Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2369/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-02-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 109 ust. 6
journal: Dz.U. 2008 nr 164 poz 1027
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Fronczyk Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Nowecki (spr.) Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Protokolant ref.staż. Anna Głowacka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lutego 2016 r. spraw ze skarg W. S. F. z siedzibą we W. oraz E. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącej W. S. F. we W. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych oraz na rzecz skarżącej E. K. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] z dnia 13 lipca 2015 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia, działając na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r., Nr 164, poz. 1027, ze zm., dalej także "ustawa o świadczeniach") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267, ze zm., dalej także "k.p.a."), po rozpatrzeniu odwołań złożonych przez W.(dalej także "płatnik składek") oraz E. K. (dalej także "ubezpieczona") utrzymał w mocy decyzję wydaną przez Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...] ustalającą, że ubezpieczona podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, jako osoba wykonująca umowę o świadczenie usług, w rozumieniu art. 750 k.c. w okresie od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r.

Stan faktyczny i prawny sprawy przedstawia się następująco.

Pismem z dnia 24 kwietnia 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział [...] (dalej także "ZUS") złożył wniosek o rozpatrzenie sprawy w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym ubezpieczonej z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy nazwanej: "umowa o prowadzenie wykładów", zawartej z płatnikiem składek, w okresie od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r., która to umowa w trakcie przeprowadzonej przez ZUS kontroli została zakwalifikowana jako umowa o świadczenie usług, a nie jako umowa o dzieło.

Z pisma ZUS wynika, że w trakcie przeprowadzonej u płatnika składek kontroli ustalono, że ubezpieczona nie została zgłoszona do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zawartej umowy w okresie od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r. Do wniosku ZUS dołączył:

- kopię zawartej przez strony umowy;

- kopię protokołu kontroli przeprowadzonej u płatnika składek przeprowadzonej w dniach od 12 kwietnia 2011 r. do 27 września 2011 r., w części dotyczącej ubezpieczonej.

W toku postępowania organ uzupełnił dokumentację o:

- kopię pełnej wersji protokołu kontroli przeprowadzonej u płatnika składek z dnia 27 września 2011 r.;

- kopię rachunków oraz wykaz rachunków za okres od listopada 2003 r. do grudnia 2004 r. oraz za lata 2008, 2009, 2010;

- kopie protokołów z przesłuchania świadków;

- kopię zastrzeżeń płatnika składek do ustaleń protokołu kontroli - pismo z dnia 7 października 2011 r.;

- kopię informacji o sposobie rozpatrzenia zastrzeżeń do protokołu kontroli - pismo z dnia 6 grudnia 2011 r.;

- kopie protokołów z przyjętych wyjaśnień oraz prowadzonych przesłuchań;

- kopię pisma pełnomocnika płatnika składek z dnia 16 listopada 2011 r. skierowane do ZUS o wycofaniu wniosku o przeprowadzenie dowodów z zeznań świadków wymienionych w przedmiotowym piśmie;

- kopię pisma płatnika składek z dnia 17 listopada 2011 r. skierowanego do ZUS wraz z płytą CD zawierającą materiały dydaktyczne opracowane przez strony postępowania oraz autorskie syllabusy.

Z otrzymanej z ZUS kopii zawartej umowy z dnia 1 października 2010 r. wynika, że przedmiotem umowy o prowadzenie wykładów było:

- przygotowanie i zaprezentowanie studentom płatnika składek wykładów z zakresu praktycznej nauki języka włoskiego: konwersacji;

- opracowanie syllabusów tych wykładów w języku kierunkowym studiów oraz w języku polskim i dostarczenie ich w wersji elektronicznej do Działu nauczania w wyznaczonym terminie;

- opracowanie tematów, zadań i testów do sprawdzianów wiedzy i egzaminów oraz ich przeprowadzenie i sprawdzenie według wskazówek i zaleceń płatnika składek w terminach wynikających z harmonogramu roku akademickiego 2010/2011, z którym Autor zapoznał się w momencie podpisania umowy.

Zgodnie z ww. umową:

- płatnik składek zobowiązał się udostępnić sale wykładowe, zgodnie z harmonogramem wykorzystania sal, posiadanych rzutników, projektorów, magnetofonów, magnetowidów wraz z monitorami według zapotrzebowania przyjmującego zamówienie nie później niż 7 dni przed planowanym terminem ich wykorzystania;

- ubezpieczona zobowiązana była do odbywania zajęć w terminach wynikających z planu zajęć sporządzonego przez płatnika składek;

- w przypadku, gdy zajęcia nie mogły się odbyć w terminach wynikających z planu zajęć ubezpieczona miała obowiązek ustalić z płatnikiem składek dodatkowy termin przeprowadzenia zajęć;

- strony ustaliły stawkę godzinową oraz ostateczny termin wykonania dzieła;

- ubezpieczona była zobowiązana do składania comiesięcznego sprawozdania (rozliczenia czasu pracy) z wykonania części dzieła (przyjęcie sprawozdania bez zastrzeżeń było poczytywane jako odbiór dzieła i stanowiło podstawę do ostatecznego rozliczenia i wypłaty wynagrodzenia);

- ubezpieczona miała otrzymać wynagrodzenie tytułem wykonania dzieła oraz przeniesienia majątkowych praw autorskich;

- płatnik składek mógł odstąpić od umowy w przypadku odwołania wykładu z powodu niskiego zainteresowania słuchaczy lub zmian w programie zajęć, których następstwem jest wyłączenie z programu przedmiotu oferowanego przez ubezpieczoną lub nie wywiązywania się Ubezpieczonej z określonych zobowiązań.

