Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2953/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
658
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Insfrastruktury i Budownictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 149 par. 1a i 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie sędzia NSA Mariola Kowalska sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Inwestycji i Rozwoju od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 maja 2019 r., sygn. akt IV SAB/Wa 46/19 w sprawie ze skargi J. J. i S. J. na bezczynność Ministra Inwestycji i Rozwoju w przedmiocie rozpatrzenia odwołania oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 9 maja 2019 r., sygn. akt IV SAB/Wa 46/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi J. J. i S. J. na bezczynność Ministra Inwestycji i Rozwoju w przedmiocie rozpatrzenia odwołania: w pkt I. umorzył postępowanie sądowe w przedmiocie zobowiązania Ministra Inwestycji i Rozwoju do rozpatrzenia odwołania Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z [...] kwietnia 2018 r. od decyzji Wojewody [...] z [...] kwietnia 2018 r. o ustaleniu odszkodowania z tytułu nabycia prawa własności części nieruchomości przeznaczonej pod rozbudowę drogi krajowej nr [...], położonej w obrębie [...] R., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki nr [...] o pow. 0,0285 ha, nr [...] o pow. 0,0224 ha; w pkt II. stwierdził, że Minister Inwestycji i Rozwoju dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; w pkt III. przyznał skarżącym, solidarnie, od Ministra Inwestycji i Rozwoju sumę pieniężną w kwocie 400 zł; w pkt IV. oddalił skargę w pozostałym zakresie; w pkt V. zasądził od Ministra Inwestycji i Rozwoju, solidarnie na rzecz skarżących, kwotę 597 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Nieruchomość położona w obrębie [...] miasta R., w powiecie r., województwie [...], oznaczona jako działki nr [...] o pow. 0,0285 ha i nr [...] o pow. 0,0224 ha decyzją Wojewody [...] z [...] marca 2008 r. została przeznaczona pod rozbudowę drogi krajowej nr [...] do parametrów drogi ekspresowej na odcinku od granicy powiatu rawskiego do granicy województwa [...] od km 379+110 do km 408+805. Z dniem, w którym ww. decyzja stała się ostateczna, tj. [...] lipca 2018 r., przedmiotowa działka przeszła na własność Skarbu Państwa. Wojewoda [...] decyzją z [...] kwietnia 2018 r. ustalił odszkodowanie z tytułu nabycia z mocy prawa przez Skarb Państwa prawa własności części ww. nieruchomości przeznaczonej pod rozbudowę drogi krajowej nr [...] i przyznał je skarżącym w kwocie 117 121,00 zł.

Odwołanie z [...] kwietnia 2018 r. od decyzji Wojewody [...] z [...] kwietnia 2018 r. wniósł Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad, [...] maja 2018 r. Przekazanie odwołania przez organ pierwszej instancji do organu odwoławczego nastąpiło za pismem z [...] maja 2018 r., a wpływ odwołania do Ministerstwa nastąpił [...] czerwca 2018 r.

Pismem z [...] listopada 2018 r. (data wpływu do organu: [...] listopada 2018 r.) skarżący wnieśli ponaglenie w sprawie.

J. J. i S. J., [...] grudnia 2018 r., wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na bezczynność Ministra Inwestycji i Rozwoju dotyczącą nierozpatrzenia odwołania Dyrektora Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad od decyzji Wojewody [...] z [...] kwietnia 2018 r.

Skarżący wnieśli o:

1) stwierdzenie, że Minister dopuścił się bezczynności przez nierozpatrzenie odwołania w terminie przewidzianym w art. 35 § 3 k.p.a. i rażącego naruszenia art. 36 § 1 k.p.a. przez niepoinformowanie strony o przypadku niezałatwienia sprawy w terminie ze wskazaniem przyczyn zwłoki oraz przez niepoinformowanie strony o nowym terminie załatwienia sprawy;

2) przyznanie od Ministra na ich rzecz sumy pieniężnej w wysokości połowy dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej, o którym mowa w art. 154 § 6 w zw. z art. 149 § 2 p.p.s.a.;

3) zasądzenie od Ministra na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W dniu [...] stycznia 2019 r. do Ministra wpłynęła od rzeczoznawcy majątkowego klauzula potwierdzająca aktualność operatu szacunkowego, a [...] stycznia dodatkowe wyjaśnienie do operatu.

