Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1185/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-01-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 2, art.22
journal: Dz.U. 2018 poz 2134
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Bociąga (spr.) Sędziowie WSA Janusz Kasprzycki WSA Halina Jakubiec Protokolant sekretarz sądowy Honorata Kuźmicka-Wełna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi S. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 września 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego S. G. kwotę 497,00 zł (czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 21 września 2018 r. znak [...] na podstawie art. 2 pkt 16, art. 4, ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci po rozpatrzeniu odwołania S. G. od decyzji z dnia [...] 2018 r., Wójta Gminy orzekającej o odmowie przyznania S. G. świadczenia wychowawczego na dzieci S. G. i P. G. - utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W sprawie organy ustaliły następujący stan faktyczny i prawny.

S. G. dnia 29 czerwca 2018 r. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres 2017/2018 na swoje dzieci S. G. i P. G. S. G. jest osobą rozwiedzioną. Ma zasądzone alimenty na dzieci (na S. G. - 500zł miesięcznie oraz P. G. - 400 zł miesięcznie). Sąd orzekający rozwód ustanowił wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi A. G. ustalając przy niej miejsce pobytu dzieci, zaś władza rodzicielska S. G. została ograniczona do prawa współdecydowania w sprawach edukacji, leczenia i wychowywania małoletnich. W późniejszym czasie Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 21 grudnia 2017 r. sygn. akt. [...] zmienił wyrok Sądu w punkcie dotyczącym kontaktów z dziećmi w następujący sposób że: każdą Wigilię od godziny 9 do 15:30 oraz drugi dzień Świąt Bożego Narodzenia od godziny 9 następnego dnia, drugi dzień Świąt Wielkanocy od godziny 9 następnego dnia, co drugi weekend - w pozostałe tygodnie od poniedziałku po lekcjach do środy do czasu rozpoczęcia lekcji w szkole, w miesiącu lipcu od 16 lipca do 31 lipca do godz. 19 tej, w miesiącu sierpniu analogicznie jak w roku szkolnym, w okresie ferii zimowych pierwszy tydzień ferii od poniedziałku godz. 9 do następnego poniedziałku godzina 9.

S. G. oświadczył na wezwanie organu, iż nie posiada dokumentu, w którym zapisana jest opieka naprzemienna obojga rodziców, ma jedynie wyrok sądowy i postanowienie. Brak dowodu o opiece naprzemiennej obojga rodziców stał się podstawą odmowy przez organ przyznania świadczenia.

S. G. wniósł odwołanie nie zgadzając się z tą decyzją. Podał, iż aktualnie brak jest definicji legalnej pojęcia "opieki naprzemiennej", co oznacza konieczność ustalenia znaczenia tego pojęcia na gruncie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. W piśmiennictwie przyjmuje się, że "opieka naprzemienna" polega na przyznaniu każdemu z rodziców prawa do wyłącznej pieczy nad dzieckiem w określonych okresach czasu. Zdaniem odwołującego w przedmiotowej sprawie taka sytuacja zachodzi ponieważ na mocy postanowienia sądowego, razem z byłą żoną doszli do porozumienia i ustalili sprawowanie pieczy nad dziećmi, w określonych, powtarzających się przedziałach czasu. W konkluzji odwołania S. G. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie wnioskowanego świadczenia wychowawczego na dzieci: S. i P. G.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając odwołanie wskazało, że warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia określa ustawa z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Stosownie do art. 4 ustawy celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Świadczenie to przysługuje w/w osobom do dnia ukończenia przez dziecko 18. roku życia. Na potrzeby ustalenia osobom prawa do świadczenia wychowawczego ustawodawca w art. 2 pkt 16 zdefiniował takie pojęcie jak rodzina. Zatem ilekroć w ustawie jest mowa o rodzinie oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Powodem odmowy przyznania stronie wnioskowanych świadczeń, przez organ I instancji jest brak orzeczenia Sądu o opiece naprzemiennej obydwojga rodziców rozwiedzionych. Prawomocnym wyrokiem z dnia 8 maja 2014 r. sygn. akt [...] Sąd Okręgowy l Wydział Cywilny w pkt: l. orzekł rozwód małżeństwa zawartego w dniu 8 sierpnia 2009 r. w USC pomiędzy A. G. z d. F. a S. A. G.; II. wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi stron tj. S. G. i P. G. powierzył powódce tj. A. G. ustalając przy niej miejsce pobytu dzieci, zaś władzę rodzicielską S. G. ograniczono do prawa współdecydowania w sprawach edukacji, leczenia i wychowania; III. obowiązkiem utrzymania małoletnich dzieci stron obciąża obojga rodziców i zasądza od S. G. tytułem alimentów na rzecz małoletniego S. G. kwoty po 500 zł miesięcznie, a na rzecz małoletniej P. G. kwoty po 400 zł miesięcznie, IV. ustalił nieograniczone kontakty pozwanego S. G. z małoletnimi dziećmi. Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2017 r. Sąd Rejonowy zmienił powyższy wyrok w pkt IV dotyczącym nieograniczonych kontaktów S. G. z małoletnimi dziećmi w ten sposób, że uregulował kontakty S. G. z małoletnimi dziećmi w następujący sposób: S. G. spędzać będzie czas z małoletnimi dziećmi:

