Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 688/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2018-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7; art. 77 par.1; art. 80; art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145 par.1 pkt 1 lit.a i c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 25 ust.1 i ust.2 pkt 1a; art. 7 ust.1-3; art. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2018 poz 2134
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Sędziowie Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Agnieszka Wojtas po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 listopada 2018 r. sprawy ze skargi I. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do sądu decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania I. K. utrzymało w mocy decyzję wydaną przez Zastępcę Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Centrum Pomocy Rodzinie w Z. z upoważnienia Prezydenta Miasta Z. dnia [...] czerwca 2018 roku, znak: [...] orzekającą o:

1. uznaniu świadczenia wychowawczego przyznanego decyzją nr [...], wydaną przez Prezydenta Miasta Z. w dniu [...] września 2017 r. za nienależenie pobrane w okresie od [...] stycznia 2018 r. do [...] kwietnia 2018 w kwocie [...]zł;

2. zobowiązaniu do zwrotu należności w kwocie [...]zł łącznie z ustawowymi odsetkami za opóźnienie do dnia spłaty, w trybie egzekucji, w formie spłaty.

Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny.

Pismem, które wpłynęło do Miejskiego Centrum Pomocy Rodzinie w Z. w dniu [...] sierpnia 2017 roku I. K. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na swoją córkę - R. K., urodzoną 20 kwietnia 2000 roku. W treści ww. pisma wskazała, iż jej rodzina składa się z czterech osób, w tym męża oraz dwojga dzieci. Jednocześnie, w ww. podaniu wskazane zostało, że w 2016 roku syn wnioskodawczyni-[...] osiągnął dochód w wysokości [...] zł z tytułu przyznanego mu na uczelni wyższej stypendium socjalnego. Natomiast z dniem [...] grudnia 2016 roku mąż strony- M. K. utracił dochód w wysokości [...] zł z tytułu swojego zatrudnienia. Powyższa okoliczność potwierdzona została w drodze złożonego przez niego oświadczenia z dnia [...] sierpnia 2017 r. Jednocześnie, wnioskodawczyni przedłożyła do akt sprawy umowę o pracę zawartą pomiędzy jej mężem, a Przedsiębiorstwem [...] Sp. z o.o. w Z., w której to ustalono, że został on zatrudniony w ww. zakładzie pracy od dnia [...] kwietnia 2017 r. do dnia [...] grudnia 2017 r. Jak wskazano w zaświadczeniu z dnia [...] sierpnia 2017 r., z tytułu zatrudnienia w ww. spółce przyznano M. K. w miesiącu maju 2017 r. wynagrodzenie w kwocie [...]zł netto.

W następstwie rozpatrzenia powyższego wniosku, organ orzekający wydał w dniu [...] września 2017 r. decyzję, znak: [...] o przyznaniu stronie wnioskowanego świadczenia w okresie od dnia [...] stycznia 2018 r. do dnia [...] marca 2018 r. w kwocie po [...] zł miesięcznie. Natomiast od dnia [...] kwietnia 2018 r. do dnia [...] kwietnia 2018 r. przedmiotowe świadczenie zostało ustalone na rzecz strony w kwocie [...]zł. Jednocześnie, z uwagi na przekroczenie w rodzinie strony kryterium dochodowego, wynoszącego [...] zł, organ orzekający odmówił przyznania jej wnioskowanego świadczenia w okresie od dnia [...] października 2017 r. do dnia [...] grudnia 2017 r.

Z kolei, jako podstawę odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego przez nią świadczenia w okresie od dnia [...] kwietnia 2018 r. do dnia [...] września 2018 r. było ukończenie w dniu [...] kwietnia 2018 r., przez jej córkę 18 roku życia.

W dniu [...] maja 2018 r. do organu orzekającego wpłynęło zgłoszenie o zmianie sytuacji rodzinnej skarżącej, w którym to wskazała, iż z dniem [...] marca 2018 r. jej mąż podjął ponownie zatrudnienie w Przedsiębiorstwie [...] Spółka z o.o. w Z. na podstawie umowy o pracę z dnia 17 marca 2018 r.

