Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 307/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2017-10-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: .par. 2 ust. 1 pkt 3,
journal: Dz.U. 2013 poz 361
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.
article: art. 151,
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 28 ust. 1, 2, art. 28a,
journal: Dz.U. 2013 poz 173
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Surma, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, Sędzia WSA Maria Grabowska (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Celestyna Niedziela, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2017 r. sprawy ze skargi T. B. na decyzję Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z dnia [...] r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Dyrektor Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji

i Modernizacji Rolnictwa w K. (ARiMR, Agencja) – dalej jako Dyrektor Agencji, decyzją z dnia [...] roku, nr [..] uchylił w całości decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B.– Z.(Kierownik BP) z dnia [...] roku, nr [...]o ustaleniu T.B.kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego w łącznej wysokości 24.250, 50 zł oraz ustalił T.B. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego w łącznej wysokości 24.183, 20 zł.

Organ ustalił, że w dniu 11 maja 2012 roku T. B. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w B. – Z. wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012. Składając wniosek strona przyjęła na siebie obowiązek realizacji 5 – letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego (licząc od dnia 15 marca 2012 roku). Następnie Kierownik BP w dniu 10 stycznia 2013 roku wydał decyzję nr 0235 – 2013 – 000110, w której przyznał T. B. płatność rolnośrodowiskową na rok 2012 w łącznej kwocie 8773 zł. Realizacja płatności rolnośrodowiskowej za 2012 rok nastąpiła w dniu 25 stycznia 2013 roku oraz w dniu 4 lutego 2013 roku. W kolejnych latach strona składała wnioski kontynuacyjne o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej. Po przeprowadzeniu wymaganych czynności przez Biuro Powiatowe ARiMR w B. – Z. przyznano płatności i przekazano środki na rzecz T.B.. Realizacja płatności rolnośrodowiskowej w kwocie 7.745,60 zł na rok 2013, na podstawie decyzji Kierownika BP ARiMR w B. – Z. z [...] r., nr [...] nastąpiła w dniu 6 grudnia 2013 roku - realizacja płatności na rok 2014 w kwocie 7731, 90 zł, na podstawie decyzji z 28 października 2014 nr 0235-2014-005587 nastąpiła w dniu 24 listopada 2014 roku i 25 listopada 2014 roku. W dniu 15 maja 2015 roku T.B. złożył wniosek kontynuacyjny co do płatności rolnośrodowiskowej na rok 2015.

W dniu 9 lutego 2016 roku T.B. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w B. – Z. prośbę o przywrócenie terminu na przekazanie zobowiązań wynikających z korzystania z programu rolnośrodowiskowego. Oświadczył on, że

w dniu 14 września 2015 roku umową dzierżawy przekazał swojemu synowi A.B. całe urządzone gospodarstwo rolne wraz z dobrodziejstwem inwentarza, w celu realizacji zobowiązania podjętego w ramach działania ,,Ułatwianie startu młodym rolnikom". Kierownik BP odmówił T.B. przywrócenia terminu na przekazanie zobowiązań, uzasadniając że nie jest osobą uprawnioną do złożenia wniosku transferowego, a zatem nie jest również uprawniony do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia takiego wniosku. W dniu 29 lutego 2016 roku z wnioskiem o przywrócenie terminu na przejęcie zobowiązania wystąpił A.B.. Jego wniosek również nie został uwzględniony. Postanowieniem z 7 marca 2016 r. Kierownik BP odmówił przywrócenia terminu.

W dni 15 marca 2016 roku A.B. złożył wniosek na 2016 rok

o wstąpienie do toczącego się postępowania w sprawie przyznania kolejnej płatności rolnośrodowiskowej (PROW 2007 – 2013), tzw. wniosek transferowy. Celem złożenia wniosku było przejęcie zobowiązania transferowego podjętego przez T.B.. Wraz z wnioskiem transferowym A.B. złożył oświadczenie

o kontynuowaniu realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego.

Decyzją z dnia 24 maja 2016 roku, nr 0235-2016-009545 Kierownik BP odmówił T.B. przyznania płatności rolnośrodowiskowej na 2015 rok ze względu na przeniesienie posiadania gospodarstwa rolnego. Od tej decyzji strona nie wniosła odwołania.

