Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 935/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-09-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Mienie zabużańskie
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 182  par. 2 i  par. 3,  art. 184
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant Referent Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2019 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpatrzeniu wniosku M. K., decyzją z [...] lutego 2019 r. nr [...], w pkt 1. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Skarbu Państwa z [...] lutego 2019 r. nr [...], w pkt 2. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z [...] lipca 2009 r. nr [...] orzekającej o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. w miejscowości [...], pow. [...], woj. [...], obecnie Republika [...].

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

[...] grudnia 1990 r. M. K. złożył w Urzędzie Rejonowym w [...] wniosek o wypłacenie odszkodowania za pozostawioną na terenach pozostających obecnie poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomość należącą do jego ojca S. K.. Nieruchomość znajdowała się w miejscowości [...], pow. [...], woj. [...], obecnie Republika [...].

S. K. i jego żona E. K. mieli dwójkę dzieci M. K. i G. B. z domu K.. S. K. zmarł [...] grudnia 1943 r. Spadek po S. K., zgodnie z prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z [...] września 1999 r. sygn. akt [...] nabyła żona E. K. i dzieci: G. B. i M. K. po [...] części każdy z nich.

E. K. zmarła [...] maja 1990 r. w [...] i zgodnie z prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z [...] maja 1999 r. sygn. akt [...] spadek po niej nabyli syn M. K. i G. B., każde z ich po [...] części.

Wyrokiem z [...] stycznia 2000 r. Sąd Okręgowy w [...] sygn. akt [...] ustalił pozostawienie majątku w miejscowości [...] w powiecie [...] przez M. K., E. K. i G. B., każdy w [...] udziału.

Decyzją z [...] lipca 2009 r. nr [...] Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. w miejscowości [...], pow. [...], woj. [...], obecnie Republika [...]

Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Ministra Skarbu Państwa z [...] sierpnia 2009 r. nr [...] ([...]).

Wyrokiem z 2 marca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie sygn. akt l SA/Wa 1739/09 oddalił skargę M. K. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z [...] sierpnia 2009 r.

[...] listopada 2018 r. M. K. złożył do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Skarbu Państwa z [...] sierpnia 2009 r. oraz decyzji Wojewody [...] z [...] lipca 2009 r. Jako podstawę nieważności powołał art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Wskazywał na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w uchwale składu siedmiu sędziów z 9 października 2017 r. sygn. akt I OPS 3/17. NSA uznał, że złożenie przez osobę uprawnioną, w terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty skutkuje wszczęciem postępowania administracyjnego również w stosunku do wszystkich pozostałych uprawnionych w rozumieniu art. 3 tej ustawy.

Wnioskodawca wskazał, że skoro już w 1990 r. zostało wszczęte postępowanie w sprawie realizacji prawa do rekompensaty, to wszyscy spadkobiercy właściciela pozostawionej nieruchomości winni być z urzędu ustaleni przez organy jako strony postępowania, wziąć w nim udział, a w stosunku do wszystkich z tych osób powinna być wydana decyzja. Skoro przesłankę pozytywną wydania decyzji może stanowić wyłącznie wniosek określonego podmiotu, to jego brak stanowi rażące naruszenie prawa, skoro wszystkim spadkobiercom właściciela pozostawionej nieruchomości służyła legitymacja łączna. Organy orzekające w sprawie o potwierdzenie prawa do rekompensaty pominęły K. S. i B. B. spadkobierców G. B.. W kontekście powołanej wyżej uchwały NSA stanowi to rażące naruszenie art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2097) – dalej zwanej "ustawą", a także art. 6-art. 9, art. 28 i art. 77 § 1 kpa.

Decyzją z [...] lutego 2019 r. nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Skarbu Państwa z [...] sierpnia 2009 r. oraz odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z [...] lipca 2009 r. Minister uznał, że w realiach niniejszej sprawy decyzja Ministra Skarbu Państwa została poddana kontroli Sądu administracyjnego, który nie był związany treścią skargi i badał poprawność postępowania administracyjnego, nie doszukując się żadnych uchybień.

Poza tym organ nadzoru podniósł, że uchwała NSA podjęta w sprawie o sygn. akt I OPS 3/17 nie odnosi się do problemu stwierdzenia nieważności, o którym mowa w art. 156 kpa w kontekście niezastosowania legitymacji łącznej do zakończonych postępowań administracyjnych.

