Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 55/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 73 ust. 1, art. 83 ust. 4
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Drachal Sędzia NSA Jan Bała (spr.) Sędzia del. WSA Krystyna Józefczyk Protokolant Michał Mazur po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 5 listopada 2009 r. sygn. akt III SA/Po 565/09 w sprawie ze skargi W. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia 1) oddala skargę kasacyjną; 2) zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz W. G. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. wyrokiem z 5 listopada 2009 r., sygn. akt III SA/Po 565/09, wydanym w sprawie ze skargi W. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, stwierdził nieważność tej decyzji.

Za podstawę rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji przyjął następujące ustalenia.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. Nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Poznaniu (zwany dalej: Zakładem) odmówił W. G. umorzenia należności z tytułu odsetek od składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy w łącznej kwocie 48.509,94 zł. W uzasadnieniu decyzji Zakład podał, że nie zaistniały przesłanki całkowitej nieściągalności zadłużenia w rozumieniu art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm., zwanej dalej: u.s.u.s.), ani też nie stwierdzono szczególnych okoliczności pozwalających na umorzenie zadłużenia z art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

W. G., zgodnie z pouczeniem, złożył do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując na swoją trudną sytuację związaną z wysokością zadłużenia i stanem zdrowia matki.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r., nr [...] Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję Zakładu, podzielając zajęte tam stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. stwierdzając nieważność powyższej decyzji powołał się na przepis art. 83 ust. 4. u.s.u.s., w myśl którego od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo złożenia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.

Zgodnie z ustalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, organem wydającym decyzję w trybie przewidzianym w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. jest Zakład, nie zaś Prezes Zakładu (por. wyrok NSA z 28 stycznia 2009 r., sygn. akt II GSK 691/08 i powołany tam wyrok NSA z 29 maja 2007 r., sygn. akt II GSK 340/06). Zwrot "stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" zawiera jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować wniosek, a nie organu właściwego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Ponowne rozpatrzenie sprawy powinno być dokonane przez ten sam organ, który wcześniej wydał decyzję, a zatem przez Zakład, nie zaś przez Prezesa tego organu.

Prezes Zakładu podpisuje decyzje wydane przez ten organ administracji publicznej, bowiem zgodnie z art. 73 ust. 1 powołanej ustawy reprezentuje Zakład na zewnątrz. Prezes Zakładu może przekazać swoje uprawnienie do reprezentowania Zakładu pracownikom i innym osobom na podstawie § 2 ust. 2 Statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (załącznik do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lutego 2008 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych; Dz. U. Nr 28, poz. 164).

W zaskarżonej decyzji z dnia [...] kwietnia 2009 r., jako organ wydający decyzję wskazano Prezesa Zakładu (odmiennie niż w decyzji z dnia [...] kwietnia 2008 r., gdzie organem tym był Zakład), co wynika zarówno z nagłówka decyzji, jak i z jej uzasadnienia. Również w odpowiedzi na skargę wskazano Prezesa Zakładu jako organ wydający decyzję. Oznacza to, zdaniem Sądu pierwszej instancji, że decyzję wydał niewłaściwy organ, co stanowi wadę wymienioną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., uzasadniającą stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - zwanej dalej: p.p.s.a.).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Prezes ZUS, zaskarżając go w całości i wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w P. oraz zasądzenie kosztów postępowania. Jednocześnie wniósł o przedstawienie zawartego w skardze kasacyjnej zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Zaskarżonemu wyrokowi kasator zarzucił:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), to jest art. 83 ust. 4 u.s.u.s. poprzez błędną wykładnię tego przepisu, w wyniku czego Sąd pierwszej instancji bezzasadnie uznał, że zaskarżoną decyzję wydał nieuprawniony organ, w sytuacji gdy zaskarżoną decyzję wydał organ uprawniony i właściwy, wskazany jako taki w powyższym przepisie, co miało istotny wpływ na wynik sprawy,

2) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), to jest art. 145 § 2 p.p.s.a. w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. poprzez stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, w sytuacji gdy decyzję wydał uprawniony i właściwy organ, wobec tego skarga powinna być rozpoznana merytorycznie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej kasator zakwestionował stanowisko Sądu pierwszej instancji o utrwalonym orzecznictwie NSA w kwestii właściwości Zakładu do rozpatrzenia sprawy w trybie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. i wskazał przykłady orzeczeń na poparcie swego stanowiska. Przyznał, że uzasadnienia cytowanych orzeczeń nie odnosiły się bezpośrednio do tego problemu, niemniej przedmiotem postępowania w tych sprawach była decyzja wydana przez Prezesa Zakładu, a jednak nie stwierdzono jej nieważności. Kasator wskazał też na liczne wyroki sądów I instancji uznające, iż organem, który rozpoznaje ponownie sprawę umorzenia należności z tytułu składek, jest Prezes ZUS.

