Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 428/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2018-09-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 8, art. 77 par.1, art. 80
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art.28 ust.1, ust.2, ust. 3a
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: par. 3 ust.1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art.128, art. 133 par.2, art. 135 par.1
journal: Dz.U. 2017 poz 682
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Krzykowski Sędziowie sędzia WSA Renata Kantecka (sprawozdawca) sędzia WSA Ryszard Maliszewski Protokolant starszy sekretarz sądowy Monika Rząp po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2018r. sprawy ze skargi R. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego


UZASADNIENIE

I SA/Ol 428/18

UZASADNIENIE

R. W. (dalej: "strona", "skarżący", "zobowiązany") złożył

w dniu 25 maja 2015 r. do Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. (dalej: "ZUS" lub "Zakład") wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. Argumentując swą prośbę wskazał na trudną sytuację materialną. Nadmienił również, że z uwagi na wiek nie ma możliwości podniesienia kwalifikacji zawodowych, stąd opłacenie należności wobec ZUS jest nierealne.

Decyzją z dnia "[...]" ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za okres od października 2011 r. do lutego 2013 r.

Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Zakład decyzją

z dnia "[...]" nr "[...]" utrzymał w mocy decyzję z dnia "[...]". Wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2016r., sygn. akt I SA/Ol 185/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę na powyższą decyzję ZUS. W dniu 30 marca 2017r. NSA wyrokiem o sygn. II GSK 5275/16 uznał za zasadną skargę kasacyjną strony i uchylił wyrok WSA w Olsztynie. oraz decyzję ZUS.

Po ponownym przeprowadzeniu postępowania, decyzją z dnia "[...]". Zakład utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia "[...]". Wyrokiem z dnia 10 stycznia 2018r. sygn. akt I SA/Ol 729/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie. uchylił opisaną decyzję i zobowiązał ZUS do uwzględnienia oceny zawartej w ww. wyroku NSA, a także do rozważenia, czy egzekwowanie należności z dochodu i majątku skarżącego może realnie prowadzić do popadnięcia skarżącego i jego żony w skrajne ubóstwo, powodujące konieczność korzystania z pomocy społecznej.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy w związku z wyrokiem Sądu, Zakład decyzją z dnia "[...]" utrzymał w mocy własną decyzję z dnia "[...]"

W uzasadnieniu powołał treść art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 listopada 1998 r.

o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257), dalej jako: "u.s.u.s.", oraz §3 ust. 1 pkt 1 – 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm.), dalej jako: "rozporządzenie".

W toku postępowania strona przedłożyła szereg wymienionych w decyzji dokumentów, na podstawie których ZUS stwierdził, że skarżący jest wdowcem, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem i córką. Opłaty związane z utrzymaniem (czynsz, opłata eksploatacyjna oraz koszty związane z leczeniem) wynoszą 1.353,19 zł miesięcznie. Strona jest współwłaścicielem mieszkania o pow. 74 m2, spłaca zadłużenie czynszowe względem wspólnoty mieszkaniowej ok. 130 zł - 250 zł miesięcznie. Ponadto Zakład ustalił, iż strona nie korzysta z .pomocy społecznej ani świadczeń rodzinnych. Od 15 lutego 2018 r. zarejestrowana jest jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, zgłasza gotowość do podjęcia pracy. Ustalono, że syn M. W. pobiera rentę socjalną z tytułu całkowitej niezdolności do pracy (świadczenie przyznane do 31.10.2018r.) w kwocie 745,18 zł (netto). Córka zgłoszona jest do ubezpieczenia z tytułu umowy o pracę, podstawa wymiaru składek wynosi 3.169,40 zł (brutto) za kwiecień 2018 r., dodatkowo zatrudniona jest na podstawie umowy zlecenia z wynagrodzeniem 69,35 zł (brutto) za kwiecień 2018 r. Na dzień wydania decyzji córka strony nadal figuruje jako osoba zgłoszona przez płatnika. Zakład ustalił, iż należności składkowe są zabezpieczone na nieruchomości strony poprzez wpis hipoteki do księgi wieczystej.