Pismem z dnia 27 lipca 2016 roku Kierownik BP zawiadomił T.B. o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych z tytułu programu rolnośrodowiskowego.

Kierownik BP, decyzją z 26 października 2016 r., nr 0235-00000115313/16 ustalił T.B. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego w kwocie 24.250,50 zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że T.B. z dniem 15 marca 2012 roku zobowiązał się do nieprzerwanej, pięcioletniej realizacji programu rolnośrodowiskowego na działkach i powierzchniach objętych płatnością za pierwszy rok realizacji programu. Strona nie wywiązała się ze zobowiązania bowiem w trakcie realizacji przeniosła posiadanie gruntów, na których winna prowadzić działalność rolnośrodowiskową zgodnie z umową dzierżawy zawartą z A.B.. Jednocześnie organ pierwszej instancji wskazał, że nie doszło do skutecznego przeniesienia zobowiązania na podmiot, który przejął posiadanie gruntów objętych płatnościami rolnośrodowiskowymi i nie zaistniały żadne okoliczności przewidziane w przepisach wspólnotowych i prawodawstwie krajowym, które uzasadniałby odstąpienie od dochodzenia przez Agencję zwrotu kwot wypłaconych T.B. z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego.

W dniu 10 listopada 2016 roku T.B. złożył odwołanie od opisanej wyżej decyzji organu pierwszej instancji i wniósł o jej uchylenie lub zmianę. Postępowanie odwoławcze zostało zawieszone postanowieniem z 19 grudnia 2016 r. w związku z wystąpieniem w sprawie zagadnienia wstępnego związanego z wnioskiem A.B. o wstąpienie do toczącego się postępowania w sprawie przyznania kolejnej płatności rolnośrodowiskowej (PROW 2007-2013). W związku z uprawomocnieniem się postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie przyznania A.B. płatności rolnośrodowiskowej na rok 2015. postępowanie wywołane wniesieniem przez T.B. odwołania od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. – Z. zostało podjęte.

Rozpatrując odwołanie organ przywołał przepisy mające zastosowanie w sprawie. Wskazał, że podstawą przyznania płatności rolnośrodowiskowych T.B. były regulacje zawarte w ustawie z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 173 z późn. zm.) – zwanej dalej ustawą o PROW, Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 zastąpionego wydanym na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy Rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361 z późn. zm.) – zwanego dalej Rozporządzeniem rolnośrodowiskowym oraz regulacje prawa Unii Europejskiej tj. Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE Nr L 25, str. 8 z 28.1.2011 z późn. zm.), Rozporządzenia Delegowanego Komisji (UE) NR 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 181 z 30.06.2014 r. str. 48) oraz ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t. jedn. Dz.U z 2016 r., poz.1512 z późn. zm.) – dalej jako ustawa o Agencji.

Organ ustalił, że T.B. podjął zobowiązanie, polegające na nieprzerwanym pięcioletnim (licząc od dnia 15 marca 2012 roku) prowadzeniu działalności rolnośrodowiskowej na działkach i powierzchniach objętych płatnością tego rodzaju za rok 2012. Na gruntach objętych zobowiązaniem strona zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej przenosząc w dniu 14 września 2015 roku umową dzierżawy posiadanie gospodarstwa rolnego na rzecz A.B.. Skoro nie doszło do skutecznego przejęcia zobowiązania rolnośrodowiskowego T.B. przez A.B. nie jest możliwie zwolnienie T.B. z obowiązku zwrotu płatności rolnośrodowiskowych wypłaconych do działek, których posiadanie przeniósł na rzecz A.B.. Organ podkreślił, że w roku 2016 T.B.m nie złożył wniosku kontynuacyjnego w zakresie płatności rolnośrodowiskowych.