Minister wskazał, że błędy w wykładni prawa nie świadczą o przekroczeniu prawa w sposób jasny i niedwuznaczny.

Według organu nadzoru z analizy akt sprawy nie wynika, aby wystąpiły podstawy do stwierdzenia nieważności kwestionowanych decyzji z 2009 r.

Od decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] lutego 2019 r. M. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 6, art. 7 i art. 77 § 1 kpa przez brak wszechstronnego wyjaśnienia sprawy; 2) art. 156 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 81 ust. 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości i art. 27 ustawy poprzez przyjęcie, że naruszenie wskazanych przepisów prawa nie nosiło cech rażącego naruszenia prawa; 3) art. 156 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 8 kpa i art. 61 § 4 kpa poprzez przyjęcie braku podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji w sytuacji, gdy postępowanie przed Wojewodą [...] prowadzone było w sposób niebudzący zaufania do organów administracji, niweczący cele ustawy oraz przy braku ustalenia prawidłowo kręgu stron tego postępowania; 4) naruszenie art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) – dalej zwanej "ppsa" poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na niezasadnym przyjęciu, że materialna prawomocność wyroków sądów administracyjnych w zakresie, w jakim wyklucza stwierdzenie nieważności prawomocnej decyzji administracyjnej, rozciąga się także na przesłanki i okoliczności, co do których sądy administracyjne rozpoznające uprzednio sprawę nie wypowiedziały się w pisemnych motywach (uzasadnieniu), tj. które nie były materialnym przedmiotem rozstrzygnięcia. Mając na względzie powyższe skarżący wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji; 2) zasądzenie do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3) rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu wskazał, że - jak wskazano w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 grudnia 2009 r. sygn. akt I OPS 6/09 - nie zawsze wyrok oddalający skargę na kwestionowaną decyzję automatycznie stanowi przeszkodę do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia jej nieważności. Możliwa jest bowiem sytuacja w której występujący z żądaniem stwierdzenia nieważności decyzji wskaże okoliczności, które nie były objęte orzeczeniem sądu, np. fakt uprzedniego rozstrzygnięcia sprawy inną decyzją ostateczną albo zwróci uwagę na fakt oddalenia skargi z powodu braku legitymacji skarżącego. Uwarunkowany względami obiektywnymi brak wiedzy sądu o istotnych dla wyniku postępowania okolicznościach sprawy spowoduje, że poza zakresem kontroli sądowej objętej powagą rzeczy osądzonej znajdzie się to, na co powoła się wnoszący żądanie. W takim wypadku prawomocny wyrok oddalający skargę na decyzję nie byłby przeszkodą dla przeprowadzenia postępowania w celu merytorycznego rozpoznania złożonego do organu administracji żądania (wyrok NSA z 12 grudnia 2017 r. sygn. akt ll OSK 732/17). Zdaniem skarżącego w rozpoznawanej sprawie wystąpiła taka sytuacja. Skarżący przedłożył do wniosku o stwierdzenie nieważności postanowienie Sądu Rejonowego w [...][...] Wydział Cywilny z [...] czerwca 2008 r. sygn. akt [...]. Zgodnie z przywołanym postanowieniem spadek po G. B. na podstawie testamentu notarialnego z [...] lipca 2001 r. nabyły jej dzieci B. B. oraz K. S. po [...] części każde z nich. Uznając, że skoro przedmiotowe postępowanie w 2010 r. zostało poddane kontroli przez sąd administracyjny i Sąd nie znalazł podstaw do stwierdzenia nieważności, to podniesione przez stronę zarzuty nie zasługiwały na uwzględnienie.

