Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 59/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2016-03-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17b
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Włodarska Sędziowie sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) sędzia WSA Renata Owczarzak Protokolant starszy sekretarz sądowy Dominika Znaniecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2016 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...], Wójt Gminy na podstawie art. 3 pkt 6, art. 17, art. 17b, art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 114 ze zm., dalej zwana u.ś.r.), rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2013 r. poz. 3), art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 583) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej zwana K.p.a.) odmówił J. D. (dalej zwana skarżącą lub wnioskodawczynią) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na syna M. D.

W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Na podstawie art. 17 ust. 1b cyt. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Artykuł 17b ust. 1 u.ś.r. stanowi, że gdy o świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17, ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:

rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;

małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.

Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17b ust. 2).

Strona nie figuruje w rejestrze osób bezrobotnych oraz poszukujących pracę w Powiatowym Urzędzie Pracy, ponadto nie jest osobą zatrudnioną i nie wykonuje innej pracy zarobkowej. Skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad synem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...].06.2015., znak: [...], ze wskazaniami m.in.: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Niepełnosprawność osoby wymagającej opieki istnieje od urodzenia. Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na stałe.

W dniu [...] listopada 2015 r. wnioskodawczyni złożyła oświadczenie pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywego oświadczenia, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Z treści dołączonego zaświadczenia o wielkości gospodarstwa rolnego wyrażonej w hektarach przeliczeniowych wynika, że wnioskodawczyni jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 57,6177 ha, co stanowi 62,773 ha przeliczeniowych. Wobec powyższego uznać należy, że skarżąca podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w KRUS jako rolnik.

W myśl art. 6 ustawy z dnia [...] grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2015 r. poz. 704), rolnik jest to pełnoletnia osoba fizyczna, zamieszkująca i prowadząca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia. W myśl tej definicji rolnikiem jest osoba posiadająca, a w konsekwencji prowadząca gospodarstwo rolne. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego zachodzi wówczas, gdy rolnik nie jest właścicielem lub posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym. Wobec czego sytuacja, w której rolnik, pozostając w dalszym ciągu właścicielem gospodarstwa rolnego, nie pracuje w tym gospodarstwie zgodnie z ww. definicją nie stanowi zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego (uchwała NSA z 11.12.2012 r., I OPS 5/12).

W związku z powyższym fakt posiadania gospodarstwa rolnego przez stronę w konsekwencji stanowi o braku przesłanek warunkujących przyznanie przedmiotowego świadczenia zawartych w art. 17b u.ś.r.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła skarżąca. W uzasadnieniu wskazała, że jest matką niepełnosprawnego od urodzenia dziecka ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W związku z chorobą syna nie uczestniczy w żadnych pracach związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Wszystkie obowiązki związane z prowadzeniem gospodarstwa przejął mąż, natomiast ona cały swój czas poświęca opiece nad synem, który wymaga całodobowej opieki, nie jest w stanie samodzielnie egzystować ani podejmować jakichkolwiek życiowych decyzji.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 1 i art. 17b u.ś.r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w aktach sprawy znajduje się m.in. zaświadczenie KRUS Nr [...] z [...].11.2015 r. o podleganiu przez skarżącą ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresach od [...].09.1991 r. do [...].09.2013 r., od [...].09.2013 r. do [...].04.2014 r. i od [...].04.2014 r. do nadal z mocy ustawy jako rolnik (małżonek).

Jak wynika z art. 17b u.ś.r., warunkiem niezbędnym dla możliwości przyznania świadczenia nie jest konieczność bezwzględnego zbycia gospodarstwa rolnego, lecz zaprzestanie prowadzenia go, względnie zaprzestanie pracy w nim. Pomimo brzmienia art. 17b ust. 2 u.ś.r. stanowiącego, że środkiem dowodowym na zaprzestanie przez rolnika prowadzenia gospodarstwa rolnego jest złożone przezeń oświadczenie pod odpowiedzialnością karną za jego fałszywość, to w sytuacji powzięcia przez organ wątpliwości w tym przedmiocie jest możliwe dopuszczenie innych dowodów, skoro zgodnie z art. 7 K.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Po myśli zapisów art. 16 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 6 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu podlega z mocy ustawy rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny, zaś ilekroć w ustawie jest mowa o rolniku - rozumie się pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia.

