Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 2152/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, Asesor WSA Sylwester Golec (sprawozdawca), Asesor WSA Maciej Kurasz, Protokolant Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2006 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 9 stycznia 2006 r. D. S. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J. Inspektorat w D. (dalej powoływanego jako : "ZUS") z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek powstałych w roku 2004 i 2005 w kwocie 21 354,55 zł w tym odsetek i opłaty dodatkowej.

W uzasadnieniu wniosku podniósł, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, oraz że zlikwidował działalność gospodarczą, ponieważ padł ofiarą nieuczciwych kontrahentów, wobec których toczą się sprawy w sądzie. Skarżący oświadczył, że nie posiada majątku tylko długi. Obecnie jedynym źródłem utrzymania rodziny są niskie pobory żony.

Decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu:

1. składek na ubezpieczenie społeczne za okres od 07.2004r. do 10.2005r. w łącznej kwocie - 15.074,64 zł

2. Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 07.2004r. do 10.2005r. w łącznej kwocie -950,85 zł

3. ubezpieczenie zdrowotne za okres od 05.2004r. do 11.2005r.w łącznej kwocie- 4.087,64 zł

4. łącznej kwoty opłaty dodatkowej 1.680,00 zł

W uzasadnieniu decyzji ZUS stwierdził, że w sprawie skarżącego nie wystąpiła całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), w dalszej części uzasadnienia powoływanej jako u.s.u.s.

ZUS stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki umorzenia ponieważ z dokumentów znajdujących się w posiadaniu Inspektoratu ZUS w D. wynika, że skarżący znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, ale obecny brak możliwości zapłaty nie przesądza o trwałej nieściągalności zobowiązań, ponadto ustalono, że skarżący jest właścicielem samochodów osobowych marki IVECO i BMW, na których Zakład ustanowił zastaw skarbowy a ponadto skarżący zatrudniał pracownika i nie odprowadzał składek w części finansowanej przez ubezpieczonego a zgodnie z art.30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami nie stosuje się art.28. Zakład stwierdził, że zadłużenie skarżącego wobec ZUS jest duże i przy podejmowaniu decyzji należy brać pod uwagę także interesy ubezpieczonych a nie tylko oczekiwania osób prowadzących działalność. Organ stwierdził, że w przypadku skarżącego nie wystąpiły przesłanki umorzenia należności z tytułu składek określone w przepisach Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 41, poz. 1365 ze zm., w dalszej części uzasadnienia powoływanego jako rozporządzenie).

Pismem z dnia 22 marca 2006r. skarżący zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (powoływanego dalej jako "Prezesa ZUS")

z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wniosku D. S. powołała się na trudną sytuacje materialną. Podkreślił, że padł ofiara nieuczciwych kontrahentów a jego zadłużenie wobec ZUS powstało nie z jego winy. Skarżący dodał, że samochody, które posiadał sprzedał, nie posiada żadnego majątku, ma na utrzymaniu dziecko i utrzymuje się z niskich dochodów żony i pomocy rodziny. Jednocześnie skarżący nadmienił, że komornik w D. umorzył postępowanie w niniejszej sprawie.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2006r. Prezes ZUS po ponownym rozpatrzeniu sprawy powołując się na art. 28 u.s.u.s. postanowił utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] lutego 2006 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz ubezpieczenie zdrowotne. Organ odwoławczy oświadczył, że po ponownej analizie sprawy argumentacja powołana we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz w kwestionariuszu o stanie majątkowym nie wpływa na zmianę rozstrzygnięcia zawartego w decyzji z [...] lutego 2006r. Organ dodał, że na rozpatrzenie niniejszej sprawy miał wpływ fakt, że skarżący zatrudniał pracowników i nie odprowadzał składek w części finansowanej przez ubezpieczonych. Ponadto organ zważył, że sytuacja materialna skarżącego może ulec zmianie zwłaszcza , że skarżący jest osobą młodą. W ocenie organu przy podejmowaniu decyzji w przedmiotowej sprawie istnieje obowiązek uwzględniania nie tylko uzasadnionych oczekiwań osób prowadzących działalność ale także interesów wszystkich ubezpieczonych.

