Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 560/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2021-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 15 ust. 6
journal: Dz.U. 2020 poz 1341
law: Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędzia WSA Tomasz Wójcik (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] czerwca 2021 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oddala skargę


UZASADNIENIE

W wyniku przeprowadzonego postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przyznanych M. K. (dalej także Skarżący) na mocy decyzji z dnia [...] sierpnia 2019 r. o uchyleniu decyzji dotychczasowej z dnia [...] lutego 2019 r. i przyznaniu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2018 Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) w T. decyzją z dnia [...] maja 2021 r. ustalił M. K. kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2018 w wysokości [...] zł, w tym [...] zł z tytułu nienależnie pobranej płatności cukrowej oraz [...] zł z tytułu nienależnie pobranej kwoty z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że przyczyną ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności było stwierdzenie, że wnioskodawca nie spełniał warunków do uzyskania płatności cukrowej za rok 2018. Wynikało to z faktu, że wnioskodawca nie zawarł umowy kontraktacyjnej z uznaną grupą producentów rolnych, uznaną organizacją producentów lub uznanym zrzeszeniem organizacji producentów, której był członkiem. Spółdzielnia Rolników "R.", z którą zawarł umowę kontraktacji została wykreślona z rejestru grup producentów rolnych w dniu [...] marca 2017 r. na podstawie decyzji Dyrektora Oddziału Terenowego Agencji R. Rolnego (ARR) w B. Nr [...]/[...]. Jednocześnie organ I instancji nie stwierdził, aby w sprawie zaistniały podstawy do odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności lub przesłanki uzasadniające odstąpienie od dochodzenia zwrotu.

W złożonym odwołaniu Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 15 ust. 6 z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2020 r., poz. 1341 z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą o płatnościach", poprzez jego błędną wykładnię, art. 7 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. (Dz.Urz. UE L 227 z 31.07.2014 r. str. 69) poprzez jego zastosowanie, pomimo niezaistnienia przesłanek ustawowych do uznania, iż przyznana płatność była nienależna, oraz art. 7 ust. 3 tego rozporządzenia poprzez jego niezastosowanie.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Zdaniem organu, analiza przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1308/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego wspólną organizację rynków produktów rolnych oraz uchylającego rozporządzenie Rady (EWG) nr 922/71, (EWG) nr 234/79, (EWG) nr 1037/2001 i (WE) nr 1234/2007 (Dz.Urz. UE L z dnia 20 grudnia 2013 r.) prowadzi do wniosku, że prawodawca wspólnotowy jako "przedsiębiorców" w odniesieniu do rynku cukru jednoznacznie rozumiał podmioty cukrownicze, czyli zajmujące się produkcją cukru. Natomiast, z wpisu Spółdzielni Rolników "R." w Krajowym Rejestrze Sądowym wynika, że podmiot ten nie prowadził tego rodzaju działalności. Ponadto Spółdzielnia Rolników "R." sama jest stroną umowy z podmiotem zajmującym się produkcją cukru - spółką N. [...] S.A. z siedzibą w O.. Nie można więc uznać, że Skarżący zawarł umowę z grupą producentów, której jest członkiem, lub organizacją producentów uznaną na podstawie rozporządzenia nr [...], której jest członkiem, lub zrzeszeniem organizacji producentów uznanym na podstawie rozporządzenia nr [...], do którego należy organizacja producentów, której jest członkiem, w której rolnik zobowiązuje się do wytworzenia i dostarczenia grupie, organizacji lub zrzeszeniu określonej ilości buraków cukrowych z określonej powierzchni gruntów, a grupa, organizacja łub zrzeszenie zobowiązują się te buraki odebrać w umówionym terminie, zapłacić za nie umówioną cenę i przeznaczyć te buraki na produkcję cukru, ponieważ Spółdzielnia Rolników "R.", zgodnie z decyzją Dyrektora ARR nie posiada statusu uznania oraz nie figuruje w Rejestrze grup producentów rolnych. Wyklucza to możliwość spełnienia warunku określonego w art. 15 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy. Warunek określony w art. 15 ust. 6 pkt 1 lit. a również nie został spełniony, gdyż podmiot, z którym Skarżący zawarł umowę kontraktacyjną nie prowadzi działalności związanej z produkcją cukru, a więc nie może zostać uznany za przedsiębiorstwo cukrownicze, o którym mowa w rozporządzeniu 1308/2013.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, że wypłata stronie płatności, uznanych następnie za nienależnie pobrane, nastąpiła na skutek pomyłki ARiMR, gdyż w dniu wydania decyzji przyznającej płatność cukrową informacja o niespełnieniu przez Spółdzielnię Rolników "R." warunków uznania i wykreśleniu jej z rejestru widniała w Rejestrze grup producentów. Jednocześnie jednak, w ocenie organu odwoławczego deklaracja płatności cukrowej w roku 2018 była błędna z przyczyn leżących po stronie wnioskodawcy. Należy w tym miejscu wyjaśnić, iż postępowanie administracyjne wszczynane jest na wniosek strony, zatem to ona kształtuje zakres swojego żądania i bierze na siebie odpowiedzialność za poprawną deklarację w zakresie żądania wskazanej we wniosku płatności. Za merytoryczną treść wniosku każdorazowo odpowiada występujący o płatności i to on winien ponieść konsekwencje zgłoszenia nieprawidłowych danych. Zatem nawet w sytuacji, gdy w sprawie doszło do błędnej oceny wniosku dokonanej przez organ I instancji, to odpowiedzialność w tym zakresie nie może spoczywać wyłącznie na tym organie, z pominięciem winy strony. Organ odwoławczy zwrócił uwagę na fakt, że to producent jest odpowiedzialny za złożenie prawidłowego wniosku o przyznanie płatności. Dlatego też przed złożeniem wniosku należy obowiązkowo zweryfikować poprawność zawartych w nim danych. Rolnik musi czynić to w pełni świadomie, bowiem to on bierze na siebie odpowiedzialność za zgłoszone dane, podpisując wniosek i składając oświadczenie o odpowiedzialności karnej za fałszywe oświadczenia, w wyniku których mógłby uzyskać nienależną korzyść finansową.