Zważywszy na to, że skarżąca jest we współposiadaniu gospodarstwa rolnego wraz z mężem oraz jest ubezpieczona obowiązkowo z mocy ustawy w KRUS, uznać należy, że pomimo złożonego oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego jak i pracy w nim nadal uczestniczy w prowadzeniu działalności rolniczej związanej z tym gospodarstwem. Zauważenia wymaga, że prowadzenie gospodarstwa rolnego nie musi polegać na fizycznym wykonywaniu w nim czynności, może bowiem przejawiać się w kierowaniu pracami ściśle związanymi z tym gospodarstwem, a co za tym idzie - w partycypowaniu tak w kosztach jego działania, jak i dochodach, jakie ono przynosi. Ideą przyświecającą ustawodawcy przy wprowadzaniu świadczenia opiekuńczego w postaci świadczenia pielęgnacyjnego jest zrekompensowanie utraty potencjalnych dochodów w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad chorym członkiem rodziny tej opieki wymagającym w takim zakresie, że opiekun nie może podjąć działań w celu zapewnienia sobie źródeł utrzymania. Jak zauważył WSA w Bydgoszczy w wyroku z 27.05.2015 r., II SA/Bd 368/15, zachodzi więc sytuacja, że strona przed organem pomocy społecznej powołuje się na okoliczność zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego, a przed rolniczym organem rentowym powołuje się na fakt zupełnie przeciwny, tj. prowadzenia gospodarstwa rolnego, albowiem objęcie ubezpieczeniem rolniczym nie jest uzależnione od bycia właścicielem gospodarstwa rolnego, lecz prowadzenia gospodarstwa rolnego. Z legalnej bowiem definicji rolnika w art. 6 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wynika wprost, że samo posiadanie lub własność gospodarstwa rolnego nie wyczerpuje ustawowego pojęcia rolnika. Konieczne jest jeszcze prowadzenie w tym gospodarstwie działalności rolniczej. Pojęcie gospodarstwa rolnego definiuje art. 6 pkt 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników stanowiąc, że przez pojęcie to rozumie się każde gospodarstwo służące prowadzeniu działalności rolniczej, a więc zgodnie z art. 6 pkt 3 działalności w zakresie produkcji roślinnej lub zwierzęcej, w tym ogrodniczej, sadowniczej, pszczelarskiej lub rybnej. Również w ustawie o świadczeniach rodzinnych ustawodawca określił pojęcie gospodarstwa rolnego określając w art. 3 pkt 6, że pojęcie to oznacza gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy podatku rolnym, za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż rolnicza, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy i stanowiący własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki nieposiadającej osobowości prawnej. Niewątpliwe zatem zarówno w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników, jak i w ustawie o świadczeniach rodzinnych przez gospodarstwo rolne rozumie się gospodarstwo przeznaczone do prowadzenia działalności rolniczej. Należy też zauważyć, że celem ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników jest zapewnienie ubezpieczenia społecznego rolnikom, dla których prowadzenie działalności rolniczej stanowi podstawowe zajęcie, będące źródłem utrzymania i którzy w związku z tym nie mają innego tytułu do ubezpieczenia. Niewątpliwie zatem w przypadku rolników ich ubezpieczenie społeczne ma ze swej istoty swoje źródło w prowadzeniu działalności rolniczej w posiadanym gospodarstwie rolnym. Działalność ta zaś immanentnie powiązana jest z celem, jakim jest osiąganie dochodu. Istotą natomiast świadczenia pielęgnacyjnego jest materialne wsparcie osób, które nie zarobkują z powodu opieki nad bliską osobą niepełnosprawną.

Skargę na powyższą decyzję złożyła J. D. zarzucając jej naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. i art. 6 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników poprzez ich błędne zastosowanie. W związku z powyższym wniosła o uchylenie wydanych decyzji.

W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że świadczenie pielęgnacyjne związane z opieką nad synem miała ustalone dwukrotnie w 2010 i 2012 r. Obecnie wydana decyzja, pomimo takiego samego stanu faktycznego, jest decyzją odmowną, co jest całkowicie niezrozumiałe i krzywdzące. Sytuacja życiowa syna nie uległa zmianie, a jeżeli już, to tylko na niekorzyść, albowiem stan jego zdrowia nie daje żadnych nadziei na poprawę. Również jeśli chodzi o jej sytuację, nie zaszły żadne zmiany. Cały czas nie pracuje, gdyż nie ma takiej możliwości właśnie ze względu na stan zdrowia syna.