Skarżący powyższych okoliczności nie zakwestionował, podważa natomiast zasadność żądania zwrotu od niego pomocy finansowej. W ocenie organu regulacje prawne nie pozostawiają wątpliwości. Skutkiem niezłożenia wniosku kontynuacyjnego, z jednej strony jest nieuzyskanie płatności rolnośrodowiskowej przez nowego posiadacza gospodarstwa rolnego - A.B., z drugiej zaś – zgodnie z § 39 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 Rozporządzenia rolnośrodowiskowego – obowiązek zwrotu płatności, przez dotychczasowego posiadacza, który nie dotrzymał podjętego zobowiązania. Organ odwoławczy nie podzielił twierdzeń T.B., w myśl których kwota do zwrotu winna zostać ustalona z uwzględnieniem zasady proporcjonalności, określonej w § 38 i § 39 Rozporządzenia rolnośrodowiskowego – zgodnie z którymi zmniejszenia dokonywane są w różnych wysokościach, w zależności od rangi naruszenia. Nie zgodził się też ze skarżącym, że w art. 28 ustawy o PROW enumeratywnie wyliczono przesłanki uzasadniające wydanie decyzji o zwrocie pomocy, które nie występowały w przedmiotowym postępowaniu. Zaprzestanie realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego wiąże się z obowiązkiem dokonania zwrotu uzyskanych płatności na podstawie § 39 ust. 1 i 2 pkt 4 Rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Podkreślił, że T.B., składając w dniu 11 maja 2012 roku wniosek o przyznanie płatności, podpisał oświadczenie w części IX tego wniosku, że znane mu są zasady przyznawania płatności rolnośrodowiskowych (pkt 3 oświadczenia), a także, że jest świadomy konsekwencji i sankcji niewykonania zobowiązań wynikających z realizacji programu rolnośrodowiskowego (pkt 5 lit. b). Strona dobrowolnie zobowiązała się do realizacji 5 – letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego, co stanowi podstawowy warunek otrzymania płatności z tytułu realizacji programu. Zdaniem organu, oznacza to, że strona była świadoma także tego, że rezygnacja z realizacji podjętego programu może skutkować koniecznością zwrotu otrzymanych płatności.

Zdaniem organu nie znajduje zastosowania art. 5 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 zgodnie z którym obowiązek zwrotu nie właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Płatności skarżący uzyskał na mocy decyzji Kierownika BP ARiMR, wydanych na podstawie złożonych przez skarżącego wniosków o przyznanie płatności. Płatności stały się płatnościami nienależnymi w wyniku zaprzestania przez skarżącego działalności rolniczej i braku skutecznego przejęcia zobowiązań przez następcę prawnego.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że przyczyną uchylenie decyzji i ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności (24.183,20 zł), w wysokości niższej niż określonej w decyzji organu pierwszej instancji (24.250,50 zł) było nieuwzględnienie przez ten organ faktu odstąpienia w dniu 28 stycznia 2015 roku od dochodzenia należności z tytułu częściowego zaniechania prowadzenia działalności rolniczej na części deklarowanej powierzchni objętej zobowiązaniem. Ustalone wówczas kwoty przelewów nienależnych, 53.60 zł oraz 13.70 zł nie przekraczały kwoty stanowiącej równowartości 100 euro – na co zezwalały regulacje zawarte w art. 54 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013.

Organ odwoławczy nie znalazł podstaw do zastosowania w sprawie T.B., przepisów wyznaczających czteroletni okres przedawnienia roszczeń

o zwrot nienależnie pobranej płatność z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego, zawartych w Rozporządzeniu Rady (WE), EURATOM Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE L 312 z 23.12.1995 r. str. 1). Wynikający z powyższych przepisów okres przedawnienia nie upłynął, ponieważ płatność rolnośrodowiskowa była objęta Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013, co oznacza że w przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu, czyli w tym przypadku – zgodnie z deklaracją zamykającą program wysyłaną do Komisji Europejskiej nie wcześniej niż od dnia 15 marca 2016 roku.

Dyrektor Agencji przyjął również, że w rozpatrywanej przez niego sprawie nie zachodziła przyczyna uzasadniająca odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z uwagi na to, że każda kwota pobranych płatności przekracza kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego na podstawie art. 7 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) NR 883/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w odniesieniu do prowadzenia kont przez agencje płatnicze, deklaracji wydatków i dochodów oraz warunków zwrotu wydatków w ramach EFRG i EFRROW (Dz. Urz. UE L 171 z 23.06.2006, str. 90 z późn. zm.). Możliwość odstąpienia w takiej sytuacji od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności przewiduje aktualnie art. 54 ust. 3 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) NR 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347

z 20.12.2013 r., s. 547).

