Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1831/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-04-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 145,  art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: Art. 80, art. 81, art. 82, art. 89, art. 92
journal: Dz.U. 2011 nr 149 poz 887
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej1)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie: Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka (spr.) Asesor WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi . G. i J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2021 r. nr [...] w sprawie ustalenia wysokości nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych i zobowiązanie do ich zwrotu skargę oddala.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 30 września 2021 r., znak [...], wydaną na podstawie art. 37 ust. 2 pkt 1 lit. a, art. 40, art. 80 ust. 1 pkt 2, art. 89, art. 92 ust. 1, 3, 7 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 821 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 735; zwanej dalej "k.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania skarżących J. G. i J. G. od decyzji Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy w Rodzinie działającego z upoważnienia Starosty Powiatu z dnia [...] 2021 r. (znak: [...]) orzekającej o ustaleniu J. G. i J. G. świadczeń nienależnie pobranych w kwocie 5260 zł z tytułu świadczenia dla niezawodowej rodziny zastępczej na pokrycie kosztów utrzymania Ł. C. oraz ustalającej, że ww. należność winna być wpłacona na rachunek bankowy Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w terminie 30 dni od daty ostateczności decyzji, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 6 lipca 2017 r. sygn. akt [...] umieszczono dziecko – Ł. C. w niezawodowej rodzinie zastępczej. Po ukończeniu 18 roku życia Ł. C. zdecydował się na dalszy pobyt w rodzinie zastępczej na zasadach określonych w art. 37 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, na co rodzina zastępcza wyraziła zgodę. W dniu 10 września 2019 r. przedłożono zaświadczenie nr [...] z dnia 2 września 2019 r. stwierdzające, że Ł. C. kontynuuje naukę w I klasie Liceum Ogólnokształcącego dla Dorosłych w Zespole Szkół Ogólnokształcących dla Dorosłych. Decyzją z dnia [...] 2019 r. nr [...] przyznano świadczenie dla niezawodowej rodziny zastępczej na pokrycie kosztów utrzymania Ł. C. w okresie od 1 września 2019 r. do 31 stycznia 2020 r. i na tej podstawie wypłacono świadczenie rodzinne. W pouczeniu od powyższej decyzji wskazano, że osoby otrzymujące świadczenie są zobligowane do niezwłocznego poinformowania organu o każdej zmianie sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która ma wpływ na prawo do świadczeń. W dniu 12 marca 2020 r. do organu wpłynęło pismo LO dla Dorosłych z którego wynika, że w okresie od września 2019 r. do stycznia 2020 r. klasa, do której powinien uczęszczać Ł. C. zrealizowała 152 godziny lekcyjne. Ł. C. nie był obecny na żadnej z nich. Rodzina zastępcza nie zgłosiła organowi, że Ł. C. nie kontynuuje nauki. Organ stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki art. 37 ust. 2 pkt 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, a nadto nie został zrealizowany Indywidualny Program Usamodzielnienia.

Decyzją z dnia [...] 2020 r. nr [....] uchylono w całości decyzję z dnia [...] 2019 r. nr [...] w sprawie przyznania świadczenia dla niezawodowej rodziny zastępczej na pokrycie kosztów utrzymania Ł. C.

Decyzją z [...] 2020 r. nr [...] ustalono świadczenia nienależnie pobrane w kwocie 5260 zł z tytułu świadczenia dla niezawodowej rodziny zastępczej na pokrycie kosztów utrzymania Ł. C. W wyniku odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2020 r. uchyliło powyższą decyzję.

Pismem z dnia 12 listopada 2020 r. organ I instancji zwrócił się do LO dla Dorosłych "[...]" z zapytaniem w szczególności w jakim okresie czasu Ł. C. był uczniem/słuchaczem szkoły i jaka była regularność uczęszczania do szkoły. Pismem z dnia 12 marca 2021 r. Centrum Nauki [...] "[...]" w O poinformowało, że Ł. C. został skreślony z listy słuchaczy. Na kolejne wezwanie Centrum Nauki [...] "[...]" w O poinformowało, że Ł. C. nie był obecny na żadnych zajęciach w trybie stacjonarnym, a w trakcie nauki online frekwencji nie odnotowywano. Ł. C. nie zaliczył semestru z powodu nieklasyfikowania z każdego przedmiotu. Uchwałą Rady Pedagogicznej ze względu na brak ocen nie otrzymał promocji na kolejny semestr i został skreślony z listy słuchaczy.

Wobec powyższego wyżej opisaną decyzją organ I instancji orzekł o ustaleniu J. G. i J. G. świadczeń nienależnie pobranych w kwocie 5260 zł z tytułu świadczenia dla niezawodowej rodziny zastępczej na pokrycie kosztów utrzymania Ł. C. oraz ustalił, że ww. należność winna być wpłacona na rachunek bankowy Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w terminie 30 dni od daty ostateczności decyzji.

