Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 30/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-03-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7, 77 par. 1, 107 par. 1 i 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 4 ust. 1, art. 36, 36(1) ust. 16, 36(4) ust. 1, ust. 7, ust. 10 pkt 1 i 2, 36(5) ust. 2, 36(8) ust. 1 i ust. 12, ust. 14, 36(9)
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Romanowski Sędziowie Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Iwona Sumikowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2012 r. sprawy ze skargi L. O. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego uchwałą z dnia [...] listopada 2011 r.,

nr [...], na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 z późn. zm.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (nazywanego dalej "k.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania L. O. (nazywanej dalej "skarżącą") z dnia [...] sierpnia 2011 r. od uchwały

Nr [...] z dnia [...] lipca 2011 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w P. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę.

Do wydania zaskarżonej uchwały doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniach od [...] czerwca do [...] czerwca 2011 r. skarżąca przystąpiła do egzaminu radcowskiego, na podstawie art. 361 ust. 1 ustawy o radcach prawnych (dalej nazywaną "ustawą o radcach"), przed Komisją Egzaminacyjną Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w P. (dalej: "Komisja Egzaminacyjna"), powołaną zarządzeniem Ministra Sprawiedliwości nr [...] z dnia [...] marca 2011 r.

Po sprawdzeniu testu z pierwszej części egzaminu oraz dokonaniu oceny każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu, Komisja Egzaminacyjna ustaliła, że: z pierwszej części egzaminu, stanowiącej zestaw pytań testowych skarżąca uzyskała 80 punktów i otrzymała ocenę dobrą (4), z drugiej części egzaminu, poświęconej prawu karnemu skarżąca otrzymała ocenę dostateczną (3), z trzeciej części egzaminu radcowskiego poświęconej prawu cywilnemu skarżąca uzyskała ocenę dostateczną (3), z części czwartej dotyczącej prawa gospodarczego uzyskała ocenę niedostateczną (2), a z części piątej poświęconej prawu administracyjnemu skarżąca uzyskała ocenę dobrą (4).

Zgodnie z art. 366 ust. 1 ustawy o radcach, pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. W związku z powyższym otrzymanie przez skarżącą oceny niedostatecznej z części czwartej egzaminu przesądziło o uzyskaniu przez nią wyniku negatywnego z egzaminu radcowskiego, co Komisja Egzaminacyjna Nr [...] z siedzibą w P. stwierdziła uchwałą z dnia [...] lipca 2011 r.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2011 r. skarżąca wniosła odwołanie od uchwały Komisji Egzaminacyjnej z dnia [...] lipca 2011 r., wnosząc o zmianę jednej z ocen cząstkowych zadania z zakresu prawa gospodarczego (czwarta część egzaminu radcowskiego) na ocenę pozytywną, uchylenie uchwały nr [...], podjęcie uchwały w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego złożonego w 2011 r. przez skarżącą, stwierdzającej pozytywny wynik z tego egzaminu. W uzasadnieniu odwołania skarżąca podniosła, że sporządzona umowa była niewątpliwie umową sprzedaży udziałów w spółce "T" Sp. z o.o. na rzecz A. N. Strony zostały prawidłowo określone, z zachowaniem zasad reprezentacji i nazwane jako "Sprzedający" i "Kupujący", co jednoznacznie wskazuje, kto umowę powinien podpisać, właściwie wskazano także przedmiot sprzedaży (§ 1) oraz cenę (§ 2). Wskazała, że w treści zadania pojawił się błąd polegający na żądaniu sporządzenia umowy w sytuacji, kiedy nie upłynął termin do złożenia oświadczeń woli w celu realizacji zastrzeżonego prawa pierwszeństwa. Zadaniem strony było sporządzenie umowy, nie dopuszczono możliwości sporządzenia opinii prawnej o braku możliwości sporządzenia umowy. Skarżąca podkreśliła, że prawo pierwszeństwa, inaczej niż prawo pierwokupu, realizuje się przed zawarciem umowy sprzedaży, a więc w zadaniu nie mogło znaleźć się zastrzeżenie, że nie upłynął termin do złożenia oświadczeń przez pozostałych wspólników o skorzystaniu z prawa pierwszeństwa. Wynika to z różnicy obu praw, co nie zostało zauważone przez oceniających. Pierwszeństwo nabycia realizuje się bowiem przed zawarciem umowy zbycia przedmiotu nim objętego. Cecha ta odróżnia je od prawa pierwokupu, które do swej realizacji wymaga zawarcia umowy sprzedaży. Skarżąca, wobec wyraźnego polecenia sporządzenia umowy sprzedaży z zastrzeżeniem prawa pierwszeństwa sporządziła projekt umowy, która dojdzie do skutku właśnie po złożeniu oświadczeń woli uprawnionych z prawa pierwszeństwa lub po upływie terminu na złożenie powyższych oświadczeń. W innym przypadku, tj. polecenia sporządzenia umowy pod warunkiem zawieszającym z zastrzeżeniem prawa pierwokupu można by skonstruować projekt umowy sprzedaży skutecznej już w momencie dokonania tej czynności. Wykonanie prawa pierwokupu nastąpiłoby przez złożenie oświadczenia woli odpowiedniej treści po zawarciu umowy. Wskazując na odrębości instytucji prawa pierwszeństwa i prawa pierwokupu skarżąca odwołała się do uchwał Sądu Najwyższego: z dnia 23 lipca 1992 r., sygn. akt III CZP 62/92 i z dnia 24 lutego 1995r., sygn. akt III CZP 161/94, wyroku Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 1998r., sygn. akt I CKN 368/97, wyrok Sądu Apelacyjnego w P. z dnia [...] marca 2008 r., sygn. akt [...].

