Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 1513/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-04-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 29 ust. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 1505
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa t.j.

SENTENCJA

Dnia 29 kwietnia 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska (spr.) Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Asesor sądowy WSA Robert Talaga Protokolant: st.sekr.sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2022 roku sprawy ze skargi F. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] września 2021r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735), dalej: "K.p.a.", utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. z [...] czerwca 2021 r. o ustaleniu dla F. K. kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) w wysokości [...] zł, uzyskanych na mocy decyzji z [...] września 2013 r.

W uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego wskazano następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne.

W dniu [...] kwietnia 2013 r. F. K. wniósł o przyznanie pomocy finansowej na rok 2013 z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) na powierzchnię [...] ha.

Decyzją z [...] września 2013 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. orzekł o przyznaniu wnioskowanej pomocy na rok 2013 w wysokości [...] zł. Jako że decyzja w całości uwzględniała żądanie rolnika i nie zażądał on jej doręczenia, decyzji nie doręczono stronie (art. 20 ust. 4 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich; Dz. U. z 2013 r., poz. 173, dalej: "ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich").

Przyznaną pomoc finansową wypłacono stronie [...] listopada 2013 r.

Postanowieniem z [...] września 2016 r. organ pierwszej instancji orzekł o wznowieniu postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. z uwagi na pismo Kierownika Wsparcia Inwestycyjnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. w sprawie wystąpienia konfliktu krzyżowego między sprawą [...] (działanie 112 Ułatwianie startu młodym rolnikom - beneficjent: A. K.) a sprawą płatności obszarowych za rok 2013, zgłoszonych przez F. K.. Jednocześnie organ pierwszej instancji poinformowano, że [...] maja 2012 r. A. K. aktem notarialnym (rep. nr [...]) przejęła od F. K. dz. ew. nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] położone w woj. [...], powiat [...], gmina W., obręb R..

W dniu [...] września 2016 r. F. K. złożył pismo wyjaśniając, że w latach 2012-2014 jego córka A. K. uzupełniała wykształcenie wymagane do Młodego Rolnika, studiując na Uniwersytecie Przyrodniczym w P. na studiach stacjonarnych i w domu przebywała tylko w weekendy. Z tego powodu zleciła mu prowadzenie sprawy dopłat bezpośrednich, gdyż biuro pomagające w wypełnianiu wniosków urzęduje tylko od poniedziałku do piątku. W trakcie jej nieobecności nadzorowała wszystkie prace związane z prowadzeniem gospodarstwa drogą telefoniczną. Wszystkie transakcje przeprowadzała osobiście. Uzyskane środki z dopłat bezpośrednich były w całości przekazywane do dyspozycji córki i wykorzystywane do prowadzenia bieżącej działalności gospodarstwa. F. K. poważnie choruje od 12 lat i nie jest w stanie prowadzić gospodarstwa, dlatego przekazał je córce. W momencie przepisywania gospodarstwa nie został poinformowany o konieczności zmiany danych osobowych uprawnionego do dopłat.

W dniu [...] czerwca 2019 r. F. K. złożył akt notarialny o numerze repertorium [...], z którego wynika, że [...] maja 2012 r. przekazał część gospodarstwa A. K..

Jednocześnie F. K. oświadczył, że wnioski o Młodego Rolnika i wnioski obszarowe na jego osobę za lata 2012, 2013 i 2014 wypełnił ten sam doradca pracujący w ODR W., który nie poinformował go, że jest to niezgodne z przepisami dotyczącymi zarówno dopłat obszarowych, jak i Młodego Rolnika. Ani on ani córka nie mieli wiedzy ani świadomości, że F. K. nie może wnosić o dopłaty.

Zgodnie z § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2009 r. nr 40, poz. 329 ze zm.), dalej: "rozporządzenie ONW", płatność ONW przysługuje rolnikowi w rozumieniu przepisów art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009, zwanemu dalej "rolnikiem":

1) który zobowiązał się do przestrzegania wymagań, o których mowa w art. 14 ust. 2 tiret drugie rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160 z 26.06.1999, str. 80, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 25, str. 391, z późn. zm.);

2) jeżeli łączna powierzchnia posiadanych przez niego działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwanych dalej "działkami rolnymi", lub ich części, położonych na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, zwanych dalej "obszarami ONW", na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009, wynosi co najmniej 1 ha;

3) do położonej na obszarach ONW powierzchni działek rolnych lub ich części, będących w jego posiadaniu, wynoszącej nie więcej niż 300 ha;

4) jeżeli został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym";

5) jeżeli są przestrzegane wymogi i normy określone w przepisach o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, zgodnie z przepisami art. 50a i art. 51 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.).

Podczas postępowania wyjaśniającego stwierdzono zatem, że [...] maja 2012 r. F. K. przekazał działki ew. nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] położone w woj. wielkopolskim, powiat gnieźnieński, gmina W., obręb R. i to A. K. prowadziła działalność rolniczą na tych działkach. F. K. na dzień złożenia wniosku o przyznanie płatności na rok 2013 nie był zatem w posiadaniu wyżej wymienionych działek.

W związku z tym decyzją z [...] listopada 2019 r. organ pierwszej instancji stwierdził wydanie decyzji z [...] września 2013 r. o przyznaniu płatności ONW z naruszeniem prawa, gdyż z uwagi na upływ pięciu lat od jej wydania nie można jej uchylić (art. 146 § 1 w zw. z art. 151 § 2 K.p.a.).

Decyzją z [...] lutego 2020 r. organ odwoławczy uchylił powyższą decyzję z [...] listopada 2019 r. i przekazał sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia.

Decyzją z [...] listopada 2020 r. organ pierwszej instancji ponownie stwierdził wydanie decyzji z [...] września 2013 r. o przyznaniu płatności ONW z naruszeniem prawa, gdyż z uwagi na upływ pięciu lat od jej wydania nie można jej uchylić (art. 146 § 1 w zw. z art. 151 § 2 K.p.a.).

Decyzją z [...] kwietnia 2021 r. organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję z [...] listopada 2020 r.

W związku z tym organ pierwszej instancji zawiadomieniem z [...] maja 2021 r. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ONW. Przedmiotowe zawiadomienie skutecznie doręczono [...] maja 2021 r.