Skarżący podkreślił, że art. 27 ustawy expressis verbis wskazuje, iż postępowania w sprawach potwierdzenia prawa do rekompensaty wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy prowadzi się na podstawie jej przepisów. Wniosek złożony nawet w 1990 r., jeśli nie został rozpoznany przed dniem wejścia w życie ustawy, podlega rozpoznaniu według jej przepisów. Z oczywistych względów nie mogą się jednak toczyć równolegle dwa postępowania administracyjne dotyczące tego samego przedmiotu. Sprawa z wniosku złożonego w 1990 r. uzyskała kontynuację na gruncie ustawy.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że w sprawach z zakresu mienia zabużańskiego zachodzi jedność materialnoprawna wniosku, co przesądza o tym, że w sprawie tego rodzaju toczy się jedno postępowanie administracyjne o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia określonego mienia nieruchomego poza obecnymi granicami państwa polskiego i przez określonego właściciela tego mienia. W takiej sytuacji nie ulega wątpliwości, że w ramach jednego postępowania konieczne jest dokonanie szeregu ustaleń faktycznych, takich jak, np. skład majątku pozostawionego, jego wartość, okoliczności w jakich doszło do pozostawienia mienia, miejsce zamieszkania (i to w określonym czasie) byłego właściciela majątku, ewentualna data jego zgonu i ustalenie spadkobierców. Czynienie tego rodzaju ustaleń dotyczy jednak tej samej sprawy pod względem materialnoprawnym, chociaż wnioskodawcami mogą być różne osoby.

W orzecznictwie wskazuje się również, że prowadzenie odrębnych postępowań przy wielości osób uprawnionych do rekompensaty skutkowałoby tym, że należałoby wielokrotnie dokonywać tych samych ustaleń, a co za tym idzie, zobowiązywać strony do składania szeregu takich samych dokumentów, kolejnych, nowych wycen, czy też dokonywać kilkakrotnego badania kto, kiedy oraz w jakiej części zrealizował już swoje uprawnienia, co nie byłoby uzasadnione z punktu widzenia ekonomiki prowadzenia postępowania administracyjnego.

Skarżący zauważył, że podstawę prawną wniosku złożonego w 1990 r. przez M. K., stanowił art. 88 (późniejszy art. 81) ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Przepis ten uchyliła ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r. poz. 2204 ze zm.) przenosząc podstawę dla rekompensat zabużańskich do art. 212. Następnie weszła w życie ustawa z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego, a później ustawa.

Zgodnie z art. 88 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, na pokrycie opłat za użytkowanie wieczyste lub ceny sprzedaży działki budowlanej oraz ceny sprzedaży położonych na niej domów, budynków lub lokali osobom, które w Związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. pozostawiły majątek nieruchomy na terenach niewchodzących w skład obecnego obszaru państwa polskiego, a które na mocy umów międzynarodowych mają otrzymać ekwiwalent za mienie pozostawione za granicą, zalicza się wartość mienia nieruchomego pozostawionego za granicą. Jednocześnie w ust. 3 wprowadzono uregulowanie, że w razie śmierci właściciela mienia nieruchomego pozostawionego za granicą powyższe uprawnienia przysługują łącznie wszystkim jego spadkobiercom lub jednemu z nich, wskazanemu przez osoby uprawnione.

Słusznie zatem stwierdza się w orzecznictwie, że taka regulacja powodowała, iż wszyscy spadkobiercy uzyskiwali status strony postępowania, jeżeli ze stosownym wnioskiem wystąpił chociażby jeden ze spadkobierców.

Łączny charakter "prawa zaliczenia" nie dopuszczał bowiem możliwości rozdzielania uprawnień, poza wypadkiem wskazania niektórych spadkobierców przez innych. Jak słusznie stwierdza się w orzecznictwie sądów administracyjnych fakt łącznego przysługiwania uprawnień wszystkim spadkobiercom właściciela mienia pozostawionego poza obecnymi granicami RP, wynikający z art. 88 ust, 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r, należy interpretować w ten sposób, że wszyscy spadkobiercy uzyskiwali status strony postępowania, jeśli z wnioskiem wystąpił choćby jeden z nich. Ówczesny łączny charakter uprawnień nie pozwalał na rozdzielne przyznanie uprawnień, poza sytuacją wskazania niektórych spadkobierców przez innych. Tak więc wszyscy spadkobiercy uzyskiwali status strony postępowania, niejako z mocy samego prawa i nie zależało to od woli wnioskodawcy, jak i intencji jakie miał wnioskodawca składając wniosek.