Skarżąca wskazała, że konsekwencją konstrukcji umowy z "opóźnionym" terminem jej skuteczności były zapisy w projekcie umowy dotyczące ustanowienia prawa zastawu. W § 5 pkt 1 i 2 umowy skarżąca, zgodnie z art. 306 i 307 k.c. oraz podanymi założeniami do pracy, ustanowiła prawo zastawu na rzeczy ruchomej, wskazując, iż wydanie rzeczy nastąpi po zbyciu udziałów na rzecz osoby upoważnionej przez sprzedającego lub jego samego, a więc wydanie rzeczy miało nastąpić w momencie skutecznego zawarcia umowy, co uwzględnia charakter zastawu jako czynności realnej. Niezrozumiałe dla skarżącej było stwierdzenie oceniającego, że dobitnie o braku wiedzy w zakresie instytucji zastawu jako czynności realnej świadczą zapisy § 5 pkt 4 i 5 umowy. Z § 5 pkt 4 umowy wynika, że kupujący w przypadku zbycia rzeczy ruchomej będącej przedmiotem zastawu wskaże inny przedmiot w celu dokonania jego obciążenia. W pkt 5 § 5 umowy wskazano, iż kupujący poinformuje sprzedającego o woli zbycia przedmiotu zastawu. Zgodnie z art. 311 k.c. nieważne jest zastrzeżenie, przez które zastawca zobowiązuje się względem zastawnika, że nie dokona zbycia lub obciążenia rzeczy przed wygaśnięciem zastawu. Skarżąca podkreśliła, że rozumie treść prawa zastawu wynikającą z art. 306 k.c. o możliwości dochodzenia zaspokojenia z rzeczy bez względu na to, czyją stała się własnością. Mając jednak na względzie treść art. 311 k.c. oraz to, że chodziło o przygotowanie umowy na zlecenie kupującego – A. N., uznała, że korzystne będzie przyznanie kupującemu uprawnienia do swobodnego zadysponowania przedmiotem zastawu w razie zaistnienia nieprzewidzianych okoliczności. Zgodnie ze stanowiskiem utrwalonym w literaturze przedmiotu obciążenie rzeczy zastawem nie pozbawia zastawcy prawa własności rzeczy i tym samym uprawnień z tego prawa wynikających. Przez wydanie rzeczy zastawnikowi zastawca traci wprawdzie uprawnienia do korzystania z rzeczy, ale nie zostaje pozbawiony uprawnienia do rozporządzania rzeczą oddaną w zastaw, tj. zbycia, obciążenia.

Skarżąca nie zgodziła się również z oceną, że zapis § 4 sporządzonej umowy świadczył o niezrozumieniu stosunków majątkowych małżeńskich oraz, że skarżąca powinna wskazać jakie przesłanki muszą być spełnione, aby można było prowadzić egzekucję z majątku wspólnego - art. 41 § 1 k.r.o. Skarżąca wskazała (zgodnie z założeniem), że kupujący jest żonaty i nabywa udziały z majątku wspólnego małżonków (§ 4 pkt 1 umowy). Zawarła także zapis (zgodnie z założeniami) co do możliwości zaspokojenia wierzyciela z majątku wspólnego (§ 4 pkt 2 umowy). W ocenie skarżącej, w świetle takich zapisów, brak było podstaw do sformułowania wniosku o niezrozumieniu stosunków majątkowych małżeńskich. Przeanalizowała treść przepisów art. 41 k.r.o, które obciążają małżonka dłużnika odpowiedzialnością za dług współmałżonka bądź to całym majątkiem wspólnym (art. 41 § 1 k.r.o.), bądź to niektórymi składnikami tego majątku (art. 41 § 2 i 3 k.r.o.), ale nie rozciągają tej odpowiedzialności na majątek osobisty współmałżonka dłużnika, a więc jest to odpowiedzialność ograniczona. W stanie faktycznym zadania było dane, iż strony ustaliły, że sprzedający będzie mógł żądać zaspokojenia z majątku wspólnego małżonków N. Zastosowanie znalazł więc art. 41 § 1 k.r.o. Małżonek – A. N. będący dłużnikiem odpowiada więc za swój dług w sposób nieograniczony, ponieważ ponosi on odpowiedzialność nie tylko majątkiem wspólnym, ale i swoim majątkiem osobistym. Podstawą prowadzenia egzekucji z całego majątku wspólnego małżonków, z którego wierzyciel może żądać zaspokojenia na podstawie art. 41 § 1 k.r.o., jest tytuł egzekucyjny wydany przeciwko dłużnikowi z klauzulą wykonalności nadaną także przeciwko małżonkowi dłużnika, z ograniczeniem jego odpowiedzialności do majątku objętego wspólnością majątkową (art. 787 k.p.c.). Skarżąca zauważyła, że powyższe wyjaśnienia, potwierdzające prawidłowość interpretacji przepisów, nie mogły znaleźć się w projekcie umowy, aczkolwiek na podstawie zapisów § 4 nie można wnioskować o ich niezrozumieniu i uznać, że są nieprawidłowe, skoro wynikają wprost z założeń. Oczywistym jest również, że skoro strony uzgodniły możliwość zaspokojenia z majątku wspólnego, to musiało to nastąpić po wyrażeniu zgody na zaciągnięcie zobowiązania przez żonę dłużnika. Sporządzanie załączników do umowy i formułowanie dodatkowych założeń nie było konieczne, zatem brak wyrażenia zgody żony w formie załącznika czy brak szczegółowych zapisów odnośnie stosunków majątkowych małżeńskich nie może być oceniane negatywnie lecz co najwyżej, w sytuacji ich zamieszczenia w umowie, mogłoby wpłynąć na podwyższenie oceny.

Przystępując do rozpatrzenia podniesionych przez skarżącą w odwołaniu zarzutów, Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (nazywana dalej "Komisją Egzaminacyjną II") wskazała na wstępie, że zgodnie z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach, do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Do rozpatrywania spraw w obu instancjach powołane zostały wieloosobowe organy szczególne o specyficznych kompetencjach, podstawy wyłączenia członków tych organów uregulowane zostały w szczególny sposób, kwestie związane z funkcjonowaniem tych organów reguluje Minister Sprawiedliwości rozporządzeniem. W drodze rozporządzenia Minister Sprawiedliwości określa między innymi tryb i sposób działania komisji odwoławczej (art. 368 ust. 14 pkt 4 ustawy o radcach). Na tej podstawie Minister Sprawiedliwości wydał rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 164, poz. 1314 z późn. zm., dalej: "rozporządzenie z 24.09.2009 r."). W przepisach § 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 wskazanego rozporządzenia mowa jest o konieczności sporządzenia w toku postępowania odwoławczego pisemnej opinii dotyczącej zasadności jedynie "zarzutów podniesionych w odwołaniu", mowa jest także o "zakresie odwołania" oraz o "zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu". Wymogi dotyczą wprost jedynie opinii, a więc ograniczają zawartość tego dokumentu.

Z kolei, w § 5 ust. 4 wymienionego rozporządzenia ustanowiono procedurę głosowania członków komisji odwoławczej w procesie podejmowania przez tę komisję decyzji w konkretnych sprawach. Przepis ten reguluje wyłącznie procedurę (tryb i sposób) działania Komisji Egzaminacyjnej II, jako organu odwoławczego, ale nie reguluje i nie zmienia zasad orzekania i zakresu orzekania tej Komisji, w tym naczelnej zasady orzekania w postępowaniu administracyjnym (art. 7, art. 15,

art. 138 k.p.a.), zgodnie z którą istota administracyjnego toku instancji polega na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy, nie zaś wyłącznie kontroli zasadności argumentów podniesionych w stosunku do orzeczenia organu I instancji. Zatem, zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II, użycie w § 5 ust 4 rozporządzenia z 24.09.2009r. zwrotu odnoszącego się do kolejności głosowania, podobnie jak i te przepisy, które określają zakres opinii sporządzanej przez członka Komisji II - zawężonej do ustosunkowania się do poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu - nie oznaczają że rozporządzenie to zawęża zakres kontroli odwoławczej tego organu. Organ odwoławczy kontroluje więc odwołanie zgodnie z tą zasadą, bacząc, aby uzasadnienie uchwały zawierało przede wszystkim argumentację odnoszącą się do podniesionych zarzutów odwołania.