Z tego tytułu w kwietniu 2018 r. otrzymał on wynagrodzenie w wysokości [...] zł. W następstwie otrzymania powyższego zgłoszenia, decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r. wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Z. w sprawie, znak: [...] uznano świadczenie wychowawcze za nienależnie pobrane przez stronę w okresie od dnia [...] stycznia 2018 r. do dnia [...] kwietnia 2018 r. Jednocześnie, zobowiązano skarżącą do zwrotu przedmiotowego świadczenia. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia, organ orzekający powołał się na treść art. 7 ust. 3a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Organ I instancji ustalił bowiem, że mąż skarżącej zakończył pracę w Przedsiębiorstwie [...] Spółka z o.o. w Z. w dniu 31 grudnia 2017 r. Następnie, od dnia 17 marca 2018 r. podjął ponownie zatrudnienie u swojego dotychczasowego pracodawcy.

Organ skonstatował, że nastąpiło to przed upływem trzech miesięcy od końca grudnia 2017 r., a zatem w myśl regulacji zawartej w art. 7 ust. 3a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci M. K. nie utracił wówczas dochodu. Po ponownym przeliczeniu dochodu w rodzinie wnioskodawczyni, organ orzekający ustalił, iż wyniósł on miesięcznie [...] zł na osobę w jej rodzinie od dnia [...] stycznia 2018 r., a więc przekroczył kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, czyli 800,00 zł. Dlatego też, organ I instancji orzekł, że świadczenie wychowawcze było nienależnie pobrane przez skarżącą w okresie od dnia [...] stycznia 2018 r. do dnia [...] kwietnia 2018 r.

Pismem z dnia 12 czerwca 2018 r. wnioskodawczyni odwołała się od powyższego rozstrzygnięcia. W treści swojego odwołania wskazała, że w okresie od dnia [...] stycznia 2018 r. do dnia [...] marca 2018 r., kiedy to M. K. pozostawał bez pracy, dochód na osobę w jej rodzinie wynosił [...] zł, a więc nie przekroczył kryterium dochodowego w wysokości 800,00 zł. Ponadto, odwołująca się na bieżąco informowała organ orzekający o zmianie sytuacji dochodowej swojej rodziny, w tym o zatrudnieniu jej męża w P. [...] Sp. z o.o. w Z., od marca 2018 r. Strona podkreśliła, iż podjęcie zatrudnienia przez jej małżonka miało na celu poprawę sytuacji finansowej jej rodziny, a nie wyłudzenie świadczeń z pomocy społecznej.

Skarżąca wskazała również, że krzywdzący dla niej jest przepis, z którego wynika, iż nie nastąpiła utrata dochodu w jej rodzinie, w sytuacji, gdy jej mąż pozostawał bez pracy i nie pobierał wynagrodzenia od dnia 1 stycznia 2018 r. Skarżąca wskazała również, że sytuacja jej rodziny jest bardzo trudna, w związku z czym nałożenie na nią obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego będzie dla niej bardzo dużym obciążeniem finansowym. W związku z powyższym, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz ponowne rozpatrzenie jej sprawy przez organ I instancji.

Po rozpatrzeniu materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie oraz odwołania skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że zgłoszenie przez skarżącą do organu orzekającego, że jej mąż podjął zatrudnienie od dnia 17 marca 2018 r., pozostaje bez znaczenia na tle regulacji zawartej w art. 25 ust.2 pkt 1a) ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Powyższy przepis obliguje bowiem organ administracji do wydania decyzji o uznaniu za nienależnie pobrane oraz o zwrocie świadczeń, w sytuacji zaistnienia w danej sprawie sytuacji, o której mowa w art. 7 ust.3a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