Tym samym, nie zaistniała druga z przesłanek, wskazana w art. 7 ust. 3, tzn. błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Dołączona do wniosku na rok 2018 umowa kontraktacyjna na dostawy buraków cukrowych w kampanii cukrowniczej 2018/2019 pomiędzy Skarżącym a Spółdzielnią Rolników "R." została zawarta w dniu [...] kwietnia 2018 r., czyli ponad rok po wykreśleniu Spółdzielni Rolników "R." z Rejestru grup producentów rolnych. Biorąc pod uwagę, że umowa kontraktacji musi być dołączana do wniosku w każdym kolejnym roku ubiegania się o płatności trzeba stwierdzić, że obowiązkiem wnioskodawcy ubiegającego się o płatność cukrową jest każdorazowe zweryfikowanie podmiotu, z którym zawiera umowę, pod względem spełniania przez ten podmiot kryteriów określonych w ustawie o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Nie może być uznane za uzasadnione twierdzenie strony, że nie mogła ona wykryć błędu, gdyż Rejestr grup producentów rolnych jest ogólnie dostępny dla nieograniczonej liczby odbiorców i znajduje się na stronach internetowych ARiMR.

W kontekście przepisów regulujących zasady przyznawania płatności cukrowej nie ma znaczenia to, czy po wykreśleniu z Rejestru grup producentów rolnych Spółdzielni Rolników "R." cukrownia przyjmowała od tego podmiotu buraki, gdyż fakt ten nie ma wpływu na indywidualne uprawnienia wnioskodawców do uzyskania płatności cukrowej. Podobnie nie ma znaczenia fakt przyznawania producentom rolnym, którzy mieli podpisaną umowę ze Spółdzielnią, płatności cukrowej przed rokiem 2017, gdyż wykreślenie tego podmiotu z Rejestru grup producentów rolnych miało miejsce dopiero w roku 2017.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. uznał, iż nie wykazano, że producent rolny nie jest winny stwierdzonych nieprawidłowości, nie poinformowano również organu, że wniosek jest nieprawidłowy lub, że się zdezaktualizował od czasu złożenia dlatego w ocenie organu II instancji nie zachodzą okoliczności do uznania argumentów odwołującego i odstąpienia od obowiązku zwrotu płatności cukrowej.