Decyzją z [...] czerwca 2021 r. organ pierwszej instancji orzekł o ustaleniu dla F. K. kwoty nienależnie pobranych płatności ONW w wysokości [...] zł, uzyskanych na mocy decyzji z [...] września 2013 r., z uwagi na przyznanie płatności z naruszeniem prawa, co stwierdzono decyzją z [...] listopada 2020 r. utrzymaną w mocy decyzją z [...] kwietnia 2021 r.

Decyzją z [...] września 2021 r. organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję z [...] czerwca 2021 r. podnosząc, co następuje.

W dniu [...] czerwca 2013 r. kontrola administracyjna została oparta na podstawie złożonych wraz z wnioskiem o przyznanie płatności załączników graficznych. Na podstawie naniesionych działek rolnych [...] na załączniku graficznym nr 5/5 organ pierwszej instancji ustalił, że wyżej wymienione działki rolne nie są położone na graniczących ze sobą działkach ew. Brakujące działki ew., tj. nr [...] były wymienione w pierwotnym wniosku o przyznanie płatności. F. K. działki ew. nr [...] dopisał do działek rolnych, a zatem korekta i wezwanie dotyczyły innych błędów popełnionych na wniosku. F. K. podczas wyjaśniania nieprawidłowości z wezwania nie wspomniał, że nie jest użytkownikiem tych działek, a działki przekazał swej córce. Wspomniane wezwanie nie ma żadnego znaczenia w sprawie, a powierzchnie i wysokość naliczonej płatności w roku 2013 wskazano w decyzji organu pierwszej instancji.

W dniu [...] września 2013 r. organ pierwszej instancji, wydając decyzję, nie wiedział, że w sprawie zostały złożone dwa dokumenty, tj. wniosek o przyznanie płatności na rok 2013 i korekta wniosku, które były niezgodne ze stanem faktycznym. F. K. ani A. K. (obecnie: Dudziak) w owym czasie nie poinformowali organu, że faktycznym użytkownikiem jest obecnie A. K.. P. A. K. nie złożyła wniosku wskazując, że to ona jest użytkownikiem działek, a F. K. wpisał działki do swojego wniosku twierdząc, że to on je użytkuje. Zgodnie bowiem z przepisami prawa osoba użytkująca działki wpisuje je do swojego wniosku. Przez takie działanie F. K. i A. K. organ pierwszej instancji nie miał możliwości wykrycia błędu.

Strona wypełniając wniosek o przyznanie płatności w sekcji IX. Oświadczenia i Zobowiązania pkt 3 została pouczona, że zna zasady przyznawania płatności objętych wnioskiem przyznanie płatności. Strona zobowiązała się też do niezwłocznego informowania na piśmie:

- o każdym fakcie, który może mieć wpływ na nienależne przyznanie płatności lub pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności,

- o każdej zmianie, która nastąpi w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia przyznania płatności lub pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności, w szczególności gdy zmiana dotyczy: wykorzystywania gruntów rolnych, wielkości powierzchni upraw, przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego.

Podpisując wniosek o przyznanie płatności i korektę wniosku F. K. potwierdził fakt, że zapoznał się z zasadami i warunkami jakie beneficjent musi spełnić, aby otrzymać płatność. A. K. występując o premie dla młodych rolników również oświadczała, że zna zasady i była informowana o obowiązkach jakie na niej ciążą. Wypełniając wniosek o przyznanie płatności to F. K. składa żądanie, tj. deklarując działki rolne i ich powierzchnie wnioskuje o przyznanie płatności. Za treść merytoryczną wniosku, w tym także w zakresie żądanych płatności, odpowiedzialność w całości ponosi F. K., gdyż to on swoim podpisem potwierdza prawdziwość zawartych w nim danych.

Złożony [...] maja 2012 r. przez A. K. wniosek o wpis do ewidencji producentów nie mógł być informacją o nieużytkowaniu przez F. K. spornych działek nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]. Do wniosku beneficjentka nie załączyła żadnych załączników. We wniosku tym nie deklaruje się także użytkowanych działek. Do dnia wydania decyzji organ pierwszej instancji nie miał zatem możliwości powzięcia informacji o błędach we wniosku F. K.. Organ ten przedsięwziął wszystkie możliwe czynności zmierzające do pełnego ustalenia stanu faktycznego sprawy. W szczególności, wypełnił obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. To wnioskodawca, nie będąc użytkownikiem działek, otrzymawszy do nich płatność powinien wykryć taki błąd, gdyż przystępując do programu zobowiązuje się znać przepisy w nim obowiązujące. Wniosek wyraża wolę producenta rolnego i co do zasady powinien zawierać jedynie poprawne dane, które w wyniku weryfikacji sprawy potwierdzą, że wszystkie warunki kwalifikowalności są spełnione. To na producencie rolnym ciąży obwiązek spełniania wszystkich warunków kwalifikowalności płatności w ramach deklarowanych płatności.

Błąd nie wynikał zatem z winy organu, a działania F. K. i w pewnym stopniu A. K. (D. ), którzy swoimi deklaracjami lub ich brakiem wprowadzili organ pierwszej instancji w błąd co do osoby użytkującej przedmiotowe działki. Wystąpienie z wnioskiem o premię dla młodych rolników nie wiąże się tylko z otrzymaniem płatności, ale także z rozpoczęciem samodzielnej działalności rolniczej na przejętych działkach i wszystkich obowiązkach z tym związanych. Rolnik, przystępując do programów i występując z wnioskiem o płatności, musi mieć świadomość, że nie tylko czerpie z tego korzyści w postaci otrzymanych płatności, ale również ciążą na nim obowiązki, jak i ponosi konsekwencje ich nieprzestrzegania.

