Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 669/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-11-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1
journal: Dz.U. 1990 nr 32 poz 191
law: Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.
article: art. 183 § 1 i 2, art. 184, art. 204 pkt 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zygmunt Zgierski (spr.) Sędziowie sędzia NSA Tamara Dziełakowska sędzia del. WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Protokolant starszy specjalista Marek Szwed-Lipiński po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. Sp. z o.o. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 lipca 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 465/17 w sprawie ze skarg P. Sp. z o.o. w W. i Miasta W. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności nieruchomości 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od P. Sp. z o.o. w W. na rzecz Miasta W. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego


UZASADNIENIE

I OSK 669/18

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 19 lipca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargi P. Sp. z o.o. w W. i Miasta W. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] stycznia 2017 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności nieruchomości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podał m.in., że Wojewoda [...], decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r., odmówił stwierdzenia nabycia przez dzielnicę-gminę W. z mocy prawa z dniem [...] maja 1990 r. własności nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka ewidencyjna nr [...] (obecnie działki ewidencyjne nr: [...] o pow. 5501 m2, [...] o pow. 7235 m2, [...] o pow. 5001 m2, [...] o pow. 1852 m2, [...] o pow. 1771 m2, [...] o pow. 248368 m2 i [...] o pow. 2086 m2) w obrębie ewidencyjnym [...] o pow. 271814 m2, opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...]. W uzasadnieniu Wojewoda wskazał, że sporna nieruchomość pozostawała w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 22 poz. 99) w użytkowaniu następców prawnych Z., a zatem na podstawie art. 87 tej ustawy przeszła w zarząd przedsiębiorstwa. Wojewoda przyjął, że Z., a potem ich następca prawny, wykonują zarząd i użytkowanie nieruchomością o nazwie "[...]" od wejścia w jej posiadanie, tj. od 1948 r., aż do dzisiaj i z tego względu spełniają wymagania stawiane przez przepisy kolejnych ustaw dotyczących nabycia tego zarządu. Wyjaśniając zaś datę powstania własności państwowej w stosunku do działki nr [...] (obecnie nr [...] i [...]), Wojewoda stwierdził, że nieruchomość oznaczona jako "[...]" była objęta Traktatem Ryskim i stanowiła własność Skarbu Państwa już od 1921 r.

Po rozpoznaniu odwołania Miasta W., Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r., w punkcie pierwszym uchyliła decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. w całości; w punkcie drugim stwierdziła nabycie przez dzielnicę-gminę W. z mocy prawa z dniem [...] maja 1990 r. nieodpłatnie własności nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka ewidencyjna nr: [...] o pow. 5501 m2, [...] o pow. 7235 m2, [...] o pow. 5001 m2, [...] o pow. 1852 m2, [...] o pow. 1771 m2 w obrębie ewidencyjnym [...] (powstałych w wyniku zmian w ewidencji gruntów i budynków z działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...]); w punkcie trzecim odmówiła stwierdzenia nabycia przez dzielnicę-gminę W. z mocy prawa w dniu [...] maja 1990 r. nieodpłatnie własności nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka ewidencyjna nr [...] o pow. 248368 m2 i nr [...] o pow. 2086 m2 w obrębie ewidencyjnym [...] (powstałych w wyniku zmian w ewidencji gruntów i budynków z działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...]).

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 lipca 2017 r. skargę kasacyjną złożył P. Sp. z .o.o. w W. Zaskarżając wyrok w całości zarzucił mu naruszenie:

1/ przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 ust. 1 lit a) i c) w zw. z art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej p.p.s.a., w zw. z art. 7, 7a, 77 i 80 k.p.a., poprzez ich niezastosowanie i nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy, poprzez oparcie się na własnym niczym nieudowodnionym ani nieuzasadnionym przekonaniu, że Skarb Państwa nie nabył własności spornej nieruchomości w 1921 r., co doprowadziło do stwierdzenia niemożliwości przekazania skarżącemu w zarząd nieruchomości, a co w konsekwencji pozwoliło na niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), dalej ustawa komunalizacyjna, i przyjęcie, że poprzednikom prawnym skarżącego nie przysługiwało prawo zarządu nieruchomości,

