Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 724/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-08-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art.28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: § 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz Sędziowie NSA Zofia Borowicz (spr.) Marzenna Zielińska Protokolant Karol Pachnik po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej H. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 6 maja 2009 r. sygn. akt I SA/Bd 185/09 w sprawie ze skargi H. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w B. do ponownego rozpoznania


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. wyrokiem z dnia 6 maja 2009 r., sygn. akt I SA/Bd 185/09, oddalił skargę H. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

Przedstawiając stan faktyczny sprawy Sąd stwierdził, że wnioskiem z dnia 19 września 2008 r. H. J. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z prośbą o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. Wskazał w nim, że przez ostatnie 10 lat działalność gospodarcza, którą prowadził, przynosiła straty. Zaznaczył, że posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności i pozostaje bez pracy, a z powodu choroby miażdżycowej ma trudności z poruszaniem się. Wskazał na brak majątku i brak oszczędności.

W ramach postępowania w sprawie umorzenia należności składkowych prowadzonego przez ZUS ustalono, że skarżący prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą w okresie od stycznia 1991 r. do czerwca 2008 r., w ramach której nie zatrudniał pracowników. Ustalono, że dochód w wysokości ok. 300 zł uzyskiwał z wykonywania prac dorywczych. Od 1 maja 2004 r. pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej. Poza zadłużeniem na rzecz ZUS nie ma innych zobowiązań publicznoprawnych i cywilnoprawnych. Nie posiada majątku ruchomego o wartości handlowej ani nieruchomości. Miesięczny koszt utrzymania mieszkania wynosi ok. 300 zł. Skarżący nie korzysta ze wsparcia finansowego Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., w utrzymaniu pomaga mu córka.

Decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił H. J. umorzenia należności, uznając, iż w przedmiotowym przypadku nie zachodzi całkowita nieściągalność należności w rozumieniu art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm., dalej: u.s.u.s.). Organ nie znalazł również podstaw do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a powołanej ustawy - tj. z uwagi na ważny interes osoby zobowiązanej do opłacania składek.

W dniu 28 listopada 2008 r. skarżący wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazał w nim m.in. na fakt zadłużenia z tytułu opłat mieszkaniowych na kwotę 15.000 zł (w tym czynsz, gaz, woda, energia elektryczna, telefon), a ponadto na zobowiązania wobec banku komercyjnego (wynikające z zaciągniętej pożyczki na jedzenie w okresie, gdy przez trzy miesiące pozostawał bez pracy). Ponadto wskazał, że dochody (w wysokości ok. 300 zł miesięcznie) osiągane z prowadzonej działalności gospodarczej nie wystarczały na regulowanie zobowiązań z tytułu składek - gdyż przeznaczane były na zakup żywności, ubrań, środków czystości. Ponadto powołał się na problemy zdrowotne (wskazując, że choruje na miażdżycę, kręgosłup, stawy i pozostaje pod opieką psychiatry), które przeszkadzają w wykonywaniu pracy zarobkowej.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję wydaną w dniu [...] listopada 2008 r.

W uzasadnieniu decyzji organ wywiódł, że aktualnie wobec wnioskodawcy nie jest prowadzone administracyjne ani sądowe postępowanie egzekucyjne. W związku z powyższym nie zachodzi ustawowa przesłanka w postaci całkowitej nieściągalności, a zatem brak jest podstaw do umorzenia należności z tytułu składek w myśl wyżej cytowanego przepisu. Wprawdzie w 2002 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. umorzył prowadzone w stosunku do wnioskodawcy postępowanie egzekucyjne, to jednak zgodnie z art. 61 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) możliwe jest ponowne wszczęcie egzekucji, o ile zostanie ujawniony majątek lub źródło dochodu zobowiązanego przewyższające kwoty wydatków egzekucyjnych. Organ stwierdził, że w dniu 9 października 2008 r. skarżący podjął zatrudnienie w Hotelu C. sp. z o. o. w B. (za wynagrodzeniem około 1.600 zł brutto), a zatem możliwe jest ponowne wdrożenie postępowania egzekucyjnego w oparciu o powołany wyżej przepis.

W ocenie organu, okoliczności sprawy nie uzasadniają również umorzenia w oparciu o art. 28 ust. 3a powołanej ustawy, w myśl którego istnieje możliwość umorzenia składek pomimo braku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia.

Organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie doszło do istotnej zmiany okoliczności mających wpływ na podjęcie rozstrzygnięcia, gdyż skarżący podjął zatrudnienie i osiąga wynagrodzenie w wysokości wyższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę.

Organ za istotny uznał ponadto fakt, że ewentualne umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek (w niniejszej sprawie jest to około 10 lat) miałoby niekorzystny wpływ na wymiar świadczeń wypłacanych w przyszłości z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - gdyż okresy ubezpieczenia społecznego, za które składki zostałyby umorzone nie będą uwzględniane przy ustalaniu prawa i wysokości świadczeń określonych w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Powyższe ma tym większe znaczenie, iż we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący kilkakrotnie wskazał, iż stara się o przyznanie renty.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. stwierdził, że podstawą prawną umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne jest art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wskazana ustawa w treści powołanego przepisu daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1–3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Jednocześnie na postawie art. 32 cytowanej ustawy, przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne.

Na podstawie pierwszego z powołanych przepisów, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek, w przypadku ich całkowitej nieściągalności (ust. 1 i 2). Enumeratywne wymienienie sytuacji, w których można uznać, że doszło do całkowitej nieściągalności należności zostało określone w ust. 3 tego przepisu. Wyliczenie to jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

Sąd podkreślił, że jednocześnie, na podstawie ust. 3a omawianego przepisu, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. sprecyzowane zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) zgodnie z którym zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Sąd uznał, że organ nie naruszył przepisów postępowania zarówno w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 1–3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak i w oparciu o art. 28 ust. 3a tej ustawy w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Organ prawidłowo przeanalizował sytuację majątkową, finansową i rodzinną strony skarżącej i wskazał na okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek. Zasadnie powołał się na fakt, iż wobec skarżącego nie jest aktualnie prowadzone postępowanie egzekucyjne administracyjne ani sądowe, w związku z czym nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności. Odnosząc się do umorzonego w 2002 roku przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. postępowania egzekucyjnego, organ prawidłowo wskazał, iż nie ma przeszkód w ponownym wszczęciu egzekucji, o ile zostanie ujawniony majątek lub źródło dochodu zobowiązanego przewyższające kwoty wydatków egzekucyjnych. Takie źródło dochodu zostało ujawnione z chwilą ustalenia przez organ, że skarżący w dniu 9 września 2008 r. podjął pracę w Hotelu C. sp. z o. o. w B. Wynagrodzenie otrzymywane przez stronę wynosi około 1.600 zł brutto, zatem sytuacja skarżącego zmieniła się i możliwe jest ponowne wdrożenie postępowania egzekucyjnego.

Zdaniem Sądu, złożenie przez małżonkę skarżącego do Sądu Okręgowego w B. wniosku o orzeczenie separacji nie stanowi przesłanki umorzenia należności składkowych, która byłaby wymieniona w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych czy też w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Argumentacją przemawiającą za umorzeniem należności nie może być również powołany przez stronę fakt nieopłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne z powodu niekorzystania w tym czasie ze służby zdrowia. Obowiązek opłacania składek zdrowotnych wynika z przepisów o ubezpieczeniach społecznych i nie ma żadnego związku z tym, czy skarżący korzystał z opieki zdrowotnej, czy też nie. Za umorzeniem należności również nie przemawia argumentacja dotycząca wcześniej podejmowanych przez stronę prób podjęcia zatrudnienia, które kończyły się niepowodzeniem, albowiem z uwagi na zmianę sytuacji skarżącego, podjęcie przez niego pracy i otrzymywanie z tego tytułu stałego miesięcznego wynagrodzenia, spłacenie nieopłaconych składek wraz z innymi należnościami stało się możliwe.

W podsumowaniu Sąd zauważył, że z uwagi na publicznoprawny charakter należności z tytułu składek oraz ze względu na cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Podejmując rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uwzględniając te założenia, Sąd zauważył, że spłata zadłużenia wobec ZUS może następować w dogodnym układzie ratalnym, dostosowanym do możliwości płatniczych strony, co zresztą zaproponował sam organ w zaskarżonej decyzji.

W skardze kasacyjnej H. J. zaskarżył powyższy wyrok w całości i wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Pełnomocnik skarżącego wniósł o przyznanie mu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu i oświadczył, że koszty te nie zostały zapłacone w całości lub w części. Orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisu prawa postępowania – art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego – poprzez uznanie, że organ Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy.

