Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1033/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2016-10-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 10 ust. 1 pkt 2, art. 31, art. 32
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 155
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Elżbieta Mazur - Selwa Sędziowie WSA Paweł Zaborniak WSA Piotr Godlewski /spr./ Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2016 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy sprostowania decyzji uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] maja 2015 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi M. G. jest wydana na podstawie art. 17

pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej: K.p.a.) oraz art. 31

w zw. z art. 8 pkt 2 i art. 10 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 114; dalej: u.ś.r.) decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: SKO lub Kolegium) z dnia [...] lipca 2015 r. Nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] maja 2015 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy sprostowania błędu.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i akt administracyjnych sprawy, decyzją z dnia [...] października 2013 r. Nr [...] Wójt Gminy [...], po rozpatrzeniu wniosku M. G., przyznał jej na okres od 1 listopada 2013 r. do 31 października 2014 r. zasiłki rodzinne w wysokości 77 zł miesięcznie na urodzone 18 grudnia 2010 r. dzieci A. i J. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego na syna A. w wysokości 400 zł miesięcznie z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego.

Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2015 r. M. G. zwróciła się do Wójta Gminy o sprostowanie błędu w tej decyzji w trybie art. 31 w zw. z art. 8 pkt 2 i art. 10 u.ś.r. poprzez przyznanie jej dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego również na drugie z dzieci.

Decyzją z dnia [...] maja 2015 r. Wójt Gminy [...] odmówił sprostowania swej decyzji z dnia [...] października 2013 r. w zakresie przyznania na każde dziecko urodzone podczas jednego porodu dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, na okres od 1 listopada 2013 r. do 31 października 2014 r. W uzasadnieniu wyjaśnił, że nie może być mowy o błędzie w sytuacji rozbieżności w orzecznictwie dotyczącym stosowania określonego przepisu. Błąd w decyzji, który mógłby stanowić podstawę do jej sprostowania musi czynić zadość określonym wymaganiom, tj. powinien być błędem popełnionym przez organ podczas oceny faktów lub polegać na niewłaściwej ocenie dowodów. W sprawie tego rodzaju błędy nie zostały popełnione, a odmiennej wykładni przepisu prawa nie można traktować jako błędu o jakim mowa w art. 31 u.ś.r.

W odwołaniu od decyzji Wójta M. G. zarzuciła naruszenie

art. 31 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 2 i art. 10 ust. 1 i 2 u.ś.r. poprzez nieprzyznanie wnioskowanego dodatku na drugie z dzieci. Zawnioskowała o sprostowanie decyzji

i przyznanie jej dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad każdym dzieckiem z osobna w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, ewentualnie uchylenie tej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozstrzygnięcia organowi I instancji. Jako nieuprawnione uznała powoływanie się przez organ na rozbieżności

w orzecznictwie oraz że w tych samych stanach faktycznych, na podstawie tych samych przepisów, wnioskodawcy raz otrzymują przedmiotowy dodatek a innym razem nie. Podniosła, że dodatki do zasiłku rodzinnego na dwójkę dzieci urodzonych podczas jednego porodu przyznawane były już od 2008 r. W tym zakresie nie nastąpiła gwałtowna zmiana stanowiska, lecz uchwałą z dnia 26 czerwca 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, która praktyka była prawidłowa. Zdaniem odwołującej, organ I instancji jest świadom popełnionych wcześniej błędów, gdyż obecnie takie dodatki przyznaje. Dlatego niezrozumiałym jest dla niej, dlaczego organ nie chce zmienić poprzednich decyzji, skoro w dacie wydania były one błędne.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. SKO utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Wyjaśniło, że w jego ocenie art. 31 u.ś.r. jest przepisem szczególnym i stanowi podstawę wszczęcia, prowadzenia i zakończenia nadzwyczajnego postępowania administracyjnego w sprawie sprostowania błędu

w decyzji dotychczasowej. Kwestią sporną w sprawie jest interpretacja tego przepisu, a mianowicie, czy w związku ze zmianą linii orzeczniczej sądów administracyjnych opartej na odmiennej wykładni tych samych przepisów, tj. art. 10 ust. 1 u.ś.r., można organowi realizującemu zadania w zakresie świadczeń rodzinnych przypisać błąd. Zdaniem SKO, zastosowanie poprzednio powszechnie obowiązującej wykładni prawa nie może być traktowane jako błąd o jakim mowa w art. 31 u.ś.r., a tym samym okoliczność ta nie może stanowić podstawy do wydawania na jego podstawie decyzji ten błąd prostującej.

