Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 705/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2005-12-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6309 Inne o symbolu podstawowym 630
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska Sędziowie NSA Tadeusz M. Geremek WSA Beata Sokołowska (spr.) Protokolant sekr. sądowy Kamila Perkowska po rozpoznaniu w dniu 08 grudnia 2005r. sprawy ze skargi B.K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie przepadku dowodu rzeczowego w postępowaniu karno-skarbowym o d d a l a s k a r g ę. /-/B. Sokołowska /-/M. Kosewska /-/T. M. Geremek


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...]r. sygn. akt [...] Dyrektor Urzędu Celnego umorzył dochodzenie w sprawie o przestępstwo skarbowe z art. 80 § 1 w zbiegu z art. 94 § 1 w zw. z art. 5 ustawy karnej skarbowej ( t. j. - Dz. U. Nr 22 z 1984r., poz. 103 ze zm. ), polegające na wprowadzeniu na polski obszar celny samochodu marki Mercedes nr nadwozia [...] z pominięciem zgłoszenia do odprawy celnej - z powodu przedawnienia karalności tego czynu. Orzekł jednocześnie na podstawie art. 18 § 1 pkt. 6 i § 2 pkt. 4 uks o przepadku tego pojazdu tytułem środka zabezpieczającego. Przedmiotowy samochód miał zostać zarejestrowany na podstawie sfałszowanych dowodów odpraw celnych i rachunków zakupu podzespołów , z czego musiał sobie zdawać sprawę jego właściciel - B.K.. Ponieważ pojazd ten został wprowadzony na teren Polski w [...]r. organ wskazał, że należało umorzyć postępowanie karnoskarbowe z powodu przedawnienia karalności tego czynu.

Na powyższe postanowienie pełnomocnik B..K. wniósł zażalenie. Po rozpoznaniu zażalenia Prezes Głównego Urzędu Ceł postanowieniem nr [...] z dnia z [...] r. zmienił zaskarżone orzeczenie w ten sposób, że zastosował przepadek przedmiotowego samochodu marki Mercedes jako dowodu rzeczowego na podstawie art. 190 § 4 ust. Zdaniem organu II instancji nie było bowiem podstaw do zastosowania w niniejszej sprawie przepadku pojazdu jako środka zabezpieczającego, a jedynie istniały podstawy do orzeczenia przepadku tego samochodu jako dowodu rzeczowego.

Pismem z dnia [...]r. pełnomocnik B.K. złożył do Sądu Okręgowego wniosek o wznowienie powyższego postępowania karnoskarbowego oraz o wstrzymanie wykonania postanowienia Prezesa Głównego Urzędu Ceł. Zarzucił on organowi celnemu błędne przyjęcie, iż wnioskodawca i świadek D.K. popełnili przestępstwo, czego konsekwencją było orzeczenie przepadku pojazdu.

Postanowieniem z [...]r. Sąd Okręgowy pozostawił powyższy wniosek bez rozpoznania, jako niedopuszczalny z mocy ustawy. Zdaniem Sądu przedmiotowe postępowanie zakończyło się prawomocnie pod rządami ustawy karnej skarbowej, która straciła moc z momentem wejścia w życie Kodeksu karnego skarbowego, czyli z dniem [...]r. Zgodnie natomiast z art. 113 § 1 kks w zw. z art. 540 § 1 kpk wznowieniu podlegać może jedynie postępowanie sądowe zakończone prawomocnym orzeczeniem. Nie ma zatem podstawy prawnej do rozpoznania wniosku o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem organu finansowego.

Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia [...]r. utrzymał w mocy powyższe orzeczenie ( syg. akt [...] ).

W dniu [...]r. funkcjonariusze Izby Celnej dokonali przejęcia przedmiotowego pojazdu. W sporządzonym protokole zdawczo - odbiorczym samochodu B.K. zgłosił zastrzeżenia, dotyczące zabrania pojazdu "bez uprzedniego powiadomienia go i przedłożenia stosownego nakazu".

Pismem z dnia [...]r. pełnomocnik B.K. wniósł do Dyrektora Izby Celnej o rozstrzygnięcie wcześniejszego wniosku z [...]r. o wznowienie postępowania oraz o wstrzymanie wykonania postanowienia Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...]r. Zgłoszono też zarzuty dotyczące prowadzonego - zdaniem pełnomocnika - postępowania egzekucyjnego (niedoręczenie odpisu tytułu wykonawczego i postanowienia o zastosowaniu środka egzekucyjnego) oraz wniesiono o umorzenie egzekucji i wydanie pojazdu.

