Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 2163/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Jarecka (spr.), Sędziowie sędzia WSA Jakub Pinkowski,, asesor WSA Artur Kot, Protokolant Anna Kurdej, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2006 r. sprawy ze skargi M. N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2) określa, że decyzja, której nieważność stwierdzono nie podlega wykonaniu w całości.


UZASADNIENIE

Decyzją Nr [...] z dnia [...] marca 2006 r. znak [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. (określany dalej jako "Prezes Zakładu") odmówił M. N. (zwanej dalej "Skarżącą") umorzenia należności z tytułu nie opłaconych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami w kwotach wskazanych w sentencji decyzji.

W motywach swojej decyzji Prezes Zakładu wskazał w pierwszej kolejności, iż w świetle przepisów art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.; powoływanej dalej jako "u.s.u.s.") podstawą do umorzenia należności z tytułu składek i odsetek za zwłokę jest ich całkowita nieściągalność, a ta zachodzi w przypadkach ściśle wyliczonych w ustawie. W sytuacji natomiast jej braku, przesłanką umorzenia jest ważny interes osoby zobowiązanej do opłacania składek. Jednocześnie zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek osób ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności.

Następnie organ wywiódł, iż w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie zaległości za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s., a Skarżąca w swoim wniosku z dnia 10 stycznia 2006 r. nie wykazała, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić przedmiotowych należności.

Od ww. decyzji M. N., zgodnie z zawartym w niej pouczeniem, złożyła do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. Nr [...] znak [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postanowił odmówić rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu nie opłaconych w terminie składek na koncie FUS, FUZ oraz FP i FGŚP, ujętych w decyzji nr [...] z dnia [...] marca 2006 r., doręczonej w dniu 8 marca 2006 r.

W uzasadnieniu decyzji wskazał, iż M. N. nie dochowała ustawowego terminu przewidzianego dla złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a składając go nie wystąpiła o przywrócenie terminu do jego wniesienia oraz nie podała przyczyn uchybienia.

Na powyższą decyzję Skarżąca pismem z dnia 24 maja 2006 r. skierowanym do Prezesa Zakładu (doprecyzowanym pismem z dnia 19 czerwca 2006 r.) złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W treści skargi wskazała, iż aktualna sytuacja materialna, związana z utratą prawa do zasiłku dla bezrobotnych, uniemożliwia jej spłatę zadłużenia powstałego z tytułu niezapłaconych składek.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W ocenie Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie, lecz z innych przyczyn niż w niej wskazane.

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżone rozstrzygnięcie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego postanowienia.

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270, dalej p.p.s.a.). Może zatem uwzględnić skargę z przyczyn, które nie zostały w niej wskazane.

Oceniając legalność ( zgodność z prawem) zaskarżonej decyzji, Sąd dopatrzył się naruszenia prawa, skutkującego koniecznością stwierdzenia jej nieważności.

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071,dalej u.s.u.s.) w sprawach uregulowanych ustawą nakazuje stosować przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U.z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej k.p.a.), chyba że ustawa stanowi inaczej.

Rozdział 8 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zatytułowany "Obowiązki ubezpieczonych oraz tryb odwoławczy" reguluje tryb wydawania rozstrzygnięć w zakresie indywidualnych spraw dotyczących m.in. ustalania składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek. W sprawach tych, jak wskazuje przepis art. 83 ust. 1 u.o.s.u.s. Zakład wydaje decyzje. Od decyzji ZUS stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Zdanie trzecie ustępu 4 wyraźnie wskazuje, iż do wniosku o ponowne rozparzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.

Użyte w treści art. 83 ust. 4 u.s.u.s., regulującego postępowanie w sprawach umarzania należności sformułowanie jest analogiczne do tego, jakiego użył ustawodawca w art. 127 § 3 k.p.a. Interpretacja tego przepisu prowadzi do wniosku, iż w postępowaniu, w sprawach dotyczących rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek, stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to, że zastosowanie znajdują przepisy Działu II-go k.p.a. "Postępowanie" w tym rozdział 10 -"odwołania".

