Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1825/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-04-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: § 3 ust. 1, § 4
journal: Dz.U. 2010 nr 258 poz 1747
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty  spłaty należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Bożena Zwolenik, Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Irena Jakubiec – Kudiura (spr.), Protokolant st. specjalista - Anna Wiśniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia w części kwoty nienależnie pobranych płatności oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi J. G. (dalej jako: "skarżący" lub "strona") jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej jako: "Minister", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji"), z [...] sierpnia 2017 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako: "Prezes ARiMR" lub "organ I instancji") z [...] maja 2017 r., nr [...] o odmowie umorzenia w części kwoty nienależnie pobranych płatności.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. [...] września 2014 r. wydał decyzję nr [...], na mocy której ustalił stronie kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w wysokości 41.533,70 zł za rok 2009, w tym z tytułu: jednolitej płatności obszarowej w wysokości 29.014,47 zł oraz uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych w wysokości 12.519,23 zł. Powyższa decyzja została następnie utrzymana w mocy decyzją Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W. decyzją z [...] października 2014 r. nr [...].

Następnie po rozpoznaniu wniosku skarżącego, decyzją z [...] maja 2017 r. nr [...] Prezes ARiMR odmówił umorzenia w części kwoty nienależnie pobranych płatności, ustalonych na mocy decyzji nr [...] z [...] września 2014 r. wydanej przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P., w wysokości 40 % ustalonej kwoty w ramach jednolitej płatności obszarowej oraz uzupełniającej płatności obszarowej oraz odmówił umorzenia odsetek naliczanych od kwoty nienależnie pobranych płatności ustalonych na mocy decyzji nr [...] w łącznej wysokości 41.533,70 zł za rok 2009.

J. G. wniósł odwołanie od tej decyzji.

Zaskarżoną obecnie do Sądu decyzją Minister utrzymał w mocy decyzję z [...] maja 2017 r.

Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej, Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa umarza z urzędu należności, o ile należność w odniesieniu do płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu ustalonego zgodnie z rozporządzeniem delegowanym Komisji (UE) nr 907/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającym rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do agencji płatniczych i innych organów, zarządzania finansami, rozliczania rachunków, zabezpieczeń oraz stosowania euro.

Organ II instancji podniósł, że skarżący zwrócił się z prośbą o częściowe umorzenie nienależnie pobranych środków finansowych, jednakże mając na uwadze treść powyższych regulacji prawnych, jak również żądanie umorzenia odsetek naliczanych od kwoty nienależnie pobranych płatności, zasadne jest odniesienie się do wysokości kwot ustalonych na mocy decyzji nr [...].

Minister podniósł, że kwoty ustalone na mocy decyzji nr [...] bezsprzecznie przekraczają wartość kwoty 100 euro przeliczonej na złote wg kursu ustalonego zgodnie z przepisami. Wskazał, iż z przepisu art. 40 w zw. z art. 36 lit. g rozporządzenia delegowanego (WE) nr 907/2014 wynika, że kurs wymiany, który ma być zastosowany, to ostatni kurs wyznaczony przez Europejski Bank Centralny (EBC) przed pierwszym dniem miesiąca, w którym została wydana decyzja ustalająca kwotę nienależnie pobranych płatności. Z tego względu zastosowano kurs wymiany walut opublikowany przez Europejski Bank Centralny na dzień [...] sierpnia 2014 r., który wyniósł 4,2171 zł, tak więc kwota stanowiąca równowartość 100 euro wynosiła 421,71 zł. Z tego względu organ odwoławczy stwierdził, że w omawianej sprawie nie wystąpiła przesłanka umożliwiająca umorzenie kwoty nienależnie pobranych płatności z uwagi na kwotę należności nieprzekraczającą równowartości 100 euro.