Wnoszący skargę kasacyjną podkreślił, że w świetle przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, regulujących ustrój, zadania i kompetencje ZUS (art. 66-79a u.s.u.s.), Zakład jest jednostką organizacyjną (osobą prawną), która jako całość jest organem administracji publicznej (art. 66 ust. 4 u.s.u.s.). W roli samodzielnych organów administracyjnych nie występują więc jej wewnętrzne organy, ani terenowe jednostki organizacyjne, mające kompetencje do działania w jej imieniu. Zakład wykonuje swoje podstawowe zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych za pośrednictwem terenowych jednostek organizacyjnych. W ramach prowadzonej działalności posługuje się środkami prawnymi właściwymi organom administracji publicznej, a więc przede wszystkim wydaje decyzje administracyjne (art. 66 ust. 4 u.s.u.s.). W tym kontekście Prezes Zakładu na pewno nie jest organem administracji, a tylko organem osoby prawnej, czyli Zakładu.

W ocenie kasatora, te zasadniczo organy wewnętrzne osoby prawnej mogą być w konkretnych sprawach wyposażone w kompetencje organu administracji. Takim przykładem jest art. 19 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity z 2005 r. Dz.U. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), zgodnie z którym organ wewnętrzny osoby prawnej, jakim jest dyrektor oddziału ZUS, jest z mocy tego przepisu organem egzekucyjnym pierwszej instancji ze wszelkimi tego konsekwencjami: organ ten może wydawać decyzje w postępowaniu egzekucyjnym, jako organ administracji i to jako dyrektor oddziału Zakładu, a nie jako Zakład. Podobnie jest w rozpoznawanej sprawie, że Prezes Zakładu, jako organ wewnętrzny osoby prawnej, jednocześnie z mocy art. 83 ust. 4 u.s.u.s. został wyposażony w kompetencje quasi organu drugiej instancji w konkretnie wyznaczonych sprawach, tj. w sprawach rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Interpretacja przepisu art. 83 ust. 4 u.s.u.s. zaprezentowana w zaskarżonym wyroku, w myśl którego Prezes Zakładu jest tylko adresatem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie jest przekonująca. Jeśli bowiem ustawodawca chciałby, aby wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy był rozpoznawany przez ten sam organ, tj. Zakład, mógł w tym przepisie w ogóle pominąć osobę Prezesa. Wówczas przepis ten mógłby brzmieć "Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w k.p.a.". Wskazywanie Prezesa Zakładu tylko jako adresata nie ma żadnego sensu, albowiem poza wyjątkiem art. 83 ust. 4 ustawy u.s.u.s. i art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, decyzje wydaje organ w postaci Zakładu, w którego imieniu może działać tylko Prezes, jako jedyny do tego uprawniony organ wewnętrzny osoby prawnej (art. 73 u.s.u.s.), a inne osoby w imieniu Zakładu mogą wydawać decyzje tylko i wyłącznie z upoważnienia Prezesa Zakładu. W tej sytuacji czynienie Prezesa Zakładu tylko adresatem wniosku, bez kompetencji organu drugiej instancji, mija się z celem, albowiem w takiej sytuacji zawsze będzie działał Zakład, a Prezes jako jedyny organ wewnętrzny zarządzający i tak może reprezentować Zakład i wpływać na każdą decyzję Zakładu. Zależy to tylko od wewnętrznej organizacji organu administracji, jakim jest Zakład.

W odpowiedzi W. G. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest zasadna i podlega oddaleniu.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania.

Wobec takich regulacji poza sporem winna pozostawać okoliczność, iż wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, a uzasadnione jest odniesienie się do poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych.

Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie została oparta na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Odnosząc się do poszczególnych zarzutów przytoczonych w skardze kasacyjnej należy w pierwszej kolejności wskazać, iż istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia zagadnienia, przed jakim organem administracji publicznej toczy się sprawa w trybie ponownego rozpatrzenia sprawy od decyzji ZUS w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne – przed Zakładem, czy też Prezesem Zakładu. Natomiast okolicznością pozostającą poza sporem jest fakt, iż decyzja objęta skargą do Sądu I instancji została wydana przez Prezesa ZUS. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, iż w przekonaniu Prezesa ZUS jest on właściwy do ponownego rozpatrzenia sprawy o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Świadczą o tym nagłówek zaskarżonej decyzji, jak i sformułowania zawarte w jej uzasadnieniu. Stanowisko to podtrzymano w całości w skardze kasacyjnej wniesionej w imieniu Prezesa ZUS.

Stosownie do treści przepisu art. 83 ust. 4 u.s.u.s. "Od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, (...), nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego". W przekonaniu strony wnoszącej skargę kasacyjną, redakcja tego przepisu uprawnia do stwierdzenia, że Prezes ZUS w sprawach rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne został wyposażony w kompetencje organu II instancji. Z poglądem tym nie można się zgodzić.