Zatem, szczegółowe ustosunkowanie się Komisji Egzaminacyjnej II winno obejmować te zarzuty i argumenty, które zostały zawarte w odwołaniu skarżącej, ale ocena i rozstrzygnięcie co do zaskarżonej uchwały musi wiązać się z całościową oceną jej zasadności, zgodnie z przedstawioną powyżej zasadą dwukrotnego rozpoznania sprawy co do istoty.

Odnosząc powyższe do wniesionego odwołania Komisja Egzaminacyjna II stwierdziła, że skarżąca zakwestionowała ocenę uzyskaną z pracy z zakresu prawa gospodarczego i w tym właśnie zakresie konieczne było odniesienie się do zarzutów podniesionych przez stronę, także przez pryzmat argumentów zawartych w uzasadnieniu odwołania.

Ustosunkowując się do odwołania z zakresu prawa gospodarczego Komisja Egzaminacyjna II wzięła pod uwagę oceny cząstkowe wystawione przez egzaminatorów oceniających pracę skarżącej z zakresu prawa gospodarczego, z których jeden ocenił zadanie na ocenę dostateczną minus, drugi zaś na ocenę niedostateczną.

Egzaminator, który wystawił z pracy ocenę dostateczną minus, oceniając zachowanie wymogów formalnych stwierdził, że w umowie brak jest zapisu, że sporządzona umowa jest umową kupna - sprzedaży. W § 1 zawarto jedynie oświadczenia stron i brak jest zapisu, czego umowa dotyczy. W § 2 umowy mówi się o zbyciu udziałów a nie o sprzedaży. Brak podpisów w umowie skutkuje także jej nieważnością. Nie wszystkie założenia wskazane w zadaniu zostały uwzględnione.

Oceniając prawidłowość zastosowania przepisów prawa i umiejętność jego interpretacji, egzaminator podniósł, że nieskutecznie zabezpieczone zostały interesy strony także poprzez ustanowienie zastawu. Zaznaczył, że jednak zasadą jest, że sama umowa nie wystarczy do powstania zastawu. Konieczne jest wydanie rzeczy wierzycielowi, bądź osobie trzeciej, na którą strony się zgodziły (art. 307 § 1 k.c.). Umowa o ustanowienie zastawu jest więc czynnością prawną realną, co winno być w umowie zaznaczone, że przedmiot zastawu został wydany. Zapis § 5 był błędny nie tylko przez brak wydania zastawu w dniu zawarcia umowy, ale także przez zapis o możliwości wskazania innego przedmiotu zastawu w razie zbycia rzeczy ruchomych będących przedmiotem zastawu.

Oceniając poprawność zastosowanego przez skarżącą sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentowała, egzaminator wskazał na brak załączników do umowy takich jak: uchwały walnego zgromadzenia o powołaniu pełnomocnika, zgody współmałżonki, zgody na zbycie udziałów itp. Skarżąca w sposób nieprawidłowy zastosowała sposób i tryb rozstrzygnięcia sprawy.

W innych uwagach egzaminator podniósł, że umowa została sporządzona mało starannie, zarówno pod względem stylu i języka umowy.

Drugi sprawdzający, który wystawił z pracy ocenę niedostateczną, oceniając zachowanie wymogów formalnych stwierdził, że podstawowym zadaniem zdających było sporządzenie umowy sprzedaży udziałów w spółce "T" Sp. z o.o. na rzecz A. N. Przedłożony projekt umowy nie stanowił w żadnej mierze takiej umowy. Skarżąca nie wykazała elementarnej wiedzy z zakresu konstruowania umowy. Z zapisu § 3 pkt 2 wynikałoby, że między stronami winno dojść do zawarcia umowy zbycia udziałów po upływie terminu do złożenia oświadczenia co do skorzystania z prawa pierwszeństwa. To opracowanie mogłoby mieć co najwyżej charakter umowy przedwstępnej, ale i to z zastrzeżeniami.

Oceniając prawidłowość zastosowania przepisów prawa i umiejętność jego interpretacji, egzaminator podniósł, że prawidłowo zastosowano art. 379 k.s.h. Zapis § 4 świadczy o całkowitym braku wiedzy dotyczących majątkowych stosunków małżeńskich, czym jest majątek wspólny i jakie reguły obowiązują przy jego zarządzaniu oraz czym jest majątek osobisty i jakie są konsekwencje takiego podziału. Skarżąca nie wskazała, jakie przesłanki muszą być spełnione, aby można było prowadzić egzekucję z majątku wspólnego - art. 41 k.r.o. Zapis § 5 świadczy o niezrozumieniu instytucji zastawu jako sposobu zabezpieczenia wierzytelności sprzedającego, że jej cechą istotną jest realność, tzn. obok umowy musi wystąpić wydanie rzeczy. Zdaniem egzaminatora oceniającego pracę skarżącej, dobitnie o tym braku wiedzy świadczy § 5 pkt. 4 i 5 umowy. Zgodnie z poleceniem skarżąca miała wskazać, czyje podpisy winny być złożone pod umową. To polecenie nie zostało wykonane - podpisów brak.

Komisja Egzaminacyjna II, przystępując do oceny, czy wskazane przez egzaminujących uchybienia dyskredytowały pracę skarżącej, czy też winny mieć jedynie wpływ na ocenę w granicach ocen pozytywnych, analizując pracę i treść zadania egzaminacyjnego, uznała za zasadne przytoczenie treści zadania egzaminacyjnego, zgodnie z którym "C" S.A. z siedzibą w W. była właścicielem 250 udziałów o wartości nominalnej 150 zł każdy w "T" Spółce z o. o. z siedzibą w W., które zamierzała zbyć A. N., członkowi swego zarządu, za cenę 150.000 zł. Zarząd spółki "C" był trzyosobowy. W "T" Sp. z o.o. było jeszcze dwóch innych wspólników. Zgodnie z umową spółki "T", zbycie udziałów wymagało zgody spółki, a wspólnikom tej spółki przysługiwało prawo pierwszeństwa w nabyciu zbywanych udziałów. "C" S.A. uzyskała zgodę "T" Sp. z o.o. na zbycie udziałów. Nie upłynął termin do złożenia oświadczeń przez pozostałych wspólników o skorzystaniu z prawa pierwszeństwa. A. N. był żonaty i nabywał udziały ze środków pochodzących z majątku wspólnego, a strony umowy postanowiły że "C." S.A. będzie mogła żądać zaspokojenia z majątku wspólnego małżonków N. W celu zabezpieczenia wierzytelności "C" S.A. z tytułu zapłaty ceny, A. N. ustanowił w umowie sprzedaży prawo zastawu na rzeczy ruchomej. Zgodnie z pkt 1 Informacji dla zdającego, po zapoznaniu się z treścią zadania, powinien on sporządzić na zlecenie A. N. umowę sprzedaży udziałów w "T" Sp. z o. o. uwzględniającą założenia ujęte w zadaniu.