Skarżąca podkreśliła, że nie jest rolnikiem w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i od lat nie prowadzi gospodarstwa rolnego. Cały ciężar pracy na roli spoczywa na jej mężu. Złożone oświadczenie o rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym jest prawdziwe i winno stanowić podstawę dla pozytywnego rozpoznania wniosku. Twierdzenie, że posiadanie czy też bycie właścicielem gospodarstwa, jest jednoznaczne z jego prowadzeniem, jest nie do zaakceptowania. Uznawanie, że samo podleganie składkom KRUS przemawia za przyjęciem, że ktoś prowadzi gospodarstwo rolne, jest daleko idącym uproszczeniem.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej przywoływana jako P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W rozumieniu powyższych przepisów, sąd administracyjny bada legalność, czyli innymi słowy zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron, oraz z przepisami proceduralnymi, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd orzekając w sprawie nie kieruje się zasadami słuszności, czy też celowości i nie ocenia kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Natomiast stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia następuje wówczas, gdy sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Po myśli art. 134 § 1 P.p.s.a., rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 P.p.s.a, skarga podlega oddaleniu w oparciu o przepis art. 151 P.p.s.a.

Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji naruszeń prawa skutkujących koniecznością jej uchylenia (art. 145 § 1 P.p.s.a.).

Sądową kontrolą w niniejszej sprawie objęte została decyzje SKO, mocą której odmówiono skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na niespełnienie przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego bądź wykonywania w nim pracy. Stanowisko o niespełnieniu w sprawie przedmiotowej przesłanki organy uzasadniły okolicznością, że skarżąca jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego i podlega ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu w KRUS jako rolnik (małżonek).

W ramach regulacji art. 17 u.ś.r. określone zostały pozytywne i negatywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. I tak przepis art. 17 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, wymieniając te pierwsze, stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W sprawie było bezsporne, że skarżąca spełnia ww. kryteria.

W stosunku do określonej grupy społecznej, tj. rolników oraz ich małżonków i domowników, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zastało obwarowane dodatkowymi warunkami. Stanowi o tym przepis art. 17b u.ś.r. wprowadzony do obrotu prawnego ustawą z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r. poz. 567), która weszła w życie w dniu 15 maja 2014 r. Na podstawie tego przepisu wymienione świadczenie pielęgnacyjne przysługuje rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego, a małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Tym samym zakres ustawy objął grupę podmiotów, która dotąd nie mogła być uprawniona do przedmiotowego świadczenia z powodu niezaklasyfikowania wykonywania działalności rolniczej jako zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1 art. 17b, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17b ust. 2 ww. ustawy). Zgodzić się przy tym trzeba z poglądem organu, że ww. oświadczenie nie jest wyłącznym dowodem, który może świadczyć o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego i możliwe jest wykazanie innymi dowodami przeciwnych okoliczności, co organy uczyniły w niniejszej sprawie.

W tym miejscu wskazać więc należy, że okoliczność, iż skarżąca otrzymywała wcześniej świadczenie, w żaden sposób nie może przesądzać, że w związku ze zmianą stanu prawnego będzie je otrzymywała również obecnie.

Ze znajdującego się w aktach przedmiotowej sprawy zaświadczenie KRUS z dnia [...].11.2015 r. o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników wynika, że skarżąca podlega przedmiotowemu ubezpieczeniu w okresie od 1991 r. (a od [...].04.2014 r. jako rolnik małżonka). Niewątpliwe zatem skarżąca należy do grupy podmiotów objętych hipotezą art. 17b ust. 1 u.ś.r., a więc podmiotów, w stosunku do których ustawodawca obwarował prawo do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego dodatkowym wymogiem, tj. wymogiem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego (rolnik) oraz zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego bądź wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym (małżonek rolnika, domownik).