W zastrzeżeniach do ustaleń protokołu kontroli z dnia 7 października 2011 r. płatnik składek podniósł m.in, że:

- nie istnieje narzucona przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego podstawa programowa dla poszczególnych kierunków studiów, w tym dla kierunku filologia prowadzonego przez płatnika składek, co w konsekwencji daje autonomię uczelniom wyższym w doborze treści kształcenia i kursów;

- wykładowcy samodzielnie dokonują wyboru treści programowych, metod, technik, środków i narzędzi przekazywania wiedzy w toku każdego przygotowywanego cyklu wykładu (kursów);

- płatnik składek nie narzucał prowadzącym wykłady czegokolwiek, oczekując tylko konkretnego efektu, a współdziałanie przejawiało się w tworzeniu warunków materialnych do prowadzenia wykładów, w tym zapewnieniu miejsca i niezbędnych sprzętów technicznych, konsultowaniu z prowadzącym zakresu czasowego kursu, aby możliwym było organizacyjne ułożenie zajęć, przekazywanie informacji o studentach, poziomie ich zaawansowania;

- wykładowcy corocznie opracowują syllabusy do prowadzonych zajęć;

- płatnik składek powierza osiągnięcie określonego rezultatu, obejmującego koncepcyjne opracowanie i przeprowadzenie autorskiego cyklu wykładów oraz stworzenie i dobór materiałów dydaktycznych do opracowanego kursu, spójnych z tematyką kursu i składających się na jego całokształt;

- wykłady są opracowywane i przeprowadzane przez prowadzących, którzy wybierają problemy jakie będą tematem rozważań, decydują o kolejności ich analizowania i formie wykładu, a opracowywane przez nich materiały dydaktyczne do wykładów, spełniają kryteria uznania ich za utwory w rozumieniu przepisów ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

W piśmie zatytułowanym "Informacja o sposobie rozpatrzenia zastrzeżeń z protokołu kontroli" z dnia 6 grudnia 2011 r. ZUS poinformował płatnika składek, iż po rozpatrzeniu wniesionych przez niego zastrzeżeń, przesłuchaniu świadków i stron oraz analizie wskazanych dowodów nie uwzględnił w całości zastrzeżeń argumentując m.in., że:

- "dzieła" w postaci cyklu wykładów, opieki promotorskiej lub prowadzenia seminariów nie spowodują samoistnego zrealizowania tego celu w postaci nabycia pewnej wiedzy przez studentów czy też obrony pracy dyplomowej. Zdarzenia te są niezależne od działań wykonującego umowę. Wykonujący umowy przystępując do ich realizacji, nie mieli pewności, że mimo własnych starań, zakładany rezultat osiągną. Nie wynik, ale określone działania były istotne dla realizacji umowy i z tych działań wykładowcy byli rozliczani. Uczelnia weryfikowała stan realizacji dzieła w oparciu o składane co miesiąc sprawozdania z ilości odbytych zajęć;

- wykładowcy prowadzili zajęcia celem zrealizowania z góry ustalonego harmonogramu i byli świadomi istnienia ram przedmiotów oraz musieli dostosować się do wymagań danego przedmiotu;

- wykładowcy nie mogli w całości decydować samodzielnie o miejscu i czasie wykonywania tych umów, a czynności przez nich wykonywane były powtarzalne, w określonych odstępach czasu, w godzinach pracy uczelni, a umowy zawierano na okres semestru lub roku akademickiego;

- z umów i list rachunków wynika, że wynagrodzenie za wykonanie umowy rozliczane było wg stawek godzinowych. To liczba przepracowanych godzin determinowała wysokość osiągniętego przychodu;

- wynagrodzenie wypłacane było wykładowcom do 10 dnia miesiąca następującego po miesiącu, za który sporządzono sprawozdanie (rozliczenie czasu pracy), w który wykazano dni i przepracowane godziny.

Ostatecznie ZUS stwierdził, że podstawowym założeniem kwestionowanych umów była realizacja usług edukacyjnych na rzecz zleceniodawców, a umowy te ze względu na swój przedmiot i należytą staranność przy ich wykonywaniu spełniają warunki umów o świadczenie usług.

Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia, pismem z dnia 16 maja 2013 r. zawiadomił płatnika składek o wszczętym postępowaniu. Poinformował również o prawie do czynnego udziału w toczącym się postępowaniu, możliwości zgłaszania wniosków i zastrzeżeń.

W odpowiedzi, wyjaśnienia w imieniu płatnika składek złożył Kanclerz R.O., który w piśmie z dnia 17 czerwca 2013 r. poinformował, że:

- nie dokonano zgłoszenia osób do ubezpieczenia zdrowotnego, albowiem zdaniem płatnika składek osoby współpracowały na podstawie zawartych umów o dzieło;

- do obowiązków osób z tytułu zawartych umów o dzieło należało opracowanie oraz przeprowadzenie cyklu wykładów/kursu zajęć sprecyzowanych w poszczególnych umowach dla studentów, jak również opracowanie materiałów dydaktycznych do tych kursów i wykonania innych czynności powiązanych, niezbędnych do należytego wykonania powierzonego dzieła;

- strony umówiły się na wykonanie określonego dzieła w postaci stworzenia, opracowania całego cyklu wykładów/kursu wraz z jego prezentacją słuchaczom. Idea kursu została odzwierciedlona w stworzonym dla danego kursu syllabusie, a następnie stopniowo i sukcesywnie prezentowana studentom. Przedmiotem zawartych umów było również tworzenie materiałów dydaktycznych, w tym także opracowywanie zadań na zaliczenia i egzaminy oraz ich przeprowadzanie wśród studentów;

- przedmiotem zawartych umów było wykonanie czynności niezbędnych do przygotowania studentów do obrony i egzaminu dyplomowego - takie czynności zdaniem płatnika składek nigdy nie mają charakteru powtarzalnego, obejmują pracę indywidualną z konkretnym studentem;

- umowy były wykonywane w miejscu, które mogło być miejscem wyboru danego wykładowcy częściowo w domu danego wykładowcy - tam tworzony był syllabus, materiały dydaktyczne, zadania;

- o miejscu zaprezentowania słuchaczom wykładu wykładowca mógł decydować samodzielnie, płatnik składek nie narzucał obowiązku korzystania z sal wykładowych, a jedynie je udostępniał;

- umowa stron przewidywała rozliczanie wynagrodzenia w częściach sukcesywnie i proporcjonalnie do stopnia realizacji przez danego wykładowcę, a rozliczanie z zastosowaniem stawki godzinowej jest akceptowane w orzecznictwie;

- wykładowcy mieli obowiązek wykonywać umowy osobiście.

Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia, pismem z dnia 16 maja 2013 r. zawiadomił także ubezpieczoną o wszczętym postępowaniu i poinformował o uprawnieniach wynikających z art. 10 k.p.a., tj. prawie do czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i materiałów w sprawie.

