Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2142/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-02-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.136 ust 1 i 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2204
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o  gospodarce nieruchomościami  - tekst jedn.
article: art. 7 w zw z art 77 art 80
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 12 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 429/19 w sprawie ze skargi W. F., B. L., M. B., G. S., S. P., K. P., T. S., A. B., H. J. i W. P. na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 12 grudnia 2019 r. sygn. II SA/Lu 429/19 oddalił skargę W. F., B. L., M. B., G. S., S. P., K. P., T. S., A. B., H. J. i W. P. na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Skargę kasacyjną od tego wyroku złożył W. F. zaskarżonemu wyrokowi zarzucając w oparciu o art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej jako: "p.p.s.a.":

naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy:

1. tj. art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego – dalej jako: "k.p.a." w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie wszystkich okoliczności faktycznych mających wpływ na finalne rozstrzygnięcie sprawy, oparcie rozstrzygnięcia na wybiórczo ustalonych dokumentach, mimo, iż zachowane dokumenty wykazują na odmienny od przyjętego stan faktyczny,

2. art. 6 k.p.a., art. 8 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez selektywną i dowolną ocenę materiału dowodowego sprzeczną z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, w szczególności pominięcie kluczowego dowodu w sprawie tj. przedłożonej przez skarżącego kopii aktu własności B. G. - nabycia gospodarstwa rolnego (osady włościańskiej) z 1872 r. bez zwrócenia się do Archiwum Państwowego o przedłożenie oryginału lub uwierzytelnionej kopii tego dokumentu, co z kolei spowodowało błędne ustalenie Sądu, iż niemożliwym jest ustalenie właściciela działki [...], której zwrotu domagają się skarżący

3. art. 151 i 153 p.p.s.a, przez niesłuszne uznanie, iż Wojewoda Lubelski wykonał wytyczne Sądu z wyroku z dnia 13 marca 2018 r. sygn. akt SA/Lu 233/18 i prawidłowo na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego w Lublinie w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku z dnia 28 listopada 1969 r. sygn. akt I Ns 1280/89 ustalił krąg spadkobierców po zmarłych B. G. i A. P. , na której to podstawie błędnie ustalono, iż skarżący nie mają legitymacji prawnej do występowania jako strona w niniejszym postępowaniu, podczas gdy z materiału dowodowego sprawy płynie wniosek przeciwny które to naruszenie przepisów spowodowało w efekcie naruszenie prawa materialnego tj. art. 136 ust. 1 i 3 ustawy z dnia z dnia 21 sierpnia 1997 r o gospodarce nieruchomościami (dalej również jako: "u.g.n.") w zw. z art. 4 ust. 4 tejże ustawy poprzez dokonanie wadliwej wykładni wskazanych przepisów polegającej na uznaniu, iż skarżący nie mają tytułu prawnego do wystąpienia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, stanowiącej działkę [...] położoną przy ul. [...] w obrębie [...] w dzielnicy [...] w Lublinie, a niewykorzystanej na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej Urzędu Miasta Lublin z 1987 r.

Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Pismem z dnia [...] lipca 2020 r. uczestnik postępowania - Agencja Mienia Wojskowego wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej z dnia 17 listopada 2022 r. sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 15zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępie należy wskazać, że art. 193 zd. drugie p.p.s.a. wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zd. pierwsze p.p.s.a. Uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W takim uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu I instancji - w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej - Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne.

Zarzuty skargi kasacyjnej koncentrują się na kwestii wadliwie - w ocenie skarżącego kasacyjnie - dokonanej przez organ, a następnie zaakceptowanej przez Sąd Wojewódzki oceny materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy.

Niezasadnie jednak Sądowi Wojewódzkiemu zarzucono naruszenie art. 6 k.p.a., art. 8 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez selektywną i dowolną ocenę materiału dowodowego.

