Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 729/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2018-01-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 153
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ryszard Maliszewski, Sędziowie sędzia WSA Przemysław Krzykowski, asesor WSA Katarzyna Górska (sprawozdawca),, Protokolant specjalista Paweł Guziur, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2018r. sprawy ze skargi R. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

I SA/Ol 729/17

Uzasadnienie

Skarżący R. W. (dalej: "strona" lub "skarżący") złożył w dniu "[...]" do Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS" lub "Zakład") wniosek o umorzenie należności z tytułu składek.

Zakład w dniu "[...]" wydał decyzję nr: "[...]", w której odmówił umorzenia ww. należności. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Zakład decyzją dnia "[...]" nr: "[...]" utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. WSA w Olsztynie wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2016 r. I SA/Ol 185/16 oddalił skargę. W dniu 30 marca 2017 r. NSA wyrokiem o sygn.: II GSK 5275/16 uznał za zasadną skargę kasacyjną strony i uchylił wyrok WSA w Olsztynie oraz decyzję ZUS.

W uzasadnieniu wyroku NSA wskazano, że ZUS w oparciu o zebrany materiał dowodowy nie był uprawniony do uznania, że skarżący nie wykazał trudnej sytuacji majątkowej uzasadniającej umorzenie należności ze względu na ubóstwo i zagrożenie egzystencji, ani że te trudności mają charakter stały i pogłębiający się, podczas, gdy zebrane dowody wskazują, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, która nie pracuje i jest zarejestrowana jako bezrobotna bez prawa do zasiłku, a źródłem wspólnego utrzymania jest dochód skarżącego z umowy zlecenie w wysokości 600 zł. Zdaniem NSA błędem organu było nieocenienie sprawy pod kątem przesłanek z §3 ust.1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (DzU Nr 141, poz.1365 ze zm.). ZUS nie wyjaśnił, z czego wywodzi że opłacenie należności z tytułu składek z dochodu w wysokości 600 zł (z którego utrzymują się dwie osoby) nie pozbawiłoby skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zdaniem NSA trudna sytuacja majątkowa skarżącego nie ma charakteru incydentalnego, lecz stale się pogłębia, o czym świadczy analiza wydruków deklaracji podatkowych za lata 2012 – 2014. Uznając, że wprawdzie żona skarżącego jest chora, ale jej stan zdrowia nie pozbawia skarżącego całkowicie możliwości uzyskiwania dochodu, bo przecież ustalono, że go uzyskuje – ZUS pominął okoliczności wynikające z dokumentacji szpitalnej załączonej przez skarżącego do pisma z dnia "[...]", a mianowicie, że u żony skarżącego zdiagnozowano m. in. alkoholową marskość wątroby, nadciśnienie, niewydolność oddechową i udar mózgu niedokrwienny. Stwierdzono, że żona skarżącego wymaga opieki innych osób i zalecono podjęcie procedury ubezwłasnowolnienia. Z zaświadczenia lekarskiego wydanego na potrzeby Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności wynika, że żona skarżącego wymaga opieki drugiej osoby ze względu na niemożność samodzielnej egzystencji. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, okoliczności te pozwalają na uznanie, że żona skarżącego jest przewlekle chora i wymaga stałej opieki ze strony skarżącego. NSA nie zgodził się przy tym z zaprezentowanym przez ZUS i WSA stanowiskiem, że skoro skarżący uzyskuje dochód ze zlecenia, to oznacza, że stan zdrowia jego żony nie jest do tego przeszkodą, tj. nie uniemożliwia uzyskiwania dochodu pozwalającego na opłacenie należności względem ZUS.

NSA zawarł w wyroku szereg zaleceń, w których zobowiązał ZUS do uwzględnienia oceny zawartej w wyroku, a także do rozważenia, czy egzekwowanie należności z dochodu i majątku skarżącego może realnie prowadzić do popadnięcia skarżącego i jego żony w skrajne ubóstwo, powodujące konieczność korzystania z pomocy społecznej. Zobowiązał także organ do wzięcia pod uwagę tego, że sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspakajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest zgodna zarówno z interesem tego obywatela, jak i z interesem publicznym.