Organ wskazał, że w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki. Znajduje to oparcie w art. 3 Rozporządzenia Wykonawczego Komisji (UE) Nr 937/2012 z dnia 12 października 2012 r. zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1122/2009 oraz (UE) nr 65/2011 w odniesieniu do metody naliczania odpowiednich odsetek od nienależnych płatności do odzyskania od beneficjentów systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników ustanowionych rozporządzeniem Rady (WE) nr 73/2009, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich ustanowionego rozporządzeniem Rady nr 1698/2005 oraz wsparcia sektora wina ustanowionego rozporządzeniem Rady (WE) nr 1234/2007 (Dz. Urz. UE L Nr 280 z 13.10.2012 r., str. 2). Zgodnie z art. 29 ust. 7 ustawy o Agencji w rozpatrywanej sprawie znalazły zastosowanie przepisy dotyczące odsetek za zwłokę dla zaległości podatkowych.

Organ odwoławczy nie podzielił zawartych w skardze zarzutów naruszenia art. 7 i 77 k.p.a. W postępowaniu podjęto szereg czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, a stronie umożliwiono czynny udział w postępowaniu.

Na powyższą decyzję T.B. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

Skarżący zarzucił naruszenie:

- prawa materialnego - § 39 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 Rozporządzenia rolnośrodowiskowego w zw. z art. 39 ust.2 rozporządzenia Rady (WE) NR 1698/2005 przez ich błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, polegające na nieuprawnionym przyjęciu braku realizacji przez niego całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, co doprowadziło organ do przekonania o konieczności orzeczenia o zwrocie pobranych należności, podczas gdy nie doszło do całościowego odstąpienia przez skarżącego od nałożonych na niego zobowiązań, a nadto zapewnił on warunki zapewniające osiągnięcie celów związanych ze środowiskiem naturalnym, objętych programem rolnośrodowiskowym;

- przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. poprzez przekroczenie granicy swobodnej oceny dowodów dokonanej w oparciu jedynie o część zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, z pominięciem okoliczności wskazujących na cel i funkcję przeniesienia posiadania gruntu objętego programem rolnośrodowiskowym przez skarżącego, nie bacząc przy tym na interes skarżącego i słuszny interes obywateli, w szczególności skarżącego.

Zarzucił błędne przyjęcie, że nie zrealizował on zobowiązania rolnośrodowiskowego. Odwołując się do podstawowych celów programu rolnośrodowiskowego, podniósł, że nie zostały one zniweczone przez sam fakt przejścia gospodarstwa na rzecz A.B., a aktualny stan użytków rolnych, których dotyczyło zobowiązanie, uzasadnia przyjęcie, że zobowiązanie to jest kontynuowane. Z treści czynności podejmowanych przez A.B. po ujawnieniu niespełnienia wymogów formalnych związanych z przeniesieniem praw i obowiązków wynikających z tego programu, można zaś odczytać zamiar kontynuowania zobowiązań, których podjął się skarżący. T.B. powołał się również na prawidłowe wypełnianie swoich obowiązków związanych z realizacją programu rolnośrodowiskowego w okresie poprzedzającym przekazanie gospodarstwa synowi.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Agencji podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo

o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U.2014.1647) i art. 134 § 1 ustawy

z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(t.j. Dz.U. 2016.718) określanej dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem skargi jest decyzja ustalająca skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego.

Materialnoprawne warunki odzyskiwania nienależnie pobranych środków publicznych z tytułu płatności rolnych określają akty prawa unijnego, wiążące całkowicie i jednolicie stosowane bezpośrednio przez wszystkie państwa członkowskie. W stanie prawnym niniejszej sprawy podstawę prawną ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności stanowią przepisy art. 5 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. L 25 z 28.1.2011, str. 8). Stosownie do powołanej regulacji w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2. Wymaga przy tym wyjaśnienia, że ww. rozporządzenia Komisji utraciło moc 1 stycznia 2015 r., pomimo tego ma zastosowanie w stanie faktycznym niniejszej sprawy, co a contrario wynika z art. 44 rozporządzenia Komisji (UE) nr 640/2014 z 11 marca 2014 r. uzupełniającym rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności.