Skarżący zarzucił, że z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wynika, że ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W przepisie tym zostały wymienione sytuacje, kiedy może dojść do umorzenia należności, jednakże wyłącznie przykładowo, dlatego ZUS winien każdy przypadek złożenia wniosku o umorzenie tych należności rozpatrywać indywidualnie, a swoją decyzję w tej kwestii wydawać ze szczególnym uwzględnieniem sytuacji osobistej konkretnej osoby.

W skardze kasacyjnej zarzucono, że Sąd I instancji błędnie uznał, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych należycie przeanalizował sytuację skarżącego w kontekście przesłanek określonych w § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia. W szczególności za błędną należy uznać ocenę Sądu, że przy łącznej wysokości zadłużenia na kwotę 115.896,74 zł osoba niepełnosprawna, prowadząca samodzielnie gospodarstwo domowe, chora na miażdżycę i pozostająca pod opieką psychiatry jest w stanie z wynagrodzenia netto 1181,38 zł oprócz kosztów leczenia, wyżywienia i kosztów mieszkaniowych, jeszcze dodatkowo spłacać swoje należności wobec ZUS. W konsekwencji skarżący zarzucił, że Sąd I instancji błędnie uznał, że organ w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Strona wnosząca skargę kasacyjną podniosła zarzut naruszenia art. 77 § 1 k.p.a., tj. przepisu postępowania administracyjnego. W uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego w pełnym składzie z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09 (ONSAiWSA 2010, nr 1, poz. 1), w której wyjaśniono, że "Przytoczenie podstaw kasacyjnych rozumiane jako wskazanie przepisów, które – zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną – zostały naruszone przez wojewódzki sąd administracyjny, nakłada na NSA stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 183 § 1 p.p.s.a. obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych". W uzasadnieniu wspomnianej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że w przypadku niepełnego wskazania podstawy kasacyjnej, ograniczającego się do wskazania przepisów postępowania administracyjnego, nie ma przeszkód, by NSA po przeanalizowaniu uzasadnienia skargi kasacyjnej samodzielnie zidentyfikował zarzut naruszenia prawa przez WSA. Mając na uwadze ogólną moc wiążącą powołanej uchwały (art. 269 § 1 p.p.s.a.), Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę po przeprowadzeniu analizy uzasadnienia skargi kasacyjnej stwierdza, że zawarty w niej zarzut w istocie dotyczy naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpania 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. Zarzucane Sądowi I instancji uchybienie sprowadza się do tego, że Sąd ten nie uwzględnił skargi, błędnie uznając, że organ nie naruszył art. 77 § 1 k.p.a. i rozważył wszystkie przesłanki przewidziane w § 3 ust. 1 pkt 1 cyt. rozporządzenia.

Wobec tak sformułowanego zarzutu należy poczynić uwagę o charakterze ogólnym odnoszącą się do konstrukcji prawnej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Poza sporem winna pozostawać okoliczność, że w art. 28 ust. 1–3 u.s.u.s. ustawodawca dopuścił możliwość umorzenia w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych należności z tytułu składek, jeżeli zachodzi ich całkowita nieściągalność, natomiast w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek – przesłankę całkowitej nieściągalności zastąpiono istnieniem ich ważnego interesu przemawiającego za koniecznością umorzenia należności. Niewątpliwie do płatników składek na ubezpieczenie społeczne zalicza się także przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą zobowiązanych do opłacenia składek na swoje ubezpieczenie społeczne. Jak już wyżej wskazano, przy umarzaniu nieopłaconych przez nich należności nie stosuje się wymogu zaistnienia precyzyjnie określonych przesłanek całkowitej nieściągalności, lecz zawsze ocenia niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny po ewentualnym opłaceniu należności, z uwzględnieniem jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej. Do takich zagrożeń zaliczono w § 3 ust. 1 pkt 1 cyt. rozporządzenia pozbawienie zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, co musi być zawsze przedmiotem oceny wpływającej na wynik sprawy, a nie – jak w sprawach rozpoznawanych na podstawie art. 28 ust. 1–3 u.s.u.s. – badanie istnienia przesłanek całkowitej nieściągalności (por. wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2009 r., sygn. akt II GSK 650/08 niepubl.).

