Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2044/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-03-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Sędziowie: WSA Dariusz Chaciński WSA Jolanta Dargas Protokolant starszy referent Agnieszka Żurawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2012 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] sierpnia 2011 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. po rozpatrzeniu odwołania J. S. od decyzji Prezydenta W. z [...] czerwca 2011 r., nr [...] orzekającej o odmowie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego na zakup leków i opłatę energii elektrycznej w wysokości [...] złotych – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy.

Wnioskiem z [...] maja 2011 r. J. S. wystąpił o przyznanie mu pomocy finansowej na miesiąc czerwiec 2011 r. w celu wykupienia leków (w kwocie [...] złotych) oraz opłacenia energii elektrycznej w kwocie ([...] złotych) wraz z zadłużeniem (w kwocie [...] złotych).

Pracownik socjalny zaktualizował [...] czerwca 2011 r. wywiad środowiskowy, w toku którego ustalił, że wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, choć zamieszkuje z dorosłą córką. Zadłużenie czynszowe mieszkania wynosi ok. [...] złotych, czynsz w miesiącu maju 2011 r. wynosił [...] złotych i został opłacony przez wnioskodawcę w kwocie [...] złotych. Dochód ww. stanowi emerytura w wysokości [...] złotych, zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] złotych. Ma on również zasądzone od syna alimenty w kwocie [...] złotych, egzekwowane przez komornika (w kwietniu komornik przekazał mu z tego tytułu kwotę [...] złotych). J.S. poproszony o kontakt z córką w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego odmówił podania numeru telefonicznego córki, jak również podważał podstawy do jego przeprowadzenia. Pracownik socjalny ustalił ponadto, że wnioskodawca jest właścicielem działki i budynków położonych w M. odziedziczonych po matce o łącznej wartości [...] złotych. Podział spadku w wyniku, którego przypadła mu własność ww. majątku jest przez wnioskodawcę kwestionowany, jednakże wydane w tym przedmiocie postanowienie Sadu Rejonowego w Z. z [...] października 2009 r. sygn. akt [...] jest prawomocne, wobec oddalenia wniesionej od niego apelacji. W czerwcu 2010 r. wnioskodawca zaciągnął pożyczkę w [...] w kwocie [...] złotych, którą spłaca w miesięcznych ratach po [...], złotych.

Decyzją z [...] czerwca 2011 r. Prezydenta W. odmówił wnioskodawcy przyznania pomocy w formie zasiłku specjalnego na zakup w formie zasiłku celowego specjalnego na zakup leków i opłatę energii elektrycznej w wysokości [...] złotych.

W uzasadnieniu decyzji organ powołując się na ustalenia zawarte w aktualizacji wywiadu środowiskowego oraz dokumenty zgromadzone w sprawie podniósł, że łączny dochód wnioskodawcy, wyliczony zgodnie z art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. - o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.; dalej "u.p.s.") wynosi [...] złotych. Stanowią go zaś emerytura, zasiłek pielęgnacyjny, alimenty uzyskiwanych od syna za pośrednictwem komornika oraz 1/12 kwoty pożyczki zaciągniętej w czerwcu 2010 r. Dochód ten przekracza zatem kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynoszące 477 złotych, uprawniające do uzyskania pomocy finansowej. W sprawie zaś nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 u.p.s. uzasadniający przyznanie tej pomocy mimo przekroczenia kryterium dochodowego. W ocenie organu sytuacja finansowa wnioskodawcy pozwala mu na zrealizowanie potrzeb w ramach własnych środków. Organ wskazał jednocześnie, że pracownik socjalny dokonał w aptece wyceny leków, których zakup miał uzasadniać przyznanie na ten cel pomocy i ustalił, że cena leku przypisanego wnioskodawcy przez [...] wynosi [...] złotych. Wydatek ten nie stanowi zatem znacznego obciążenia budżetu domowego strony. W podsumowaniu organ pierwszej instancji wskazywał także na znaczną ilość podopiecznych ośrodka pomocy społecznej, którzy znajdują się w znacznie trudniejszej niż wnioskodawca sytuacji, do których w pierwszej kolejności adresowana jest pomocy, jak również ograniczone środki finansowe jakimi dysponuje. Wyjaśnił przy tym, że w maju 2011 r. objął pomocą w formie zasiłku celowego 944 osób, a średnia wysokość świadczenia wyniosła wówczas 117,91 złotych.