Rozpatrując sprawę ponownie, Zakład wezwał stronę do przedłożenia dokumentów obrazujących sytuację materialno-osobistą strony i jej rodziny, w tym do przedłożenia dokumentów potwierdzających wysokość miesięcznych dochodów członków rodziny oraz źródeł pochodzenia tych dochodów, ewentualnych obciążeń, wysokości wydatków związanych z utrzymaniem. Zażądano od strony także informacji o stanie zdrowia i miesięcznych wydatkach na leczenie oraz informacji o innych wydatkach bądź zobowiązaniach. Odpowiadając na wezwanie, strona przedłożyła szereg wymienionych w decyzji dokumentów, na podstawie których ZUS stwierdził, że strona prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i synem. Z tytułu zatrudnienia strona uzyskuje dochód netto 719,50 zł miesięcznie. Żona strony otrzymuje miesięczne zasiłki w kwocie 317,53 zł, zaś syn otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości 724,40 zł. Opłaty związane z utrzymaniem wynoszą 901,30 zł miesięcznie. Strona posiada zaległości czynszowe wynoszące 13 131,75 zł, przy miesięcznych spłatach ustalonych na 120 zł. Strona jest współwłaścicielem mieszkania o powierzchni 74,30 m2. Nie posiada samochodu. Nie korzysta z opieki MOPS, ale korzysta jego żona, która pobiera zasiłki. Według PIT-37 w 2016 r. strona uzyskała dochód ze stosunku pracy w wysokości 1 627,50 zł oraz z umowy-zlecenie w wysokości 2 829,77 zł. Syn strony pobiera rentę socjalną z tytułu całkowitej niezdolności do pracy przyznaną do 31 października 2018 r. w kwocie 724,40 zł netto miesięcznie. Strona jest zgłoszona do ubezpieczenia społecznego z tytułu umowy o pracę z podstawą wymiaru składek 774,19 zł brutto za maj 2017 r. Na dzień wydania decyzji strona nadal figuruje jako osoba zgłoszona do ubezpieczeń przez płatnika.

W związku z powyższym Zakład uznał, że nie zachodzą przesłanki z art.28 ust.2 i ust.3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (DzU z 2016 r. poz.963 ze zm.), gdyż brak podstaw do uznania całkowitej nieściągalności zadłużenia. Zdaniem ZUS, dopóki istnieje możliwość wyegzekwowania należności z tytułu składek, dopóty niewskazane jest ich umarzanie, gdyż skutki prowadzenia działalności gospodarczej nie mogą być przenoszone na Skarb Państwa i są niezgodne z interesem publicznym. Podkreślono, że przy braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności organ pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

Następnie ZUS ocenił wniosek strony pod kątem umorzenia składek na podstawie ust.3a art.28 ww. ustawy. W tym celu ponownie przeanalizował przedłożone przez skarżącego dokumenty i wyliczył, że dochód miesięczny trzyosobowej rodziny strony wynosi 1 761,43 zł netto. Łączne wydatki wynoszą 1 021,30 zł miesięcznie, co oznacza że dochód dyspozycyjny wynosi 740,13 zł miesięcznie. Zakład wskazał, że w 2016 r. minimum socjalne, rozumiane jako kategoria socjalna, mierząca koszty utrzymania gospodarstw domowych, uwzględniająca potrzeby bytowo-konsupcyjne w trzyosobowym gospodarstwie pracowniczym, wynosiło 2 862,03 zł. Oznacza to, że w gospodarstwie rodzinnym strony dochód rodziny nie przekracza minimum socjalnego.

W tej sytuacji Zakład uznał, że strona znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej uzasadniającej umorzenie wnioskowanych należności z uwagi na trudną i zagrażającą egzystencji sytuację, przy dochodach rodziny poniżej minimum socjalnego. ZUS podkreślił przy tym jednak, że nie oczekuje od strony jednorazowej spłaty zaległych składek, lecz widzi realną możliwość rozłożenia zapłat należności na raty w dogodnej wysokości. Bowiem ZUS nie rozpatruje wniosku o umorzenie pod kątem wsparcia socjalnego. Strona prowadziła działalność gospodarczą na własne ryzyko, co wiąże się z obowiązkiem opłacania należności publicznoprawnych.