Biorąc powyższe pod uwagę, Komisja Egzaminacyjna II stwierdziła, że celem egzaminu radcowskiego jest sprawdzenie wiedzy zdającego pod kątem przygotowania do samodzielnego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Osoba przystępująca do egzaminu radcowskiego powinna w zakresie IV części egzaminu, tj. zadania z dziedziny prawa gospodarczego, wykazać się znajomością prawa z zakresu: Kodeksu spółek handlowych: zasad reprezentacji spółki akcyjnej przy czynności z członkiem zarządu (art. 379 § 1 k.s.h.), zasad zbywania udziałów w spółce z o.o. - wymóg zgody (art. 182 k.s.h.) przy uwzględnieniu pierwszeństwa w nabyciu udziałów; Kodeksu cywilnego: o umowie sprzedaży (art. 535 k.c. i nast.), ustanowieniu zastawu (art. 306 k.c. i nast.); Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - (art. 41 § 1 k.r.o.); zgody małżonka na zaciągnięcie zobowiązania, niezbędnej dla zaspokojenia się wierzyciela z majątku wspólnego.

Komisja Egzaminacyjna II podzieliła wątpliwości egzaminującego co do charakteru umowy sporządzonej przez skarżącą. W § 1 umowy skarżąca zawarła oświadczenia stron umowy: sprzedającego, że posiada udziały w "T" spółce z o.o. i zamierza je zbyć kupującemu, kupującego, że zamierza je nabyć.

W § 3 umowy zatytułowanym "Prawo pierwszeństwa", skarżąca zawarła ust. 2 w brzmieniu: "Zbycie udziałów nastąpi niezwłocznie po upływie terminu do złożenia oświadczeń przez wszystkich wspólników "T" sp. z o.o. nie później niż w ciągu tygodnia od dnia złożenia oświadczeń, o których mowa powyżej lub po upływie terminu do złożenia oświadczeń", natomiast w § 5 ust. 2 "Wydanie rzeczy zabezpieczonej zastawem nastąpi po zbyciu udziałów na rzecz osoby uprawnionej przez sprzedającego lub jego samego".

Komisja Egzaminacyjna II nie podzieliła twierdzenia skarżącej, iż "w treści zadania pojawił się błąd polegający na żądaniu sporządzenia umowy w sytuacji, kiedy nie upłynął termin do złożenia oświadczeń woli w celu realizacji zastrzeżonego prawa pierwszeństwa". Zadaniem zdającego było sporządzenie umowy, nie dopuszczono możliwości sporządzenia opinii prawnej o braku możliwości jej sporządzenia".

Organ zauważył, że treść zadania egzaminacyjnego wskazywała, iż zdający winni opracować warunkową umowę zbycia udziałów. Brzmienie przytoczonych postanowień umowy nie wskazuje, iż skarżąca opracowała taką umowę, a argumenty odwołania potwierdzają wątpliwości egzaminującego odnośnie charakteru umowy.

Odnosząc się do brzmienia § 3 ust. 2, Komisja Egzaminacyjna II zwróciła uwagę, iż wszyscy wspólnicy "T" sp. z o.o. nie musieli składać oświadczeń o prawie pierwszeństwa, gdyż wśród nich było "C" S.A., które zamierzało zbyć udziały.

Komisja Egzaminacyjna II podzieliła zdanie egzaminującego, że w umowie nieskutecznie został ustanowiony zastaw. Oceniając § 5 ust. 2 umowy, w którym skarżąca wskazała, że "Wydanie rzeczy zabezpieczonej zastawem nastąpi po zbyciu udziałów na rzecz osoby uprawnionej przez sprzedającego lub jego samego", zaś w ust. 4, iż "W razie zbycia rzeczy ruchomej będącej przedmiotem zastawu kupujący wskaże inny przedmiot w celu dokonania jego obciążenia", uznała podane postanowienia za niewystarczające dla skutecznego ustanowienia zastawu na rzeczy ruchomej. Zdaniem organu wynika to z faktu, że dla ustanowienia zastawu, jeżeli nie ma się do czynienia z zastawem ustawowym, potrzebna jest umowa pomiędzy właścicielem a wierzycielem, oraz z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, wydanie rzeczy wierzycielowi, chyba że rzecz znajduje się w dzierżeniu wierzyciela, a wtedy do ustanowienia zastawu wystarcza sama umowa. Skarżąca zamieściła wzmiankę, iż przedmiot zastawu zostanie wydany sprzedającemu "lub na rzecz osoby uprawnionej przez sprzedającego" po zbyciu udziałów, co jednak nie wskazuje na realny charakter umowy zastawu. Zdaniem organu, wyjaśnienia odnoszące się do tej kwestii były wynikiem niezrozumienia treści zadania, którego rozwiązanie miało polegać na opracowaniu warunkowej umowy zbycia udziałów, z elementami innych umów, w tym umowy zastawu, o czym świadczy twierdzenie zawarte w odwołaniu o treści: "Konsekwencją konstrukcji umowy z "opóźnionym" terminem jej skuteczności są zapisy w projekcie umowy dotyczące ustanowienia prawa zastawu".

Komisja Egzaminacyjna II za niezrozumiałą uznała argumentację skarżącej pretendującej do zawodu radcy prawnego, o treści: "na marginesie ponadto odwołujący wskazuje, iż z treści przepisu art. 36 zn. 4 ust. 7 ustawy o radcach prawnych wynika, że czwarta część egzaminu radcowskiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa gospodarczego polegającego na przygotowaniu umowy. Umowa sprzedaży to jedna umowa nazwana z k.c., a umowa zastawu to druga umowa nazwana z k.c. Formuła określona w ww. przepisie została więc naruszona poprzez wymaganie sporządzenia jednej umowy z elementami drugiej umowy". Wskazała, że w praktyce obrotu gospodarczego jest to powszechna praktyka, iż umowy regulują kompleksowo stosunek pomiędzy stronami, często bardzo złożony. Podniosła, iż w trakcie aplikacji radcowskiej skarżąca musiała się spotkać z umowami o bardzo skomplikowanym charakterze.

Nadto, Komisja Egzaminacyjna II wskazała na wadliwą konstrukcję zdania: "Wydanie rzeczy zabezpieczonej zastawem nastąpi po zbyciu udziałów na rzecz osoby uprawnionej przez sprzedającego lub jego samego", w związku z tym, że zastawem ma być zabezpieczona wierzytelność sprzedającego, co nie wynika z przytoczonej treści § 5 ust. 2.