W świetle powyższego brak jest podstaw do zastosowania w niniejszej sprawie przepisu art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr [...] z dnia [...] lipca 2014 r. Tym samym, zgodnie z art. 7 ust. 1 tego rozporządzenia, powstał obowiązek zwrotu nienależnej płatności w łącznej wysokości [...] zł.

W złożonej skardze Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając naruszenie:

- art. 15 ust. 6 ustawy o płatnościach poprzez jego błędną wykładnię;

- art. 7 ust 1 i 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr [...] poprzez jego zastosowanie, pomimo niezaistnienia przesłanek ustawowych do uznania, iż otrzymał nienależną płatność;

- art. 7 ust 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr [...] poprzez jego niezastosowanie.

Jednocześnie Skarżący wniósł o przeprowadzenie przez Sąd dowodu uzupełniającego z decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w T. nr [...] oraz wypisu z ewidencji producentów z [...] lipca 2018 r. na okoliczność uznawania przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Spółdzielni Rolników R. jako Grupy Producentów Rolnych w roku 2018.

W ocenie Skarżącego sam fakt szerokiego rozumienia sformułowania przedsiębiorstwo użytego w pkt 5 w sekcji A w części II załącznika II do rozporządzenia nr [...] nie oznacza, iż przetwórstwo buraka cukrowego i wytwarzanie cukru może być wykonywane przez dowolny podmiot. Przyjęta interpretacja odnosi się wyłącznie do etapu skupu buraka cukrowego i oznacza, że skup ten może być prowadzony nie tylko przez przetwórców lecz również przez inne przedsiębiorstwa, w których zakresie działalności mieści się skup produktów rolnych, o czym świadczy odmienna terminologia używana w poszczególnych przepisach rozporządzenia. Odmienna interpretacja wiązałaby się z nieuzasadnionym przerzuceniem na producenta buraka cukrowego obowiązku badania na co przeznaczany jest sprzedany przez niego produkt. Powyższe byłoby sprzeczne z podstawowymi zasadami obrotu gospodarczego, gdyż sprzedający po wydaniu towaru nie ma żadnej realnej możliwości zbadania jak kupujący wykorzystuje dostarczony towar. Obowiązkiem sprzedającego jest weryfikacja czy podmiot ten posiada uprawniania do prowadzonego skupu, nie zaś czy jest on dalszym przetwórcą dostarczonego towaru. Skarżący podkreślił, że przyjmując iż umowa kontraktacji uprawniająca do ubiegania się przez rolnika o przyznanie pomocy powinna być zawarta z przedsiębiorcą należy uznać, że spełnił wszystkie wymogi do otrzymania płatności cukrowej w 2018 r. Otrzymana pomoc nie jest zatem płatnością nienależną.

