Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 791/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-02-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji w części
Powołane przepisy: article: art. 145, 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Dnia 23 lutego 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych – Olszanowska Sędziowie NSA Tadeusz M. Geremek WSA Beata Sokołowska (spr.) Protokolant: stażysta Anna Zys – Ruszkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lutego 2011 roku przy udziale sprawy ze skargi M. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia .... r. nr .... w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia r. nr II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział decyzją z dnia 22 kwietnia 2009 r., nr 103/09/U,) odmówił M. umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okresy: od 06/1999r. do 12/1999r., od 03/2000r. do 12/2000r., od 06/2001r. do 12/2002r., od 03/2003r. do 12/2003r., od 03/2006r. do 06/2006r., od 10/2006r. do 08/2007r. w łącznej kwocie 5.418,00 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu 2 września 2008 r. M. złożyła wniosek o umorzenie odsetek od należności składkowych powstałych w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej, powołując się na trudną sytuację finansową i brak świadomości o obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne. Ustalono, że wnioskodawczyni prowadziła działalność gospodarczą w okresie od dnia 01 maja 1995 r. do dnia 02 października 2007r. W dniu 02 marca 2009r. Zakład wydał decyzję, określającą wysokość nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 06/1999r. do 12/1999r., od 03/2000r. do 12/2000r., od 06/2001r. do 12/2002r., od 03/2003r. do 12/2003r., od 03/2006r. do 06/2006r., od 10/2006r. do 08/2007r.

W toku postępowania M. przedłożyła szereg dokumentów, w tym w szczególności: kopię historii choroby z poradni ortopedycznej i kardiologicznej, kopię faktury VAT za energię w kwocie 194,90 zł, kopię rachunku w kwocie 59,00 zł, kopia faktury VAT za gaz w kwocie 118,38 zł, kopię rachunku wystawionego przez Sp. z o.o. w kwocie 70,57 zł, kopię umów pożyczki i planów spłat pożyczek, kopię faktury VAT za energię elektryczną w kwocie 175,23 zł, kopię faktury VAT za gaz w kwocie 164,19 zł. Aktem notarialnym z dnia 6 grudnia 2007 r. wnioskodawczyni darowała synowi mieszkanie. Organ ustalił również, że M. jest zatrudniona na podstawie umowy zlecenia i z tego tytułu osiąga dochód w kwocie 600,00 zł (brutto) i pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 1.040,00 zł (netto). Zgodnie z oświadczeniem ponosi stałe wydatki na telefon (45,68zł. miesięcznie), nie ma zadłużenia z tytułu podatków, natomiast posiada zadłużenie w S. w kwocie 6.098,80 zł oraz w kwocie 13.206,68 zł i w E. w kwocie 19.537,74 zł. Wnioskodawczyni oświadczyła także, iż nie korzysta z pomocy publicznej i pomocy społecznej, a z uwagi na znaczne zadłużenie w różnych bankach nie ma możliwości spłaty zadłużenia wobec ZUS. Wnioskodawczyni nie figuruje w operacie ewidencji gruntów i budynków jako właściciel bądź użytkownik wieczysty nieruchomości na terenie Starostwa Powiatowego, nie figuruje też jako właściciel w ewidencji pojazdów.

Organ podał, iż w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie stwierdził przesłanki całkowitej nieściągalności. Wskazał, że w dniu 02 marca 2009r. wydał decyzję określającą wysokość należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, stanowiącą podstawę do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Podniósł ponadto, że wnioskodawczyni pobiera emeryturę i ma dochód z tytułu pracy na umowę zlecenia. W dalszej części uzasadnienia organ wyjaśnił, że Zakład może też umorzyć zadłużenie z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Zdaniem organu w niniejszej sprawie M. nie udowodniła jednak okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie zaległości ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej ( § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. ).

Wnioskodawczyni złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując raz jeszcze na trudną sytuację materialną i pogarszający się stan zdrowia. Podała również, że pracę podjęła pomimo sprzeciwu lekarza oraz, że korzysta z pomocy rodziny, która opłaca jej wizyty u lekarza.

Decyzją z dnia 3 sierpnia 2009 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał decyzję z dnia 22 kwietnia 2009r. w mocy.