W związku z powyższym Zakład uznał, że nie zachodzą przesłanki z art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s., gdyż brak podstaw do uznania całkowitej nieściągalności zadłużenia.

Biorąc pod uwagę wytyczne Sądu zawarte w wyroku z dnia 10 stycznia 2018r. sygn. akt I SA/Ol 729/17, ZUS ocenił wniosek strony pod kątem umorzenia składek na podstawie ust. 3a art. 28 ww. ustawy. W tym celu ponownie przeanalizował przedłożone przez skarżącego dokumenty i wyliczył, że dochód miesięczny trzyosobowej rodziny strony, na który składa się renta syna i wynagrodzenie córki, wynosi 3.071,03 zł netto. Łączne wydatki wynoszą 1.373,47 zł miesięcznie, co oznacza że dochód dyspozycyjny wynosi 1.697,56 zł miesięcznie. Zakład stwierdził, iż fakt wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego z dziećmi, które osiągają własne dochody, ma wpływ na ogólną sytuację strony. Wskazał, że w 2017r. minimum socjalne, rozumiane jako kategoria socjalna, mierząca koszty utrzymania gospodarstw domowych, uwzględniająca potrzeby bytowo-konsumpcyjne w trzyosobowym gospodarstwie pracowniczym, wynosiło 2 989,04 zł. Natomiast minimum egzystencji w trzyosobowym gospodarstwie pracowniczym zostało określone na kwotę 1.522,25 zł.

Zakład zauważył, że pomimo trudnej sytuacji finansowej strona spłaca zadłużenie czynszowe na rzecz wspólnoty mieszkaniowej w wysokości 130-250 zł miesięcznie, bez zagrożenia niezbędnego minimum egzystencji ustalonego według IPiSS. Posiada również zobowiązania na rzecz innych instytucji (nakaz zapłaty z dnia 26 września 2017r. kwoty 271.166,36 zł na rzecz "[...]" oraz kwoty 14.207 zł

z tytułu kosztów procesu), które nie mogą przemawiać za umorzeniem należności składkowych.

W ocenie organu, w sprawie nie wystąpiła przesłanka z §3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, w świetle której opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Uznano, że spłata części zadłużenia w dogodnych dla strony ratach nie pozbawi zobowiązanego

i członków rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Organ wskazał, że wobec zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej nie wystąpiła również przesłanka z §3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia.

Zdaniem ZUS nie wystąpiła ponadto przesłanka z §3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Zobowiązany nie udowodnił bowiem, że przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ wskazał, że strona powoływała się że cierpi na depresję, bóle kręgosłupa, nie przedłożyła jednak dokumentów, z których wynikałyby przeciwskazania zdrowotne do wykonywania pracy (brak orzeczenia o stopniu niepełnosprawności) czy konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, co uniemożliwiałoby uzyskiwanie dochodu niezbędnego do spłaty zadłużenia. Podjęte przez organ z urzędu czynności zmierzające do ustalenia sytuacji zdrowotnej strony, z uwagi na ich osobisty i poufny charakter nie doprowadziły do ustalenia i potwierdzenia wskazywanych przez stronę okoliczności.

Jak podniesiono w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia, w sprawach

o umorzenia składek Zakład występuje jako rzecznik interesu ogólnospołecznego i jest zobligowany do działania z uwzględnieniem interesu Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, do którego zobowiązany jest przekazywać wymienione składki. Wskazano, że ZUS jako wierzyciel nie ma swobody w dysponowaniu wierzytelnością, bowiem system ubezpieczeń społecznych ma charakter powszechny i opiera się na zasadzie solidaryzmu. Umorzenie należności z tytułu składek ma charakter bardzo wyjątkowy i jest odstępstwem od zasady równości.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie strona, reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji ZUS z dnia "[...]", zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz w przypadku oddalenia skargi o nieobciążanie skarżącego powyższymi kosztami.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego tj. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na odmowie umorzenia należności z tytułu składek pomimo zaistnienia przesłanek ustawowych i oparcia decyzji uznaniowej na dowolnych kryteriach, poprzez uznanie że sformułowanie "może" oznacza dowolność w zakresie podejmowania decyzji nawet przy wystąpieniu trudnej sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącego czyli zaistnieniu przesłanek uzasadniających umorzenie należności. Ponadto zarzucono naruszenie przepisów postępowania mogących mieć wpływ na wynik sprawy, tj.