Jak trafnie podniósł Sąd I instancji, w świetle ustalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. m.in. wyroki NSA z dnia 29 maja 2007 r., II GSK 340/06; z 16 czerwca 2010 r., II GSK 630/09; z dnia 14 września 2010 r. II GSK 766/09 oraz z dnia 30 września 2010 r. sygn. II GSK 830/09) organem, przed którym toczy się postępowanie wywołane wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, złożonym w trybie art. 83 ust. 4 u.s.u.s., jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, nie zaś Prezes. Pogląd ten znajduje uzasadnienie w wykładni językowej, jak i systemowej powołanego przepisu. Norma art. 83 ust. 4 u.s.u.s. powinna być interpretowana bowiem zgodnie z konstytucyjną zasadą dwuinstancyjności postępowania wyrażoną w art. 78 Konstytucji RP. Z tego też względu wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy należy traktować, jako spełniający podobną rolę co odwołanie. Odwołanie natomiast, na co wskazuje treść art. 83 ust. 6 i 7 u.s.u.s., rozpoznaje Zakład, a nie Prezes. Zgodnie z art. 83 ust. 6 tej ustawy – jeżeli Zakład uzna odwołanie za uzasadnione, zmienia lub uchyla decyzję niezwłocznie, nie później niż w terminie 30 dni od dnia wniesienia odwołania. W tym wypadku odwołaniu nie nadaje się dalszego biegu. Dokonując wykładni systemowej art. 83 ust. 4 u.s.u.s. należy wskazać, że zgodnie z treścią tego przepisu – ponowne rozpatrzenie sprawy odbywa się na zasadach dotyczących decyzji wydanej w I instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Zgodnie zaś z brzmieniem art. 127 § 3 k.p.a. – od decyzji wydanej w I instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Przyjmując wykładnię przepisu art. 83 ust. 4 u.s.u.s., będącą w zgodności z treścią art. 127 § 3 k.p.a., do rozpoznania sprawy w trybie ponownego rozpatrzenia sprawy od decyzji wydanej przez Zakład właściwy jest ponownie ten sam organ, nie zaś Prezes.

Zasadności tego stanowiska nie podważa regulacja zawarta w art. 73 ust. 3 pkt 6 u.o.s.u.s., zgodnie z którym do zakresu działania Prezesa Zakładu należy przyznawanie świadczeń w drodze wyjątku. O świadczeniach w drodze wyjątku jest także mowa w zdaniu pierwszym przepisu art. 83 ust. 4 u.s.u.s. W tym przypadku Prezes występuje jako organ administracji publicznej, na co wskazuje również przepis § 2 ust. 1 Statutu Zakładu, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lutego 2008 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 28, poz. 164). Nie oznacza to jednak, że również w sprawach w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne Prezes ZUS posiada status organu administracji publicznej. Uzasadnieniem takiej regulacji jest odmienność źródeł finansowania tych świadczeń, jakim jest budżet państwa (art. 84 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, t.j.: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) oraz Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, którego dysponentem jest Zakład (art. 51 ust. 2 u.s.u.s.). Wynikające stąd wątpliwości są w dużej mierze spowodowane nie dość precyzyjnym sformułowaniem art. 83 ust. 4 u.s.u.s., w którym uregulowano łącznie tryb zaskarżenia dwóch rodzajowo odmiennych decyzji – w przedmiocie przyznania lub odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku, które należą do kompetencji Prezesa ZUS oraz decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, dla podjęcia których właściwy jest ZUS. Wymaga podkreślenia, iż w art. 73 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., jak i w pozostałych przepisach tej ustawy, nie zawarto regulacji pozwalających na przyjęcie, iż Prezes Zakładu był organem właściwym do rozpatrywania odwołań w trybie ponownego rozpatrzenia sprawy od decyzji wydanej przez Zakład. Przyjęcie odmiennego stanowiska powodowałoby niespójność regulacji zawartych w art. 83 ust. 4 i art. 73 ust. 3 pkt 6 tej ustawy.

Stąd też zwrot zawarty w art. 83 ust. 4 – stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy – ma charakter przepisu technicznego, regulującego jedynie kwestię organizacyjną, do kogo należy skierować wniosek. W przepisie tym nie uregulowano natomiast właściwości organu.

W związku z powyższym za niezasadny należy uznać zarzut skargi kasacyjnej wskazujący na naruszenie przez Sąd I instancji przepisu art. 83 ust. 4 u.s.u.s. poprzez przyjęcie, że zaskarżoną decyzję wydał organ nieuprawniony oraz art. 145 § 2 p.p.s.a. w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. poprzez stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji.