Ubezpieczona w piśmie z dnia 20 maja 2013 r. złożyła obszerne wyjaśnienia w przedmiotowej sprawie, wskazując że stronę łączyła z płatnikiem umowa o dzieło, a nie umowa o świadczenie usług czy umowa zlecenia, o czym świadczą w szczególności: cykl wykładów i materiały dydaktyczne jako rezultaty, których osiągnięcie było przedmiotem umowy (...), wymóg osobistego ich wykonania, współdziałanie ze strony płatnika składek przy wykonywaniu umów pozbawione było cech kierownictwa nad sposobem ich wykonywania przez prowadzących oraz autorski, indywidualny charakter zajęć i materiałów dydaktycznych.

Płatnik składek pismem z dnia 10 grudnia 2013 r. oraz z dnia 6 maja 2014 r. zgłosił wnioski dowodowe, dopuszczone przez Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w zakresie m.in: umów cywilnoprawnych łączących strony, z protokołów zeznań świadków przesłuchanych przez ZUS w toku postępowania kontrolnego u płatnika składek prowadzonego w okresie od 2011 do 2013 r., materiałów dydaktycznych i sylabusów opracowanych przez stronę postępowania, protokołu kontroli ZUS na okoliczność jego treści, w tym zakresu kontroli i wniosków pokontrolnych ZUS, przesłuchania prof. dr hab. N. M. oraz R. O. – Kanclerza płatnika składek, przesłuchania K.P. - księgowej płatnika składek oraz zeznań ubezpieczonej.

Również ubezpieczona pismem z dnia 16 grudnia 2013 r. oraz w dniu przeprowadzonego przez organ I instancji przesłuchania świadka - prof. dr hab. N. M., tj. w dniu 29 maja 2014 r., zwrócił się z wnioskiem o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z: umów cywilnoprawnych łączących strony, z protokołów zeznań świadków przesłuchanych przez ZUS w toku postępowania kontrolnego u płatnika składek prowadzonego w okresie od 2011 do 2013 r., materiałów dydaktycznych i syllabusów opracowanych przez stronę postępowania, protokołu kontroli ZUS na okoliczność jego treści, w tym zakresu kontroli i wniosków pokontrolnych ZUS, przesłuchania prof. dr hab. N. M. oraz R. O.- Kanclerza płatnika składek, przesłuchania K. P. - księgowej płatnika składek oraz zeznań ubezpieczonej.

Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia przychylił się do żądań stron w zakresie przesłuchania świadka prof. dr hab. N. M. oraz przesłuchania strony R.O. Kanclerza płatnika składek. Dnia 29 maja 2014 r. w siedzibie [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia przeprowadzono przesłuchanie świadka Pana prof. dr hab. N. M.oraz przyjęto wyjaśnienia strony R. O. Kanclerza płatnika składek. Ponadto organ I instancji pozyskał od ZUS materiały dydaktyczne (płyta CD) opracowane przez strony postępowania oraz autorskie syllabusy (pismo z dnia 30 kwietnia 2014 r.).

W protokole z przesłuchania prof. dr hab. N. M. Rektora płatnika składek zawarte zostało m. in: "(...) Przedmiotem umowy o dzieło jest dzieło dydaktyczne w postaci wykładu, seminarium, ćwiczenia lub też opieki doktorskiej. Pracownik dydaktyczny realizuje dzieło przedstawiając koncepcję na piśmie, przed przystąpieniem do wykładu, z którą zapoznaje studentów. Koncepcja tworzenia wykładu jest autorska, samodzielna, na podstawie literatury oraz własnych badań. Do obowiązków nauczyciela należy także prowadzenie badań naukowych popartych publikacjami. Jest to realizowane przy pomocy środków płatnika składek. Pracownik realizuje dzieło: przygotowuje wykład, np. z gramatyki kontrastywnej, 15 spotkań w semestrze, dokonuje wyboru zagadnień. Już sam wybór wymaga kompetencji, rozeznania i własnych publikacji. Realizuje ten wykład co tydzień (stacj.) i co 2 tyg. (zaoczne). Może skracać ilość godzin i komasować godziny. Zatrudniamy prof. zagranicznych, którzy nie muszą realizować wykładów w siedzibie uczelni. Pracownicy ci przyjeżdżają na miesiąc i wtedy realizują cały program. Najważniejsze jest to, że program jest autorski, samodzielny, prowadzony na podstawie znajomości literatury przedmiotu i własnych badań. SEMINARIA - prowadzący wybiera tematykę badań np. z historii języka, tu przedstawia koncepcję realizacji. Jeszcze bardziej autorskim programem jest opieka nad tworzeniem pracy doktorskiej. Umowa cywilnoprawna dotycząca pracy z podręcznikiem nie polega na odtwarzaniu wiedzy z podręcznika - bo na zajęciach realizuje się nie tylko materiał z podręcznika, nauczyciel musi mieć narzędzia do wyboru takiego podręcznika. Nawet jeśli ktoś zawarł umowę na realizację wykładów wg podręcznika to jest to nadal oparte na koncepcji naukowej analizy materiałów dydaktycznych służącej nauce języka obcego. E-learning - jest to koncepcja nauczania przez internet, jest to wygodna metoda nauczania, zakończona egzaminem. Ponadto, wykład ten wydawany jest także w formie książkowej. Jest to akt twórczy oparty o wysokie kompetencje."

R. O. Kanclerz płatnika składek w złożonych wyjaśnieniach podzielił pogląd prof. dr hab. N. M. Rektora płatnika składek odnośnie charakteru zawartych umów.

Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia odmówił natomiast dopuszczenia dowodu z protokołu kontroli ZUS, która odbyła się w 2008 r. z uwagi na bezprzedmiotowy charakter ustaleń w odniesieniu do prowadzonego postępowania oraz uznał, że nie zaistniała konieczność przeprowadzenia dowodu z zeznań ubezpieczonej oraz K. P. - księgowej płatnika składek, ponieważ okoliczności wymagające przyjęcia wyjaśnień co do charakteru i rodzajów umów zawartych przez strony oraz potwierdzenie faktu ich wykonywania znajdują potwierdzenie w aktach sprawy.

W toku postępowania płatnik składek przesłał pisma, w których sformułował kolejne wnioski dowodowe.