Decyzją nr [...] z dnia [...]r. Dyrektor Izby Celnej umorzył na podstawie art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej jako bezprzedmiotowe postępowanie wszczęte z wniosku - pisma z dnia [...]r., potraktowanego jako zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym spornego samochodu osobowego marki Mercedes.

Według organu celnego przedmiotowe postępowanie jest bowiem postępowaniem likwidacyjnym (nie egzekucyjnym), którego celem jest likwidacja ruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa na podstawie prawomocnego orzeczenia przepadku rzeczy wydanego w postępowaniach w sprawach o przestępstwo skarbowe. Do procedury tego typu stosuje się co prawda przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jednakże wyłącznie w zakresie przechowywania, szacowania i sprzedaży tych ruchomości. Tym samym nie można stosować odpowiednio przepisów powyższej ustawy dotyczących tytułów wykonawczych, zgłaszania i rozpatrywania zarzutów.

Pismem z dnia [...]r. pełnomocnik B.K. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucając organowi celnemu m. in. błędne przyjęcie bezprzedmiotowości prowadzonego postępowania egzekucyjnego, nierozpoznanie wniosku o wstrzymanie egzekucji, brak rozstrzygnięcia podniesionych zarzutów w formie postanowienia oraz naruszenie art. 120, 121 § 2, 123 Ordynacji podatkowej, nierozpoznanie wniosku o wznowienie postępowania itd. Wnioskodawca zażądał w związku z powyższym uchylenia decyzji z dnia [...]r.

Dyrektor Izby Celnej decyzją nr [...] z dnia [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...]r., powtarzając w uzasadnieniu argumenty podniesione w zaskarżonym orzeczeniu.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego pełnomocnik B.K. zarzucił organowi celnemu m.in. obrazę art. 262 - Kodeksu celnego poprzez nieuwzględnienie powyższego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, art. 208 § 1 oraz art. 120, 121 § 1, 123 Ordynacji podatkowej. Skarżący wniósł o uchylenie obu decyzji Dyrektora Izby Celnej, albowiem według niego zgłoszone zarzuty dotyczące prowadzonej egzekucji były dopuszczalne w świetle przepisów obowiązującego prawa.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko i powołując się na argumenty zawarte w uzasadnieniu swych decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie należy wyjaśnić, że niniejsza sprawa zainicjowana wniesieniem skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku -Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) i ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zmian.) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1271). Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy.

Również w myśl art. 3 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy administracyjne kontrolują zaskarżone akty tylko w zakresie ich zgodności z prawem i nie mają uprawnień do merytorycznego rozstrzygania sprawy. Jednocześnie z przepisu art. 134 § 1 ostatnio cytowanej ustawy wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Trzeba podkreślić , że bezprzedmiotowość postępowania celnego w rozumieniu art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 Kodeksu celnego (skutkująca koniecznością jego umorzenia) zachodzi w sytuacji braku możliwości ustalenia lub określenia chociażby jednego elementu materialnego stosunku prawnego, o którym powinno się orzec w decyzji kończącej dane postępowanie. Brak któregoś z elementów tego stosunku materialnoprawnego skutkuje bowiem niemożnością załatwienia sprawy przez jej rozstrzygnięcie co do istoty, co powoduje, iż żądanie zawarte we wniosku nie może zostać rozstrzygnięte merytorycznie przez organ celny (zob. m. in. B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2005, s. 769 ).

Sąd podzielił w całości rozważania Dyrektora Izby Celnej dotyczące niniejszego postępowania wykonawczego (likwidacyjnego), którego przedmiotem był samochód osobowy marki Mercedes nr nadwozia [...]. Jego przepadek został orzeczony na mocy prawomocnego postanowienia Prezesa Głównego Urzędu Ceł ( nr [...]) z [...]r. Wniosek skarżącego o wznowienie tego postępowania został rozpoznany w trybie przepisów postępowania karnego przez właściwe sądy powszechne . Należy przy tym wyraźnie zaznaczyć, że zarówno zaskarżony organ administracji celnej, jak też sąd administracyjny nie są władne do kontroli i oceny przedmiotowego postępowania karnoskarbowego, zakończonego prawomocnie.