Skarżący wnieśli odwołanie od powyższej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zarzucając, że decyzja jest dla nich krzywdząca. Podnieśli, że kiedy Ł. C. był małoletni, mieli możliwość kontrolowania wykonywania przez niego obowiązku szkolnego. Zdaniem skarżących odpowiedzialność dotycząca wypełniania obowiązków ustawowych powinna obciążać także wychowanka i na niego powinien zostać nałożony obowiązek zwrotu pieniędzy. Skarżący podnieśli, że nie otrzymali odpowiedzi na wniosek o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń i nie otrzymali pouczeń o przysługujących im prawach do przeglądania akt sprawy.

Rozpatrując odwołanie organ wskazał, że materialnoprawną podstawę decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Zasady zwrotu nienależnie pobranych świadczeń zostały uregulowane w art. 92 tej ustawy. Organ przytoczył także treść art. 37 ust. 2 pkt 1 powyższej ustawy.

Organ odwoławczy uznał, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa, wskazując w szczególności, że warunkiem przebywania w rodzinie zastępczej, a tym samym pobierania przez rodzinę zastępczą z tego tytułu świadczenia pieniężnego na dalsze utrzymanie wychowanka jest m.in. pobieranie nauki. Organ odwoławczy podkreślił, że skarżący J. G. pełni funkcję opiekuna Indywidualnego Programu Usamodzielnienia, a zatem z tego tytułu ciążył na nim obowiązek kontroli realizowania tego programu przez wychowanka, w tym kwestii realizowania nauki jako elementu tego programu. Nadto z art. 89 ustawy wynika obowiązek informowania organu, który przyznał świadczenie pieniężne, o każdej zmianie sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która ma wpływ na prawo do tych świadczeń. Zmiana polegająca na zaprzestaniu nauki przez wychowanka niewątpliwie należy do takich okoliczności wpływających na prawo do świadczenia. Skarżący posiadali wiedzę o tym obowiązku z pouczenia zawartego w decyzji z dnia 19 września 2019 r. w przedmiocie przyznania świadczenia. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że Ł. C. od września 2019 r. do stycznia 2020 r. nie był obecny na żadnej ze zrealizowanych godzin lekcyjnych w LO dla Dorosłych. Rodzina zastępcza nie zgłosiła tego faktu organowi. W dniu 25 lutego 2020 r. Ł. C. rozpoczął naukę w LO dla Dorosłych "[...]", jednakże 31 sierpnia 2020 r. został skreślony z listy słuchaczy, nie był bowiem obecny na żadnych zajęciach zrealizowanych w trybie stacjonarnym, a w trakcie nauki online frekwencji nie odnotowywano, jednakże nie zaliczył żadnego przedmiotu – nie był klasyfikowany z powodu braku ocen.

Organ odwoławczy pouczył skarżących o możliwości złożenia wniosku o umorzenie kwot nienależnie pobranego świadczenia oraz stwierdził, że naruszenie art. 10 k.p.a. poprzez brak należytego powiadomienia stron o możliwości zaznajomienia się z aktami sprawy stanowiło uchybienie, jednakże nie miało wpływu na wynik sprawy.

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję wpłynęła skarga skarżących J. G. i J. G. Skarżący podnieśli, że wydana w sprawie decyzja organu I instancji jest dla nich krzywdząca, gdyż w ich ocenie wywiązywali się z powierzonych zadań jako rodzina zastępcza.

W skardze skarżący przedstawili stan faktyczny sprawy, podkreślając, że z umowy wywiązali się w całości. Skarżący podnieśli, że nie mieli informacji o braku frekwencji szkolnej Ł. C. Zdaniem skarżących pobrane świadczenia powinien zwrócić Ł. C., gdyż jest osobą pełnoletnią. Zdaniem skarżących organy nie wywiązały się ze swych obowiązków, świadomie nie interesowały się losem Ł. C.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329; zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.") sądy administracyjne dokonują kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej. Sąd uwzględnia skargę i eliminuje z obrotu zaskarżony akt jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).

Rozpoznając niniejszą sprawę w aspekcie wspomnianego wyżej kryterium legalności Sąd uznał, iż nie zachodzą podstawy do uwzględnienia skargi.

Zgodnie z art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 447) rodzinie zastępczej oraz prowadzącemu rodzinny dom dziecka przysługuje świadczenie, o którym mowa w art. 80 ust. 1 tejże ustawy oraz dodatki, o których mowa w art. 81, również po osiągnięciu przez dziecko pełnoletności, jeżeli nadal przebywa w tej rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka, na zasadach określonych w art. 37 ust. 2 powołanej ustawy.

Zgodnie z art. 37 ust. 2 pkt 1 lit. a ww. ustawy osoba, która osiągnęła pełnoletność przebywając w pieczy zastępczej, może przebywać w dotychczasowej rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka albo placówce opiekuńczo-wychowawczej, za zgodą odpowiednio rodziny zastępczej, prowadzącego rodzinny dom dziecka albo dyrektora placówki opiekuńczo-wychowawczej, nie dłużej jednak niż do ukończenia 25 roku życia, jeżeli uczy się w szkole.

Należy podkreślić, że celem ustawy jest wspieranie rodziny zastępczej i osób w niej umieszczonych. Art. 82 ust. 1 ww. ustawy stanowi zatem podstawę przyznania świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania osoby pełnoletniej pozostającej w rodzinie zastępczej w przypadku jeżeli osoba ta nadal uczy się.

