Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 322/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-04-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6053 Obywatelstwo
Hasła tematyczne: Obywatelstwo
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2  ust. 1  lit. a,  art. 11
journal: Dz.U. 1920 nr 7 poz 44
law: Ustawa z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego.
article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Barbara Adamiak Sędziowie sędzia NSA Zofia Flasińska (spr.) sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Protokolant Renata Sapieha po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej M. F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 listopada 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 1602/06 w sprawie ze skargi M. F. na decyzję Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 2 listopada 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 1602/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. F. na decyzję Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego.

Powyższy wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd i instancji podniósł, iż organ orzekający w sprawie, słusznie przyjął, iż dla oceny posiadania obywatelstwa polskiego przez skarżącego należy się odwołać do ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego z 1920 r. (Dz. U. Nr 7 poz. 44 ze zm.)

M. F. urodził się w [...] 1916 r. w K. D. W 1924 r. wyjechał wraz z rodzicami do P., a [...] 1948 r. nabył obywatelstwo Państwa Izrael.

Z uwagi na treść art. 11 pkt 2 tej ustawy, organ wezwał skarżącego do przedłożenia zaświadczenia o pełnym przebiegu służby wojskowej lub zaświadczenia o służbie w rezerwie z adnotacją o nie odbyciu służby czynnej. Jako istotną okoliczność Sąd wskazał brak możliwości bezpośredniego uzyskania takiego dokumentu przez organ administracji z uwagi na izraelskie przepisy o ochronie danych osobowych. Zainteresowany, po upływie kolejno wyznaczanych przez organ terminów, nie przedłożył wskazanego dokumentu, żądając wydania decyzji na podstawie zebranego dotąd materiału dowodowego. Oświadczył jednocześnie, iż przedstawione wcześniej zaświadczenie jest jedynym, jakie może przedłożyć. Dokumentem tym jest "Zaświadczenie o obowiązku służby rezerwowej". Wynika stąd, zdaniem Sądu I instancji, iż z założenia nie obejmuje przebiegu całej służby wojskowej. Dokonując oceny tego zaświadczenia nie można przyjąć, że wnioskodawca zwracał się o zaświadczenie o przebiegu całej służby wojskowej. Twierdzenia, iż nie jest możliwe w konkretnym przypadku uzyskanie, a co za tym idzie przedłożenie, zaświadczania co do całego przebiegu służby wojskowej, nie zostało praktycznie uprawdopodobnione odnośną korespondencją z kompetentnym organem w Państwie Izrael.

W tej sytuacji, uprawnione było, w opinii Sądu I instancji, uznanie przez organ administracji, iż nie przedłożenie przez zainteresowanego wskazywanego konkretnie zaświadczenia, uniemożliwia wykluczenie podjęcia służby wojskowej przez skarżącego.

Dalej Sąd wskazał, iż przyjęcie odmiennych założeń, co do możliwości procedowania i oceny materiału dowodowego, w rozpoznawanej sprawie prowadziłoby do wniosku, iż nie jest możliwe wiarygodne ustalenie istotnej w sprawie kwestii ewentualnego podjęcia służby wojskowej, o ile strona nie przedłoży dokumentu, który może powodować niepożądane skutki dla zainteresowanego uzyskaniem określonego rozstrzygnięcia, gdy uzyskanie dokumentu w inny sposób, niż za pośrednictwem strony, nie jest możliwe.

Na powyższy wyrok skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł M. F., reprezentowany przez pełnomocnika. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania.

Wyrokowi zarzucono:

1) naruszenie art. 11 pkt 2 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie utraty obywatelstwa polskiego w sytuacji, gdy nie wyjaśniona została kwestia posiadania przez skarżącego obywatelstwa polskiego,

2) naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz. 1269 zwana dalej P.u.s.a.) i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwana dalej P.p.s.a.) poprzez przyjęcie z góry generalnego domniemania służby w obcej armii Izrael i uznanie na podstawie tego domniemania utraty obywatelstwa polskiego

Naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż stanowiło podstawę do stwierdzenia posiadania przez skarżącego obywatelstwa polskiego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż Sąd podobnie jak organy administracji odmówił mocy dowodowej, z punktu widzenia art. 11 ustawy z 1920 r., załączonego zaświadczenia z Wojska Obrony Izraela o służbie rezerwowej. Skarżący wskazywał w trakcie postępowania, że załączone zaświadczenie przedstawia pełną informację jaką Wojsko Obrony Izraela posiada na temat jego służby. Wojsko Obrony Izraela wydając zaświadczenia opiera się bowiem na pierwotnych danych zawartych w swoich rejestrach po sprawdzeniu baz komputerowych jak i środkami tradycyjnymi. Brak informacji o służbie czynnej oznacza, że skarżący nie odbywał takiej służby w armii izraelskiej.

Z faktu nie przedstawienia zaświadczenia o służbie czynnej Sąd wyciągnął dla strony negatywne skutki prawne. Uzasadnia to także zarzut dowolności oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i naruszenia art. 1 § 1 i § 2 P.u.s.a. i art. 3 P.p.s.a.

Pojawiły się, zdaniem skarżącego, także wątpliwości dlaczego Sąd z jednej strony przyjął domniemanie posiadania obywatelstwa polskiego a z drugiej strony domniemanie jego utraty.

Nadto, w opinii strony skarżącej, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie wytknął również orzekającym w sprawie organom administracji nie w pełni wyjaśnienie pełnienia przez skarżącego służby w Wojsku Izraela i okoliczności jego wstąpienia. Obie to okoliczności mają bowiem wpływ na ustalenie utraty obywatelstwa polskiego.

Z braku posiadania stosownego dokumentu istniała możliwość zwrócenia się do skarżącego o przedstawienie stosownego oświadczenia bądź przesłuchania go w charakterze strony wobec wyczerpania środków dowodowych w trybie art. 86 kpa w zw. z art. 18 ustawy z dnia 13 lutego 1984 r. o funkcjach konsulów Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. 2002, Nr. 215, poz. 1823 ze zm.) na okoliczności związane ze wstąpieniem przez skarżącego do służby wojskowej w Izraelu.

Nie wyczerpanie środków dowodowych w celu pełnego wyjaśnienia sprawy i przyjęcie z góry domniemania służby wojskowej w armii izraelskiej jest sprzeczne z okolicznościami towarzyszącymi powstaniu Państwa Izrael.

Oczywistym jest, że osoby przebywające na terytorium nowo powstałego państwa były pozbawione wyboru zarówno w odniesieniu do nabycia obywatelstwa izraelskiego jak i służby wojskowej w tym państwie. Zapisy osób w stosownych rejestrach wojskowych następowało bez ich wiedzy i zgody. W przedstawionych okolicznościach osoby te nie miały również jakiejkolwiek możliwości zwrócenia się do polskich władz o uzyskanie zezwolenie na odbycie służby w wojsku.

Oczywistym jest przy tym, że nie każda osoba przebywająca na terytorium Izrael była wcielana do jego Wojska. Także zapisywanie do służby rezerwowej następowało bez wiedzy i zainteresowanego.

Sąd I instancji nie wytknął również organom administracji nie wyjaśnienie okoliczności związanych ze wstąpieniem przez skarżącego do Wojska Izraela przyjmując tym samym założenie, że każda służba w obcym wojsku niezależnie od okoliczności wstąpienia powoduje utratę obywatelstwa mocy art. 11 pkt 2 ustawy. Wskazując na treść powołanego przepisu podniesiono, iż wynika z niego, że utrata obywatelstwa polskiego była uzależniona od spełnienia następujących przesłanek:

1) świadomości wstąpienia do służby wojskowej w państwie obcym,

2) nie uzyskania zezwolenie właściwych władz polskich na wstąpienie do służb wojskowej w państwie obcym.

Wydawanie zatem decyzji administracyjnej świadczy, że utrata obywatelstwa polskiego w następstwie wstąpienia do służby wojskowej w państwie obcym musiała być poprzedzona wszechstronnym zbadaniem okoliczności wstąpienia do wojska obcego i przyjęcia faktycznych obowiązków w wojsku w kontekście świadomości i woli osoby wstępującej.