Natomiast [...] stycznia 2019 r. Minister Inwestycji i Rozwoju wydał decyzję utrzymującą w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] kwietnia 2018 r. ustalającą na rzecz skarżących odszkodowanie za wyżej opisaną nieruchomość.

Minister Inwestycji i Rozwoju – w odpowiedzi na skargę – wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu odpowiedzi, Minister, odnosząc się do zarzutów skargi wskazał, że pomimo że postępowanie nie zostało rozpatrzone zgodnie z terminem wynikającym z Kodeksu postępowania administracyjnego, brak jest podstaw do stwierdzenia celowości takiego działania organu. Z uwagi na rozbudowany i wielowątkowy charakter sprawy, rozliczną ilość akt oraz szczegółową analizę materiału dowodowego nie było możliwe zakończenie postępowania w terminie określonym w art. 35 k.p.a. Ponadto poszczególne sprawy rozstrzygane są przez organ (co do zasady) według kolejności wpływu. Wprawdzie procedura administracyjna nie zawiera przepisów, z których expressis verbis wynikałby obowiązek rozpatrywania spraw zgodnie z kolejnością wpływu, niemniej tę powinność organów można wywieść z ogólnych zasad wyrażonych w k.p.a., tj. art. 6-8 tej ustawy. Rozpatrując konkretną, indywidualną sprawę organ nie może bowiem stawiać stron jednego postępowania w uprzywilejowanej pozycji względem stron pozostałych prowadzonych przez siebie postępowań. Przy ograniczonych zasobach kadrowych przyspieszenie w sposób radykalny rozpatrzenia jednej ze spraw nieuchronnie prowadzi do opóźnienia pozostałych. W tej sytuacji organ zmuszony jest kierować procesem rozpatrywania spraw w ten sposób, aby strony poszczególnych spraw były traktowane (w miarę możliwości) jednakowo. Tym samym jedyny sprawiedliwy system rozpoznawania wniosków opiera się na kolejności wpływu jako na głównym czynniku determinującym kolejność rozstrzygania każdej ze spraw. Ponadto, rozpatrywanie spraw zgodnie z kolejnością wpływu praktykowane jest w sądach administracyjnych, gdyż wymóg taki stawia przepis § 26 ust. 2 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 5 sierpnia 2015 r. - Regulamin wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1177).

Organ zauważył, że po wniesieniu przez skarżących ponaglenia, niezwłocznie podjął czynności zmierzające do zakończenia postępowania, co uczynił decyzją z [...] stycznia 2019 r., a więc nie można mu zarzucić bezczynności.

Z ostrożności procesowej organ wskazał, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie wyjaśniano, że "rażącym naruszeniem prawa" jest stan, w którym bez żadnych wątpliwości i wahań w kontekście okoliczności danej sprawy można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. W przypadku przekroczenia przez organ ustawowego terminu załatwienia sprawy, o tym, czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa nie decyduje tylko sam przedmiot sprawy, ale wszystkie okoliczności z tym związane, w tym także czas trwania bezczynności. Mając na uwadze wskazany tryb rozpoznawania wpływających spraw w organie (według kolejności wpływu), a także fakt, że sprawa została już rozpoznana stosownym rozstrzygnięciem, nie można zarzucić organowi drugiej instancji rażącego naruszenia prawa. Ponadto, w ocenie Ministra brak jest podstaw do wymierzania organowi dodatkowej sankcji w postaci grzywny oraz przyznania od organu na rzecz skarżących sumy pieniężnej, o które wnioskują. Te dodatkowe środki mogą być stosowane w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu, to jest wówczas, gdy brak jest okoliczności, które ten stan rzeczy mogłyby tłumaczyć, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez nałożenia tych sankcji (bądź jednej z nich) organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z k.p.a. i nie załatwi sprawy. W rozpoznawanej sprawie sytuacja taka nie zaszła z uwagi na fakt, że odwołanie zostało już rozpoznane.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, uwzględniając skargę, przypomniał, że z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w ustawowym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie – ale mimo ustawowego obowiązku – nie zakończył go wydaniem stosownego aktu.