Decyzją z [...] listopada 2020 r. o stwierdzeniu wydania decyzji z naruszeniem prawa, utrzymaną w mocy decyzją z [...] kwietnia 2021 r., stwierdzono, że płatności wypłacone na podstawie decyzji z [...] września 2013 r. zostały przyznane i wypłacone z naruszeniem prawa w zakresie wspomnianych wcześniej działek. Nie ma podstaw, aby wywodzić, że warunkiem koniecznym wydania decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych środków - na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2019 r., poz. 1505 ze zm.), dalej: "ustawa o ARiMR", jest uprzednie wzruszenie, w trybie przepisów o wznowieniu postępowania, ostatecznych decyzji przyznających płatności (por.: wyroki o sygn. akt II GSK 96/12, II GSK 1518/11 i V SA/Wa 1684/11 - dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl - w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: "CBOSA"). Zakaz uchylenia decyzji dotkniętej wadą, gdyż upłynął termin przewidziany a przepisie art. 146 § 1 K.p.a., nie oznacza bowiem sanacji takiej decyzji, która jest decyzją nieprawidłową. Możliwe jest więc wszczęcie i prowadzenie postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Organ pierwszej instancji decyzją z 19 listopada 2020 r. stwierdził, że decyzja o przyznaniu płatności została wydana z naruszeniem prawa, gdyż - zgodnie z art. 151 § 2 K.p.a. - w przypadku, gdy w wyniku wznowienia postępowania nie można uchylić decyzji na skutek zajścia okoliczności o których mowa w art. 146 K.p.a., organ ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji, co miało miejsce w tym przypadku. Możliwość uchylenia decyzji przewidziana w art. 146 § 1 K.p.a. upłynęła [...] listopada 2018 r., gdyż decyzja o przyznaniu płatności została doręczona skarżącemu [...] listopada 2013 r. (datę wypłaty środków uznaje się jako datę doręczenia decyzji). Jednoznacznie zostało ustalone, że skarżącemu nie przysługują płatności ONW do wskazanych działek ze względu na nieużytkowanie ich przez wnioskodawcę.

Różnica w wysokości płatności wypłaconych wnioskodawcy [...] listopada 2013 r. na mocy decyzji z [...] września 2013 r. a należnych beneficjentowi płatności w przypadku prawidłowo sporządzonej deklaracji we wniosku stanowi kwotę nienależnie pobranych płatności i wynosi [...] zł, w związku z nieużytkowaniem działek ew. nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] o powierzchni [...] ha.

Stan faktyczny, w którym dochodzi do nienależnego pobrania środków występuje m. in. wówczas, gdy środki zostaną przyznane na podstawie decyzji i nastąpi ich wypłata, a następnie decyzja ta zostanie ostatecznie wyeliminowana z obrotu prawnego lub stwierdzone zostanie, tak jak w niniejszym przypadku, że wydana została z naruszeniem prawa (zob.: wyrok o sygn. akt II GSK 307/13 - dostępny w CBOSA). Okoliczność, że nie było możliwości uchylenia w wyniku wznowienia postępowania decyzji ostatecznej z powodu upływu tzw. terminu przedawnienia, nie daje podstaw do kwestionowania zasadności prowadzenia postępowania i orzekania o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych środków publicznych (zob.: wyrok o sygn. akt I SA/Bk 929/16 - dostępny w CBOSA). Przepis art. 29 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o ARiMR przewiduje wydanie decyzji w razie dokonania nienależnej lub nadmiernej wypłaty rodzajowo określonych środków publicznych. Przepis ten nie uzależnia konieczności wydania decyzji od przyczyny, z powodu której nastąpiła taka wypłata. Obejmuje więc swoim zakresem nienależne lub nadmierne pobranie środków publicznych przekazanych na rachunek bankowy wnioskodawcy w oparciu o decyzję, która następnie została wzruszona czy stwierdzone wydanie jej z naruszeniem prawa.

Wypłacone F. K. środki publiczne za rok 2013 z tytułu płatności ONW, uznane następnie za płatności nienależne, pochodzą ze środków z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej, Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy o ARiMR.

W związku z powyższym prawidłowa wysokość płatności ONW powinna wynosić [...] zł, gdyż działki kwalifikujące się do płatności to nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha - łącznie [...] ha x stawka płatności [...] zł). Zatem wyliczenie kwoty nienależnie pobranych płatności wygląda następująco: wypłacona kwota [...]zł - należna kwota [...]zł = [...] zł. W związku z tym do zwrotu pozostaje kwota: [...] zł.

Zgodnie z art. 80 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316 s. 65 z 2 grudnia 2009 r.), dalej: "rozporządzenie 1122/2009", w przypadku dokonania nienależnej płatności rolnik zobowiązany jest do jej zwrotu. Przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności określono w art. 80 ust. 3 rozporządzenia 1122/2009 stanowiącym, że obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie ma zastosowania pod warunkiem łącznego spełnienia następujących przesłanek:

- płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy,

- błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika.

Wypłacone [...] listopada 2013 r. płatności, na podstawie decyzji z [...] września 2013 r., nie wynikały z pomyłki organu, gdyż w dniu wydania tej decyzji nie posiadał on informacji, z których wynikałoby, że strona na dzień złożenia wniosku o przyznanie płatności na rok 2013 nie była w posiadaniu działek ew. nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] położonych w woj. [...], powiat [...], gmina W., obręb R.. Informacje powzięto dopiero wraz z pismem z [...] września 2016 r., przekazanego przez Kierownika Biura Wsparcia Inwestycyjnego ARiMR w P. w sprawie stwierdzenia wystąpienia konfliktu krzyżowego pomiędzy sprawą [...] (działanie 112 Ułatwianie startu młodym rolnikom - beneficjent A. K.) a sprawami F. K..

Kwota płatności ONW w wysokości [...] zł jest zatem płatnością nienależną w rozumieniu art. 80 ust. 1 rozporządzenia [...] i jednocześnie nie zachodzą negatywne przesłanki obowiązku zwrotu tej płatności, o których mowa w art. 80 ust. 3 tego rozporządzenia.

W sprawie nie nastąpiło przedawnienie należności dotyczącej kwoty [...]zł. W przypadku płatności ONW, finansowanych ze środków unijnych, przedawnienie należności reguluje art. 3 ust. 1 i 3 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE Nr L 312, s. 1 z 23 grudnia 1995 r. ze zm.), dalej: "rozporządzenie 2988/95".

Zgodnie art. 3 ust. 1 rozporządzenia 2988/95 okres przedawniania wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości.

W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała.

W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku ulega przedłużeniu do momentu ostatecznego zakończenia programu.

Pod pojęciem daty zakończenia programu należy rozumieć dzień zamknięcia programu wynikający z deklaracji zamykającej program wysyłanej do Komisji Europejskiej.

Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo. Upływ terminu przedawnienia (uwzględniając przerwanie okresu przedawnienia) następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia tj. osiem lat od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, jeśli do tego czasu organ właściwej władzy nie wydał decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności.

W niniejszej sprawie nastąpiła nieprawidłowość powtarzająca się. Zgodnie z art. 3 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia 2988/95 w przypadku nieprawidłowości ciągłej lub powtarzającej się termin przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała, przy czym pojęcie ,,nieprawidłowości która ustała", o którym mowa w tym samym przepisie, należy rozumieć jako odnoszące się do dnia, w którym ustała ostatnia z nieprawidłowości składających się na nieprawidłowość powtarzającą się (por.: wyrok TSUE z 11 czerwca 2015 r. o sygn. akt C-52/14, pkt 66). Nieprawidłowość ma charakter "powtarzający się" w rozumieniu tego przepisu, jeżeli popełniana jest przez podmiot, który czerpie korzyści ekonomiczne z całokształtu podobnych operacji naruszających ten sam przepis prawa Unii (por.: powyższy wyrok TSUE, pkt 49). Przepis art. 3 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia 2988/95 należy interpretować w taki sposób, że w zakresie dotyczącym związku czasowego, w jakim winny pozostawać nieprawidłowości, aby można je było uznać za "nieprawidłowość powtarzającą się" w rozumieniu tego przepisu, konieczne jest jedynie, aby okres czasu, jaki upłynął między poszczególnymi nieprawidłowościami, był krótszy od terminu przedawnienia przewidzianego w akapicie pierwszym tego ustępu (por.: powyższy wyrok TSUE).

F. K. w latach 2012-2014 corocznie wnosił o przyznanie płatności na nieprawidłową powierzchnię. W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W tym przypadku nieprawidłowość ustała zatem dopiero [...] lipca 2015 r., czyli w momencie zaprzestania składania wniosku - powtarzania nieprawidłowości.

Postanowieniem z [...] września 2016 r. organ pierwszej instancji wznowił postępowanie administracyjne, które doręczono stronie [...] września 2016 r. informując o nieprawidłowości, co przerwało bieg terminu przedawnienia.

Bieg terminu przedawnienia przerywały również:

- decyzja z [...] listopada 2019 r. o stwierdzeniu wydania decyzji o przyznaniu płatności z [...] listopada 2013 r. z naruszeniem prawa, doręczona [...] listopada 2019 r.;

- decyzja z [...] lutego 2020 r. o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia, doręczona [...] lutego 2020 r.;

- decyzja z [...] listopada 2020 r. o stwierdzeniu wydania decyzji z naruszeniem prawa, doręczona [...] grudnia 2020 r.;

- decyzja z [...] kwietnia 2021 r. o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji, doręczona [...] kwietnia 2021 r.;

- zawiadomienie z [...] maja 2021 r.

Wyżej wymienione dokumenty przerwały czteroletni okres przedawnienia, a po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo. Wielokrotnie zatem doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia, a odstęp między nimi nie przekroczył czterech lat. Jednocześnie nie minął okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, tj. osiem lat od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości.

W skardze na decyzję organu odwoławczego zarzucono naruszenie:

1. art. 29 ustawy o ARiMR; w uzasadnieniu skargi wskazano, że niesporne jest, że środki pieniężne przelano na rachunek bankowy skarżącego na skutek decyzji nieprawidłowej, co stwierdzono ostateczną decyzją z 6 kwietnia 2021 r.; niemniej jednak, mimo że decyzję o przyznaniu płatności wydano z naruszeniem prawa, to nie została ona wyeliminowana z obrotu prawnego i nie uprawnia organu do żądania zwrotu środków przyznanych beneficjentowi; żądanie to musi być bowiem poprzedzone postępowaniem prowadzonym na podstawie art. 29 ustawy o ARiMR;

2. art. 80 ust. 1-3 rozporządzenia 1122/2009 w zw. z art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a.; uzasadnieniu skargi wskazano, że nie można się zgodzić, aby wydając decyzję o przyznaniu płatności organ nie wiedział lub nie mógł się dowiedzieć, że F. K. nie był już użytkownikiem działek zgłoszonych do płatności, jako że już [...] maja 2012 r. A. K. wniosła o wpisanie jej do ewidencji producentów rolnych, co oznacza że organ wiedział, że zarówno F. K. jak i A. K. są w posiadaniu gospodarstwa rolnego pod tym samym adresem, a zatem organ powinien był zweryfikować dane podane przez F. K., choćby w oparciu o wniosek złożony rok wcześniej przez jego córkę; organ nie ustalił zatem, kto jest faktycznym posiadaczem spornych działek, co skutkowało dokonaniem błędnej płatności w rozumieniu art. 80 ust. 3 rozporządzenia 1122/2009; organ nie ustalił jednocześnie, czy błąd mógł zostać wykryty przez rolnika.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

W dodatkowym piśmie procesowym skarżący zarzucił naruszenie:

1. art. 29 ust. 1-4 ustawy o ARiMR w zw. z art. 7 i art. 8 K.p.a. przez niewyczerpujące zebranie i nierozpatrzenie całego wymaganego materiału dowodowego oraz niedokładne wyjaśnienie sprawy i niepełne uzasadnienie zaskarżonej decyzji;

2. art. 80 ust. 1-3 rozporządzenia [...] w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. przez jego niezastosowanie w sytuacji, w której decyzję o przyznaniu płatności wydano na skutek pomyłki organu, a błąd ten nie mógł zostać wykryty przez skarżącego w zwykłych okolicznościach; w tym kontekście wskazano, że:

a) skarżący, jeszcze na etapie postępowania wznowieniowego, wielokrotnie podnosił, że na etapie składnia wniosku o przyznanie płatności, organ pierwszej instancji powinien był zauważyć - w ramach kontroli administracyjnej, powielany (łącznie przez 3 lata) błąd wnioskodawcy i niezgodność ze stanem faktycznym - szczególnie, że w dyspozycji Agencji pozostawały informacje złożone przez A. K., w tym wynikające z wniosku tej ostatniej o wpis jej osoby do ewidencji producentów rolnych czy też składanych w okresie późniejszym wniosków w ramach programów pomocowych dla rolnictwa; takie nieprawidłowe prowadzenie postępowania przez organ pierwszej instancji winno prowadzić do tegoż kwalifikacji jako "pomyłki właściwego organu lub innego organu" w rozumieniu art. 80 ust. 3 rozporządzenia 1122/2009, co stanowi jedną z dwóch kumulatywnych przesłanek do wykluczenia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności;