Dyrektor Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia odmówił dopuszczenia części dowodów ze względu na występowanie przesłanki z art. 78 § 2 k.p.a., z którego wynika, iż organ administracji publicznej może nie uwzględnić żądania przeprowadzenia dowodu, które nie zostało zgłoszone w toku przeprowadzania dowodów lub w czasie rozprawy, jeżeli żądanie to dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami, chyba, że mają one znaczenie dla sprawy. W ocenie Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia okoliczności, na które miały być - wg pełnomocników - przeprowadzone dowody zostały już wyjaśnione na podstawie obszernego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Ponadto część złożonych wniosków dyrektor uznał za niezasadne z uwagi na fakt, że dowody te były już w posiadaniu organu.

Rozpatrując ww. wniosek dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia, decyzją z dnia 18 czerwca 2014 r. ustalił, że ubezpieczona podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, jako osoba wykonująca umowę o świadczenie usług, w rozumieniu art. 750 k.c., zawartą z płatnikiem składek, w okresie od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r.

Od decyzji odwołanie wnieśli płatnik składek oraz ubezpieczona. Odwołania zostały wniesione w terminie.

Rozpatrując przedmiotowe odwołania Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia decyzją z dnia 13 lipca 2015 r. utrzymał decyzję organu I instancji. Wskazał, że ubezpieczona realizując umowę o prowadzenie wykładów zawartą z płatnikiem składek, której przedmiotem było: "przygotowanie i zaprezentowanie studentom płatnika składek wykładów z zakresu praktycznej nauki języka włoskiego; konwersacje, opracowanie syllabusów tych wykładów w języku kierunkowym studiów oraz w języku polskim i dostarczenie ich w wersji elektronicznej do Działu nauczania (...), opracowanie tematów, zadań i testów do sprawdzianów wiedzy i egzaminów oraz ich przeprowadzenie i sprawdzenie według wskazówek i zaleceń Uczelni w terminach wynikających z harmonogramu roku akademickiego 2010/2011, z którym Autor zapoznał się w momencie podpisania umowy", zobowiązana była do odbywania zajęć w terminach wynikających z planu zajęć sporządzonego przez płatnika składek, a w przypadku gdy zajęcia nie mogły się odbyć w terminach wynikających z planu zajęć ubezpieczona miała obowiązek ustalić z płatnikiem składek dodatkowy termin ich przeprowadzenia. Ponadto strony ustaliły stawkę godzinową oraz ostateczny termin wykonania dzieła, a ubezpieczona była zobowiązana do składania comiesięcznego sprawozdania (rozliczenia czasu pracy) z wykonania części dzieła (przyjęcie sprawozdania bez zastrzeżeń było poczytywane jako odbiór dzieła i stanowiło podstawę do ostatecznego rozliczenia i wypłaty wynagrodzenia).

Mając powyższe na uwadze Prezes NFZ stwierdził, że ubezpieczona wykonywała obowiązki, które mieszczą się w ramach prac edukacyjnych. Przy tego rodzaju wykonywanych czynnościach, tzn. zmierzających do wdrożenia i realizacji programu nauczania języka włoskiego, na który składało się m.in.: "przygotowanie i zaprezentowanie (...) wykładów" trudno uznać, że umowy te polegały "na dostarczeniu określonych wyników swojej pracy w postaci dzieła" (w myśl przepisów o umowie o dzieło zawartych w k.c.). Organ wskazał, że w orzecznictwie podkreśla się, iż dzieło powinno mieć byt samoistny, niezależny od działania wykonawcy i możność uzyskania samodzielnej wartości w obrocie. W tym kontekście nawet zgodnie z zastrzeżeniami wniesionymi przez płatnika składek do protokołu kontroli, iż: "wykładowcy samodzielnie dokonują treści programowych, metod, technik, środków i narzędzi przekazywania wiedzy w toku każdego przygotowanego cyklu wykładów (kursów)", trudno wskazać zdaniem organu w ww. umowach indywidualnie oznaczony, samoistny i niezależny wynik w postaci dzieła (rezultatu). Również, wypracowane materiały dydaktyczne, koncepcje przeprowadzenia autorskiego cyklu wykładów czy syllabusy oraz ich dobór, nie spełniają kryterium uznania ich za samoistny i niezależny wynik w postaci dzieła. Mają one charakter techniczny, przygotowawczy i funkcjonują jako pomoc naukowa dla wykładowcy bądź studenta.

Zdaniem Prezesa NFZ przyjęcie, iż strony łączyły umowy o dzieło, podczas gdy z ich treści i sposobu wykonania wynikają cechy właściwe dla umów o świadczenie usług, byłoby niezgodne z właściwością takiego stosunku prawnego, bowiem o kwalifikacji prawnej danego stosunku prawnego decydują jego elementy przedmiotowo istotne. W przypadku spornej umowy żadne konkretne dzieło w myśl przepisów regulujących umowę o dzieło nie zostało zdaniem organu oznaczone. Umowa zawarta z ubezpieczoną nie miała charakteru umowy o dzieło, albowiem dziełem w myśl przepisów k.c. nie może być świadczenie usług dydaktycznych. Przedmiotem działania ubezpieczonej był cały proces zmierzający do wdrożenia i realizacji programu nauczania języka włoskiego, na który składało się m.in. przygotowanie i zaprezentowanie wykładów z zakresu praktycznej nauki języka, a ewentualne przygotowane materiały dydaktyczne czy koncepcje przeprowadzenia autorskiego cyklu wykładów, zaś syllabusy oraz ich dobór, stanowiły jedynie pomoc naukową i dydaktyczną mającą na celu prawidłowe zrealizowanie wykładu. Ponadto opracowane materiały, jakkolwiek urzeczywistnione, stanowiły jedynie środek przekazu pozwalający "lepiej", "efektywniej" urzeczywistnić cel zawartej umowy poprzez przeprowadzenie zajęć i trudno je uznać za samoistny rezultat (dzieło). W ocenie organu nie można również uznać, że zdobyta przez studentów "wiedza, czy informacje pozyskane przez słuchaczy wykładu" stanową rezultaty niematerialne bowiem nie są określone i pewne w momencie zawierania umowy.

