Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 588/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2008-06-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 8 pkt 3,  par. 2 oraz  poz. 19 pkt 6  zał. do tego aktu
journal: Dz.U. 2002 nr 132 poz 1115
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia NSA Józef Kremis Sędzia WSA Marcin Miemiec Protokolant Monika Mikołajczyk po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 10 czerwca 2008 r. sprawy ze skargi "A." spółka komandytowa w W. na decyzję Państwowego wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją Nr [...] z dnia [...] roku P W I S we W , po rozpatrzeniu odwołania zakładów pracy – S M U F P A" Sp. z o.o. w W oraz "B " Spółka Komandytowa SDT w W - od decyzji NR [...] Państwowego P I S w W z dnia [...] r.; znak [...] o stwierdzeniu choroby zawodowej - przewlekłej choroby układu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy – przewlekłego zapalenia nadkłykcia kości ramiennej prawej (poz. 19 pkt. 6 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132 poz.1115) u p. A S , ostatnio zatrudnionej w F W Sp. z o.o. Z M w W - zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy.

W uzasadnieniu organ II instancji przytoczył, że p. A S, pracowała w niżej wymienionych zakładach pracy:

- "H i P w zakresie K i B C" Spółka Cywilna w W (Spółka zlikwidowana) w okresie od 01.09.1994 r. do 28.02.1995 r. na stanowisku [...](podczas prasowania konfekcji żelazkiem na parę wykonywała monotypowe ruchy ręką prawą obciążając staw łokciowy);

- F P "B" Spółka z o.o. w W w okresie od 11.09.1996 r. do 30.04.1997 r. na stanowisku zdobnik ceramiki-drukarz na wydziale produkcji porcelany dekorowanej (podczas nakładania kalki na talerze i kubki wykonywała czynności wymagające zginania, prostowania i skręcania rąk w stawie łokciowym powtarzane z częstotliwością do kilkuset ruchów na godzinę tj. wkładania kalki do wody, zanurzanie ceramiki w ciepłej wodzie, równomierne nakładanie kalki na talerze i kubki, wyciskanie spod kalki pęcherzyków powietrza resztek wody za pomocą gumki, odkładanie porcelany na taśmę);praca w narażeniu na przeciążenie układu ruchu;

- "A. z o.o. i S", S K SDT w W. w okresie od 01.07.2000 r. do 30.09.2000 r. na stanowisku kasjerki (praca na stanowiskach kasowych wymagała powtarzalnych monotypowych ruchów rąk w stawie łokciowym tj.: zginania, prostowania i obracania-czynności te obciążały stawy łokciowe /brała towar znajdujący się na taśmie podającej prawą lub lewą ręką, przenosiła towar nad czytnikiem kodów, przekładała do drugiej ręki i kładła na taśmę odbiorczą- niektóre towary przenosiła nad skanerem obiema rękami, a większe i cięższe towary przesuwała z taśmy na taśmę po odczycie skanerem ręcznym - pobierała pieniądze lub kartę płatniczą, wkładała pieniądze do kasetki, pobierała z niej resztę i paragon, które następnie wydawała obsługiwanej osobie i przystępowała do obsługi kolejnego klienta/);

- F W Sp. z o.o. Z M w W w okresie od [...] r. do [...] r. na stanowisku operatora wydziału montażu, gdzie montowała elementy mechanizmów pochylających do foteli samochodowych (praca polegała na pobieraniu z blatu roboczego pojemnika elementu mechanizmu /tarczy, sprężyny, zapadki.../, umieszczeniu w maszynie /nitownicy, prasie.../, następnie nakładaniu kolejnych elementów i łączeniu ich za pomocą maszyn, urządzeń i odkładaniu gotowych części /półwyrobów/.