b) F. K., przy sporządzaniu wniosku, korzystał z pomocy tego samego doradcy z Ośrodka Doradztwa Rolniczego; organ odwoławczy nie dokonał analizy, czy nieprawidłowe działania takiego (pracownika) Ośrodka Doradztwa Rolniczego należy poczytywać za "pomyłkę (...) innego organu" w rozumieniu art. 80 ust. 3 rozporządzenia 1122/2009; w przypadku przyjęcia, iż Ośrodek Doradztwa Rolniczego jest "innym organem", należałoby zbadać, czy taki "inny organ" dopuścił się pomyłki (w tym celu należało z urzędu przeprowadzić postępowanie dowodowe, uzyskać zeznania pracownika, przeanalizować, czy doradzając skarżącemu miał wiedzę o umowie dożywocia i innych okolicznościach wyłączających prawo skarżącego do ubiegania się o płatności);

c) druga z przesłanek określonych w art. 80 ust. 3 rozporządzenia 1122/2009 dotyczy obiektywnej niemożności wykrycia przez rolnika błędu; takiej możności wykrycia błędu skarżący nie posiadał; wprost przeciwnie, zarówno organ prowadzący postępowanie i wydający decyzję w przedmiocie przyznania płatności, jak i doświadczony pracownik Ośrodka Doradztwa Rolniczego, nie dostrzegli błędu (a organ dodatkowo to czynił wzywając skarżącego wcześniej do złożenia korekty czy też mimo złożenia w tym samym czasie wniosku A. K. o wpis do ewidencji producentów rolnych); skoro zatem dwa profesjonalne podmioty takiego błędu nie spostrzegły, to skarżący wręcz był upewniany w swoich działaniach;

3. art. 3 ust. 1 rozporządzenia 2988/95, a także art. 3 ust. 1 rozporządzenia 2988/95 w zw. art. 28 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 z dnia 21 czerwca 2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (Dz. Urz. UE L 209/1 z 11 sierpnia 2005 r.), dalej: "rozporządzenie 1290/2005", oraz art. 37 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347/549 z 20 grudnia 2013 r.), dalej: "rozporządzenie 1306/2013", przez ich błędną wykładnię i niezastosowanie w sytuacji, gdy upłynął termin przedawnienia zwrotu nienależnie pobranych płatności za rok 2013; w tym kontekście wskazano, że:

a) jeśli nieprawidłowości nie miały charakteru "powtarzających się", wówczas termin przedawnienia biegnie od dnia dopuszczenia się nieprawidłowości, tj. od [...] kwietnia 2013 r. i upływa po 4 latach, tj. [...] kwietnia 2017 r.;

b) jeżeli jednak nieprawidłowości miałyby charakter "powtarzający się", wówczas termin przedawnienia biegnie od dnia ustania ostatniej nieprawidłowości wchodzącej w skład nieprawidłowości powtarzających się (pkt 66 i 67 wyroku TSUE z 11 czerwca 2015 r. o sygn. akt C-52/14); ostatnią nieprawidłowością tak rozumianą było złożenie [...] maja 2014 r. wniosku przez F. K. o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia za rok 2014; zatem w dniu następnym (zgodnie z ww. punktami powyższego wyroku TSUE), tj. w [...] maja 2014 r., ustał stan nieprawidłowości i od tego dnia biegł okres przedawnienia, a nie jak wskazuje organ na stronie 12 uzasadnienia zaskarżonej decyzji - od [...] lipca 2015 r., który to dzień miał oznaczać moment zaprzestania składania wniosku, bliżej nie wyjaśniony i nie uzasadniony;

c) w konsekwencji należy pochylić się nad kwestią czy wskutek wszczęcia postępowania wznowieniowego i zawiadomienia skarżącego o tym fakcie postanowieniem nr [...] z [...] września 2016 r. i postanowieniem nr [...] z [...] września 2016 r. o włączeniu dowodu do sprawy, doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia na zasadzie art. 3 ust. 1 akapit trzeci rozporządzenia 2988/95;

d) należy mieć na względzie treść rozstrzygnięcia w ww. wyroku TSUE zawartą w pkt 41-44; wynika z nich, że aby doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia, organ pierwszej instancji winien był podjąć czynność (akt) odnoszący się bezpośrednio do dochodzenia lub postępowania w sprawie nieprawidłowości, przy czym taka czynność nie może mieć charakteru ogólnego, kontrolnego, lecz powinna określać przedmiot nieprawidłowości ("operacje") w wystarczający i dokładny sposób, a nadto, co równie istotne, powinien zawierać skierowane do danej osoby żądanie udzielenia dodatkowych informacji;

e) zarówno postanowienie o wznowieniu postępowania, jak i o włączeniu dowodu do sprawy, które zostały doręczone skarżącemu, nie spełniają przesłanek takiego aktu (czynności); nie sposób doszukać się w ich treści informacji jednoznacznie odnoszącej się do nieprawidłowości polegającej na zadeklarowaniu do płatności gruntów nie pozostających w użytkowaniu wnioskodawcy; mowa jest tylko o "konflikcie krzyżowym", o "nowych faktach i okolicznościach" i ogólnie o tym, że wznawia się postępowanie w przedmiocie płatności ONW zakończone decyzją z [...] września 2013 r., nie uściślając czy zaszła jakaś nieprawidłowość, a jeśli tak, to na czym polegała;

f) w ww. postanowieniach nie skierowano do skarżącego jakiegokolwiek żądania udzielenia dodatkowych informacji, co zgodnie z powyższym wyrokiem TSUE jest warunkiem przerwania biegu terminu przedawnienia; zgodnie z pkt 72-74 tego wyroku TSUE samo "wydanie przez właściwy organ aktów odnoszących się do dochodzenia lub postępowania w sprawie nieprawidłowości połączone z podaniem ich do wiadomości danej osoby zgodnie z akapitem trzecim tego ustępu nie skutkuje przerwaniem biegu terminu określonego w akapicie czwartym tego samego ustępu, a właśnie tylko taki charakter posiadały postanowienia organu pierwszej instancji z [...] września 2016 r.;