W świetle powyższego przepisu, zdaniem organu należało uznać, iż po stronie męża skarżącej nie nastąpiła utrata dochodu z uwagi na zakończenie przez niego zatrudnienia w P. [...] Sp. z o.o. w Z. w dniu 31 grudnia 2017 r. Podjął on bowiem zatrudnienie u ww. pracodawcy w dniu 17 marca 2018 r., a więc przed upływem trzech miesięcy od końca grudnia 2017 r. W konsekwencji do miesięcznego dochodu rodziny skarżącej zasadne jest w ocenie organu wliczenie kwoty [...]zł tytułem wynagrodzenia otrzymanego przez M. K. w maju 2017 r. na podstawie zatrudnienia w ww. przedsiębiorstwie. Powyższa kwota została wskazana w znajdującym się w aktach niniejszej sprawy zaświadczeniu o wynagrodzeniu z dnia 8 sierpnia 2017 r. Jednocześnie, w skład dochodu rodziny skarżącej wchodzi również dochód osiągnięty przez nią oraz jej syna- D. K. w 2016 r. Jak bowiem wynika z art. 2 pkt 2) ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie członka rodziny - oznacza to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3 a. Przy czym, w myśl art. 2 pkt 1) ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, ilekroć w ww. ustawie jest mowa o dochodzie oznacza to dochód w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 3 pkt 1) lit. "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych, w skład dochodu osoby ubiegającej się o przyznanie ww. świadczeń wchodzą przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 2032, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Jak wynika ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów, skarżąca osiągnęła w 2016 r. dochód z tytułu zatrudnienia. Był to więc przychód opodatkowany na zasadach określonych w ustawie o podatku fizycznym i określony w katalogu dochodów zawartym w ustawie o świadczeniach rodzinnych. W wydruku pochodzącym z systemu informatycznego Ministerstwa Finansów wskazano, iż ww. dochód wyniósł [...] zł, przy czym odliczono od niego składkę na ubezpieczenie w wysokości [...] zł oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie [...]zł. Dochód osiągnięty przez odwołującą się w 2016 r. zamknął się więc w kwocie [...]zł ([...] zł - [...] zł = [...] zł).

Jak zaznaczył organ, miesięczny dochód osiągnięty przez skarżącą wyniósł więc [...] zł ([...] zł: 12 miesięcy). Skarżąca osiągnęła również w 2016 r. dochód z tytułu niewykorzystanej ulgi na dzieci w wysokości [...] zł. Ww. dochód stanowił tzw. kwotę otrzymaną na podstawie art. 27f ust. 8-10 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, określoną w art. 3 pkt 1) ustawy o świadczeniach rodzinnych, dlatego też podlega on wliczeniu do dochodu rodziny skarżącej. W skład dochodu rodziny skarżącej weszła również kwota w wysokości [...] zł otrzymana w 2016 r. przez jej syna - D. K.. Było to stypendium socjalne uzyskane na uczelni wyższej i stanowiące tzw. pomoc materialną przyznaną na mocy ustawy- Prawo o szkolnictwie wyższym. Łączny roczny dochód uzyskany przez skarżącą oraz jej syna w 2016 r. zamknął się więc w kwocie [...]zł ([...] zł + [...] zł + [...] zł). Miesięcznie, ww. dochód wyniósł więc [...] zł ([...] zł : 12 miesięcy). Po zsumowaniu z dochodem osiągniętym przez M. K. w maju 2017 r. w wysokości [...] zł, miesięczny dochód w rodzinie skarżącej wyniósł [...] zł ([...] zł). W przeliczeniu na osobę w rodzinie skarżącej ww. dochód wyniósł zatem [...] zł ([...] zł : 4 osoby).

Organ mając na względzie, że powyższa kwota przekroczyła kryterium dochodowe w wysokości 800,00 zł, o którym mowa w art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, stwierdził, że od dnia 1 stycznia 2018 r. strona nie była uprawniona do pobierania przyznanego jej świadczenia wychowawczego z uwagi na brak utraty dochodu przez M. K. z tytułu zakończenia przez niego zatrudnienia w [...] Sp. z o.o. w Z. z dniem 31 grudnia 2017 r.- w myśl art. 7 ust.3a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Jednocześnie, w ww. okresie, tj. od dnia 1 stycznia 2018 r. do dnia 19 kwietnia 2018 r. organ orzekający wypłacił skarżącej świadczenie wychowawcze w łącznej wysokości [...] zł ([...] zł +[...] zł +[...] zł + [...] zł). W świetle powyższego, zdaniem organu w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki, o których mowa wart. 25 ust. 2 pkt 1a) ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w więc zasadne było, aby orzec o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

Pismem z dnia [...] lipca 2018 r. I. K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, wskazując, że praca jej męża ma charakter sezonowy, a dochód w jej rodzinie na jedną osobę, w czasie kiedy mąż nie pracował wynosił [...] zł. Ponadto, skarżąca podniosła, że sytuacja materialna jej rodziny jest bardzo ciężka i konieczność zwrotu świadczenia będzie dla niej dużym obciążeniem.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j., Dz.U. 2017, poz. 2188 ze zm.), sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j., Dz.U. z 2018 r., poz. 1302, zwanej dalej "p.p.s.a."). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Sąd, uwzględniając skargę na decyzję, uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Kierując się powyższymi kryteriami Sąd skargę uznał za uzasadnioną, chociaż z innych powodów niż wskazane w skardze.