Z powodu wystąpienia objawów chorobowych została ona skierowana przez lekarza Podstawowej Opieki Zdrowotnej na badania specjalistyczne do D W O M P we W - O w W w celu rozpoznania choroby zawodowej - przewlekłej choroby układu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy. Swoje orzeczenie z dnia [...] r. o rozpoznaniu choroby zawodowej - przewlekłej choroby układu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy w postaci przewlekłego zapalenia nadkłykcia kości ramiennej prawej (poz. 19 pkt 6 wykazu chorób zawodowych określonych w cytowanym rozporządzeniu) Ośrodek uzasadnił tym, iż "(...) Z wywiadu chorobowego wynika, że od 2003 roku występują dolegliwości bólowe łokcia prawego. Leczenie rozpoczęła w styczniu 2000 r., po zaostrzeniu dolegliwości (na podstawie dokumentacji medycznej P S w W ). W trakcie zasiłku chorobowego korzystała z rehabilitacji kończyn górnych. Konsultujący ortopeda w dniu 22.04.2000 r. (lek. F. K , P Ch - U w W ) rozpoznał nawrotowe zapalenie nadkłykcia przyśrodkowego kości ramiennej prawej i zalecił zmianę dotychczasowego stanowiska pracy (unikanie drobnych urazów i dużego wysiłku). Pomimo istniejących wówczas przeciwwskazań zdrowotnych pacjentka pozostała na dotychczasowym stanowisku pracy (nie znaleziono "odpowiedniego" stanowiska na terenie zakładu), aż do zwolnienia w dniu 21.05.2005 r. Obecnie badana w tut. DWOMP w dniach: 18.10.2005 r., 28.03.2006 r. skarżyła się na dolegliwości bólowe ze strony kończyny górnej prawej, bóle łokcia prawego promieniujące do dłoni. Jest praworęczna. Bóle występują również w porze nocnej. Złamań w obrębie kończyn górnych nie było, wypadków w pracy nie było. Po zastosowaniu zabiegów fizykoterapeutycznych dolegliwości nieco się zmniejszają. Od maja 2005 r. jest bezrobotna. W badaniu fizykalnym stwierdzono wzrost 168 cm, waga 84 kg. Ruchomość kręgosłupa zachowana, uczucie przeskakiwania w stawie barkowym oraz nadgarstku, dłonie ciepłe. Staw łokciowy prawy tkliwy przy badaniu. Siła mięśniowa w zakresie kończyn górnych zachowana. Próba Romberga ujemna. Konsultacja ortopedyczna - (18.10.2005 r.); przewlekłe zapalenie nadkłykcia przyśrodkowego kości ramiennej prawej. Dolegliwości bólowe w zakresie kończyny górnej prawej mają związek z dotychczas wykonywaną pracą (monotypowe ruchy rąk). Rtg stawów łokciowych - z dnia 28.03.2006 r.; Części kostne obu stawów łokciowych bez widocznych odchyleń od normy wiekowej. Szpary stawowe zachowane. (...) Przeanalizowano całość dokumentacji medycznej będącej w posiadaniu tut. DWOMP. Pacjentka podaje występowanie dolegliwości od 2003 r. W karcie badań profilaktycznych z dnia 23.07.2004 r. (lek. K. B –T ) istnieją adnotacje o nawracających zespołach bólowych stawów barkowych, łokciowych i stawów kręgosłupa, leczone w PÓZ. Od stycznia do kwietnia 2005 r. przebywała na zwolnieniu lekarskim z uwagi na zaostrzenie dolegliwości, pacjentka przedstawiła dokumentację medyczną z tego okresu. W kwietniu 2005 r. rozpoznano nawrotowe zapalenie nadkłykcia przyśrodkowego kości ramiennej prawej utrzymujące się do chwili obecnej (przy badaniu fizykalnym tkliwość w okolicy stawu łokciowego prawego). Radiologicznie wykluczono obecność zmian zwyrodnieniowych w obrębie łokcia prawego, które mogłyby stanowić przyczynę zgłaszanych dolegliwości. Mając na uwadze sposób wykonywania pracy (monotypowe ruchy rąk w stawie łokciowym podczas pracy na stanowisku: prasowaczka, zdobnik ceramiki - drukarz, kasjerka, operator wydziału montażu) oraz zgłaszane dolegliwości - rozpoznajemy chorobę zawodową: przewlekłe zapalenie nadkłykcia kości ramiennej prawej".

Na podstawie powyższej opinii medycznej, P P I S w W dnia [...] r. wydał decyzję Nr[...]; znak [...] o stwierdzeniu przedmiotowej choroby zawodowej.