Po uprawomocnieniu się powyższego orzeczenia Prezesa Głównego Urzędu Ceł w przedmiocie przepadku spornego pojazdu, jego własność przeszła z mocy prawa na Skarb Państwa. Należało zatem zastosować wobec niego tryb postępowania wykonawczego, obejmującego m. in. oszacowanie i sprzedaż danej ruchomości. Rozstrzygnięcie Prezesa Głównego Urzędu Ceł - wydane na podstawie art. 190 § 4 Ustawy karnej skarbowej ( t. j. Dz. U. Nr 22 z 1984r., poz. 103 ze zm. ) - uprawomocniło się przed wejściem w życie Kodeksu karnego skarbowego ( tzn. przed dniem 17.10.1999r. ). Zgodnie natomiast z art. 12 ustawy z dnia 10 września 1999r. - Przepisy wprowadzające Kodeks karny skarbowy ( Dz. u. Nr 83, poz. 931 ze zm. ) przy wykonywaniu tego orzeczenia, jako uprawomocnionego przed dniem wejścia w życie Kodeksu karnego skarbowego, należało stosować przepisy tego aktu prawnego, a na mocy jego art. 178 § 1 - również odpowiednio przepisy Kodeksu karnego wykonawczego.

Kompetencja Dyrektora Izby Celnej do prowadzenia postępowania wykonawczego w zakresie wykonania przedmiotowego orzeczenia w sprawie o przestępstwo skarbowe wynikała z treści art. 179 § 1 w zw. z § 6 Kodeksu karnego skarbowego. Zgodnie natomiast z przepisem § 3 pkt. 1 a Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 kwietnia 2002r. w sprawie rozciągnięcia stosowania przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( Dz. U. Nr 50 , poz. 449 ) przy likwidacji spornego pojazdu - jako ruchomości będącej własnością Skarbu Państwa na podstawie prawomocnego orzeczenia jej przepadku, wydanego w sprawie o przestępstwo skarbowe - należało stosować przepisy działu II rozdziału 6 powyższej ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zakresie dotyczącym jego przechowywania, oszacowania i sprzedaży. Przepisy tego działu dotyczące organów egzekucyjnych znajdują natomiast - na mocy § 4 ust. 1 pkt. 1 a powyższego rozporządzenia - zastosowanie do Dyrektora Izby Celnej , jako organu wyznaczonego przez Ministra Finansów do przechowywania i likwidacji ruchomości tego typu.

Z norm powyższych wynika jasno, iż w postępowaniu wykonawczym (likwidacyjnym) znajdują co prawda zastosowanie uregulowania prawne ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. - Dz. U. Nr 110 z 2002r., poz. 968 ze zm. ), jednakże chodzić może wyłącznie o przepisy działu II rozdziału 6 tej ustawy ( art. 97 - 109 ), dotyczące przeprowadzania egzekucji z ruchomości . Zajęcie, przechowywanie i sprzedaż takiej rzeczy ruchomej są zatem dokonywane przez właściwego dyrektora izby celnej, który posiada w tym zakresie uprawnienia przysługujące według powyższych przepisów organom egzekucyjnym.

Postępowanie prowadzone w niniejszej sprawie nie było zatem - jak utrzymuje skarżący - typowym postępowaniem egzekucyjnym, było to bowiem postępowanie wykonawcze (likwidacyjne), stanowiące w istocie końcowe stadium postępowania karnoskarbowego, do którego stosuje się jedynie wybrane przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a prowadzący je organ celny jest organem wykonawczym (nie egzekucyjnym), któremu przysługują wybrane uprawnienia przypisane organom egzekucyjnym.

Postępowanie egzekucyjne ma zawsze na celu doprowadzenie - w tym również za pomocą środków przymusu - do realizacji określonych obowiązków przez zobowiązanego - dłużnika ( zob. m. in. R. Hauser, Z. Leoński, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2003, s. IX ). Są to obowiązki o charakterze publicznoprawnym, takie jak np. podatki i inne opłaty, grzywny i kary pieniężne wymierzane przez organy administracji publicznej , obowiązki o charakterze niepieniężnym itd. Obowiązki te muszą przy tym wynikać z decyzji lub postanowień organów państwa, albo też z mocy prawa, a samo postępowanie egzekucyjne może być wszczęte jedynie na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez uprawnionego wierzyciela ( art. 3 § 1 i art. 26 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ).