Organ podtrzymał ustalenia faktyczne i rozważania prawne poczynione w uprzednio wydanej decyzji, wskazując jednocześnie, że w sprawie nie zaistniały żadne nowe okoliczności, które mogłyby wpłynąć na decyzję w przedmiocie umorzenia należności. Zakład powołał się na aktualnie prowadzoną egzekucję ze świadczenia emerytalnego wnioskodawczyni. Organ nie stwierdził też podstaw do umorzenia należności ze względu na ważny interes zobowiązanej. Uznał bowiem, że umorzenie na obecnym etapie postępowania byłoby przedwczesne i działałoby na niekorzyść finansów ubezpieczeń społecznych.

W skardze do Sądu M. wniosła o uchylenie obu decyzji. Zarzuciła organowi, że nie rozważył wszystkich okoliczności w zakresie jej sytuacji osobistej i majątkowej. Skarżąca podniosła także, że z uwagi na zajęcie emerytury jest pozbawiona środków na zakup leków.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 30 grudnia 2009 r. ( sygn. akt III SA/Po 798/09 ) uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia 22 kwietnia 2009r.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi żaden z przypadków całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, co znajduje potwierdzenie w materiale sprawy i nie było kwestionowane przez skarżącą. M. utrzymywała natomiast, że spłata należności z tytułu odsetek od zaległych składek spowoduje niemożność zaspokojenia jej podstawowych potrzeb życiowych, nawiązując w ten sposób do przesłanki umorzenia przewidzianej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365). Stwierdzenie, że przesłanka ta nie zachodzi w przypadku skarżącej winno być zatem poprzedzone dokonaniem szczegółowych ustaleń faktycznych w zakresie sytuacji osobistej i materialnej skarżącej, w tym w szczególności dotyczących uzyskiwanych dochodów i koniecznych wydatków oraz relacji pomiędzy tymi wielkościami, które umożliwiają organowi ocenę, czy sytuacja materialna i życiowa osoby zobowiązanej pozwala i w jakim zakresie na zapłatę należności.

Postępowanie wyjaśniające w celu dokonania powyższych ustaleń winno być, w ocenie Sądu, przeprowadzone zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 kpa, która wymaga, by organ dokonał ustaleń zgodnych z rzeczywistym stanem rzeczy. Organ administracji jako gospodarz postępowania administracyjnego określa bowiem zakres postępowania wyjaśniającego oraz dobór środków dowodowych potrzebnych do należytego ustalenia stanu sprawy. Nie posiada jednak w tym względzie całkowitej dowolności, lecz powinien zmierzać do urzeczywistnienia zasady prawdy obiektywnej. Stąd organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, co wynika z art. 77 § 1 kpa. Dokonane ustalenia istotnych okoliczności sprawy i ich ocena z punktu widzenia przesłanek umorzenia należności winna przy tym znajdować pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji administracyjnej (art. 107 § 3 kpa).

Sąd podkreślił, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaległych składek posiada charakter uznaniowy, co jednak nie przekreśla zasady, że uznanie jest ograniczone dyrektywami ustawowymi, nakazującymi organowi rozważenie każdej sprawy z punktu widzenia występowania bądź braku w konkretnym przypadku względów gospodarczych lub społecznych, które uzasadniałyby umorzenie zaległości składkowych lub odsetek.

Sąd uznał wobec tego, iż powyższym wymogom nie czyniła zadość zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja Zakładu z dnia 22 kwietnia 2009 r. W uzasadnieniach obu decyzji stwierdzono, że skarżąca nie udowodniła okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie należności ze względu na ważny interes zobowiązanej z pominięciem szczegółowych ustaleń w zakresie sytuacji osobistej i majątkowej skarżącej i jej analizy z punktu widzenia możliwości płatniczych oraz konieczności zaspokojenia potrzeb bytowych. Organ ograniczył się jedynie do wskazania wysokości otrzymywanej przez M. emerytury i wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia. Nie ustalił natomiast dostatecznie wydatków ponoszonych przez skarżącą, w szczególności nie ustalił, jakie ponosi ona bieżące koszty utrzymania, leczenia itp., nie ustalił także kwot miesięcznych rat spłacanych kredytów, wskazując jedynie ogólne kwoty zaciągniętych kredytów i nie przeanalizował ich pod kątem niezbędnych potrzeb. Sąd zwrócił też uwagę na to, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie uwzględnił również ponoszonych przez skarżącą wydatków z tytułu zaległości składkowych, pomimo że skarżąca domagała się umorzenia jedynie odsetek od tych należności, deklarując dobrowolną spłatę w zakresie należności głównej. Wskazując, że z emerytury skarżącej prowadzona jest egzekucja administracyjna, organ nie podał, jaka jest kwota zajęcia i jakie ma to przełożenie na możliwości płatnicze skarżącej z uwzględnieniem konieczności zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych, pomimo że skarżąca po zapoznaniu się z materiałem sprawy przed wydaniem zaskarżonej decyzji oświadczyła, iż w wyniku dokonania zajęcia świadczenia emerytalnego brakuje jej środków finansowych na zakup leków.

