Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2404/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-11-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anita Wielopolska-Fonfara Sędziowie: WSA Bożena Marciniak WSA Joanna Skiba (spr.) Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2014 r. sprawy ze skargi L. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [..] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. po rozpatrzeniu odwołania L. S. od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] o odmowie specjalnego zasiłku opiekuńczego – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy:

W dniu 12 marca 2014 r Prezydent W. decyzją nr [...] odmówił L. S. przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad K. S.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ I instancji wskazał że specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, ponieważ osoba składająca wniosek nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą wymagającą opieki. W przedmiotowej sprawie brak jest bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Fakt bycia osobą bezrobotną zarejestrowaną w PUP lub osobą rezygnującą z bycia osobą bezrobotną nie jest jednoznaczny z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ponadto organ wskazał, że skarżący nie sprawuje stałej opieki nad matką, ponieważ nie mieszka z nią, odwiedza ja w ciągu dnia i pomaga w codziennych czynnościach.

Od tej decyzji strona odwołała się wyrażając niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia.

Decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. orzekło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z przepisem art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 (tj. 623 zł.). Przepisy art. 5 ust. 4-9 stosuje się odpowiednio.

Odnosząc to do niniejszej sprawy Kolegium wskazało, że L. S. nie spełnił przynajmniej jednej przesłanki wymienionej w tym przepisie warunkującym przyznanie wnioskowanego świadczenia, a mianowicie nie zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z treści załączonego do akt wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] lutego 2014 r. wynika wprost, że nie pracuje i nie jest zarejestrowany w PUP. Trudno też uznać zasadność twierdzenia, że o sprawowaniu stałej opieki w sytuacji, gdy nie mieszka on wspólnie z K. L. - osobą wymagającą tej opieki. Podsumowując, organ odwoławczy wskazał, że warunkiem koniecznym, którego w niniejszej sprawie nie spełnia strona, do uzyskana prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania przedmiotowej opieki nad matką.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego L. S. domagał się zmiany zaskarżonej decyzji. Zaznaczył, iż od 2012 r. zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie zgodził się również z twierdzeniem, że fakt sprawowania codziennej opieki wraz z rehabilitacją i fizykoterapią ma charakter dorywczy. Skarżący podkreślił również, że w poprzednich decyzjach jedynym powodem odmowy przyznania świadczenia był brak sądowego orzeczenia o separacji z żoną.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało wcześniej prezentowaną argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz.270 ze zm. - dalej p.p.s.a.) ogranicza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega więc na zbadaniu, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, że nie narusza ona przepisów prawa.

Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest zasadność odmowy przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku opiekuńczego głównie z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad matką.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji stanowiła norma prawna zawarta w art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r., poz.1456, dalej jako: u.ś.r. lub ustawa).

Powołany przepis został wprowadzony na mocy ustawy z dnia 07 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548) i obowiązuje od dnia 01 stycznia 2013 r. Przepisy ustawy nowelizującej, obok dotychczasowego świadczenia pielęgnacyjnego, uregulowanego w art. 17 ustawy, wprowadziły nowy rodzaj świadczenia - specjalny zasiłek opiekuńczy. Świadczenie to przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 16a ust. 1 ustawy). Zgodnie z art. 16 a ust. 2 u.ś.r. specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty kryterium dochodowego, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy. Z treści art. 16a ust. 1ust. 1 u.ś.r. jednoznacznie wynika, że w obecnym stanie prawnym jednym z wymogów uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Warunek ten nie jest spełniony w przypadku niepodejmowania zatrudnienia.

Zatem prawidłowo organy orzekające w sprawie przyjęły, iż przesłanką ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, o którym mowa w art. 16a ustawy jest faktyczna rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, pozostająca w związku przyczynowym i w związku czasowym z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Oczywistym jest, że ustawodawca zawęził krąg podmiotów uprawnionych do specjalnego zasiłku opiekuńczego, nie tylko uzależniając jego przyznanie od spełnienia kryterium dochodowego, ale także ograniczył możliwość uzyskania zasiłku tylko do osób rezygnujących z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Z kręgu podmiotów uprawnionych do zasiłku opiekuńczego wyłączono zatem osoby niepodejmujące zatrudnienia z tego powodu. Wobec tego rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wymagana przez art. 16a ust. 1 u.ś.r., wiąże się z wcześniejszym zakończeniem trwającego stosunku pracy lub wykonywania innej pracy zarobkowej i powiązana z celem, jakim jest sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Konieczne jest zatem istnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki. Istotne są więc okoliczności i powody rezygnacji z zatrudnienia.