2/ prawa materialnego, tj. art. 1 ust. 1, 2 i 3, art. 6 ust. 1 i art. 7 dekretu z dnia 3 stycznia 1947 r. o tworzeniu przedsiębiorstw państwowych (Dz.U. Nr 8 poz. 42) w zw. z art. 3 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. Nr 32, poz. 159) i art. 87 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, poprzez ich nieprawidłową wykładnię i przyjęcie, że prawo zarządu nieruchomością nie mogło powstać w 1948 r. wobec braku prawa własności po stronie Skarbu Państwa, podczas gdy ewentualny brak prawa własności nieruchomości nie przekreślał możliwości oddania nieruchomości w zarząd,

3/ prawa materialnego, tj. art. 1 ust. 1, 2 i 3, art. 6 ust. 1 i art. 7 dekretu z dnia 3 stycznia 1947 r. o tworzeniu przedsiębiorstw państwowych w zw. z art. 3 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych i art. 87 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej, poprzez ich nieprawidłową wykładnię i przyjęcie, że prawo zarządu nieruchomością musiało zostać stwierdzone protokolarnie lub na podstawie decyzji administracyjnej, podczas gdy w konkretnych okolicznościach podmiot, który uzyskał prawo zarządu od Skarbu Państwa niebędącego ówcześnie właścicielem nieruchomości, powinien zostać uznany za użytkownika obejmującego ex lege zarząd tą nieruchomością wg przepisów ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości,

4/ prawa materialnego, tj. art. 1 ust. 1, 2 i 3, art. 6 ust. 1 i art. 7 dekretu z dnia 3 stycznia 1947 r. o tworzeniu przedsiębiorstw państwowych w zw. z art. 3 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych i art. 87 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej, poprzez ich błędną wykładnię wykluczającą możliwość objęcia zarządu nieruchomością przez czynności faktyczne, będące naturalną konsekwencją nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa,

5/ przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 ust. 1 lit a) i c) w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 7a, 77 i 80 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy poprzez zakwestionowanie faktu następstwa prawnego [...] Zakładu Mechanicznego nr 1 po Z., co miało istotny wpływ na wynik sprawy,

6/ prawa materialnego, tj. art. 19 dekretu z dnia 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz.U. Nr 49 poz. 439), poprzez jego niezastosowanie i nieuznanie następstwa prawnego [...] Zakładu Mechanicznego nr 1 po Z., mimo spełnienia przesłanek ustawowych do stwierdzenia takiego następstwa,

7/ przepisów postępowania, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe uzasadnienie wyroku, gdyż odbierało to możliwość weryfikacji poprawności rozstrzygnięć zaprezentowanych przez Sąd w wyroku, co bez wątpienia miało istotny wpływ na wynik sprawy,

8) przepisów postępowania, tj. art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez wydanie postanowienia o odmowie przeprowadzenia dowodu z dokumentów załączonych przez skarżącego do skargi, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Wskazując na powyższe naruszenia autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną, złożoną w terminie 14 dni od dnia otrzymania jej odpisu, Miasto W. wniosło o jej oddalenie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Biorąc po uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Kontrolując zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów, powołanych w ramach podstaw wskazanych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Stosownie zaś do art. 193 in fine uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.

Stosownie do art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego (pkt 1), przedsiębiorstw państwowych, dla których rady narodowe i terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego pełnią funkcję organu założycielskiego (pkt 2) zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych organom określonym w pkt 1 (pkt 3) staje się w dniu wejścia w życie ustawy (tj. w dniu [...] maja 1990 r.) z mocy prawa mieniem właściwych gmin.