g) nie mogło zatem dojść do przerwania biegu terminu przedawnienia w wyniku wydania postanowienia o wznowieniu postępowania, a w konsekwencji 4-letni okres przedawnienia upłynął (w zależności od ustalenia czy nieprawidłowości miały charakter powtarzający się) [...] kwietnia 2017 r. bądź [...] maja 2018 r.;

h) tymczasem, jak organ pierwszej instancji zauważył, kolejnym aktem (czynnością), która mogłaby przerwać bieg terminu przedawnienia była decyzja o stwierdzeniu wydania decyzji z naruszeniem prawa z [...] listopada 2019 r. (abstrahując od faktu, że została ona następnie uchylona), a zatem ta decyzja została wydana już po upływie okresu przedawniania, stąd nie mogła przerwać jego biegu;

i) abstrahując od powyższego, jeżeliby przyjąć, że nieprawidłowość w tej sprawie, nie stanowiła nieprawidłowości powtarzającej się, tj. termin przedawnienia biegnie od dnia dopuszczenia się nieprawidłowości, tj. od [...] kwietnia 2013 r., to nawet gdyby doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia w wyniku wydania postanowienia o wznowieniu postępowania, to upływ terminu przedawnienia i tak nastąpiłby (mimo przerwania), zgodnie z art. 3 ust. 1 akapit czwarty rozporządzenia, po upływie 8 lat, tj. [...] kwietnia 2021 r., o ile do tego dnia organ "nie wymierzył kary"; tymczasem organ pierwszej instancji wydał decyzję ustalającą nienależnie pobrane płatności [...] czerwca 2021 r., tj. po upływie ostatecznego okresu przedawnienia, co również winno skutkować uchyleniem decyzji organów obu instancji i umorzeniem postępowania;

j) drugi z zarzutów prawa materialnego, również określony w punkcie 1.3 petitum dodatkowego pisma procesowego, związany jest wykładnią art. 3 ust. 1 akapit 2 rozporządzenia 2988/95, który stanowi, że w przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu; w odniesieniu do płatności PROW za lata 2007-2013 upływ terminu przedawnienia nie mógł nastąpić wcześniej niż 31 grudnia 2015 r. (do kiedy możliwe było dokonywanie wypłat w ramach programu) i nie później niż 30 czerwca 2016 r. (termin przedstawienia Komisji Europejskiej przez Państwa Członkowskie sprawozdania finansowego z ostatniego roku budżetowego realizacji programu), stosownie do art. 28 ust. 1 rozporządzenia 1290/2005; zgodnie z art. 37 ust. 1 rozporządzenia 1306/2013 państwa członkowskie przekazały Komisji kompletne sprawozdanie finansowe do 30 czerwca 2016 r. (vide: motyw k preambuły do Decyzji Wykonawczej Komisji (UE) 2016/2113 z 30 listopada 2016 r. w sprawie rozliczenia rachunków agencji płatniczych państw członkowskich dotyczących wydatków finansowanych przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) w ostatnim roku realizacji programu dla okresu programowania 2007-2013 EFRROW (16 października 2014 r. - 31 grudnia 2015 r.), notyfikowana jako dokument nr C (2016)7690; za datę ostatecznego zakończenia PROW na lata 2007- 2013 uznać należy zatem określoną w art. 28 ust. 1 rozporządzenia 1290/2005 datę przedstawienia Komisji ostatniego rocznego sprawozdania dotyczącego wykonania PROW, tj. 30 czerwca 2016 r.; w przypadku braku przerwania biegu przedawnienia, ze względu na jeden z powodów, o którym mowa w art. 3 ust. 1 akapit 3 rozporządzenia 2988/95, nieprawidłowości przedawniają się wraz z zakończeniem projektu; wobec braku skutecznego przerwania biegu terminu przedawnienia ze względu na jeden z powodów określonych w art. 3 ust. 1 rozporządzenia 2988/95 dochodzenie nienależnie pobranych płatności przedawniło się z zakończeniem projektu, tj. 30 czerwca 2016 r.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.

Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W związku z jego obszernym omówieniem, jego powtarzanie byłoby zbędne.

Odnosząc się do zarzutów zawartych w skardze i dodatkowym piśmie procesowym należy podnieść, co następuje.

Sprawa dotyczy ustalenia kwoty nienależnie pobranych przez F. K. płatności ONW za rok 2013, uzyskanych na mocy decyzji z [...] września 2013 r. Na mocy tej decyzji przyznano skarżącemu płatności w wysokości [...] zł, a zaskarżoną decyzją zakwestionowano legalność pobrania płatności w wysokości [...] zł z uwagi na to, że - jak okazało się w roku 2016 - skarżący już od [...] maja 2012 r. nie był już posiadaczem zadeklarowanych we wniosku działek ew. nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] położonych w woj. [...], powiat [...], gmina W., obręb R., gdyż od tego dnia ich właścicielem była jego córka A. K.. Sytuacja ta dotyczy płatności za lata 2012-2014. Okoliczności te są bezsporne. W związku z tym organ uznał, że skarżący pobrał płatności ONW za rok 2013 do tych działek w wyżej określonej wysokości nienależnie. W ocenie Sądu stanowisko organu jest zgodne z prawem.

Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR środki publiczne:

1) pochodzące z funduszy Unii Europejskiej,

2) krajowe, przeznaczone na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej

- podlegają zwrotowi, jeżeli płatność lub pomoc finansowa wypłacone z tych środków zostały przyznane nienależnie w wyniku naruszenia prawa lub w przypadkach określonych w przepisach odrębnych dotyczących przyznawania lub wypłaty płatności lub pomocy finansowej lub zwrotu tych środków.

Postępowanie prowadzone w trybie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR jest zatem samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego przedmiotem jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego pobrania środków pochodzących z funduszy wskazanych w tym przepisie, a następnie określenie kwoty nienależnie pobranych środków (por.: wyrok o sygn. akt I GSK 1526/18 - dostępny w CBOSA).

Wobec tego brak wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej płatność nie jest przeszkodą do prowadzenia postępowania na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR i ustalenia w jego wyniku przez organ właściwy kwot nienależnie pobranych środków (por.: wyrok o sygn. akt III SA/Gd 789/21 - dostępny w CBOSA).