- art.138 §1 pkt 1 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na tym, że ZUS w wyniku niewłaściwej kontroli nie zastosował środka określonego

w ustawie w sytuacji, gdy winien dokonać ustaleń, że zaskarżona decyzja organu była wadliwa i powinna zostać uchylona,

- art.7, 77 §1 i 80 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie pełnego, wszechstronnego postępowania dowodowego i niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, co doprowadziło do wydania wadliwej decyzji, opartej na uznaniu administracyjnym, noszącej znamiona dowolności.

W uzasadnieniu skargi podniósł, że pomimo udokumentowania w sposób jasny, szczegółowy i czytelny swojej sytuacji materialnej i osobistej, Zakład nie stwierdził wystąpienia w jego przypadku przesłanki, iż opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Ponownie wskazał, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Zmuszony jest do korzystania z finansowego wsparcia swoich dzieci, przy czym syn utrzymuje się z renty, jest niezdolny do pracy, a jego stan zdrowia wymaga ciągłych nakładów finansowych. Skarżący wyjaśnił, iż nie posiada żadnych oszczędności ani majątku, który mógłby zaspokoić roszczenia organu. Nieruchomość lokalowa jest przedmiotem postępowania egzekucyjnego.

Wskazał, iż podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymaga, by interes społeczny i słuszny interes obywatela (często sprzeczne) zostały należycie wyważone. Temu celowi służy analiza sytuacji materialnej zobowiązanego

i jego rodziny, uwzględniająca stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty zadłużenia bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla zobowiązanego

i jego rodziny. Zdaniem skarżącego oparte na zgromadzonym materiale dowodowym rozważania organu mają charakter oceny dowolnej, a odmowa umorzenia należności nie została odpowiednio uzasadniona. Brak jest również podstaw do przyjęcia, aby sytuacja materialna wnioskodawcy miała się poprawić a organ uzyskał zaspokojenie swoich należności.

W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Na wstępie należy zaznaczyć, że o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji, co w niniejszym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia przedmiotowych należności należy do kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, tj. orzeczenia o umorzeniu należności. Sąd nie może też nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Kontrola sądowa obejmuje przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji uznaniowej z punktu widzenia jej celowości czy słuszności.

Należy również zwrócić uwagę, iż wniosek skarżącego o umorzenie należności składkowych był już przedmiotem rozważań sądu w sprawach o sygn. akt I SA/Ol 185/16 (wyrok z dnia 14 kwietnia 2016r.), o sygn. akt II GSK 5275/16 (wyrok z dnia 30 marca 2017r.) oraz o sygn. akt I SA/Ol 729/17 (wyrok z dnia 10 stycznia 2018r.). Zgodnie z art.153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018r., poz. 1302, dalej jako "p.p.s.a.") ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie były przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. Ocena prawna wynika z uzasadnienia wyroku sądu i dotyczy wykładni przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym przypadku, w związku z rozpoznawaną sprawą. Związanie samego sądu oznacza zaś to, że jest on zobowiązany do podporządkowania się wcześniej wyrażonemu przez sąd poglądowi prawnemu oraz do dokonania kontroli legalności działań organu administracyjnego, podjętych w następstwie realizacji wskazań sądu do dalszego postępowania.