Zdaniem Sądu w ten sposób doszło do naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 kpa, które niewątpliwie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż wobec braku niezbędnych ustaleń oraz niedostatecznego rozważenia istotnych okoliczności sprawy, zaskarżone rozstrzygnięcie nie poddawało się w pełni kontroli sądowoadministracyjnej. Jednocześnie uzasadnienia decyzji nie czyniły zadość wymogom art. 107 § 3 kpa i były nie do zaakceptowania z punktu widzenia wyrażonej w art. 11 kpa zasady przekonywania.

Sąd dodał przy tym, że pomimo tego, iż w aktach administracyjnych znajduje się szereg dokumentów pozwalających na dokonanie ustaleń faktycznych w zakresie sytuacji osobistej i materialnej skarżącej, nie sanowało to powyżej stwierdzonych uchybień przepisom postępowania, ponieważ to organ administracyjny (a nie Sąd) dokonuje ustaleń faktycznych i ich oceny prawnej, co winno znajdować szczegółowe odzwierciedlenie w treści decyzji administracyjnej.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia 14 czerwca 2010 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, 2, 3 i 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) odmówił M. umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okresy: od 06/1999r. do 12/1999r., od 03/2000r. do 12/2000r., od 06/2001r. do 12/2002r., od 03/2003r. do 12/2003r., od 03/2006r. do 06/2006r., od 10/2006r. do 08/2007r. w łącznej kwocie 5.418,00 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu 19 kwietnia 2010 r. otrzymał wywiad środowiskowy z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z którego wynika, iż strona mieszka z dorosłym synem w mieszkaniu o powierzchni 72 m2, zajmuje 1 pokój i ze względów finansowych gospodaruje wraz z synem. Wnioskodawczyni pracuje na podstawie umowy zlecenia z dochodem 449,52 zł netto oraz otrzymuje emeryturę w kwocie 767,30 zł netto. Syn P. pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym pobiera wynagrodzenie za pracę w kwocie 1.832,42 zł netto. Według oświadczenia M. na stałe obciążenia finansowe składają się opłaty za: czynsz w kwocie 290,44zł., podatek 152,98zł. ( kwartał), energia elektryczna 181,69zł., gaz 166,07zł., telefon 43,41zł., internet 59zł.

Dalej organ podał, iż dnia 28 kwietnia 2010r. Wydział Zmiany Uprawnień Emerytalno-Rentownych poinformował, że z tytułu zajęcia świadczenia emerytalnego pobierana jest kwota 339,59zł., a świadczenie do wypłaty to 803,54zł. Zobowiązana nie posiada zaległości podatkowych, w operacie ewidencji gruntów i budynków nie figuruje jako właściciel, bądź użytkownik wieczysty gruntów.

Zakład wskazał też liczne dokumenty, które M. złożyła do akt, w tym miedzy innymi: karty informacyjne leczenia szpitalnego z 20 lipca i 13 listopada 2004r., wynik badania radiologicznego i ultrasonograficznego z 20 sierpnia 2009r. i 29 grudnia 2008r., paragony za zakup leków, wpłaty do kasy w S. z dnia 10 marca i 19 kwietnia 2010r., miesięczny wymiar opłat za mieszkanie od dnia 1 maja 2010r., faktury: za gaz za okres od 3 grudnia 2009r. do 4 lutego 2010r., za energię elektryczną za okres j/w, aktualny plan spłaty pożyczki nr 4 i nr 6 z 31 stycznia 2009r., harmonogram spłat do umowy pożyczki zawartej dnia 13 listopada 2009r. z S.A. we W., harmonogram spłat do umowy pożyczki zawartej dnia 31 grudnia 2009r. z Bankiem.

