Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1999/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-12-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, 10  par. 1, 77  par. 1, 80, 107  par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145  par. 1  pkt 1  lit. c,  art. 190
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie: WSA Elżbieta Lenart (spr.) WSA Tomasz Szmydt Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza S. z dnia [...] września 2010 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata A. G., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 590,40 (pięćset dziewięćdziesiąt 40/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 110,40 (sto dziesięć 40/100) złotych.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [....] grudnia 2010 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza S. z dnia [...] września 2010 r., nr [...] odmawiającą przyznania J. S. zasiłku celowego na miesiąc wrzesień 2010 r. na łączną kwotę [...] złotych.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że J. S. w miesiącu wrześniu 2010 r. złożyła do Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. łącznie 15 wniosków, w których wniosła o przyznanie zasiłku celowego w wysokości 250 zł na zakup obuwia skórzanego, zasiłku celowego w wysokości 500 zł na zakup niezbędnej odzieży, zasiłku celowego w wysokości 350 zł na zakup gazu oraz 100 zł na zakup butli, zasiłku celowego w wysokości 200 zł na doładowanie telefonu oraz opłacenie abonamentu, zasiłku celowego w wysokości 70 zł na karnet na basen oraz zasiłku celowego w wysokości 180 zł na zakup kostiumu kąpielowego, zasiłku celowego w wysokości 150 zł na zakup torby na kółkach, zasiłku celowego w wysokości 750 zł na zakup wody, zasiłku celowego w wysokości 350 zł na zakup ciśnieniomierza, zasiłku celowego w wysokości 2.000 zł na zakup niezbędnych leków oraz 150 zł na zakup szczepionek, zasiłku celowego w wysokości 400 zł na zakup kołdry z wełny merynosa, zasiłku celowego w wysokości 100 zł na zakup świec, zasiłku celowego w wysokości 70 zł na zakup artykułów piśmienniczych oraz zasiłku celowego w wysokości 100 zł na zakup kaloszy.

W trakcie przeprowadzonego w dniu [...] września 2010 r. wywiadu środowiskowego ustalono, że J. S. prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, posiada prawo własności domu jednorodzinnego w którym zamieszkuje, choć warunki mieszkaniowe są trudne (brak wody bieżącej, prądu, powybijane szyby w oknach). Ustalono ponadto, że J. S. nigdzie nie pracuje, bowiem posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jej jedynym źródłem utrzymania są świadczenia z pomocy społecznej.

Ponadto jak wynika z uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. przyznano J. S. pomoc na żywienie w kwocie [...] zł w ramach programu rządowego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania".

W odwołaniu od decyzji Burmistrza S. z dnia [...] września 2010 r. J. S. opisała swoją trudną sytuację życiowa i wyjaśniła, że jest pozbawiona świadczeń. Wskazała ponadto, że jej zdaniem w/w decyzja całkowicie przekracza granice uznania administracyjnego i jest bezzasadna.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. rozpoznając sprawę stwierdziło, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa. Jednocześnie Kolegium przytoczyło treść art. 2 ust. 1, art. 3 i art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej i podkreśliło, że decyzja o przyznaniu zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Spełnienie kryteriów przez ubiegającego się o zasiłek celowy nie oznacza, że istnieje po jego stronie roszczenie o przyznanie świadczenia w wysokości przez niego określonej.

Ponadto organ stwierdził, że analiza całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wskazuje, że organ pierwszej instancji uzasadniając swoje rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie wyjaśnił podstawy wydania decyzji odmownej. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego żądanie zaspokojenia przez organ pierwszej instancji potrzeb J. S. opiewających na łączną kwotę 6 120 zł znacznie przekracza możliwości finansowe Ośrodka. W miesiącu wrześniu organ ten bowiem dysponował łączną kwotą [...] zł dla średnio [...] rodzin potrzebujących. Jednocześnie Kolegium zauważyło, że udzielenie zasiłku celowego w kwocie wyższej niż przewidziana na każdego wnioskującego, znacznie zmniejszyłoby zdolność MOPS do świadczenia tej formy pomocy innym potrzebującym.

W świetle powyższego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. uznało, że organ pierwszej instancji wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył przepisów prawa oraz nie przekroczył granic uznania administracyjnego.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia 9 grudnia 2010 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła J. S.