SKO wywiodło, że w dacie wydawania przez Wójta decyzji z dnia [...] października

2013 r. dominującym był pogląd, że dodatek do zasiłku przysługuje tylko na jedno dziecko, mimo sprawowania opieki nad dwójką dzieci urodzonych podczas jednego porodu. Fakt nieprecyzyjnego zapisu ustawowego i pojawiające się w orzecznictwie różnice wywołały konieczność podjęcia przez NSA uchwały mającej na celu wyjaśnienie przepisów, których stosowanie wywołało rozbieżności. W uchwale z dnia 26 czerwca 2014 r. I OPS 15/2013 Sąd ten wyjaśnił, że dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w przypadku korzystania z urlopu wychowawczego w celu sprawowania opieki nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu, przysługuje do zasiłku rodzinnego na każde z tych dzieci. W ocenie Kolegium takie uchwały nie mają mocy wstecznej i nie mogą wywierać wpływu na postępowania zakończone ostateczną decyzją administracyjną. Uznanie zmiany linii orzeczniczej za błąd o jakim mowa w art. 31 u.ś.r., doprowadziłoby do ciągłego prostowania wydanych już i ostatecznych decyzji administracyjnych. Sytuacja taka jest nie do pogodzenia z wynikającą z art. 16 K.p.a. zasadą trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych, a dodatkowo wprowadzałaby niepewność co do stanu prawnego adresatów poszczególnych decyzji. Wydanie zatem przez NSA uchwały i związana

z tym zmiana linii orzeczniczej sądów administracyjnych nie może być traktowana jako błąd organu o jakim mowa w art. 31 u.ś.r., a tym samym nie może być podstawą do wydania decyzji o sprostowaniu błędu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie M. G. zarzuciła decyzji Kolegium naruszenie art. 31 w zw. z art. 8 pkt 2 i art. 10 ust. 1 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię polegającą na nieuprawnionym przyjęciu, że użyte w art. 31 pojęcie "błędu" nie stanowi podstawy do sprostowania decyzji obejmującej swym zakresem również zmianę interpretacji przepisu prawa. Podniosła także zarzut naruszenia zasady sprawiedliwości społecznej i równości obywateli wobec prawa.

W rozwinięciu zarzutów podtrzymała argumentację zawartą w odwołaniu, podkreślając, że obecnie dodatki przyznawane są na każde z dzieci urodzonych

w czasie jednego porodu i nie jest dla niej zrozumiałym, dlaczego organ nie chce zmienić swego stanowiska co do poprzednich decyzji, skoro wie, że w dacie ich wydania były one błędne.

W odpowiedzi na skargę SKO zawnioskowało o jej oddalenie, wskazując na argumentację jak w wydanej przez siebie decyzji.

Postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2016 r. II SA/Rz 1033/15 WSA

w Rzeszowie postanowił zawiesić postępowanie sądowe do czasu rozpoznania przez NSA skargi kasacyjnej Kolegium od wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 23 czerwca 2015 r. II SA/Rz 147/15 (wyrokiem tym WSA uchylił zaskarżone przez M. G. postanowienie SKO z dnia [...] grudnia 2014 r. Nr [...] - utrzymujące z mocy postanowienie Wójta Gminy [...] z dnia [...] listopada 2014 r. Nr [...] o odmowie wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją tego organu z dnia [...] października 2013 r. - wskazując, że w ponownie prowadzonym postępowaniu wniosek skarżącej z dnia [...] października 2014 r. (dążącej do uzyskania wypłaty dodatku na każde dziecko) organ potraktuje jako zawiadomienie o popełnieniu w tej decyzji błędu o którym mowa w art. 31 u.ś.r. i wyda decyzję z uwzględnieniem stanowiska wyrażonego w uchwale NSA z dnia 26 czerwca 2014 r. I OPS 15/13, tj. że dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, o którym mowa w art. 10 ust. 1 u.ś.r., w przypadku korzystania z urlopu wychowawczego w celu sprawowania opieki nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu, przysługuje do zasiłku rodzinnego na każde

z tych dzieci.

