Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 455/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6053 Obywatelstwo
Hasła tematyczne: Obywatelstwo
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 11 pkt 2
journal: Dz.U. 1920 nr 7 poz 44
law: Ustawa z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego.
article: art. 3 par. 1 i 2, art. 134, 141 par. 4, art. 145 par. 1 pkt 1 lit a i c, art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Włodzimierz Ryms /spr./ Sędziowie sędzia NSA Paweł Miładowski sędzia del. WSA Czesława Nowak-Kolczyńska Protokolant st. asystent sędziego Anna Sidorowska-Ciesielska po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej S. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 listopada 2014 r. sygn. akt IV SA/Wa 1907/14 w sprawie ze skargi S. W. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 21 listopada 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę S. W. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] września 2014 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez Z. W.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.

Wojewoda Mazowiecki decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. odmówił stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez Z. W., ojca skarżącego. Decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. Minister Spraw Wewnętrznych utrzymał w mocy decyzję Wojewody, w uzasadnieniu stwierdzając, że mimo wezwań Z. W. nie nadesłał zaświadczenia, wydanego przez właściwy organ brytyjski dotyczącego przebiegu jego służby wojskowej w armii brytyjskiej (lub jej braku). Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na ustalenie, że przed 19 stycznia 1951 r. Z. W. nie utracił obywatelstwa polskiego na podstawie art. 11 pkt 2 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego ( Dz. U. Nr 7, poz. 44 ze zm.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 351/11, po rozpoznaniu skargi Z. W., uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 9 lipca 2009 r. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że organ nie mógł poprzestać na stwierdzeniu, iż zgromadzony w toku postępowania materiał dowodowy nie pozwala na ustalenie, czy przed 19 stycznia 1951 r. Z. W. spełnił przesłankę utraty obywatelstwa polskiego przewidzianą w art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego, tj. wstąpił do służby wojskowej w Wielkiej Brytanii. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 7 września 2012 r. sygn. akt II OSK 1619/11 oddalił skargę kasacyjną od wyroku z dnia 12 kwietnia 2011 r.

Z. W. zmarł w dniu [...] października 2012 r. w M. Do udziału w postępowaniu zgłosił się następca prawny Z. W., jego syn S. W.

Wojewoda Mazowiecki decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. odmówił stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez zmarłego Z. W. Minister Spraw Wewnętrznych decyzją z dnia [...]września 2014 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] lipca 2014 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że Z. W. dołączył do służby ogólnej w Korpusie Armii Brytyjskiej w szkole w Chepstow, jako praktykant handlowiec dnia 22 stycznia 1948 r. Samo podjęcie nauki w technicznej szkole armii brytyjskiej, za zgodą polskich władz nie mogło być jednoznaczne z odbywaniem służby wojskowej, jednakże ze zgromadzonych w sprawie materiałów wynika, że ojciec skarżącego odbywał służbę wojskową w wojsku brytyjskim w latach od 1949 do 1957. (odpowiedź z Wydziału ds. personalnych brytyjskiego Ministerstwa Obrony).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie S. W. zarzucił naruszenie: art. 1 w związku z art. 17 ust. 4 ustawy z dnia 15 stycznia 1962 r. ustawy o obywatelstwie polskim oraz art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalając skargę, stwierdził, że zgromadzony w toku postępowania materiał dowodowy pozwala na ustalenie, że przed 19 stycznia 1951 r. ojciec skarżącego spełnił przesłankę utraty obywatelstwa polskiego przewidzianą w art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego, tj. wstąpił do służby wojskowej (dobrowolnie przyjął obowiązki wojskowe) w Wielkiej Brytanii. Ojciec skarżącego odbywał służbę wojskową w armii brytyjskiej od 1949 r. do 1957 r. Z informacji uzyskanych przez organ administracji od Stowarzyszenia byłych absolwentów Army Apprentice School w Chepsaw wynika, iż ojciec skarżącego dołączył do służby ogólnej w Korpusie Armii Brytyjskiej w szkole w Chepstow dnia 22 stycznia 1948 r. Okoliczność wstąpienia do Armii Brytyjskiej znajduje również potwierdzenie w odpowiedzi uzyskanej z Wydziału ds. personalnych brytyjskiego Ministerstwa Obrony, że Z. Wiśniowski służył w Armii brytyjskiej w latach 1949-1957. Utrata obywatelstwa polskiego przez ojca skarżącego nastąpiła w związku ze służbą w Armii Brytyjskiej na podstawie art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego.

W skardze kasacyjnej od wyroku skarżący zarzucił naruszenie art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego oraz art. 3 § 1 o 2, art. 134, 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.). Skarżący podniósł, że Sąd pierwszej instancji błędnie przyjął, że ojciec skarżącego utracił obywatelstwo polskie odbywając służbę wojskową. Sąd nie odniósł się do zarzutu skargi dotyczącego konsekwencji utraty przez ojca skarżącego obywatelstwa polskiego przed 19 stycznia 1951 r. Nawet w przypadku uznania, że zachodziły przesłanki z art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego, przeciwko utracie przez ojca skarżącego obywatelstwa polskiego przemawiały normy prawa międzynarodowego i wynikające z nich zasady ograniczające powstanie przypadków bezpaństwowości. Należy bowiem zwrócić uwagę, że ojciec skarżącego nabył obywatelstwo kanadyjskie dopiero w 1963 r. Konieczne było odniesienie do Konwencji haskiej z dnia 12 kwietnia 1930 r. w sprawie pewnych zagadnień dotyczących kolizji ustawy o obywatelstwie i podpisanego w tym dniu Protokołu dotyczącego przypadków bezpaństwowości. Państwa powinny zapewnić możliwość uzyskania swojego obywatelstwa tym osobom, które w przeciwnym razie byłyby bezpaństwowcami, a które urodziły się na terytorium danego państwa albo za granicą z rodziców posiadających jego obywatelstwo.