Komisja Egzaminacyjna II podzieliła zastrzeżenia egzaminującego odnośnie wadliwie zastosowanego art. 41 k.r.o., czego dowodem była treść § 4 umowy opracowanej przez skarżącą. Zgodnie z art. 41 § 1 k.r.o., jeżeli małżonek zaciągnął zobowiązanie za zgodą drugiego małżonka, wierzyciel może żądać zaspokojenia także z majątku wspólnego małżonków. Kodeks rodzinny i opiekuńczy w art. 41 § 1 wyraża zasadę, iż majątek wspólny małżonków służy zaspokojeniu wierzyciela także wtedy, gdy dłużnikiem jest tylko jeden z małżonków. Możliwość zaspokojenia się wierzyciela z majątku wspólnego nie oznacza jednak, iż współmałżonek dłużnika sam staje się dłużnikiem. Oznacza to jedynie, iż wszczęcie egzekucji i jej prowadzenie może się odbywać bez udziału małżonka dłużnika, o ile nie skorzysta on z przysługujących mu środków, zarówno o charakterze materialnoprawnym, jak i proceduralnych. Zgoda współmałżonka jest przyzwoleniem nie tyle na czynność prawną do dokonania, której nie jest ona potrzebna, ile raczej na egzekucję z majątku objętego wspólnością majątkową. Treść § 4 umowy zaproponowanej przez skarżącą nie stanowiła o prawidłowym wypełnieniu trzeciego założenia zadania, albowiem z umowy nie wynikało, iż wierzyciel mógłby się zaspokoić z majątku objętego wspólnością majątkową małżonków [...].

Organ nie podzielił opinii skarżącej zawartej w odwołaniu, iż "Oczywistym jest również, że skoro strony uzgodniły możliwość zaspokojenia z majątku wspólnego, to musiało to nastąpić po wyrażeniu zgody na zaciągnięcie zobowiązania przez żonę dłużnika".

Jak wskazała skarżąca, to strony umowy uzgodniły możliwość zaspokojenia z majątku wspólnego. Małżonka kupującego nie była stroną umowy, a zatem niezbędne było załączenie jej zgody, który to brak Komisja stwierdziła.

Komisja Egzaminacyjna II uznała, że zadanie egzaminacyjne z IV części egzaminu radcowskiego zostało sformułowane jasno, językiem prawniczym, a poszczególne założenia stanowiły dla skarżącej wskazówki, jakie zagadnienia winny być uregulowane w umowie, którą zdający (skarżąca) miał opracować, jako zadanie egzaminacyjne. Treść zadania zawierała więcej konkretnych informacji, aniżeli - co zdarza się bardzo często w kontaktach radca prawny - zasób oczekiwań, które formułuje klient, prosząc o pomoc prawną. Profesjonalista, jakim jest radca prawny, wyposażony w wiedzę prawniczą ma zaproponować klientowi usługę prawną na najwyższym poziomie, dbając zarówno o poprawność prawną proponowanego rozwiązania, jak i dbałość o dobrze rozumiany jego interes. Zadaniem radcy prawnego jest proponowanie rozwiązań, które w sposób logiczny wynikają ze stanu podlegającemu uregulowaniu, w zgodzie z obowiązującym prawem.

W ocenie organu, umowa zaproponowana przez skarżąca miała również inne mankamenty, w tym: była niezwykle lakoniczna (pięć merytorycznych postanowień), a przy rozbudowanym stanie faktycznym nie zawierała opracowania wszystkich założeń wskazanych w zadaniu, skarżąca nie określiła sposobu zapłaty, nie było wiadomo, który organ spółki udzielił zgody na zbycie udziałów, niewłaściwie wskazano formę dla zmiany umowy, wystąpiły zastrzeżenia do języka i stylu, brak było wyspecyfikowania załączników do umowy, jak również podpisów pod umową.

Skarżąca nie zaproponowała swojemu klientowi prawidłowo sporządzonej umowy nabycia udziałów, zatem nienależycie reprezentowała jego interesy.

Nie sporządziła też umowy, która pozwalałaby na pozytywną weryfikację wiedzy z dziedzin objętych IV częścią egzaminu radcowskiego.

Mając powyższe na uwadze oraz uznając zarzuty skarżącej w najistotniejszym zakresie za chybione, Komisja Egzaminacyjna II stwierdziła brak podstaw do uwzględnienia odwołania.

Pismem z dnia [...] grudnia 2011 r. skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego, wnosząc o jej uchylenie w całości.

Zaskarżonej Uchwale skarżąca zarzuciła:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., nazywanej dalej "p.p.s.a."), tj.:

a) art. 596 k.c. poprzez nieprawidłowe uznanie, że powinien być zastosowany dla rozwiązania zadania z zakresu prawa gospodarczego, a treść zadania egzaminacyjnego wskazywała, iż winna być opracowana warunkowa umowa sprzedaży, podczas gdy w treści zadania sformułowano polecenie sporządzenia umowy sprzedaży udziałów z zachowaniem istniejącego prawa pierwszeństwa, które, zdaniem skarżącej, jest innym prawem niż prawo pierwokupu wynikające z art. 596 k.c., a przez to:

b) art. 365 ust. 2 ustawy o radcach poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że skarżąca przy sporządzaniu zadania z zakresu prawa gospodarczego nie zachowała wymogów formalnych, nie zastosowała właściwie przepisów prawa, niepoprawnie zaproponowała sposób rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentowała, podczas gdy w opisanym stanie faktycznym z uwzględnieniem prawa pierwszeństwa proponowane rozwiązanie okazało się jedynym z możliwych, co w rezultacie powinno doprowadzić do ustalenia pozytywnej oceny z egzaminu;

c) art. 364 ust. 1 i 7, art. 363 ust. 2, art. 364 ust. 10 pkt 2 ustawy o radcach poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i art. 364 ust. 10 pkt 1 ustawy o radcach poprzez jego niezastosowanie w ten sposób, że Komisja Egzaminacyjna II oceniła pracę egzaminacyjną z części czwartej egzaminu radcowskiego na ocenę negatywną, pomimo że spełniała wymogi określone w art. art. 364 ust. 7 i art. 365 ust. 2 ustawy o radcach w stopniu pozwalającym na wystawienie oceny pozytywnej, co w rezultacie doprowadziło do utrzymania w mocy oceny negatywnej z części czwartej egzaminu radcowskiego oraz uzyskania przez skarżącą oceny negatywnej z egzaminu radcowskiego;

II. Naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.), tj.:

a) art. 7, art. 107 § 1 i 3 k.p.a., w zw. z art. 140 k.p.a., w zw. z 368 ust. 12 ustawy o radcach poprzez załatwienie sprawy bez uwzględnienia słusznego interesu skarżącej, nie ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów podniesionych przez skarżącą w odwołaniu i nie podanie przyczyn, z powodu których argumentom skarżącej odmówiono wiarygodności, tj. pominięcie w uzasadnieniu uchwały stanowiska w zakresie zakwestionowanego przez skarżącą sposobu sformułowania zadania przez użycie nieprecyzyjnych pojęć prawnych i nie odniesienie się do wyjaśnienia istniejących, zdaniem skarżącej, różnic pomiędzy prawem pierwszeństwa a prawem pierwokupu, co może prowadzić do twierdzenia, że stan faktyczny w zaskarżonej uchwale został ustalony w sposób wadliwy, co wpłynęło na rozstrzygnięcie sprawy.