Ostatecznie ustalono, iż dochód w dwuosobowej rodzinie strony wynosi 3.425,07 zł netto. Wydatki z tytułu prowadzenia gospodarstwa domowego, spłat kredytów i zakupu leków wynoszą 1.977,05 zł. Według organu dochód na członka rodziny stanowi kwota 724,01 zł. Zobowiązana nie korzysta przy tym z pomocy społecznej. Z tego względu, w ocenie Zakładu, nie zachodziła przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Organ wskazał, że wnioskodawczyni nie udowodniła w sposób przekonujący okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie zaległości ze względu na ważny interes zobowiązanej.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nazwanym odwołaniem, M. podniosła, iż organ podawał różne kwoty miesięcznego dochodu netto rodziny ( 3.049,24 lub 3.425,07 zł ) oraz jedynie częściowo i nieprecyzyjnie zestawił kwotę ponoszonych wydatków. W ocenie strony jej dochody miesięczne z P. wynosiły 3.425,06 zł, jednak syn aktualnie pozostaje bez pracy, będąc zarejestrowanym w Urzędzie Pracy . Swoje wydatki wnioskodawczyni określiła natomiast na kwotę 2.503,86 zł miesięcznie, wobec czego dochód na członka rodziny ma wynosić 455,60 zł. W podanej kwocie wydatków strona nie uwzględniła jednak kosztów zakupu leków i opału na zimę. W tej sytuacji zdaniem skarżącej zachodzi przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r. Do wniosku załączono m.in.: fakturę za usługi telekomunikacyjne za okres od 5 czerwca do 4 lipca 2010r., odcinki wpłaty za usługi telewizyjne, fakturę za internet, potwierdzenia wpłaty: w E., rat pożyczek w S. w G. z 19 kwietnia 2010r., rat w Banku z 17 czerwca 2010r.

Decyzją z 27 października 2010 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia 14 czerwca 2010r., podzielając generalnie ustalenia faktyczne i rozważania prawne poczynione wcześniej.

W uzasadnieniu organ wskazał, że stan faktyczny uległ zmianie w zakresie wysokości uzyskiwanego dochodu z uwagi na fakt, iż syn zobowiązanej utracił pracę. Jednak okoliczność ta nie wpłynęła na zmianę decyzji w sprawie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Zakład podał, że strona otrzymuje emeryturę w kwocie 1.364,15 zł brutto oraz wynagrodzenie w kwocie 449,52 zł netto. Posiada zobowiązania wobec banków w kwocie łącznej 1.494,89 zł miesięcznie, które spłaca a potrącenia z emerytury na rzecz egzekucji składek wynoszą 341,03 zł. Nie korzysta z pomocy społecznej. Z tego też względu uznano, iż spłacanie odsetek od należności wobec ZUS nie pogorszy sytuacji materialnej M. Organ wskazał ponadto, iż niniejsza sprawa dotyczy umorzenia odsetek za zwłokę od należności składkowych a nie całości zadłużenia, gdyż taki zakres postępowania wskazała sama strona we wniosku o umorzenie i wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W skardze na powyższą decyzję M. wniosła o uchylenie obu decyzji. Skarżąca wskazała, że z uwagi na brak możliwości umorzenia odsetek w dniu 27 czerwca 2010r. wnioskowała o całkowite umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne wraz z odsetkami. Pomimo tego Zakład prowadził dalej tylko postępowanie dotyczące umorzenia odsetek z tytułu głównej należności. Ponadto strona zarzuciła organowi naruszenie art. 77 kpa, poprzez nieuwzględnienie w ocenie sytuacji materialnej tego, iż syn utracił pracę, co miało bezpośrednie przełożenie na pogorszenie się jej sytuacji. Podniosła, że z uwagi na niemożność spłaty rat kredytów umowy w S. zostały wypowiedziane i nakazano natychmiastową spłatę kwoty 19.887,29zł. Na dowód czego skarżąca załączyła do skargi dwa nakazy zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia 8 listopada 2010r. i z dnia 22 listopada 2010r. M. wskazała również na naruszenie przez organ art. 107 § 3 kpa.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie. Organ powołał się na argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wskazano, iż łączny dochód na osobę w rodzinie skarżącej wynosi, po odliczeniu wydatków z tytułu prowadzenia gospodarstwa domowego, spłaty stałych zobowiązań i zakupu leków, kwotę 724,01 zł na osobę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje :

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Wskazać należy na wstępie, iż zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu administracyjnego wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną należy przy tym rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą.