Przytaczając takie podstawy kasacyjne skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i zaskarżonej decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] września 2014 r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

W skardze kasacyjnej podniesiono zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego oraz art. 3 § 1 i 2, art. 134, 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 151 P.p.s.a. poprzez przyjęcie, iż wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym bez nabycia obywatelstwa państwa obcego, powodowało utratę obywatelstwa polskiego. Zdaniem skarżącego dobrowolne podpisanie kontraktu z wojskiem brytyjskim w związku z zamiarem dalszego kształcenia wojskowego niepołączone z nabyciem obywatelstwa brytyjskiego nie mogło stanowić wystarczającej podstawy do stwierdzenia utraty obywatelstwa polskiego na podstawie art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego. Zaprezentowane w skardze kasacyjnej stanowisko nie jest prawidłowe.

Utrata obywatelstwa polskiego na podstawie art. 11 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego mogła nastąpić na skutek wystąpienia dwóch różnych przesłanek, pierwsza z nich wiązała się z nabyciem obywatelstwa państwa obcego (pkt 1), druga - z faktem przyjęcia urzędu publicznego lub odbycia służby wojskowej w państwie obcym, bez względu na to, czy wcześniej doszło do nabycia obywatelstwa obcego (pkt 2). W świetle art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego, wystarczającą przesłanką utarty obywatelstwa było przyjęcie urzędu publicznego lub wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym bez zgody właściwego wojewody (Komisarza Rządu m. st. Warszawy), wyrażonej w przypadkach zamiaru wstąpienia do służby wojskowej w państwie obcym w porozumieniu z właściwym dowódcą okręgu korpusu. W tym przypadku (art. 11 pkt 2 powołanej ustawy) nie ma znaczenia, czy jednocześnie doszło do nabycia obywatelstwa państwa obcego. W ustawie o obywatelstwie Państwa Polskiego wprowadzono generalną zasadę, że utrata obywatelstwa polskiego zależna jest wyłącznie od woli obywatela. Wola przyjęcia na siebie obowiązku wierności danemu państwu mogła być wyrażona bezpośrednio poprzez decyzję o nabyciu obywatelstwa tego państwa lub pośrednio poprzez przyjęcie urzędu lub wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym (z czym łączył się obowiązek posłuszeństwa dla tego państwa, potwierdzony najczęściej złożeniem przysięgi wojskowej lub służbowej). Pogląd ten jest ugruntowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2008 r., sygn. akt II OSK 1920/06)

W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji zaaprobował stanowisko organów, które ustaliły, że ojciec skarżącego odbywał służbę wojskową w wojsku brytyjskim w latach 1949 - 1957 (czego skarżący nie kwestionuje) i z tego względu przyjęły, iż utracił obywatelstwo polskie na podstawie art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego. W tych okolicznościach, wbrew zarzutom podnoszonym w skardze kasacyjnej, dla stwierdzenia utraty obywatelstwa polskiego w razie wstąpienia do służby wojskowej w państwie obcym bez zgody właściwych organów, nie było konieczne ustalenie, czy ojciec skarżącego nabył wcześniej obywatelstwo brytyjskie. Ojciec skarżącego dobrowolnie w 1949 r. wstąpił do armii brytyjskiej, gdzie odbywał służbę do 1957 r., z czym wiązało się dobrowolne podjęcie obowiązków związanych ze służbą wojskową w Wielkiej Brytanii i obowiązek posłuszeństwa wobec tego państwa, a w konsekwencji utrata obywatelstwa polskiego. Okoliczność, że skarżący nie zdecydował się na przyjęcie obywatelstwa brytyjskiego nie ma znaczenia w kontekście utraty obywatelstwa polskiego na podstawie art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego.

Na zmianę rozstrzygnięcia w tej sprawie nie ma wpływu ogólnikowe powoływanie się przez skarżącego na przepisy Konwencji Haskiej z dnia 12 kwietnia 1930 r. w sprawie pewnych zagadnień dotyczących kolizji ustaw o obywatelstwie oraz protokołu z tej samej daty dotyczącego przypadku bezpaństwowości (Dz. U. z 1937 r. Nr 77, poz. 568), bez wskazania konkretnych przepisów tej Konwencji, które świadczyłyby o tym, że uregulowania dotyczące utraty obywatelstwa polskiego z uwagi na wstąpienie do służby w państwie obcym pozostają w kolizji z tą umową międzynarodową. Uregulowanie kwestii posiadania obywatelstwa danego państwa Konwencja Haska co od zasady pozostawiła w gestii jego ustawodawcy.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.