Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 211/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-04-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 183 par. 2 pkt 5
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Rudowski, Sędziowie NSA: Antoni Hanusz, Włodzimierz Kubiak (sprawozdawca), Protokolant Agnieszka Lipiec, po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2008 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej E. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 7 kwietnia 2006 r. sygn. akt I SA/Wr 1952/04 w sprawie ze skargi E. C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 18 października 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie określenia wysokości zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2000r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej we W. w całości, 3) przyznaje adwokatowi R. H. od Skarbu Państwa z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o stawkę podatku od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2006 r., sygn. akt I SA/Wr 1952/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę E. C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 18 października 2004 r. w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

W uzasadnieniu orzeczenia podano, że decyzją z dnia 3 sierpnia 2004 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. określił E. C. podatek dochodowy od osób fizycznych za 2000 r. Decyzja ta została prawidłowo doręczona w dniu 11 sierpnia 2004 r. do rąk matki skarżącej. Od powyższej decyzji E. C. złożyła w dniu 14 września 2004 r. odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia.

W treści wniosku strona wyjaśniła, że uchybienie terminowi określonemu w art. 223 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) było spowodowane nieobecnością w miejscu zamieszkania z powodu przebywania na urlopie wypoczynkowym w okresie od 12 lipca do 13 sierpnia 2004 r., z którego powróciła dopiero w dniu 16 sierpnia 2004 r., koniecznością ustosunkowania się do otrzymanego w tym samym czasie protokołu kontroli przeprowadzonej przez organ pierwszej instancji za 2001 r., nawałem pracy zawodowej, problemami zdrowotnymi syna oraz obowiązkiem przygotowania starszej córki do rozpoczynającego się roku szkolnego.

Postanowieniem z dnia 18 października 2004 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

Organ drugiej instancji powołując się na art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej wskazał, że przedstawione przez skarżącą zaświadczenie lekarskie z dnia 16 sierpnia 2004 r. zawierało jedynie informację, że jej syn przechodzi częste infekcje dróg oddechowych, natomiast z treści zaświadczenia z dnia 6 września 2004 r. wynikało, że od dnia 30 sierpnia 2004 r. syn wymagał leczenia farmakologicznego. Zdaniem organu odwoławczego, ani choroba syna, ani pozostałe okoliczności powołane przez E. C. nie uzasadniały uwzględnienia zgłoszonego żądania. Odnośnie wyjaśnień do protokołu kontroli, Dyrektor Izby Skarbowej w W. dodatkowo podniósł, że strona mogła zwrócić się do organu podatkowego z prośbą o przesunięcie terminu do ich złożenia.

W skardze do sądu administracyjnego E. C. domagała się uchylenia postanowienia organu drugiej instancji, ponawiając argumentację prezentowaną we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odwołując się do treści art. 162 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej podkreślił, że przywrócenie terminu może mieć miejsce wyłącznie wówczas, gdy opóźnienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku.

W ocenie Sądu, przeszkodą uniemożliwiającą skarżącej działanie z całą pewnością nie były choroba i dolegliwości syna. Złożone przez stronę dokumenty lekarskie potwierdzają jedynie fakt, że syn E. C. cierpiał na opisane choroby, nie wskazują jednak w żadnym razie, aby były one na tyle poważne, iżby uniemożliwić skarżącej sporządzenie odwołania od decyzji lub zlecić dokonanie tej czynności profesjonalnemu pełnomocnikowi. Stan zdrowia syna nie stanowił również przeszkody, aby skarżąca sama, bądź też za pomocą domownika (swojej matki, która odbierała dla niej wszelką korespondencję) mogła nadać odwołanie w odpowiednim terminie w urzędzie pocztowym.

Sąd uznał ponadto za nieprzekonujące argumenty strony dotyczące jej wyjazdu na wakacje z dziećmi, konieczności przygotowania córki do nowego roku szkolnego oraz nawału obowiązków w nowym miejscu pracy.

W przekonaniu składu orzekającego skarżąca nie dochowała należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw. Winna była bowiem w pierwszej kolejności dopełnić obowiązku wynikającego z toczących się z jej udziałem postępowań przed organami podatkowymi, skoro przywołane przez nią okoliczności nie były przeszkodami nie do przezwyciężenia, które świadczyłyby o braku jej winy w niedochowaniu terminu do złożenia odwołania.

Sąd zwrócił ponadto uwagę, że odwołanie zostało sporządzone przed pogorszeniem się stanu zdrowia syna skarżącej (w dniu 23 sierpnia 2004 r.), lecz wniesiono go do organu dopiero w dniu 14 września 2004 r.

W skardze kasacyjnej E. C. wniosła o uchylenie powyższego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz pełnomocnika z urzędu kosztów nieodpłatnej pomocy prawnej.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono nieważność postępowania (art. 183 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) polegającą na tym, że skarżąca w wyniku zaburzeń psychicznych, które wystąpiły u niej już wcześniej, nie była w stanie prowadzić swoich spraw, a choroba spowodowała jej bezczynność w zakresie obrony przysługujących jej praw.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że decyzja organu pierwszej instancji określająca E. C. podatek dochodowy od osób fizycznych za 2000 r. spowodowała u niej załamanie psychiczne, wykluczające podjęcie przez stronę jakichkolwiek działań.

Skarżąca argumentowała, że nie miała wsparcia w innych osobach, a dodatkowo była obciążona obowiązkami rodzicielskimi związanymi z opieką nad chorym synem oraz uczącą się dorastającą córką.