- w każdą Wigilię od godz. 9.00 do 15.30 oraz drugi dzień Świąt Bożego Narodzenia od godz. 9.00 do godz. 9.00 następnego dnia,

- drugi dzień Świąt Wielkanocy od godz. 9.00 do godz. 9.00 następnego dnia,

- co drugi weekend poczynając od pierwszego weekendu 2018r. od piątku po lekcjach małoletnich od poniedziałku do godz. 19.00,

- w pozostałe tygodnie od poniedziałku po lekcjach do środy do czasu rozpoczęcia lekcji w szkole,

- w miesiącu lipcu od 16 lipca godz. §-.00 do 31 lipca godz. 19.00,

- w miesiącu sierpniu - analogicznie jak w roku szkolnym od piątku godz. 16.00 do poniedziałku godz. 19.00 i od poniedziałku godz. 9.00 do środy godz. 9.00, przy czym reguła ta dotyczyć będzie również dni wolnych od nauki w roku szkolnym,

- w okresie ferii zimowych - pierwszy tydzień ferii od poniedziałku godz. 9.00 do następnego poniedziałku godz. 9.00 - przy czym każdorazowo odbierze dzieci domu ich matki albo ze szkoły i odwiezie do domu matki małoletnich lub do szkoły.

Zdaniem organu odwoławczego zasadniczy spór w sprawie sprowadza się do oceny, czy S. G. sprawuje opiekę naprzemienną nad dziećmi S. i P. G., co w świetle przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci uprawniałoby go do wnioskowanych świadczeń na te dzieci. Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 2a ustawy w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.

Kolegium podzielając rozstrzygnięcie organu l instancji - w oparciu o wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 kwietnia 2018r., sygn. akt. III SA/Kr 101/18 wskazało, iż organy administracji publicznej, realizujące zadania w zakresie świadczenia wychowawczego nie są uprawnione do badania, w jaki sposób w danym przypadku jest faktycznie sprawowana opieka nad dzieckiem przez jego rodziców. Zaznaczyć należy, iż zagadnienia związane ze sprawowaniem opieki nad małoletnimi dziećmi i uregulowaniem kontaktów pomiędzy rodzicami i dziećmi są bowiem sprawami cywilnymi, rozpatrywanymi w oparciu o przepisy prawa rodzinnego i opiekuńczego. Powyższe oznacza więc, że ustanowienie opieki naprzemiennej obojga rozwiedzionych rodziców nad dzieckiem należy do kompetencji sądu powszechnego, a w przypadku braku takiego orzeczenia sądowego, istnienia tego rodzaju opieki nie można domniemywać w toku postępowania o przyznanie świadczenia wychowawczego.

W ocenie Kolegium - w niniejszej sprawie wbrew twierdzeniu odwołującego -zarówno w wyroku rozwodowym z dnia 8 maja 2014r., sygn. akt: [...], jak i późniejszym postanowieniu zmieniającym z dnia 21 grudnia 2017r., Sądy nie orzekły o opiece naprzemiennej, a jedynie uregulowały kontakty S. G. z małoletnimi dziećmi, ustalając jednocześnie miejsce pobytu przy matce, na którą nałożono także obowiązek utrzymania dzieci. Skoro zatem jedynie orzeczenie sądu kreuje opiekę naprzemienną z punktu widzenia przepisów ustawy, a odwołujący - jak sam przyznał - orzeczenia takiego nie posiada to okoliczność ta musi skutkować dla strony odmową przyznania wnioskowanych świadczeń.