W wyroku WSA w Warszawie z 8 maja 2013 r. sygn. akt l SA/Wa 2135/12 Sąd stwierdził, że fakt łącznego przysługiwania uprawnień wszystkim spadkobiercom właściciela mienia nieruchomego pozostawionego za granicą, wynikający z art. 88 ust. 4 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. należy (...) odczytywać w ten sposób, że wszyscy spadkobiercy uzyskiwali status strony postępowania, jeśli z wnioskiem o "zaliczenie" wartości pozostawionego mienia na poczet ceny nabycia nieruchomości lub opłaty za użytkowanie wieczyste wystąpił choćby jeden ze spadkobierców. Ówczesny łączny charakter "prawa zaliczenia" nie pozwalał bowiem na rozdzielne (jak to jest możliwe obecnie) przyznania uprawnień, poza sytuacją wskazania niektórych spadkobierców przez innych. Stronami postępowania w dalszym ciągu pozostają wszyscy spadkobiercy właściciela pozostawionego mienia nieruchomego, jeśli postępowanie zostało wszczęte pod rządami art. 88 ust. 4 (art. 81 ust. 4) ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r.

W tym kontekście istotne znaczenie ma również przywołany art. 27 ustawy zgodnie z którym postępowania w sprawach potwierdzenia prawa do rekompensaty wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy prowadzi się na podstawie jej przepisów. Natomiast z art. 26 wynika, że ilekroć w odrębnych przepisach jest mowa o prawie do zaliczania wartości nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., należy przez to rozumieć prawo do rekompensaty, o którym mowa w ustawie. Takie uregulowanie doprowadziło do wniosku, że w razie złożenia wniosku o przyznanie ekwiwalentu w okresie, w którym obowiązywała ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, chociażby przez jednego ze spadkobierców, a postępowanie to nie zostało zakończone do chwili wejścia w życie ustawy, wówczas nie było konieczne złożenie nowego wniosku w trybie art. 5 ust. 1. Stronami postępowania o potwierdzenie prawa do rekompensaty pozostali wszyscy spadkobiercy właściciela, który pozostawił nieruchomości na byłym terytorium państwa polskiego.

Jak wskazał WSA w Warszawie w wyroku z 27 lutego 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 608/13 raz nabytego statusu strony postępowania nie można bowiem utracić bez utraty interesu prawnego lub bez wyraźnego przepisu ustawy, respektującego zachowanie praw słusznie nabytych. Powyższe ma zaś fundamentalne znaczenie w niniejszej sprawie. Datą wszczęcia postępowania na żądanie strony, jest (art. 61 § 3 kpa) dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Brak uczestnictwa osób, których łączny udział w sprawie jest wymagany przez ustawę, prowadzi do nieważności postępowania, co potwierdza przywołane poniżej orzecznictwo. O ile, co do zasady, pominięcie określonego podmiotu jako strony postępowania stanowić może co najwyżej podstawę do żądania wznowienia postępowania o tyle w przypadku, gdy przesłankę pozytywną wydania określonej decyzji stanowić może wyłącznie żądanie określonego podmiotu (w tym przypadku wszystkich współwłaścicieli nieruchomości podlegającej podziałowi), jego brak rozpatrywać należy w kategoriach rażącego naruszenia prawa, stanowiącego podstawę stwierdzenia nieważności decyzji. Zgodnie bowiem z treścią art. 97 ust. 2 ugn, jeżeli nieruchomość jest przedmiotem współwłasności lub współużytkowania wieczystego, podziału można dokonać na wniosek wszystkich współwłaścicieli lub współużytkowników wieczystych (wyrok WSA w Łodzi z 15 marca 2013 r. sygn. akt II SA/Łd 1380/11).

Analogicznie sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie. Skoro uprawnienia wynikające z art. 88 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości przysługiwały tylko łącznie wszystkim spadkobiercom i nie mogły być przyznane ułamkowo oddzielnie na rzecz któregokolwiek z nich, toteż i zapadła w wyniku rozpoznania tego wniosku decyzja musiała niepodzielnie obejmować wszystkie strony. Brak uwzględnienia którejkolwiek z osób uprawnionych w świetle prawa do rekompensaty powoduje, że wydana decyzja pozostaje nieważna.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał prezentowane w sprawie stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest uzasadniona.