W uzasadnieniu skargi skarżąca zakwestionowała stanowisko Komisji Egzaminacyjnej II, zgodnie z którym treść zadania egzaminacyjnego wskazywała, iż zdający winni opracować warunkową umowę sprzedaży. W treści zadania sformułowano polecenie sporządzenia umowy sprzedaży udziałów z zachowaniem istniejącego prawa pierwszeństwa, które, zdaniem skarżącej, jest innym prawem niż prawo pierwokupu wynikające z art. 596 k.c. W ocenie skarżącej, posłużono się nieprecyzyjnym określeniem, twierdząc, że prawo pierwszeństwa jest prawem pierwokupu.

Skarżąca przyznała, że podczas rozwiązywania zadania miała wątpliwości, o które z praw - pierwszeństwa czy pierwokupu chodziło, jednak z uwagi na przygotowanie treści zadań na egzamin przez zespół profesjonalistów, utwierdziła się w przekonaniu, iż użycie słów: "prawo pierwszeństwa" było zamierzone i nie mogło oznaczać innego prawa niż właśnie prawo pierwszeństwa. Skarżąca stwierdziła, że każdy kandydat na radcę prawnego, czy też już doświadczony radca prawny, powinien odróżniać te pojęcia, a co za tym idzie poprawnie je wyrażać. Skarżąca przyznała, że konstrukcja sporządzonej przez nią umowy miała cechy umowy przedwstępnej, ale przy zastrzeżeniu, że nie upłynął termin do złożenia oświadczeń o skorzystaniu z prawa pierwszeństwa, taka konstrukcja była jedyną z możliwych do zaproponowania.

Skarżąca zaznaczyła, że prawo pierwszeństwa, inaczej niż prawo pierwokupu, realizuje się przed zawarciem umowy sprzedaży. Nie może więc być w tym przypadku mowy o sporządzeniu warunkowej umowy sprzedaży. Zgodnie z art. 182 § 1 k.s.h. w umowie spółki z o.o. można uzależnić zbycie udziału przez dotychczasowego wspólnika od zgody spółki albo w inny sposób ograniczyć. Przykładem ograniczenia zbywalności udziału "w inny sposób" jest właśnie przyznanie pozostałym wspólnikom prawa pierwszeństwa do jego nabycia. Mimo pewnego podobieństwa między prawem pierwszeństwa a prawem pierwokupu są to prawa o odmiennym charakterze. Prawo pierwszeństwa jest ograniczeniem zbycia udziału wyrażającym się w konieczności uzyskania zgody wszystkich wspólników na zbycie udziału osobie spośród wspólników lub spoza ich grona. Zgoda wspólników zostaje w takim przypadku wyrażona poprzez ich rezygnację z realizacji prawa pierwszeństwa. Wspólnik, który ma zamiar zbycia swego udziału, jest zobowiązany zawiadomić o tym spółkę. Pozostali wspólnicy w określonym terminie mogą zgłosić zamiar nabycia tego udziału i jest to traktowanie - w przeciwieństwie do oświadczenia o wykonaniu prawa pierwokupu - jako oferta kupna.

Pierwszeństwo nabycia realizuje się przed zawarciem umowy zbycia przedmiotu nim objętego. Cecha ta odróżnia je od prawa pierwokupu, które do swej realizacji wymaga zawarcia umowy sprzedaży. Skarżąca, wobec wyraźnego polecenia sporządzenia umowy sprzedaży z zastrzeżeniem prawa pierwszeństwa sporządziła projekt umowy, która dojdzie do skutku właśnie po złożeniu oświadczeń woli uprawnionych z prawa pierwszeństwa lub po upływie terminu na złożenie powyższych oświadczeń. W innym przypadku, tj. polecenia sporządzenia umowy pod warunkiem zawieszającym z zastrzeżeniem prawa pierwokupu można by skonstruować projekt umowy sprzedaży skutecznej już w momencie dokonania tej czynności. Wykonanie prawa pierwokupu nastąpiłoby przez złożenie oświadczenia woli odpowiedniej treści po zawarciu umowy.

Celem potwierdzenia zasadności zajętego stanowiska w zakresie odrębności instytucji prawa pierwszeństwa i prawa pierwokupu, skarżąca powołała się na uchwały Sądu Najwyższego: z dnia 23 lipca 1992 r., sygn. akt III CZP 62/92 i z dnia 24 lutego 1995 r., sygn. akt III CZP 161/94, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 1998 r. sygn., akt I CKN 368/97, wyrok Sądu Apelacyjnego w P. z dnia [...] marca 2008 r., sygn. akt [...], w którym nie przyjął argumentacji sądu pierwszej instancji, że przysługujące wspólnikowi prawo pierwszeństwa oznacza w istocie prawo pierwokupu w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego. Opierając się na powyższych orzeczeniach, w ocenie skarżącej, nie można twierdzić, że "prawo pierwokupu" i "pierwszeństwo" są pojęciami równoważnymi.

Zastrzeżone prawo pierwszeństwa (nie prawo pierwokupu) miało wpływ na zapisy w projekcie umowy dotyczące ustanowienia prawa zastawu. Skoro umowa mogła zostać zawarta dopiero po złożeniu oświadczeń o wykonaniu prawa pierwszeństwa, to również prawo zastawu mogło dojść do skutku w momencie zawarcia tej umowy, z jednoczesnym wydaniem w tym momencie rzeczy wierzycielowi.

Skarżąca wskazała, że Komisja Egzaminacyjna II w podjętej uchwale nie odniosła się do przytoczonych wyżej, a zawartych już w odwołaniu argumentów, nie ustosunkowała się też do zaprezentowanego stanowiska komentatorów i orzecznictwa sądów, podnosząc jedynie, że twierdzenia skarżącej są niezrozumiałe. W związku z powyższym, uzasadnienie uchwały było niepełne i jako takie mogło prowadzić do nieprawdziwych wniosków.

Skarżąca przyznała, że podczas rozwiązywania zadania z zakresu prawa gospodarczego popełniła kilka innych błędów, które jednak nie mogły przesądzać o wystawieniu negatywnej oceny. Zdaniem skarżącej, w tak przedstawionym stanie faktycznym zadania, właściwie zastosowała przepisy prawa i umiejętnie je zinterpretowała, posiłkując się stanowiskiem doktryny i orzecznictwem sądów, w związku z czym poprawnie zaproponowała sposób rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentowała. Z całą pewnością wykazała się znajomością prawa z zakresu Kodeksu spółek handlowych (art. 379 § 1 k.s.h., art. 182 k.s.h.) i Kodeksu cywilnego (art. 535 i nast. k.c., art. 306 i nast. k.c.). Skarżąca wskazała, że niekonsekwencja w treści zadania polegająca na nieprecyzyjnym sformułowaniu pojęcia prawnego nie może być czynnikiem wpływającym negatywnie na ocenę jej pracy.