W zakresie tak rozumianej oceny prawnej mieści się zarówno krytyka zaskarżonego aktu w aspekcie stosowania prawa, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie to zostało w konkretnym przypadku uznane za błędne, oraz jakie – zdaniem danego sądu – zastosowanie lub interpretacja przepisów prawnych powinny mieć miejsce, aby rozstrzygnięcie organu administracji publicznej mogło zostać uznane za zgodne z prawem ( zob. m. in. T. Woś i in., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 472-473 ). Organ administracji zobowiązany jest wobec tego do bezwzględnego zastosowania się przy ponownym rozpoznaniu sprawy do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku. Uchybienie temu obowiązkowi narusza zasadę związania organu oceną prawną i oznacza wadliwość podjętego aktu lub czynności, uzasadniającą konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego (zob. np. wyrok NSA z 21 października 1999r., IV S.A. 1681/97, LEX nr 47848 ).

W uzasadnieniu wyroku z dnia z dnia 30 grudnia 2009 r. ( sygn. akt III SA/Po 798/09 ) Sąd wskazał, iż w przypadku skarżącej nie zachodzi żaden z przypadków całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, co znajduje potwierdzenie w materiale sprawy i jednocześnie nie było kwestionowane przez samą zobowiązaną. Natomiast w kwestii ewentualnego umorzenia odsetek od należności ZUS z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne na podstawie § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365) Sąd podkreślił wyraźnie, iż stwierdzenie organu, że przesłanka ta nie zachodzi w przypadku skarżącej winno być poprzedzone dokonaniem szczegółowych ustaleń faktycznych w zakresie sytuacji osobistej i materialnej M., w tym w szczególności uzyskiwanych dochodów i koniecznych wydatków oraz relacji pomiędzy tymi wielkościami, które umożliwiają organowi ocenę, czy sytuacja materialna i życiowa strony pozwala i w jakim zakresie na zapłatę należności. Dokonane ustalenia istotnych okoliczności sprawy i ich ocena z punktu widzenia przesłanek umorzenia należności winna przy tym znajdować pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji administracyjnej (art. 107 § 3 kpa). Sąd zwrócił uwagę, że w uzasadnieniach obu decyzji stwierdzono, że wnioskodawczyni nie udowodniła okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie odsetek ze względu na ważny jej interes z pominięciem szczegółowych ustaleń w zakresie sytuacji osobistej i majątkowej zobowiązanej i analizy tej sytuacji z punktu widzenia możliwości płatniczych oraz konieczności zaspokojenia potrzeb bytowych. Organ ograniczył się jedynie do wskazania wysokości otrzymywanej przez skarżącą emerytury i wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia. Nie ustalił natomiast dostatecznie wydatków ponoszonych przez stronę ( na bieżące koszty utrzymania, leczenia itp.), a także kwot miesięcznych rat spłacanych kredytów, wskazując jedynie ogólne kwoty zaciągniętych kredytów i nie przeanalizował ich pod kątem niezbędnych potrzeb. Ponadto Sąd wskazał, że Zakład nie uwzględnił też ponoszonych przez skarżącą wydatków z tytułu zaległości składkowych, (wnioskodawczyni domagała się umorzenia jedynie odsetek od tych należności, deklarując dobrowolną spłatę w zakresie należności głównej ). Powołując się na egzekucję administracyjną z emerytury zobowiązanej organ nie wskazał, jaka jest kwota zajęcia i jakie ma to przełożenie na możliwości płatnicze skarżącej z uwzględnieniem konieczności zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Zdaniem Sądu wobec powyższego ZUS nie dokonał wyczerpujących ustaleń w zakresie sytuacji osobistej i materialnej skarżącej i nie wykazał rzeczywistych zdolności płatniczych M. poprzez zestawienie uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków koniecznych dla utrzymania siebie i rodziny, jak również nie rozważył tych okoliczności z punktu widzenia przesłanek umorzenia, w szczególności przesłanki z § 3 ust. 1 pkt powołanego wyżej rozporządzenia, do której nawiązywała skarżąca. W ten sposób doszło do naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 kpa, które niewątpliwie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż wobec braku niezbędnych ustaleń oraz niedostatecznego rozważenia istotnych okoliczności sprawy, zaskarżone rozstrzygnięcie nie poddawało się w pełni kontroli sądowoadministracyjnej. Jednocześnie według Sądu uzasadnienia decyzji nie czyniły zadość wymogom art. 107 § 3 kpa i były nie do zaakceptowania z punktu widzenia wyrażonej w art. 11 kpa zasady przekonywania.