Należy podkreślić, iż powyższe świadczenie jest przyznawane na pokrycie kosztów utrzymania wychowanka od dnia faktycznego jego umieszczenia w rodzinie zastępczej do osiągnięcia pełnoletności. W celu umożliwienia osobom przebywającym w rodzinach zastępczych uzyskania przez nie wykształcenia oraz związanej z tym samodzielności przedłużono czasu wypłaty świadczeń aż do 25 roku życia osoby uczącej się. Warunkiem przyznania tego świadczenia na osobę pełnoletnią jest zatem podjęcie przez nią nauki lub kontynuacja nauki.

Jak wynika z akt sprawy wychowanek rodziny zastępczej Ł. C. od września 2019 r. do stycznia 2020 r. był uczniem LO dla Dorosłych, jednakże nie był obecny na żadnej ze zrealizowanych godzin lekcyjnych w tejże szkole. W dniu 25 lutego 2020 r. Ł. C. rozpoczął naukę w LO dla Dorosłych "[...]" w O, a 31 sierpnia 2020 r. został skreślony z listy słuchaczy. Z pisma powyższej szkoły z dnia 13 kwietnia 2021 r. wynika, że w okresie od 22 lutego 2020 r. do 10 marca 2020 r. W Liceum Ogólnokształcącym dla Dorosłych "[...]" w O realizowane były zajęcia stacjonarne (dwa zjazdy weekendowe) na których Ł. C. nie był obecny. W czasie nauki online frekwencji nie odnotowywano, z uwagi na rekomendacje Ministerstwa Edukacji Narodowej, jednakże Ł. C. nie zaliczył żadnego przedmiotu – nie był klasyfikowany z powodu braku ocen.

Przesłanką przyznania świadczenia jest podjęcie lub kontynuowanie przez wychowanka nauki. Z przytoczonego wyżej art. 37 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej wynika, że osoba, która osiągnęła pełnoletność przebywając w pieczy zastępczej, może nadal przebywać w dotychczasowej rodzinie zastępczej, za zgodą tej rodziny nie dłużej jednak niż do ukończenia 25 lat życia, jeśli uczy się w szkole.

Materiał dowodowy przedmiotowej sprawy potwierdza, że Ł. C. mimo formalnego wpisania na listę uczniów początkowo Liceum Ogólnokształcącego dla Dorosłych, a kolejno Liceum Ogólnokształcącego dla Dorosłych "[...]" w O, nie podjął nauki w tych placówkach. Z zaświadczeń przedstawionych przez szkoły wynika w sposób nie budzący wątpliwości, iż Ł. C. nie uczęszczał na żadne szkolne zajęcia, co stało się przyczyną skreślenia z listy uczniów. Skarżący w istocie nie przeczą tym faktom, nie przedstawili także w toku postępowania administracyjnego ani w skardze żadnych okoliczności przeciwnych ani dowodów na ich poparcie. Argumentacja skarżących sprowadza się do wywodu, że to wychowanek Ł. C. powinien ponosić odpowiedzialność za sytuację, do której sam doprowadził.

Zgodnie z art. 89 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej osoby otrzymujące świadczenia, dodatki, wynagrodzenia oraz dofinansowania do wypoczynku, o których mowa rozdziale 2 tejże ustawy, są obowiązane niezwłocznie poinformować organ, który przyznał świadczenie pieniężne, o każdej zmianie sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej ich oraz dziecka, która ma wpływ na prawo do tych świadczeń. Skarżący zostali pouczeni o ciążących na nich obowiązkach w decyzji z dnia [...] 2019 r. w przedmiocie przyznania świadczenia. Zatem świadczenie pieniężne stanowi świadczenie niezależnie pobrane, gdyż skarżący nie poinformowali organu o fakcie, iż Ł. C. nie kontynuuje nauki w szkole, do czego byli zobligowani. Przyczyny, z powodu których skarżący nie udzielili organom takiej informacji nie mają znaczenia w niniejszej sprawie, choć mogą mieć znaczenie dla kwestii ewentualnego umorzenia, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty kwoty świadczeń nienależnie pobranych, o czym będzie mowa niżej.

Zgodnie z art. 92 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nienależnie pobrane świadczenia pieniężne podlegają zwrotowi, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, przez osobę, która je pobrała. Świadczenie zostało przyznane skarżącym, a nie Ł. C., zatem skarżący są podmiotami zobligowanymi do jego zwrotu.

Zgodnie z ust. 2 pkt 1 powyższego przepisu za nienależnie pobrane świadczenia pieniężne uważa się m.in. świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia pieniężnego w całości lub w części.

Zgodnie z art. 92 ust. 3 powoływanej wyżej ustawy wysokość należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych oraz termin ich spłaty ustala, w drodze decyzji, organ, który przyznał świadczenie pieniężne.

Zgodnie z art. 92 ust. 11 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej starosta może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Okoliczności, na które powołują się skarżący, mogą mieć ewentualnie znaczenie w postępowaniu o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty świadczeń pieniężnych, na co trafnie wskazał organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.