W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła swoją trudną sytuację zdrowotną i materialną oraz zarzuciła, że decyzja wydana została z przekroczeniem granic uznania administracyjnego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 września 2011 r. w sprawie sygn. akt I SA/WA 358/11 oddalił skargę uznając, iż decyzje organów obu instancji nie naruszają prawa.

W uzasadnieniu Sąd zwrócił uwagę na to, iż ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomoc społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) w art. 2 ust. 1 określa cele pomocy społecznej jako umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.

Określenie w art. 3 ustawy zadań pomocy społecznej jako wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka nie oznacza, że pomoc społeczna ma obowiązek utrzymywania osób, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej oraz zaspakajanie ich wszystkich potrzeb i oczekiwań.

Wiąże się to z ograniczonymi możliwościami finansowymi Ośrodka oraz znaczną ilością osób wymagających wsparcia, wzrastającą z uwagi na kryzys.

Sąd przytoczył przepis art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej stanowiący o możliwości przyznania zasiłku celowego w celu zaspokojenia wymienionych w nim różnorakich potrzeb bytowych.

Następnie stwierdził, że z powołanego wyżej przepisu wynika, iż decyzja o przyznaniu zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Oznacza to, co już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowym, że sam fakt spełniania ustawowych kryteriów nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej zasiłku celowego w żądanej przez nią wysokości. Z przepisów ustawy o pomocy społecznej wynika, że udzielając świadczeń z pomocy społecznej organ powinien kierować się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej.

Sąd nie uznał za zasadny zarzutu skarżącej dotyczącego przekroczenia przez organy granic uznania administracyjnego. Uznanie to obejmuje również prawo do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalić w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Możliwości finansowe organów odpowiedzialnych za udzielenie pomocy nie są nieograniczone, a liczba osób wymagających wsparcia jest znaczna i stale rośnie. Tym samym organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb ubiegających się o pomoc, a zwłaszcza udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości.

Podsumowując Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i oddalił skargę. Dodał, że w uzasadnieniu decyzji w sposób wyczerpujący wyjaśniono motywy podjętego rozstrzygnięcia. Zaznaczono, iż organy pomocy społecznej dysponują ograniczonymi środkami finansowymi oraz, że muszą mieć na względzie nie tylko potrzeby skarżącej (która otrzymuje stałe wsparcie z pomocy społecznej) i cel pomocy, ale także potrzeby innych osób ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej. Jak wskazano MOPS w S. w okresie objętym zaskarżoną decyzją dysponował na zasiłki celowe łączną kwotą [...] zł, co stanowiło kwotę [...] zł na osobę/rodzinę.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła J. S. zarzucając mu:

1) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. oraz art. 8 i art. 10 § 1 K.p.a. w zw. z art. 138 § 2 K.p.a., przez oddalenie skargi, mimo iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uchyliło decyzji organu pierwszej instancji, mimo że skarżąca została nieprawidłowo zawiadomiona o terminie wywiadu środowiskowego i w konsekwencji nie uczestniczyła w tym wywiadzie, a sam wywiad nie został przeprowadzony należycie, co doprowadziło do odmowy udzielenia zasiłku celowego, a organ nie posiadał niezbędnego materiału dowodowego w sprawie, brak prawidłowego zawiadomienia o czynnościach, tj. wysłanie go zbyt późno i przeprowadzenie czynności procesowych oraz wydanie decyzji administracyjnej przed odebraniem przez skarżącą zawiadomienia o przeprowadzeniu czynności pozbawiło ją możliwości czynnego uczestniczenia w postępowaniu, co stanowi naruszenie art. 10 § 1 K.p.a. i art. 8 K.p.a.,

b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. art. 107 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej w zw. z art. 138 § 2 K.p.a., przez oddalenie skargi, mimo iż Kolegium nie uchyliło decyzji organu pierwszej instancji, choć organ pierwszej instancji nie przeprowadził wywiadu środowiskowego w sytuacji gdy aktualizacja wywiadu powinna być przeprowadzona, bowiem ostatnia aktualizacja wywiadu została przeprowadzona blisko 6 miesięcy przed wydaniem decyzji,

c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 151 P.p.s.a. przez oddalenie skargi pomimo tego, że organ administracji dokonując oceny materiału dowodowego naruszył w sposób mający istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 K.p.a. i w konsekwencji oparcie rozstrzygnięcia na błędnych okolicznościach faktycznych, których podstawę stanowił jedynie materiał dowodowy świadczący na niekorzyść skarżącej zebrany w sprawie przez organ administracji,

d) art. 106 § 3 P.p.s.a. przez nieprzeprowadzenie dowodu z dokumentów uzupełniających, których przeprowadzenia domagała się skarżąca w skardze i pismach następnych, których przeprowadzenie doprowadziłoby do ustalenia, że zaskarżona decyzja nie jest zgodna z prawem i przekracza granice uznania administracyjnego;