Nawet w przypadku uznania, że M. F. odbywał służbę czynną w wojsku obcym to i tak nie mógł stracić polskiego obywatelstwa z uwagi na podleganie powszechnemu obowiązkowi wojskowemu w Wojsku Polskim w chwili wystąpienia zdarzeń mogących mieć wpływ na utratę przez niego obywatelstwa polskiego.

Niezależnie od tego Sąd podkreślił, że interes państwa polskiego nie stał w sprzeczności z domniemanym wstąpieniem skarżącego do Wojska Izraela. Polska nie prowadziła wówczas żadnych działań wojennych, a jej bezpieczeństwo zewnętrzne nie było zagrożone. Tym samym służba wojskowa w armii izraelskiej nie mogła w żaden sposób kolidować z obowiązkami w stosunku do państwa polskiego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zaskarżony wyrok nie narusza prawa choć uzasadnienie wyroku jest częściowo nietrafne.

Dla oceny kwestii aktualnego posiadania obywatelstwa polskiego przez skarżącego należy się odwołać do regulacji normujących tę materię w okresie zaistnienia zdarzeń mających znaczenie dla stwierdzenia utraty lub posiadania obywatelstwa polskiego przez skarżącego. W sprawie niniejszej zastosowanie zatem znalazła ustawa z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz. U. Nr 7 poz. 44 ze zm.).

W rozpoznawanej sprawie problem prawny dotyczy prawidłowości dokonanej przez Sąd I instancji wykładni art. 11 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego.

Już na wstępie podnieść należy, iż zarzut strony skarżącej dotyczący niewłaściwego zastosowania powołanego przepisu poprzez przyjęcie utraty obywatelstwa polskiego w sytuacji, gdy nie wyjaśniona została kwestia posiadania przez skarżącego obywatelstwa polskiego, nie zasługuje na uwzględnienie z uwagi na treść art. 134 § 2 ustawy P.p.s.a. i zawarty w nim zakaz reformationis in peius. Kwestionowanie przez stronę skarżącą jak i Sąd I instancji ustalenia organu o posiadaniu przez skarżącego obywatelstwa polskiego w dacie nabycia obywatelstwa izraelskiego stałoby w sprzeczności z powołaną zasadą, albowiem oznaczałoby, iż skarżący nigdy nie był obywatelem polskim, a to byłoby orzeczeniem na niekorzyść strony skarżącej. Przyjęcie przez organy administracji publicznej, iż skarżący nabył obywatelstwo polskie na mocy art. 2 ustawy o obywatelstwie z 1920 r. w chwili wejścia jej w życie, jest orzeczeniem korzystnym dla skarżącego. W tej sytuacji jedyną kwestią sporną pozostaje okoliczność, czy M. F. utracił je na mocy art. 11 powołanej ustawy.

Przechodząc do rozważań natury merytorycznej wskazać należy, iż w art. 11 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego uregulowano dwie niezależne przesłanki utraty obywatelstwa polskiego. Pierwszą z nich było nabycie obcego obywatelstwa, z tym zastrzeżeniem, że osoby obowiązane do czynnej służby wojskowej mogły nabyć obywatelstwo obce jedynie po uzyskaniu zwolnienia od powszechnego obowiązku wojskowego, zgodnie z obowiązującymi przepisami, w przeciwnym razie nadal były uważane wobec Państwa Polskiego za obywateli polskich (art. 11 pkt 1 w zw. z art. 11 zd. 2 ustawy). Drugą przesłanką utraty obywatelstwa było przyjęcie urzędu publicznego lub wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym bez zgody właściwego wojewody, wyrażonej w porozumieniu z właściwym dowódcą okręgu korpusu (art. 11 pkt 2 ustawy).

Sąd I instancji prawidłowo przyjął, iż w okolicznościach faktycznych przedmiotowej sprawy zastosowanie ma jedynie art. 11 pkt 2 powołanej ustawy.