Zdaniem autorki skargi kasacyjnej, depresja oraz zaburzenia zdrowia psychicznego, stwierdzone przez lekarza psychiatrę stanowiły przeszkodę nie do przezwyciężenia.

W piśmie procesowym z dnia 6 marca 2007 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie znajduje usprawiedliwionych podstaw.

Stosownie do art. 183 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny, poza przypadkami nieważności postępowania, jest związany granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że podniesione przez stronę zarzuty i żądania wyznaczają zakres sądowej kontroli legalności zaskarżonego wyroku. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny jest uprawniony do rozpatrywania sprawy wyłącznie w ramach sformułowanych przez stronę podstaw kasacyjnych i wniosków. Jeżeli zatem skarżący wskaże konkretne przepisy prawa materialnego lub prawa procesowego, które - jego zdaniem - zostały naruszone, Sąd kasacyjny nie jest władny badać, czy nie doszło w danym przypadku do uchybienia innym przepisom. Niedopuszczalne jest bowiem samodzielne precyzowanie, uściślanie lub korygowanie przez Sąd zarzutów kasacyjnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 marca 2004 r., sygn. akt GSK 10/04, publ. Monitor Prawniczy 2004/9/392, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 września 2004 r., sygn. akt FSK 102/04; niepubl.).

Środek zaskarżenia wniesiony w sprawie niniejszej zawiera wyłącznie zarzut nieważności postępowania odwołujący się do art. 183 § 2 pkt 5 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, tak sformułowaną podstawę kasacyjną należy uznać za nieuzasadnioną.

W myśl powołanego wyżej przepisu, nieważność postępowania zachodzi, gdy strona została pozbawiona możności obrony swoich praw. Zwrócenia uwagi wymaga, że zaistnienie okoliczności określonych w art. 183 § 2 cytowanego Prawa oznacza, że kontrolowane postępowanie sądowe było obarczone poważną, kwalifikowaną wadą powodującą uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania (lub ewentualnie uchylenie zaskarżonego orzeczenia i odrzucenie skargi albo umorzenie postępowania). Z tego względu przesłanka "pozbawienia możności obrony swoich praw" powinna być interpretowana ściśle. W orzecznictwie podkreśla się, że omawiana przyczyna nieważności może zaistnieć jedynie w razie kardynalnych uchybień, godzących w prawo strony do udziału w postępowaniu sądowym, a nie w przypadku jakichkolwiek naruszeń w tym zakresie (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 25 stycznia 2006 r., sygn. akt II GSK 346/05, LEX nr 196296 oraz z dnia 21 lutego 2006 r., sygn. akt II GSK 378/05, LEX nr 193342) .

Na gruncie rozpoznawanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny nie dostrzegł podstaw do stwierdzenia, że postępowanie toczące się przed wojewódzkim sądem administracyjnym dotknięte było wadą nieważności. Niezdolność do pracy skarżącej w okresie od dnia 13 grudnia 2005 r. do dnia 12 czerwca 2006 r., potwierdzona zaświadczeniami lekarskimi załączonymi do skargi kasacyjnej nie przesądza jeszcze o pozbawieniu strony możliwości uczestnictwa w postępowaniu sądowym. Z akt sprawy wynika, że E. C. była prawidłowa zawiadamiana o terminie rozprawy, a w dniu 3 lipca 2006 r. skutecznie doręczono na adres skarżącej wyrok wraz z uzasadnieniem. Zauważyć również należy, że w okresie choroby skarżąca podejmowała samodzielnie czynności procesowe składając w dniu 22 kwietnia 2006 r. wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie orzeczenia, który został uwzględniony przez Sąd pierwszej instancji.

W tych okolicznościach nie sposób uznać, że stronie uniemożliwiono obronę jej praw. Wprost przeciwnie, działania podejmowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w szczególności przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku (postanowienie z dnia 8 maja 2006 r. - k. 40 akt Sądu pierwszej instancji), jak również przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata (postanowienie z dnia 18 września 2006 r. - k. 76 akt Sądu pierwszej instancji) świadczą o tym, że Sąd, mając na uwadze dolegliwości zdrowotne i trudną sytuację finansową strony, dążył do zagwarantowania skarżącej jak najszerszego udziału w postępowaniu sądowym.

Niezależnie od powyższego wyjaśnienia wymaga, że argumentacja skargi kasacyjnej dotycząca przyczyn usprawiedliwiających uchybienie terminu do wniesienia odwołania, nie może być przedmiotem rozważań Sądu kasacyjnego z uwagi na brak stosownego zarzutu w tym zakresie. Odniesienie się do istoty sporu rozstrzyganego przez Sąd pierwszej instancji byłoby bowiem dopuszczalne jedynie w przypadku sformułowania przez stronę podstawy kasacyjnej opartej na odpowiednich przepisach Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i Ordynacji podatkowej. Ograniczenie się skarżącej do wskazania art. 183 § 2 pkt 5 cytowanego Prawa, który dotyczy wyłącznie postępowania sądowego, czyni niemożliwym dokonywanie oceny zasadności odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w postępowaniu podatkowym.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. Z uwagi na ciężką sytuację majątkową i osobistą skarżącej Naczelny Sąd Administracyjny, w myśl art. 207 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił w punkcie drugim sentencji wyroku odstąpić od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w W. w całości. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu przez adwokat R. H. orzeczono w punkcie trzecim sentencji wyroku w oparciu o art. 250 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 19 pkt 1 i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).