ten sposób, że wprawdzie wyklucza on możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Aby wybór ustawowo zagwarantowany stronie, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., mógł zostać skutecznie dokonany, nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Oczekiwanie i wymaganie organu, by strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej decyzją świadczenia przed zbadaniem przez organ, czy spełnia ona pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawiałoby ją w trudnej sytuacji, wprowadzało stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, winien przedsięwziąć takie czynności, by strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać. W tym celu organy obowiązane są poszukiwać rozwiązań proceduralnych gwarantujących stronie przewidziane w art. 27 ust. 5 u.ś.r. ustawowe prawo wyboru świadczenia, bowiem organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (art. 12 § 1 k.p.a.). W grę może wchodzić przykładowo jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy czy nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji. Wprawdzie na gruncie prawa administracyjnego obowiązuje, wyprowadzana z art. 1 pkt 1 w zw. z art. 104 k.p.a. zasada "jedna sprawa (uprawnienie lub obowiązek wynikający z przepisu prawa) - jedna decyzja", tym niemniej z uwagi na to, że z przepisu prawa wynika, że strona może otrzymywać w tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych tylko jedno ze świadczeń wybrane przez nią, to kwestia tego wyboru, a tym samym i rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego, stanowi element faktyczny sprawy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co wskazuje na możliwość uchylenia decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego (art. 155 k.p.a.) w odrębnym punkcie decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego" (por. także wyrok NSA z dnia 13 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 235/18; wyrok WSA w Łodzi z dnia 10 stycznia 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 904/17).

Ponadto pamiętać należy, że skoro ustawodawca wyraźnie chciał zapobiec pobieraniu przez uprawnionych równolegle różnych świadczeń, a skarżąca niewątpliwe otrzymała specjalny zasiłek opiekuńczy w miesiącach od października 2020 do stycznia 2021 r. to skarżącej za wyżej wymieniony okres przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w wysokości pomniejszonej o kwotę realnie otrzymanego zasiłku dla opiekuna. Nie może bowiem powstać sytuacja, na podstawie której otrzyma ona zarówno specjalny zasiłek opiekuńczy, jak i w pełnej wysokości świadczenie pielęgnacyjne. Wprawdzie ustawodawca w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych nie przewidział takiej sytuacji, ale jest to rozwiązanie zgodne z konstytucyjną zasada sprawiedliwości społecznej, praworządności, czy równości co do prawa. Nie mogą bowiem powstać sytuacje, w których faktycznie w niektórych przypadkach osoba pobierająca świadczenie byłaby traktowana w sposób korzystniejszy niż inne osoby w takie samej sytuacji. Należy bowiem zaznaczyć, że opiekunowie osób niepełnosprawnych, którzy posiadali specjalny zasiłek opiekuńczy, zrezygnowali z niego na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego a organy administracyjne prawidłowo stosując przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych przyznały im korzystniejsze świadczenie, pobierają jedynie jedno świadczenie. Na tym tle gdyby przyznać skarżącej pełne świadczenie pielęgnacyjne bez uwzględniania wypłaconego specjalnego zasiłku opiekuńczego jej sytuacja byłaby niewątpliwie korzystniejsza. Z punktu widzenia stosowania prawa "równe traktowanie osób wymaga, by organy stosujące prawo dokonywały konkretyzacji norm generalno-abstrakcyjnych w normy konkretno-indywidualne bez nieuzasadnionego różnicowania. Innymi słowy, by nie traktowały odmiennie osób ze względu na takie ich cechy, które nie są prawnie relewantne" (P. Tuleja (w:) P. Czarny, M. Florczak-Wątor, B. Naleziński, P. Radziewicz, P. Tuleja, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 32.). Zasada równego traktowania zakłada zarówno zakaz różnicowania negatywnego, jak i pozytywnego. W tym przypadku, gdyby skarżącej dodatkowo wypłacono świadczenie pielęgnacyjne w pełnej wysokości, w okresie pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego, to byłaby traktowana w sposób uprzywilejowany, w stosunku do innych osób znajdujących się w tej samej sytuacji.