2) naruszenie prawa materialnego, tj.:

a) art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej przez jego błędną wykładnię i uznanie, iż brak uczestnictwa w prowadzonym wywiadzie środowiskowym stanowi podstawę do wydania decyzji odmownej, mimo iż skarżąca nie uczestniczyła w wywiadzie środowiskowym bez własnej winy, gdyż zawiadomienie o przeprowadzeniu wywiadu otrzymała dopiero po dacie przeprowadzenia tego wywiadu,

b) art. 3 ust 1 i 2 tej ustawy przez błędną wykładnię, tj.: przyjęcie, że zaskarżone rozstrzygnięcie pozostaje w zgodzie z realizacją podstawowych celów opieki społecznej, w szczególności, iż nieprzyznanie zasiłków celowych nie jest konieczne skarżącej do zaspokojenia niezbędnych potrzeb skarżącej i umożliwiło jej życie w warunkach odpowiadających godności człowieka a podejmowane działania zmierzały do życiowego usamodzielnienia i integracji ze środowiskiem skarżącej;

c) art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej przez błędną wykładnię i przyjęcie, że zaskarżone rozstrzygnięcie w przedmiocie nieprzyznania skarżącej zasiłków celowych usprawiedliwione jest okolicznościami uzasadniającymi udzielenie pomocy, mimo iż poszczególne wnioski zasługiwały na uwzględnienie;

d) art. 39 ust. 1 i 2 tej ustawy przez jego niezastosowanie i nieprzyznanie skarżącej zasiłku celowego na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych w sytuacji, gdy skarżąca wskazała konkretne potrzeby, które powinny być zaspokojone, jako podstawowe potrzeby życiowe a ponadto spełniała warunki do przyznania tego zasiłku, natomiast organ stwierdzając, iż potrzeby strony są znaczne, odmówił przyznania jakichkolwiek zasiłków celowych, mimo iż przyznanie części wnioskowanych zasiłków celowych skarżącej nie stanowiłoby znacznego obciążenia dla budżetu organu pierwszej instancji.

Wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniosła, że okres 2009/2010 był dla niej wyjątkowo trudny, ponieważ przebywała w szpitalu a później na rehabilitacji. Organ załatwiając złożone wnioski postanowił przeprowadzić wywiad środowiskowy. Termin przeprowadzenia wywiadu wyznaczył na 27 września 2010 r. Zawiadomienie o tym wysłał listem poleconym 17 września, a więc zaledwie 10 dni przed planowanym wywiadem. Skarżąca zawiadomienie to odebrała 5 października 2010 r., a więc 8 dni po planowanym wywiadzie i po wydaniu decyzji w tej sprawie.

W niniejszej sprawie strona nie brała udziału w postępowaniu bez własnej winy, gdyż organ zbyt późno wysłał stronie zawiadomienie o dokonaniu czynności, przez co skarżąca otrzymała pismo informujące o dacie dokonania czynności już po dokonaniu czynności i wydaniu decyzji w sprawie. Nie zważając na powyższe, organ pierwszej instancji przeprowadził czynności mimo braku powiadomienia o nich strony.

Skarżąca podniosła też, że organ nie ustalił, czy poszczególne jej wnioski o zasiłki celowe są zasadne i czy organ ma możliwość udzielenia jej choć części zasiłków celowych. Organ poprzestał na stwierdzeniu, iż łączna kwota wnioskowanych środków przekracza możliwości budżetowe ośrodka pomocy społecznej, zatem odmówił przyznania wszystkich zasiłków celowych (a więc także poszczególnych zasiłków celowych, opiewających czasem na nieznaczne kwoty).

Dodała, że Wojewódzki Sąd Administracyjny pominął jej wnioski o przeprowadzenie uzupełniających dowodów z dokumentów, przez co naruszył art. 106 § 3 P.p.s.a. Tymczasem przeprowadzenie wnioskowanych dowodów doprowadziłoby do ustalenia, że zaskarżona decyzja SKO nie jest zgodna z prawem.

Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 12 września 2012 r. sygn. akt I OSK 645/12 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania - stwierdzając, że wniesiona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.