Odnosząc się do tych zarzutów należy wskazać, że wbrew wywodom skargi kasacyjnej w toku postępowania administracyjnego nie przedstawiono dowodów, które podważałyby wiarygodność przyjętych przez organ i zaakceptowanych przez Sąd I instancji ustaleń. Skuteczne zarzucenie naruszenia przepisu art. 80 k.p.a. wymaga wykazania, że uchybiono zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. Jedynie to, bowiem może być przeciwstawione uprawnieniu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie o innej niż przyjęta doniosłości poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie. Dokonana ocena materiału dowodowego może być, bowiem skutecznie podważona tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami, lub gdy rozumowanie wykracza poza reguły logiki albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia związku przyczynowo-skutkowego. Taka sytuacja nie ma jednak miejsca w niniejszej sprawie.

Trafnie Sąd I instancji ocenił, że wnioskodawcy nie przedstawili tytułu prawnego przysługującego ich poprzednikom prawnym, do działek objętych wywłaszczeniem, w szczególności do działki nr [...], co do której toczy się spór w rozpoznawanej sprawie.

Podkreślenia wymaga, że zaskarżony wyrok zapadł na skutek skargi wniesionej od decyzji wydanej po ponownym rozpoznaniu sprawy, na skutek wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 13 marca 2018 r. sygn. II SA/Lu 233/18 uchylającego w części decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia 15 stycznia 2018 r.

Skarżący kasacyjnie potwierdzenia tytułu prawnego do działek objętych wywłaszczeniem, w szczególności do działki nr [...], upatruje w kopii aktu nabycia gospodarstwa rolnego (osady włościańskiej) z 1872 r. Analiza tego dokumentu wskazuje jednak, że trafnie Sąd Wojewódzki przyjął, że tytułem prawnym nie jest kopia aktu notarialnego sporządzonego 2 grudnia 1872 r., dotyczącego transakcji sprzedaży nieruchomości pomiędzy F. G. i B. G. Zgodzić się należy, że dokument ten nie pozwala na stwierdzenie, czy przedmiotem transakcji była któraś z działek objętych decyzjami wywłaszczeniowymi z 1974r. i z 1987 r., w szczególności dawna działka nr [...]. Dokument pozwala jedynie na ustalenie, że przedmiotem umowy była "osada włościańska", położona w (na) [...] gmina [...]. Trafnie zauważył też Sąd Wojewódzki, że z uwagi na czas sporządzenia dokumentu nie sposób na jego tylko podstawie ustalić, jakich działek według numeracji ewidencyjnej z okresu wywłaszczenia dotyczy ten akt.

Niezasadnie też skarżący kasacyjnie szans powodzenia skargi kasacyjnej upatruje w postanowieniu Sądu Powiatowego w Lublinie w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku z dnia 28 listopada 1969 r. sygn. akt I Ns 1280/69. Prawidłowo Sąd Wojewódzki wskazał, że to iż postanowienie Sądu Powiatowego w Lublinie z 28 listopada 1969 r., nie stanowi tytułu prawnego do spornej nieruchomości, jak również nie wynika z niego, aby wywłaszczona dawna działka nr [...] wchodziła w skład gospodarstwa rolnego, nabytego tytułem spadku zostało przesądzone w wyroku z dnia 29 października 2018 r. sygn. II SA/Lu 233/18. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd wskazał, że nie ma żadnych podstaw, aby za stosowny tytuł własności uznać postanowienie Sądu Powiatowego w Lublinie z dnia 28 listopada 1969r. (II Ns 1280/69) o stwierdzeniu nabycia spadku po B. G. . Stwierdzenie nabycia spadku stanowi bowiem jedynie domniemanie, że osoba która takie stwierdzenie uzyskała jest spadkobiercą (art. 1025 par. 2 Kc) i ma charakter tylko deklaratywny. Odnosząc się zatem do argumentacji skargi kasacyjnej złożonej w niniejszej sprawie wskazać trzeba, że na podstawie art. 153 p.p.s.a. ocena ta była wiążąca zarówno dla organów, jak i dla Sądu. Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani Sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Ciążący na organie i na sądzie obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, czyniącej pogląd prawny nieaktualnym, a także w razie wzruszenia wyroku w trybie przewidzianym prawem - co jednak bezspornie w niniejszej sprawie nie miało miejsca.

Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej w sprawie nie doszło do naruszenia art. 7 i art. 77 k.p.a. W tym miejscu zauważyć trzeba, że przepis art. 77 k.p.a. dzieli się na dalsze jednostki redakcyjne, które w skardze kasacyjnej nie zostały dookreślone, co powoduje, że zarzut ten został wadliwie skonstruowany.

Niemniej, rolą organu w toku postępowania administracyjnego jest: podjęcie czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), oraz udokumentowanie poczynionych ustaleń w aktach sprawy (art. 77 § 1 k.p.a.). Dokumentacja akt niniejszej sprawy wskazuje, że prawidłowo Sąd I instancji ocenił, że organy prowadzące postępowanie tym standardom sprostały.

W uzasadnieniu wyroku z dnia 29 października 2018 r. sygn. II SA/Lu 233/18 Sąd Wojewódzki nakazał ustalić czy w aktach wywłaszczeniowych znajduje się wniosek o wywłaszczenie działki nr [...]i jakie dokumenty zostały do niego dołączone. Ponadto, nakazano ustalić, kto został ujawniony w księdze wieczystej prowadzonej dla działki nr [...] oraz sprawdzić treść wspomnianego wniosku z dnia [...] kwietnia 1988r. i jaki był jego efekt. Na podstawie uzyskanych informacji Sąd nakazał zweryfikować dotychczasowe ustalenia.

Ponownie rozpoznając sprawę Wojewoda w trybie art. 136 k.p.a. zwrócił się do Prezydenta Miasta Lublina o przekazanie dokumentów postępowania wywłaszczeniowego dotyczącego dz. nr [...]. Jednak uzyskał odpowiedź, że w archiwum Lubelskiego Urzędu Wojewódzkiego w Lubinie brak jest akt wskazanego postępowania wywłaszczeniowego i w konsekwencji nie jest możliwe wydanie jakichkolwiek dokumentów dotyczących tego postępowania. Z kolei podczas badania akt ksiąg wieczystych, które były prowadzone dla nieruchomości oznaczonej uprzednio jako działka nr [...], powstałej z podziału działki nr [...] , nie odnaleziono dokumentów potwierdzających, że dla dawnej działki nr [...] przed jej podziałem i wywłaszczeniem prowadzona była księga wieczysta. Nie wynika to również z wniosku o ujawnienie działki nr [...]w księdze wieczystej Skarbu Państwa z 28 kwietnia 1988 r. W aktach ksiąg nie odnaleziono również wniosku o wywłaszczenie przedmiotowej działki oraz dokumentów potwierdzających prawo własności nieruchomości przed jej wywłaszczeniem. Uwzględniając poczynione w toku ponownego rozpatrywania sprawy ustalenia, decyzją z [...] lipca 2019 r. Wojewoda Lubelski utrzymał w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

W świetle powyższego, niezasadnie w skardze kasacyjnej zarzucono Sądowi Wojewódzkiemu naruszenie art. 151 i 153 p.p.s.a, przez niesłuszne uznanie, iż Wojewoda Lubelski wykonał wytyczne Sądu z wyroku wydanym pod sygnaturą akt SA/Lu 233/18. Wytyczne zawarte w tym wyroku zostały prawidłowo wykonane.

W konsekwencji nie doszło do naruszenia prawa materialnego art. 136 ust. 1 i 3 w zw. z art. 4 ust. 4 u.g.n., którego naruszenia skarżący upatruje w istocie w wadliwej ocenie materiału dowodowego. Tymczasem, zasadność naruszenia prawa materialnego nie może zostać skutecznie podważona na podstawie stanu faktycznego, który sama strona skarżąca uznaje za prawidłowy.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

Obowiązujące przepisy nie przewidują, w razie oddalenia skargi kasacyjnej wniesionej od wyroku oddalającego skargę, zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz uczestników postępowania, którzy wnieśli odpowiedź na skargę kasacyjną (art. 199 p.p.s.a. w zw. z art. 204 pkt 1 p.p.s.a.). Dlatego też nie zasługiwał na uwzględnienie wniosek Agencji Mienia Wojskowego o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.