Zakład uznał więc wystąpienie przesłanki z §3 ust.1 pkt 1 ww. rozporządzenia, lecz, korzystając ze swobody uznania administracyjnego, odmówił umorzenia należności. Organ podkreślił, że uwzględnił zasadę tzw. interesu społecznego oraz słusznego interesu obywatela. Uznał, że inaczej niż wierzyciel prywatny, nie ma swobody w dysponowaniu wierzytelnością publicznoprawną. Wskazał na cel, w jakim pobierane są składki (wypłata różnego rodzaju świadczeń) oraz podniósł powszechnie znaną okoliczność, iż brakuje środków na pokrycie tych wydatków, pomimo dofinansowania ZUS z budżetu państwa. Zatem interes społeczny, rozumiany jako konieczność zapewnienia środków na wypłatę świadczeń, przemawia przeciwko umorzeniu zaległych składek, pomimo trudnej sytuacji, w jakiej znajduje się strona. Gdyby doszło do umorzenia wnioskowanych należności, to byłaby to definitywna rezygnacja uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania.

Odnosząc się do sytuacji zdrowotno - rodzinnej strony ZUS wskazał, że z przedłożonych przez stronę dokumentów wynika, że małżonka strony, będąc osobą zaliczoną do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności, wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z kolei syn strony jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym i nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby. Zakład przyznał, że wiek strony niewątpliwie może mieć wpływ na ograniczenie możliwości uzyskiwania dodatkowego dochodu. Jednakże fakt, iż strona jednak dochód z umowy o pracę na ½ etatu uzyskuje, wskazuje że jest to możliwe, nawet w takiej trudnej sytuacji, w jakiej znajduje się strona. Dodano ponadto, że stan zdrowia członków rodziny nie by dla strony przeszkodą do prowadzenia działalności gospodarczej od stycznia 1999 r. do maja 2013 r. Zatem zdaniem ZUS, sytuacja zdrowotna członków rodziny nie może być podstawą do podjęcia decyzji o umorzeniu zadłużenia na podstawie przesłanki z §3 ust.1 pkt3 ww. rozporządzenia, tzn. ZUS uznał za nieudowodnione przez stronę, że stan zdrowia pozbawia stronę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Oznacza to, że pomimo wystąpienia przesłanki z art.28 ust.3a ww. ustawy Zakład postanowił odmówić umorzenia należności.

Zakład podkreślił, że jego zdaniem istnieje realna szansa na wyegzekwowanie zaległych składek, co znajduje wyraz w skutecznej egzekucji prowadzonej przez naczelnika urzędu skarbowego oraz dyrektora ZUS. Zadłużenie strony jest skutkiem prowadzonej wcześniej działalności gospodarczej, której celem powinno być osiągnięcie zysku. Negatywne skutki tej działalności są okolicznościami, na które strona miała wpływ. Nie można przerzucać na ZUS (a więc na całe społeczeństwo) skutków ryzyka gospodarczego obciążającego stronę.

Zakład uważa, że należycie wyważył interes społeczny i słuszny interes obywatela, co oznacza, że wydana decyzja nie jest decyzją dowolną. Przepisy art.28 ust.2 i ust.3 ww. ustawy dają Zakładowi prawo umorzenia należności w pewnych określonych okolicznościach, ale nie przewidują takich okoliczności, które zobowiązywałyby Zakład do umorzenia należności z tytułu składek. Zatem odmowa umorzenia nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki przemawiające za umorzeniem, jaki wówczas, gdy nie miały one miejsca. ZUS podkreślił przy tym, że zasada uwzględnienia interesu strony nakazuje wprawdzie organowi działanie w zgodzie z dobrze pojętym interesem zobowiązanego, lecz nie oznacza to obowiązku wydania rozstrzygnięcia zgodnie z oczekiwaniem wnioskodawcy.

Podkreślono brak swobody Zakładu w dysponowaniu wierzytelnością ze względu na powszechny, oparty na zasadzie solidaryzmu charakter. Z tego względu Zakład powinien zachować szczególną staranność i ostrożność w dysponowaniu należnościami składkowymi.

Zdaniem ZUS, gdyby doszło do umorzenia wnioskowanych należności, to strona znalazłaby się w sytuacji uprzywilejowanej wobec innych podmiotów gospodarczych, co byłoby niezgodne z zasadą uczciwej konkurencji. Umorzenie należności z tytułu składek jest instytucją o wyjątkowym charakterze, stosowaną w razie zaistnienia konkretnych, ustawowych przesłanek, których ZUS nie może swobodnie rozszerzać.