Naczelny Sąd Administracyjny - rozpoznając sprawę w granicach podniesionych zarzutów - uznał za zasadne zarzuty naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podniósł, że ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) w art. 106 ust. 4 nakazuje przed wydaniem decyzji o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia (z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego) przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wywiad ten stanowi nieodzowną część postępowania dowodowego obrazując sytuację rodzinną, zdrowotną i majątkową strony. Ustalenia poczynione tą drogą pozwalają organowi ustalić rzeczywiste potrzeby strony oraz w przypadku wielości żądań hierarchię potrzeb, które jako niezbędne wymagać będą uwzględnienia w pierwszej kolejności, a które tego nie wymagają.

Sytuację szczególną reguluje przepis art. 107 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, w myśl którego w przypadku ubiegania się o świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych.

Niezależnie od powyższych uregulowań procesowych, zawartych w ustawie o pomocy społecznej z racji odesłania z art. 14 w sprawach o świadczenia z pomocy społecznej mają zastosowanie wprost przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Zatem obowiązują w nim zasady prawdy obiektywnej (art. 7), obowiązek wyczerpującego zebrania materiału dowodowego (art. 77 § 1) i właściwej jego oceny (art. 80), sporządzenie uzasadnienia decyzji w sposób przewidziany w art. 107 § 3 K.p.a.

Następnie stwierdził, że zasadnie skarga kasacyjna zarzuca, iż przepisy te zostały naruszone przez organy obu instancji, czego nie dostrzegł Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę, mimo iż postępowanie administracyjne zostało dotknięte wadami, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Akta administracyjne zawierają wprawdzie aktualizację wywiadu środowiskowego, sporządzoną w dniu 27 września 2010 r., lecz wywiad ten został sporządzony bez udziału strony. J. S. została pisemnie zawiadomiona o terminie przeprowadzenia wywiadu w dniu 27 września 2010 r., lecz pismo to otrzymała dopiero w dniu 5 października 2010 r. Ostatni wywiad środowiskowy organ przeprowadził w dniu 16 kwietnia 2010 r., natomiast decyzję w tej sprawie organ pierwszej instancji wydał w dniu [...] września 2010 r. - a zatem przed datą doręczenia stronie pisma o terminie przeprowadzenia wywiadu. Dokonanie tej czynności nie tylko było wymagane przez przytoczone wyżej przepisy prawne, lecz także konieczne z uwagi na zgłoszenie przez stronę różnorakich potrzeb, co niewątpliwie wymagało – po zapoznaniu się z aktualną sytuacją strony – ustalenia która lub które z potrzeb mogłyby zostać uwzględnione oraz ewentualne rozmiary pomocy mieszczące się w granicach możliwości organu.

Trafnie też skarga kasacyjna podnosi, iż ograniczenie się organu do wyliczenia łącznej kwoty wnioskowanych przez stronę zasiłków i stwierdzenie, że przekracza to możliwości budżetowe ośrodka pomocy narusza przepisy postępowania i czyni decyzję podjętą w postępowaniu przeprowadzonym bez czynnego udziału strony (a wiec z naruszeniem nadto przepisu art. 10 § 1 K.p.a.) sprzeczną z prawem. Te wady proceduralne decyzji sprawiają, iż nie można przyjąć, że zaskarżone decyzje odmowne zostały podjęte w granicach uznania administracyjnego i nie naruszały jego granic.

Świadczenie z art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy ma wprawdzie charakter uznaniowy, lecz jego odmowa może nastąpić dopiero po prawidłowym przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, którego ustalenia czynią dopuszczalnym wydanie decyzji negatywnej dla strony, którą następie organ winien uzasadnić wskazując z jakich względów odmówił stronie przyznania żądanych świadczeń. Zaniechanie aktualizacji wywiadu środowiskowego z udziałem skarżącej, nieodniesienie się do zasadności poszczególnych żądań i ich rozmiarów, w kontekście możliwości organu co do zaspokojenia przynajmniej niektórych z nich zasadnie skarga kasacyjna zarzuca jako naruszenie przepisów art. 7, art. 10 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a.

Powyższych mankamentów decyzji nie dostrzegł Sąd pierwszej instancji, który w opisanej sytuacji powinien był na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. uchylić obie decyzje jako wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na treść decyzji.

Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny nie uznał za zasadny zarzut naruszenia przepisu art. 106 § 3 P.p.s.a., gdyż w myśl tego przepisu Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie powoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.