S. G. na tą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarzucając naruszenie:

1/ prawa materialnego poprzez niezastosowanie art 5 § 2a ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, polegające na przyjęciu, iż sprawowana przez skarżącego opieka nad dziećmi nie stanowi opieki naprzemiennej, o której mowa w wyżej wymienionej ustawie, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy;

2/ przepisów postępowania poprzez naruszenie art. 7 K.p.a. oraz art. 77 § 1 K.p.a. w związku z art. 80 K.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i nierozpatrzeniu całości materiału dowodowego, niepodjęciu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli poprzez przyjęcie iż sprawowana przez skarżącego i jego rozwiedzioną małżonkę opieka nad ich małoletnimi dziećmi nie stanowi opieki naprzemiennej w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W konkluzji skargi wniósł o uchylenie przedmiotowej decyzji w całości i przyznanie świadczenia wychowawczego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy organowi administracyjnemu do ponownego rozpoznania, ze wskazaniem mu sposobu załatwienia sprawy.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że brak wyraźnego określenia sposobu sprawowania opieki nad małoletnimi dziećmi skarżącego jako "opieki naprzemiennej" nie stoi w na przeszkodzie uznaniu, iż zakres opieki wskazany w postanowieniu regulującym kontakty skarżącego z dziećmi, wydanym 21 grudnia 2017 r. przez Sąd Rejonowy stanowi w istocie desygnat znaczeniowy pojęcia "opieka naprzemienna" zawartego w ustawie o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. We wspomnianym wyżej postanowieniu, kontakty skarżącego z dziećmi, zostały na nowo uregulowane. Z powyższego uregulowania kontaktów skarżącego z małoletnimi dziećmi wyraźnie wynika, iż spędza on znaczną ilość czasu z dziećmi w okresowych odcinkach czasu sprawując nad nimi wyłączną opiekę, a zatem ze względu na częstotliwość tych kontaktów opieka sprawowana przez skarżącego nad małoletnimi dziećmi powinna być de facto uznana za opiekę naprzemienną, uregulowaną orzeczeniem sądowym.

Organy nie ustaliły czy wyłączna opieka sprawowana przez skarżącego nad małoletnimi dziećmi w regularnych, ustalonych orzeczeniem sądowym odstępach czasu, stanowi desygnat znaczeniowy pojęcia "opieka naprzemienna", od którego to ustalenia zależałoby przyznanie skarżącemu świadczenia wychowawczego. Organy administracji publicznej orzekające w przedmiotowej sprawie oparły się bowiem wyłącznie na fakcie braku posiadania przez skarżącego orzeczenia sądu, które expressis verbis określa rodzaj opieki sprawowanej przez skarżącego jako "opiekę naprzemienną", nie dążąc do rozpatrzenia innych okoliczności, które mogłyby na to wskazywać.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm., dalej: p.u.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Innymi słowy, kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana jest pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji nie naruszył prawa. Jednocześnie wyjaśnienia wymaga, że podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 p.u.s.a., zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej P.p.s.a.).

Skargę wniesioną w niniejszej sprawie należało uwzględnić z powodu naruszenia przepisów postępowania oraz błędnej wykładni art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci.

W ocenie Sądu organy przede wszystkim pominęły A. G. jako stronę postępowania toczącego się z wniosku skarżącego. Dodatkowo, rację miał skarżący, że organ II instancji powinien co najmniej odnieść się do tego czy jego zakres opieki nad dziećmi ustanowiony postanowieniem z 21 grudnia 2017 r. przez Sąd Rejonowy faktycznie wyczerpuje pojęcie opieki naprzemiennej.

Zgodnie z art. 28 K.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że powołany wyżej art. 28 K.p.a. nie stanowi samodzielnej podstawy prawnej do bycia stroną w postępowaniu administracyjnym. Istnienie "interesu prawnego" należy bowiem ustalać w oparciu o konkretne przepisy prawa materialnego. Jeżeli więc na podstawie powszechnie obowiązującego przepisu prawa można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby, albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danego podmiotu – to wtedy taka osoba (podmiot) staje się stroną postępowania (por. wyrok NSA z dnia 7 czerwca 2013 r., I OSK 2226/12).

Ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci wskazuje, że świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka (art. 4 ust. 2). Z kolei zgodnie z art. 5 ust. 1 powołanej ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. W przypadku wystąpienia z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia przez obojga rodziców – właściwy organ powinien rozstrzygnąć czy prawo do takiego świadczenia w ogóle powstaje u któregokolwiek z rodziców, a jeżeli tak to czy przysługiwać on będzie tylko jednemu z nich zgodnie z art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, czy też świadczenie powinno zostać podzielone na zasadzie art. 5 ust. 2 powołanej ustawy. Przepis ten stanowi, że w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, kwotę świadczenia wychowawczego przysługującą za niepełny miesiąc ustala się, dzieląc kwotę tego świadczenia przez liczbę wszystkich dni kalendarzowych w tym miesiącu, a otrzymaną kwotę mnoży się przez liczbę dni kalendarzowych, za które to świadczenie przysługuje. Kwotę świadczenia wychowawczego przysługującą za niepełny miesiąc zaokrągla się do 10 groszy w górę. Powołane przepisy stanowią materialnoprawną podstawę interesu prawnego każdego z rodziców (opiekunów) w postępowaniu w sprawie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego. Oczywistym jest bowiem, że oboje rodzice (opiekunowie prawni) mogą podnosić sprzeczne twierdzenia, a ustalenia w zakresie prawa do zasiłku jednego z rodziców wpływają na uprawnienia drugiego skoro świadczenie przysługuje w kwocie 500 zł na jedno dziecko. Oboje rodzice (opiekunowie) dziecka są stronami postępowania o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego pod warunkiem, że oboje złożyli takie wnioski – wymieniając w nich to samo dziecko. Jeżeli jedno z rodziców (opiekunów) dziecka nie złożyło wniosku o ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego za konkretny okres zasiłkowy to tym samym jedyną stroną postępowania jest drugi rodzic (opiekun) wnioskodawca.

Sąd uznał, że jeżeli jeden z rodziców ma przyznane świadczenie wychowawcze na dzieci, a drugi rodzic złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego to organ ma obowiązek traktowania rodzica, który uzyskał już świadczenie wychowawcze jako stronę postępowania.

Ze względu na centralny rejestr informacji prowadzony w trybie art. 14 powołanej ustawy – organ ma możliwość sprawdzenia czy wystąpiła konkurencja wniosków obojga rodziców (opiekunów) – istnieje więc możliwość ustalenia, że w sprawie zostały wszczęte postępowania przez dwa różne organy. Ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci zakłada bowiem prowadzenie postępowań przez organ właściwy dla miejsca zamieszkania rodzica (opiekuna) wnioskującego o świadczenie wychowawcze (art. 2 pkt 11). Z przepisem tym zbieżny jest art. 13 ust. 2 powołanej ustawy, zgodnie z którym wniosek składa się w urzędzie gminy lub miasta właściwym ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie wychowawcze. W przypadku gdy małżonkowie (rodzice, opiekunowie dzieci) mają różne miejsca zamieszkania (co w przypadku rozwodu, separacji lub rozłączenia raczej będzie regułą – tak było i w rozstrzyganej sprawie) i zamierzają odrębnie wnioskować o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego – składają odrębnie wnioski we właściwych urzędach dla swojego miejsca zamieszkania. W praktyce tego typu uregulowanie powoduje więc, że muszą być wszczęte odrębne postępowania z udziałem obojga rodziców i właściwie w tym samym przedmiocie. Ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci nie rozstrzyga wprawdzie wyraźnie czy należy prowadzić równolegle oba postępowania – niemniej jednak, zdaniem Sądu, w rozstrzyganej sprawie organ przyjął prawidłowo (z zastrzeżeniem uwag o braku uwzględnienia w postępowaniu A. G. jako strony), że należy prowadzić postępowanie dotyczące wniosku skarżącego z udziałem A. G. która jak wynika z oświadczenia skarżącego ma przyznane świadczenia wychowawcze na ich wspólne dzieci.

W związku z powyższym Sąd uznał, że organy obu instancji pomijając A. G. w postępowaniu wszczętym na wniosek skarżącego dokonały naruszenia art. 10 K.p.a., co mogłoby stanowić podstawę wznowienia postępowania zgodnie z art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a.