W związku z powyższym zaskarżoną decyzją z dnia "[...]", nr "[...]" utrzymano w mocy decyzję z dnia "[...]", nr "[...]".

Od decyzji tej została złożona skarga. Zażądano w niej uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i merytorycznego załatwienia sprawy poprzez umorzenie zobowiązań skarżącego wobec ZUS, ewentualnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Zakładowi. Zażądano także zasądzenia na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zarzucono decyzji ZUS błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, co miało wpływ na wydanie rozstrzygnięcia rażąco niekorzystnego dla skarżącego oraz nieuwzględnienie szeregu istotnych dla sprawy okoliczności. Podniesiono, że nie zostały uwzględnione nowe okoliczności, przedstawione przez skarżącego. Zdaniem skarżącego zaskarżona decyzja nie uwzględnia wskazań zawartych w wyroku NSA z dnia 30 marca 2017 r. II GSK 5275/16.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że obecnie skarżący, wskutek splotu nieszczęśliwych okoliczności, znajduje się w takiej sytuacji, że nie może bez uszczerbku dla siebie i rodziny spłacić zobowiązań wobec Zakładu. Skarżący podkreślił, że w ostatnim czasie jego żona doznała udaru mózgu i stała się osobą całkowicie niezdolną do pracy i wymagającą stałej opieki innej osoby. Opiekę taką może jej zapewnić tylko skarżący, co ogranicza jego zdolności zarobkowe. Ponadto, wskutek niezapłacenia rat, firma windykacyjna odebrała skarżącemu samochód, który służył do działalności gospodarczej.

W związku z powyższym, skarżący uważa, że spełnia wszystkie przesłanki do umorzenia zaległych składek, gdyż opłacenie należności pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Odnosząc się do treści zaskarżonej decyzji wskazano, że jest w niej mowa o dopuszczalności umorzenia składek jedynie w drastycznych sytuacjach, gdy nie jest realnie możliwe wywiązanie się z zobowiązań wobec ZUS ze względu na wiek, stan zdrowia lub względy społeczne oraz na znikome źródło przychodów. Skarżący podniósł, że właśnie on znajduje się w takiej drastycznej sytuacji – ze względu na wiek, brak możliwości podniesienia kwalifikacji, chorobę żony. Skarżący wskazał też, że organ w rażący sposób pominął materiał dowodowy przedłożony przez niego do sądu i wskazujący jednoznacznie, że w ostatnich miesiącach dramatycznie pogorszyła się sytuacja skarżącego, co wiąże się z poważną chorobą żony, która w krótkim czasie doznała dwóch udarów mózgu, przez co nie tylko jest niezdolna do pracy, ale też jest niezdolna do samodzielnej egzystencji i wymaga stałej opieki innej osoby, a także wiąże się z dużymi wydatkami na lekarstwa i rehabilitację. Dlatego skarżący nie był w stanie spłacić zobowiązań wobec ZUS, stracił samochód i ma duże zaległości czynszowe. Skarżący podniósł nową okoliczność, tj. decyzję Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie o przyznaniu jego żonie specjalnego zasiłku opiekuńczego, co jego zdaniem potwierdza, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej.

W dniu "[...]" do sądu wpłynęło pismo pełnomocnika skarżącego działającego z urzędu, w którym uzupełniono skargę o zarzuty naruszenia:

- art.28 ust.1 w zw. z ust.3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez niezasadną odmowę umorzenia składek pomimo ziszczenia się ustawowych przesłanek,

- art.28 ust.3a ww. ustawy w zw. z §3 ust.1 pkt1 i 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, poprzez uznanie że słowo "może" oznacza w istocie dowolność w zakresie podjęcia decyzji w sprawie umorzenia,

- art.138 §1 pkt1 Kpa poprzez niewłaściwą kontrolę decyzji, polegającą na niezastosowaniu środka określonego w ustawie, tj. nieuchylenie zaskarżonej decyzji pomimo jej wadliwości,

- art.7, art.77 i art.80 Kpa poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na utrzymaniu w mocy decyzji w sytuacji, gdy należało stwierdzić naruszenie ww. przepisów ze względu na nieprzeprowadzenie przez organ pełnego postępowania dowodowego i niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności, przez co zastosowanie uznania administracyjnego nosi znamiona dowolności

W związku z powyższym zażądano uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm przepisanych. Oświadczono przy tym, że ww. koszty nie zostały zapłacone ani w całości, ani w części.