Komisja Egzaminacyjna II w odpowiedzi na skargę wniosła o jej oddalenie. Podtrzymała w całości stanowisko zawarte w zaskarżonej Uchwale, uznając skargę skarżącej za nieusprawiedliwioną, a zarzuty w niej stawiane za niezasadne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 z póżn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Jednocześnie wymaga podkreślenia, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. (Dz. U. z 2012 r., poz. 270).

Rozpatrując sprawę w świetle powyższych kryteriów należy stwierdzić, że skarga L. O. nie jest uzasadniona, gdyż w trakcie przeprowadzonego postępowania nie doszło do istotnego naruszenia procedury administracyjnej, w szczególności art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. i art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach, które mogłoby uzasadniać uchylenie zaskarżonej uchwały ani też nie doszło do naruszenia prawa materialnego.

Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w art. od 36 do 369 ustawy o radcach oraz w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie przeprowadzania egzaminu radcowskiego

(Dz. U. Nr 163 poz. 1302 z późn. zm.), wydanym na podstawie art. 361 ust. 16 w/w ustawy.

Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej (art. 366 ust. 2 ustawy o radcach), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II w terminie 14 dnia od dnia otrzymania zaskarżonej uchwały (art. 368 ust. 1 ustawy o radcach). Z kolei od uchwały Komisji Egzaminacyjnej II służy skarga do sądu administracyjnego (art. 368 ust. 11 ustawy o radcach).

W myśl art. 368 ust. 12 ustawy o radcach do postępowania przed Komisją Egzaminacyjną II stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Odpowiednie stosowanie przepisów polega na tym, że niektóre z nich stosowane są wprost, inne ulegają modyfikacji, a jeszcze inne w ogóle nie mogą być stosowane, zaś ocena zakresu "odpowiedniego" stosowania przepisu powinna uwzględniać systematykę i cele regulacji, w obrębie, której dany przepis ma być odpowiednio zastosowany. Odpowiednie zastosowanie przepisów z jednej regulacji prawnej w innej regulacji w żadnym wypadku nie może niweczyć rozwiązań przyjętych w regulacji, w której te przepisy mają być stosowane. Przepis art. 368 ust. 9 ustawy o radcach stanowi, że do zadań Komisji Egzaminacyjnej II należy rozpatrywanie odwołań od wyników egzaminu radcowskiego. Jednak procedura odwoławcza nie została uregulowana w tej ustawie. Została ona uregulowana w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego, wydanym na podstawie delegacji ustawowej z art. 368 ust. 14 ustawy o radcach. Rozporządzenie to obejmuje m.in. określenie trybu i sposobu działania komisji odwoławczej. Z przepisów § 5 ust.2 pkt 1 omawianego rozporządzenia wynika, że przewodniczący Komisji Egzaminacyjnej II wskazuje osobę odpowiedzialną za sporządzenie opinii dotyczącej zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu, mając na uwadze zakres odwołania i wiedzę członków komisji z zakresu prawa objętego odwołaniem. Zgodnie natomiast z § 5 ust.3 przewodniczący lub członek Komisji sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu, wraz ze stanowiskiem. W myśl z kolei § 5 ust. 4 cytowanego rozporządzenia Komisja Egzaminacyjna II głosuje nad ostateczną oceną z tej części egzaminu, która została zakwestionowana w odwołaniu, a następnie w sprawie uchwały o wyniku egzaminu radcowskiego.

Zatem, w świetle powołanych uregulowań, postępowanie odwoławcze przed Komisją Egzaminacyjną II jest postępowaniem szczególnym, którego zakres określa strona w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę i tylko pod kątem zarzutów podniesionych przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego, a tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu, ani też ponowne sprawdzenie prac egzaminacyjnych (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach: z dnia 13 grudnia 2011 r., sygn. akt II GSK 1421/10 i z dnia 14 grudnia 2011 r., sygn. akt II GSK 695/11, opubl.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z uzasadnienia zaskarżonej uchwały wynika, iż tak właśnie postąpiła w tej sprawie Komisja Egzaminacyjna II. Komisja ta rozpoznała ponownie sprawę z prawidłowym założeniem, że ramy postępowania odwoławczego wyznaczają: z jednej strony zakwestionowana w odwołaniu część egzaminu (tutaj część czwarta – zadanie z zakresu prawa gospodarczego), z drugiej zaś zarzuty odwołania. Komisja Egzaminacyjna II odniosła się do wszystkich argumentów przedstawionych przez skarżącą. Przy zawartych w zadaniu: Informacji i założeniach, że ma zostać sporządzona umowa sprzedaży udziałów należących do "T" Sp. z o.o. przez "C" S.A., będącą wspólnikiem "T" Sp. z o.o. na rzecz członka zarządu "C" S.A. (pkt 1 informacji i założeń) i że wspólnikom "T" przysługuje prawo pierwszeństwa w nabyciu zbywanych udziałów oraz nie upłynął termin do złożenia oświadczeń przez pozostałych wspólników (za wyjątkiem "C") o skorzystaniu z prawa pierwszeństwa (pkt 1 i 2 założeń) nie można było prawidłowo rozwiązać zadania bez przyjęcia, że prawo pierwszeństwa powinno być w tej sytuacji rozumiane jako prawo pierwokupu, a umowa powinna mieć charakter warunkowej umowy sprzedaży udziałów.

Przy takim, jedynym możliwym w tej sytuacji odczytaniu założeń, zbędne byłyby rozważania Komisji Egzaminacyjnej II co do charakteru ewentualnej umowy przy innym rozumieniu pierwszeństwa aniżeli pierwokup. Jeżeli L. O. miała w trakcie egzaminu w tej kwestii wątpliwości, to w myśl pkt 2 Informacji mogła dokonać dodatkowych założeń pod warunkiem, że nie zmieniłaby podanych w pracy założeń. Przede wszystkim skarżąca w pracy żadnych założeń (uwag) nie poczyniła. Ponadto ani w pracy, ani w późniejszych pismach (odwołaniu, skardze) nie wskazała jednoznacznie, jak należało rozwiązać zadanie przy założeniu, że prawa pierwszeństwa nie należy rozumieć jako prawa pierwokupu. Należy podnieść, że przy założeniach zadania, skarżąca raz uważała, iż jedynym rozwiązaniem było sporządzenie opinii (tak w odwołaniu), a innym razem – sporządzenie umowy, jednakże bez określenia jej charakteru (tak z kolei w skardze). Skarżąca występująca jako zawodowy pełnomocnik przede wszystkim powinna była określić charakter przygotowanej umowy sprzedaży, co powinno już znaleźć odzwierciedlenie w tytule umowy. Skarżąca, ani w tytule, ani w postanowieniach umowy nie wskazała jej charakteru (jako umowy sprzedaży), nie wspominając, że miał to być rodzaj umowy sprzedaży. Zawarcie jedynie w § 1 umowy zapisów, że chodzi o Kupującego i Sprzedającego, to jak słusznie podnieśli egzaminatorzy Komisji obu stopni, za mało do przyjęcia, że został sporządzony projekt umowy sprzedaży udziałów, zwłaszcza, że pozostałe zapisy umowy uniemożliwiały jednoznaczne ustalenie woli stron.