Z kolei w myśl art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74), w brzmieniu obowiązującym na dzień wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej, terenowe organy administracji zarządzały tymi gruntami państwowymi, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste. W tej sytuacji należały one do terenowego organu administracji państwowej.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym jednolite jest stanowisko, że wobec treści art. 6 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, w brzmieniu obowiązującym w dacie [...] maja 1990 r., organy administracji nie miały obowiązku badania, czy gminie przysługiwał tytuł prawny do gruntu, w sytuacji gdy inny podmiot nie legitymował się takim tytułem. Uprawnienia gminy do mienia, do którego nie wykazały tytułu prawnego inne podmioty, potwierdził Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 9 grudnia 1992 r., sygn. W 13/91 (publ. OTK 1992, nr 2, poz. 37). Zgodnie nią - termin normatywny "należące do", użyty w art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej, w odniesieniu do nieruchomości stanowiących mienie ogólnonarodowe (państwowe) będących w dyspozycji przedsiębiorstw państwowych, oznacza w tym przepisie, że przedsiębiorstwa te wykonywały w stosunku do tych nieruchomości różnego rodzaju uprawnienia o charakterze cywilnoprawnym, co nie wyłącza, że grunty będące w zarządzie przedsiębiorstw państwowych (nie stanowiące ich własności) z punktu widzenia uprawnień administracyjnych o charakterze władczym "należały do" terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, które wykonywały uprawnienia władcze w stosunku do wymienionych wyżej gruntów.

W niniejszej sprawie kwestią sporną w pierwszej kolejności jest ustalenie, czy sporne nieruchomości znajdowały się w zarządzie poprzedników prawnych P. Sp. z o.o. w W. Przy czym Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że Sąd I instancji wyraźnie rozdzielił ustalenia związane z tą kwestią na dwa zagadnienia. Pierwsze związane jest z działkami nr [...] i [...]. Sąd Wojewódzki uznał, że skoro Skarb Państwa nabył własność tych nieruchomości z dniem 1 stycznia 1966 r., na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy z dnia 24 kwietnia 2002 r., I NS 1977/00, to nie mógł nabyć prawa zarządu tych działek przed ta datą.

Z kolei odnośnie do działek nr [...],[...],[...],[...] i [...] Sąd I instancji wskazał, że stanowisko organu odwoławczego, że zaistniały przesłanki do komunalizacji tych działek, nie było w ogóle umotywowane, a uzasadnienie decyzji w tym zakresie ograniczyło się do przytoczenia treści przepisów i wskazania danych z rejestru gruntów odnoście do tych działek, choć Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa zajęła w tej kwestii stanowisko odmienne od organu I instancji. Wojewoda [...] przyjął bowiem, że działki te znajdowały się w zarządzie przedsiębiorstwa państwowego, co wykluczało ich komunalizację. Z tej przyczyny Sąd Wojewódzki zaznaczył, że nie jest rzeczą sądu administracyjnego wyręczanie organów administracji w ich obowiązku stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a., a realizowanej na mocy art. 107 § 3 k.p.a., który zobowiązuje organ do wyjaśnienia stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwianiu sprawy. Zresztą powodem złożenia skargi do Sądu I instancji przez P. Sp. z o.o. było właśnie odmienne stanowisko tej spółki odnośnie do rozstrzygnięcia organu odwoławczego w stosunku do działek nr [...],[...],[...], [...] i [...], a Sąd Wojewódzki prawidło uznał, że motywy działania organu odwoławczego w tej części nie zostały ujawnione w uzasadnieniu decyzji. Podkreślenia także wymaga, że w skardze kasacyjnej P. Sp. z o.o. nie sformułowane zostały żadne zarzuty odnośnie do takiej negatywnej oceny decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej dokonanej przez Sąd I instancji odnośnie do działek nr [...],[...],[...],[...] i [...]. Nie sposób także nie przywołać w tej materii stanowiska uczestnika postępowania Miasta W., który konsekwentnie podkreśla, że owe działki nie znajdowały się na terenie [...] i niezrozumiałe jest w ogóle rozważanie istnienia prawa zarządu Z. na tym terenie. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa będzie musiała więc, rozpatrując ponownie sprawę, odnieść się i do tego zagadnienia.