Od decyzji organu I instancji odwołanie złożył J. S., wskazując na błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy.

W następstwie rozpoznania tego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] sierpnia 2011 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Organ podniósł, że zgodnie z przepisem art. 3 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenie niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowiek. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być zaś, w myśl ust. 3 ww. artykułu, odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy

W dalszej części Kolegium przywołało regulacje ustawowe dotyczące przyznawania zasiłków celowych oraz wskazało na kryterium dochodowe uprawniające do ich uzyskania (477 złotych), które w przypadku dochodów uzyskiwanych przez J. S. zostało znacznie przekroczone. Kolegium podtrzymało ocenę organu pierwszej instancji, iż w sprawie nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 u.p.s. uprawniający do uzyskania pomocy mimo przekroczenia kryterium dochodowego. Zdaniem organu odwoławczego zarówno materiał dowodowy zebrany przez organ pierwszej instancji jak i okoliczności powołane przez stronę w odwołaniu nie wskazują, że wnioskodawca znalazł się w szczególnie trudnej sytuacji życiowej na skutek nadzwyczajnego zdarzenia uzasadniającego przyznanie specjalnego zasiłku celowego.

Wskazując zaś na uznaniowy charakter podejmowanego w tym zakresie rozstrzygnięcia, Kolegium oceniło, że granice tego uznania nie zostały przez organ I instancji przekroczone. Organ ten przeprowadził bowiem postępowanie w zakresie ustalenia sytuacji materialnej, zdrowotnej i rodzinnej strony oraz wyczerpująco uzasadnił przyczyny odmowy przyznania wnioskowanej pomocy. W tym stanie rzeczy decyzja Prezydenta W. jest zdaniem Kolegium zgodna z obowiązującymi przepisami prawa.

Na powyższa decyzję J. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sadu administracyjnego w Warszawie zarzucając w niej, że odmowa przyznania świadczenia jest przejawem "mściwości i złośliwości" Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej. Wskazując ponadto na niezasadne doliczenie do dochodu kwoty 1/12 pożyczki zaciągniętej w 2010 r. Skarżący podnosił, że ma [...] lat i jest inwalidą I grupy, a na poczet długów komornik zabiera mu 60% emerytury. Wskazał również, że w przedmiocie nabytego po rodzicach majątku toczy się postępowania przed Sądem Najwyższym, a jeżeli wyrok tam wydany będzie dla niego niekorzystny to odwoła się do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu.

. W piśmie procesowym z [...] marca 2012 r., ustanowiony w sprawie z urzędu pełnomocnik skarżącego, zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie: art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej; naruszenie art. 7, 77 § 1, 80, oraz 107 § 3 k.p.a. polegające na braku zebrania w sposób wyczerpujący i rozpatrzenia przez organy obydwu instancji całego materiału dowodowego; art. 138 § 2 k.p.a. polegające na nieuchyleniu przez Kolegium decyzji Prezydenta W., wobec zarzutu braku zebrania przez organ I instancji wyczerpującego materiału dowodowego oraz braku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy; naruszenie art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej, na skutek wydawania odmiennych decyzji przy istniejących zbliżonych stanach faktycznych prawnych, czego przykładem są udzielane skarżącemu zasiłki celowe specjalne na zakup leków w 2010 i 2011 r. W uzasadnieniu tego pisma pełnomocnik wskazywał na realne zmniejszenie dochodu w związku uzyskaną w 2010 r. pożyczką (z uwagi na konieczność spłacania rat), zakwestionował również ustalenia organu co do zamieszkiwania w mieszkaniu zajmowanym przez skarżącego jego córki.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji jak tez poprzedzającej ja decyzji Prezydenta W., oraz dopuszczenia na zasadzie art. 106 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dowodu z dokumentów załączonych do skargi oraz z dokumentu w postaci odpisu wyroku Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...] listopada 2011 r. sygn. akt [...] wraz uzasadnieniem – orzekającym o eksmisji J. S. i jego córki.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone

w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Na rozprawie w dniu 22 marca 2012 r. Sąd postanowił nie uwzględnić wniosku dowodowego strony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