Wskazać należy, iż skarżący dobrowolnie w [...] 1948 r. przyjął obywatelstwo izraelskie, z czym wiązał się obowiązek służby wojskowej w Armii Izraelskiej. Był on następstwem podjętej decyzji o przyjęciu obywatelstwa państwa obcego, z czym wiązały się równocześnie określone obowiązki. Podjęcie służby wojskowej w określonym państwie wiązało się z obowiązkiem bezwzględnej lojalności wobec władz wojskowych tego państwa. Ustawodawca uwzględniając sytuację, iż Polska może znaleźć się w stanie konfliktu zbrojnego z innymi państwami ograniczył, poprzez regulacje art. 11 ust. 2 ustawy przypadki, gdy obywatel polski zobowiązany do lojalności wobec państwa swego obywatelstwa, służy w siłach zbrojnych państwa będącego w konflikcie z Polską. Eliminowaniu takiej sytuacji mógł służyć mechanizm reglamentacji podejmowania służby wojskowej w państwach obcych. Naruszenie tego sytemu (podjęcie służby bez zezwolenia) powodowało utratę obywatelstwa polskiego, co generalnie eliminowało sytuację pozostawania osób, w razie ewentualnego konfliktu, w sytuacji sprzeczności pomiędzy lojalnością względem Polski oraz kraju w którym podjęły służbę wojskową.

Podnieść trzeba, iż z wykładni celowościowej art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego wynika, iż jedynie dobrowolne wstąpienie przez obywatela polskiego do służby wojskowej w państwie obcym, bez uzyskania zgody właściwych organów polskich powodowało skutek w postaci utraty przez niego obywatelstwa polskiego na podstawie tego przepisu. Sama literalna wykładnia wyrażenia "wstąpienie do służby wojskowej" wskazuje na dobrowolność w podjęciu obowiązków związanych ze służbą wojskową w danym państwie. Podobne uregulowanie, dotyczące utraty polskiego obywatelstwa na skutek podjęcia służby w obcym wojsku zawarte było w ustawie z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz. U. R. P. Nr 25, poz. 220), obowiązującej w okresie od dnia 1 września 1938 r. do dnia 28 maja 1950 r. Zgodnie z art. 115 ust. 1 tej ustawy obywatel polski, podlegający obowiązkowi wojskowemu z mocy ustawy niniejszej lub przepisu szczególnego, traci obywatelstwo polskie, jeżeli przyjmuje obowiązki w wojsku obcym lub obcej organizacji wojskowej bez zgody polskiej władzy. W tym przepisie ustawodawca posłużył się pojęciem "przyjęcia obowiązków" w wojsku obcym, które również wskazuje na konieczność wyrażenia przez obywatela woli pełnienia służby w wojsku danego państwa.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, z wykładni celowościowej i systemowej art. 11 ust. 2 ustawy o obywatelstwie w związku z ustawą o powszechnym obowiązku wojskowym z 1938 r. uprawniony jest wniosek, iż utrata obywatelstwa polskiego na podstawie tego przepisu w związku ze "wstąpieniem do służby wojskowej w państwie obcym" bez zgody właściwych organów polskich następowała nie tylko w razie podjęcia przez obywatela polskiego służby wojskowej w obcym państwie w charakterze ochotnika, lecz również w przypadku odbycia przez niego przymusowej służby w obcym wojsku, będącego konsekwencją dobrowolnego nabycia przez niego obywatelstwa obcego państwa. Odbycie zasadniczej służby wojskowej stanowi realizację przez obywatela obowiązków obrony ojczyzny i wierności danemu państwu. Służba ta jest więc z samego swojego charakteru przymusowa. Obowiązek ten ciąży jednak tylko na obywatelach danego państwa, dlatego w przypadku dobrowolnego nabycia obywatelstwa państwa obcego przez daną osobę należy uznać, że wyraża ona zgodę na wypełnianie obowiązku obrony tego państwa. Nabycie obywatelstwa obcego, jako powodujące powstanie stosunku zależności i posłuszeństwa dla władzy innego państwa, było jedną z przesłanek utraty obywatelstwa państwa polskiego na podstawie art. 11 ustawy (z zastrzeżeniem przewidzianym w art. 11 zd. 2). Odbycie obowiązkowej służby wojskowej w obcym państwie przez obywatela polskiego, będące następstwem dobrowolnego nabycia przez niego obywatelstwa tego państwa, należy zatem również uznać za naruszające obowiązek wierności państwu polskiemu i powodujące powstanie stosunku zależności wobec innego państwa.