W aktualnym stanie prawnym osoba uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego musi zrezygnować z zatrudnienia z własnego wyboru w określonym ustawą celu, a przez rezygnację z zatrudnienia nie można w związku z tym rozumieć niepodejmowania zatrudnienia. Gdyby intencją ustawodawcy było przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego również osobom, które nie podejmują zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną, to z pewnością dałby temu wyraz tak, jak uczynił to przy ustalaniu przesłanek uprawniających do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Ustawodawca w art.17 ust. 1 u.ś.r. jednoznacznie wskazał, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego może być przyznane określonym osobom (po spełnieniu innych warunków przewidzianych w tym przepisie), jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast w przypadku świadczenia, o które ubiega się strona skarżąca, tj. specjalnego zasiłku opiekuńczego ustawodawca wskazał jedynie na przesłankę rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wobec tego fakt, że osoba ubiegająca się o taki zasiłek, nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nie może być uznany za spełnienie przesłanki wymaganej przez art. 16a ustawy. Aby można było przyznać stronie skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy, organy administracyjne musiałyby stwierdzić, że zachodzi wyraźny i bezpośredni związek czasowy i przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą najbliższą. Tymczasem ustalenia organów na związek taki nie wskazują. Z akt sprawy jednoznacznie wynika ( vide: wywiad środowiskowy z [...] lutego 2014 r. i decyzja z dnia [...] czerwca 2012 r.), że L. S. nie pracuje co najmniej od 2012 r. Nadto z decyzji Prezydenta W. z dnia [...] czerwca 2012 r. wynika, że skarżący utracił na swój wniosek status osoby bezrobotnej z dniem [...] czerwca 2012 r. , a co za tym idzie w tym okresie wykazywał gotowość do podjęcia zatrudnienia, zaś znaczny stopień niepełnosprawności matki skarżącego datuje się od [...] lutego 2012 r. Ponadto Sąd podziela pogląd Kolegium dotyczący braku sprawowania stałej opieki nad matką. Nadto Sąd podziela pogląd Kolegium dotyczący braku sprawowania przez skarżącego stałej opieki nad matką. Skarżący wskazuje, że opiekę wykonuje stale, jednakże z materiału znajdującego się w aktach sprawy wynika, że ww. nie zamieszkuje razem z matką , co samo w sobie stanowi zaprzeczenie udzielania jej całodobowej pomocy - a tym samym stałej opieki. Stała opieka co do zasady oznacza wykonywanie czynności bezpośrednio przy osobie chorej w sposób nieprzerwany, co wyklucza sprawowanie takiej opieki w sposób opisany przez skarżącego , który związany jest z koniecznością prośby chorego i na odległość.

W stanie faktycznym i prawnym rozpoznawanej sprawy organy orzekające nie mogły zatem zadośćuczynić żądaniu skarżącemu, gdyż zobowiązane są działać przede wszystkim na podstawie obowiązujących w dacie orzekania przepisów prawa, o czym stanowi art. 7 Konstytucji RP i art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kpa.

Dodać należy, że w wyroku z dnia 05.12.2013 r., sygn. K 27/13 (Dz. U. z 2013 r. poz. 1557) Trybunał Konstytucyjny uznał, że: "Art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548) jest niezgodny z ar. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej". Okoliczność ta pozostaje jednak w sprawie bez znaczenia albowiem przedmiotem rozpoznania niniejszej sprawy jest ustalenie prawa skarżącego do specjalnego zasiłku opiekuńczego, o którym mowa w art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczy regulacji dotyczącej świadczenia pielęgnacyjnego. Na marginesie należy podnieść, że sądowi znany jest fakt, że na podstawie ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U.2014.567) art. 16a u. ś. r: otrzyma brzmienie:

"1. Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529 oraz z 2013 r. poz. 1439) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli:

1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub

2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

- w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji." Sąd ma jednak za zadanie ocenić prawidłowość zaskrzonej decyzji na podstawie stanu prawnego obowiązującego w dniu jej wydania, a nie przyszłego i jeszcze nie obowiązującego.

Mając na uwadze powyższe rozważania Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił wniesioną skargę.