Po wydaniu w dniu 17 sierpnia 2016 r. przez NSA wyroku oddalającego skargę kasacyjną (I OSK 2939/15), postanowieniem z dnia 7 września 2016 r. WSA podjął zawieszone postępowanie sądowe.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.

z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej P.p.s.a.), stosownie do którego sąd rozstrzyga

w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c P.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W świetle powyższego skarga jest zasadna, gdyż zarówno przy wydawaniu zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszone zostały przepisy postępowania.

W sprawie tej, co nie budzi żadnych wątpliwości, decyzją Wójta Gminy [...]

z dnia [...] października 2013 r. zostały przyznane M. G. na okres od

[...] listopada 2013 r. do [...] października 2014 r. zasiłki rodzinne na dwoje urodzonych [...] grudnia 2010 r. dzieci oraz na jedno z nich dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego.

W myśl art. 10 ust. 1 pkt 2 u.ś.r., dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem

w okresie korzystania z urlopu wychowawczego przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli dziecko pozostaje pod jego faktyczną opieką, uprawnionemu do urlopu wychowawczego, nie dłużej jednak niż przez okres 36 miesięcy kalendarzowych, jeżeli sprawuje opiekę nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu.

Dnia 26 czerwca 2014 r. NSA podjął uchwałę I OPS 15/13, w której stwierdził, że dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, o którym mowa w art. 10 ust. 1 u.ś.r., w przypadku korzystania

z urlopu wychowawczego w celu sprawowania opieki nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu, przysługuje do zasiłku rodzinnego na każde z tych dzieci.

W związku z tą uchwałą skarżąca podjęła działania zmierzające do uzyskania za w/w okres dodatku na drugie z dzieci. W sprawie kilkakrotnie orzekały organy administracji (Wójt Gminy [...] oraz SKO) wydając stosowne decyzje oraz wyrokowały sądy administracyjne (WSA w Rzeszowie oraz NSA). Rozstrzygnięcia te wymagają krótkiego zasygnalizowania, bowiem w istotny sposób determinują treść niniejszego wyroku. I tak:

1. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2014 r. Nr [...] Wójt Gminy [...], po rozpatrzeniu wniosku M. G. z dnia [...] października 2014 r., odmówił wznowienia postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] października 2013 r. uznając, że podjęcie w/w uchwały przez NSA nie stanowi żadnej z przesłanek wznowienia określonych w art. 145 § 1 K.p.a. SKO postanowieniem z dnia [...] grudnia 2014 r. Nr [...] utrzymało w mocy postanowienie Wójta, niemniej na skutek skargi M. G. WSA w Rzeszowie wyrokiem z dnia 23 czerwca 2015 r. II SA/Rz 147/15 uchylił postanowienie organu I i II instancji wskazując na zasadność uznania wniosku skarżącej jako zawiadomienia o popełnieniu błędu w decyzji, o którym mowa

w art. 31 u.ś.r. i wydania decyzji z uwzględnieniem stanowiska wyrażonego

w opisanej uchwale NSA;

2. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. Nr [...] Wójt Gminy [...], po rozpatrzeniu wniosku M. G. z dnia [...] stycznia 2015 r., odmówił zmiany swej decyzji z dnia [...] października 2013 r. w trybie art. 155 K.p.a. uznając, że jej weryfikacja w tym trybie możliwa jest tylko w razie kumulatywnego spełnienia określonych w nim przesłanek, brak jest zatem podstaw do zmiany tej decyzji w oparciu tylko o jedną z nich, a mianowicie słuszny interes strony. SKO decyzją z dnia [...] maja 2015 r. Nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta, podkreślając, że weryfikacja decyzji ostatecznych po myśli art. 155 K.p.a. może nastąpić wyłącznie ze skutkiem ex nunc tj. od daty wejścia w życie decyzji zmieniającej. Ponieważ cel decyzji o której zmianę wnioskowano został zrealizowany (świadczenia zostały wypłacone), należy wykluczyć zastosowanie art. 155 K.p.a. Ponadto decyzje związane, do jakich należy decyzja objęta postępowaniem, nie podlegają weryfikacji w trybie art. 155 K.p.a. Na skutek skargi M. G. WSA w Rzeszowie wyrokiem z dnia 18 marca 2016 r. II SA/Rz 899/15 uchylił decyzję organu I i II instancji wskazując, że nieprzyznanie skarżącej dodatku stanowiło błąd organu, wobec czego koniecznym było rozpoznanie jej wniosku w trybie art. 31 u.ś.r.