na wstępie wyjaśnić należy, że z istoty sądowej kontroli wynika, że legalność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania tego rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z art. 133 § 1 – ustawy 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Orzekanie zaś "na podstawie akt sprawy" oznacza, iż sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagą okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. W tym stanie rzeczy, załączona do pisma procesowego z [...] marca 2012 r., jako dowód w sprawie, kopia odpisu wyroku Sądu Rejonowego z [...] listopada 2011 r. nie mogła rzutować na ocenę legalności zakwestionowanej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] sierpnia 2011 r., a więc wydanej trzy miesiące wcześniej. Z tego też względu Sąd postanowił nie uwzględnić wniosku o dopuszczenie ww. dowodu. Przyczyną zaś nieuwzględnienia zgłoszonego ww. piśmie wniosku dowodowego w pozostałym zakresie, tj. w części odnoszącej się do dowodu z dokumentów załączonych do skargi, Sąd ocenił, że załączone do skargi kserokopie dokumentów stanowią w istocie powielenie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach administracyjnych.

Dokonując zaś oceny legalności zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że decyzja ta jak też poprzedzająca ją decyzja Prezydenta W. nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Materialnoprawną podstawą podjętych rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym stanowiły przepisy ustawy dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.; dalej: "u.p.s."), które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Ustawa ta przewiduje m.in. udzielanie pomocy społecznej w formie zasiłków celowych oraz zasiłków celowych specjalnych.

Zasiłek celowy w myśl art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego, wynoszącego od dnia 1 października 2006 r. dla osoby samotnie gospodarującej 477,00 złotych. Kwota ta ustalona została rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. nr 135, poz. 950). Za dochód zaś stosownie do art. 8 ust. 3 u.p.s. uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o świadczenie lub w przypadku utraty dochodu - z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, a także kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Przy czym stosownie do ust. 11 pkt 1 powołanego artykułu, w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty kryterium osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej, kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony.

W rozpoznawanej sprawie postępowanie w sprawie przyznania zasiłku celowego, przeznaczonego na opłacenie w czerwcu 2011 r. kosztu wykupu leków oraz rachunków za energię wraz z zaległością, zostało wszczęte wnioskiem strony z [...] maja 2009 r. W tym stanie rzeczy przy ustaleniu prawa do wnioskowanego świadczenia organy w pierwszej kolejności zbadały dochód prowadzącego samodzielne gospodarstw domowe skarżącego uzyskany w miesiącu kwietniu 2011 r., na który składała się wówczas emerytura w kwocie [...] złote, zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] złotych oraz alimenty od syna w kwocie [...] złote. Do dochodu wliczona została również, stosownie do art. 8 ust. 11 pkt 1 u.p.s. kwota [...] złotych, stanowiąca równowartość 1/12 części uzyskanej w czerwcu 2010 r. pożyczki. Ustalony w ten sposób łączny dochód ([...] złotych) jak i przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do uzyskania pomocy społecznej w trybie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy, nie budzą wątpliwości Sądu.

W tym stanie rzeczy organy obu instancji zasadnie rozpoznały wniosek skarżącego w oparciu o przepis art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. W myśl tego przepisu, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.

Wprawdzie użyty przez ustawodawcę w tym przepisie zwrot "szczególne przypadki" jest pojęciem nieostrym, jednakże w ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że rozumieć pod nim należy przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych. Zdarzenia takie wykraczają granicami przewidywalności poza wszelkie możliwości ludzkiej zapobiegliwości życiowej.

Na gruncie ustalonego w sprawie stanu faktycznego nie są z pewnością "szczególnym przypadkiem": ponoszenie opłat za energię elektryczną, konieczność wykupienie przez skarżącego leków , niskie realnie uzyskiwane dochody (w związku z koniecznością spłaty zaciągniętej pożyczki) jak też posiadane zadłużenie z tytułu nieopłacanego czynszu. Tym bardziej, że jak trafnie wywodził to organ pierwszej instancji, skarżący ma możliwość poprawienia swojej sytuacji bytowej choćby poprzez sięgnięcie do majątku, który skarżący odziedziczył po rodzicach w postaci nieruchomości położonej w M., co pozwoliłoby mu na poprawienie własnej sytuacji materialnej. Ma on również możliwość zwrócenia się do zamieszkującej z nim córki z żądaniem partycypowania w kosztach utrzymania mieszkania. Zważyć bowiem należy, że za zapłatę czynszu i innych należnych opłat, odpowiadają solidarnie z najemcą stale zamieszkujące z nim osoby pełnoletnie (art. 6881 kodeksu cywilnego). To zaś, że wyżej wymieniona mieszka ze skarżącym, a nie tylko "pomieszkuje" - a więc bywa okazjonalnie, jak sugeruje pełnomocnik skarżącego w piśmie procesowym z [...] marca 2011 r., znajduje oparcie m.in. w oświadczeniu złożonym przez jej matkę w dniu [...] czerwca 2011 r.