Sąd przypomniał też, że na organie prowadzącym postępowanie spoczywa obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do załatwienia sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.) oraz przytoczył treść art. 35 i 36 k.p.a.

Po analizie akt administracyjnych sprawy, Sąd stwierdził, że odwołanie od decyzji Wojewody z [...] kwietnia 2018 r. rozpatrzone zostało [...] stycznia 2019 r. (po wniesieniu skargi, a przed jej rozpoznaniem przez Sąd).

Od chwili wpływu odwołania do organu odwoławczego, tj. od [...] czerwca 2018 r., mimo ponaglenia skarżących z [...] listopada 2018 r., do dnia jego rozpatrzenia organ, poza uzyskaniem od rzeczoznawcy majątkowego potwierdzenia aktualności operatu szacunkowego i pisemnego wyjaśnienia, nie podejmował żadnych czynności zmierzających do rozpoznania odwołania. Nawet po wpłynięciu ponaglenia nie wystosował do skarżących pisma informującego w trybie art. 36 k.p.a. i wyznaczającego termin załatwienia sprawy. Oznacza to, że od wpłynięcia odwołania do organu odwoławczego do jego rozpatrzenia przez wydanie decyzji [...] stycznia 2019 r. upłynęło 6 miesięcy. Nie ulega zatem wątpliwości, że organ pozostawał w bezczynności, gdyż doszło do przekroczenia terminu o którym mowa w art. 35 § 3 k.p.a. Ponadto, w okresie zwłoki organ nie prowadził żadnego postępowania wyjaśniającego, które mogłoby ewentualnie uzasadniać powstałe opóźnienie w rozpoznaniu sprawy.

Takie postępowanie organu, zdaniem Sądu, pozostaje w sprzeczności z zasadą szybkości postępowania, wyrażoną w art. 12 k.p.a. Podważa ono również wyrażoną w art. 8 k.p.a. zasadę prowadzenia postępowania administracyjnego w sposób pogłębiający zaufanie obywateli do organów Państwa. Prawo do rozpoznania sprawy administracyjnej w rozsądnym terminie, jako element prawa do dobrej administracji, jest również jednym z praw podstawowych w porządku prawnym Unii Europejskiej (zob. art. 41 ust. 1 Karty Praw Podstawowych, Dz.U.UE.C.2007.303.1).

Sąd wojewódzki wskazał, że z uwagi na wydanie przez organ [...] stycznia 2019 r., a zatem już po wniesieniu skargi, decyzji, którą rozpoznane zostało odwołanie, a tym samym zakończenie stanu bezczynności, postępowanie sądowoadministracyjne w tym zakresie należało umorzyć.

Sąd wskazał, że podziela pogląd przedstawiany w orzecznictwie, zgodnie z którym wydanie przez organ decyzji (postanowienia lub podjęcie wymaganej czynności) w toku postępowania sądowego (po wniesieniu skargi), nie zwalnia wojewódzkiego sądu administracyjnego z obowiązku rozstrzygnięcia o tym, czy bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Zatem przystępując do oceny, czy bezczynność organu miała charakter rażący, wskazać należy, że zgodnie z orzecznictwem za rażące naruszeniem prawa uznaje się stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia jako rażące musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako naruszenie, bądź zwykłe naruszenie. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi więc być znaczne i niezaprzeczalne. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia.