Odpowiedź na stanowiące przedmiot sporu zagadnienie, czy w sprawie ten warunek z art. 17b ust. 1 u.ś.r. został spełniony, wymaga w pierwszej kolejności zdekodowania normatywnego pojęcia rolnika i małżonka rolnika w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Zgodnie z definicją rolnika zawartą w art. 6 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, pod pojęciem rolnika rozumie się pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia. W myśl zacytowanej definicji rolnikiem jest osoba posiadająca gospodarstwo rolne i prowadząca w nim działalność rolniczą. Zgodnie z art. 5 ww. ustawy, jej przepisy dotyczące ubezpieczeń rolnika i świadczeń przysługujących rolnikowi stosuje się także do małżonka rolnika, chyba że ten małżonek nie pracuje w gospodarstwie rolnika ani w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z tym gospodarstwem rolnym. Należy zauważyć, że stosownie do art. 4 ust. 1 ww. ustawy składki na ubezpieczenie za każdego ubezpieczonego opłaca rolnik, a jeżeli działalność rolnicza jest prowadzona na rachunek kilku osób, obowiązek opłacania składki ciąży na nich solidarnie. W przypadku więc, gdy oboje małżonkowie są współwłaścicielami gospodarstwa rolnego, prowadzącymi działalność rolniczą, to obojgu małżonkom stosownie do art. 6 pkt 1 powołanej ustawy przysługuje status rolnika, i to oni oboje są płatnikami składek na ubezpieczenie. Z powyższego wynika, że przytoczone unormowanie art. 5 ww. ustawy, odnosi się do małżonka rolnika, który nie jest właścicielem lub posiadaczem gospodarstwa rolnego, ale pracuje w tym gospodarstwie lub w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z tym gospodarstwem (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 26.11.2008 r., III AUa 839/08, LEX nr 509776). Jeżeli więc małżonek jest współwłaścicielem (współposiadaczem) gospodarstwa rolnego, podlega ubezpieczeniu jako rolnik. Jeżeli zaś nie jest współwłaścicielem (współposiadaczem) gospodarstwa rolnego, podlega ubezpieczeniu jako małżonek rolnika (małżonek rolnika nie będący właścicielem ani posiadaczem gospodarstwa rolnego nie ma statusu rolnika). Podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników ma w tym ostatnim przypadku swoje źródło, stosownie art. 5 ww. ustawy, w fakcie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnika lub w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z tym gospodarstwem rolnym. Ze znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia Wójta Gminy z dnia [...].11.2015 r. wynika, że skarżąca wraz z mężem są współwłaścicielami gospodarstwa rolnego o pow. 62,73 ha przeliczeniowych.

Pojęcie gospodarstwa rolnego definiuje art. 6 pkt 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników stanowiąc, że przez pojęcie to rozumie się każde gospodarstwo służące prowadzeniu działalności rolniczej, a więc zgodnie z art. 6 pkt 3 działalności w zakresie produkcji roślinnej lub zwierzęcej, w tym ogrodniczej, sadowniczej, pszczelarskiej lub rybnej. Również w ustawie o świadczeniach rodzinnych ustawodawca określił pojęcie gospodarstwa rolnego, określając w art. 3 pkt 6, że pojęcie to oznacza gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o podatku rolnym, za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż rolnicza, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy i stanowiący własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki nieposiadającej osobowości prawnej. Niewątpliwe zatem zarówno w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników, jak i w ustawie o świadczeniach rodzinnych przez gospodarstwo rolne rozumie się gospodarstwo przeznaczone do prowadzenia działalności rolniczej i współwłaścicielką takiego gospodarstwa jest skarżąca.

Z legalnej definicji rolnika zawartej w art. 6 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wynika wprost, że samo posiadanie lub własność gospodarstwa rolnego nie wyczerpuje ustawowego pojęcia rolnika. Konieczne jest jeszcze prowadzenie w tym gospodarstwie działalności rolniczej. Odnośnie sposobu rozumienia kategorii prowadzenia działalności rolniczej wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 11.12.2012 r., I OPS 5/12, wskazując, że prowadzenie działalności rolniczej wiąże się ściśle z normalnymi działaniami koniecznymi dla prowadzenia gospodarstwa rolnego, tj. z wykonywaniem pracy w tym gospodarstwie lub wykonywaniem innych zwykłych czynności związanych z prowadzeniem takiej działalności, z tym że czynności te lub praca nie muszą mieć charakteru pracy fizycznej, a mogą polegać np. na zarządzaniu gospodarstwem. Prowadzenie gospodarstwa rolnego może polegać zatem także tylko na zarządzaniu nim. Dopiero występowanie całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, czyli niemożność wykonywania pracy fizycznej w gospodarstwie i brak możliwości zarządzania nim z reguły stanowi obiektywną przeszkodę w prowadzeniu gospodarstwa, a tym samym osiągania z niego dochodu. W przedmiotowej uchwale NSA podkreślił również, że przy właściwej organizacji pracy rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne - zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną. Wskazując, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika (wykonywanie w nim pracy, zarządzanie nim) jest formą aktywności zawodowej uprawianą dla celów zarobkowych, objętą w związku z tym odmiennym reżimem zabezpieczenia społecznego określonym w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników, NSA stwierdził, że rolnik prowadzący we wskazanym rozumieniu gospodarstwo rolne nie może uzyskać świadczenia pielęgnacyjnego.