Mimo oddalenia przez NSA skarg kasacyjnych wniesionych przez SKO od wskazanych wyroków WSA – odpowiednio wyrokiem z dnia 17 sierpnia 2016 r.

I OSK 2939/15 i z dnia 20 września 2016 r. I OSK 1197/16 - istotne znaczenie mają wywody zawarte w ich uzasadnieniach:

- w uzasadnieniu wyroku I OSK 2939/15 NSA wskazał na wynikający z art. 9 K.p.a. obowiązek organów administracji publicznej należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, a także powinność czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i udzielania im w tym celu niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Skoro dla organów administracji od samego początku nie ulegało wątpliwości, że instytucja wznowienia postępowania nie może przynieść rezultatu spodziewanego przez skarżącą, to ich rolą – stosownie do dyspozycji powyższego przepisu – było udzielenie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek umożliwiających ukierunkowanie sprawy w sposób zgodny z jej wolą. Organy analizując treść wniosku powinny mieć na względzie, że wniosek o zmianę decyzji może również odnosić się do postępowania w trybie art. 155 K.p.a., zgodnie z którym decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. NSA wyjaśnił, że w omawianym trybie można dokonać zmiany decyzji dotkniętych wadami niekwalifikowanymi, a zatem wadami niedającymi podstaw do uruchomienia postępowań nadzwyczajnych w sprawie wznowienia postępowania oraz stwierdzenia nieważności decyzji. Regulacja ta otwiera możliwość zmiany decyzji prawidłowych a także decyzji podjętych w wyniku wadliwej wykładni prawa materialnego lub decyzji wydanych w ramach norm uznaniowych prawa materialnego (vide: wyrok NSA z dnia 4 stycznia 2011 r.

w sprawie I OSK 339/10; wyrok NSA z dnia 20 października 2011r. w sprawie

II OSK 1442/10). Wg NSA, przyjęcie przez Sąd I instancji, że strona we wniosku

z dnia 31 października 2014 r. żądała sprostowania błędu w decyzji ostatecznej

w oparciu o przepis art. 31 u.ś.r. nosiło cechy dowolności i nie mogło zasługiwać na aprobatę. Ujednolicenie wykładni przepisów prawa zapoczątkowane uchwałą NSA nie daje podstaw do twierdzenia, iż decyzje wcześniej wydane w oparciu

o niezaakceptowaną w uchwale wykładnię przepisów prawa obarczone są błędem, o którym mowa w art. 31 u.ś.r. W tej sytuacji NSA stwierdził, że zaskarżony wyrok mimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu, gdyż Sąd I instancji prawidłowo uznał, iż organy administracji – prowadząc postępowanie z pominięciem intencji strony, którą była wypłata na drugie dziecko urodzone podczas tego samego porodu dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania

z urlopu wychowawczego – naruszyły przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

- w uzasadnieniu wyroku I OSK 1197/16 NSA również wskazał, że zaskarżony wyrok WSA pomimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Podkreślił, że M. G. we wniosku z dnia [...] stycznia 2015 r. wyraźnie wskazała, że wnosi o zmianę decyzji z [...] października 2013 r. w trybie art. 155 K.p.a. i wyrównanie zaległej kwoty, a w uzasadnieniu podnosiła argumenty merytoryczne związane ze spełnieniem przesłanek o których mowa w tym przepisie. Tym samym brak było podstaw do dalszego poszukiwania i wyjaśniania przez organ, czy wolą strony było sprostowanie dostrzeżonego w decyzji błędu na podstawie art. 31 u.ś.r. czy też