Nie ma zatem znaczenia dla rozstrzygnięcia, że decyzja o przyznaniu płatności za rok 2013 nie została wyeliminowana z obrotu prawnego.

W tym kontekście do orzeczenia o nienależnie pobranych płatnościach nie było konieczne wznawianie postępowania zakończonego decyzją o przyznaniu płatności, w wyniku którego to postępowania wydano decyzję z [...] listopada 2020 r. utrzymaną w mocy przez decyzję z [...] kwietnia 2021 r. o przyznaniu płatności z naruszeniem prawa.

Jest bezsporne, że płatność przyznana skarżącemu do przedmiotowych działek za rok 2013, których nie był już wtedy posiadaczem, w ustalonej przez organ wysokości [...] zł, jest nienależna. Przedmiotem sporu w sprawie było natomiast to, czy skarżący jest zobowiązany do zwrotu tej kwoty.

Stosownie do art. 80 ust. 1 rozporządzenia 1122/2009 w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca przedmiotową kwotę powiększoną o odsetki naliczone zgodnie z ust. 2.

Zgodnie jednak z art. 80 ust. 3 rozporządzenia 1122/2009 obowiązek zwrotu, o którym mowa w art. 80 ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach. Użyty w tym przepisie spójnik "oraz" oznacza koniunkcję, to znaczy wyłączenie obowiązku zwrotu następuje jedynie wtedy, gdy wymienione w tym przepisie przesłanki są spełnione jednocześnie (łącznie), tzn. gdy nie tylko dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu, ale równocześnie jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach. Niewystąpienie zatem choćby jednej z tych przesłanek oznacza, że wyłączający obowiązek zwrotu art. 80 ust. 3 rozporządzenia 1122/2009 nie może być zastosowany.

W zaskarżonej decyzji organ wskazał, że zakwestionowana część płatności nie została dokonana na skutek pomyłki organu (brak wstępnej części pierwszej przesłanki) i podniósł, że błąd mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach (brak drugiej przesłanki). W ocenie Sądu ustalenia te są zasadne, o czym będzie mowa niżej, a skoro do wyłączenia obowiązku zwrotu wystarcza niezajście choćby jednej przesłanki z art. 80 ust. 3 rozporządzenia 1122/2009, to nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia, że organ wprost nie odniósł się do zajścia pierwszej przesłanki w zakresie dokonania pomyłki przez inny organ.

Odnośnie zajścia pierwszej przesłanki wyłączający obowiązek zwrotu należy podnieść, że pomyłka organu nie nastąpiła, gdyż organ przyjmujący wniosek oparł się na podanych w nim danych dotyczących powierzchni działek zgłoszonych do płatności za rok 2013, które zostały przez skarżącego F. K. zadeklarowane jako pozostające w jego posiadaniu. Rolnik jest odpowiedzialny za prawdziwość danych zawartych we wniosku. Skoro zaś podał we wniosku działki nie pozostające w jego posiadaniu na dzień 31 maja 2012 r., co zgodnie z § 2 pkt 2 i 3 rozporządzenia ONW - w brzmieniu obowiązującym w kontrolowanym okresie (organ przytoczył wcześniejsze brzmienie tych przepisów, co jednak nie miało wpływu na wynik sprawy) - wyklucza przyznanie rolnikowi jednolitej płatności obszarowej, nie można uznać, że przyjęcie przez organ tego rodzaju danych przesądza o pomyłce organu.

W szczególności o pomyłce organu nie może stanowić okoliczność, że A. K. - jako nowy (od [...] maja 2012 r.) właściciel przedmiotowych działek (nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], 25 , [...] położonych w woj. [...], powiat [...], gmina W., obręb R.) - złożyła [...] maja 2012 r. wniosek o wpis do ewidencji producentów. Nie był to wniosek o przyznanie płatności ani informacja o nieposiadaniu przez skarżącego F. K. spornych działek (nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]), a do wniosku o wpis do ewidencji producentów nie zadeklarowano posiadanych przez A. K. działek. Do dnia wydania decyzji o przyznaniu płatności organ pierwszej instancji nie miał zatem możliwości powzięcia informacji o błędach we wniosku skarżącego F. K..

Jak już wyżej wskazano, organ nie mając podstaw do poddania w wątpliwość prawdziwości danych zawartych we wniosku co do zgłoszonych w nim działek, wbrew zarzutowi zawartemu w dodatkowym piśmie procesowym, nie mógł tym samym upewniać skarżącego co do prawidłowości jego wniosku o płatności za rok 2013. Rolnik powinien być świadomy, że we wniosku ma podać jedynie posiadane przez niego na dzień [...] maja 2013 r. działki ewidencyjne, co wprost wynika z wyżej przytoczonego przepisu rozporządzenia ONW. Każdy wnioskodawca obowiązany jest zapoznać się z zasadami przyznawania danej płatności. Powinien mieć też świadomość, że jego wniosek i zadeklarowane grunty mogą podlegać kontroli w zakresie ich spełnienia. Wnioskujący o płatność ma obowiązek informowania organów o każdym fakcie mogącym mieć wpływ na nienależnie przyznanie płatności, w tym o każdej zmianie, w szczególności gdy dotyczy to posiadania gruntów rolnych. Zawarty zatem we wniosku z [...] kwietnia 2013 r. błąd odnośnie zgłoszenia w nim spornych działek prawie od roku niebędących w posiadaniu rolnika (dokładnie od [...] maja 2012 r.), mógł zostać zatem wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach. Nie zmienia tego wezwanie do korekty i jej dokonanie przez skarżącego, gdyż nie dotyczyła ona spornych działek, lecz działek ew. nr [...] Zgodnie zaś z art. 80 ust. 3 jeśli błąd mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach, to nie jest wyłączony obowiązek zwrotu nienależnie pobranej płatności.

Wbrew stanowisku skarżącego nie nastąpiło przedawnienie dochodzenia zwrotu nienależnie pobranej kwoty płatności. Kwestię przedawnienia reguluje art. 3 ust. 1 rozporządzenia 2988/95 stanowiący, co następuje.

Okres przedawniania wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości (art. 3 ust. 1 rozporządzenia 2988/95 akapit pierwszy zdanie pierwsze).