W dalszej części uzasadnienia decyzji organ odwoławczy wskazał, że w toku dalszego postępowania administracyjnego zwrócił się do zainteresowanej o rozważenie możliwości wyjazdu na badanie konsultacyjne do I M P , jednakże w odpowiedzi poinformowała, że nie wyraża zgody na ponowne badanie. Wobec tego organ II instancji zwrócił się do D W O M P we W – O w W z prośbą o przekazanie całości akt sprawy do wymienionego w Ł wydał orzeczenie lekarskie nr [..]r. o rozpoznaniu choroby zawodowej - przewlekłego zapalenia nadkłykcia kości ramiennej prawej uzasadniając swoje stanowisko następująco: "(...) Pracodawca neguje możliwość udziału warunków pracy w powstaniu choroby uzasadniając swoją opinię tym, że wydatek energetyczny na tym stanowisku jest niewielki i kwalifikuje pracę jako lekką a zatem obciążenie układu kostno-stawowego nie odbiega w sposób istotny od warunków naturalnego obciążenia czynnościami pozazawodowymi oraz tym, że poszczególne prace były wykonywane tylko przez część dnia roboczego ze względu na system rotacji pracowników na każdej zmianie roboczej. Jednakże z ustaleń dokonanych przez Inspekcję Sanitarną wynika, że przyjęta w zakładzie zmiana co godzinę stanowiska pracy w ramach jednego projektu nie wpływa na ocenę stopnia obciążenia układu ruchu (prawej kończyny górnej) ponieważ na każdym z nich wykonywane są te same monotypowe, powtarzalne w długich przedziałach czasowych ruchy zginania i prostowania w stawie łokciowym i nadgarstkowym, naciskania oraz odwracania i nawracania przedramienia. Zatem w tej sytuacji nie sama ciężkość pracy ale sposób jej wykonywania i monotypowość ruchów ma znaczenie w ocenie obciążenia prawej kończyny górnej. Fakt ujawnienia się pierwszych dolegliwości ze strony prawego łokcia w 2003 r. i ich zaostrzenie w 2005 r. znajduje potwierdzenie w dokumentacji medycznej. Biorąc pod uwagę powyższe uważamy, że istnieją dostateczne merytoryczne przesłanki do przyjęcia że rozpoznana u Pani A. S choroba układu ruchu pod postacią zapalenia nadkłykcia kości ramiennej jest następstwem sposobu wykonywania pracy na stanowisku operatora wydziału montażu w F W S.A. Zgodnie z wnioskiem P W I S we W , orzeczenie wydajemy na podstawie dokumentacji, ponieważ Pani A. S nie wyraziła zgody na dodatkowe badanie w I M P i nie zgłosiła się do badania w wyznaczonym terminie (19.06.2007 r.), a rozpoznanie kliniczne choroby ustalone w uprawnionej jednostce orzeczniczej nie budzi wątpliwości".

Ustosunkowując się do powyższego, P W I S we W zauważył, że do stwierdzenia choroby zawodowej przez P I S muszą być spełnione jednocześnie, jak to wynika z definicji choroby zawodowej zawartej w § 2 ust. 1 i § 5 ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 roku w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach, dwa warunki:

1. choroba musi być rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia i znajdować się w wykazie chorób zawodowych,

2. choroba ta musi być wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy.

W zaistniałym przypadku, zdaniem organu II instancji, wymienione przesłanki zostały spełnione. W toku dochodzenia epidemiologicznego stwierdzono wieloletni okres narażenia zawodowego w zakresie sposobu wykonywania pracy tzn. nadmierne obciążenie kończyn górnych szczególnie w stawach łokciowych. Placówki służby zdrowia upoważnione do rozpoznawania chorób zawodowych były zgodne co do faktu, iż specyficzne objawy kliniczne, wyniki przeprowadzonych specjalistycznych badań oraz sposób wykonywania pracy wymagającej nadmiernego obciążenia kończyn górnych, szczególnie w stawach łokciowych spełniają kryteria niezbędne do rozpoznania przewlekłej choroby układu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy - przewlekłego zapalenia nadkłykcia kości ramiennej prawej jako choroby zawodowej. Wydane orzeczenia lekarskie poprzedzone zostały specjalistycznymi badaniami stanu zdrowia zainteresowanej oraz wnikliwą analizą zebranej dokumentacji w sprawie - są obiektywne, szczegółowo umotywowane, spójne oraz przekonujące.