Prezes NFZ po analizie opracowanych przez ubezpieczoną materiałów dydaktycznych oraz autorskich syllabusów, zawartych na płycie CD zauważył, że powyższe materiały jakkolwiek urzeczywistnione, stanowiły jedynie środek przekazu pozwalający "lepiej", "efektywniej" urzeczywistnić cel zawartej umowy poprzez przeprowadzenie zajęć i trudno je uznać za samoistny rezultat (dzieło). Również, zdobyta przez odbiorców "wiedza, czy informacje pozyskane przez słuchaczy wykładu" trudno uznać za rezultaty niematerialne bowiem nie są określone i pewne w momencie zawierania umowy. Podobnie opracowanie tematów zadań i testów do sprawdzianów wiedzy i egzaminów oraz ich przeprowadzenie i sprawdzenie, a także składanie comiesięcznego sprawozdania z wykonania części dzieła, trudno uznać za samoistny rezultat umowy (dzieło) a jedynie za środek, który ma zapewnić przeprowadzenie nauczania na określonym poziomie. Czynności te mogą również służyć ocenie prowadzącego zajęcia językowe, do czego zatrudniający jest zobowiązany [art. 132 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r., Prawo o szkolnictwie wyższym, (Dz. U. z 2012 r., poz. 572 ze zm.)]. Mając na względzie zadania szkoły zajmującej się nauką języka, nie ma wątpliwości, iż celem zawartej umowy było przekazanie wiedzy studentom i ich wyedukowanie w zakresie języka. Samo "zaprezentowanie (..) wykładów" stanowiło jedynie "środek do celu" jakim była edukacja studentów. Wiedza zdobyta przez studentów oraz ewentualne wyniki w postaci zaliczonych ćwiczeń czy egzaminów nie mogą być jednak utożsamione z wymaganym samoistnym z góry określonym w umowie rezultatem.

Płatnik składek wniósł do Wojewódzkiego sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa NFZ z dnia [...] lipca 2015 r. oraz decyzję ją poprzedzającą.

Zaskarżonym decyzjom zarzucił:

1) naruszenie przepisów art. 8 pkt 1 lit. e), art. art. 11 oraz art. 1a pkt 1 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. nr 28, poz. 153 ze zm., dalej także "u.p.u.z."), jak również przepisów z art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 137, poz. 887 ze zm., dalej także "ustawa systemowa"), jak również przepisów z art. art. 102 ust. 5 pkt. 24, 107 ust. 5 pkt 16, art. 109 oraz art. 66 ust. 1 lit. c ustawy o świadczeniach w związku z art. 107 § 1 k.p.a. oraz art. 6 k.p.a., polegające na wydaniu przez organ I oraz organ II instancji decyzji o stwierdzeniu podlegania przez ubezpieczoną ubezpieczeniu zdrowotnemu w okresach w nich wskazanych bez materialnoprawnej podstawy umożliwiającej ich wydanie, w sytuacji, gdy podleganie lub nie temu ubezpieczeniu wynika wprost z przepisów prawa, a zarówno organ I, jak i II instancji, nie są ustawowo uprawnione do wydawania takich decyzji, co stanowi przesłanki nieważności decyzji określone w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

W przypadku nie uwzględnienia przez Sąd zarzutu nieważności decyzji z pkt 1 zaskarżonym decyzjom płatnik składek zarzucił:

2) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.), tj.:

a) art. 109 ust. 4 zd. 1 ustawy o świadczeniach w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie polegające na wydaniu i utrzymaniu w mocy decyzji wydanej po upływie ustawowego i nie podlegającego przedłużeniu terminu 30 dni od dnia wniesienia wniosku przez ZUS,

b) art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 2 i art. 80 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całokształtu materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności poprzez odmowę dopuszczenia dowodu z umów o dzieło E. A. i decyzji ZUS w sprawie E. A., protokołu kontroli ZUS z 2008 r., z przesłuchania świadka N. M., K. P. oraz przesłuchania stron,

c) art. 8 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej poprzez wydanie decyzji z pominięciem ustaleń protokołu kontroli ZUS przeprowadzonego w okresie od 19.03.2008 r. do 14.04.2008 r. w konfrontacji z protokołem kontroli ZUS z okresu 12.04.2011 r. do 27.09.2011 r. prezentujących odmienne stanowiska organu przy tożsamych stanach faktycznych i prawnych zwłaszcza w zakresie treści i charakteru prawnego umów zawieranych przez płatnika z innymi ubezpieczonymi oraz z ubezpieczoną,

d) art. 10 § 1 w zw. z art. 78 § 2 oraz 86 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie stronie czynnego udziału w sprawie z uwagi na pominięcie dowodu z przesłuchania stron, czym naruszył jej prawo do czynnego uczestnictwa w każdym stadium postępowania i wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego,

e) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w sprawie ustalenia, że ubezpieczona podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, w sytuacji gdy prawidłowe winno być uchylenie przedmiotowej decyzji i orzeczenie co do istoty w sposób odmienny i umorzenie postępowania,

3) naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), tj.:

a) art. 627 k.c. poprzez jego niezastosowanie przy stwierdzaniu przez organ administracji rodzaju umowy cywilnoprawnej, z tytułu zawarcia której płatnik dokonuje zgłoszenia i obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego osób wykonujących realizację procesu dydaktycznego w oparciu o umowę o dzieło;

b) art. 65 § 2 k.c. w związku z art. 353(1) k.c. przez błędną wykładnię woli stron zawartej w umowie o dzieło, polegającą na niedostatecznym rozważeniu woli stron wyrażonej w treści umowy, a mianowicie w postaci rezultatu umowy polegającego na stworzeniu koncepcji cyklu wykładów i jej zaprezentowaniu studentom, jak również stworzeniu materiałów dydaktycznych, sylabusów do wykładów, przeprowadzeniu zaliczeń i egzaminów, opracowaniu recenzji i przygotowaniu studentów do obrony prac dyplomowych,

c) art. 734 k.c. oraz 750 k.c. przez ich zastosowanie i błędne uznanie, że umowa zawarta między W. a ubezpieczonym była umową o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu,

d) art. 66 ust. 1 pkt e, art. 69 ust. 1 oraz art. 107 ust. 5 pkt 16 i art. 109 ustawy o świadczeniach poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że osoba wykonująca czynności w ramach umowy o dzieło podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, tak jak osoba wykonująca pracę w oparciu o umowę zlecenia,

e) art. 6 ust. 1 pkt 4 i art. 12. ust. 1 w zw. z art. 13 pkt 2 ustawy systemowej poprzez błędną ich wykładnię i w konsekwencji przyjęcie, iż zgodnie z przepisami ustawy systemowej należałoby stwierdzić obowiązek płatnika w zakresie zgłoszenia i obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego osób wykonujących realizację procesu dydaktycznego w oparciu o umowę o dzieło, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów skutkowałaby wnioskiem przeciwnym.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty, płatnik składek wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lipcu 2015 r. oraz decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 18 czerwca 2014 r., ewentualnie wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji organów I i II instancji w całości.