W artykule 156 § 1 pkt 1 k.p.a. jednoznacznie uregulowano sytuację, w której decyzja wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości. W myśl tego przepisu naruszenie każdego rodzaju właściwości przez organ administracji przy wydawaniu decyzji administracyjnej powoduje nieważność decyzji bez względu na trafność merytorycznego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 7 października 1982 r., sygn. akt II SA 1119/82, ONSA 1982/2/95). Innymi słowy, art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. obejmuje wszelkie postacie naruszenia właściwości miejscowej i rzeczowej, z którą nierozerwalnie łączy się także właściwość instancyjna. Organ niewłaściwy nie jest zatem prawnie legitymowany do rozstrzygania o prawach i obowiązkach stron. Obowiązek badania swojej właściwości ciąży na organie w momencie wszczęcia postępowania, jak również w każdym stadium postępowania administracyjnego. Organ niewłaściwy nie dysponuje zdolnością prawną do prowadzenia postępowania i podjęcia aktu jurysdykcyjnego rozstrzygającego o prawach i obowiązkach stron. Z zasady przestrzegania przez organ administracyjny właściwości z urzędu wynika obowiązek starannego badania właściwości przez organ w każdym stadium postępowania (por. wyr. SN z dnia 29 maja 1991 r., sygn. akt III ARN 17/91, PiP 1992/3/108 oraz wyrok NSA z dnia 12 lipca 1994 r., sygn. akt II SA 781/93).

Pod pojęciem właściwości należy rozumieć zdolność prawną organu administracji do rozstrzygania określonego rodzaju spraw w postępowaniu administracyjnym. Właściwość ta musi wynikać z obowiązujących przepisów rangi ustawowej, czy przepisów wykonawczych lub z zawartych w oparciu o ustawy porozumień. Właściwość organów administracji winna pozostawać ściśle określona i nie zachodzi w tej mierze jakakolwiek dowolność. O właściwości organu do rozpoznawania sprawy administracyjnej stanowią przepisy prawne regulujące jego kompetencje, które zawarte są w ustawach o charakterze materialnoprawnym i które powinny być stosowane łącznie z przepisami prawa ustrojowego, zwłaszcza gdy ustala się właściwość rzeczową, w tym instancyjną.

Tak więc, jeśli przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, o czym była mowa wyżej, nie dają Prezesowi ZUS kompetencji do rozstrzygania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, to zasadnym jest stwierdzenie Sądu I instancji, iż zaskarżona decyzja Prezesa ZUS została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości.

Jeżeli zaś chodzi o zarzut skargi kasacyjnej, w którym podnosi się, iż NSA w niektórych swoich orzeczeniach nie kwestionował właściwości Prezesa ZUS w sprawach odwołań od decyzji ZUS, to stwierdzić należy, iż NSA – jak już o tym była mowa na wstępie niniejszych rozważań – rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania przed Sądem I instancji. Nieważność zaś postępowania przed organem nie jest więc brana pod rozwagę NSA z urzędu, a jedynie w przypadku stosownych zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej. W przypadku więc braku takich zarzutów, w uzasadnieniach orzeczeń NSA nie odnoszono się do tego problemu. Nie oznacza to jednak, iż w tych orzeczeniach NSA podzielał stanowisko Prezesa ZUS, iż jest on organem właściwym w sprawie, a takie zaś sugestie zdają się wynikać z uzasadnienia skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie podziela też stanowiska NSA prezentowanego w uzasadnieniach wyroków w sprawach o sygn. II GSK 830/09 i II GSK 630/09, iż (...) w omawianej kwestii nie ma żadnego znaczenia subiektywne przeświadczenie Prezesa Zakładu bądź osoby w jego imieniu podpisującej decyzję wydaną w trybie art. 83 ust. 4 u.s.u.s., czy czyni to w imieniu własnym, a więc jako samodzielny organ (jak to ma miejsce w przypadku decyzji w przedmiocie przyznania świadczenia w drodze wyjątku), czy też w imieniu Zakładu, jako jego organ uprawniony do reprezentowania Zakładu na zewnątrz (art. 73 ust. 1 u.s.u.s.) (...)", gdyż w sytuacji zawartej w art. 73 u.s.u.s. różnicy między rolą Prezesa Zakładu jako organu uprawnionego do reprezentowania Zakładu na zewnątrz, a rolą przypisującą mu przymiot samodzielnego organu, nie sposób twierdzić, że rozróżnienie to nie ma znaczenia, a "decyduje obiektywny stan rzeczy". To przecież te ustawowo odmienne role Prezesa ZUS decydują o prawnym stanie rzeczy, który jest stanem obiektywnym.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia złożonego w skardze kasacyjnej wniosku o przedstawienie powyższego zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów, gdyż przy rozpoznawaniu tej skargi nie wyłoniło się zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości (art. 187 § 1 p.p.s.a.).

Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku na mocy art. 184 p.p.s.a.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 tej ostatniej ustawy.