Przystępując do oceny zasadności zarzutu zgłoszonego w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. należy podkreślić, że niewątpliwie decyzja w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter uznaniowy. Kontrola takiej decyzji w postępowaniu sądowoadministracyjnym ogranicza się do badania jej legalności. W przypadku norm uznaniowych kształtujących podstawę prawną zaskarżonej decyzji ZUS w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, sąd administracyjny w pierwszej kolejności zobowiązany jest do skontrolowania podstaw prawnych i faktycznych takiej decyzji, a w szczególności do oceny, czy organ administracyjny uwzględnił przy jej podjęciu przesłanki prawne i faktyczne sprawy podlegającej rozpatrzeniu. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materię będącą podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. W rozpoznawanej sprawie organ administracji publicznej stwierdził w toku postępowania, że w stosunku do skarżącego nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, a także brak jest podstaw do przyjęcia, iż dopuszczalne jest umorzenie należności z uwagi na istnienie "uzasadnionych przypadków", o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Również organ uznał, że zgromadzony materiał dowodowy nie dawał podstaw do przyjęcia, że w stosunku do skarżącego została spełniona przesłanka o jakiej mowa w § 3 ust. 1 cytowanego rozporządzenia.

W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że z uzasadnienia decyzji organów obu instancji wynika, iż organy dokonały pobieżnej oceny stanu faktycznego, stwierdzając jedynie, że strona nie wykazała, że znajduje się w trudnej sytuacji, skoro podjęła pracę i osiąga wynagrodzenie w wysokości wyższej niż minimalne.

Tymczasem w sytuacji gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności "w uzasadnionych przypadkach" oraz w przypadku zaistnienia okoliczności wskazanych w § 3 ust. 1 pkt 1 cyt. rozporządzenia, organ odmawiając zastosowania tych instytucji jest zobowiązany wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania jej w sposób szczególny. Natomiast Sąd I instancji rozpoznając sprawę winien skontrolować tę ocenę, czyli zbadać czy organ w sposób prawidłowy zebrał i rozpatrzył oraz ocenił niezbędny dla rozstrzygnięcia wniosku skarżącego materiał dowodowy. Sąd I instancji nie dostrzegł, że skarżący już we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosił, iż z uwagi na liczne obciążenia finansowe, a przede wszystkim koszty utrzymania związane ze stanem zdrowia, nie jest w stanie uiszczać zaległych składek. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący załączył szereg dowodów odnoszących się do jego sytuacji zdrowotnej i w konsekwencji też materialnej. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wymienił złożone przez skarżącego dowody, lecz w żaden sposób ich nie ocenił. Skarżący w skardze ponownie wskazywał na swoją trudną sytuację życiową związaną ze stanem zdrowia. Przedstawił wyliczenie dotyczące jego kosztów utrzymania i uzyskiwanych dochodów, zarzucając, że w ten sposób jego dochody pozostają poniżej minimum egzystencji, z której to kwoty nie sposób uiszczać zaległych składek. Do tych zarzutów skarżącego Sąd I instancji w ogóle się nie odniósł i nie rozważył, czy w kontekście tak sformułowanych zarzutów zaskarżona decyzja nie narusza art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Sąd nie przeprowadził analizy sytuacji materialnej skarżącego uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb, całkowicie odrywając się od istoty ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcji ochronnej. Punktem odniesienia przy ocenie czy spłata zadłużenia w przypadku skarżącego zagraża jego egzystencji powinna być szczegółowa analizowana określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji. Przy tej ocenie Sąd I instancji powinien bowiem szczegółowo przeanalizować stan faktyczny ustalony przez organ w zaskarżonej decyzji oraz zbadać czy organ dokonał prawidłowej analizy przesłanek będących ograniczeniem swobody uznania administracyjnego sformułowanym w ustawie z 13 października 1998 r. u.s.u.s. i wskazanym wyżej rozporządzeniu MGPiPS z dnia 31 lipca 2003 r.

Z tych względów należało uznać zasadny zarzut skargi kasacyjnej i na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylić zaskarżony wyrok oraz przekazać sprawę do ponownego rozpoznania.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach zgodnie z wnioskiem zawartym w skardze kasacyjnej, albowiem z mocy art. 258 § 1 pkt 8 p.p.s.a. w tym zakresie rozstrzygnie referendarz sądowy.