w innym trybie /ma to o tyle istotne znaczenie, że M. G. w dniu

[...] kwietnia 2015 r. wystąpiła z wnioskiem o sprostowanie w trybie art. 31 u.ś.r. błędu w decyzji w sprawie ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, w efekcie czego wydana została zaskarżona w niniejszym postępowaniu decyzja Kolegium z dnia [...] lipca 2015 r./. Przyjęcie zatem przez WSA, że intencją strony było sprostowanie błędu w decyzji ostatecznej w oparciu

o art. 31 u.ś.r. nosi cechy dowolności i nie zasługuje na aprobatę. NSA zwrócił przy tym uwagę na wyrok I OSK 2939/15, w którego uzasadnieniu Sąd ten podkreślił, że organy analizując treść wniosku powinny mieć na względzie, że wniosek o zmianę decyzji może odnosić się również do postępowania w trybie art. 155 K.p.a.

(w przypadku uznania, że intencją strony było żądanie zmiany decyzji w trybie tego przepisu, organy zostały zobowiązane do rozważenia umorzenia postępowania wszczętego wnioskiem z dnia [...] stycznia 2015 r.). Z tych przyczyn zasadne było jednak uchylenie przez WSA decyzji SKO z dnia [...] maja 2015 r. oraz decyzji organu I instancji z dnia [...] kwietnia 2015 r.

Zgodnie z art. 153 P.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W konsekwencji, wobec przesądzenia przez NSA w wydanych wyrokach błędnego charakteru wytycznych WSA zawartych w wyroku II SA/Rz 147/15 i II SA/Rz 899/15 – mimo oddalenia wniesionych od nich skarg kasacyjnych - nie miały one wiążącego charakteru. Zauważyć jednak należy, że wyroki WSA – w szczególności z dnia

18 marca 2016 r. II SA/Rz 899/15 – w istotny sposób zaważyły na prowadzeniu postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie w nieprawidłowym trybie wynikającym z art. 31 u.ś.r., co uzasadnia wyeliminowanie zaskarżonej decyzji SKO z dnia [...] lipca 2015 r. i decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] maja 2015 r. z obrotu prawnego (do wydania tych decyzji doszło przed rozpoznaniem przez NSA skargi kasacyjnej od tego wyroku).

W kontekście powyższego Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznał, że obecnie wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie, a czynnikiem determinującym właściwe rozpatrzenie żądania wnioskodawczyni – stosownie do przedstawionego wyżej stanowiska NSA - będzie jej wniosek z dnia [...] stycznia 2015 r. o zmianę ostatecznej decyzji z dnia [...] października 2013 r. w trybie art. 155 K.p.a., stosownie do którego decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być

w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Decyzja Wójta Gminy [...] z [...] października 2013 r. jest decyzją ostateczną. Za jej zmianą przemawia - jako zgodny z prawem i zasadami współżycia społecznego - zarówno słuszny interes skarżącej jak i interes społeczny, wywodzone z zasady równego traktowania osób pozostających w takiej samej sytuacji, poprzez realizowanie prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem

w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, przysługującego na każde z dzieci urodzone podczas jednego porodu (w sposób niewątpliwy przesądziła to wskazana uchwała NSA z dnia 24 czerwca 2014 r. I OPS 15/13). Na zmianę decyzji z dnia

21 października 2013 r. zgadza się skarżąca, a wśród obowiązujących przepisów prawa nie ma takiego, który sprzeciwiałby się zmianie tej decyzji. W szczególności nie jest takim stanowiący materialnoprawną podstawę przyznawania dodatku art. 10 u.ś.r.

Stosownie do art. 163 K.p.a., organ administracji publicznej może uchylić lub zmienić decyzję, na mocy której strona nabyła prawo, także w innych przypadkach oraz na innych zasadach niż określone w rozdziale 13 tej ustawy ("Uchylenie, zmiana oraz stwierdzenie nieważności decyzji"), o ile przewidują to przepisy szczególne. Jak zostało już wyjaśnione w wyroku NSA z dnia 20 września 2016 r. I OSK 1197/16,

w sprawie nie ma zastosowania art. 31 u.ś.r. dot. możliwości sprostowania decyzji

w przypadku zaistnienia w niej błędu.