Odnosząc się do zarzutów wnoszonych przez odwołujące się zakłady pracy od decyzji wydanej w pierwszej instancji – organ odwoławczy wyjaśnił, że trudno jest precyzyjnie ocenić, w jakim stopniu praca u odwołujących się zakładów pracy mogła wpłynąć na wystąpienie choroby u zainteresowanej, gdyż pełnych i precyzyjnych badań diagnostycznych w trakcie zatrudnienia p. A S nie przeprowadzono. Poza tym początkowo choroba może rozwijać się bezobjawowo lub z mało znaczącymi i niezauważalnymi objawami. Trudno więc stwierdzić, w którym momencie tj. po upływie ilu lat od zakończenia pracy zawodowej, u zainteresowanej, pojawiły się pierwsze symptomy schorzenia i która praca miała największy wpływ na nasilenie się zmian chorobowych. Po przeanalizowaniu narażenia zawodowego, P W I S we W stwierdził, iż we wszystkich odwołujących się zakładach pracy, zainteresowana narażona była na obciążenie kończyn górnych. Następnie przytoczył w uzasadnieniu treść § 8 pkt 3 powołanego rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych, na podstawie którego P W I S we W wysyła decyzję do wszystkich pracodawców zatrudniających pracownika w warunkach, które mogły spowodować skutki zdrowotne uzasadniające postępowanie w sprawie rozpoznania i stwierdzenia choroby zawodowej.

Po przeanalizowaniu zebranego materiału dowodowego w sprawie, uznał, iż istnieje związek przyczynowy między powstałym schorzeniem, a szkodliwymi warunkami środowiska pracy w zakładach w których zatrudniona była p. A S , a zatem nie znalazł podstaw prawnych ani merytorycznych do zmiany decyzji I instancji i orzekł jak w sentencji.

Decyzję doręczono A S , F P "K " Sp. z o.o., w W , Spółce z o.o. F W oraz "r " Spółce Komandytowej SDT w W .

"R " Spółka Komandytowa SDT w W wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie art. 140 w zw. z art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nieprawidłowe uzasadnienie faktyczne decyzji, tj. zamieszczenie w uzasadnieniu błędnych dat co do faktów, na których organ oparł swoje rozstrzygnięcie, nadto naruszenie § 2 ust. 2 powołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych (...) oraz pozycji 19 pkt 6 załącznika do wymienionego rozporządzenia poprzez błędną ich wykładnię, to jest uwzględnienie okresu pracy p. A S na rzecz strony skarżącej w decyzji stwierdzającej chorobę zawodową. Ponadto sformułowano zarzut uchybienia § 2 ust. 1 tego rozporządzenia poprzez niedostateczne wykazanie przesłanki określonej w § 2 ust. 1, tj., iż bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem choroba zawodowa stwierdzona u p. A S spowodowana została działaniem, występujących w zakładzie w Wałbrzychu, czynników szkodliwych dla zdrowia.

Wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji strona skarżąca, jak stwierdziła, kwestionuje nie osnowę decyzji, lecz treść uzasadnienia. W przeświadczeniu strony skarżącej, uzasadnienie uznać należy za wadliwe między innymi z powodu oczywistych omyłek w datach poszczególnych zdarzeń wskazujących na początek oraz dalszy rozwój objawów zdiagnozowanej choroby zawodowej, co powoduje, iż decyzja ta jest decyzją wadliwą. Nadto, krytycznie odnosząc się do przedstawionej w uzasadnieniu decyzji wykładni § 2 w zw. z pozycją 19 pkt. 6 wykazu chorób zawodowych podkreślono, że zgodnie z pozycją 19 pkt. 6 okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w warunkach narażenia zawodowego w przypadku choroby układu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy - przewlekłego zapalenia nadkłykcia kości ramiennej wynosi 1 rok. Łączna wykładnia wskazanych zapisów oznacza, iż okres świadczenia pracy przez p. A S na rzecz skarżącej mógłby zostać uwzględniony przy wydawaniu decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej jeżeli w okresie 1 roku od dnia zakończenia stosunku pracy zainteresowana rozpoczęłaby pracę w narażeniu zawodowym, albo wystąpiłyby u niej udokumentowane objawy chorobowe. Tymczasem przez okres 1 roku od dnia 30 września 2000 r. (a więc od dnia zakończenia stosunku pracy łączącego p. A S ze stroną skarżącą) zainteresowana nie nawiązała stosunku pracy, który wykonywany byłby w warunkach narażenia zawodowego (kolejny nawiązała w dniu 19 sierpnia 2002 r., a więc po prawie dwóch latach), ani też nie wystąpiły u niej udokumentowane objawy chorobowe (z orzeczenia lekarskiego D W O M P z dnia 24 maja 2006 r. wynika, iż objawy nastąpiły w roku 2003). Oznacza to, jak dalej wywodziła strona skarżąca, iż jedynym okresem zatrudnienia, który powinien być uwzględniany przy wydawaniu decyzji stwierdzającej chorobę zawodową jest okres zatrudnienia u ostatniego pracodawcy i taką, prawidłową w ocenie skarżącej, wykładnię przepisów przyjął I M P im. prof. J. N w Ł w wydanym w dniu 5 lipca 2007 r. orzeczeniu lekarskim. Z fragmentu tego orzeczenia zacytowanego przez P W I S wynika jednoznacznie, iż Instytut przy wydawaniu orzeczenia stwierdzającego rozpoznanie choroby zawodowej brał pod uwagę jedynie pracę świadczoną na rzecz F W Sp. z o.o. W świetle powyższego stwierdzić zatem należy, iż P W I S wbrew § 2 ust. 2 rozporządzenia uwzględnił w swojej decyzji okres zatrudnienia w zakładzie strony skarżącej w Wałbrzychu.