Trafnie wskazał M. K., że sam fakt przeprowadzenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem z 2 marca 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 1739/09 kontroli legalności decyzji Ministra Skarbu Państwa z [...] sierpnia 2009 r. kończącej w administracyjnym toku instancji sprawę z wniosku M. K. o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...], powiat [...], województwo [...], nie powoduje niedopuszczalności wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji wydanych w postępowaniu zwyczajnym i oceny w toku tego postępowania legalności decyzji Ministra Skarbu Państwa z [...] sierpnia 2009 r. i poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z 3 lipca 2009 r., w kontekście problemów poruszonych we wniosku nieważnościowym z [...] października 2018 r., skoro nie były one analizowane przez WSA w Warszawie.

Taką możliwość akceptuje orzecznictwo sądowoadministracyjne. Z uchwały składu siedmiu sędziów NSA z 7 grudnia 2009 r. sygn. akt I OPS 6/09 wynika, że żądanie stwierdzenia nieważności decyzji od której skargę oddalono prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego powinno zostać załatwione przez wydanie decyzji o odmowie wszczęcia postępowania (art. 157 § 3 kpa) wówczas, gdy w rezultacie wstępnego badania zawartości żądania organ administracji publicznej ustali wystąpienie - z uwagi na wydany uprzednio wyrok sądu - przeszkody przedmiotowej czyniącej jego rozpoznanie niedopuszczalnym. W pozostałych przypadkach organ administracji publicznej obowiązany jest rozpoznać żądanie, co do istoty, stosując art 158 § 1 w zw. z art. 156 § 1 kpa.

Odnosząc się zaś do poruszonej we wniosku nieważnościowym kwestia rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa) Sąd podziela stanowisko Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, że argumenty wniosku nieważnościowego nie uzasadniały stwierdzenia nieważności kwestionowanych przez M. K. decyzji z 2009 r.

W uchwale składu siedmiu sędziów NSA z 9 października 2017 r. sygn. akt I OPS 3/17 NSA usunął rozbieżności orzecznicze i zaprezentował stanowisko, że złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez osobę uprawnioną w terminie określonym art. 5 ust. 1 ustawy skutkuje wszczęciem postępowania administracyjnego również w stosunku do wszystkich pozostałych uprawnionych w rozumieniu art. 3 ustawy.

NSA w uchwale tej rozstrzygnął zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości w praktyce orzeczniczej dotyczące interpretacji art. 5 ust. 1 i 3 w zw. z art. 3 ust. 1 i 2 ustawy, tj. czy złożenie wniosku w terminie ustawowym przez jednego z uprawnionych wszczyna postępowanie w stosunku do wszystkich uprawnionych także tych, którzy nie złożyli wniosków w terminie do 31 grudnia 2008 r. Stanowisko NSA zaprezentowane w tej uchwale jest wynikiem analizy charakteru postępowania o potwierdzenie prawa do rekompensaty (w tym łączącego uprawnionych współuczestnictwa), natury tej sprawy administracyjnej (w tym stosunku materialnoprawnego), charakteru uprawnienia jakim jest prawo do rekompensaty. NSA rozstrzygał to zagadnienie analizując m.in. przepisy ustawy (art. 3 ust. 1 i 2, art. 4, art. 5 ust. 1 i 2, art. 7 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 13 ust. 2) oraz przepisy ogólnej procedury administracyjnej (art. 61 § 1 i 4, art. 62 kpa). Stanowisko NSA jest rezultatem dokonanej przez ten Sąd wykładni językowej, systemowej i celowościowej, a także wykładni prokonstytucyjnej.

W uzasadnieniu tej uchwały NSA – odnosząc się do istniejącego w praktyce orzeczniczej organów rozpatrujących tego typu sprawy problemu pozbawiania strony udziału w postępowaniu bez jej winy (art. 61 § 4, art. 9, art. 10 § 1 kpa) - wskazał, że gwarancją realizacji prawa strony do wzięcia udziału w postępowaniu o przyznanie prawa do rekompensaty jest sankcja wzruszenia decyzji w trybie wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 kpa.