Z ostrożności procesowej, w sytuacji gdyby Sąd uznał, że powyżej przedstawiona argumentacja jest błędna, Skarżący stwierdził, że w sprawie zaistniały okoliczności wyłączające obowiązek zwrotu przez niego otrzymanej płatności zgodnie z art. 7 ust 3 rozporządzenia nr [...]. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. rozpatrując odwołanie zauważył, że przyznanie płatności wynikało z oczywistego błędu popełnionego przez pracowników ARiMR. Potwierdził tym samym zarzuty podniesione w odwołaniu. Skarżący nie zgodził się z organem, że mógł wykryć ten błąd ARIMR w zwykłych okolicznościach. Dodał, że uzasadnienie tego stanowiska sprowadza się wyłącznie do stwierdzenia, że to wnioskujący błędnie wnosił o przyznanie płatności przedkładając nieprawidłową umowę do wniosku. Okoliczność ta, zdaniem Skarżącego, nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, gdyż ocenie organu winno podlegać ustalenie, nie czy popełniono błąd przy wypełnianiu wniosku, lecz to, czy strona popełniając błąd powinna mieć świadomość, że nie jest uprawniona do przyznania pomocy. Spór zatem sprowadza się do rozstrzygnięcia czy rolnicy powinni mieć w 2018 r. świadomość, że podmiot, do którego od wielu lat odstawiali buraki cukrowe i otrzymywali w związku z tym płatność, został wykreślony przez ARIMR z rejestru grup. Organ nie dokonał żadnych ustaleń co do okoliczności, w jakich doszło do wykreślenie Spółdzielni Rolników "R." z rejestru grup producentów rolnych. Nie przeprowadzono jakiejkolwiek analizy podniesionych przez niego wyjaśnień dotyczących ówczesnych działań ARIMR, która nie tylko przyznawała płatności cukrowe w 2018 i 2019 r. posiadając wiedzę o wykreśleniu tego podmiotu z rejestru grup, to co istotniejsze wprowadzała ona zmiany w ewidencji producentów poprzez dopisanie tam nowych członków, traktując przy tym Spółdzielnię jako grupę producentów rolnych. Utwierdzano zatem rolników w przekonaniu, że nie zachodzą żadne okoliczności, które mogłyby świadczyć o niemożności zawarcia umowy kontraktacji ze Spółdzielnią w celu otrzymania płatności.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

W piśmie procesowym z dnia [...] października 2021 r. Skarżący podtrzymał w całości żądania skargi podkreślając zasadność sformułowanych w niej zarzutów oraz uzasadniającej je argumentacji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a–c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) – dalej: jako "p.p.s.a." – lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na wstępie należy podać, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374 ze zm.) – dalej: "ustawa COVID-19". Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z dnia 7 grudnia 2021 r. skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 grudnia 2021 r. (por. k. 47 akt sądowych). Jednocześnie Skarżący został poinformowany o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne, o dostępie do informacji o sprawie w wykazie spraw sądowych e-Wokanda pod wskazanym adresem internetowym oraz o możliwości wypowiedzenia się w sprawie w terminie 10 dni od dnia doręczenia pisma i z tej możliwości skorzystał.

Spór w sprawie sprowadza się do oceny zasadności ustalenia Skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach wsparcia bezpośredniego na 2018 r. z tytułu płatności do buraków cukrowych do powierzchni deklarowanej. Organ podnosi, że w przedmiotowej sprawie nie został spełniony warunek określony w art. 15 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy o płatnościach. Ponadto nie można uznać, że producent rolny nie jest winny stwierdzonych nieprawidłowości, dlatego w ocenie organu II instancji nie zachodzą okoliczności do odstąpienia od obowiązku zwrotu płatności cukrowej. Przeciwne stanowisko zajmuje Skarżący zauważając, że spełnił przesłanki warunkujące prawo do płatności, która została mu przyznana. Z ostrożności procesowej podnosi, że brak jest podstaw do orzeczenia o jej zwrocie, bowiem błędnie organ przyjmuje, że mógł wykryć błąd o wykreśleniu Spółdzielni Rolników "R." z rejestru grup producentów rolnych.

W ocenie Sądu w zaistniałym sporze rację należy przyznać organowi, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w sposób uzasadniający jej uchylenie. Organy obu instancji prawidłowo zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy niezbędny do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i na tej podstawie dokonały trafnych ustaleń co do okoliczności faktycznych istotnych dla jej rozstrzygnięcia.

Dla oceny przedmiotowej sprawy niezbędne jest przywołanie przepisów prawa materialnego. Zgodnie z art. 15 ust. 6 ustawy o płatnościach: "Płatność związana do powierzchni upraw buraków cukrowych jest przyznawana rolnikowi:

1) jeżeli zawarł:

a) umowę dostawy, o której mowa w pkt 5 w sekcji A w części II załącznika II do rozporządzenia nr [...], która określa również powierzchnię gruntów, na której rolnik jest zobowiązany uprawiać buraki cukrowe, lub

b) umowę z:

