Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 823/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2014-05-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 155
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym Przewodniczący : Sędzia NSA Henryk Ożóg (spr.) Sędziowie : Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski Protokolant : st. sekr. sądowy Dorota Hurman po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 7 maja 2014 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w sprawie rozszerzenia okresu za jaki zostało przyznane świadczenie pieniężne oddala skargę.


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej Kierownik Urzędu) decyzją z dnia [...] 2013 r. nr [...], działając na podstawie art. 155 kpa odmówił [...] (dalej: skarżącemu) zamiany decyzji własnej z dnia [...] 2005 r. nr [...] przyznającej świadczenie pieniężne z tytułu deportacji do pracy przymusowej na teren III Rzeszy w wymiarze 10 miesięcy, obejmujących okres od marca do grudnia 1944 r. i odmawiającej przyznania tego świadczenia w pozostałej części.

W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że skarżącemu zostało przyznane świadczenie pieniężne z tytułu deportacji do pracy przymusowej, powyższą decyzją z dnia [...] 2005 r., w której stwierdzono, że okres pracy przymusowej trwał od marca do grudnia 1944 r. Prusy Wschodnie zostały zajęte przez Armię Czerwoną w styczniu 1945 r., a sam skarżący w życiorysie z 30 czerwca 1958r. (k.9) stwierdził, że w lutym 1945 r. on i rodzice wrócili do domu.

W czerwcu 2013 r. skarżący rozpoczął ponownie korespondencję z Kierownikiem Urzędu podnosząc, iż powinien on rozszerzyć czas jego pobytu na robotach przymusowych. Po wymianie korespondencji, pismem z dnia 19 sierpnia 2013 r., wskazał art. 155 kpa jako tryb rozpatrzenia wniosku z uwagi na słuszny interes strony uwzględniający faktyczny czas zakończenia wojny, tj. maj 1945 r.

W związku z powyższym wnioskiem Kierownik Urzędu stwierdził, że zarówno w orzecznictwie jak i w literaturze utrwalony jest pogląd, że podstawową cechą aktu administracyjnego jest domniemanie jego trwałości. Zatem wzruszenie ostatecznej decyzji administracyjnej może nastąpić jedynie w trybie i w przypadkach określonych w Kodeksie Postępowania Administracyjnego. Jednym z takich wyjątków jest przepis art. 155 kpa "Decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony; przepis art. 154 § 2 stosuje się odpowiednio. Stanowi on, że w przypadkach wymienionych w § 1 właściwy organ wydaje decyzję w sprawie uchylenia lub zmiany dotychczasowej decyzji.

Ustawodawca wymienił, więc w normie prawnej dwie przesłanki, które muszą wystąpić łącznie, aby można było wzruszyć decyzję. Musi to być po pierwsze decyzja ostateczna, która nie tworzy praw nabytych dla żadnej ze stron postępowania, a po wtóre - za wzruszeniem tej decyzji muszą przemawiać względy interesu społecznego lub słuszny interes strony.

Pierwsza z powyższych przesłanek została spełniona, bowiem decyzja, o której uchylenie wnosi strona jest ostateczna (art. 16 § 1 kpa). Nie została spełniona natomiast przesłanka druga. Zgodnie bowiem z wyrokiem WSA w Warszawie sygn. akt V SA/Wa 1658/05 "słuszny interes strony rozumiany aż do kolizji z interesem społecznym nie może być sprzeczny z jasno brzmiącym przepisem ustawy, ani też go zastępować (tak WSA w Warszawie, wyroku z dnia 11 października V SA/Wa 1526/04), bowiem zasada praworządności, wyrażona w art. 6 kpa, zobowiązuje organy administracji do działania na podstawie przepisów prawa."

Pobyt zainteresowanego na robotach przymusowych nie trwał do maja 1945 roku. Organ ustalił okres represji na podstawie nie tylko faktów historycznych (zajęcie Prus Wschodnich w czasie ofensywy zimowej 1945 r.), ale także na podstawie dokumentu przedstawionego przez zainteresowanego we wniosku. Dokument ten w 2005 roku potwierdzał pobyt zainteresowanego z rodzicami na robotach przymusowych, a teraz jest również ważnym elementem rozstrzygnięcia administracyjnego. Kierownik Urzędu nie uważa za słuszne rozszerzenie uprawnień zainteresowanego o okres, w którym jego rodzice nie przebywali na robotach przymusowych (nie dotyczył ich przymus pracy), ani tym bardziej o okres, w którym wrócili do swojego domu (luty 1945 r.).