Zdaniem skarżącego, organ rentowy nie rozważył dostatecznie, czy zaistniał ważny interes publiczny, przemawiający za odmową umorzenia uwzględnienia wniosku skarżącego. ZUS powołał się jedynie na publicznoprawny charakter składek, z którym utożsamił interes społeczny. Zdaniem skarżącego to za mało, aby wydać rozstrzygnięcie odmowne. Zajęte w decyzji ZUS stanowisko zaprzecza co do zasady sensowi istnienia przepisów zezwalających na umorzenie składek wobec osób znajdujących się w stanie głębokiego ubóstwa. Zarzucono Zakładowi, że nie wyjaśnił, na jakiej podstawie wskazuje, że istnieje realna szansa na wyegzekwowanie należnych składek.

W dniu "[...]" do sądu wpłynęło kolejne pismo pełnomocnika skarżącego, w którym wskazano, iż skarżący obecnie nie pracuje i utrzymuje się ze specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego na żonę. Do pisma załączono dwie decyzje MOPS z dnia "[...]" i z "[...]" o nr: "[...]" przyznające skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy na żonę w kwocie 520 zł miesięcznie, od dnia 1 sierpnia 2017 r. do dnia 31 października 2017 r. oraz od dnia 1 listopada 2017 r. do dnia 31 października 2018 r.

W dniu "[...]" do sądu wpłynęło pismo pełnomocnika skarżącego, w którym poinformowano, że w dniu "[...]" zmarła żona skarżącego L. W. i załączono kartę zgonu. Podkreślono, że od tej pory skarżący pozbawiony jest środków do życia.

W odpowiedzi na skargę Zakład wskazał, że zaskarżona decyzja wydana została w sposób jest prawidłowy. Wskazano, że szczegółowo zostały uzasadnione motywy odmowy umorzenia, dlatego rozstrzygniecie, podjęte w ramach uznania administracyjnego, nie jest dowolne. Decyzja uwzględnia wszystkie istotne okoliczności i dowody. Postępowanie przeprowadzono z poszanowaniem zasady czynnego udziału strony. Zakład podkreślił, że wydając decyzję był zobowiązany do uwzględnienia interesu publicznego, który w tej sprawie musi być szczególnie akcentowany. Akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych. Interes ten przekłada się na interes ubezpieczonych regularnie płacących składki i niemogących ponosić konsekwencji za tych, którzy składek nie płacą. Inaczej niż wierzyciel prywatny, występujący w stosunkach cywilnoprawnych, ZUS nie ma tak dużej swobody w dysponowaniu wierzytelnością publiczną. Nawet wystąpienie przesłanek z art.28 ust.3a ww. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie obliguje organu do podjęcia pozytywnej decyzji w zakresie umarzania składek.

W związku z powyższym organ rentowy wniósł o oddalenie skargi

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Rozpatrując skargę na decyzję organu rentowego sąd zobowiązany był do skontrolowania, czy organ wywiązał się z oceny prawnej oraz zaleceń zawartych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn.: II GSK 5275/16 z dnia 30 marca 2017 r. Zgodnie z art.153 ustawy z dnia ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, dalej: "ppsa") ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Podkreślenia wymaga, że ocenie sądu podlegała decyzja wydana w dniu "[...]", zatem sąd bierze pod uwagę stan faktyczny na dzień wydania tej decyzji. Dlatego podnoszone w pismach procesowych strony skarżącej okoliczności, które miały miejsce po wydaniu zaskarżonej decyzji, nie zostały uwzględnione w wyroku.

W ocenie sądu zaskarżona decyzja nie w pełni uwzględnia treść ww. wyroku NSA. Organ rentowy uznał wprawdzie, że spełniona została przesłanka z §3 ust.1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, lecz pominął organ wykładnię tego przepisu, dokonaną przez NSA, który podkreślił, że celem owego unormowania jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, aby organ podjął próbę rozpatrzenia sprawy z uwzględnieniem tej, wiążącej go na podstawie art.153 ppsa, oceny prawnej.

Nadal niewyjaśniona pozostaje kwestia, którą NSA nakazał wyjaśnić organowi - w jaki sposób, przy dochodzie 600 zł brutto na dwie osoby, skarżący mógłby opłacić składki, nie pozbawiając przy tym siebie i swojej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Dodać należy, że na dzień wydania zaskarżonej decyzji z dnia "[...]", kwota ta, według ustaleń ZUS, uległa pewnej zmianie, gdyż w postępowaniu przed organem ustalono, że dochód rodziny skarżącego w trzyosobowym gospodarstwie domowym wynosił 1 761,43 zł, zaś dochód dyspozycyjny tej rodziny wynosił 740,13 zł miesięcznie (na trzy osoby), podczas gdy w badanym okresie minimum socjalne na trzyosobowe gospodarstwo domowe wynosiło 2 862 zł. Zdaniem WSA, nadal aktualne pozostaje stwierdzenie zawarte w wyroku NSA, że trudna sytuacja majątkowa skarżącego nie miała charakteru incydentalnego, lecz stale się pogłębiała, zaś stan zdrowia małżonki skarżącego pozwalał na uznanie, że jego żona wymagała stałej opieki ze względu na stan przewlekłej choroby, co prowadzi do wniosku, że skarżący nie miał w tej sytuacji możliwości podjęcia pracy.

Przypomnieć należy, że NSA nakazał także organowi, aby podczas ponownego rozpoznawania sprawy rozważył, czy egzekwowanie należności z dochodu i majątku skarżącego może realnie prowadzić do popadnięcia skarżącego i jego żony w skrajne ubóstwo, powodujące konieczność korzystania z pomocy społecznej. NSA zobowiązał także organ do wzięcia pod uwagę tego, że sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspakajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest zgodna zarówno z interesem tego obywatela, jak i z interesem publicznym.

Sąd stwierdza, że zalecenia powyższe nie zostały wykonane. W zaskarżonej decyzji nie zawarto rozważań we wskazanym zakresie, lecz jedynie zdawkowo wskazano na prymat interesu społecznego (rozumianego jako konieczność zapewnienia ubezpieczonym środków na wypłatę świadczeń) nad słusznym interesem obywatela, którego bliżej nie określono.

Ocena stanu faktycznego, dokonana przez Zakład pod kątem zaistnienia przesłanek umorzenia należności z tytułu składek, jest niezgodna z wykładnią § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zawartą w wyroku II GSK 5275/16, w którym NSA uznał że przepis ten jako przesłankę umorzenia zaległości wskazuje niemożność opłacenia należności ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, powodującą zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego w zakresie zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Ocena ta wykracza także poza reguły swobodnej oceny dowodów, ponieważ stwierdzono w zaskarżonej decyzji, że istnieje realna szansa na wyegzekwowanie zaległych składek, co znajduje wyraz w skutecznej egzekucji prowadzonej przez naczelnika urzędu skarbowego i Dyrektora Zakładu. Jednak w aktach sprawy przedłożonych sądowi nie znajdują się dokumenty, które wskazywałyby na prowadzenie postępowania egzekucyjnego wobec skarżącego. Zatem powyższe stwierdzenie, odnoszące się do skutecznej egzekucji, nie znajduje oparcia w aktach sprawy.

Zgodnie z art. 107 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego decyzja powinna zawierać oznaczenie organu administracji publicznej, datę wydania, oznaczenie strony lub stron, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne. W myśl §3 art.7 Kpa uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W zaskarżonej decyzji brak oznaczenia organu, tj. z jej sentencji nie wynika, że jest to Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Ponadto zaskarżona decyzja nie wskazuje kwoty, umorzenia której dochodził skarżący. Kwoty tej nie można także ustalić na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy przedłożonych sądowi, nie wiadomo więc, co dokładnie było przedmiotem prowadzonego przez Zakład postępowania.

Wyżej wymienione uchybienia proceduralne należy zakwalifikować nie tylko jako naruszenie art.107 §1 i §3 Kpa, ale także jako naruszenie zasady zaufania do organu, o której mowa w art.7 Kpa, mówiącego o tym, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności oraz art.77 §1 Kpa nakazującego organowi w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i art. 80 Kpa, zgodnie z którym organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Rozpatrując sprawę ponownie, organ uwzględni ocenę prawną dokonaną w niniejszym wyroku, zarówno co do sposobu prowadzenia postępowania, jak i w zakresie wykładni prawa materialnego, a także treść wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 marca 2017 r. o sygn. II GSK 5275/16.

W związku z powyższym na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa sąd uchylił zaskarżoną decyzję.