Wskazana wyżej zasada zwrotu nienależnie pobranych płatności została powtórzona w art. 28 ust. 1 ustawy o PROW zgodnie, z którym pomoc i pomoc techniczna, pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, chyba że przepisy, o których mowa w art. 1 pkt 1, lub przepisy ustawy stanowią inaczej. Pomoc pobrana nienależnie została zdefiniowana w art. 28 ust. 2 tej ustawy, który stanowi, że jest to w szczególności pomoc wypłacona beneficjentowi, który nie wykonuje operacji w całości lub w części lub obowiązków związanych z jej wykonaniem; wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem; wypłacona bez podstawy prawnej lub w wysokości wyższej niż określona na realizację operacji; wypłacona beneficjentowi, który nie wykonuje zobowiązań związanych z przyznaniem pomocy technicznej. Uszczegółowieniem zasad zwrotu płatności rolnośrodowiskowej jest przepis § 39 Rozporządzenia rolnośrodowiskowego. W ust. 1 § 39 rozporządzenia wskazano, że płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania, w szczególności w związku z niesporządzeniem planu działalności rolnośrodowiskowej albo sporządzeniem go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu. Stosownie zaś do ust. 2 pkt 4 tego paragrafu płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi również w przypadku, gdy rolnik nie złożył wniosku o przyznanie kolejnej płatności rolnośrodowiskowej na realizację danego wariantu albo informacji, o której mowa w § 23 ust. 3, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana za realizację tego wariantu. Płatność nie podlega zwrotowi w stosunku do działek rolnych lub zwierząt jeżeli w przypadku przeniesienia posiadania na rzecz innego podmiotu, rolnik na rzecz którego posiadanie zostanie przeniesione, spełni wymogi określone w art. 32 rozporządzenia rolnośrodowiskowego.

W niniejszej sprawie poza sporem jest, że skarżącemu zostały przyznane i wypłacone na jego rachunek bankowy płatności rolnośrodowiskowe na lata 2012, 2013 i 2014 oraz, że terminem rozpoczęcia 5-letniego zobowiązania był dzień 15 marca 2012 r. Nie kwestionowana jest ponadto okoliczność, że skarżący w dniu 14 września 2015 r. przeniósł posiadanie gospodarstwa rolnego na rzecz A.B., który nie przejął skutecznie zobowiązania rolnośrodowiskowego, nie złożył wniosku kontynuacyjnego na rok 2015. W konsekwencji, decyzją z 24 maja 2016 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR odmówił T.B. przyznania płatności rolnośrodowiskowej na 2015 r. Podnieść należy, że A.B. zainicjował postępowanie mające na celu wstąpienie do toczącego się postępowania w sprawie przyznania płatności i przejęcia zobowiązania T.B.. Organ ostatecznym postanowieniem z 19 grudnia 2016 r., odmówił wszczęcia postępowania w sprawie przyznania A.B. płatności za 2015 r., wskazując na złożenie wniosku po terminie wyznaczonym przepisami prawa. T.B. nie złożył wniosku kontynuacyjnego w zakresie płatności rolnośrodowiskowych na 2016 r.