Celem przedmiotowego postępowania wykonawczego było natomiast wykonanie prawomocnego orzeczenia organu celnego - wydanego w postępowaniu karnoskarbowym - o przepadku spornego pojazdu na rzecz Skarbu Państwa. Wykonanie tego orzeczenia następuje poprzez sprzedaż samochodu. W postępowaniach prowadzonych w tym trybie nie chodzi o wyegzekwowanie określonego obowiązku ze strony zobowiązanego, nie występuje zatem wierzyciel i podmiot zobowiązany ( dłużnik ), wobec czego nie znajdują w nich zastosowania przepisy ogólne działu I powyżej cytowanej ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, dotyczące m. in. konieczności wystawiania tytułów wykonawczych itd. Z tego względu nie ma prawnych podstaw do zgłaszania w takim postępowaniu zarzutów, przewidzianych w art. 33 cytowanej ustawy, stanowiących w normalnym postępowaniu egzekucyjnym swoisty środek zaskarżenia (R. Hauser, Z. Leoński, Postępowanie egzekucyjne w administracji.Komentarz, Warszawa 2003, s. 100 ).

Ze względu na powyższe okoliczności faktyczne i prawne należało stwierdzić, że organ celny prawidłowo uznał, iż żądanie pełnomocnika B. K. odnośnie uwzględnienia jego zarzutów nie mogło w ogóle podlegać - jako niedopuszczalne w świetle obowiązujących przepisów prawa w postępowaniu wykonawczym - rozpatrzeniu, w związku z czym postępowanie wszczęte na skutek wniesienia tych zarzutów podlegało umorzeniu z powodu jego bezprzedmiotowości.

Skarżący wniósł w trakcie niniejszego postępowania sądowego o jego zawieszenie do czasu rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy kwestii, czy można wznowić sprawę karnoskarbową zakończoną prawomocnym orzeczeniem organu finansowego ( celnego ). Co prawda sąd może zwiesić dane postępowanie - zgodnie z art. 125 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zmian.) - jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym, jednakże w ocenie Sądu powołane przez skarżącego postępowanie przed Sądem Najwyższym nie stanowi tzw. zagadnienia wstępnego ( kwestii prejudycjalnej ), uzasadniającego zawieszenie niniejszego postępowania. Zagadnienie takie stanowić bowiem musi przeszkodę powstającą lub ujawniającą się w toku postępowania sądowego, której usunięcie jest istotne z punktu widzenia możliwości realizacji celu postępowania sądowoadministracyjnego i ma bezpośredni wpływ na jego wynik ( zob. m. in. red. T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 400 - 401 ). Sąd administracyjny nie jest tymczasem władny - jak wskazano powyżej - do merytorycznej kontroli i oceny ( w tym także pod względem zastosowanych przepisów prawnych ) przedmiotowego postępowania karnoskarbowego, zakończonego prawomocnie. Tym samym zobowiązany jest do respektowania skutków prawnych orzeczeń wydawanych w takich postępowaniach ( dopóki funkcjonują one w obrocie prawnym ), a kwestie dotyczące ich ewentualnego wznowienia nie należą do zakresu jego kognicji i nie mogą mieć bezpośredniego wpływu na wynik postępowania sądowoadministarcyjnego.

Oddaleniu podlegały również wnioski skarżącego o przeprowadzenie dowodów z akt przedmiotowej sprawy karnoskarbowej prowadzonej przez organy celne, Sąd Okręgowy i Sąd Apelacyjny. Zgodnie bowiem z przepisem art. 106 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd może przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Odmawia się przy tym dopuszczenia dowodów z dokumentów w sytuacji, gdy sąd nie dostrzegł nieprawidłowości w postępowaniu dowodowym toczonym przed organami administracyjnymi lub uznał, iż nie pozostają one w związku z oceną sytuacji, gdy nie dostrzegł nieprawidłowości w postępowaniu dowodowym toczonym przed organami administracyjnymi lub uznał, iż nie pozostają one w związku z oceną legalności zaskarżonych decyzji (red. T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 358 ). Sytuacja taka miała miejsce w niniejszym postępowaniu sądowym, gdyż - jak wskazano powyżej - jego przedmiotem pozostawała sprawa administracyjna dotycząca umorzenia postępowania wywołanego wniesieniem zarzutów przez skarżącego, a nie samo postępowanie karnoskarbowe ( zarówno w fazie orzeczniczej jak i wykonawczej ), nie podlegające ocenie sądu administracyjnego.

Reasumując powyższe rozważania Sąd uznał, iż nie ma podstaw do uwzględnienia skargi B. K. , wobec czego należało orzec - na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - o jej oddaleniu.

/-/B. Sokołowska /-/M. Kosewska /-/T. M.Geremek