Za nietrafne strona skarżąca uznała stwierdzenie P W I , w końcowej części uzasadnienia, zaczynające się od słów, iż "Trudno jest precyzyjnie ocenić, w jakim stopniu praca u odwołujących się zakładów pracy mogła wpłynąć na wystąpienie choroby u zainteresowanej, gdyż pełnych i precyzyjnych badań diagnostycznych w trakcie zatrudnienia nie przeprowadzono(...)", gdyż nie odnosi się ono do treści § 2 ust. 2 i pozostaje w sprzeczności z orzeczeniem I M P w Ł .

Skarżąca podniosła także zarzut niedostatecznego wykazania przesłanki określonej w § 2 ust. 1, tj., iż bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem stwierdzona choroba zawodowa spowodowana została działaniem, występujących w zakładzie w Wałbrzychu, czynników szkodliwych dla zdrowia albowiem p. A S w tym zakładzie zatrudniona była przez okres trzech miesięcy, przepracowując łącznie zaledwie 315 godzin. W toku postępowania nie wzięto jednak pod uwagę jakie czynności wykonywała w jego trakcie oraz czy to te czynności nie były przyczyną choroby zawodowej. Podobnie nie zostało określone jakie czynności wykonywała w trakcie ponad 2-letniego okresu po ustaniu stosunku pracy łączącego ją ze skarżącą.

Ponadto za wątpliwe, zdaniem strony skarżącej, uznać należy określenie sposobu wykonywania pracy przez kasjerkę jako "monotypowe ruchy rąk".

W odpowiedzi na skargę P W I S przyznał, iż w zaskarżonej decyzji zaistniały oczywiste omyłki pisarskie, lecz w tej mierze dokonano w dniu [...] r. ich sprostowania postanowieniem tego organu nr[...] . Sprostowanie dotyczyło korekty dat w zakresie stwierdzeń, iż zainteresowana leczenie podjęła w styczniu 2005 r. (zamiast uprzednio błędnie podanego roku 2000) oraz wyrażenia "Konsultujący ortopeda w dniu 22.04.2005 r." ( w miejsce błędnie pierwotnie podanego roku 2000). Wnioskując o oddalenie skargi organ podtrzymał dotychczasową argumentację dodatkowo podając, że inspektor sanitarny generalnie nie jest kompetentny do wskazywania zakładu pracy odpowiedzialnego za wystąpienie schorzenia zawodowego u pracownika. Praca w charakterze kasjera wymaga czynności polegających na ruchach zginania i prostowania w stawach łokciowym i nadgarstkowym, naciskaniu oraz nawracaniu przedramienia co oznacza, że sposób wykonywania tych czynności obciążał prawą kończynę górną, stąd strona skarżąca – jak pozostałe zakłady pracy – stała się adresatem zaskarżonej decyzji podług § 8 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia.