Wobec powyższego stanowisko organu, że otrzymana przez skarżącego pomoc rolnośrodowiskowa stała się pomocą pobraną nienależnie, jest prawidłowe. W konsekwencji, zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o PROW i § 39 ust.1 i ust.2 pkt 4 Rozporządzenia rolnośrodowiskowego przedmiotowa płatność podlega zwrotowi. Nienależną płatnością jest bowiem wypłacona rolnikowi przez organ administracji kwota nienależnie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej i krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, jako świadczenie dokonane przez organ administracji publicznej na rzecz rolnika, które przestało być należnym na skutek wygaśnięcia obowiązku jego wypłacenia z powodu późniejszego zaistnienia okoliczności przewidzianych w przepisach regulujących pomoc finansową. Skoro rolnik przyjmujący płatność rolnośrodowiskową przyjął na siebie zobowiązanie realizacji 5 letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego, oczywistym jest, że zaprzestanie prowadzenia działalności w trakcie pięcioletniego okresu, o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia rolnośrodowiskowego spełnia przesłankę, że rolnik nie realizuje całego zobowiązania, zaś pobrana płatność podlega zwrotowi. Celem programu rolnośrodowiskowego jest realizacja pewnych założeń w określonym okresie. Analiza orzecznictwa wskazuje, że sądy administracyjne przyjmują jednolite stanowisko, iż obowiązek zwrotu ma charakter wsteczny, co uzasadnione jest celem i kompleksowym charakterem programu rolnośrodowiskowego. Program ten ma bowiem charakter wieloletni i beneficjent pomocy zobowiązany jest do jego realizacji w każdym kolejnym roku na uzgodnionych warunkach. Wywiązanie się strony z obowiązków przyjętych w ramach programu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych musi być oceniane w okresie całego 5 letniego okresu zobowiązania. Zaprzestanie realizacji warunków zgłoszonego do płatności projektu rolnośrodowiskowego w danym roku powoduje nie tylko nieprzyznanie płatności za ten rok, lecz także skutkuje obowiązkiem zwrotu płatności wcześniej przyznanych, obejmujących okres zobowiązania wieloletniego (por. wyroki WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 29 kwietnia 2015 r. sygn. akt II SA/Go 157/15; NSA z 10 września 2013 r., sygn. akt II GSK 714/12, WSA w Białymstoku z 25 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Bk 480/14, WSA we Wrocławiu z 15 października 2014 r., sygn. akt III SA/Wr 417/14, WSA w Rzeszowie z 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Rz 211/14; dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zdaniem Sądu za prawidłowe należy uznać stanowisko organu, że w sprawie nie mogą mieć zastosowania regulacje wspólnotowe, przewidujące możliwość zwolnienia beneficjenta nienależnych płatności z obowiązku zwrotu uzyskanego wsparcia, pomyłka organu (art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011), przedawnienie (art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z 18 grudnia 1995 r.), oraz odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności (art. 28a ustawy z 7 marca 2007 r.).

Stosownie do art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011) obowiązek zwrotu, o którym mowa w art. 5 ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Sąd podziela argumentację organu, że płatności otrzymane przez skarżącego na mocy decyzji Kierownika BP ARiMR wydanych na podstawie złożonych przez skarżącego wniosków o przyznanie płatności, stały się płatnościami nienależnymi w wyniku zaprzestania przez skarżącego działalności rolniczej, przy braku skutecznego przejęcia zobowiązań przez następcę prawnego. Nie zostały zatem wypełnione przesłanki określone w art. 5 ust. 3 rozporządzenia.

Przepis art. 3 ust.1 rozporządzenia Rady (WE), EURATOM Nr 2988/95 przewiduje jako zasadę czteroletni okres przedawnienia liczony od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1 z tym, że w przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia w którym nieprawidłowość ustała. Wskazany przepis wyznacza też ostateczny moment okresu przedawnienia, którym jest w przypadku programów wieloletnich, moment ostatecznego zakończenia programu. Zauważyć należy, że ostateczne zakończenie programu nie oznacza bezwzględnie upływu terminu przedawnienia w odniesieniu do ewentualnych nieprawidłowości, których dopuszczono się w trakcie wdrożenia tego programu. Ma to miejsce jedynie w odniesieniu do nieprawidłowości, które ustały ponad cztery lata przed ostatecznym zakończeniem programu, przy czym wobec braku przerwania biegu przedawnienia ze względu na jeden z powodów przewidzianych w art. 3 ust 1 akapit trzeci rozporządzenia nr 2988/95, nieprawidłowości te przedawnią się automatycznie wraz z zakończeniem projektu. (por. wyrok TSUE z 15 czerwca 2017 r. C-436/15). TSUE podkreślił, że termin przedawnienia mający zastosowanie do programów wieloletnich przewidziany w art. 3 ust. 1 akapit drugi zdanie drugie rozporządzenia nr 2988/95 pozwala jedynie na wydłużenie terminu przedawnienia a nie jego skrócenie.

Z prawidłowych ustaleń organu wynika, że nieprawidłowością skutkującą zaprzestaniem realizacji programu rolnośrodowiskowego jest przekazanie przez skarżącego w dniu 14 września 2015 r., w toku jego realizacji posiadania gospodarstwa, w sytuacji nie przejęcia tego zobowiązania przez A.B.. Oznacza powyższe, że organ był uprawniony do orzekania w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.