Na powyższą decyzję skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skargi powtórzył argumentację przedstawioną we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS postanowił utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję i odmówić umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Skarga jest zasadna, mimo, że nie podniesiono w niej zarzutów naruszenia konkretnych norm prawnych. Jednakże zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w dalszej części uzasadnienia powoływanej jako p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną. Korzystając z tego uprawnienia sąd postanowił wyeliminować z obrotu prawnego zaskarżoną decyzję z uwagi na istniejące w sprawie naruszenia prawa, których skarżący nie wskazał w skardze.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że organ w decyzji nie wyjaśnił w sposób należyty znaczenia przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Należy wskazać, że zgodnie z treścią przepisu § 3 ust. 1 rozporządzenia zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy, pkt -1 opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W rozpoznanej sprawie skarżący wnosił o umorzenie należności z tytułu składek z powodu braku środków finansowych na opłacenie tych składek. Z tego względu organ miał obowiązek w sposób wyczerpujący wyjaśnić sytuację majątkowa skarżącego i jego rodziny oraz rozważyć wpływ obowiązku zapłaty zaległych składek na egzystencję skarżącego i jego najbliższych z nim zamieszkujących. Z treści powołanego przepisu rozporządzenia wynika, że rozważenie i ocena tych okoliczności faktycznych powinna mieć wpływ na podjęcie rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ w ogóle nie wskazał, że umorzenie należności z tytułu składek możliwe jest także na podstawie przepisów rozporządzenia i nie odniósł się do sytuacji materialnej skarżącego mimo, że stanowiła ona przesłankę faktyczną do wydania zaskarżonej decyzji. W ocenie sądu tym zaniechaniem organ naruszył przepis art. 107 § 3 k.p.a. w zakresie uzasadnienia prawnego i faktycznego decyzji. Właściwe uzasadnienie prawne i faktyczne stanowi ważny element każdej decyzji administracyjnej. W przypadku decyzji uznaniowych, a do takich zaliczają się decyzje w przedmiocie umorzenia składek, uzasadnienie decyzji stanowi tę jej część, która ma szczególne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. stanowi realizację w postępowaniu administracyjnym określonej w art. 11 k.p.a. zasady przekonywania. W uzasadnieniu faktycznym organ winien jest wskazać te fakty, które przemawiają za podjętym przez organ rozstrzygnięciem. Uzasadnienie prawne decyzji winno zawierać wskazanie przepisów prawa z przytoczeniem ich treści i chodzi tutaj o przepisy prawa, które regulują skutki prawne faktów wymienionych w uzasadnieniu faktycznym (por. Cz. Martysz w G. Łaszczyca, Cz. Masrtysz, A. Matan, Postępowanie Administracyjne ogólne, Warszawa 2003, s.663 i nast., a także wyrok NSA z 30 czerwca 1983 r. I S.A. 178/83, ONSA 1983, Nr 1, poz. 51,.). Przy działaniu w ramach uznania administracyjnego przepis prawa materialnego przyznaje organowi prawo wyboru rozstrzygnięcia sprawy spośród przynajmniej dwóch możliwych rozstrzygnięć. W przypadku wniosków o umorzenie składek będą to umorzenie składek bądź odmowa umorzenia a zatem rozstrzygnięcia o treści diametralnie różnej. Ze względu na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, przy niewłaściwym uzasadnieniu decyzji uznaniowej, z samego przepisu prawa oraz istniejącego w sprawie stanu faktycznego nie można wywieść jednoznacznej oceny, czy decyzja organu jest prawidłowa. Wadliwe uzasadnienie decyzji uznaniowej nie pozwala na stwierdzenie czy przy jej wydaniu organ nie dopuścił się dowolności oraz zaniechania przy dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy. Z tych względów wady uzasadnienia decyzji uznaniowych należy uznać za naruszenia przepisów prawa procesowego, które mają istotny wpływ na wynik sprawy, pogląd ten znajduje uzasadnienie w utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki NSA: z dnia 28 grudnia 1984 r., sygn. akt S.A./Wr 728/84, ONSA 1984, Nr 2, poz. 126, z dnia 10 czerwca 1994 r., sygn. akt. II S.A. 237/94, ONSA 1995, Nr 3 poz. 111, z dnia 8 września 1998 r., sygn. akt IV S.A. 893/97, LEX 45905).

Brak rozważenia w decyzji możliwości płatniczych skarżącej świadczy o tym, że organ kwestii tej w ogóle nie wyjaśnił, co stanowi naruszenie przepisów art. 7 i 77 k.p.a. w zakresie obowiązku wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż dotyczyły okoliczności faktycznych, które na podstawie mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego miały podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Ponadto należy wskazać, że z akt sprawy wynika, że skarżący wnosił o umorzenie składek finansowanych z wynagrodzeń jego pracowników. Składki te, jak wynika z treści art. 30 u.s.u.s. w ogóle nie mogą być umarzane. Z tego względu organ miał obowiązek ustalić jaką kwotę ze zobowiązań skarżącego wobec ZUS, których dotyczył wniosek skarżącego o umorzenie i w zakresie tych należności postępowanie umorzyć na podstawie art. 105 § 1k.p.a. W rozpoznanej sprawie organ w ogóle nie dostrzegł tego problemu, mimo że w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji wskazano na tę okoliczność, a zatem również w tej części organ nie wyjaśnił stanu faktycznego sprawy.

W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 30 u.s.u.s., które miało wpływ na wynik sprawy oraz z naruszeniem przepisów art. 7, 11, 77,107 § 3 k.p.a. które miały istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 152 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.