Niezależnie od powyższych uwag, zdaniem Sądu, organ II instancji naruszył art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez jednego z rodziców drugi rodzic dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę. Przepis przewiduje, że w tym celu organ może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Orzekający w niniejszej sprawie Sąd podziela pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie zawarty w wyroku z dnia 22 grudnia 2016 r., II SA/Ol 1304/16, że czynienie automatycznego założenia, że z opieką naprzemienną mamy do czynienia tylko wówczas, gdy wprost takie orzeczenie znajdzie się w wyroku sądu, byłoby nieracjonalne i niesprawiedliwe.

Należy bowiem zauważyć, że pojęcie "naprzemiennej opieki" nad dzieckiem pojawiło się dopiero w przepisach ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, która to ustawa weszła w życie 1 kwietnia 2016 r. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie wskazywał, że "w demokratycznym państwie prawnym stanowienie i stosowanie prawa nie może być pułapką dla obywatela" (por. orzeczenie z dnia 3 grudnia 1996 r., K 25/95, wszystkie cytowane orzeczenia TK dostępne: www.ipo.trybunal.gov.pl). Wywodzona z art. 2 Konstytucji zasada zaufania obywateli do państwa i stanowionego przezeń prawa oraz zasada bezpieczeństwa prawnego obywateli jest przez Trybunał Konstytucyjny traktowana jako oczywista cecha demokratycznego państwa prawnego, z której wyprowadzono dalsze szczegółowe normy, odnoszące się przede wszystkim do sytuacji, gdy mamy do czynienia z następującymi po sobie zmianami obowiązującego stanu prawnego, w których ustawodawca musi uwzględnić konsekwencje faktyczne i prawne, jakie powstaną z chwilą wejścia w życie nowych uregulowań. Oznacza to, że ustawodawca wprowadzając nowe przepisy nie może tracić z pola widzenia interesów podmiotów, które ukształtowały się przed dokonaniem zmiany stanu prawnego. (por. wyrok z dnia 21 grudnia 1999 r., K 22/99). Trybunał Konstytucyjny podkreślał również, że konieczność respektowania zasady ochrony zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa obejmuje także zakaz tworzenia przez ustawodawcę takich konstrukcji normatywnych, które są niewykonalne, stanowią złudzenie prawa i w konsekwencji dają jedynie pozór ochrony tych interesów. Brak możliwości realizacji prawa w granicach określonych przez ustawodawcę jest przejawem tworzenia pozornej instytucji prawnej i przez to stanowi naruszenie art. 2 Konstytucji (por. wyrok z dnia 19 grudnia 2002 r., K 33/02 oraz z dnia 4 czerwca 2013 r., P 43/11).

Sprzeczne byłoby z celem ustawy odmawianie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego jeżeli rodzice (opiekunowie) zgodnie porozumieją się co do zasad sprawowania opieki (np. w drodze ustnej lub pisemnej, ale pozasądowej, ugody). Sąd zauważa, że zgodne i przyjazne regulowanie zasad opieki nad dziećmi jest czynnikiem korzystnym w procesie wychowawczym, a więc zgodnym z dobrem dzieci. Podkreślić należy, że kryterium pozwalającym na wyodrębnienie opieki naprzemiennej, o której mowa w art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci , jest okoliczność ,że dziecko zamieszkuje faktycznie z każdym z rodziców w oznaczonym okresie, pozostaje wówczas pod jego opieką i każdy z rodziców na równi ma możliwość brania udziału w codziennym życiu dziecka. W wymiarze normatywnym kwestia opieki naprzemiennej pozostaje zagadnieniem przede wszystkim z zakresu kontaktów z dzieckiem.

W ponownym postępowaniu organy zawiadomią pisemnie A. G. jako stronę o wszczętym postępowaniu na wniosek skarżącego. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego organy ustalą w jaki sposób była i jest sprawowana opieka nad dziećmi przez obojga rodziców (sposób opieki może bowiem zmieniać się w trakcie okresu zasiłkowego, a zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego osoba otrzymująca świadczenie wychowawcze jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego to świadczenie).

W związku ze stwierdzonymi naruszeniami prawa procesowego i materialnego Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzji organu I instancji zgodnie z art. 145§1 pkt 1 lit. a, b i c w zw. z art. 135 P.p.s.a. O kosztach postępowania, obejmujących wynagrodzenie pełnomocnika strony skarżącej, będącego radcą prawnym, oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa, orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265).