Zdaniem organu II instancji w sprawie nie zaszła również żadna z przesłanek, o której mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. Podkreślił również, iż stan faktyczny ustalony w przedmiotowej sprawie dopuszcza ocenę zasadności żądania strony jedynie w świetle przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 4 - 6 ww. rozporządzenia. Organ odwoławczy dokonał analizy tych przesłanek i stwierdził, że nie wystąpiły w sprawie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. decyzję Ministra skarżący wniósł o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Organowi odwoławczemu zarzucił naruszenie:

1) art. 7 i 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej jako: "k.p.a.") poprzez brak zbadania z urzędu – pomimo składanych wniosków – sytuacji majątkowej strony, a w szczególności braku możliwości uzyskania z posiadanego majątku kwoty pozwalającej na zaspokojenie całości zobowiązania w sytuacji, w której pozostałe decyzje miały być egzekwowane, nieprzeprowadzenie wnioskowanych dowodów - w szczególności brak wyznaczenia rozprawy administracyjnej, na której mógłby wykazać wszystkie żądane lub też zmienić wysokość żądanej do umorzenia kwoty w ramach ugody z organem, brak rozważenia kwestii uprawdopodabniających brak możliwości zaspokojenia się z majątku skarżącego.

2) art. 10 k.p.a. poprzez brak poinformowania strony o możliwości zaznajomienia się z aktami i złożenia wyliczenia sytuacji majątkowej i wskazania na sytuację zdrowotną;

3) § 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. poprzez brak odniesienia się do wskazywanego zarzutu braku możliwości uzyskania kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji należności.

4) brak rozważenia argumentów dotyczących całości zaległości posiadanych wobec Agencji, co powoduje, iż rozpoznając tylko pojedyncze lata wytwarza się przeświadczenie, iż posiadany udział w nieruchomościach gwarantuje możliwości skutecznego prowadzenia egzekucji;

5) oparcie się w treści decyzji o treść aktu uchylonego wskutek wejścia w życie ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie ustawy o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 oraz niektórych innych ustaw.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie, która odbyła się w dniu 25 kwietnia 2018 r. pełnomocnik skarżącego wniósł dodatkowo o wyłączenie z orzekania w niniejszej sprawie s. Izabelli Janson. Powyższy wniosek został oddalony postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2018 r. (s. 43-45 akt sądowych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Podstawę umarzania w całości lub w części albo odraczania lub rozkładania na raty spłaty stanowi art. 209 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1870 ze zm., dalej jako: "u.f.p."), zgodnie z którym należności i wierzytelności przypadające agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej mogą być, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, umarzane w całości lub w części, a ich spłata odraczana lub rozkładana na raty. Ogólną przesłanką stosowania powyższych ulg jest więc szczególnie uzasadniony przypadek, jednak szczegółowe zasady i tryb umarzania w całości lub w części, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności i wierzytelności, przesłanki zastosowania tych instytucji, a także organy do tego uprawnione, przekazane zostały do uregulowania w drodze rozporządzenia Radzie Ministrów. Na podstawie dyspozycji zawartej w art. 209 u.f.p. zostało wydane rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz. U. z 2010 r. nr 258 poz. 1747 ze zm., dalej jako: "rozporządzenie"). Rozporządzenie to stanowi w § 3 ust. 1, że umorzenie przez właściwy organ agencji płatniczej w całości lub w części należności dopuszczalne jest tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli wystąpi jedna z następujących przesłanek:

1) należności nie odzyskano w wyniku zakończonego postępowania likwidacyjnego albo upadłościowego, albo postępowanie upadłościowe zostało umorzone w związku z brakiem majątku upadłego;

2) dłużnik będący osobą fizyczną zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiając ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiając przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzedzającym umorzenie, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" do celów naliczania odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych;

3) dłużnik będący osobą prawną został wykreślony z Krajowego Rejestru Sądowego przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie;

4) kwota należności nie przekracza wartości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności;

6) postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne.

Ponadto zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia prezes agencji płatniczej umarza z urzędu należności, o których mowa w § 1 pkt 1, o ile należność w odniesieniu do płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu ustalonego zgodnie z rozporządzeniem delegowanym Komisji (UE) nr 907/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającym rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do agencji płatniczych i innych organów, zarządzania finansami, rozliczania rachunków, zabezpieczeń oraz stosowania euro (Dz. Urz. UE L 255 z 28.08.2014, str. 18, ze zm.). Z przepisu art. 40 w zw. z art. 36 lit., g rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 907/2014 wynika, że kurs wymiany, który ma być zastosowany, to ostatni kurs wyznaczony przez Europejski Bank Centralny (EBC) przed pierwszym dniem miesiąca, w którym została wydana decyzja ustalająca kwotę nienależnie pobranych płatności.