W związku z powyższym, stwierdzić trzeba, że zarówno dobrowolne wstąpienie przez obywatela polskiego do obcego wojska, jak również odbycie obowiązkowej służby wojskowej w obcym państwie, będące konsekwencją dobrowolnego nabycia przez niego jego obywatelstwa powodowało utratę obywatelstwa polskiego na podstawie art. 11 pkt 2 ustawy.

Ocena prawidłowego zastosowania w sprawie art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego wymaga ustalenia także, jakie przepisy polskie czy państwa obcego - stanowią wzorzec oceny, czy podjęcie określonych obowiązków wobec państwa obcego należy kwalifikować jako służbę wojskową na rzecz tego państwa.

Wątpliwości takich nie ma na gruncie art. 4 pkt 5 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego w kontekście wykładni pojęcia "przyjęcia do służby wojskowej w Państwie Polskim" jako przesłanki uzasadniającej nabycie obywatelstwa polskiego. W orzecznictwie (por. wyrok NTA z 22 kwietnia 1928r., L.Rej. 3771/25, OSP VII 502) podnosi się, że wykładnia tej normy prawnej uwzględniać musi regulacje obowiązujących wówczas polskich aktów prawnych dotyczących służby wojskowej w Polsce przykładowo obowiązującej w czasie wydawania ustawy z 20 stycznia 1920 r. ustawy z 27 października 1918 r. (Dz. pr. Kr. Pol. Nr 28) o powszechnym obowiązku służby wojskowej.

Na gruncie przepisów regulujących przesłanki utraty obywatelstwa polskiego wątpliwości, czy pojęcia sformułowane w przepisie art. 11 pkt 2 ustawy należy oceniać na podstawie przepisów polskich czy obcych, dostrzeżono już w piśmiennictwie międzywojennym. Szymon Rundstein, w glosie do wyroku NTA z 21 grudnia 1932 r., l. rej. 5207/31, zauważył, że Trybunał, interpretując pojęcie "przyjęcie urzędu publicznego w państwie obcym" nie wyjaśnił, czy ta kwalifikacja odpowiada przepisom prawa polskiego, czy też zgodna jest z właściwymi przepisami państwa obcego. W sytuacji, "gdy chodzi o uznanie istnienia względnie nieistnienia przynależności państwowej polskiej", autor glosy za rozstrzygającą przyjął jednakże kwalifikację prawa polskiego. Jego zdaniem, nawet gdyby "według przepisów cudzoziemskich dany rodzaj służby dla państwa nie dał się podciągnąć pod pojęcie służby państwowej władze polskie takim sprawdzianem nie byłby związane. Rozstrzyga tedy w sprawach o obywatelstwo kwalifikacja legis fori, co zresztą jest zgodne z poglądem doktryny i praktyki francuskiej, która niejednokrotnie kwestie utraty przynależności państwowej wskutek przyjęcia urzędu publicznego w tym duchu rozstrzygała". Z poglądem powyższym należy się zgodzić, uzupełniając go uwagą, że te same zasady powinny być miarodajne w odniesieniu do interpretacji przesłanki wstąpienia do służby wojskowej w państwie obcym.

Dokonując zatem interpretacji przesłanki utraty obywatelstwa polskiego poprzez wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym przy zastosowaniu wykładni legis fori należało uwzględnić przepisy ustawy z 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz. U. Nr 25, poz. 220), obowiązującej w Państwie Polskim w dacie przeniesienia skarżącego do służby w rezerwie w wojsku izraelskim. Wynika z nich, że w ówczesnej Polsce obowiązek odbycia służby wojskowej obejmował nie tylko zasadniczą służbę wojskową, ale także służbę wojskową w rezerwie (art. 7 ust. 1 lit. b powołanej ustawy). Ustawa określała też inne rodzaje służby wojskowej (służba wojskowa w pospolitym ruszeniu, pomocnicza służba wojskowa, uzupełniająca służba wojskowa), które wchodziły w zakres powszechnego obowiązku wojskowego. Odrębne akty regulowały zasady zawodowej służby wojskowej (dekret Prezydenta Rzeczypospolitej z 12 marca 1937 r. o służbie wojskowej oficerów).