Sąd podziela też stanowisko organu, że nie zachodzą przesłanki odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Każda kwota pobranych płatności przekracza kwotę stanowiącą równowartość 100 euro.

Jako nieuzasadnione należy uznać zarzuty skargi, że organ winien uwzględnić zakres i doniosłość ewentualnych uchybień producenta, przede wszystkim to, że następca prawny, jakkolwiek nie zachował formalnego terminu do złożenia deklaracji o kontynuacji podjętego zobowiązania, program rolnośrodowiskowy będzie kontynuować. Świadczą o tym podejmowane próby realizacji przedsięwzięcia, - wniosek o wstąpienie do postępowania w przedmiocie przyznania płatności, złożone oświadczenie o kontynuowaniu. Jakkolwiek przepis art. 18 ust. 2 rozporządzenia nr 65/2011 przewiduje możliwość zmniejszenia pomocy, w szczególności na podstawie rozmiaru, zasięgu i trwałości stwierdzonej niezgodności, to należy zauważyć, że regulacje mają charakter kompetencyjny i określają ogólne zasady, które nie są bezpośrednio stosowane do ustalenia nienależnie pobranych płatności, lecz podlegają implementacji do krajowego porządku prawnego, a więc wymagają szczegółowego uregulowania w przepisach krajowych. Takimi przepisami są art. 28 ustawy o PROW oraz rozporządzenie rolnośrodowiskowe, które w § 39 określa sytuacje, kiedy płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi. Nie ma też znaczenia eksponowana w skardze prawidłowa realizacja przez T.B. obowiązków związanych z programem rolnośrodowiskowym w okresie poprzedzającym przekazanie gospodarstwa synowi. Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku NSA z 11 maja 2017 r. sygn. akt II GSK 5397/16 (dostępny www.orzeczenia.nsa.gov.pl), w którym stwierdzono "nie realizowanie programu zgodnie z wymogami prawa, aktualizuje obowiązek zwrotu pobranych płatności także za lata wcześniejsze, bez wykazywania, że w tamtych okresie nieprawidłowość istniała. Jest tak dlatego, że celem programu rolnośrodowiskowego jest realizacja pewnych założeń w określonym okresie, a to oznacza, że beneficjent jest zobowiązany do przestrzegania zasad związanych z realizacją tego programu w każdym roku tej realizacji. Konsekwencją takiego ukształtowania zobowiązań beneficjenta jest nie tylko nieprzyznanie płatności za dany rok, jeżeli stwierdzono uchybienia w realizacji programu ale także obowiązek zwrotu płatności wcześniej pobranych, na co już wyżej wskazano". Stanowisko takie znajduje potwierdzenie także w orzecznictwie (wyrok NSA z dnia 21 października 2016 r., II GSK 2115/16, a także z dniu 24 listopada 2016 r., II GSK 3683/16).

Przepis paragrafu 32 rozporządzenia rolnośrodowiskowego przewiduje możliwość przeniesienia posiadania w toku realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego z tym, że stawia wymóg nie tylko faktycznego przeniesienia posiadania, ale nawet przy realizacji programu, spełnienia także wymogów formalnych czyli przejęcie zobowiązania w formie czynności sporządzonej w obecności organu z zachowaniem ustawowego terminu. Takie formalne przejęcie zobowiązania przy zachowaniu terminu nie miało miejsca. Uchybienie przez A.B. terminowi do podjęcia czynności spowodowało, że uprawnienie do przejęcia zobowiązania wygasło.

Tym samym zarzut naruszenia przepisów postępowania art. 7 oraz art. 77 § 1 K.p.a. nie jest uzasadniony.

Zdaniem Sądu, postępowanie zostało przeprowadzone prawidłowo, a istotne okoliczności sprawy nie budzą wątpliwości. W sprawie nie doszło do naruszeń przepisów prawa i to w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. W prawidłowo ustalonym stanie faktycznym sprawy, organ zobligowany był do wydania decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych płatności w wysokości wskazanej w zaskarżonym rozstrzygnięciu.

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a., oddalił skargę.