W niniejszej sprawie istotne jest również to, że z zestawienia uzyskiwanego dochodu ([...] złotych) oraz zgłaszanej potrzeby - przy uwzględnieniu ustalonej przez pracownika socjalnego realnej ceny leków (łącznie [...] złotych) nie wynika, by kwota ta przekraczała jego możliwości ekonomiczne. Podkreślić zaś należy, że celem pomocy społecznej w myśl art. 2 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. jest jedynie pomoc i wspieranie rodzin w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej i zaspokajanie ich niezbędnych potrzeb oraz zapobieganie ich popadnięciu w trudną sytuację życiową poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia się rodzin. Nie jest zaś jej celem zapewnianie świadczeniobiorcy stałego źródła utrzymania, na poziomie i w wysokości przez niego oczekiwanej oraz zwrot wszelkich poniesionych wydatków, w szczególności wówczas, gdy osoba ta przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do udzielenia pomocy. Wobec tego nie wszystkie potrzeby i nie w każdym zakresie mogą być zrealizowane. Z kolei ciągle wzrastająca liczba osób oczekujących wsparcia finansowego powoduje konieczność bardzo racjonalnego gospodarowania przyznanymi na ten cel środkami przez organy pomocy społecznej w celu zapewnienia koniecznej pomocy wszystkim tym, którym jest ona niezbędna, a w szczególności tym, którzy nie posiadają jakichkolwiek dochodów, bądź dochody te są na poziomie nieprzekraczającym ustawowego kryterium.

Skoro zatem w rozpoznawanej sprawie, nie wystąpił żaden szczególnie uzasadniony przypadek, w rozumieniu art. 41 ust. 1 pkt 1 u.p.s., to stwierdzić należy, iż rozstrzygnięcia organów odmawiające przyznania skarżącemu pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu leków i opłacenia energii elektrycznej w miesiącu czerwcu 2011 r. nie naruszają prawa i mieszczą się granicach uznania administracyjnego.

W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie organy obu instancji w sposób wyczerpujący zebrały materiał dowodowy oraz prawidłowo go oceniły. Nie uchybiły również zasadom postępowania w sprawach z zakresu pomocy społecznej oraz celom tej pomocy wskazanym w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. Nie można im zatem skutecznie postawić zarzutu arbitralności przy podejmowaniu decyzji, jak też nie sposób podzielić podnoszonych w piśmie procesowym zarzutów odnoszących się do naruszenia art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie rzeczywistej sytuacji majątkowej i osobistej skarżącego, jak też naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak należytego uzasadnienia faktycznego i prawnego podjętych rozstrzygnięć.

W ocenie Sądu wbrew tym zarzutom, wszystkie istotne okoliczności faktyczne sprawy (obejmujące kwestie dochodu skarżącego, jego sytuacji majątkowej i osobistej) zostały wyjaśnione w sposób pozwalający na jej rozpoznanie i rozstrzygnięcie. Znajdują one przy tym potwierdzenie w zgromadzonym w aktach materiale dowodowym. Zaś motywy i podstawa prawna podjętych rozstrzygnięć zostały przez organy wyjaśnione w sposób przekonujący.

Odnosząc się zaś do zarzutu przyznawania skarżącemu w analogicznym stanie faktycznym i prawnym pomocy społecznej, to wyjaśnić należy, iż to że pomoc taka była mu udzielana w przeszłości bądź też udzielana jest także po dacie wydania zaskarżonej decyzji nie czyni tej ostatniej decyzji wadliwą. Zważyć bowiem należy, że wpływ na podjęcie decyzji o przyznaniu pomocy w określonym okresie mają oprócz okoliczności odnoszących do osoby ubiegającej się o tą pomoc także takie okoliczności jak aktualne możliwości ośrodka wypłacającego te świadczenia i ilość osób, które w danym okresie występują o pomoc. W tym stanie rzeczy fakt, że jednego miesiąca pomoc taka jest przyznawana, a w kolejnym miesiącu nie, nie czyni, zdaniem Sądu, uzasadnionym zarzutu naruszenia przez organy art. 8 k.p.a., poprzez prowadzenie postępowania w sposób podważający zaufanie do organów władzy publicznej.

To zaś oznacza, że skarga J. S. nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.