W skardze kasacyjnej, w zarzutach zawartych w pkt 1-4, P. Sp. z o.o. zawarł z kolei zarzuty kwestionujące stanowisko Sądu I instancji odnośnie do prawnego znaczenia postanowienia Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy z dnia 24 kwietnia 2002 r., I NS 1977/00, o stwierdzeniu nabycia przez Skarb Państwa działek nr [...] i [...] z dniem 1 stycznia 1966 r. przez zasiedzenie. W ocenie autora skargi kasacyjnej postanowienie to jest jedynie aktem deklaratoryjnym i nie wyklucza ustalenia, że Skarb Państwa właścicielem nieruchomości stał się już w 1921 r, na podstawie Traktatu Ryskiego (przejmując cały [...]), a zarząd Z., a następnie [...] Zakładu Mechanicznego nr 1 w W. (jako podmiotu powstałego z połączenia Z. i B. – ta kwestia, jako również sporna, omówiona zostanie poniżej), wynikał z ówcześnie obowiązujących przepisów prawa.

Tymczasem wskazane w skardze kasacyjnej przepisy art. 1 ust. 1, 2 i 3, art. 6 ust. 1 i art. 7 dekretu z dnia 3 stycznia 1947 r. o tworzeniu przedsiębiorstw państwowych w zw. z art. 3 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych wyraźnie wskazywały, że zarząd może obejmować jedynie nieruchomości stanowiące własność Skarbu Państwa. Zresztą nie neguje tego też skarżąca kasacyjnie spółka, twierdząc konsekwentnie, że własność tę Skarb Państwa nabył już w 1921 r. Jednakże w obrocie prawnym istnieje ww. postanowienie o zasiedzeniu, które wskazuje datę nabycia przez Skarb Państwa prawa własności działek nr [...] i [...] – jest to dzień 1 stycznia 1966 r. W myśl art. 365 § 1 k.p.c. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu wyraża się tym, że także inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach przewidzianych w ustawie także inne osoby muszą brać pod uwagę istnienie i treść prawomocnego orzeczenia sądu.

Naczelny Sąd Administracyjny w swych orzeczeniach uznawał, że zasada wyrażona w art. 365 § 1 k.p.c. obejmuje także inne sądy (w tym NSA) i inne organy państwowe, w tym także orzekające w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym, które muszą brać pod uwagę nie tylko fakt istnienia ale i treść prawomocnego orzeczenia sądu. Podmioty te są zatem faktem i treścią prawomocnego orzeczenia sądu związane, co implikuje uwzględnienie powyższego w wydawanych przez nie rozstrzygnięciach. Ratio legis art. 365 § 1 k.p.c. polega na tym, że gwarantuje ona zachowania spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy (wyrok NSA z dnia 15 maja 1999 r. IV SA 2543/98).

Orzeczenie prawomocne pociąga za sobą takie konsekwencję, że nikt nie może negować faktu istnienia orzeczenia i jego określonej treści (por. wyrok NSA z 15 listopada 2012 r., I OSK 1172/11). Związanie prawomocnym orzeczeniem oznacza także, że sąd obowiązany jest uznać, że kwestia prawna, która była już przedmiotem rozstrzygnięcia w innej sprawie, a która ma znaczenie prejudycjalne w sprawie przez niego rozpoznawanej, kształtuje się tak, jak przyjęto w prawomocnym wcześniejszym orzeczeniu, nawet jeżeli argumentacja prawna, na której opiera się to rozstrzygnięcie, jest nietrafna. W późniejszej sprawie kwestia ta nie może być już w ogóle badana (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 11 lutego 2019 r., I ACa 474/13).