W sytuacji gdy postępowanie administracyjne dotknięte było istotnymi brakami, Sąd winien uchylić zaskarżone decyzje, nie było zaś przesłanek do prowadzenia postępowania dowodowego wnioskowanego przez stronę.

Podkreślenia wymaga, że przeprowadzenie aktualizacji wywiadu i obowiązek odebrania stosownych wyjaśnień oraz dokumentów od strony obciąża organ, nie zaś sąd administracyjny. Sąd administracyjny może prowadzić postępowanie dowodowe w granicach określonych w powołanym przepisie i tylko w celu dokonania ustaleń będących podstawą oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Sąd nie może zaś dokonywać ustaleń, które służyłyby merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy załatwionej zaskarżoną decyzją.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania.

Natomiast w myśl art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Naczelny Sąd Administracyjny - uchylając zaskarżony wyrok - uznał, że Sąd I instancji nie dostrzegł naruszeń przepisów postępowania administracyjnego, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Stwierdził, że akta administracyjne zawierają wprawdzie aktualizację wywiadu środowiskowego, lecz wywiad ten został sporządzony bez udziału strony, a decyzję w tej sprawie organ pierwszej instancji wydał przed datą doręczenia stronie pisma o terminie przeprowadzenia wywiadu. Tymczasem dokonanie tej czynności nie tylko było wymagane przez przepisy prawne, lecz także było konieczne z uwagi na zgłoszenie przez skarżącą różnorakich potrzeb, co niewątpliwie wymagało – po zapoznaniu się z aktualną sytuacją strony – ustalenia, która lub które z potrzeb mogłyby zostać uwzględnione oraz ewentualne rozmiary pomocy mieszczące się w granicach możliwości organu.

Samo zaś ograniczenie się organu do wyliczenia łącznej kwoty wnioskowanych przez stronę zasiłków i stwierdzenie, że przekracza to możliwości budżetowe ośrodka pomocy narusza przepisy postępowania i czyni decyzję podjętą w postępowaniu przeprowadzonym bez czynnego udziału strony (a wiec z naruszeniem nadto przepisu art. 10 § 1 K.p.a.) sprzeczną z prawem. Te wady proceduralne decyzji sprawiają, iż nie można przyjąć, że zaskarżone decyzje odmowne zostały podjęte w granicach uznania administracyjnego i nie naruszały jego granic.

Podsumowując Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaniechanie aktualizacji wywiadu środowiskowego z udziałem skarżącej, nieodniesienie się do zasadności poszczególnych żądań i ich rozmiarów, w kontekście możliwości organu co do zaspokojenia przynajmniej niektórych z nich, stanowi naruszenie przepisów art. 7, art. 10 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. – czego nie dostrzegł Sąd pierwszej instancji, który w opisanej sytuacji powinien był na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. uchylić obie decyzje jako wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na treść decyzji.

Rozpoznając zatem ponownie wnioski skarżącej, organ administracji weźmie pod uwagę ocenę prawną i wskazania, co do dalszego postępowania, wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny - które wiążą w tej sprawie zarówno Sąd, jak i organ.

Organ przeprowadzi w sposób prawidłowy aktualizację wywiadu środowiskowego z udziałem skarżącej i odniesie się do zasadności poszczególnych jej żądań i ich rozmiarów.

Następnie organ rozpatrzy całokształt zgromadzonego materiału dowodowego i dokona jego oceny zgodnie z zasadą dochodzenia prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a., a także zasadą swobodnej oceny dowodów określoną w art. 80 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c, art. 152 oraz art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.

Wskazać też trzeba, że Sąd nie uwzględnił wniosku skarżącej o odroczenie rozprawy, który wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w dniu 10 grudnia 2012 r. Jak bowiem wynika z przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi udział strony w rozprawie nie jest obowiązkowy. Poza tym skarżąca miała ustanowionego adwokata z urzędu, który był obecny na rozprawie w dniu 28 grudnia 2012 r. i któremu skarżąca nie mogła cofnąć pełnomocnictwa, gdyż nie był to pełnomocnik z wyboru ustanowiony przez nią.

Poza tym odroczenie rozprawy nie byłoby korzystne dla skarżącej, gdyż tylko spowodowałoby niepotrzebne przedłużenie postępowania sądowego, a Naczelny Sąd Administracyjny przesądził już, iż nie ma przesłanek do prowadzenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny postępowania dowodowego wnioskowanego przez skarżącą.