W piśmie procesowym strona skarżąca, ustosunkowując się do odpowiedzi na skargę podała, że poprawność decyzji w zakresie stwierdzenia choroby zawodowej w świetle przedstawionej dokumentacji lekarskiej oraz wobec faktu, iż objawy chorobowe nastąpiły w trakcie zatrudnienia w warunkach narażenia zawodowego (na rzecz F W Sp. z o.o.) nie budzi wątpliwości strony skarżącej. Skarżąca spółka nie zgadza się jednak nadal z uwzględnieniem przy wydawaniu decyzji okresu zatrudnienia p. S na rzecz skarżącej. Uwzględnienie tego okresu pozostaje bowiem w oczywistej sprzeczności z przepisami § 2 ust. 2 w zw. z pozycją 19 pkt. 6 załącznika do rozporządzenia. Wzięcie pod uwagę kilku pracodawców możliwe byłoby zatem jedynie wówczas, gdyby pomiędzy okresami zatrudnienia pracownika u tych pracodawców nie upłynął określony w poz.19 pkt 6 wykazu 1 rok. Jak słusznie podkreśla się w literaturze, nowością w polskim prawodawstwie było uzupełnienie od roku 2002 wyrazu chorób zawodowych o określenie okresu, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym. Rozwiązanie takie uzasadnia się tym, iż ułatwia ono powiązanie zachorowania z konkretnym miejscem pracy (Tak: B. Gudowska, Choroby zawodowe, PiZS z 2003 r. Nr 4, s. 18). Powiązanie takie nie jest jednak równoznaczne z, jak to wskazuje P W I S , "wskazywaniem zakładu odpowiedzialnego za wystąpienie schorzenia". Ewentualna odpowiedzialność pracodawcy orzeczona może być bowiem dopiero w procesie cywilnym. Wskazanie w decyzji określonego pracodawcy nakłada jednak na niego szereg obowiązków określonych w przepisach prawa pracy. Stąd nie jest uprawnione, tak jak to czyni organ w niniejszej sprawie, wskazywanie w oderwaniu od treści wskazanych powyżej przepisów rozporządzenia wszystkich pracodawców, na rzecz których pracownik świadczył pracę, nawet jeżeli praca ta była wykonywana w narażeniu zawodowym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Według art. 1 § 2 powołanej ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Określone w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) podstawy uwzględnienia skargi ograniczone zostały do naruszenia prawa, a zatem kontrolując decyzję administracyjną sąd bada zgodność z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Decyzja administracyjna pozostaje w zgodności z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa procesowego i materialnego.

Naruszeń prawa w niniejszej sprawie nie stwierdzono, a zatem wniesioną skargę należało uznać za niezasadną.

Aktem prawnym normującym zasady i tryb rozpoznania oraz stwierdzania choroby zawodowej w niniejszej sprawie jest powołane na wstępie rozporządzenie Rady Ministrów dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach(Dz. U. Nr 132 poz.1115). W myśl § 2 ust. 1 tego aktu przy zgłaszaniu podejrzenia, rozpoznawaniu i stwierdzeniu chorób zawodowych uwzględnia się choroby ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem, czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanym "narażeniem zawodowym". Powyższy przepis określa przedmiot postępowania w sprawie choroby zawodowej uściślając, że jej rozpoznanie, a w dalszej kolejności jej stwierdzenie, może dotyczyć jedynie takich chorób, które zostały ujęte w wykazie chorób zawodowych w formie załącznika do wymienionego rozporządzenia – stanowiących katalog zamknięty - i w stosunku do których istnieje pewność lub wysokie prawdopodobieństwo, że spowodowane zostały narażeniem zawodowym, przy czym wymienione przesłanki muszą wystąpić łącznie. Załącznik do rozporządzenia określa w tabeli 2 okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia narażenia zawodowego i dla omawianego przypadku, tj. schorzenia objętego pozycją 19 pkt 6 wykazu w postaci "przewlekłego zapalenia nadkłykcia kości ramiennej" – ustala okres jednego roku.

W przedmiotowej sprawie, strona skarżąca nie podważa samego rozstrzygnięcia, stwierdzającego chorobę zawodową, lecz jedynie uzasadnienie decyzji we fragmentach odnoszących się do uwzględnienia okresu zatrudnienia p. A S na rzecz skarżącej spółki. Uwzględnienie tego okresu pozostaje bowiem – jak twierdzi strona skarżąca - w oczywistej sprzeczności z przepisami § 2 ust. 2 rozporządzenia w związku z pozycją 19 pkt 6 załącznika do tego aktu prawnego. Nadto skarżąca kwestionuje prawidłowość faktu doręczenia jej zaskarżonej decyzji, co miało nastąpić z naruszeniem § 8 ust.3 pkt 2 rozporządzenia.

W ocenie Sądu uzasadnienie zaskarżonego rozstrzygnięcia nie narusza prawa.