Płatnik składek wniósł ponadto o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z wyroków WSA w Warszawie: w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 4084/14 z dnia 1 czerwca 2015 r. oraz w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 2438/14 z dnia 10 kwietnia 2015 r. - na okoliczność uznania przez Sąd, że wydanie decyzji o podleganiu przez wykładowców płatnika składek obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umowy zlecenia dokonane zostało z tak wyraźnym przepisów postępowania administracyjnego, że decyzje te nie mogły ostać się w obrocie prawnym.

Jednocześnie płatnik składek wniósł o zasądzenie kosztów postępowania zastępstwa przez pełnomocnika według norm przepisanych.

Ubezpieczona wniosła również do Sądu skargę na ww. decyzje zarzucając:

1) naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 65 § 2 k.c. polegające na jego błędnym zastosowaniu poprzez dokonanie oceny rodzaju umów łączących skarżącą z płatnikiem składek. w pierwszej kolejności na dosłownym brzmieniu umowy z pominięciem zgodnego zamiaru stron i celu umowy,

2) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 75, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całokształtu materiału dowodowego w sprawie i niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy niezastosowanie i niedopuszczenie następujących dowodów wnioskowanych przez strony:

a) dowodu z przesłuchania ubezpieczonej,

b) dowodu z przesłuchania świadka K. P. - księgowej płatnika składek,

c) dowodu z dokumentu - protokołu kontroli z dnia 15 kwietnia 2008 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, która odbyła się u płatnika składek,

d) dowodu z dokumentu - umowy E. A.,

e) dowodu z dokumentu - decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 maja 2013 r. wydanej w sprawie E. A.,

- na okoliczności obszernie opisane przez ubezpieczoną w treści pisma z dnia 16 grudnia 2013 r.

3) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 10 § 1 k.p.a. w związku z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach poprzez uniemożliwienie ubezpieczonej i jej pełnomocnikowi końcowe wypowiedzenie się co do materiału zgromadzonego w sprawie na skutek nie poinformowania ubezpieczonego o zakończeniu postępowania i zamiarze wydania decyzji w sytuacji, gdy ubezpieczona jeszcze podczas przesłuchania świadka - prof. dr hab. N. M. oraz wyjaśnień R. O. - Kanclerza płatnika składek poprzedzających wydanie decyzji w sprawie ponawiał swoje wnioski o przeprowadzenie dowodów i trwał w przekonaniu, że postępowanie dowodowe jeszcze się nie zakończyło,

4) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 80 k.p.a. w związku z art. art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 k.p.a., w związku z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach poprzez błędne zastosowanie polegające na dokonaniu wybiórczej oraz dowolnej ocenie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, prowadzące w konsekwencji do błędnych ustaleń faktycznych, a wyrażające się w szczególności w:

a) błędnym ustaleniu, że w odniesieniu do umów objętych kontrolą brak jest ściśle określonego wytworu, a celem zawartych umów było jedynie wykonywanie określonej czynności,

b) błędnym ustaleniu, że płatnik składek zajmuje się nauką języka, a cykl wykładów skarżącej obejmował "wykłady z języka", podczas gdy płatnik składek prowadzi studiu filologiczne (o języku), a warunkiem umożliwiającym odbywanie ich jest już posiadana znajomość danego języka obcego, co doprowadziło do błędnego utożsamienia wyższej uczelni filologicznej ze szkołą prowadzącą kursy języków obcych,

b) błędnym ustaleniu, że to ubezpieczona świadczyła usługi edukacyjne, podczas gdy to płatnik składek jako instytucja świadczy usługi edukacyjne stanowiące proces prowadzący do uzyskania dyplomu oparty na organizacji nauki i jej metodologii przyjętej wobec studenta,

c) błędnym ustaleniu, że celem zawartych umów było wykonywanie czynności edukacyjnych i nauczenie (wyedukowanie) studentów określonej problematyki, podczas gdy skarżący nie ponosił (i obiektywnie nie mógł ponosić) odpowiedzialności za tak określony cel, zaś celem była sama autorska, naukowa i niepowtarzalna koncepcja cyklu zajęć jako taka i jej zaprezentowanie studentom, co pozwalało studentom na kształtowanie już posiadanych przez nich: wiedzy, umiejętności i kompetencji,

d) błędnym ustaleniu, że wykonując umowy cywilnoprawne ubezpieczona miała wdrożyć i realizować program nauczania języka włoskiego , podczas gdy nie istnieją jakiekolwiek programy nauczania czy choćby wytyczne naukowe dla studiów wyższych formułowane przez jakikolwiek podmiot zewnętrzny czy przez płatnika składek, a zadaniem ubezpieczonej było właśnie stworzyć koncepcję cyklu wykładów i zaprezentować je studentom, przy czym ich materia nie dotyczyła języka włoskiego jako takiego, ale językoznawstwa co jest sklasyfikowane jako dyscyplina naukowa,

e) błędnym ustaleniu, że materiały dydaktyczne, koncepcje przeprowadzenia autorskich cyklów wykładów, sylabusy, tematy, ćwiczenia i zadania egzaminacyjne i ich dobór mają jedynie charakter techniczny, przygotowawczy i funkcjonują jako pomoc naukowa dla wykładowcy, podczas gdy mają byt samoistny i niezależny, odzwierciedlają koncepcje stworzone przez skarżącą,

f) błędnym ustaleniu, że stawka godzinowa stanowiła podstawę ustalania wynagrodzenia skarżącej, podczas gdy zawierając umowę strony porozumiały się co do całej kwoty za realizację całego dzieła, a stawkę godzinową (ustaloną jako iloraz tej kwoty i przewidywanego czasu niezbędnego na realizację umowy) wykorzystywały do rozliczania wynagrodzenia tak, aby wypłacane było w stosunku do tej części dzieła, która już została zrealizowana przez skarżącą,

g) pominięciu przy wydawaniu decyzji faktu, że ubezpieczona mogła liczyć na daleko idącą swobodę, wykonując zawarte umowy samodzielnie decydowała o doborze treści, metodologii, formie zaprezentowania dobranych treści, miejscu i czasie realizacji umowy,