- grupą producentów rolnych, której jest członkiem, lub

- organizacją producentów uznaną na podstawie rozporządzenia nr [...], której jest członkiem, lub

- zrzeszeniem organizacji producentów uznanym na podstawie rozporządzenia nr [...], do którego należy organizacja producentów, której jest członkiem, w której rolnik zobowiązuje się do wytworzenia i dostarczenia grupie, organizacji lub zrzeszeniu określonej ilości buraków cukrowych z określonej powierzchni gruntów, a grupa, organizacja lub zrzeszenie zobowiązują się te buraki odebrać w umówionym terminie, zapłacić za nie umówioną cenę i przeznaczyć te buraki na produkcję cukru;

2) do powierzchni uprawy buraków cukrowych, lecz nie większej niż powierzchnia gruntów określona w umowie, o której mowa w pkt 1."

Dokonując analizy poszczególnych przesłanek uzasadniających przyznanie płatności, należy stwierdzić, że z akt sprawy wynika, iż Skarżący nie zawarł umowy wymaganej ww. przepisami prawa. Zgodnie z ww. regulacją, z odwołaniem się do rozporządzeniu nr [...] przez umowę dostawy należy rozumieć umowę dostawy buraków do produkcji cukru zawartą pomiędzy sprzedawcą a przedsiębiorstwem. Sąd za uprawnioną ocenia argumentację organu, że analiza treści ww. rozporządzenia jednoznacznie wskazuje, że przez przedsiębiorstwo, o jakim mowa w cyt. przepisie, należy rozumieć przedsiębiorstwo cukrownicze. Potwierdzają to zacytowane przez organ zapisy preambuły. W szczególności należy przywołać jej pkt 118, zgodnie z którym "W celu uwzględnienia specyfiki sektora cukru oraz interesów wszystkich zainteresowanych stron, a także z uwagi na potrzebę uniknięcia jakichkolwiek zakłóceń na rynku, należy przekazać Komisji uprawnienia do przyjmowania niektórych aktów w odniesieniu do: warunków zakupu i umów dostawy; aktualizacji warunków zakupu buraków cukrowych określonych w niniejszym rozporządzeniu; oraz kryteriów, jakie mają być stosowane przez przedsiębiorstwa cukrownicze przy przyznawaniu plantatorom buraków cukrowych ilości buraków objętych przedsiewnymi umowami dostawy."

Natomiast w myśl art. 125 ust. 1 rozporządzenia nr 1308/2013 "Warunki zakupu buraków cukrowych i trzciny cukrowej, obejmujące przedsiewne umowy dostawy, są regulowane przez pisemne porozumienia branżowe między, z jednej strony, unijnymi plantatorami buraków cukrowych i trzciny cukrowej lub organizacjami, których są oni członkami i które działają w ich imieniu, a z drugiej strony – unijnymi przedsiębiorstwami cukrowniczymi lub organizacjami, których są one członkami i które działają w ich imieniu."

Z zapisów powyższych jednoznacznie wynika prawidłowość przyjętej przez organ argumentacji. Analiza przepisów art. 125-144 tego rozporządzenia wskazuje na to, że prawodawca zamiennie posługuje się pojęciami "przedsiębiorstw cukrowniczych", "przedsiębiorstw produkujących cukier" czy tylko "przedsiębiorstw". Przyjęcie, że pojęcie "przedsiębiorstwo" zawarte w definicji umowy dostawy należy rozumieć szeroko (por. s. 3-4 skargi), de facto prowadziłoby do wniosku, że umowa taka mogłaby być zawarta z każdym przedsiębiorstwem prowadzącym skup jakichkolwiek produktów rolnych, a nawet nie prowadzącym żadnej działalności w dziedzinie produkcji rolniczej. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że zgodnie z art. 15 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy o płatnościach wynika, że podmiot w nim wskazany winien przeznaczyć te buraki na produkcję cukru. Zapisu tego nie ma w pkt 1 lit. a, ponieważ już z samej definicji "przedsiębiorstwa cukrowego" zawartego w rozporządzeniu nr 1308/2013 wynika, że przeznacza ono zakupione buraki właśnie na ten cel. Takim podmiotem niewątpliwie nie jest Spółdzielnia Rolnicza "R.".