Rację należało przyznać Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji, że przez pojęcie "rażącego naruszenia prawa" (art. 156 § 1 pkt 2 kpa) należy rozumieć naruszenie niebudzącej wątpliwości interpretacyjnych jasnej w swej treści normy prawa materialnego. Chodzi o takie sytuacje, gdy organ działał w oderwaniu od jasnego w swej treści przepisu prawa. Natomiast naruszenie przepisów proceduralnych może stanowić podstawę stwierdzenia nieważności badanego aktu, jeżeli zostało wyszczególnione w art. 156 § 1 kpa (np. wydanie decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości, wydanie decyzji w sprawie już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, skierowanie decyzji do osoby nie będącej stroną w sprawie, niewykonalność decyzji). W konsekwencji inne naruszenia przepisów proceduralnych nie mogą być kwalifikowane jako przesłanki nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Rażące naruszenie prawa musi tkwić w treści decyzji administracyjnej, a nie w postępowaniu, w którym decyzja ta została wydana.

Wobec tego jako rażąco naruszającego prawo nie można traktować takiego rozstrzygnięcia, które wynika z odmiennej interpretacji danej normy. Rażące naruszenie prawa jest bowiem z reguły wyrazem ewidentnego i jasno uchwytnego błędu w stosowaniu przepisu prawa, którego treść jest jasna i nie wywołuje rozbieżności interpretacyjnych.

Zdaniem Sądu taka sytuacja nie wystąpiła w tej sprawie.

Podnoszony w skardze problem był przedmiotem analizy w orzecznictwie sądowoadministracyjnym i nie znalazł akceptacji w judykaturze (por. wyrok NSA z 9 kwietnia 2019 r. sygn. akt I OSK 1509/17; wyrok NSA z 25 lipca 2019 r. sygn. akt I OSK 2549/17).

Trafnie wskazał Minister, że we wskazanej wyżej uchwale o sygn. akt I OPS 3/17 NSA nie kwalifikował wadliwej praktyki organów jako rażąco naruszającej prawo, w szczególności art. 5 ust. 1 i 2 w zw. z art. 3 ust. 1 i 2 ustawy.

Jeżeli spadkobiercy G. B. uważają, że zostali bez swojej winy pominięci w postępowaniu o przyznanie prawa do rekompensaty zakończonym decyzją Ministra Skarbu Państwa z [...] sierpnia 2009 r., to przysługuje im środek prawny w postaci żądania wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 4 kpa).

Przy czym Sąd zauważa, że M. K. nie jest uprawniony do podnoszenia zarzutu pominięcia w postępowaniu o przyznanie prawa do rekompensaty B. B. i K. S.. Tego typu zarzuty może podnieść jedynie strona, której dotyczy pozbawienie udziału w postępowaniu administracyjnym. Wznowienie postępowania, z powołaniem się na art. 145 § 1 pkt 4 kpa, może nastąpić tylko i wyłącznie na wniosek pominiętej strony (art. 147 zd. drugie, art. 184 § 4 kpa).

Uszło uwadze skarżącego, że art. 88 ust. 4 (później art. 81 ust. 4) ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości nie miał w sprawie zastosowania. W prawomocnym wyroku Sądu Okręgowego w [...] z [...] stycznia 2000 r. sygn. akt [...] Sąd ten ustalił, że to M. K., G. B. i E. K. pozostawili w miejscowości [...] mienie w związku z wojną rozpoczętą 1 września 1939 r. Zatem osoby te były współwłaścicielami pozostawionego mienia, a nie spadkobiercami właściciela pozostawionej nieruchomości, tj. S. K..

Odwołanie się przez skarżącego do przypadku złożenia wniosku w trybie art. 97 ust. 2 ugn nie jest miarodajne dla niniejszej sprawy. Przepis ten (inaczej, niż art. 5 ust. 1 i 2 ustawy) jest precyzyjny w swej treści, jeżeli chodzi o zasady składania przez kilku uprawnionych wniosku o podział nieruchomości. Według tego przepisu jeżeli nieruchomość jest przedmiotem współwłasności lub współużytkowania wieczystego, podziału można dokonać na wniosek wszystkich współwłaścicieli albo współużytkowników wieczystych. Przepis art. 199 Kodeksu cywilnego stosuje się odpowiednio. Nie dotyczy to podziału, o którym orzeka sąd.

Sąd, tak jak i Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, nie dostrzegł, aby w decyzji Ministra Skarbu Państwa z [...] sierpnia 2009 r. i poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z [...] lipca 2009 r. tkwiła którakolwiek z wad nieważności wymieniona w art. 156 § 1 kpa.

Wobec tego Sąd, na podstawie art. 151 ppsa orzekł, jak w sentencji.