Sąd po przeanalizowaniu akt administracyjnych sprawy uznał, iż przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ nie zrealizował w pełni powyższych wytycznych przede wszystkich w zakresie ustalenia szczegółowych wydatków strony ponoszonych na wspólne gospodarstwo domowe, spłacanie zobowiązań finansowych oraz możliwości zakupu leków. W uzasadnieniu decyzji z dnia 14 czerwca 2010r. wskazano, iż dochód rodziny skarżącej ( wnioskodawczyni i syna ) wynosi w łącznie 3.425,07 zł netto (emerytura 1.358,38 zł brutto, umowa zlecenia 600 zł brutto, dochód syna – 2.534,79 zł brutto ), a wydatki ogółem – 1.977,05 zł, wobec czego ustalono dochód na członka rodziny w kwocie 724,01 zł.

Z uzasadnienia tej decyzji nie wynika jednak precyzyjnie, jakie konkretnie wydatki strony składają się na te kwotę. Nie pozwala to zaś na pełną ocenę legalności decyzji. Nie wiadomo bowiem, które wydatki na zaspokojenie bieżących niezbędnych potrzeb zostały przez organ uwzględnione i w jakiej wysokości, które ewentualnie pominięto i dlaczego. Organ tylko ogólnie wskazał, że wydatki z tytułu prowadzenia gospodarstwa domowego, spłat zaciągniętych kredytów i zakupu leków wynoszą 1.977,05zł.

Bardziej szczegółowa analiza miesięcznych dochodów i wydatków została dokonana przez pracownika organu w piśmie z dnia 31 maja 2010 r. (k. 640), jednakże nie zawarto jej w uzasadnieniu decyzji, naruszając przez to art. 107 § 3 i art. 11 kpa oraz wytyczne zawarte wyroku Sądu. Sąd natomiast wyraźnie zwrócił uwagę w wyroku z dnia 30 grudnia 2009r., iż to organ administracji publicznej ma dokonywać ustaleń faktycznych i ich oceny prawnej, co winno znajdować odpowiednie odzwierciedlenie w treści wydawanej decyzji administracyjnej i jej uzasadnienia ( szczególnie w przypadku decyzji uznaniowej ).

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M. podnosiła zarzuty dotyczące nieprecyzyjnego wskazywania przez organ wysokości dochodów strony, wskazując też na istotną zmianę sytuacji majątkowej w prowadzonym gospodarstwie domowym, na skutek utraty pracy przez jej syna.

Pomimo tych okoliczności organ w uzasadnieniu decyzji z dnia 27 października 2010r. nie odniósł się w zasadzie do zarzutów strony. Zakład podał, że zobowiązana uzyskuje emeryturę w kwocie 1.364,15 zł brutto oraz wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia w kwocie 449,52 zł netto. Posiada zobowiązania wobec banków w kwocie 1.494,89 zł, a potrącenia ze świadczenia emerytalnego w ramach egzekucji własnej prowadzonej przez ZUS wynoszą kwotę 341,03zł. Nie dokonano natomiast jakiegokolwiek zestawienia wydatków ponoszonych miesięcznie przez M., ani nie porównano dochodów z wydatkami na zaspokojenie niezbędnych potrzeb rodziny. Utratę pracy przez P. organ uznał za okoliczność, która nie wpłynęła na zmianę decyzji w sprawie odmowy umorzenia odsetek ( k. 724). Jednocześnie jednak Zakład nie uzasadnił wyczerpująco swojego stanowiska w tej kwestii. Nie dokonał analizy budżetu wnioskodawczyni i jej syna w odniesieniu do przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 cytowanego już wcześniej rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. Z tego też względu, zadaniem Sądu, uzasadnienie zaskarżonej decyzji realnie nie spełniało wymagań z art. 107 § 3 kpa i zasady przekonywania określonej w art. 11 kpa. Nie było tym bardziej realizacją wytycznych Sądu.