W kontekście poczynionych uwag należy wyraźnie zaznaczyć, że prowadzenie własnego gospodarstwa rolnego (wykonywanie w nim pracy, zarządzanie nim) jest formą aktywności zawodowej uprawianą dla celów zarobkowych. Z tego też tytułu rolnik podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników według zasad określonych w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników. Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników przewiduje zasadę wyłączenia z obowiązku rolniczego ubezpieczenia społecznego osób spełniających warunki do objęcia innym ubezpieczeniem społecznym, dopuszczając jedynie w ograniczonym zakresie możliwość dalszego podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników przez osoby podejmujące pozarolniczą działalność gospodarczą (por. art. 7 ust. 1, art. 16 ust. 3, art. 5a ustawy). Celem tej ustawy jest więc zapewnienie ubezpieczenia społecznego rolnikom, dla których prowadzenie działalności rolniczej stanowi podstawowe zajęcie będące źródłem utrzymania i którzy w związku z tym nie mają innego tytułu do ubezpieczenia. Niewątpliwie zatem w przypadku rolników ich ubezpieczenie społeczne ma ze swej istoty swoje źródło w prowadzeniu działalności rolniczej w posiadanym gospodarstwie rolnym. Działalność ta zaś immanentnie powiązana jest z celem, jakim jest osiąganie dochodu. Istotą natomiast świadczenia pielęgnacyjnego jest materialne wsparcie osób, które nie zarobkują z powodu opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Chodzi zatem w nim o zabezpieczenie sytuacji prawnej podmiotów, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem [...] lipca 2013 r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, poprzez zapewnienie rekompensaty finansowej tym osobom, jako osobom, które nie zarobkują, gdyż aby móc wykonywać opiekę nad osobą niepełnosprawną, z własnej woli nie podejmują lub rezygnują z pracy.

W ocenie Sądu w przypadku rolnika (małżonka), posiadającego funkcjonujące gospodarstwo rolne, które przynosi dochody i z których to utrzymuje się ten podmiot, nie sposób uznać, że wsparcie finansowe państwa w postaci świadczenia pielęgnacyjnego, będzie zgodne z celem i istotą tego świadczenia, jakim jest rekompensata braku możliwości zarobkowania w związku z sprawowaną opieką nad bliską osobą niepełnosprawną. W ww. uchwale I OPS 5/12 NSA wyraźnie wskazał, że nie jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego osoba, która nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w sytuacji, gdy ma inne źródło utrzymania, i to bez względu na wielkość tych dochodów. Tymczasem skarżąca jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego, które przynosi dochody. Jest ona również ubezpieczona w KRUS jako rolnik (małżonek). Jak podkreślono wcześniej, małżonek będący współwłaścicielem gospodarstwa rolnego, podlega ubezpieczeniu jako rolnik, ma status rolnika, a więc podmiotu posiadającego gospodarstwo rolne i prowadzącego w nim działalność rolniczą. Prowadzenie zaś to nie tylko fizyczne wykonywanie pracy, ale również, jak podkreślił to NSA w przywołanej wyżej uchwale, zarządzanie, współdecydowanie o działalności rolniczej. Przy właściwej organizacji pracy, ze względu na charakter działalności rolniczej, rolnik może prowadzić poprzez zarządzenie gospodarstwo rolne i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest on bowiem organizatorem własnej pracy i w tym sensie ma możliwość pogodzenia tych dwóch rodzajów czynności. Jeżeli zatem w należącym do takiego podmiotu gospodarstwie rolnym prowadzona jest działalność rolnicza, przynosząca dochody, z których podmiot ten się utrzymuje, to tym samym nie sposób uznać, że nie prowadzi on we wskazanym rozumieniu gospodarstwa rolnego. Przy właściwej organizacji pracy ma on bowiem co najmniej możliwość współdecydowania i zarządzania gospodarstwem rolnym.

W ocenie Sądu nie można zaakceptować sytuacji, w której ta sama osoba, w tym samych okolicznościach, z jednej strony, przed jednym organem powołuje się na okoliczności determinujące podleganiu ubezpieczenie w KRUS, jako rolnik (małżonek), tj. osoba posiadająca gospodarstwo rolne i prowadząca w nim działalność rolniczą, a z drugiej strony, przed innym organem, kierowana wolą otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, oświadcza, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego czy wykonywania w nim pracy, pomimo że jest jego współwłaścicielem, utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych z tego gospodarstwa i jest ubezpieczona jako rolnik.

Z tych też względów Sąd uznał, że w okolicznościach przedmiotowej spawy nie było podstaw do uznania, że skarżąca spełnia wszystkie warunki do otrzymania wnioskowanego świadczenia, o czym prawidłowo przesądziły orzekające w sprawie organy stwierdzając, iż w sprawie nie zaistniała przesłanka zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego, względnie wykonywania w nim pracy.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł o oddaleniu wniesionej w sprawie skargi.