Przedmiot kontroli Sądu stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] czerwca 2018 r., a uznającą przyznane świadczenie wychowawcze za nienależnie pobrane w okresie od 1 stycznia 2018 r. do 19 kwietnia 2018 r. oraz zobowiązującą do zwrotu należności w kwocie [...]zł łącznie z ustawowymi odsetkami za opóźnienie do dnia spłaty.

Podstawę materialnoprawną decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2018 r., poz. 2134, dalej jako "u.p.w.".

Zgodnie z art. 25 ust. 1 u.p.w. osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu.

W świetle ustępu 2 tego artykułu za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się:

1) świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

1a) świadczenie wychowawcze wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 7 ust. 3a;

2) świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie;

3) świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze;

4) świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego;

5) świadczenie wychowawcze wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję.

W rozpoznawanej sprawie organy trafnie uznały, że w sprawie zaistniała podstawa do uznania świadczenia za nienależnie pobrane określona w art. 25 ust. 2 pkt 1a u.p.w. Zgodnie z art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.p.w. osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze jest obowiązana do jego zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się m.in. świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania. Organy wywiodły prawo do wydania spornej decyzji z treści regulacji art. 7 ust. 3a u.p.w., która to stanowi, że przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu nie stosuje się do dochodu z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i dochodu z tytułu wyrejestrowania lub rozpoczęcia pozarolniczej działalności gospodarczej, jeżeli członek rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego utracili dochód z tych tytułów i w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia utraty dochodu, uzyskali dochód u tego samego pracodawcy lub zleceniodawcy lub zamawiającego dzieło lub ponownie rozpoczęli pozarolniczą działalność gospodarczą.

Jak wynika z akt sprawy mąż skarżącej zakończył zatrudnienie w P. [...] Sp. z o.o. w Z. w dniu 31 grudnia 2017 r., natomiast ponownie je podjął u tego samego przedsiębiorcy w dniu 17 marca 2018 r., a więc przed upływem trzech miesięcy od końca grudnia 2017 r. W konsekwencji do miesięcznego dochodu rodziny skarżącej zasadne jest zdaniem sądu wliczenie kwoty [...]zł tytułem wynagrodzenia otrzymanego przez M. K. w maju 2017 r. na podstawie zatrudnienia w ww. przedsiębiorstwie.

W ocenie Sądu uzasadnienie zaskarżonej decyzji organu prawidłowo przedstawia sposób dokonania obliczeń wskazujących jednoznacznie, iż skarżąca w dacie orzekania organów nie spełniała ustawowego kryterium przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko R. K. na okres od 1 stycznia 2018 r. do 19 kwietnia 2018 r.

Jednak Sąd po zapoznaniu z całością akt sprawy nie podziela prawidłowości podjętych w sprawie decyzji. Niezależnie od powyższego stwierdzić należy bowiem, że organ nie dokonał należytej oceny tego, czy skarżąca świadomie pobierała świadczenie, wiedząc, że jej się ono nie należy, a więc nie ustalił, czy skarżąca pobrała nienależnie świadczenie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym dotyczącym wykładni pojęcia "nienależnie pobranego świadczenia", podkreśla się, że skoro racjonalny ustawodawca posłużył się pojęciem "nienależnie pobranego świadczenia", które odnosi się do cechy czynności ("pobrania"), a nie cechy świadczenia ("nienależnego"), to należy rozróżnić pojęcie "nienależnego świadczenia" od "świadczenia nienależnie pobranego". Przyjmuje się więc, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym, występującym wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła, natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Oznacza to, że obowiązek zwrotu takiego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. Dlatego też w postępowaniu tym organ jest zobowiązany ustalić, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego. (por. wyrok NSA z dnia 14 czerwca 2017 r., I OSK 751/16).

Z przepisu art. 25 ust. 2 pkt 1 u.p.w. wynika wyraźnie, że ustalenie przez właściwy organ pobrania przez osobę świadczenia wychowawczego w sposób nienależny uzależnione jest od wykazania przez ten organ, że "osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania".