Odmiennie niż przyjmuje to strona skarżąca - podany w załączniku "okres w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby mimo wcześniejszego zakończenia narażenia zawodowego" – należy odnosić do momentu zakończenia, czyli ustania narażenia zawodowego na etapie dokonywania zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej, inicjującego postępowanie, a nie do ewentualnych wcześniejszych przerw w zatrudnieniu, podczas całego jego przebiegu. Inaczej ujmując, początek biegu okresu 1 roku (o którym mowa w poz. 19 pkt 6 wykazu) winien być odnoszony do chwili, w której ustało narażenie w środowisku pracy – oceniane według daty zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej. Tym samym, formalnie ujmując – poza ewidentnymi przypadkami, gdy choroba ujawniona jest w trakcie zatrudnienia w narażeniu zawodowym – dla wyznaczenia okresu, który został określony w wykazie chorób zawodowych bierze się pod uwagę datę zakończenia zatrudnienia w takim narażeniu, co wynika również z brzmienia § 2 ust. 2 rozporządzenia. Tenże przepis stanowi bowiem wprost, że zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej oraz jej rozpoznanie może nastąpić w okresie zatrudnienia pracownika lub u byłego pracownika, w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym lub po zakończeniu pracy ( podkreślenie Sądu) w takim narażeniu, nie później jednak niż w okresie, który został określony w wykazie chorób zawodowych. W toku postępowania zatem ocenie winien podlegać cały przebieg zatrudnienia pod względem badania narażenia zawodowego środowisku pracy zainteresowanego pracownika. Znajduje to potwierdzenie w treści pozostałych norm rozporządzenia, a mianowicie w dyspozycji § 6 ust. 1 i ust. 2 pkt 4, a także § 2 ust.3. Zgodnie z postanowieniami § 6 lekarz wydaje orzeczenie na podstawie także dokumentacji przebiegu zatrudnienia (podkr. Sądu) oraz oceny narażenia zawodowego, a właściwy inspektor sanitarny – w zakresie oceny narażenia zawodowego na podstawie również dokumentacji archiwalnej, w odniesieniu do zakładów pracy, które uległy likwidacji. Przy ocenie narażenia zawodowego (§ 2 ust.3) w odniesieniu jedynie do czynników chemicznych i fizycznych ( pkt 1) normodawca wskazał, że uwzględnia się okres narażenia zawodowego, natomiast w pozostałych przypadkach, tzn. w zakresie oddziaływania w środowisku pracy innych czynników szkodliwych - o charakterze biologicznym, o działaniu uczulającym (alergenów) oraz sposobu wykonywania pracy takiego zastrzeżenia już nie zawarł. Co do sposobu wykonywania pracy wymagane jest przy ocenie narażenia zawodowego określenie stopnia obciążenia wysiłkiem fizycznym oraz chronometraż czynności, które mogą powodować nadmierne obciążenie odpowiednich narządów lub układów organizmu ludzkiego (pkt 4).

Oznacza to, że w ramach prowadzonego postępowania w sprawie choroby zawodowej wywołanej sposobem wykonywania pracy, ocena narażenia zawodowego winna dotyczyć wszystkich tych pracodawców, u których wykonywane przez zainteresowanego pracownika czynności – z uwagi na ich charakter - hipotetycznie mogą skutkować nadmiernym obciążeniem odpowiednich narządów lub układów organizmu ludzkiego. Ocena ta jest przeprowadzana na każdym etapie postępowania, o czym mowa w treści § 5 pkt 2 i 3 rozporządzenia - w toku ustalania rozpoznania choroby zawodowej dokonuje jej lekarz zatrudniony w uprawnionej jednostce orzeczniczej, zaś w fazie podejmowania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej lub decyzji o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej – państwowy powiatowy inspektor sanitarny. Jak wyjaśnił szczegółowo organ, podobnie jak wypowiadające się placówki medycyny pracy, praca kasjera, w którym to charakterze zatrudniona była u strony skarżącej p. A S , generalnie usposabia do tego rodzaju schorzenia, jaki u niej stwierdzono, wobec tego prawnie umotywowane były działania organu zmierzające do wyjaśnienia okoliczności dotyczących zatrudnienia u strony skarżacej.