Oznacza to, że w stosunku do takiego wniosku zastosowanie znajduje przepis art. 129 k.p.a. stanowiący o trybie i terminie do wniesienia wniosku. Zgodnie z tym przepisem odwołanie ( tu : wniosek) wnosi się do właściwego organu za pośrednictwem organu, który wydał decyzję, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Ustawa nakłada na organ obowiązek każdorazowego zbadania, czy złożony wniosek jest dopuszczalny i oraz czy został złożony z zachowaniem terminu przewidzianego do jego wniesienia.

W przypadku ustalenia, iż odwołanie wniesiono z uchybieniem terminu lub było niedopuszczalne organ, zgodnie z nakazem art. 134 k.p.a. winien wydać postanowienie stwierdzające niedopuszczalność odwołania lub, że zostało wniesione z uchybieniem terminu.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, co następuje.

W sprawie, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją Nr [...] z dnia [...] marca 2006 r. odmówił umorzenia należności z tytułu nie opłaconych w terminie składek. W zawartym w decyzji pouczeniu poinformował stronę o możliwości złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 14 dni od dnia jej doręczenia. Decyzja organu I - ej instancji, została stronie doręczona w dniu 8 marca 2006 r. natomiast ta złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w dniu 29 marca 2006 r., co oznacza, że wniosek ten został złożony po upływie terminu do jego wniesienia.

W zaistniałej sytuacji faktycznej organ II-ej instancji, mając na uwadze treść art. 134 k.p.a. był zobligowany do stwierdzenia, uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ponownie rozpoznając sprawę wydał, na podstawie art. 83 ust. 1 i 4 u.s.u.s., art. 127 § 3 k.p.a. oraz 134 k.p.a. rozstrzygnięcie, którym odmówił ponownego rozpatrzenia wniosku. Takiej treści rozstrzygnięcia organu II -ej instancji przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie przewidują. Tym samym stwierdzić należy, że rozstrzygnięcie zawarte w decyzji, jako nieprzewidziane przez ustawę, rażąco narusza prawo i powoduje konieczność stwierdzenia jej nieważności.

Dodatkowo wskazać także należy, iż nieprawidłowa jest forma wydanego rozstrzygnięcia. Skoro bowiem zastosowanie w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy mają przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, to zgodnie z art. 134 k.p.a. , rozstrzygnięcie w sprawie stwierdzenia uchybienia terminu winno mieć formę postanowienia.

W sprawie Prezes ZUS wydał decyzję.

W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przepis art. 83b u.o.s.u.s, stanowi, że "jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego" przewidują w wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję". Zdaniem Sądu przepis ten nie ma zastosowania do orzeczeń wydawanych w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek. Tę instytucję w sposób szczegółowy reguluje bowiem, wyżej analizowany przepis art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Z brzmienia art. 83b, wynika, że dotyczy on decyzji wydawanych przez ZUS. Ponieważ wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy rozpoznaje Prezes ZUS, tym bardziej art. 83b u.s.u.s. nie może on mieć zastosowania w takich sprawach.

A zatem wskazać należy, że w sprawie, z uwagi na zaistniały stan faktyczny, organ zobowiązany był wydać orzeczenie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania, przy czym - co Sąd już wykazał - powinno ono mieć formę postanowienia kończącego postępowanie (art. 134 k.p.a.).

Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że zaskarżone orzeczenie, w istocie - w przedmiocie uchybienia terminu, ma treść oraz formę, która nie znajduje odzwierciedlenia w przepisach prawa, a zatem rażąco to prawo narusza. Tym samym uznając, że w sprawie zachodzą przyczyny wskazane w art.156 § 1 pkt 2 k.p.a., na podstawie art. 145 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd orzekł, jak w wyroku.

W nawiązaniu do treści skargi wyjaśnić należy, iż ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych nie zakreśla limitu wniosków o umorzenie należności, które może składać zobowiązany do płacenia składek. Szczególnie w sytuacji, gdy pojawią się nowe, nieznane okoliczności mogące mieć wpływ na rozstrzygnięcie, Strona ma prawo złożyć do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kolejny wniosek o umorzenie należności.