Rozpoznając jednakże skargę na zaskarżoną decyzję z dnia "[...]’, Sąd nie jest związany dyrektywami wypływającymi z poprzednich wyroków (II GSK 5275/16, I SA/Ol 729/17), gdyż doszło do istotnych zmian okoliczności faktycznych sprawy. Sąd zauważa, że zmarła żona skarżącego, która ze względu na stan zdrowia pozostawała częściowo pod jego opieką, skarżący uzyskiwał dochód, jak również żona otrzymywała zasiłki z MOPS. Okoliczności te nie były brane pod uwagę w poprzednio zapadłych rozstrzygnięciach NSA i WSA. Sąd aprobuje pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 kwietnia 2008r., sygn. akt II FSK, zgodnie z którym użyty w art. 153 p.p.s.a. zwrot "wiąże w sprawie" oznacza, iż chodzi tutaj o tożsamość sprawy oraz wyznaczające ją elementy zakreślające granice związania orzeczeniem sądu. W szczególności o tożsamości sprawy decyduje podstawa powstania danego stosunku prawnego, tj. podstawa prawna i okoliczności faktyczne. Istotna zmiana któregoś z tych elementów powoduje, że mamy do czynienia z nową sprawą.

W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Sądu, organ administracji dopuścił się naruszenia przepisów postępowania w sposób mający lub mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sprawa dotyczyła negatywnie rozpoznanego przez Zakład wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Wobec powyższego konieczne jest przypomnienie treści regulacji stanowiącej podstawę tego wniosku. Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 - 4. Ustęp 2 stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W ust. 3 określono katalog zamknięty przypadków całkowitej nieściągalności. Natomiast z ust. 3a wynika, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W myśl zaś ust. 3b minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa

w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu nieopłaconych składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy

i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Bezspornym jest, że decyzja ZUS o umorzeniu należności z tytułu składek jest decyzją uznaniową. Decyzja taka podlega jednak pełnej kontroli sądowej, bowiem ustawodawca nie pozostawił ZUS całkowitej swobody, co do wyboru rozstrzygnięcia, ani też nie zezwolił na dowolność. Swoboda wyboru rozstrzygnięcia zawarta jest

w granicach ściśle określonych przepisami prawa, które precyzują przesłanki umorzenia - ograniczeniami swobody uznania administracyjnego są przesłanki sformułowane

w art. 28 u.s.u.s. i w § 3 powołanego rozporządzenia. W sytuacji, gdy strona wykaże, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, aby uniknąć dowolności decyzji, organ musi wykazać przyczyny, dla których, mimo istnienia tych przesłanek, odmówił umorzenia,

a w wywodach tych musi rozważyć zarówno ważny interes osoby zobowiązanej, jak

i interes publiczny. W wyroku z dnia 21 lutego 2007 r. (sygn. akt II GSK 301/06) NSA wyjaśnił, że w sprawach dotyczących umorzenia składek konieczne jest także stosowanie zasady zawartej w art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r., poz. 1257) w skrócie "k.p.a.", ustanawiającej obowiązek uwzględnienia przy orzekaniu zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywatela. Zatem w sprawach dotyczących umorzenia składek interes społeczny nie może być rozumiany wąsko, wyłącznie jako dbałość o finanse ubezpieczeń społecznych. Zauważyć też trzeba, że w doktrynie

i orzecznictwie przyjmuje się, iż z art. 7 k.p.a. nie wynika prymat ani przewaga interesu społecznego (por. B.Adamiak, J.Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz" Wyd. C.H.Beck, 2003, s. 73).

Oceniając istnienie "uzasadnionych przyczyn umorzenia", o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz wykładając § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia należy mieć na względzie, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników

w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużeń. Ponieważ, istota problemu

w sprawach dotyczących umorzenia składek sprowadza się do należycie przeprowadzonego postępowania dowodowego, poczynienia właściwych ustaleń na podstawie zebranych dowodów i wnikliwego uzasadnienia decyzji, sąd administracyjny zobowiązany jest do kontroli tych właśnie działań organu.

Zauważyć na wstępie należy, że w niniejszej sprawie nie zachodziła przesłanka całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., Skarżący posiada bowiem nieruchomość, na której poprzez wpis hipoteki do księgi wieczystej, zabezpieczone zostały należności składkowe. Zadłużenie skarżącego objęte jest postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego

w O..