Należało wobec powyższego uznać, iż organ nie dokonał w istocie dokładnych ustaleń faktycznych w zakresie sytuacji osobistej i materialnej skarżącej, w tym w szczególności odnośnie uzyskiwanych dochodów, koniecznych wydatków oraz relacji pomiędzy tymi wielkościami, które umożliwiają ocenę, czy sytuacja materialna i życiowa zobowiązanej pozwala i w jakim zakresie na zapłatę zaległych należności. W uzasadnieniach obu decyzji stwierdzono, że strona nie udowodniła okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie odsetek ze względu na ważny interes zobowiązanej z pominięciem ( wbrew wyraźnym wytycznym Sądu z dnia 30 grudnia 2009r.) szczegółowych ustaleń w zakresie sytuacji, głównie majątkowej skarżącej i jej analizy z punktu widzenia możliwości płatniczych oraz konieczności zaspokojenia potrzeb bytowych. Zakład ponownie rozpoznając wniosek ograniczył się jedynie do wskazania wysokości otrzymywanej przez M. emerytury i wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia. Nie wyjaśnił zaś precyzyjnie jakie są konkretne wydatki strony ( w tym na leczenie ) i w powyższym zakresie uzasadnienie z dnia 27 października 2010r. jest jeszcze bardziej lakoniczne niż uzasadnienie decyzji z dnia14 czerwca 2010r. Organ nie dokonał więc ostatecznie wyczerpujących ustaleń i nie uzasadnił rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącej poprzez zestawienie uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków koniecznych dla utrzymania siebie i syna, który utracił pracę i źródło dochodu, jak również nie rozważył tych okoliczności z punktu widzenia przesłanek umorzenia, w szczególności przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 powołanego wyżej rozporządzenia, do której nawiązywała strona skarżąca. W ten sposób ponownie doszło do naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 kpa oraz art. 107 § 3 kpa i art. 11 kpa, jak również art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ).

W tym miejscu zaznaczyć trzeba, że uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie oznacza, że decyzja taka może być dowolna. Organ dysponując prawem do umorzenia należności na zasadzie uznania administracyjnego może, ale nie musi umarzać należności z tytułu składek lub odsetek za zwłokę, mimo zajścia określonych przesłanek. Duży zakres swobody decyzyjnej oznacza jednocześnie, że na organie spoczywa szczególny obowiązek pełnego uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia, celem wykazania, że zbadał on sprawę w zakresie ustawowych dyrektyw, jak również zebrał i rozważył cały materiał dowodowy. Zakład odmawiając zastosowania instytucji umorzenia składek ( odsetek ) jest zobowiązany dokładnie wykazać, dlaczego okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania tej sprawy w sposób szczególny. Nie jest bowiem wystarczające stwierdzenie, że skoro spłacane są należności cywilnoprawne, to nie można dopuścić do umorzenia należności publicznoprawnych, w sytuacji, gdy brak jest jednoznacznych ustaleń, co do regulowania zadłużenia z tytułu kredytów a z treści skargi i załączonych nakazów zapłaty wynika, że powyższe zobowiązania nie było realizowane zgodnie z umową.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ będzie miał na względzie poczynione wyżej uwagi i rozważania. Wykonana wytyczne Sądu, a w szczególności dokona wnikliwej i rzetelnej oceny stanu faktycznego biorąc pod uwagę wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne. Zakład

uzasadni decyzje w sposób, pełny i logiczny, właściwie motywując swoje stanowisko, realizując przy tym zasadę przekonywania, co z kolei umożliwi ewentualną pełną kontrolę legalności rozstrzygnięcia.

Za niezasadny należało natomiast uznać zarzut dotyczący konieczności rozważenia możliwości umorzenia należności w postaci składek, gdyż wniosek wszczynający przedmiotowe postępowanie administracyjne dotyczył wyłącznie umorzenia odsetek od należności głównych, (tj. od składek na ubezpieczenie zdrowotne). Wniosek strony z dnia 29 sierpnia 2009 r. ( k. 6 akt ) zakreślał wobec tego granice niniejszej sprawy, wiążące Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Ze względu na powyższe okoliczności Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja z dnia 14 czerwca 2010r. naruszają przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na jego wynik, wobec czego należało orzec o ich uchyleniu na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd postanowił natomiast w oparciu o art. 152 cytowanej ustawy.