h) pominięciu przy wydawaniu decyzji faktu, że płatnik składek nie mógł narzucić skarżącemu treści, metodologii, formy zaprezentowania dobranych treści, miejsca i czasu realizacji umowy,

i) pominięciu przy wydawaniu decyzji faktu, że ubezpieczona nie była odpowiedzialna z tytułu rękojmi za wady dzieła w sytuacji gdy brak było jakichkolwiek ustaleń organu I i II instancji w tym zakresie, a ubezpieczona w istocie odpowiedzialność taką ponosiła, zaś płatnik składek korzystał z narzędzi kontroli jakości takich jak między innymi wizytacje, hospitacje, ankiety które umożliwiały dochodzenie uprawnień z rękojmi za wady,

j) błędnym ustaleniu, że celem zawartej umowy było obejście przepisów prawa w zakresie ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego, podczas gdy tak sformułowany cel jest sprzeczny ze stanowiskami stron przedstawionymi w toku sprawy, nie jest poparty jakimikolwiek dowodami, a w istocie strony kierując się zasadą swobody umów zawarły umowę o dzieło która odpowiada naturze nawiązanego stosunku cywilnoprawnego, skoro w jego ramach skarżący miał zrealizować niematerialne, aczkolwiek dzieło wyrażające się w stworzeniu koncepcji cyklu wykładów (ucieleśnionej w formie sylabusa) i jej zaprezentowaniu studentom (prawidłowość tej oceny potwierdził ZUS w protokole kontroli z 2008 r.).

5) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 8 i art. 11 k.p.a., w związku z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach poprzez jego niezastosowanie i pominięcie w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji wskazania faktów, które organy uznały za udowodnione, dowodów na których się oparły oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówiły wiarygodności i mocy dowodowej,

6) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 8 k.p.a. w związku z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej poprzez wydanie rozstrzygnięcia niekorzystnego dla ubezpieczonej, mimo że strony działały w zaufaniu do stanowiska ZUS wyrażonemu w protokole kontroli z 2008 r. co do rodzaju stosowanej umowy cywilnoprawnej i skutków z tym związanych w sferze podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu,

7) naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 750 k.c. w związku z art. 734-749 k.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na ich zastosowaniu do umów będących przedmiotem niniejszej sprawy, które ze względu na swoje essentialia negotti jak i accidentalia negotti objęte umową stron są umowami o dzieło, 8) naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 627 - 646 k.c. poprzez ich niezastosowanie w odniesieniu do umów będących przedmiotem sprawy, które ze względu na swoje essentialia negotti jak i accidentalia negotti objęte umową stron są umowami o dzieło,

9) naruszenie przepisów art. 66 ust. 1 pkt. 1 lit. e), jak i art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach w związku z art. 13 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że w realiach sprawy zaistniały przesłanki do objęcia ubezpieczonej obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu umów cywilnoprawnych zawartych z płatnikiem składek, a będących przedmiotem oceny w sprawie.

Mając na względzie powyższe zarzuty ubezpieczona wniosła o uchylenie w całości decyzji organu II instancji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji.

Ponadto wniosła o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargi Prezes NFZ wniósł o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 9 lutego 2016 r. Sąd, na podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej "p.p.s.a."), postanowił połączyć sprawy o sygn. akt VI SA/Wa 2369/15 i VI SA/Wa 2370/15 celem wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz prowadzić je dalej pod wspólną sygnaturą VI SA/Wa 2369/15.

Płatnik składek cofnął wnioski dowodowe zawarte w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz.1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta, stosownie do § 2 powołanego artykułu, sprawowana jest pod względem zgodności aktów z zakresu administracji publicznej z prawem materialnymi oraz z prawem procesowym.

Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Stosownie do art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd uwzględnia skargę tylko wówczas, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (1a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (1 b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (1c), a także wówczas, gdy stwierdza nieważność decyzji (postanowienia) z przyczyn określanych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach, bądź z tych przyczyn stwierdza wydanie decyzji (postanowienia) z naruszeniem prawa.

Rozpoznając sprawę według wyżej wskazanych kryteriów Sąd doszedł do wniosku, że skarga jest zasadna, gdyż Prezes Narodowego Funduszu Zdrowowia dopuścił się naruszenia przepisów w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na treść podjętego rozstrzygnięcia.

W sytuacji, kiedy skarga zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Do kontroli subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego można przejść dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonej decyzji został ustalony z uwzględnieniem wymaganych przepisów postępowania, przez co ustalenie to nie było wadliwe albo nie zostało skutecznie podważone.

W skargach znajdują się zarzuty naruszenia przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy a to m.in. art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 2 i art. 80 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całokształtu materiału dowodowego w sprawie i niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy m.in. poprzez przeprowadzenie dowodów z przesłuchania stron, wskazanych przez skarżących świadków oraz protokołu kontroli ZUS z 2008 r., w wyniku czego postępowanie dowodowe w tej sprawie zostało przeprowadzone w sposób wybiórczy i dowolny.

Skarżący kwestionują ponadto stanowisko organów wyrażone w decyzjach zarówno w I jak i II instancji, że do rozstrzygnięcia kwalifikacji prawnej zawartej umowy i ustalenia rzeczywistego zamiaru stron umowy nie jest wymagany dowód z przesłuchania stron, nawet gdy w ocenie organu I i II instancji interesy stron są zbieżne. W ocenie skarżących takie stanowisko jest nieprawidłowe i prowadzi do oceny i kwalifikacji umowy w oparciu jedynie o literalną treść umowy z pominięciem zbadania rzeczywistego zamiaru stron w tym zakresie.

Skarżący podnoszą, że również organ II instancji stwierdził, że nie dostrzegł potrzeby przeprowadzenia kolejnych dowodów o charakterze posiłkowym stąd również nie dostrzegł potrzeby wydawania postanowienia w tym przedmiocie. Skoro zatem nie przeprowadzono dowodu z przesłuchania stron oznacza to, iż w niniejszej sprawie organ posiadał wystarczające środki dowodowe, a ponadto nie przeprowadzono dowodów na okoliczność zgodnego zamiaru stron i celu umowy o dzieło zawartej przez ubezpieczoną z płatnikiem składek bowiem zgodny zamiar stron i cel umowy jest organowi znany już na podstawie zgromadzonej dokumentacji.