W sytuacji skarżącej nie wystąpiła również żadna ze zmian, opisana w art. 32 tej ustawy, stanowiącym szczególny tryb wzruszenia decyzji ostatecznych w sprawach dotyczących świadczeń rodzinnych względem przewidzianych w K.p.a. instytucji wznowienia postępowania (art. 145-152), stwierdzenia nieważności decyzji (art. 156-159) albo jej uchylenia lub zmiany (art. 154, 155, 161, 162). Zgodnie z art. 32 u.ś.r., organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. Przewidziany w tym przepisie tryb zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej warunkowany jest zmianą sytuacji faktycznej lub prawnej, co

w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca. Omawiana instytucja w założeniu ma bowiem zastosowanie do sytuacji faktycznych, gdy w trakcie wypłaty świadczenia wystąpiła jedna z okoliczności o których mowa w tym przepisie, czyli zmianie uległ "pierwotny" stan sprawy (z chwili ustalania prawa do świadczenia), a która spowodowała konieczność zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji (por. K. Małysa-Sulińska, A. Kawecka, J. Sapeta, Komentarz do art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych, System Informacji Prawnej Lex). W tym zakresie Sąd podziela w pełni ugruntowany już w orzecznictwie sądowym pogląd, że co do zasady zmiana ostatecznej decyzji w przedmiocie świadczeń rodzinnych, czy to na podstawie art. 32 u.ś.r., czy to na podstawie art. 163 K.p.a., możliwa jest wyłącznie w toku okresu zasiłkowego. Z chwilą jego upływu organ nie może orzec o prawie do świadczenia

z datą wsteczną, czyli ex tunc, tracąc tym samym prawo do zmiany takiej decyzji

w oparciu o ww. art. 32 u.ś.r. i art. 163 K.p.a. (tak m.in. wyrok WSA w Łodzi z dnia

5 lipca 2016 r. II SA/Łd 330/16, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 3 lipca 2014 r.

IV SA/Gl 859/13, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 14 maja 2014 r. IV SA/Po 1271/13).

W sprawach nieuregulowanych w u.ś.r., tj. w przypadkach innych niż wymienione w jej art. 32 ust. 1, ustawodawca nakazuje stosować przepisy K.p.a.

(art. 32 ust. 2 u.ś.r.), co w kontekście podjętej 24 czerwca 2014 r. przez NSA uchwały uprawnia stwierdzenie o możliwości zmiany ostatecznej decyzji Wójta Gminy [...]

z dnia [...] października 2013 r. w trybie art. 155 K.p.a. Zmiana taka może mieć miejsce, gdyż brak jest podstaw prawnych do jej uchylenia lub zmiany w trybie wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności decyzji, a brak jest umożliwiającego jej zmianę przepisu szczególnego.

Jeżeli nie zachodzą okoliczności uzasadniające stwierdzenie nieważności lub przesłanki wznowieniowe, to ocena wadliwości może być przedmiotem postępowania o uchylenie lub zmianę decyzji odpowiednio w trybie art. 154 lub art. 155 K.p.a. (wyrok NSA z dnia 12 lutego 2014 r. II OSK 1932/13 oraz z dnia 4 stycznia 2011 r.

I OSK 339/10).

Decyzja ostateczna z dnia [...] października 2013 r. została wydana na podstawie

art. 10 u.ś.r., niemniej jednak w wyniku jego wadliwej wykładni. Zdaniem Sądu, jej zmiana w trybie art. 155 K.p.a. doprowadzi do wydania rozstrzygnięcia zgodnego

z przepisami prawa materialnego. Zmiana decyzji ostatecznej w trybie art. 155 K.p.a. - odmiennie niż przewiduje to art. 32 u.ś.r. - może być dokonana tylko w granicach stanu faktycznego i prawnego sprawy "pierwotnej", która to przesłanka jest w sprawie spełniona. Nie uległ bowiem zmianie ustalony pierwotnie stan faktyczny sprawy,