Sporne pomiędzy stronami jest natomiast istnienie przesłanki określonej w §3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Pomimo stwierdzenia braku uzyskiwania przez skarżącego jakiegokolwiek dochodu, odmowę umorzenia tych zaległości organ uznał za uzasadnioną, z uwagi na łączny dochód osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym. Zakład ustalił, iż skarżący jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, zgłasza gotowość podjęcia pracy. Nie osiąga dochodów, nie korzysta z pomocy społecznej ani świadczeń rodzinnych. Odmawiając umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych należności organ wskazał jednak, że dochody pozostałych członków rodziny - syna i córki - mają wpływ na ogólną sytuację materialną skarżącego. Wpływ ten, zdaniem organu, jest tak znaczący, że skarżący jest w stanie regulować inne swoje zobowiązania wobec wierzycieli, czego przykładem jest spłata zadłużenia czynszowego na rzecz wspólnoty mieszkaniowej w wysokości 130 – 250 zł miesięcznie. W ocenie Zakładu łączny dochód rodziny w wysokości 3.071,03 zł netto po uwzględnieniu wykazanych wydatków w wysokości 1.373,47 zł, pozwala wyodrębnić dochód dyspozycyjny w kwocie 1.697,56 zł miesięcznie. Zdaniem organu uzyskiwane dochody członków rodziny pozwalają na spłatę zobowiązań skarżącego w systemie ratalnym nie zagrażając niezbędnemu minimum egzystencji skarżącego i jego rodziny.

W ocenie Sądu wyprowadzone wnioski są zbyt daleko idące w sytuacji materialnej i osobistej skarżącego, są dowolne i nie mają odzwierciedlenia w zebranym materiale dowodowym.

Zauważyć należy, że w warunkach niniejszej sprawy pozostający bez jakichkolwiek środków pieniężnych skarżący utrzymuje się jedynie dzięki pomocy finansowej swoich dzieci. Pozostaje na ich całkowitym utrzymaniu. Sąd nie kwestionuje, że na krewnych w linii prostej (wstępnych, zstępnych) ciąży obowiązek alimentacyjny, który zgodnie z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. 2017, poz. 682 ze zm.), dalej jako "k.r.o.", oznacza obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania. Zakres tego obowiązku wyznacza art. 133 § 2 k.r.o posługując się pojęciem niedostatku. Z treści tego przepisu nie wynika jednakże jak należy rozumieć pojęcie niedostatku. Zgodnie jednak z art. 135 § 1 k.r.o. o niedostatku można mówić wtedy, gdy uprawniony nie może w pełni własnymi siłami, z własnych środków, zaspokoić swych usprawiedliwionych potrzeb. Potrzeby te, to potrzeby tak materialne jak i niematerialne, przy czym potrzeby każdego człowieka kształtują się inaczej. Są one uzależnione od indywidualnych cech uprawnionego, tj. od wieku, stanu zdrowia, zawodu, pozycji społecznej

i dotychczasowej stopy życiowej (por. wyrok SN z 5 maja 1998 r., sygn. akt I CKN 95/98). Obowiązek alimentacyjny obejmuje przede wszystkim koszty związane z zapewnieniem utrzymania i nie ulega wątpliwości, że obowiązek alimentacyjny nie może objąć obowiązku zapłaty przez zstępnych zaległości ciążących na uprawnionym tak z tytułu wspólnoty mieszkaniowej, jak i ZUS. Zauważyć należy, że skarżący nie posiada żadnych źródeł dochodu. Okoliczność ta nie jest kwestionowana przez organ. Obowiązek alimentacyjny córki i syna realizowany jest dobrowolnie, z tym, że nawet realizowany w drodze orzeczenia sądowego ograniczony być musi do zaspokajania potrzeb utrzymania, leczenia (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 15 września 2016r., sygn. akt I SA/Ke 415/16, publ. CBOSA).