Natomiast w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi prezes agencji płatniczej, na wniosek dłużnika, może odroczyć termin spłaty całości lub części należności lub rozłożyć płatność całości lub części należności na raty, biorąc pod uwagę możliwości płatnicze dłużnika (§ 7 rozporządzenia).

W niniejszej sprawie nie zaistniała żadna (z wymienionych enumeratywnie w § 3 i 4 rozporządzenia) przesłanek zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności. W sposób oczywisty do strony skarżącej nie znajdują zastosowania przesłanki umorzenia określone w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia. Nie znajdą zastosowania również przesłanki umorzenia należności dotyczące racjonalizacji ponoszenia kosztów na ich egzekucję.

Skarżący jak sam wskazał jest współwłaścicielem nieruchomości (w częściach ułamkowych): "położonej w miejscowości G. [...] oraz nieruchomości zabudowanej położonej przy ul. [...] w S. oraz mieszkania położonego w W.". Z wniosku wynika także, iż łączna powierzchnia posiadanych przez skarżącego nieruchomości rolnych wynosi około 6 ha. Posiadana nieruchomość rolna jest przedmiotem dzierżawy, z ustalonym czynszem dzierżawnym.

Wysokość kosztów upomnienia, o których mowa w art. 15 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201, dalej jako: "u.p.a.") określa rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 11 września 2015 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia skierowanego przez wierzyciela do zobowiązanego przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1526) i wynosi 11,60 zł. Kwota należności przekracza więc koszty upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co wyklucza możliwość umorzenia należności w oparciu o § 3 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia.

Zgodnie z art. 64 u.p.a. wysokość opłat egzekucyjnych wyrażona jest przeważnie stawką procentową w stosunku do egzekwowanych należności, z zastrzeżeniem minimalnej kwoty, bądź też kwotowo w odniesieniu do każdej czynności podjętej przez organ egzekucyjny. Co do zasady koszty postępowania egzekucyjnego w administracji w stosunku do kwoty dochodzonej należności określone zostały w formie procentowej – opłata manipulacyjna w wysokości 1% oraz opłata za czynności egzekucyjne w wysokości od 4 do 8%, w zależności od rodzaju dokonanego zajęcia. Biorąc powyższe pod uwagę nie sposób stwierdzić, że przewidywane koszty dochodzenia i egzekucji należności będą wyższe od kwoty możliwej do uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym, co mogłoby stanowić przesłankę umorzenia w oparciu o § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia.

W treści skargi skarżący przedstawił w tym zakresie własne wyliczenia, wskazując szacunkową wartość swojego udziału w nieruchomościach na kwotę 201.500 zł oraz kwotę przewidywanych kosztów egzekucyjnych na ok. 45.000 zł, uwzględniając w nich m.in. koszty ogłoszeń i wyceny działki (5.000 zł), czy też wynagrodzenie geodety (8.000 zł). Dodał, że egzekucja z posiadanych nieruchomości nie pokryje w całości zobowiązań ze wszystkich decyzji skierowanych do strony.

Należy jednakże zauważyć, iż w dacie wydania przez organ II instancji zaskarżonej decyzji z nieruchomości będących własnością strony nie była prowadzona egzekucja, a strona mogła nimi swobodnie dysponować. Organ odwoławczy prawidłowo uznał zatem, iż w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły przesłanki umożliwiające umorzenie części należności określonej decyzją nr [...] (w tym przesłanka o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 5). Podkreślenia bowiem wymaga, że materiał dowodowy, w tym fakt, iż skarżący jest właścicielem nieruchomości rolnych oraz mieszkania położonego w W., dawał podstawy do ustalenia przez organy, że zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w przedmiotowej sprawie istnieje możliwość wyegzekwowania przedmiotowej należności od zobowiązanego.