Dodatkowo należy zauważyć, że art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego nie zawęża przesłanki wstąpienia do służby wojskowej w państwie obcym do odbycia szczególnego rodzaju służby wojskowej. W szczególności, przepis art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego nie ogranicza pojęcia wstąpienia do służby wojskowej w państwie obcym do czynnej służby wojskowej. Należało zatem przyjąć, że każde wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym, na które obywatel polski nie otrzymał zgody właściwego organu, bez względu na rodzaj tej służby, rodzi skutek w postaci utraty z mocy prawa obywatelstwa polskiego na podstawie art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego. Trzeba również mieć na uwadze, że treść przepisu art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego uzupełnia przepis art. 115 ust. 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz. U. Nr 25, poz. 220), który stanowił, że obywatel polski podlegający obowiązkowi wojskowemu z mocy tej ustawy lub przepisu szczególnego, traci obywatelstwo polskie, jeżeli przyjmuje obowiązki w wojsku obcym lub obcej organizacji wojskowej bez zgody polskiej władzy.

W konsekwencji wykładnia art. 11 pkt 2 powołanej ustawy, sprowadzająca się do utożsamienia służby wojskowej wyłącznie z czynną służbą wojskową, nie jest prawidłowa. Taką wykładnię przyjął Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku. Nie może to jednak skutkować jego uchyleniem albowiem okoliczność ta nie miała wpływu na treść rozstrzygnięcia.

Dalej wskazać należy, iż organ administracji publicznej dokonuje ustaleń stanu faktycznego nie tylko w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, ale także na podstawie domniemań. Nadto organ zbiera materiał dowody z własnej inicjatywy oraz gromadzi dowody wskazane przez strony a nawet zobowiązuje je do przedstawiania określonych dowodów, jeśli sam nie może ich zebrać. W okolicznościach niniejszej sprawy inicjatywa dowodowa musi być przejawiana nie tylko przez organ, ale przede wszystkim przez stronę postępowania, bowiem polskie organy administracji nie mają możliwości zwrócenia się do organów Państwa Izrael o wydanie zaświadczenia dokumentującego przebieg służby wojskowej skarżącego w izraelskiej armii. Skarżący mimo zobowiązania przez organ do przedstawienia zaświadczenia o przebiegu całej służby wojskowej, takiego zaświadczenia nie przedstawił, choć takie wezwanie organ kilka razy kierował do wnioskodawcy. Skarżący nie przedstawił również dokumentu właściwego organu o niemożliwości uzyskania dokumentu o przebiegu całej służby wojskowej. W tej sytuacji zarzut nie wyczerpania środków dowodowych w trybie art.86 kpa należało uznać za nietrafny.

Nadto z dokumentów przedstawionych przez skarżącego wynika, iż skarżący był żołnierzem sił rezerwowych Państwa Izrael w okresie od [...] 1949 r. do [...] 1958 r. Wskazana okoliczność jest wystarczająca dla uznania – w okolicznościach prawnych niniejszej sprawy -, iż skarżący utracił obywatelstwo polskie na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy o obywatelstwie z 1920 r.

W tej sytuacji rozstrzygnięcie Sądu I instancji oddalające skargę na decyzję odmawiającej stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez M. F., należy uznać za prawidłowe.

Nadto niezrozumiały jest, w opinii Naczelnego Sądu Administracyjnego, podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przepisów postępowania tj. art. 1 ustawy P.u.s.a. i art. 3 ustawy P.p.s.a. przez przyjęcie z góry generalnego domniemania służby w obcej armii i uznania za podstawę tego domniemania utraty obywatelstwa polskiego. Powołane przepisy stanowią o kompetencji sądów administracyjnych do sprawowania kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Skarżący, podnosząc ten zarzut nie powołał żadnych szczegółowych przepisów prawa, które jego zdaniem zostały naruszone poprzez dokonanie przez Sąd I instancji takiej oceny stanu faktycznego i prawnego. To, że Sąd I instancji dokonał w uzasadnieniu wyroku oceny określonych okoliczności faktycznych, która różni się od stanowiska prezentowanego przez skarżącego nie oznacza jeszcze, że oceny tej dokonano sprzecznie z prawem.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ustawy P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.