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podał, że wnosi o przyznanie świadczenia pieniężnego do czasu zakończenia wojny, ponieważ zajęcie, a nie wyzwolenie przez Armię Czerwoną Prus Wschodnich , tj. Królewca w styczniu 1945 r. nie oznaczało zakończenia działań wojennych, a tylko ostateczna kapitulacja w maju 1945 r. oznacza koniec wojny. Wskazał również, że w życiorysie z 30 czerwca 1958 r. na podstawie relacji matki napisał, że w lutym 1945 r. powrócił do kraju, ale nie do domu. Natomiast w karcie osobowej ojca zapisano czas przebywania w Niemczech 1944-1946. Na ziemie odzyskane powrócił z rodzicami po zakończeniu wojny w 1946 r.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Kierownik Urzędu decyzją z dnia [...] 2013 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 kpa oraz art. 2 pkt 2 lit. "a", art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 z późn.zm.; dalej ustawa o świadczeniu pieniężnym), utrzymał w mocy powyższą decyzję własną z dnia [...] 2013 r., nr [...].

W jej uzasadnieniu Kierownik Urzędu wskazał, że biorąc pod uwagę całokształt zebranego materiału dowodowego wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie bowiem do przepisu art. 155 kpa decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony.

Konstrukcja art. 155 kpa powoduje, iż prowadzone w oparciu o powołaną podstawę prawną postępowanie administracyjne nie ma na celu merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy (która przecież została już rozstrzygnięta co do istoty w postępowaniu administracyjnym głównym -rozpoznawczym), lecz koncentrację na ocenie (weryfikacji) wydanej uprzednio decyzji pod względem kryteriów przewidzianych przepisem art. 155 kpa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 października 2004 r. sygn. akt II SA/Bk 428/04 stwierdził, że nie można uznać za słuszny interes jej dążenia do innej oceny przez organ tego samego stanu faktycznego sprawy, który był już przedmiotem rozpoznania przez ten organ w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją.

Ocena dowodów przedstawionych przez stronę na okoliczność wykazania istnienia przesłanek decydujących o przyznaniu uprawnienia do świadczenia pieniężnego przeprowadzona została w trakcie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] 2005 r. Kierownik Urzędu rozpoznając sprawę w trybie zwyczajnym ustalił, iż strona podlegała represjom, o których mowa w art. 2 pkt 2 powołanej ustawy w okresie marca 1944 r. do grudnia 1944 r.

We wniosku z dnia 31 lipca 2013 r. skarżący powołał się na te same okoliczności będące przedmiotem rozpoznania organu w trakcie postępowania prowadzonego w trybie zwyczajnym.

Na marginesie należy wskazać iż sam zainteresowany wskazał datę powrotu swojej rodziny z prac przymusowych. Jak zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 2 czerwca 2011 r. sygn. akt IV SA/Po 168/11 zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy, świadczenie pieniężne wiąże się z okresem, w którym określone osoby podlegały represjom, a według art. 3 ust. 1 świadczenie przysługuje na każdy pełny miesiąc trwania pracy, o której mowa w art. 2 ustawy. Przy łącznym uwzględnieniu tych unormowań nie powinno ulegać wątpliwości, że w przypadku pracy przymusowej nakazanej przez władze III Rzeszy, okres represji to czas spędzony przez daną osobę w warunkach określonych w art. 2 ustawy. Istotną okolicznością jest przy tym pozostawanie przez nią w dyspozycji władz III Rzeszy. Natomiast ustanie tej dyspozycyjności jest równoznaczne z końcem represji w rozumieniu ustawy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wskazał, że: wnosi o rozszerzenie okresu pobytu, ponieważ:

1. Uważa datę maj 1945 r. za koniec wojny po faktycznej kapitulacji Niemiec dla wszystkich obywateli przebywających nie z własnej woli w ówczesnych granicach Niemiec.

2. Dla niego i rodziny skutki wywołane wojną zakończyły się z chwilą zamieszkania w domu na ziemiach odzyskanych w 1946 r. Data 1946 r. jest wpisana w rubryce "Czy przebywał za granicą?" - tj. "1944 - 1946 - Niemcy", a w czasie okupacji "[...]" Niemcy (Królewiec), w "karcie osobowej" ojca, w której figuruje jako syn, a dołączonej jako dowód do wniosku z dnia 05 września 2013 r.