Należy podnieść, że wykonywanie zawodu radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, która ma na celu ochronę prawną interesów podmiotów, na których rzecz jest wykonywana (art. 4 ust.1 w zw. z art. 2 ustawy o radcach). Ustaleniu odpowiedniego przygotowania do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego – a więc świadczeniu pomocy prawnej, mającej na celu ochronę prawną podmiotu, na rzecz którego jest wykonywana- służy egzamin radcowski. Egzamin ten, zgodnie z art. 364 ust. 1 ustawy o radcach polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z określonych w tym przepisie dziedzin prawa i umiejętności jego praktycznego zastosowania oraz warunków wykonywania zawody radcy prawnego i etyki tego zawodu. W pierwszej części egzaminu (teście) oceny dokonuje się według ustalonego dla danego zestawu wzorca – klucza prawidłowych odpowiedzi, co przy teście jednokrotnego wyboru, w którym tylko jedna odpowiedź jest prawidłowa, ocena polega w istocie na porównaniu zakreślonych przez zdającego odpowiedzi z ustalonym wzorcem prawidłowych odpowiedzi. Natomiast ustalenie takiego prostego wzorca oceny części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego byłoby nieuprawnione i bezcelowe z uwagi na potencjalną możliwość różnego, aczkolwiek prawidłowego rozwiązania tych samych zadań. Dlatego też ustawodawca wprowadził jedynie kryteria oceny prac pisemnych z tych części egzaminu. Wskazał w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach, że przy ocenie każdego z zadań z części drugiej do piątej oceniający biorą pod uwagę w szczególności zachowania wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Określone w tym przepisie kryteria muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Zatem nawet poprawne rozwiązanie zadania pod względem formalnym i materialnoprawnym, które jednak nie uwzględnia interesu strony, którą zgodnie z zadaniem zdający reprezentuje, świadczy o braku przygotowania do należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Taka sama sytuacja zachodzi wówczas, gdy zaproponowane rozwiązanie nie spełnia kryterium poprawności formalnej czy materialnoprawnej.

Wprowadzając omówione kryteria oceny prac pisemnych z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego ustawodawca nakazał stosować skalę ocen określoną w art. 364 ust. 10 ustawy o radcach. Ocenę pozytywną może uzyskać tylko takie rozwiązanie zadania, które jest poprawne pod względem formalnym, materialnoprawnym i uwzględnia interes reprezentowanej przez zdającego strony. Zróżnicowanie ocen pozytywnych (od dostatecznej do celującej) nie oznacza, że błędy popełnione w rozwiązaniu zadania, świadczące o niespełnieniu podstawowych kryteriów określonych w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach mogą być kwalifikowane w ramach stopniowalności oceny pozytywnej. Brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych do przyjęcia, że ocena egzaminu z części drugiej do piątej powinna wynikać z ocen cząstkowych wystawionych przez egzaminatorów odrębnie za spełnienie przez zaproponowane rozwiązanie zadania poszczególnych kryteriów (trzech ocen cząstkowych wystawionych przez każdego egzaminatora). Z przepisów ustawy wynika wprost, że oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna i każdy z egzaminatorów wystawia jedną ocenę cząstkową pracy. Ostateczna ocena stanowi średnią ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów (NSA w wyroku w sprawie II GSK 695/11).

Przenosząc te rozważania do rozpoznawanej sprawy egzaminatorzy sprawdzający pracę skarżącej z części czwartej egzaminu, a następnie Komisja Egzaminacyjna II prawidłowo ustalili uchybienia w pracy skarżącej uniemożliwiające wystawienie z niej oceny pozytywnej. Oparli swoje stanowisko na obowiązujących przepisach prawa materialnego, które należało zastosować przy rozwiązywaniu zadania. Jako inne najistotniejsze błędy wskazano, że niezależnie od uchybień w konstrukcji samej umowy, skarżąca nieprawidłowo rozstrzygnęła założenia dotyczące ustanowienia zastawu (pkt 4 założeń) oraz możliwości zaspokojenia z majątku wspólnego nabywcy i jego żony (pkt 3 założeń). Nie zostały zaproponowane podpisy pod umową, mimo wyraźnego wymogu zawartego w pkt 5 Informacji. Owszem, w myśl pkt 4 Informacji nie było konieczne sporządzenie załączników, ale dla pełnego wykonania zadania należało wskazać czy do umowy winny być dołączone załączniki i co powinny obejmować (bez szczegółowego ustalania ich treści). Tego elementu także w pracy skarżącej zabrakło. Liczba i waga uchybień była tak znacząca, że w świetle kryteriów oceniania prac zawartych w art. 364 ust. 1, 7, 10 pkt 1 i 2,

art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawidłowa była ocena wystawiona przez egzaminujących. Stanowisko zostało wyczerpująco uzasadnione w zaskarżonej uchwale oraz w ocenach cząstkowych.

Nie można także podzielić poglądu skarżącej, że w ramach zadania czwartego miała przygotować tylko jedną umowę, a z zadania obejmowało przygotowanie co najmniej dwóch umów. Skarżąca miała przygotować jedną umowę, co wyraźnie wynikało z poleceń zadania czwartego. Ponadto art. 364 ust. 7 ustawy o radcach wskazuje, że część polega przede wszystkim na rozwiązaniu zadania z prawa gospodarczego, po czym dopiero uszczegóławia formę, w jakiej może to nastąpić. Zespół przygotowujący zadanie z prawa gospodarczego nie wyszedł poza te założenia, które należy odczytywać łącznie z kryteriami przewidzianymi przez art. 364 ust. 1 i art. 365 ust. 2 ustawy o radcach. Jak już podniesiono egzamin radcowski służy sprawdzeniu odpowiedniego przygotowania do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego – a więc świadczeniu pomocy prawnej, mającej na celu ochronę prawną podmiotu, na rzecz którego jest wykonywana.

Reasumując Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu radcowskiego. Rozstrzygnięcia organów obu instancji zostały uzasadnione w sposób odpowiadający prawu. Organy te w żadnym stopniu nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego wskazanych w skardze.

Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, a które Sąd ma obowiązek badać z urzędu - skargę należało oddalić na mocy art. 151 p.p.s.a.