W tym zakresie wskazać trzeba, że w analizowanej sprawie bezspornie nie wystąpiła żadna z przesłanek zawarcia przez Skarżącego umowy z:

- z grupą producentów rolnych, której jest członkiem, lub

- organizacją producentów uznaną na podstawie rozporządzenia nr [...], której producent jest członkiem, lub

- zrzeszeniem organizacji producentów uznanym na podstawie rozporządzenia nr [...], do którego należy organizacja producentów, której jest członkiem.

Skarżący natomiast wywodzi, że Spółdzielnia Rolników "R." posiadała status podmiotu, o którym mowa w przepisach art. 15 ust. 6 pkt 1 ustawy o płatnościach oraz prawa wspólnotowego.

Z twierdzeniem tym w świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie sposób się zgodzić. W aktach sprawy znajduje się bowiem decyzja Dyrektora Oddziału Terenowego Agencji R. Rolnego w B. z [...] marca 2017 r., z której wynika, że ww. Spółdzielnia została wykreślona z rejestru grup producentów rolnych. Skarżący natomiast powołał się w skardze na decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w T. nr [...] oraz wypis w ewidencji producentów z [...] lipca 2018 r., wnosząc o przeprowadzenie z nich dowodu. Sąd na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. przeprowadził dowód z dokumentów załączonych do skargi. Wobec powyższego należy zauważyć, że z decyzji z dnia [...] lipca 2018 r. jednoznacznie wynika, iż dane dotyczące Spółdzielni Rolników "R." zostały zaktualizowane (w zakresie nowych członków) w rejestrze producentów rolnych. Rejestr ten prowadzony jest na podstawie ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz.U. z 2017 r., poz. 1854). Nie jest to zatem rejestr podmiotów, o których mowa w art. 15 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy o płatnościach. Wskazana zatem decyzja z [...] lipca 2018 r. w żaden sposób nie odnosi się do rejestru grup producentów rolnych.

Reasumując stwierdzić należy, że zasadne jest stanowisko organu, iż Skarżący nie zawarł umowy z podmiotem, o którym mowa w art. 15 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy o płatnościach, związku z tym nie został spełniony warunek konieczny dla uzyskania prawa do płatności.

Kolejną kwestią wymagającą zbadania jest to, czy w sprawie zachodziły przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności. Spór sprowadza się do oceny możliwości zastosowania w ustalonym stanie faktycznym art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.U.UE.L.2014.227.69). Na podstawie art. 7 ust. 1 ww. rozporządzenia w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną, w stosownych przypadkach, o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2. Stosownie do art. 7 ust. 3 obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest pogląd, że możliwość wyłączenia obowiązku zwrotu nienależnie dokonanej płatności w rozumieniu tego przepisu wymaga spełnienia jednocześnie dwóch przesłanek, tj.: 1) płatność dokonana musi być na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz 2) błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach (por. wyroki NSA: z 12 maja 2015 r. sygn. akt II GSK 870/14; z dnia: 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 315/13; z 15 czerwca 2011 r., sygn. akt II GSK 594/10; wyrok WSA w Białymstoku z 6 czerwca 2018 r. sygn. akt I SA/Bk 252/18, publ.: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl - podobnie jak wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych powołane w dalszej części uzasadnienia).

W kontrolowanej sprawie organ nie kwestionuje, że płatność została przekazana na rachunek Skarżącego na skutek pomyłki. Organ potwierdza, że na etapie przyznania płatności nie wziął od uwagę faktu, że Spółdzielnia Rolników "R." została wykreślona z rejestru grup producentów rolnych. Zatem pomimo niespełnienia tego warunku, płatność została przyznana i wypłacona. Należy jednak zgodzić się z organem, że powyższy błąd jest tego rodzaju, że mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Rejestr grup producentów rolnych jest bowiem jawny i ogólnie dostępny. W związku z tym Skarżący mógł się z nim zapoznać. Okoliczność tę Skarżący kwestionuje i na poparcie swojej argumentacji powołuje się na okoliczność wydania decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w T. z dnia [...] lipca 2018 r. oraz kopię wypisu z ewidencji producentów według stanu na [...] lipca 2018 r., które załączono do skargi.