W niniejszej sprawie kontroli Sądu podlegał okres od [...] czerwca 2018 r., tj. od dnia wpływu odwołania (wraz z aktami sprawy) od decyzji Wojewody do dnia rozpoznania odwołania – [...] stycznia 2019 r. Zestawienie podanych dat jasno wskazuje, że organ nie dotrzymał terminu ustawowego, czego sam nie kwestionuje. Jednak z uwagi na znaczne przekroczenie terminu określonego przez Kodeks postępowania administracyjnego na rozpatrzenie środka zaskarżenia, brak wystosowania do skarżących informacji i określenia nowego terminu rozpoznania sprawy w trybie art. 36 § 1 k.p.a. i niepodejmowanie w okresie zwłoki, poza przyjęciem klauzuli i wyjaśnienia rzeczoznawcy, żadnych czynności w sprawie, zaistniałą bezczynność Sąd uznał za rażącą.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Minister Inwestycji Rozwoju, zaskarżając go w części, tj. w zakresie pkt II, III i V.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 149 § 1a p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 9, art. 12, art. 35 i art. 36 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że w niniejszej sprawie doszło do rażącej bezczynności organu;

2. art. 149 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 35 § 3 k.p.a. poprzez wymierzenie organowi grzywny, w sytuacji gdy mająca miejsce bezczynność organu nie miała charakteru kwalifikowanego, a stan bezczynności ustał poprzez wydanie [...] stycznia 2019 r. decyzji kończącej postępowanie.

Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie pkt II, III i V oraz przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz organu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Skarżący kasacyjnie organ wniósł też o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Zarządzeniem z [...] sierpnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2953/19, Przewodniczący Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej poinformował strony, że Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadza rozprawę wyłącznie zdalnie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość, jeżeli wszystkie strony posiadają możliwości techniczne uczestniczenia w rozprawie zdalnej przy użyciu informatycznej aplikacji. Jeżeli którakolwiek z wezwanych stron oświadczy, że nie ma możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej lub nie zajmie stanowiska w tej kwestii, sprawa zostanie skierowana na posiedzenie niejawne.

Wobec powyższego, strony zostały wezwane do zajęcia stanowiska w przedmiocie rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym.

W piśmie z [...] sierpnia 2021 r. skarżący kasacyjnie organ wyraził zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

W piśmie z [...] sierpnia 2021 r. uczestnicy postępowania J. J. i S. J., również wyrazili zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 p.p.s.a.).

Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej są niezasadne.

Skarga kasacyjna zarzuca Sądowi pierwszej instancji błędne ustalenia, które doprowadziły Sąd do oceny, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Zgodnie z art. 12 k.p.a. organy administracji powinny działać wnikliwe i szybko przy wykorzystaniu możliwie najprostszych środków prowadzących do jej załatwienia (art. 12 § 1 k.p.a.). Realizacji tej zasady służą przepisy określające terminy załatwiania spraw. Stosownie do art. 35 § 3 k.p.a., załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postepowaniu odwoławczym – w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania.

Z utrwalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a. jest stan, w którym bez żadnych wątpliwości w okolicznościach danej sprawy można stwierdzić, że w sposób oczywisty naruszono prawo. W przypadku przekroczenia przez organ ustawowego terminu załatwienia sprawy, o tym, czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, nie decyduje sam tylko przedmiot sprawy, ale wszystkie okoliczności z tym związane, w tym także czas trwania bezczynności. Bezczynność organu będzie miała charakter rażący, gdy w sposób jednoznaczny i znaczący doszło do przekroczenia terminów określonych przepisami prawa na dokonanie danej czynności, a zarazem nie zachodzą okoliczności ekskulpujące tę bezczynność (por. wyrok NSA z 8 lipca 2015 r. sygn. akt I OSK 1514/14, wyrok dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako "CBOSA"). Jak wynika z art. 35 § 5 k.p.a., do terminów załatwienia sprawy nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu.