Przyjęte rozwiązania prawne pozostają w zgodzie ze stosownymi regulacjami kodeksowymi w zakresie procedury administracyjnej, to znaczy z unormowaniami ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (j. t. Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), który nakłada na organy administracji publicznej powinność realizacji tzw. prawdy obiektywnej stanowiąc w art. 7, że organ orzekający winien podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Ewidentnie bowiem, kluczowe znaczenie dla postępowania ma należyte ustalenie stanu faktycznego, zgodnie z przepisami proceduralnymi, gdyż tylko w takim przypadku możliwe jest ustalenie zakresu praw i obowiązków strony postępowania. Wskazać przy tym należy, iż konieczne w sprawie ustalenia dotyczyć muszą faktów prawotwórczych, a więc mających wpływ na załatwienie sprawy, a zatem chodzi o ustalenia dotyczące stanu faktycznego wyrażonego w normie prawnej. W tym celu, stosownie do wymogów określonych przepisem art. 77 § 1 K.p.a., organ obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Ocena tak zebranego materiału powinna być dokonana w granicach prawem przewidzianej swobody stosownie do treści art. 80 K.p.a., w świetle którego organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Skoro na tle przywołanych wyżej norm rozporządzenia wynika, że niezbędnym elementem wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych w sprawie rzeczonej choroby zawodowej jest dokonanie, w trakcie trwającego postępowania administracyjnego, niezbędnych dla prawidłowego merytorycznie rozstrzygnięcia ustaleń także w zakresie oceny narażenia zawodowego u danych pracodawców, określenia stopnia tego narażenia, okresu jego trwania, co wiąże się z ustaleniami odnośnie czasu zatrudnienia i warunków wykonywania pracy, rozeznania potencjalnej szkodliwości środowiska pracy w poszczególnych zakładach pracy etc. – to tym samym bezsprzecznie należy uznać, że przedstawienie przez organ dokonanych w tej mierze ustaleń powinno znaleźć swe odzwierciedlenie w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia (decyzji), jak tego wymaga brzmienie art. 107 § 3 K.p.a.

Te czynności procesowe z kolei wymagają czynnego udziału wszystkich stron postępowania, w tym pracodawców. W konsekwencji zastosowanie w sprawie znajdował także przepis § 8 pkt 2 rozporządzenia, według którego właściwy państwowy inspektor sanitarny przesyła decyzje w przedmiocie choroby zawodowej pracodawcy lub pracodawcom zatrudniającym pracownika w warunkach, które mogły spowodować skutki zdrowotne uzasadniające postępowanie w sprawie w sprawie rozpoznania i stwierdzenia choroby zawodowej.

Z regulacji rozporządzenia nie wynika by z samego faktu doręczenia decyzji pracodawcy nakładany był nań obowiązek wymieniony w § 9 ust. 2 rozporządzenia. Określona tamże powinność przesyłania do I M P im. prof. dr med. J N w Ł oraz do właściwego państwowego inspektora sanitarnego zawiadomienia o skutkach choroby zawodowej powstaje dopiero po zakończeniu odrębnego postępowania, mającego na celu ustalenie uszczerbku na zdrowiu lub niezdolności do pracy w związku ze stwierdzoną choroba zawodową.

Kwestionowane w skardze sformułowania organu służyły zatem innemu celowi, a mianowicie opisowi całokształtu ustaleń dokonanych podczas prowadzonego postępowania w sprawie, w tym dotyczących przebiegu zatrudnienia jako jednego z elementów ustalania stanu faktycznego sprawy; okresy zatrudnienia są tam ujęte i odpowiadają twierdzeniom strony skarżącej - przy koniecznym i prawnie wiążącym już, bo niezaskarżonym, uwzględnieniu sprostowania oczywistych omyłek pisarskich na podstawie art. 113 § 1 K.p.a., mocą ostatecznego postanowienia z dnia 30 [...] r. nr [...] odnośnie dat leczenia i konsultacji ortopedycznej. Osnowa decyzji nie przesądza w żadnym razie o wskazaniu zakładu pracy, u którego zatrudnienie w warunkach szkodliwych przyczyniło się do powstania choroby zawodowej. O zasadach i zakresie odpowiedzialności pracodawców za skutki zdrowotne narażenia zawodowego orzeka sąd powszechny w odrębnym postępowaniu. Uzasadnienie decyzji nie zawiera wypowiedzi organu, które wskazywałoby w tej materii na stronę skarżącą, przytoczono zresztą obszerny fragment orzeczenia I M P im. J. N w Ł, z którego wynika wniosek wręcz przeciwny, akcentujący narażenie podczas zatrudnienia w F W Sp. z o.o. W tym kontekście niezrozumiały jest zarzut uchybienia § 2 ust. 1 rozporządzenia. Dokonana przez organ w motywach decyzji ocena dowodów mieści się w granicach swobodnej oceny, wyznaczonej granicami art. 80 K.p.a.

W tym stanie rzeczy, skarga podlegała oddaleniu, na mocy art. 151 p.p.s.a.