3. W wymienionym wniosku do Kierownika Urzędu wyjaśnił z jakich powodów wpisał datę powrotu do kraju luty 1945 r. w pierwszym życiorysie z 30 czerwca 1958 r. Nie pamiętając jako dziecko daty powrotu, napisał tak jak pamiętała matka. Nie mogli wrócić do domu rodzinnego w województwie lwowskim z uwagi na sytuację polityczną. Matka pamiętała, że był to okres zimowy, a powrót w warunkach wojny to długotrwała gehenna z terenów zajętych przez Armię Czerwoną, gdzie ciągle zamieszkiwali Niemcy.

4. Uważa, że tzw. "koniec represji" wywołanych wojną zakończył się z historyczną datą kapitulacji Niemiec tj. maj 1945 r.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie z powodów wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo podkreślił, że możliwość powrotu do miejsca stałego zamieszkania, która w wielu przypadkach była niewątpliwie bardzo utrudniona (szczególnie tych dotyczących deportacji na zachodnie tereny III Rzeszy, w których przebieg linii frontu umożliwił powrót dopiero po zakończeniu działań wojennych, a więc po 8 maja 1945r .), jest okolicznością bez znaczenia prawnego. Świadczenie określone w ustawie nie przysługuje, bowiem za przymusowe pozostawanie poza terytorium Polski, czy też miejscem stałego zamieszkania, lecz za okres represji, o jakiej mowa w ustawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Z przepisu art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) wynika, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta obejmuje m. in. skargi na decyzje administracyjne ( art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a.).

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 155 kpa, zgodnie z którym decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony; przepis art. 154 § 2 stosuje się odpowiednio. W myśl zaś art. 154 § 2 kpa w przypadkach wymienionych w § 1 właściwy organ wydaje decyzję w sprawie uchylenia lub zmiany dotychczasowej decyzji.

Konstrukcja przepisu art. 155 k.p.a. powoduje, że nie można w nim upatrywać środka zmierzającego do ponownego rozpoznania sprawy zakończonej ostateczną decyzją administracyjną, niejako "w kolejnej instancji". Postępowanie prowadzone na podstawie art. 155 k.p.a. jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, a jego celem jest jedynie ustalenie, czy zachodzą przesłanki do uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej określone w art. 155 k.p.a. i czy ewentualnemu uchyleniu lub zmianie nie sprzeciwiają się przepisy szczególne (por. wyrok NSA z dnia 13 października 1995 r., III SA 27/95, LEX nr 26991 i z dnia 13 sierpnia 1997 r. III SA 854/96 LEX nr 30615 ).

Istotą postępowania w trybie art. 155 k.p.a. jest sprawdzenie, czy w ustalonym stanie faktycznym i prawnym istnieją szczególne przesłanki, które przemawiałyby za uchyleniem lub zmianą decyzji ostatecznej. Prawna możliwość zastosowania trybu przewidzianego w art. 155 k.p.a. uwarunkowana jest zatem prowadzeniem postępowania w ramach tego samego stanu prawnego i faktycznego oraz z udziałem tych samych stron. Postępowanie prowadzone na podstawie art. 155 k.p.a. nie może zmierzać do ponownego merytorycznego rozpatrzenia sprawy zakończonej ostatecznym rozstrzygnięciem (wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2007 r., I OSK 586/06 LEX nr 320845).

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem sporu było ustalenie czy interes społeczny lub słuszny interes strony przemawia za zmianą decyzji Kierownika Urzędu z dnia [...] 2005 r., w której stwierdzono, że okres pracy przymusowej trwał od marca do grudnia 1944 r.