W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w doktrynie podkreśla się, że tylko wówczas można mówić o spełnieniu powyższej przesłanki, gdy pouczenie dotyczące warunków legalnego korzystania ze świadczeń rodzinnych, a więc korzystania nienarażającego świadczeniobiorcy na zwrot świadczeń nienależnie pobranych, ma charakter zindywidualizowany, tj. powinno być dostosowane do sytuacji konkretnej osoby. Pouczenia takiego nie zastępuje przytoczenie treści przepisów prawa ani też ogólnikowa informacja uprawnionego o znajomości "przyczyn powodujących ustanie, zawieszenie prawa lub wstrzymanie wypłaty". Organ udzielający pouczenia powinien wymienić całą enumeratywną listę przyczyn narażających na zwrot świadczenia, a ponadto sprecyzować sankcję administracyjną (zwrot świadczenia), jaką zagrożone jest zajście wymienionych w pouczeniu okoliczności faktycznych lub prawnych (A. Korcz-Maciejko, W. Maciejko (red.), Komentarz do art. 30 u.ś.r. w: A. Korcz-Maciejko, W. Maciejko (red.), Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, Warszawa 2014, SIP Legalis, nb. 7 wraz z powołanym orzecznictwem).

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 kwietnia 2013 r., I OSK 1701/12 wyjaśnił, że "pouczenia zamieszczane standardowo na drukach wniosków o przyznanie konkretnego rodzaju pomocy, z którym świadczeniobiorca ma możliwość zapoznania się jedynie w momencie składania wniosku, a które następnie pozostawione są w aktach administracyjnych sprawy lub pouczenia zawarte w decyzjach, lecz dotyczące wszystkich możliwych sytuacji, w odniesieniu do konkretnego świadczenia, nie mogą być uznane za należyte, w szczególności, gdy przytaczają one jedynie przepis ustawy, bez nawet jakiejkolwiek próby jego wyjaśnienia. Takie sformułowania są bowiem dla większości osób nie posiadających wykształcenia prawniczego zupełnie nieczytelne i nie mogą być traktowane jako pouczenie o tym, kiedy i jakie okoliczności osoba taka winna wziąć pod uwagę w toku pobierania świadczenia. Ponieważ prawidłowe pouczenie stanowi warunek sine qua non żądania zwrotu nienależnie zrealizowanych kwot zasiłku, uznać należy, że brak prawidłowego pouczenia powoduje, że świadczeniobiorca nie ma obowiązku zwrotu pobranych kwot, choćby nawet z innych źródeł mógł powziąć wiadomość o tychże okolicznościach".

Ponadto trafnie wskazał NSA w uzasadnieniu wyroku z dnia 18 kwietnia 2014 r., sygn. akt I OSK 1701/12, że pouczenie powinno być zawarte bezpośrednio w treści decyzji ustalającej prawo do świadczenia albo w odrębnej ulotce wydawanej stronie za potwierdzeniem odbioru, czyli w takiej formie, która umożliwia świadczeniobiorcy bezpośredni, wielokrotny dostęp do treści pouczenia. Pouczenie dotyczy bowiem zmian w stanie faktycznym w stosunku do stanu istniejącego w dacie przyznania świadczenia, pobierający świadczenie musi mieć zatem pełną możliwość skonfrontowania zmian, jakie zaszły w jego przypadku, z treścią pouczenia. Dopiero wówczas można uznać, że osoba pobierająca świadczenia została prawidłowo pouczona, ma świadomość i zrozumienie pojęcia nienależnie pobranego świadczenia oraz skutków i przyczyn, a także możliwości powstania takiej sytuacji. Całkowicie niewystarczającym jest złożenie jedynie podpisu pod wnioskiem, który znajduje się w aktach administracyjnych. W takiej sytuacji świadczeniobiorca nie ma bowiem możliwości skonfrontowania zmian, jakie zaszły w jego przypadku, z treścią pouczenia".

Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności niniejszej sprawy stwierdzić należy, że skarżąca nie została należycie pouczona o warunkach legalnego korzystania z przyznanego jej na rzecz dziecka – R. K. świadczenia wychowawczego.

W świetle powyższego stwierdzić należy, że zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 kpa i art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.p.w., dlatego podlegają one uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" p.p.s.a.

Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią ocenę prawną zawartą w niniejszym uzasadnieniu.