Zdaniem składu Sadu orzekającego w przedmiotowej sprawie, do oceny charakteru umowy łączącej skarżących za okres od dnia 1 października 2010 r. do dnia 30 września 2011 r. niezbędne było dokonanie jej szczegółowej analizy z uwzględnieniem materiałów stanowiących efekt jej materialnej realizacji, o co zresztą od początku prowadzonego przez organ postępowania wnioskowały strony. Tymczasem akta administracyjne sprawy zawierają jedynie treść umowy na prowadzenie wykładów.

Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 czerwca 2014 r., sygn. akt II UK 420/13, "Możliwa jest umowa o dzieło, nieobjęta obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, której przedmiotem jest wygłoszenie wykładu, pod warunkiem jednak, że wykładowi można przypisać cechy utworu. Te warunki spełnia tylko wykład naukowy (cykl wykładów) o charakterze niestandardowym, niepowtarzalnym, wypełniający kryteria twórczego i indywidualnego dzieła naukowego" (por. także art. 1 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 sierpnia 2013 r., II UK 26/13, Monitor Prawa Pracy 2014 nr 1, s. 2).

W ocenie Sądu w przypadku rozpatrywanej sprawy właściwa (pełna) ocena charakteru przedmiotowej umowy, a więc prawidłowego stanu faktycznego sprawy jest możliwa wtedy, gdy organy przeprowadzą postępowanie dowodowe przynajmniej z uwzględnieniem materiałów dydaktycznych, o których mowa we wniosku skarżących, celem dokonania ich weryfikacji czy stanowią istotne elementy realizacji zawartej umowy o dzieło i potwierdzają intencje stron zawarcia takiej właśnie umowy. Dlatego rację mają skarżący podnosząc w skargach, że materiał dowodowy w sprawie był zgromadzony w sposób niewystarczający z naruszeniem prawa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, zwłaszcza że skarżący deklarowali zgodną wolę stron w zawarciu umowy o dzieło i podnosili, że organ tej kwestii w ogóle nie badał.

Z tego też powodu Sąd stwierdza, nie jest w stanie skontrolować prawidłowości oceny charakteru spornej umowy bez zapoznania się z ich przedmiotem. Taką możliwość dałaby Sądowi w szczególności ocena sylabusów przygotowanych w ramach wykonania umowy. Sylabusy te powinny zawierać bowiem program nauki danego przedmiotu, wymagania i kryteria egzaminacyjne oraz przykładowe zadania z danego przedmiotu. Tych materiałów w aktach sprawy jednak brakuje.

W rezultacie Sąd uznał, że wydając zaskarżoną decyzję Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia instancji dopuścił się naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Oprócz wskazanych powyżej naruszenia te dotyczyły art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. art. 8 i 11 k.p.a., w związku z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach, poprzez jego niezastosowanie i pomięcie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. W szczególności podkreślić trzeba fakt wydania przez organ rozstrzygnięcia niekorzystnego dla skarżących, mimo że strony działały w zaufaniu do stanowiska ZUS Oddział we Wrocławiu, wyrażonemu w protokole kontroli z 2008 r. co do rodzaju stosowanej umowy cywilnoprawnej i skutków z tym związanych w sferze podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu, przy niezmienionym stanie prawnym. Słusznie zatem wywodzą skarżący, że bez wyjaśnienia zmiany stanowiska organów administracji w powyższym zakresie, wydane rozstrzygnięcie narusza istotnie zasadę zaufania do organów władzy publicznej.

Organ orzekając ponownie w sprawie w razie utrzymania dotychczasowej oceny co do charakteru umowy łączącej płatnika składek i ubezpieczoną jako umowę zlecenia, powinien odnieść się do powyższej kwestii w uzasadnieniu decyzji.

Płatnik składek wniósł także o stwierdzenie nieważności zaskarżonych decyzji, z uwagi na naruszenie przepisów art. 8 pkt 1 lit. e, art. art. 11 oraz art. 1a pkt 1 u.p.u.z., jak również przepisów z art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 2 ustawy systemowej, jak również przepisów z art. art. 102 ust. 5 pkt. 24, 107 ust. 5 pkt 16, art. 109 oraz art. 66 ust. 1 lit. c ustawy o świadczeniach w związku z art. 107 § 1 k.p.a. oraz art. 6 k.p.a. polegające na wydaniu przez organ I oraz organ II instancji decyzji o stwierdzeniu podlegania przez ubezpieczoną ubezpieczeniu zdrowotnemu w okresach w nich wskazanych bez materialnoprawnej podstawy umożliwiającej ich wydanie, w sytuacji, gdy podleganie lub nie temu ubezpieczeniu wynika wprost z przepisów prawa, a ani organ I ani organ II instancji nie są ustawowo uprawnione do wydawania takich decyzji, co stanowi przesłanki nieważności decyzji określone w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

W ocenie Sądu z ww. przepisów nie wynika, że obowiązek opłaty składek na ubezpieczenie społeczne zawsze i bez żadnych wyjątków, z mocy samego prawa, powoduje wprost podleganie ubezpieczeniu zdrowotnemu. Wręcz przeciwnie ustawodawca zróżnicował sytuację prawną i związane z nią obowiązki ponoszenia danin publicznych w zależności od rodzaju wykonywanych czynności i świadczonej pracy. Inne stanowisko pozostawałoby w sprzeczności z zasadą racjonalnego ustawodawcy, skoro ustawodawca w zależności od rodzaju umowy i charakteru świadczonych na rzec zamawiającego czynności, nakłada obowiązek płacenia składek zdrowotnych (umowy zlecenia, agencyjne) bądź przewiduje brak tego obowiązku (umowa o dzieło). W związku z powyższym Sąd nie podzielił argumentacji płatnika składek odnośnie wystąpienia przesłanek nieważności zaskarżonych decyzji.

Mając jednak na względzie istotne wady, którymi obarczone było postępowanie dowodowe w tej sprawie Sąd uznał, że bez ich usunięcia oraz przeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób pozwalający na pełne wyjaśnienie i ustalenie stanu faktycznego sprawy, nie jest celowe rozpatrywanie pozostałych zarzutów skargi dotyczących naruszenia przepisów prawa materialnego.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 152 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200, w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.