Uwzględniając powyższe należy stwierdzić, że dopóki z obrotu prawnego nie zostanie usunięte prawomocne Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy z dnia 24 kwietnia 2002 r., I NS 1977/00, o stwierdzeniu nabycia przez Skarb Państwa działek nr [...] i [...] z dniem 1 stycznia 1966 r., dopóty tytuł własności Skarbu Państwa musi być uznawany od wskazanej w tym postanowieniu daty. Nikt zresztą nie neguje, że przed tą datą Skarb Państwa (a w jego imieniu kolejne przedsiębiorstwa państwowe) władały działką nr [...] (obecnie nr [...] i [...]), jednakże było to wyłącznie posiadanie samoistne. Skarb Państwa władał zatem tą nieruchomością jak właściciel, nie przysługiwały mu jednak atrybuty właścicielskie, w tym pozwalające na oddanie nieruchomości w zarząd. Skoro zatem Skarb Państwa nie był przed dniem 1 stycznia 1966 r. właścicielem działek nr [...] i [...], to wskazane w skardze kasacyjnej akty prawne z 1947 r. i z 1949 r. nie mogły ex lege ustanowić prawa zarządu tych nieruchomości na rzecz istniejących wówczas przedsiębiorstw państwowych. To oznacza z kolei, że prawidłowo Sąd I instancji przyjął, że P. Sp. z o.o. (abstrahując od kwestii następstwa prawnego tego przedsiębiorstwa po Z. w W.) nie mógł posiadać prawa zarządu działek nr [...] i [...] na dzień [...] maja 1990 r.

Odnosząc się z kolei do wspominanej już wcześniej kwestii następstwa prawnego obecnie skarżącego przedsiębiorstwa P. Sp. z o.o. po Z. w W., podkreślić należy, że ma ona w tej sytuacji wyłącznie znaczenie w stosunku do działek nr [...],[...],[...],[...] i [...]. Dodać też należy, że kwestia to dotyczy wyłącznie następstwa prawnego [...] Zakładów Mechanicznych nr 1 w W. po Z. w W. Kolejne przekształcenia [...] Zakładów Mechanicznych nr 1 w W. nie budzą już wątpliwości jeśli chodzi o następstwo prawne P.

W skardze kasacyjnej, w zarzutach ujętych w punktach 5-7, jej autor zarzuca Sądowi I instancji, że zakwestionował owo następstwo prawne [...] Zakładu Mechanicznego nr 1 po Z. i przedstawił całą obszerną argumentację, że do takiego następstwa prawnego doszło.

Tymczasem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyraźnie stwierdził jedynie, że organ odwoławczy następstwo to uznał przedwcześnie (str. 19 uzasadnienia wyroku). Sąd Wojewódzki zauważył, że w jego ocenie niewystarczające jest jedynie powołanie się przez organ odwoławczy na uchwałę nr 5 Prezydium Rządu RP z dnia 18 maja 1951 r. w sprawie organizacji produkcji średnich czołgów, silników czołgowych i aparatury paliwowej. Z treści tej uchwały nie wynika bowiem, aby w terminie do dnia 1 czerwca 1951 r. miało nastąpić przekazanie konkretnej nieruchomości. Zgodnie bowiem z tą uchwałą Minister Obrony Narodowej miał w tym terminie przekazać Ministrowi Przemysłu Ciężkiego Z. w W. i B. wraz ze wszystkimi urządzeniami, materiałami i kadrami. Natomiast Minister Przemysłu Ciężkiego miał następnie przestawić ten zakład pod nazwą [...] Zakład Mechaniczny Nr 1 na produkcję silników czołgowych. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, poza przytoczeniem tych aktów, nie wypowiedziała się, czy ww. uchwała z maja 1951 r. i zarządzenie z czerwca 1951 r. (z uwzględnieniem przepisów prawa obowiązujących w ich dacie wydawania) są wystarczającymi dokumentami na wykazanie następstwa prawnego [...] Zakładu Mechanicznego Nr 1 po Z.. A przecież w prawomocnym wyroku z dnia 14 lutego 2014 r., I SA/Wa 1003/13, wydanym w niniejszej sprawie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że dowody te, o istotnym znaczeniu dla sprawy, powinny podlegać ocenie przez organ administracji, gdyż rolą sądu nie jest rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej co do istoty. Kwestia owego następstwa prawnego była także wielokrotnie podnoszona przez Miasto W.