Jak wynika z ugruntowanego już orzecznictwa sądów administracyjnych, obowiązujące przepisy dają organom orzekającym w tego typu sprawach różne instrumenty prawne, pozwalające rozstrzygnąć problem zbiegu świadczeń w postaci świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego. Sądy administracyjne najczęściej wskazują w tym zakresie dwa instrumenty prawne: po pierwsze, uchylenie decyzji przyznającej zasiłek na podstawie art. 155 k.p.a., ewentualnie art. 32 ust. 1 u.ś.r., z jednoczesnym przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego (orzecznictwo dopuszcza zarówno wydanie jednej decyzji w tych dwóch kwestiach, jak i wydanie dwóch odrębnych decyzji, ale w tym samym czasie – por. wyroki NSA z 13 lipca 2018 r., I OSK 235/18; z 18 grudnia 2018 r., I OSK 1676/18). Drugim rozwiązaniem jest stwierdzenie wygaśnięcia decyzji przyznającej zasiłek na podstawie art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz przyznanie – w odrębnej, ale wydanej w tym samym czasie decyzji – świadczenia pielęgnacyjnego (por. przykładowo wyrok NSA z 21 lutego 2019 r., I OSK 4020/18). W orzecznictwie pojawia się również koncepcja wydawania decyzji o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pod warunkiem zrzeczenia się prawa do zasiłku (por. wyroki NSA z 21 lutego 2018 r., I OSK 2758/17; z 13 kwietnia 2018 r., I OSK 82/18; z dnia 14 grudnia 2018 r., I OSK 1939/18; z 19 kwietnia 2019 r., I OSK 300/19.

W tej sytuacji konieczne jest również jednak rozstrzygnięcie o bycie prawnym decyzji przyznającej zasiłek – czy to poprzez uchylenie w trybie art. 155 k.p.a., czy poprzez stwierdzenie wygaśnięcia, w trybie art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a.

Odpowiadając na wątpliwości organu odwoławczego wyrażone w zaskarżonej decyzji, Sąd orzekający podziela w pełni poglądy judykatury wskazujące, że możliwe jest rozliczenie obu świadczeń przyznanych na ten sam okres, z których jedno zostało wcześniej wypłacone poprzez skompensowanie świadczeń i wypłatę nowego świadczenia za okres pokrywających się uprawnień w wysokości różnicy pomiędzy kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a kwotą wypłaconego specjalnego zasiłku opiekuńczego (por.: wyrok WSA w Opolu z dnia 20 września 2018 r. sygn. II SA/Op 302/18, WSA w Poznaniu z dnia 11 kwietnia 2019 r. sygn. II SA/Po 158/19, WSA we Wrocławiu z dnia 7 listopada 2019 r. sygn. IV SA/Wr 360/19 oraz WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 27 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Go 60/19).

Wobec powyższego stwierdzić należy, że kontrolowane decyzje organów obydwu instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Ponownie rozpoznając sprawę organy powinny zatem rozważyć powyższe możliwości jej załatwienia, przy uwzględnieniu wyboru skarżącej. Organy winny rozpoznać wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, badając, czy ustalony w sprawie stan faktyczny wypełnia dyspozycję normy prawnej wynikającej z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przy właściwej wykładni 17 ust. 5 pkt 1 lit. b tej ustawy o świadczeniach rodzinnych, uwzględniając stanowisko Sądu w kwestii przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od dnia złożenia wniosku do dnia śmierci matki skarżącej – uwzględniając, że skarżąca w tym okresie pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy.

Podkreślić należy, że organ odwoławczy nie zanegował, że skarżąca spełniła przesłanki do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, a jedynie fakt pobierania przez nią specjalnego zasiłku opiekuńczego, uniemożliwił przyznanie jej tego świadczenia.

Na koniec jeszcze podkreślić należy, że skoro świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia przysługuje w związku z (faktycznym) sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się m.in. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to prawo do tego świadczenia – pod warunkiem spełnienia wszystkich pozostałych wymogów określonych w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych, przewidzianych dla tego świadczenia – obejmuje cały okres sprawowania przez opiekuna nad osobą niepełnosprawną opieki, po złożeniu przez tego opiekuna wniosku o przyznanie świadczenia. W konsekwencji zatem śmierć w trakcie okresu świadczeniowego "osoby podlegającej opiece", nie świadczy o bezprzedmiotowości skierowanego przez opiekuna do organu żądania przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres rzeczywiście sprawowanej przez niego opieki, tj. za okres od złożenia wniosku o przyznanie świadczenia do momentu śmierci osoby podlegającej opiece (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 17 stycznia 2019 r. sygn. akt III SA/Gd 613/18).

Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną, ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. (wyrok WSA w Białymstoku z dnia 15 kwietnia 2021 r. sygn. akt II SA/Bk 159/21).

W konsekwencji fakt, że matka skarżącej zmarła w trakcie trwania postępowania administracyjnego, ma o tyle wpływ na toczące się postępowanie, że uwzględniając wniosek skarżącej i przyznając jej świadczenie pielęgnacyjne, należy to świadczenie przyznać do dnia śmierci jej matki. Do tego bowiem czasu skarżąca sprawowała opiekę i nie mogła podjąć zatrudnienia.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135, w trybie art.119 pkt 2 p.p.s.a, orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku.

O kosztach – w punkcie II - Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 z późn. zm.) na które składa się kwota w wysokości 480 zł z tytułu postępowania przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji.