Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1177/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-01-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6271 Ochrona cudzoziemca, w tym nadawanie statusu uchodźcy, azyl, zezwolenie na pobyt tolerowany i ochrona czasowa
Hasła tematyczne: Cudzoziemcy
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 22 ust 1 pkt 1 i art. 22 ust 2
journal: Dz.U. 2019 poz 1666
law: Ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej - t.j.
article: art. 7 art. 75 art. 77 § 1 art. 80 art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 141 § 4 art. 184
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Miron (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Paweł Miładowski sędzia del. WSA Piotr Broda po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej L. I. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 grudnia 2020 r. sygn. akt IV SA/Wa 586/20 w sprawie ze skargi L. I. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia ochrony uzupełniającej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 2 grudnia 2020 r. sygn. akt IV SA/Wa 586/20, po rozpoznaniu sprawy ze skargi L. I. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia ochrony uzupełniającej: 1) uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] maja 2019 r. nr [...]; [...] w stosunku do I. G.; 2) w pozostałym zakresie oddalił skargę.

Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

R. G. (obywatel Federacji Rosyjskiej, narodowości czeczeńskiej) w dniu [...] marca 2007 r. złożył wniosek o nadanie statusu uchodźcy, obejmując nim także żonę L. I. i ich małoletnie wówczas dzieci: M. G., I. G., R. G. i K. G.

Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: Szef Urzędu) decyzją z [...] sierpnia 2007 r. nr [...] odmówił nadania cudzoziemcowi statusu uchodźcy i udzielił zgody na pobyt tolerowany na terytorium RP. W ocenie organu wnioskodawca nie uprawdopodobnił, że był prześladowany w kraju pochodzenia. Jednocześnie, mając na uwadze ówczesną sytuację w Republice Czeczenii, w szczególności łamanie praw człowieka, uznano, że wydalenie cudzoziemca mogłoby powodować zagrożenie jego prawa do życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego oraz narażać go na tortury lub nieludzkie, poniżające traktowanie. Z tego powodu udzielono wnioskodawcy i jego rodzinie zgody na pobyt tolerowany. Rada do Spraw Uchodźców (dalej: Rada) decyzją z [...] października 2007 r. nr [...] utrzymała powyższą decyzję w mocy. Rozstrzygnięciami objęto również żonę i małoletnie dzieci wnioskodawcy.

Zgoda na pobyt tolerowany udzielona L. I. oraz czwórce małoletnich dzieci wygasła z mocy prawa z dniem[...]stycznia 2008 r. z uwagi na zrzeczenie się przez cudzoziemkę prawa do korzystania z tej ochrony. W dniu [...] stycznia 2008 r. L. I. wystąpiła z odrębnym wnioskiem o nadanie jej i małoletnim dzieciom statusu uchodźcy. Szef Urzędu decyzją z [...] maja 2008 r. nr [...] odmówił nadania cudzoziemce i dzieciom statusu uchodźcy oraz udzielił im zgody na pobyt tolerowany na terytorium RP.

Z dniem 29 maja 2008 r. decyzje w sprawie udzielenia zgody na pobyt tolerowany na terytorium RP stały się z mocy prawa decyzjami o udzieleniu ochrony uzupełniającej.

Szef Urzędu decyzją z [...] maja 2019 r. nr [...]; [...], działając z urzędu, na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2018 r., poz. 1109 ze zm.) orzekł o pozbawieniu skarżącej i jej małoletnich dzieci (I. G., R. G. i K. G.) ochrony uzupełniającej. Organ uznał, że przesłanki, z powodu których udzielono im ochrony na terytorium RP, przestały istnieć.

Mąż cudzoziemki a ojciec dzieci R. G. oraz pełnoletni syn M. G. odrębnymi decyzjami, wydanymi w oparciu o analogiczne przesłanki, również zostali pozbawieni ochrony uzupełniającej.

Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej Rada decyzją z [...] stycznia 2020 r. nr [...] utrzymała w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Rada przywołała treść przepisu art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2019 r., poz. 1666; dalej: ustawa o udzielaniu cudzoziemcom ochrony), zgodnie z którym cudzoziemca pozbawia się ochrony uzupełniającej w przypadku, gdy okoliczności, z powodu których była udzielona, przestały istnieć lub zmieniły się w taki sposób, że ochrona nie jest już wymagana.

Rada wskazała, że jak wynika z informacji granicznej uzyskanej na wniosek Szefa Urzędu dotyczącej wyjazdów i wjazdów z/do Polski w latach 2008-2018 cudzoziemka w dniu [...] marca 2011 r. przekroczyła granicę RP na przejściu granicznym T.-B. w kierunku wjazdowym, bez odnotowania uprzedniego wyjazdu, co może świadczyć, że wyjechała ona ze Strefy Schengen przekraczając granicę innego pastwa. W dniu [...] kwietnia 2011 r. skarżąca wyjechała z Polski przez przejście graniczne w T., powracając do RP tą samą drogą w dniu [...] maja 2011 r. W dniu [...] lipca 2012 r. odnotowano kolejny przyjazd cudzoziemki do Polski. Tym razem legitymowała się ona nowym rosyjskim paszportem zagranicznym serii [...] numer [...]. Brak informacji o uprzednim przekroczeniu przez nią granicy w kierunku wjazdowym może wskazywać na ponowne opuszczenie Strefy Schengen inną drogą, niż przez polskie przejście graniczne.

Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Rada stwierdziła, że skarżąca, po otrzymaniu ochrony międzynarodowej na terytorium RP, przebywała z rodziną w kraju pochodzenia i korzystała z opieki swojego państwa. Świadczą o tym przedłożone dokumenty, w tym zwłaszcza paszporty zagraniczne wydane L. I. i członkom jej rodziny przez władze kraju pochodzenia. Potwierdza to także informacja uzyskana z Zarządu Granicznego Komendy Głównej Straży Granicznej, z której wynika, że cudzoziemiec w dniach [...] maja 2011 r. i [...] lipca 2012 r., podobnie jak członkowie jej rodziny, przekraczała granicę państwową Polski w kierunku wjazdowym (od strony wschodniej).

Cudzoziemka, podobnie jak jej mąż i syn, zaprzeczyła wprawdzie, że przebywała na terytorium Federacji Rosyjskiej od czasu uzyskania ochrony międzynarodowej, jednak Rada nie dała wiary zeznaniom cudzoziemki w tym zakresie, w tym także, że mąż wyrobił paszporty zagraniczne dla siebie i rodziny przez pośrednika. O niskiej wiarygodności zeznań cudzoziemki świadczy zwłaszcza okoliczność, że w trakcie przesłuchania najpierw twierdziła, że tylko raz pojechała z koleżanką na Białoruś, na tydzień lub dwa, a oprócz tego nie wyjeżdżała z Polski w kierunku wschodnim. Złożyła również nieprawdziwe zaznania w kwestii wyrobienia pasportu zagranicznego. Twierdziła, ze nie wyrabiała rosyjskiego paszportu wewnętrznego od czasu objęcia jej ochroną uzupełniająca w Polsce. Tymczasem w aktach sprawy znajduje się rosyjski paszport wewnętrzny serii [...] numer [...], wydany w dniu [...] marca 2012 r. przez Oddział Biura Federalnej Służby Migracyjnej Rosji na Republikę Czeczenii w A. dla L. I.. Jak wynika natomiast z opracowania Wydziału Informacji o Krajach Pochodzenia UdSC z [...] stycznia 2018 r. nr [...], obywatel Rosji przebywający za granicą może otrzymać lub wymienić paszport "wewnętrzny" FR dopiero po przybyciu na terytorium Rosji. Powyższe potwierdza pobyt cudzoziemki na terytorium Federacji Rosyjskiej po uzyskaniu ochrony w Polsce.

Rada wyjaśniła, że także zeznania męża cudzoziemki uznano za mało wiarygodne, o czym świadczyła zwłaszcza okoliczność, że w trakcie przesłuchania najpierw twierdził, że w ogóle nie przekraczał granicy Polski w kierunku wschodnim po uzyskaniu ochrony uzupełniającej. Dopiero skonfrontowany z informacją, że w latach 2008-2011 odbył osiem podróży zagranicznych przez przejście graniczne T.-B., oświadczył, że jeździł do B. pośrednicząc w handlu samochodami. Dodał przy tym, że wszystkie podróże miały miejsce w 2008 r. i jego zdaniem informacja o jego wyjazdach zagranicznych z 2011 r. jest z pewnością pomyłką. Jednak takiemu twierdzeniu przeczy informacja otrzymana z Zarządu Granicznego Komendy Głównej Straży Granicznej, zgodnie z którą w dniu [...] czerwca 2011 r. cudzoziemiec wjechał do Polski przez przejście graniczne K.-B., następnie w dniu [...] lipca 2012 r. ponownie wjechał do Polski przez to samo przejście graniczne legitymując się wówczas nowym rosyjskim paszportem zagranicznym serii [...] numer [...]. Informacji tej Rada nie miała podstaw kwestionować, podobnie jak informacji w sprawie cudzoziemki.

Odnosząc się natomiast do twierdzenia, że paszporty zagraniczne członków jej rodziny zostały wyrobione w Republice Czeczenii przez pośrednika, organ odwoławczy wskazał, że temu twierdzeniu przeczy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, tj. opracowanie Wydziału Informacji o Krajach Pochodzenia UdSC z [...] marca 2017 r. nr [...]. Według wskazanego opracowania paszport tej serii, określany jako paszport starego wzoru, wydawany był po złożeniu wniosku w Zarządzie Federalnej Służby Migracyjnej Federacji Rosyjskiej (aktualnie: Zarząd do Spraw Migracji Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Federacji Rosyjskiej), w oddziale właściwym ze względu na miejsce stałego lub tymczasowego zamieszkania. Wniosek można było złożyć również za pośrednictwem Internetu. Niezależnie od formy złożenia wniosku w celu uzyskania tego typu paszportu konieczne było osobiste stawiennictwo w Zarządzie w celu przedłożenia oryginalnych dokumentów załączanych do wniosku oraz złożenia własnoręcznego podpisu. Osobiste stawiennictwo wymagane było również przy odbiorze tego typu paszportu.

Organ za istotną uznał też okoliczność, że przyjazdy cudzoziemki do Polski w 2011 i w 2012 r. są zbieżne z powrotami jej męża R. G., który powrócił do kraju pochodzenia po udzieleniu mu ochrony uzupełniającej nie wcześniej niż dnia [...] maja 2011 r. i przebywał tam nie dłużej niż do dnia [...] lipca 2012 r., a także zbieżne z powrotami jej syna M. G. Ponadto w aktach sprawy znajdują się również inne dokumenty, zwłaszcza (wymienione wcześniej) powtórnie wydane akty stanu cywilnego, które potwierdzają pobyt cudzoziemki oraz pozostałych członków jej rodziny w kraju pochodzenia. Powołując się na rosyjskie prawodawstwo organ wyjaśnił, że co najmniej jedno z rodziców musiało dokonywać formalności związanych z wydaniem powtórnych aktów urodzenia małoletnich wówczas dzieci małżonków (I. G., R. G. i K. G.). W niniejszej sprawie istotne jest również, że podczas przekraczania polskiej granicy w dniu [...] marca 2007 r. małoletnie wówczas dzieci małżonków, tj. M. G., I. G., R. G. i K. G. były wpisane do rosyjskiego paszportu zagranicznego serii [...] numer [...], należącego do ich ojca R. G.. W dniu [...] maja 2011 r. granicę Polski w kierunku wjazdowym przekroczył skarżący, jego żona L. I. oraz, na podstawie paszportu zagranicznego ojca, ich troje dzieci: K. G., I. G. i R. G. Syn M. G. powrócił do RP miesiąc później – [...] czerwca 2011 r., legitymując się nowym dokumentem podróży serii [...] numer [...], tym samym dokumentem posługiwał się podczas wjazdu w dniu [...] lipca 2012 r. Jego rodzeństwo, tj. I. G., podczas kolejnego wjazdu do Polski, posługiwał się nowym dokumentem podróży – seria [...] numer [...], podobnie małoletnia siostra R. G. posługiwała się paszportem seria [...] numer [...].

Organ nie dał wiary wyjaśnieniom cudzoziemki, że jednym z powodów wyjazdu z kraju pochodzenia w 2007 r. była okoliczność, że była ona świadkiem zabójstwa przez policjanta ofiary wypadku, a w konsekwencji rodzina była zagrożona zemstą krwi. Zwrócił uwagę, że tej okoliczności nie podnosił w toku procedury o udzielenie ochrony międzynarodowej ani R. G., ani L. I. w odrębnym wniosku. Przypomniał, że małżonkowie otrzymali ochronę w Polsce ze względu na ówczesną niestabilną sytuację w kraju pochodzenia, a nie ze względu na indywidualne zagrożenie.

Biorąc powyższe pod uwagę Rada stwierdziła, że L. I. (i jej rodzina) powróciła do kraju pochodzenia po udzieleniu jej ochrony międzynarodowej nie wcześniej niż w dniu [...] maja 2011 r. i przebywała tam nie dłużej niż do dnia [...] lipca 2012 r. W tym czasie osobiście wyrobiła rosyjski paszport zagraniczny serii [...] numer [...] dla siebie, wraz z mężem wyrobili też paszporty dla swoich małoletnich dzieci. Rodzina cudzoziemki uzyskując ww. dokumenty korzystała zatem z pomocy swojego kraju. Kontakt z władzami kraju pochodzenia nie wiązał się przy tym z jakimikolwiek problemami dla cudzoziemki ani jej męża. Nie zostali oni zatrzymani ani aresztowani, nie prowadzono wobec nich żadnych postępowań, nie spotkali się oni z jakimikolwiek naruszeniami praw człowieka czy działaniami represyjnymi. Świadczy to bezsprzecznie o tym, że zmiana okoliczności w stosunku do cudzoziemki ma charakter znaczący i długotrwały, a dalsza obawa przed doznaniem poważnej krzywdy nie jest uzasadniona.

W powyższej sytuacji przyczyny, dla których udzielono L. I. ochrony uzupełniającej, są nieaktualne. Cudzoziemka nie podnosiła też jakichkolwiek okoliczności, które mogłyby świadczyć o tym, że obecnie grozi jej doznanie poważnej krzywdy w przypadku powrotu do kraju pochodzenia, gdyż sytuacja w Czeczenii uległa od czasu udzielenia jej w Polsce ochrony uzupełniającej znaczącej poprawie. Taką tezę potwierdza również zachowanie skarżącej, która decydując się na powrót do kraju pochodzenia i kontakt z władzami kraju pochodzenia (m. in. w celu wyrobienia paszportu zagranicznego dla siebie i członków rodziny, uzyskania powtórnych aktów urodzenia dzieci) dobrowolnie przyjęła ochronę swojego państwa, co wskazuje na brak obaw przed doznaniem krzywdy ze strony władz kraju pochodzenia.

Odnośnie do obecnej sytuacji w Czeczenii, Rada stwierdziła, że różni się ona wyraźnie od tej w chwili rozpatrywania wniosku cudzoziemki o nadanie statusu uchodźcy. Obecnie sytuacja w kraju pochodzenia jest stabilna. Wprawdzie mają miejsce naruszenia praw człowieka, jednakże są one nakierowane na konkretne osoby i nie można mówić o podstawach do udzielania ochrony międzynarodowej wszystkim osobom pochodzącym z tego obszaru.

W ocenie organu niczego do sprawy nie wnosi pisemne oświadczenie O. S. (wskazywany także jako "S."), że cudzoziemka z dziećmi i jeszcze jedna kobieta wynajmowała u niego pomieszczenie w 2011 r i mieszkała na Białorusi, Zaznaczył, że pozostaje ono w sprzeczności z zeznaniami cudzoziemki, która twierdziła, że tylko raz wyjeżdżała na Białoruś, pojechała tam z koleżanką na bazar, na tydzień lub dwa tygodnie.

Cudzoziemka wniosła skargę na powyższą decyzję, wnosząc o jej uchylenie w całości. W skardze podniesiono zarzuty naruszenia art. 1 Konwencji dotyczącej statusu uchodźców sporządzonej w Genewie 28 lipca 1951 r. (Dz.U. z 1991 r. Nr 119, poz. 515 ze zm.: dalej: Konwencja genewska) oraz Protokołu Nowojorskiego z 1967 r., poprzez stwierdzenie, że nie jest uchodźcą w rozumieniu tych artykułów oraz szeregu przepisów postępowania.

W jej uzasadnieniu skarżąca zaprzeczyła ażeby po uzyskaniu ochrony uzupełniającej wyjeżdżała wraz z rodziną do kraju pochodzenia Przyznała, że pojechała na Białoruś na 3 tygodnie, jednak w toku postępowania nie pytano jej o adres zamieszkania i cel pobytu tam. Dodała, że Rada nie zakwestionowała wiarygodności zawnioskowanego przez nią dowodu. Wskazała ponadto, że nie wyjaśniono w sposób dostateczny kwestii, czy po jej stronie zachodzi uzasadniona obawa przed prześladowaniem w kraju pochodzenia w związku z ponoszoną przez nią okolicznością, że była świadkiem zabójstwa dokonanego przez przedstawiciela władzy rosyjskiej.

W odpowiedzi na skargę Rada wniosła o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przywołanym na wstępie wyrokiem uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji w stosunku do I. G., zaś w pozostałym zakresie oddalił skargę.

W ocenie Sądu skarga okazała się częściowo zasadna, a mianowicie w stosunku do syna skarżącej I. G. (błędnie określanego przez Sąd jako córka – przyp. NSA), który był również objęty zaskarżoną decyzją. Sąd przypomniał, że w postępowaniu administracyjnym dzieci działają przez swych ustawowych przedstawicieli. Z dniem do ukończenia przez nie 18 roku życia rodzic pełnoletniego dziecka przestaje być zatem jego przedstawicielem ustawowym. Dalej zauważył, że I. G. urodził [...] kwietnia 2001 r. i pełnoletność osiągnął [...] kwietnia 2019 r., natomiast Szef Urzędu wydał decyzję w dniu [...] maja 2019 r. Stwierdził, że w przedmiotowej sprawie doszło do pozbawienia strony prawa do czynnego udziału w obronie własnego interesu prawnego w toku postępowania administracyjnego (art. 10 § 1 k.p.a.), a zatem spełniona została przesłanka do wznowienia postępowania wskazana w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., co skutkować musiało uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Szefa Urzędu w stosunku do tego cudzoziemca.

Skargę pozostałych skarżących Sąd uznał zaś za niezasadną.

Sąd stwierdził, że chybione były zarzuty naruszenia norm prawa materialnego. Skarżąca wraz ze swoimi małoletnimi dziećmi uzyskała ochronę uzupełniającą na podstawie decyzji Szefa Urzędu z [...] maja 2008 r., a wyłączną przyczyną była ówczesna ogólna sytuacja w kraju pochodzenia, a nie indywidualne zagrożenie. Z prawidłowego ustalonego przez organy administracyjne stanu faktycznego wynika, że przesłanki te obecnie nie istnieją, a zatem nie istnieje potrzeba udzielania im ochrony międzynarodowej. Organy prawidłowo zastosowały art. 22 ust. 1 pkt 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony a jednocześnie brak w niniejszej sprawie podstaw do zastosowania art. 22 ust. 2 tej ustawy.

Sąd podzielił stanowisko organów administracji co do tego, że sytuacja w Czeczenii uległa od czasu udzielenia skarżącej w Polsce ochrony uzupełniającej znaczącej poprawie oraz jako prawidłową uznał dokonaną przez organy ocenę skutków uzyskania przez cudzoziemkę i jej rodzinę paszportów zagranicznych oraz rosyjskiego paszportu wewnętrznego wydanego skarżącej w dniu [...] marca 2012 r. przez Oddział Biura Federalnej Służby Migracyjnej Rosji na rejon A. w Republice Czeczenii. Koreluje z tym dwukrotne przekroczenia przez skarżącą i członków jej rodziny granicy państwowej w kierunku wjazdowym w dniach [...] maja 2011 r. i [...] lipca 2012 r. Również wyrobienie nowych dokumentów stanu cywilnego świadczy o tym, że co najmniej jeden z dorosłych członków rodziny musiał udać się do Federacji Rosyjskiej.

Niezasadny okazał się też zarzut naruszenia art. 1 Konwencji genewskiej skoro przedmiotem zaskarżonej decyzji nie było bowiem pozbawienie skarżącej statusu uchodźcy, lecz ochrony uzupełniającej oraz naruszenia przepisów postępowania.

Zdaniem Sądu organy administracji zgromadziły pełny materiał dowodowy niezbędny do rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy i dokonały jego prawidłowej oceny, nie wychodząc poza zakres swobodnej oceny dowodów. Sąd uznał dokonaną przez organy ocenę wiarygodności zeznań skarżącej za trafną. Cudzoziemka ani jej mąż nie podnosili w toku procedury o udzielenie ochrony międzynarodowej tego, że jednym z powodów wyjazdu z kraju pochodzenia w 2007 r. była okoliczność, że była ona świadkiem zabójstwa przez policjanta ofiary wypadku, a w konsekwencji rodzina była zagrożona tzw. zemstą krwi, co bez wątpienia zrobiliby, gdyby byli świadkiem takiego zdarzenia. Sąd zgodził się z Radą, że jej zeznania zostały złożone wyłącznie na potrzeby przedmiotowego postępowania. Podobnie słusznie Rada nie dała wiary zeznaniom skarżącej co do tego, że nie była ona w Rosji w 2011 i w 2012 r., a rzekomo jedynie na Białorusi. O pobycie w kraju pochodzenia świadczy jednoznacznie wyrobienie nowych paszportów dla siebie i członków swojej rodziny, co jak wynika z informacji o kraju pochodzenia jest możliwe wyłącznie w Rosji (paszport należy co najmniej odebrać osobiście). Z tego względu kwestia pobytu również na Białorusi (oprócz pobytu na Rosji) jest z punktu widzenia niniejszej sprawy nieistotna, bowiem w świetle zgromadzonego materiału dowodowego wynika jednoznacznie, że skarżąca musiała przybyć na terytorium kraju pochodzenia, co świadczy o tym, że ogólna sytuacja w tym kraju nie uzasadnia udzielenia jej ochrony międzynarodowej (skarżąca ani członkowie jej rodziny nie obawiali się tam pojechać).

L. I. wywiodła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w części dotyczącej pkt 2, tj. w części oddalającej skargę w pozostałym zakresie. Sądowi pierwszej instancji zarzuciła:

I. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

1. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 oraz art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w zakresie, w jakim Sąd w istocie w ogóle nie przedstawił swojej oceny co do zarzutu skargi, dotyczącego pominięcia przez organ administracji publicznej dowodu z dokumentu zawierającego pisemne oświadczenie obywatela Białorusi O. S. (S.) odnośnie do pobytu skarżącej na terytorium Białorusi, czego wyrazem jest brak odniesienia się przez Sąd do wskazanego zarzutu w uzasadnieniu wyroku i w konsekwencji brak możliwości kontroli instancyjnej w tym zakresie,

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez wadliwe niezastosowanie tego przepisu, a w konsekwencji nieuzasadnione oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. w części niedotyczącej I. G., na skutek niedostrzeżenia przez Sąd wad procesowych w zakresie nieprawidłowego zastosowania przez organy administracji następujących przepisów postępowania administracyjnego, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 75, art. 77 § 1 oraz art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez:

‒ niedostateczne wyjaśnienie istotnych dla prawidłowego rozpoznania sprawy okoliczności faktycznych oraz dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego, polegającą na ustaleniu jedynie w oparciu o przypuszczenia wywodzące się z treści dokumentów urzędowych Federacji Rosyjskiej przy braku jednoznacznych dowodów w tym przedmiocie, że skarżąca faktycznie przybywała w kraju pochodzenia po udzieleniu ochrony uzupełniającej na terytorium RP;

‒ pominięcie jako dowodu w sprawie zaoferowanego przez skarżącą pisemnego oświadczenia obywatela Białorusi O. S., dotyczącego pobytu skarżącej na terytorium Białorusi.

II. naruszenie prawa materialnego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.:

1. art. 22 ust. 1 pkt 1 i art. 22 ust. 2 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony poprzez niezasadne przyjęcie, że okoliczności, z powodu których ochrona uzupełniająca została udzielona, przestały istnieć lub zmieniły się w taki sposób, że ochrona nie jest już wymagana i zmiana tych okoliczności ma charakter na tyle znaczący i długotrwały, że dalsza obawa cudzoziemca przed doznaniem krzywdy nie jest uzasadniona.

Z uwagi na powyższe skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Jednocześnie autor skargi kasacyjnej wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym (co zostało zakwalifikowane jako oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy), a także o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, wraz z oświadczeniem, że koszty te nie zostały opłacone w całości ani w części.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Jak stanowi art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 powołanej ustawy, a taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie, to Sąd rozpoznający sprawę związany jest granicami kasacji.

Rozpoznając w powyższych granicach wniesioną skargę kasacyjną należało uznać, że nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw.

Autor skargi kasacyjnej sformułował zarzuty zarówno naruszenia przepisów postępowania, jak i prawa materialnego. W tej sytuacji w pierwszej kolejności należy, co do zasady, odnieść się do naruszenia pierwszych ze wskazanych przepisów, albowiem jedynie prawidłowo ustalony stan faktyczny pozwala na ocenę trafności zastosowania przepisów prawa materialnego.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do najdalej idącego zarzutu, którego zasadność musiałaby prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku, to jest zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., należy przypomnieć, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowane jest jednolite stanowisko, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (por. uchwałę NSA z 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09; wyrok NSA z 20 sierpnia 2009 r., II FSK 568/08; publ. CBOSA). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a samo uchybienie musi uniemożliwiać kontrolę kasacyjną zaskarżonego wyroku (por. wyroki NSA: z 28 września 2010 r., I OSK 1605/09; 13 października 2010 r., II FSK 1479/09; publ. CBOSA).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie posiada takich wad, które uzasadniałyby uwzględnienie skargi kasacyjnej. Zawiera ono wszystkie niezbędne elementy określone w ww. przepisie i daje odpowiedź co do zasadniczych powodów oddalenia skargi. Wyjaśnić należy, że prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku nie wymaga szczegółowego odniesienia się przez Sąd pierwszej instancji do wszystkich zarzutów skargi oraz podniesionej w niej argumentacji, a jedynie w zakresie niezbędnym do przeprowadzenia kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego. W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji niewątpliwie odniósł się do istoty sprawy i wszystkich istotnych kwestii podnoszonych w skardze, w tym również do zarzutu skargi odnoszącego się do kwestii niewyjaśnienia przez organ okoliczności pobytu skarżącej na Białorusi. W zaskarżonej decyzji Rada uznała, że przedłożone przez skarżącą oświadczenie O. N. nic nie wnosi do sprawy i pozostaje w sprzeczności z zeznaniami samej cudzoziemki. Sąd podzielił stanowisko Rady (na str. 7 uzasadnienia), że o pobycie w kraju pochodzenia świadczy jednoznacznie wyrobienie nowych paszportów dla siebie i członków swojej rodziny (co, jak wynika z informacji o kraju pochodzenia, jest możliwe wyłącznie przebywając w Rosji). Uznał, że z tego względu kwestia pobytu również na Białorusi (oprócz pobytu na Rosji) jest z punktu widzenia niniejszej sprawy nieistotna, bowiem ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika jednoznacznie, że skarżąca musiała przebywać na terytorium kraju pochodzenia. Mimo, że powyższe stanowisko Sądu wojewódzkiego jest dosyć zwięzłe i nie odnosi się wprost do dokonanej przez organ oceny konkretnego dowodu zgłoszonego przez skarżącą, tj. oświadczenia O. S., to nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że Sąd pierwszej instancji dokonał oceny zaskarżonej decyzji także w tym w zakresie. Co więcej, w świetle pozostałych wywodów Sądu możliwe jest jednoznaczne ustalenie motywów, jakimi kierował się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dokonując takiej oceny (co do jej zasadności Naczelny Sąd Administracyjny odniesie się natomiast w dalszej części). W świetle powyższego nie doszło zatem do naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. (w zw. z art. 1 § 1 i 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych i art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a.).

Podkreślić też trzeba, że za pomocą zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez Sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska Sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego, a do czego po części zdaje się dążyć za pomocą powyższego zarzutu skarżący kasacyjnie. Sam fakt, że Sąd pierwszej instancji nie podzielił stanowiska skarżącej w poszczególnych kwestiach, np. dotyczących pobytu skarżącej na Białorusi, w żadnej mierze nie stanowi o naruszeniu art. 141 § 4 p.p.s.a.

Przechodząc do oceny pozostałych zarzutów przypomnieć warto, że podstawę prawną zaskarżonego do Sądu pierwszej instancji rozstrzygnięcia stanowi art. 22 ust. 1 pkt 1 i art. 22 ust. 2 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, zgodnie z którym cudzoziemca pozbawia się ochrony uzupełniającej w przypadku, gdy okoliczności, z powodu których była udzielona, przestały istnieć lub zmieniły się w taki sposób, że ochrona nie jest już wymagana. Jednocześnie ustawodawca ograniczył możliwość zastosowania tego przepisu jedynie do sytuacji, gdy zmiana okoliczności ma charakter na tyle znaczący i długotrwały, że dalsza obawa cudzoziemca przed doznaniem poważnej krzywdy nie jest uzasadniona. A zatem obowiązkiem organu w postępowaniu o pozbawienie ochrony uzupełniającej w oparciu o ww. podstawę prawną jest ustalenie, czy i w jaki sposób zmieniły się okoliczności, z powodu których udzielono cudzoziemcowi ochrony uzupełniającej oraz czy zmiana ta ma charakter na tyle trwały, że po stronie cudzoziemca nie istnieje uzasadniona obawa doznania poważnej krzywdy.

Udzielenie cudzoziemcowi ochrony uzupełniającej na podstawie art. 15 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony następuje wyłącznie w przypadku kumulatywnego spełnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie, zawierających w sobie element obiektywny i subiektywny. I tak, ocena sytuacji panującej w kraju pochodzenia aplikanta pod kątem rzeczywistego ryzyka doznania poważnej krzywdy w formach opisanych w pkt 1-3 art. 15 ustawy stanowi niewątpliwie element obiektywny. Z kolei ocena, czy ze względu na to ryzyko aplikujący nie może lub nie chce korzystać z ochrony kraju pochodzenia, jest elementem subiektywnym. Ten drugi element charakteryzuje stosunek cudzoziemca do korzystania z ochrony kraju pochodzenia (niemożność, niechęć) i możliwy jest do stwierdzenia na podstawie całokształtu jego zachowań i deklaracji – przede wszystkim zamiaru wyjazdu do kraju pochodzenia mimo grożącego mu tam niebezpieczeństwa lub realizacji tego celu. Oba omawiane elementy wchodzą zatem w zakres pojęcia "okoliczności, z powodu których ochrona była udzielona", którym posługuje się art. 22 ust. 1 pkt 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony. Do pozbawienia tej ochrony na ww. podstawie niezbędna jest zatem ocena zarówno sytuacji panującej w kraju pochodzenia, jak i stwierdzenie, że nastąpiła zmiana w stosunku cudzoziemca do korzystania z ochrony kraju pochodzenia.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego potwierdza prawidłowość oceny dokonanej przez orzekające w sprawie organy, że w przypadku skarżącej nastąpiła nie tylko trwała zmiana sytuacji w kraju pochodzenia, ale również zmiana jej stosunku do korzystania z ochrony tego kraju.

Jak wynika z niewadliwych i w tym zakresie niekwestionowanych ustaleń organów administracji, udzielenie skarżącej i jej dzieciom ochrony uzupełniającej decyzją Szefa Urzędu z [...] maja 2008 r. nastąpiło z uwagi na ogólną sytuację w Republice Czeczenii.

W toku kontrolowanego obecnie postępowania w przedmiocie pozbawienia ochrony uzupełniającej Szef Urzędu zebrał aktualne informacje o kraju pochodzenia (opracowanie Wydziału Informacji o Krajach Pochodzenia UdSC z [...] kwietnia 2019 r.) i stwierdził – a tych ustaleń skarżąca kasacyjnie nie zakwestionowała, że wprawdzie na terenie Czeczenii w dalszym ciągu działają separatystyczne i islamistyczne formacje zbrojne, które co jakiś czas atakują posterunki policji lub budynku rządowe. Incydentalnie dochodzi również do operacji antyterrorystycznych służb specjalnych, których efektem zdarzają się zatrzymania, aresztowania i zaginięcia bez wieści. Wskazano, że działania bojowników i akcje odwetowe północnokaukaskich struktur siłowych prowadzone są punktowo i nie stanowią powszechnego zagrożenia dla ludności cywilnej, mimo że ludność cywilna również incydentalnie staje się ofiarą tych działań. Ocenę tę w pełni podzieliła Rada, dodając, że wprawdzie mają miejsca naruszenia praw człowieka, jednakże są one nakierowane na konkretne osoby i nie można mówić o podstawach do udzielenia ochrony międzynarodowej wszystkim osobom pochodzącym z tego obszaru. Sytuacja ta zatem znacznie różni się od tej, która panowała w 2007 i 2008 r., gdy mąż cudzoziemki a później ona sama wnioskowali o udzielenie ochrony. Na tej podstawie organy administracji uznały, że sytuacja w kraju pochodzenia zmieniła się na tyle, że po stronie cudzoziemki nie istnieje uzasadniona obawa doznania poważnej krzywdy, co uzasadnia przyjęcie, że zaistniały przesłanki, o których mowa w art. 22 ust. 1 pkt 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony.

W niniejszej sprawie kwestią sporną pozostaje natomiast to, czy Sąd pierwszej instancji prawidłowo zaaprobował ocenę organów administracji, że po stronie cudzoziemki nie istnieje subiektywnie uzasadniona obawa doznania poważnej krzywdy ani zagrożenia bezpieczeństwa, o czym świadczyć miały jej wyjazdy wraz z rodziną do Czeczenii. W ocenie skarżącej kasacyjnie przyjęte przez organy domniemanie faktyczne wizyty w Rosji i Czeczenii, oparte jedynie na treści dokumentów urzędowych Federacji Rosyjskiej, nie potwierdza takiego pobytu wobec braku jednoznacznych dowodów w tym przedmiocie. Ponadto, zdaniem skarżącej, przypuszczenie organów zostało skutecznie obalone pominiętym dowodem w postaci pisemnego oświadczenia obywatela Białorusi dotyczącego jej pobytu na terytorium Białorusi. Tym samym, w ocenie skarżącej kasacyjnie, materiał dowodowy został ostał wadliwie zgromadzony i oceniony przez organy administracji, z naruszeniem art. 7, art. 75, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., a tych wad procesowych Sąd pierwszej nie dostrzegł.

Trafnie organy administracji oraz Sąd pierwszej instancji stwierdziły, że przeciwko twierdzeniom skarżącej co do jej obaw o bezpieczeństwo w kraju pochodzenia przemawia fakt przebywania na terenie kraju pochodzenia. Nie można przy tym zgodzić się ze stwierdzeniem skargi kasacyjnej, że ustalenia organów co do wyjazdu skarżącej do Czeczenii w 2011 r. oparte były wyłącznie na domniemaniach.

Komentatorzy Kodeksu postępowania administracyjnego podkreślają, że podstawową zasadą postępowania dowodowego wyrażoną w art. 80 k.p.a. jest zasada swobodnej oceny dowodów. W nauce podkreśla się, że swobodna ocena dowodów, aby nie przekształciła się w ocenę dowolną, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz zachowaniem określonych reguł, tj.: a) musi być oparta na materiale dowodowym zebranym przez organ; b) ocena powinna być oparta na wszechstronnej analizie całokształtu materiału dowodowego; c) organ powinien dokonać oceny i wartości dowodów dla toczącej się sprawy (B. Adamiak, J. Borkowski, KPA Komentarz wyd. 15 Warszawa 2017 str. 464 - 466). W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się także, że z przepisu art. 80 k.p.a. wynika, iż wniosek dotyczący okoliczności faktycznych powinien być oparty na rozpoznaniu wszystkich dowodów w sprawie. Organ prowadzący postępowanie według swojej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenia wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych, wpływ udowodnienia jednej okoliczności na inne okoliczności. Ocena materiału dowodowego nie może też być wybiórcza. Jeśli organ dokonuje jedynie wybiórczej oceny materiału dowodowego, dopuszcza się naruszenia zasady swobodnej oceny materiału dowodowego, gdyż wówczas ma ona charakter oceny dowolnej (tak m.in. NSA w wyroku z 2 marca 2021 r., II OSK 855/18 orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sadów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

W ocenie Sądu w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę zebrane dowody zostały ocenione w zgodzie z ww. zasadami a skarżąca kasacyjnie nie podważyła tej oceny. Skarżąca w toku postępowania administracyjnego, jak i sądowego konsekwentnie zaprzeczała, aby była w kraju pochodzenia, tłumacząc, że dokumenty podróży, tj. rosyjskie paszporty zagraniczne, "kupił" mąż. Stanowisko skarżącej jest zbieżne z zeznaniami jej męża, który w toku postępowania dotyczącego pozbawienia go ochrony uzupełniającej wyjaśniał, że paszporty zagraniczne dla członków rodziny miały zostać wyrobione w Czeczenii bez jego udziału, przez pośrednika, któremu za to zapłacił i od którego odebrał gotowe dokumenty na terytorium Białorusi. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego argumentacja ta nie może jednak odnieść zamierzonego skutku.

Wbrew twierdzeniom skarżącej kasacyjnie organy administracji oraz Sąd pierwszej instancji prawidłowo oceniły, że cudzoziemka wraz z rodziną, po wyjeździe z Polski w okresie pomiędzy [...] maja 2011 r. a [...] lipca 2012 r., nawiązali kontakt z administracją Federacji Rosyjskiej, o czym świadczy fakt legitymowania się jej, jej męża i ich dzieci paszportami wydanymi przez organy tego kraju.

W toku postępowania organy ustaliły mające istotne znaczenie dla sprawy okoliczności faktyczne odnoszące się do kraju pochodzenia cudzoziemki na podstawie m.in. sporządzonego w dniu [...] marca 2017 r. opracowania Wydziału Informacji o Krajach Pochodzenia UdSC nr [...] dotyczącego identyfikacji serii i numeru paszportu zagranicznego. Jak wynika z ww. opracowania, w świetle prawa nie było możliwe wyrobienie takiego paszportu nie przebywając w miejscu, na terenie Federacji Rosyjskiej (skarżącej nie obejmują przy tym wyjątki w postaci możliwości złożenia wniosku i odbioru paszportu przez inna osobę – przedstawiciela ustawowego, co dotyczy osób np. niepełnoletnich czy ubezwłasnowolnionych). Pominąć przy tym nie można, że przywołane opracowanie zostało sporządzone przez podmiot zatrudniający pracowników wyspecjalizowanych w gromadzeniu informacji o krajach pochodzenia ze wszelkich dostępnych źródeł, szczegółowo i kompleksowo opisuje kwestie będące przedmiotem analizy, wskazano przy tym na datę jego sporządzenia bądź aktualizacji i cechuje się wysokim poziomem wiarygodności. Opracowanie to szczegółowo, z powołaniem się na stosowne przepisy prawa obowiązującego w kraju pochodzenia, opisuje tryb wydawania paszportów zagranicznych RF o wskazanej serii i numerze organu wydającego jako dokument, którym posługiwał się skarżący. Wobec powyższego brak jest podstaw do podważenia ustaleń dokonanych w oparciu o ten materiał.

Analogicznie sytuacja wygląda w odniesieniu do "wewnętrznego" paszportu rosyjskiego, a taki został wydany dnia [...] marca 2012 r. na dane skarżącej przez Oddział Biura Federalnej Służby Migracyjnej Rosji na rejon A. w Republice Czeczenii. Zgodnie z opracowaniem Wydziału Informacji o Krajach Pochodzenia UdSC z [...] stycznia 2018 r. nr [...] otrzymanie lub wymiana takiego dokumentu możliwe jest wyłącznie po przybyciu na terytorium Rosji.

Podkreślić w tym miejscu należy szczególną rolę paszportu jako stosowanego powszechnie dokumentu podróży (międzynarodowych). Znaczenie polskiego dokumentu paszportowego reguluje art. 4 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o dokumentach paszportowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 617 ze zm.), zgodnie z którym dokument paszportowy uprawnia do przekraczania granicy i pobytu za granicą oraz poświadcza obywatelstwo polskie, a także tożsamość osoby w nim wskazanej w zakresie danych, jakie ten dokument zawiera. Bezsprzecznie analogiczne znacznie przypisać należy paszportowi zagranicznemu jako szczególnemu dokumentowi urzędowemu (zagranicznemu), który: uprawnia do przekraczania granicy, pobytu za granicą, poświadcza obywatelstwo oraz tożsamość osoby w nim wskazanej w zakresie danych, które ten dokument zawiera. Nie można wszak pominąć, że w polskim porządku prawnym powszechnie przyjętą zasadą jest, że w przypadku cudzoziemców to właśnie paszport stanowi dokument potwierdzający tożsamość jej posiadacza. O szczególnej mocy dowodowej dokumentów podróży świadczą też regulacje rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/399 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie unijnego kodeksu zasad regulujących przepływ osób przez granice (kodeks graniczny Schengen). W art. 8 tego aktu w ramach minimalnej jak i szczegółowej odprawy w celu weryfikacji autentyczności dokumentu podróży przewidziano jego sprawdzenie wyłącznie pod kątem śladów sfałszowania lub podrobienia, a nadto sprawdzenia w odpowiednich bazach danych informacji o skradzionych, przywłaszczonych, utraconych w inny sposób i unieważnionych dokumentach. Ubocznie wskazać warto, że na mocy decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1105/2011/UE z dnia 25 października 2011 r. funkcjonuje Lista dokumentów podróży, które upoważniają posiadacza do przekraczania granic zewnętrznych i mogą być wizowane, sporządzona przez Komisję Europejską przy pomocy państw członkowskich UE i stowarzyszonych państw schengeńskich (dostępna na: https://www.consilium.europa.eu/prado/pl/prado-recognised-documents.html). Sporządzony w ten sposób wykazu dokumentów podróży ma na celu m.in. umożliwienie organom kontroli granicznej sprawdzenia, czy dany dokument podróży został uznany za dokument, na podstawie którego można przekraczać granice zewnętrzne.

Powyższe regulacje pozwalają wywieść, że paszport zagraniczny, o ile stanowi uznany dokument podróży i nie nosi śladów sfałszowania lub podrobienia ani nie został zidentyfikowany jako dokument skradziony, przywłaszczony, utracony w inny sposób czy unieważniony, powinien korzystać ze szczególnej mocy dowodowej, na równi z polskimi dokumentami urzędowymi na mocy art. 76 k.p.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego paszport zagraniczny stanowi nie tylko dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone, ale też korzysta z domniemania, że został wydany zgodnie z przepisami prawa, przez powołany do tego organ w przewidzianej prawem procedurze. Nie wyklucza to oczywiście możliwości przeprowadzenia dowodu przeciwko autentyczności i treści takiego dokumentu – również w zakresie trybu jego wydania, za pomocą wszelkich dostępnych środków dowodowych.

W okolicznościach niniejszej sprawy dla podważenia faktu wyrobienia dokumentu podróży z zachowaniem wszelkich przewidzianych w tym zakresie wymogów prawa, w tym przy osobistej obecności zainteresowanej w placówce w kraju pochodzenia, nie jest jednak wystarczające gołosłowne twierdzenie strony, że dokument taki uzyskano w sposób nieoficjalny, przez pośrednika. Okoliczności tej nie może podważyć również powoływanie się w skardze kasacyjnej na pisemne oświadczenie obywatela Białorusi dotyczące pobytu skarżącej na terytorium Białorusi, gdyż, jak trafnie oceniła to Rada, oświadczenie to pozostaje w sprzeczności z zeznaniami samej zainteresowanej. Wobec nieobalenia przez skarżącą domniemania, że zagraniczny paszport rosyjski został jej wydany zgodnie z przewidzianą prawem procedurą, a więc i przy jej osobistym stawiennictwie w odpowiedniej jednostce w kraju pochodzenia w celu przynajmniej odbioru dokumentu, bez znaczenia dla sprawy pozostaje kwestia jej pobytu na Białorusi.

W konsekwencji niepodważone skutecznie przez skarżącą prawidłowe ustalenie organów dotyczące powrotu skarżącej do kraju pochodzenia z całą rodziną w celu m.in. wyrobienia dokumentów podróży jest dowodem na to, że w odczuciu skarżącej w kraju pochodzenia nie występowało rzeczywiste ryzyko doznania przez nią poważnej krzywdy. Rzeczywiste ryzyko doznania poważnej krzywdy jest zaś, jak wynika z art. 15 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, podstawową przesłanką udzielenia ochrony uzupełniającej. Należy przy tym podkreślić, że dla zaistnienia przesłanki określonej w art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy nie jest niezbędne, aby cudzoziemcy po uzyskaniu ochrony powrócili do kraju pochodzenia. A zatem nawet jeśli ocena organów oraz Sądu pierwszej instancji w tym zakresie nie znalazłaby wprost potwierdzenia w dokumentach znajdujących się w aktach sprawy, to i tak zebrany materiał dowodowy pozwoliłby na przyjęcie, że prawidłowo organy administracji oceniły, iż zostały spełnione przesłanki określone w omawianym przepisie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego już fakt zwracania się do swojego kraju o wydanie nowych dokumentów podróży jednoznacznie wskazuje, że ocena organów administracji co do braku obaw dotyczących doznania poważnej krzywdy nie wykracza poza swobodną ocenę dowodów.

Tym samym trafnie organy orzekające w niniejszej sprawie oraz Sąd pierwszej instancji oceniły, że po stronie skarżącej nie istnieje uzasadniona obawa o doznanie poważnej krzywdy w kraju pochodzenia. Dodatkowo, fakt wcześniejszego wydania cudzoziemce paszportu zagranicznego oraz paszportu wewnętrznego przez służby federalne Federacji Rosyjskiej jednoznacznie wskazuje, że strona znajduje się pod opieką władz kraju pochodzenia, którą dobrowolnie przyjęła. Powyższa okoliczność, w powiązaniu z wykazanym wcześniej wyjazdem do kraju pochodzenia, potwierdza tylko ocenę, że skarżąca nie żywi obawy przed zagrożeniem, jakiego mogłaby doznać w przypadku powrotu do kraju pochodzenia. Wskazany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przepisów postępowania nie zasługuje zatem na uwzględnienie. Wbrew twierdzeniom skarżącej kasacyjnie organy administracji prawidłowo ustaliły stan faktyczny w zakresie niezbędnym do wydania rozstrzygnięcia. Ustalenia te nie zostały skutecznie podważone przez skarżącą kasacyjnie. W konsekwencji przyjęcia, że stan faktyczny został prawidłowo ustalony, jako niezasadny należało uznać również zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego. Organy administracji prawidłowo zastosowały art. 22 ust. 1 pkt 1 i art. 22 ust. 2 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, pozbawiając cudzoziemkę ochrony uzupełniającej. W żadnej mierze nie można zgodzić się ze skarżącą kasacyjnie, że zastosowanie wspomnianej regulacji oparte było wyłącznie na przypuszczeniu organu, a nie bezspornym stwierdzeniu wystąpienia przesłanek wymienionych w tych przepisach.

Wobec stwierdzenia, że zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługują na uwzględnienie, skargę kasacyjną należało oddalić.

Mając powyższe na uwadze, w oparciu o art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.

Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a.

Odnosząc się natomiast do zgłoszonego w skardze kasacyjnej wniosku pełnomocnika o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, wskazać należy, że wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 p.p.s.a.