W żadnym razie zatem Sąd I instancji nie zanegował w zaskarżonym wyroku następstwa prawnego [...] Zakładu Mechanicznego Nr 1 po Z. Powodem uchylenia decyzji organu odwoławczego w tym zakresie były jedynie braki w odpowiednim uzasadnieniu decyzji, co czyniło niemożliwym skontrolowanie tej decyzji pod względem poprawności argumentacji i uzasadniało jej uchylenie z uwagi na naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

Za nieusprawiedliwiony należy uznać także zarzut odnoszący się do art. 141 § 4 p.p.s.a. Przepis ten określa niezbędne elementy uzasadnienia, których zamieszczenie pozwala odtworzyć sposób rozumowania Sądu, który doprowadził do takiego właśnie rozstrzygnięcia. Wskazuje on w swej treści na trzy elementy, które muszą się znaleźć w uzasadnieniu wyroku, czyli a) opis historyczny sprawy, zawierający prezentację jej okoliczności faktycznych, przebiegu i stanowisk stron do momentu podjęcia ostatecznego rozstrzygnięcia (decyzji, postanowienia bądź innej czynności administracyjnej) zaskarżonego do Sądu administracyjnego, b) prezentacja stanowisk stron w postępowaniu sądowoadministracyjnym obejmująca w pierwszym rzędzie zarzuty skargi oraz argumenty strony przeciwnej zawarte w odpowiedzi na nią, uzupełnione ewentualnie o stanowiska innych uczestników postępowania oraz c) stanowisko Sądu obejmujące wskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia wraz z jej wyjaśnieniem.

Sporządzenie uzasadnienia jest czynnością następczą w stosunku do podjętego rozstrzygnięcia, stąd też tylko w nielicznych sytuacjach naruszenie tej normy prawnej może stanowić skuteczną podstawę skargi kasacyjnej. Pamiętać bowiem należy, że usprawiedliwiony będzie zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a tylko wówczas, gdy pomiędzy tym uchybieniem a wynikiem postępowania sądowoadministracyjnego będzie istniał potencjalny związek przyczynowy. Do sytuacji, w której wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej, należy zaliczyć tę, gdy to uzasadnienie nie pozwala na kontrolę kasacyjną orzeczenia. Dzieje się tak wówczas, gdy nie ma możliwości jednoznacznej rekonstrukcji podstawy rozstrzygnięcia, a taka sytuacja nie zachodzi w tej sprawie.

Uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia te wymogi. Zawiera w swej treści zarówno przedstawienie (zacytowanie, wymienienie czy zaprezentowanie) stanowisk stron oraz zarzutów podniesionych w skardze. Ponadto zamieszczone są rozważania co do zarzutów strony oraz stanowisk pozostałych stron. Zawarte jest również ustosunkowanie się do istotnych zarzutów strony oraz ich ocena, a także umotywowanie dokonanej w tym rozstrzygnięciu oceny.

Ostatni z zarzutów skargi kasacyjnej, ujęty w pkt 8 jej petitum, dotyczył naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a., poprzez wydanie przez Sąd I instancji na rozprawie postanowienia o odmowie przeprowadzenia dowodu z dokumentów załączonych przez skarżącego do skargi.

W myśl art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.

Przepis ten, choć umożliwia wyjątkowo przeprowadzenie postępowania dowodowego w określonym zakresie (dowód z dokumentu), to nie może służyć uzupełnianiu postępowania dowodowego prowadzonego przez organy administracji. Sąd, przeprowadzając dowód z dokumentu, może jedynie usunąć pewne wątpliwości wyłaniające się na tle sprawy, ale nie może wyręczać organów w realizacji ich obowiązków procesowych. Przyjęcie takiego rozumienia art. 106 § 3 p.p.s.a., które pozwalałoby na przeprowadzanie dowodów pominiętych w toku postępowania przed organami, kłóciłoby się z podstawowymi założeniami dotyczącymi funkcjonowania administracji publicznej i kontroli sądowoadministracyjnej, zgodnie z którymi zadaniem organów jest ustalenie stanu faktycznego w drodze postępowania dowodowego, zaś rolą sądu administracyjnego jest badanie legalności tych działań. Jednocześnie podnieść należy, że wnioski dowodowe spółki kierowane do sądu, w postaci planów realizacyjnych na spornych nieruchomościach, tracą na znaczeniu w kontekście rozstrzygnięcia nakazującego ponowną weryfikację decyzji organu odwoławczego.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.