Abstrakcyjna możliwość wyegzekwowania od skarżącego innych wierzytelności nie mogła natomiast automatycznie skutkować uznaniem racji strony, w sytuacji, gdy organy prawidłowo oceniły brak wystąpienia w sprawie przesłanek umorzenia przedmiotowych należności. Wskazane w treści skargi wyliczenia, pomijając kwestię ich prawidłowości, nie mogą tym samym stanowić podstawy do zmiany zaskarżonej decyzji. Kwestia istnienia innych zobowiązań wobec skarżącego mogłaby mieć bowiem znaczenie dopiero w sytuacji, gdy z w stosunku do nieruchomości będących własnością strony prowadzono by już skuteczną egzekucję i w wyniku spłaty innych wierzytelności kwota pozostała ze sprzedaży nieruchomości uległaby zmniejszeniu.

Ponadto stwierdzić należy, że istnienie przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia, tj. bezskuteczność postępowania egzekucyjnego, może zostać stwierdzone dopiero po przeprowadzeniu takiego postępowania, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.

Niewątpliwie w przedmiotowej sprawie nie znajdzie również zastosowania § 4 ust. 1 rozporządzenia, ponieważ ostatni kurs wymiany walut opublikowany przez Europejski Bank Centralny przed pierwszym dniem miesiąca, w którym została wydana decyzja ustalająca kwotę nienależnie pobranych płatności tj. na dzień [...] sierpnia 2014 r., wyniósł 4,2171 zł, zatem kwota stanowiąca równowartość 100 euro wynosiła 421,17 zł i nie przekracza ona wysokości należności wobec strony skarżącej.

Wskazywane przez stronę okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej, zdrowotnej, czy rodzinnej w świetle przepisów rozporządzenia nie mają żadnego znaczenia dla objęcia skarżącego ulgą w postaci umorzenia należności. Jak już wyżej wskazano organ agencji płatniczej może umorzyć należności tylko w przypadkach ściśle określonych w § 3 i 4 rozporządzenia, a sytuacja strony nie odpowiada żadnej z hipotez wynikających z tych przepisów. Wykazywane przez skarżącego okoliczności mogłyby mieć istotne znaczenie tyko w przypadku skorzystania przez niego z możliwości złożenia wniosku o rozłożenie na raty pozostającej do spłaty kwoty nienależnie pobranych płatności.

W tym miejscu należy się odnieść do niektórych zarzutów skargi, które zadaniem Sądu niezależnie od ich trafności, nie miały i nie mogły mieć wpływu na wydane rozstrzygnięcie z uwagi na treść § 3 i § 4 ust. 1 rozporządzenia.

Skarżący słusznie podniósł, iż organ odwoławczy nie odniósł się do wniosku o przeprowadzenie rozprawy administracyjnej oraz naruszył art. 10 k.p.a. poprzez niepoinformowanie strony o możliwości zaznajomienia się z aktami sprawy, co uniemożliwiło mu wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszenie żądań. Rzecz jednak w tym, że skarga nie wskazuje ani takich argumentów, ani takich wniosków, brak zgłoszenia których na etapie postępowania administracyjnego mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgromadzony materiał był przy tym tego rodzaju, że w pełni pozwalał na podjęcie prawidłowego rozstrzygnięcia. Podkreślenia przy tym wymaga, że zobowiązania publiczne z tytułu innych decyzji administracyjnych nie mają wpływu na legalność kontrolowanego rozstrzygnięcia.

Natomiast zarzut oparcia się w treści decyzji o treść aktu uchylonego wskutek wejścia w życie ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie ustawy o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 oraz niektórych innych ustaw jest całkowicie bez zasadny.

Należy wskazać, że w dacie orzekania organów obu instancji ([...] maja 2017 r. i [...] sierpnia 2017 r.) obowiązywało rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Rozporządzenie to utraciło moc dopiero 2 września 2017 r., kiedy weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie ustawy o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 1475). Na mocy art. 11 pkt 12 ustawy wprowadzono nowe brzmienie art. 209 ust. 2 u.f.p. Ten artykuł w starym brzmieniu był podstawą wydania rozporządzenia z 21 grudnia 2010 r. Nowe rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 4 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności przypadających agencji płatniczej w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz. U. z 2017 r. poz. 1687) weszło zaś w życie 5 września 2017 r. (§ 12 tego rozporządzenia).

Reasumując, w ustalonym stanie faktycznym zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Sąd nie stwierdził ponadto żadnego innego naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, ani też naruszenia przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności. Żaden z zarzut skargi nie jest skuteczny na tyle, by doprowadził do wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego.

Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.