a podjęcie przez NSA uchwały z dnia 24 czerwca 2014 r. I OPS 15/13 nie skutkowało zmianą art. 10 u.ś.r., lecz jedynie jego prawidłową wykładnią. Oznacza to, że w dacie wydania decyzji z dnia [...] października 2013 r. istniały wynikające ze wskazanej uchwały pozytywne przesłanki do przyznania skarżącej dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na każde z dwojga dzieci urodzonych podczas jednego porodu. Wbrew wyrażonemu w zaskarżonej decyzji stanowisku SKO, w sprawie nie chodzi

o spowodowaną tą uchwałą zmianę linii orzeczniczej odnośnie przyznawania opisanych dodatków, ale o dokonane nią wyjaśnienie, że właściwą od samego początku obowiązywania art. 10 ust. 1 u.ś.r. jego wykładnią - w przypadku sprawowania w okresie urlopu wychowawczego opieki nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu - było przyznawanie dodatku do zasiłku rodzinnego na każde z dzieci.

Na drodze do zmiany decyzji z dnia [...] października 2013 r. w trybie art. 155 K.p.a. nie stoi również fakt, iż decyzja ta wydana w oparciu o art. 10 u.ś.r., jest decyzją związaną, gdyż jej zmiana nie będzie stała w sprzeczności z obowiązującym porządkiem prawnym.

Zasadność poglądu o niestosowaniu nadzwyczajnych trybów z art. 154 i art. 155 K.p.a. w stosunku do decyzji związanych ma miejsce wówczas, gdy decyzja

o charakterze związanym wydana w postępowaniu zwykłym podjęta została zgodnie z obowiązującym prawem, a zmiana lub uchylenie takiej decyzji w trybie art. 154

i art. 155 K.p.a. mogłoby prowadzić do naruszenia prawa. Stąd też, poprawność takiego ustalenia zależy od konkretnego przypadku, w ocenie którego rozważenia wymaga, czy decyzja związana wydana została zgodnie z prawem, a tym samym, czy zmiana lub uchylenie decyzji związanej doprowadzi faktycznie do stanu sprzeczności z obowiązującym porządkiem prawnym. Niewątpliwie na podstawie wskazanych przepisów może być zmieniona lub uchylona decyzja ostateczna prawidłowa, wydana zgodnie z przepisami prawa, jak i decyzja wadliwa (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 20 kwietnia 2016 r. IV SA/Gl 1005/15).

Także w wyroku NSA z dnia 4 stycznia 2011 r. I OSK 339/10 przyjęto, że art. 155 K.p.a. może odnosić się do decyzji dotkniętych niekwalifikowanymi wadami (niedającymi podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji czy do wznowienia postępowania) lub decyzji prawidłowych. Otwiera on zatem możliwość weryfikacji decyzji podjętych w wyniku wadliwej wykładni prawa materialnego lub decyzji wydanych w ramach norm prawa materialnego - norm uznaniowych.

Dodatkowo, przeszkody do zmiany ostatecznej decyzji z dnia [...] października 2013 r. nie stanowi również upływ okresu, na jaki zostało w niej przyznane skarżącej świadczenie. Niewątpliwie uchylenie lub zmiana ostatecznej decyzji na podstawie

art. 155 K.p.a. następuje ze skutkiem prawnym ex nunc, tj. od momentu wydania decyzji zmieniającej, a nie ex tunc, czyli od daty wydania decyzji pierwotnej (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 20 kwietnia 2016 r. IV SA/Gl 1005/15).

Z opisanych przyczyn prowadzenie przez organy postępowania w niniejszej sprawie w przedmiocie sprostowania błędu w decyzji z dnia [...] października 2013 r. miało miejsce z naruszeniem prawa będącym wynikiem błędnej interpretacji art. 31 u.ś.r.

Ponownie rozpoznając sprawę, organy uwzględnią ocenę prawną wyrażoną

w motywach niniejszego wyroku (a także w wydanych w sprawie wyrokach NSA

z dnia 17 sierpnia 2016 r. I OSK 2939/15 oraz z dnia 20 września 2016 r. I OSK 1197/16) i dokonają ponownej oceny wniosku skarżącej na podstawie art. 155 K.p.a., celem wydania prawidłowego i zgodnego z prawem rozstrzygnięcia,

z uwzględnieniem treści uchwały NSA z dnia 24 czerwca 2014 r. I OPS 15/13.

Z uwagi na powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.