Odnosząc się do tego zauważyć należy, że początkowo rejestr grup producenckich prowadziła Agencja R. Rolnego. Wykreślenie Spółdzielni Rolników "R." z rejestru grup producentów rolnych nastąpiło decyzją Dyrektora Oddziału Terenowego Agencji R. Rolnego w B. z dnia [...] marca 2017 r. Wówczas rejestr grup producentów rolnych prowadziła Agencji R. Rolnego, stosownie do art. 9 ust. 1 ustawy z dnia [...] września 2000 r. o grupach producentów rolnych i ich związkach oraz o zmianie innych ustaw – w brzmieniu nadanym ustawą z dnia [...] września 2015 r. o zmianie ustawy o grupach producentów rolnych i ich związkach oraz o zmianie innych ustaw oraz ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U. z 2015 r. poz. 1888). Zgodnie natomiast z art. 45 ust. 1 ustawy z dnia [...] lutego 2017 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Ośrodku Wsparcia Rolnictwa (Dz.U. z 2017 r. poz. 624) "Z dniem [...] sierpnia 2017 r. znosi się Agencję R. Rolnego i Agencję Nieruchomości Rolnych." Zatem Agencja R. Rolnego została z tym dniem zlikwidowana. Na podstawie art. 46 ust. 3 tej ustawy Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dniem [...] sierpnia 2017 r. z mocy prawa wstąpiła w prawa i obowiązki Agencji R. Rolnego związane z wykonywaniem zadań, które z dniem wejścia w życie tej ustawy stały się zadaniami Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (...). Ponadto na podstawie art. 52 ust. 1 ww. ustawy z dnia [...] lutego 2017 r. "Akta spraw, o których mowa w art. 47, rejestry, spisy, wykazy, ewidencje i bazy danych, prowadzone przez organy ANR, organy ARR i Agencję R. Rolnego, z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy przejmują właściwe organy KOWR, Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa, organy ARiMR albo Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa." Z powyższego wynika, że ARiMR przejęła rejestr wcześniej prowadzony przez Agencję R. Rolnego. Natomiast ARiMR nie tworzyła od podstaw rejestru grup producentów rolnych. W związku z tym wcześniejsze wykreślenie danego podmiotu z grup producentów rolnych było ujęte w rejestrze prowadzonym przez Agencję R. Rolnego, który to rejestr został przejęty przez ARiMR. Zatem nie budzi wątpliwości, że na dzień [...] sierpnia 2017 r. Spółdzielnia Rolników "R." była wskazana jako wykreślona z rejestru przejętego przez ARiMR. Nie ma zatem podstaw do uwzględnienia twierdzenia, że Skarżący nie mógł wykryć błędu, skoro rejestr ten jest jawny.

Ponadto Sąd zauważa, że decyzja z [...] marca 2017 r. o stwierdzeniu niespełnienia przez grupę warunków uznania i wykreśleniu Spółdzielni Rolników "R." z Rejestru grup producentów rolnych została prawidłowo doręczona Spółdzielni w dniu [...] marca 2017 r. (por. k. 21 akt admin. załączonych do sprawy o sygn. akt I SA/Bd 731/21).

W ocenie Sądu Skarżący miał zatem możliwość od Spółdzielni, której był członkiem uzyskania informacji o tym, czy figuruje ona w rejestrze uznanych grup producentów rolnych, ewentualnie zweryfikowania zapisów w tym rejestrze. Jak wynika z załączonej do skargi kopii wniosku o zmianę danych w ewidencji producentów, Skarżący był członkiem organizacji producentów (Spółdzielni) od dnia [...] kwietnia 2018 r. Zatem do dnia złożenia pierwszej wersji wniosku o przyznanie płatności na 2018 r., co miało miejsce [...] maja 2018 r., Skarżący miał wystarczający czas na uzyskanie informacji, bądź zweryfikowanie informacji pochodzących z rejestru.