W ocenie Sądu nie jest trafne stanowisko, że skoro potrzeby bytowe skarżącego są zaspokojone, a nawet spłacane są inne zobowiązania skarżącego (zaległości czynszowe), to tym samym zapłata należności składkowych jest możliwa i nie stwarza zagrożenia dla egzystencji zobowiązanego. Okoliczność stopniowego spłacania zaległości czynszowych ze środków dzieci skarżącego nie może przy tym być porównana do spłaty zaległości wobec Zakładu, gdyż w mieszkaniu, którego dotyczą te zaległości, dzieci skarżącego zaspakajają swoje potrzeby mieszkaniowe. Tym samym również w ich interesie jest rozwiązanie problemu tych zaległości, poprzez ich uregulowanie. Należy mieć na uwadze, że jedynym źródłem zapłaty zaległości mogą być bowiem środki przeznaczone na utrzymanie otrzymywane od jego dzieci.

Ponadto Zakład nie rozważył, że jednym ze składników łącznych dochodów rodziny jest renta syna skarżącego, który nie jest zdolny do pracy, a z uwagi na stan zdrowia może wymagać dodatkowych nakładów finansowych.

Zdaniem Sądu, okoliczności te powinny być przeanalizowane i omówione

w sposób niebudzący żadnych wątpliwości. W uzasadnieniu decyzji nie może zabraknąć przedstawienia informacji o przeprowadzonej analizie sytuacji materialnej

i finansowej strony, jak również wniosków, do jakich te okoliczności doprowadziły organ, z uwzględnieniem sytuacji, że dochody dzieci (zstępnych) mogą zaspokajać podstawowe potrzeby skarżącego.

W ocenie Sądu, wykazana przez skarżącego obecna sytuacja materialna

i osobista, związana również z jego stanem zdrowia i wiekiem jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. Przypomnienia również wymaga, że powyższa decyzja nie dotyczy kwestii błahych, bez istotnego znaczenia z punktu widzenia podstawowych praw i przyrodzonej godności człowieka, ale sfery jego elementarnych potrzeb – posiadania środków niezbędnych do przeżycia (por. wyrok NSA z dnia 20 marca 2007r., sygn. akt II GSK 345/06, publ. CBOSA). Ewentualna utrata możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych, pozostała poza rozważaniami Zakładu. Tym samym na dzień wydania decyzji, w istocie to hipotetyczne są rozważania czy

i w jakim zakresie dochody członków rodziny skarżącego wystarczą na spłatę należności.

W ocenie Sądu, w ustalonym stanie faktycznym błędnie organ stwierdził, że nie zaistniała przesłanka umorzenia zaległości z tytułu składek określona w § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia, tj. opłacenie należności z tytułu składek może doprowadzić do braku możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Dostrzegając wskazane powyżej uchybienia, wynikające z braku należytego ustalenia i oceny wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, co niewątpliwie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd uznał za zasadne uchylenie zaskarżonej decyzji celem ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ w oparciu o przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ww. rozporządzenia z pełnym poszanowaniem zasad procedury administracyjnej (art. 7, art. 8, art. 77 §1 i art. 80 k.p.a.). Rozpoznając ponownie sprawę, Zakład zastosuje wszystkie dyrektywy wynikające z niniejszego uzasadnienia. Organ przeprowadzi zatem rzetelną ocenę spełnienia przesłanek umorzenia należności z tytułu składek. Niezbędne będzie odniesienie się do sytuacji finansowej i osobistej skarżącego. Organ powinien przede wszystkim uwzględnić okoliczność korzystania przez zobowiązanego z pomocy finansowej dzieci, pozostawanie na ich utrzymaniu oraz możliwość alimentacji ze strony syna. Organ winien również rozważyć takie okoliczności jak stan zdrowia zobowiązanego, jego wiek oraz realną możliwość spłaty należności. Dopiero bowiem wnikliwe ustalenie sytuacji skarżącego umożliwi podjęcie odpowiedniej decyzji w przedmiocie jej wniosku o umorzenie przedmiotowych należności publicznoprawnych.

Mając na względzie opisane powyżej uchybienia procesowe przy podejmowaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd uwzględnił skargę na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., który stanowi, że sąd uwzględniając skargę na decyzję, uchyla decyzję

w całości lub w części, jeżeli stwierdzi, że zaskarżona decyzja została wydana z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 i §14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265).