Jak powyżej wskazano uwzględnienie interesu strony w ramach art. 155 kpa nie może odbywać się w oderwaniu od okoliczności faktycznych danej sprawy. Tym samym uwzględnienie powyższego kwalifikowanego interesu strony przy wydawaniu decyzji, o jakiej mowa w art. 155 k.p.a., należy rozumieć w ten sposób, iż mając w ustalonym, niezmiennym stanie faktycznym możliwość wydania korzystniejszego dla strony rozstrzygnięcia, nie pozostającego w kolizji z obowiązującym porządkiem prawnym, organ przyjmuje ten sposób orzekania zmieniając decyzję mniej korzystną dla strony. A więc to względy celowościowe (interes strony, interes publiczny) muszą przemawiać za inną konkretyzacją prawa i obowiązków adresatów decyzji zmienianej w trybie art. 155 k.p.a. U podstaw powyższego rozstrzygnięcia nie może przy tym spoczywać odmienna ocena ustalonego w sprawie stanu faktycznego, gdyż działanie powyższe wykracza poza zakres zastosowania art. 155 kpa (wyrok NSA z dnia 29 czerwca 2012 r., sygn. akt II OSK 569/11, LEX nr 1252109).

W przedmiotowej sprawie Kierownik Urzędu stwierdził, że wywodzony przez skarżącego słuszny interes polegający na dążeniu do poszerzenia uprawnień do świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do czasu zakończenia II wojny światowej, czyli do maja 1945 r. nie znajduje oparcia w zebranym materiale dowodowym.

Zdaniem Sądu ocena dokonana przez Kierownika Urzędu jest prawidłowa.

W myśl bowiem przepisu art. 2 pkt 2 lit "a" ustawy o świadczeniu pieniężnym, represją w rozumieniu tej ustawy była deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945.

W stanie faktycznym sprawy zakończonej ostateczną decyzją Kierownika Urzędu z dnia [...] 2005 r., której dotyczył wniosek o zmianę w trybie wspomnianego art. 155 kpa, ustalono czas trwania deportacji skarżącego wywiezionego wraz z rodzicami na roboty przymusowe od marca do grudnia 1944 r. na podstawie faktów historycznych, tj. wyzwolenia przez Armię Czerwoną Prus Wschodnich w styczniu 1945 r. oraz danych zawartych w dokumentach przedłożonych przez skarżącego, tj. z uzasadnienia wniosku z dnia 16 grudnia 2004 r. o przyznanie omawianego świadczenia, w którym skarżący wyraźnie podał, że został wywieziony w lutym 1944 r. wraz z rodzicami na roboty przymusowe na terytorium III Rzeszy do miejscowości H., gdzie przebywał do wyzwolenia w styczniu 1945 r., a także na podstawie własnoręcznego życiorysu z dnia 30 czerwca 1958 r. w którym wskazał, że w wieku pięciu lat został wywieziony z rodzicami na roboty przymusowe do Niemiec, z których powrócili w lutym 1945 r. W postępowaniu administracyjnym zakończonym wydaniem decyzji z dnia [...] 2005 r., dokonano również oceny ankiety osobowej matki skarżącego złożonej w celu otrzymania dowodu osobistego, w której matka podała, że przebywała w czasie okupacji w Niemczech we wskazanej wyżej miejscowości oraz karty osobowej ojca skarżącego, w której ojciec podał, że przebywał zagranicą w Niemczech od 1944 do 1945 r., jak również wniosku ojca skarżącego o przyznanie prawa własności, w którym podano datę przybycia wraz z rodziną na Ziemie Odzyskane - 25 kwietnia 1946 r. i z którego wynika, że dołączono do niego orzeczenie odszkodowawcze z dnia [...] 1945 r. wydane przez PUR w Ł.

Istotne przy tym jest, że analiza akt sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] 2005 r. wskazuje, iż skarżący nie podnosił wówczas faktu deportacji (wywiezienia) na terytorium III Rzeszy aż do czasu zakończenia II wojny światowej, a jedynie do stycznia 1945 r., czyli do historycznej daty wyzwolenia Prus Wschodnich przez Armię Czerwoną, gdyż we wniosku z dnia 16 grudnia 2004 r. o przyznanie świadczenia wskazał okres deportacji od lutego 1944 r. do stycznia 1945 r.

Działając w trybie art. 155 k.p.a. organ nie mógł rozszerzać zakresu sprawy administracyjnej o fakty, których nie udokumentowano w toku uprzednio prowadzonego postępowania administracyjnego, lecz zobowiązany był jedynie do dokonania oceny, czy żądanie skarżącego znajduje oparcie w aktach sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] 2005 r.

Zasadnie zatem Kierownik Urzędu uznał, iż w stanie faktycznym sprawy brak jest zindywidualizowanego interesu społecznego i słusznego interesu strony, uzasadniającego zmianę decyzji.

W tej sytuacji podniesione w skardze zarzuty okazały się niezasadne.

Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.