W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku ulega przedłużeniu do momentu ostatecznego zakończenia programu (art. 3 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia 2988/95).

Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo (art. 3 ust. 1 akapit trzeci rozporządzenia 2988/95).

Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu organ właściwej władzy nie wymierzył kary (art. 3 ust. 1 akapit czwarty rozporządzenia 2988/95).

W niniejszym przypadku nastąpiła nieprawidłowość powtarzająca się, gdyż została popełniona przez podmiot, który czerpie korzyści ekonomiczne z całokształtu podobnych operacji (tu: składanie wniosków o płatności w latach 2012-2014), które naruszają ten sam przepis prawa Unii Europejskiej (por.: pkt 49 wyroku TSUE o sygn. akt C-52/14). W takim przypadku okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała (art. 3 ust. 1 akapit drugi zdanie pierwsze rozporządzenia 2988/95). Użyte w tym przepisie pojęcie nieprawidłowości, która ustała należy rozumieć jako odnoszące się do dnia, w którym ustała ostatnia z nieprawidłowości składających się na nieprawidłowość powtarzającą się (por.: pkt 66 wyroku TSUE o sygn. akt C-52/14). W związku ze składaniem błędnych wniosków w latach 2012-2014 należy przyjąć, że ostatnia z nieprawidłowości ustała 11 lipca 2015 r., tj. w następnym dniu po upływie ostatecznego terminu do złożenia wniosku o płatności na rok kolejny (2015), zgodnie z § 5 ust. 2 rozporządzenia ONW w zw. z art. 21 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2015 r., poz. 308 ze zm.).

Czteroletni okres przedawnienia zaczął zatem bieg [...] lipca 2015 r., niemniej jednak został on kilkakrotnie przerwany. Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo (art. 3 ust. 1 akapit trzeci rozporządzenia 2988/95).

Pierwszy raz przerwanie okresu przedawnienia nastąpiło już [...] września 2016 r., w dniu doręczenia skarżącemu postanowienia z [...] września 2016 r. nr [...] o wznowieniu postępowania zakończonego decyzją o przyznaniu płatności z [...] września 2013 r. wraz z załączonym do niego postanowieniem z [...] września 2016 r. nr [...] o włączeniu dowodu do akt sprawy, identyfikujących jednoznacznie przedmiot postępowania, czyli - jak wymaga tego art. 3 ust. 1 akapit trzeci zdanie pierwsze rozporządzenia 2988/95 - odnoszącym się do postępowania w sprawie nieprawidłowości. Akt właściwego organu władzy nie musi przy tym, wbrew zarzutowi skarżącego, zawierać skierowanego do strony żądania udzielenia dodatkowych informacji, gdyż nie wynika to z przepisów ani z powołanego przez skarżącego fragmentu uzasadnienia wyroku TSUE o sygn. akt C-52/14 (pkt 72-74), którego ponadto nie można odnieść do przedmiotowej sprawy, gdyż dotyczy on niemożności przerwania ośmioletniego okresu przedawnienia, o którym mowa w art. 3 ust. 1 akapit czwarty rozporządzenia 2988/95. Okres przedawnienia zaczął zatem biec od nowa [...] września 2016 r.

Ponownie czteroletni okres przedawnienia, który zaczął biec od nowa [...] września 2016 r., przerwany został [...] listopada 2019 r., w dniu doręczenia decyzji z [...] listopada 2019 r. o stwierdzeniu wydania decyzji o przyznaniu płatności z naruszeniem prawa. Nie ma jednocześnie znaczenia, dla skutecznego przerwania okresu przedawnienia, okoliczność, że następczo decyzję z [...] listopada 2019 r. uchylono. Okres przedawnienia zaczął od nowa biec [...] listopada 2019 r.

Organ w zaskarżonej decyzji zasadnie przytoczył więcej aktów właściwego organu władzy skutkujących przerwaniem okresu przedawnienia (decyzja z [...] lutego 2020 r. o uchyleniu decyzji z [...] listopada 2019 r.; decyzja z [...] listopada 2020 r. o stwierdzeniu wydania decyzji o przyznaniu płatności z naruszeniem prawa; decyzja z 6 kwietnia 2021 r. o utrzymaniu w mocy decyzji z [...] listopada 2020 r. i zawiadomienie z [...] maja 2021 r. o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, doręczone [...] maja 2021 r.), niemniej jednak już dwa pierwsze przerwania okresu przedawnienia oznaczają, że okres ten do wydania zaskarżonej decyzji nie upłynął.

Skoro zaś nieprawidłowość była powtarzająca się, to bieg terminu przedawnienia nie zaczął biec od dnia złożenia wniosku o płatność za rok 2013 (czyli [...] kwietnia 2013 r.), a więc nie mógł upłynąć po ośmiu latach (czyli [...] kwietnia 2021 r.).

Odnośnie zaś argumentu skarżącego dotyczącego programów wieloletnich, o których mowa w art. 3 ust. 1 akapit drugi zdanie drugie rozporządzenia 2988/95 należy podnieść, że zgodnie z tym przepisem, w przypadku takich programów, okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Ostateczne zakończenie programu w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit drugi zdanie drugie rozporządzenia 2988/95 nie oznacza upływu terminu przedawnienia nieprawidłowości, których dopuszczono się w toku jego realizacji. W terminie tym przedawniają się jedynie te nieprawidłowości, które popełniono cztery lata przed ostatecznym zakończeniem programu, jeżeli termin przedawnienia nie został przerwany wcześniej z powodów przewidzianych w art. 3 ust. 1 akapit trzeci rozporządzenia 2988/95. Innymi słowy, termin przedawnienia nieprawidłowości popełnianych w toku wdrażania programów wieloletnich (art. 3 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia 2988/95) pozwala na wydłużenie terminu przedawnienia, a nie na jego skrócenie (por.: wyrok TSUE o sygn. akt C-436/15; wyrok o sygn. akt I GSK 1055/21 - dostępny w CBOSA).

Skoro zatem pobrano nienależną kwotę płatności i nie upłynął okres przedawnienia organ zasadnie orzekł o jej zwrocie. Organ nie naruszył zatem wskazanych w skardze i dodatkowym piśmie procesowym przepisów prawa procesowego ani materialnego.

Wobec tego Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329).