Analiza sposobu procedowania przez organ w sprawie prowadzi do wniosku, że prawidłowo uznał Sąd pierwszej instancji, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Organ rozpoznał sprawę po ponad 6 miesiącach od daty wpływu odwołania. Również złożone w sprawie ponaglenie nie odniosło skutku w postaci podjęcia czynności procesowych mających na celu zakończenie postępowania. Zgodzić się trzeba ze skarżącym kasacyjnie, że sprawa dotycząca odszkodowania za przejecie gruntu na podstawie ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych jest skomplikowana i wymaga szczegółowej analizy akt, a także operatu szacunkowego ze względu na jego charakter jako głównego dowodu w sprawie. Zauważyć jednak należy, że decyzje ustalające odszkodowania na rzecz skarżących były już dwukrotnie uchylane przez Ministra, co oznacza, że materiał dowodowy był już wcześniej analizowany na etapie postępowania odwoławczego. Ponadto organ wiedząc, że operat szacunkowy jest kluczowym dowodem w tego typu sprawach, dopiero po upływie prawie dwóch miesięcy od daty wpływu ponaglenia wystąpił do rzeczoznawcy majątkowego o potwierdzenie aktualności operatu i dodatkowe wyjaśnienia. Dostrzec też należy, że rzeczoznawca majątkowy potwierdził aktualność operatu z [...] kwietnia 2017 r., a odpowiedź rzeczoznawcy majątkowego zawierająca dodatkowe wyjaśnienia zawierała zaledwie ¼ strony i nie wskazywała nowych okoliczności. Nie może budzić też wątpliwości, że określając terminy załatwienia spraw ustawodawca miał na uwadze, że przy prowadzeniu postępowania organ powinien kierować się wskazanymi w skardze kasacyjnej zasadami określonymi w art. 7, 8 i 9 k.p.a. Dlatego konieczność analizy akt i skomplikowany charakter sprawy, na które to okoliczności powoływał się skarżący, nie mogą stanowić usprawiedliwienia dla tak znacznego naruszenia terminu rozpoznania odwołania.

Organ powołał się w odpowiedzi na skargę i w skardze kasacyjnej także na dużą liczbę spraw, które wpłynęły do organu i niewielką liczbę pracowników. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 4 września 2019 r., sygn. akt I OSK 950/18 (CBOSA), do przyczyn niezależnych od organu nie można zaliczyć ograniczeń w tempie załatwiania spraw wynikających z dużej ich ilości i ograniczonych możliwości organizacyjnych organu. Brak adekwatności między tymi dwiema wielkościami obciąża władzę publiczną, zatem nie można zakwalifikować jej jako niezależnej od organu, byłoby to jednoznaczne ze zgodą na uznanie fikcyjnego charakteru terminów określonych kodeksowo. Stanowisko to Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w całości podziela. Uznać zatem należy, iż to na organie administracji ciąży odpowiedzialność za zorganizowanie i zapewnienie warunków kadrowych pozwalających na sprawne i terminowe załatwienie wpływających do niego spraw. Skutków zaniedbań organu w tym zakresie nie można przerzucać na stronę.

Zgodnie z jego treścią art. 36 k.p.a. o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia (§ 1). Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (§ 2). Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy organ nie dochował tego wymogu.

W konsekwencji powyższego, uznać należy, że Sąd pierwszej instancji nie naruszył art. 149 § 1a p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 9, art. 12, art. 35 i art. 36 k.p.a. uznając, że bezczynność organu miała charakter rażący.

W skardze podniesiono również zarzut naruszenia art. 149 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 35 § 3 k.p.a. przez wymierzenie organowi grzywny. Zarzut ten jest niezrozumiały gdyż Sąd pierwszej instancji nie wymierzył organowi grzywny, lecz przyznał skarżącym sumę pieniężną. Na marginesie trzeba wskazać, że zasądzenie na podstawie 149 § 2 p.p.s.a. sumy pieniężnej od organu – podobnie jak i nałożenie na organ grzywny – jest uprawnieniem dyskrecjonalnym sądu (por. wyroki NSA: z 3 lutego 2017 r., sygn. akt II GSK 1695/16 i z 19 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1685/17, CBOSA). W realiach niniejszej sprawy, skoro uzasadnione było orzeczenie przez Sąd, że organ dopuścił się bezczynności, która to miała charakter rażącego naruszenia prawa, zasadne było przyznanie skarżącym w związku z ich wnioskiem sumy pieniężnej, o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a.

W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.

Rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a, ponieważ strony wyraziły na to zgodę.

.

| |

| |