Należy też mieć na uwadze, że Skarżący składając wniosek o przyznanie płatności potwierdził, że zna zasady ich przyznawania. W orzecznictwie przyjmuje się, że za rzetelność danych zawartych we wniosku odpowiada rolnik (por. wyrok NSA z dnia [...] maja 2010 r., sygn. akt II GSK 609/09). Wypełniając wniosek o przyznanie płatności wnioskodawca składa oświadczenie woli i wiedzy, za które ponosi odpowiedzialność.

Jak wskazał NSA w wyroku z 22 listopada 2018 r. sygn. akt I GSK 2071/18 "celem, określonego w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014, wyjątku od zasady, że płatności nienależnie lub nadmiernie pobrane powinny zostać zwrócone, jest zwolnienie z obowiązku zwrotu tylko w takich sytuacjach, w których to błąd organu spowodował wypłatę nienależnej płatności. Chodzić tu będzie o tą część rozstrzygnięcia, za którą w całości i niezależnie od rolnika odpowiada organ. Ocenę taką dodatkowo uzasadnia odwołanie się do reguł wykładni językowej. Przepis art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014 stanowi, że nienależna płatność ma zostać dokonana "na skutek" pomyłki organu. Zwrot ten wskazuje, że chodzi tu o takie działanie organu, które jest czynnikiem sprawczym bezpodstawnego przyznania rolnikowi płatności. Przyjąć, zatem należało, że możność wykrycia błędu organu, o której mowa w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014 to nie tylko sytuacja, w której beneficjent posiada wiedzę o rzeczywistym stanie prawnym i faktycznym w zakresie braku podstaw do dokonania płatności, ale również stan, w którym rolnik - przy dołożeniu należytej staranności - mógł się dowiedzieć, że część wypłacanych mu płatności kwalifikuje się jako nienależna. Także w orzecznictwie NSA podkreśla się, że możliwość wyłączenia zwrotu nienależnie dokonanej płatności wymaga spełnienia dwóch przesłanek – płatność musi być dokonana na skutek błędu organu, a błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika (por. wyroki NSA: z dnia 15 czerwca 2011 r., sygn. akt II GSK 594/10, z dnia 24 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 315/13)."

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę pogląd ten podziela.

Z podanych wyżej względów, w ocenie tut. Sądu, organy obu instancji prawidłowo stwierdziły w wydanych decyzjach, że nie zachodziły przesłanki do odstąpienia od żądania zwrotu kwot nienależnie pobranych płatności. Skarżący mógł łatwo ustalić fakt wykreślenia Spółdzielni Rolników "R." z rejestru grup producentów rolnych zapoznając się z tym rejestrem, bądź uzyskując informację bezpośrednio w Spółdzielni.

W tym stanie sprawy ustalenie Skarżącemu do zwrotu kwoty nienależnych płatności w ramach systemów wsparcia jest zgodne z przepisami prawa. Oceny tej nie może zmienić okoliczność, że za inne lata płatność także była przyznana. Kwestia zasadności przyznania płatności za poprzednie lata, czy ich zwrotu wykracza poza granice niniejszej sprawy. Ponadto rolnik obowiązany jest uwzględniać – na każdy rok – aktualne dane dotyczące wniosku, tym bardziej, że umowa kontraktacji musi być dołączana do wniosku w każdym kolejnym roku ubiegania się o przyznanie płatności. Prawo do płatności nie może być bezkrytycznie powielane z lat poprzednich, jeżeli nawet nie zauważono braku podstaw do przyznania płatności. Błąd nie może być powielany w latach następnych.

Na marginesie zauważyć należy, że w podobnej sprawie zapadł przed tut. Sądem wyrok z dnia [...] listopada 2020 r., sygn. akt II SA/Bd 772/20, od którego wniesiona skarga kasacyjna została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia [...] listopada 2021 r. sygn. akt I GSK 796/21.

Wobec niezasadności podniesionych w skardze zarzutów, mając na uwadze, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

T. Wójcik H. Adamczewska-Wasilewicz L. Kleczkowski