Wyrok NSA oz. w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1059/01
NSA oz. w Krakowie
Data orzeczenia: 2002-09-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 633  Zatrudnienie i sprawy bezrobocia
Hasła tematyczne: Bezrobocie
Zatrudnienie
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 pkt 25, art. 23 ust. 1, art. 23 ust. 3, art. 24 ust. 1, art. 37j ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 25 poz. 128
law: Obwieszczenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 28 lutego 1997 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu.
article: art. 77 par. 2
journal: Dz.U. 1998 nr 21 poz. 94
law: Obwieszczenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1997 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Kodeks pracy.
Teza: Praca wykonywana przez członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej zarówno w rozumieniu ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu jak i ustawy Prawo spółdzielcze nie jest pracą wykonywaną w ramach zatrudnienia.

Skoro praca skarżącej w rolniczej spółdzielni produkcyjnej w okresie od 4 sierpnia 1975 r. do 5 kwietnia 1995 r. nie była wykonywana w ramach zatrudnienia, nie może być mowy o jej zaliczeniu do okresu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, chociaż rzeczywiście sam charakter pracy odpowiada wymienionemu w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

O szczególności wykonywanej pracy i związanych z nią uprawnieniach w tym również określonych przepisem art. 37j ust. 1 pkt 2 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu decyduje nie tylko rodzaj wykonywanej pracy ale również rodzaj stosunku prawnego, na podstawie którego praca ta była wykonywana.

TEZY

Praca wykonywana przez członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej zarówno w rozumieniu ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu jak i ustawy Prawo spółdzielcze nie jest pracą wykonywaną w ramach zatrudnienia.

Skoro praca skarżącej w rolniczej spółdzielni produkcyjnej w okresie od 4 sierpnia 1975 r. do 5 kwietnia 1995 r. nie była wykonywana w ramach zatrudnienia, nie może być mowy o jej zaliczeniu do okresu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, chociaż rzeczywiście sam charakter pracy odpowiada wymienionemu w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

O szczególności wykonywanej pracy i związanych z nią uprawnieniach w tym również określonych przepisem art. 37j ust. 1 pkt 2 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu decyduje nie tylko rodzaj wykonywanej pracy ale również rodzaj stosunku prawnego, na podstawie którego praca ta była wykonywana.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Marii S. na decyzję Wojewody Ś. z dnia 16 marca 2001 r. (...) w przedmiocie zasiłku przedemerytalnego - skargę oddala.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 22 stycznia 2001 r. wydaną z upoważnienia Starosty K. uznano Marię S. zarejestrowaną 28 grudnia 2000 r. za osobę bezrobotną i przyznano jej od dnia 5 stycznia 2001 r. prawo do zasiłku dla bezrobotnych.

W podstawie prawnej decyzji powołano art. 2 ust. 1 pkt 2, art. 23 ust. 1 i 3 oraz art. 6 pkt 6 lit. "a i b" ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu /t.j. Dz.U. 1997 nr 25 poz. 128 ze zm./ i art. 104 Kpa zaś w uzasadnieniu stwierdzono, że z przedstawionych dokumentów wynika, iż w dniu rejestracji Maria S. spełniała określone w wyżej wymienionej ustawie warunki do uznania za osobę bezrobotną oraz przyznania prawa do zasiłku.

Maria S. wniosła odwołanie od powyższej decyzji stwierdzając, że posiada 26 letni staż pracy, w tym 19 lat w warunkach szczególnych i w związku z tym powinien być jej przyznany zasiłek przedemerytalny powołując się na świadectwo pracy (...) wystawione w dniu 27 grudnia 2000 r. przez RSP "NŻ" z którego wynika, że w okresie od 4 sierpnia 1975 r. do 5 kwietnia 1995 r. pracowała w warunkach szczególnych.

Decyzją z dnia 16 marca 2001 r. (...) wydaną z upoważnienia Wojewody Ś. przez Dyrektora Wydziału Spraw Społecznych, po rozpatrzeniu odwołania utrzymano w mocy decyzję organu 1 instancji, powołując w podstawie prawnej art. 37j ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu /t.j. Dz.U. 2001 nr 6 poz. 56/ oraz art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa.

W uzasadnieniu przytaczając treść art. 37j ust. 1 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu organ odwoławczy stwierdził, że odwołująca się Maria S. w okresach: od 1 września 1973 r. do 30 kwietnia 1975 r., od 4 sierpnia 1975 r. do 5 kwietnia 1995 r. oraz od 9 kwietnia 1996 r., do 27 grudnia 2000 r., tj. łącznie przez 26 lat 1 miesiąc 21 dni była zatrudniona w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej "NŻ" w Ł. będąc jej członkiem od 4 sierpnia 1975 r. Powyższe ustalono w oparciu o świadectwo pracy z dnia 27 grudnia 2000 r. oraz zaświadczenie z tej samej daty o pracy i dochodach ubezpieczonego spółdzielcy.

Mając na uwadze te ustalenia, a także świadectwo o pracy w szczególnych warunkach organ powołał się na stanowisko Krajowego Urzędu Pracy opublikowane w "Biuletynie Informacyjnym KUP" 2000 Nr 4, z którego wynika, że brak jest podstaw aby okres wykonywania pracy w rolniczych spółdzielniach produkcyjnych przez członków tych spółdzielni uznać za okres wykonywania pracy w szczególnych warunkach i szczególnym charakterze chyba, że członkowie ci wykonywali pracę na podstawie spółdzielczej umowy o pracę. Stwierdza dalej organ, iż zgodnie z art. 77 par. 2 Kodeksu pracy stosunek pracy na podstawie spółdzielczej umowy o pracę reguluje ustawa - Prawo spółdzielcze, a w zakresie nie uregulowanym odmiennie tą ustawą stosuje się odpowiednie przepisy Kodeksu pracy.

Z ustawy - Prawo spółdzielcze wynika, że pracę na podstawie spółdzielczej umowy o pracę mogli wykonywać jedynie członkowie spółdzielni pracy. Nie przewiduje natomiast takiej możliwości ustawa w przypadku rolniczych spółdzielni produkcyjnych.

Z dokonanych ustaleń wynika, że odwołująca się w okresie członkostwa w spółdzielni tj. od 4 sierpnia 1975 r. do 27 grudnia 2000 r. nie była zatrudniona w ramach spółdzielczej umowy o pracę.

Z powyżej podanych przyczyn odwołująca się Maria S. nie spełniła warunków do przyznania zasiłku przedemerytalnego.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzje Wojewody Ś. Maria S. zarzuca, że niesłuszne nie uznano jej pracy w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w Ł. jako pracy w szczególnych warunkach. Dodatkowo w piśmie procesowym z dnia 6 maja 2002 r. skarżąca podkreśla, iż przedmiotem postępowania jest jej roszczenie o zasiłek przedemerytalny a nie prawo do zasiłku dla bezrobotnych, bo taki zasiłek przez rok 2001 pobierała.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Ś. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, podkreślając, że członek rolniczej spółdzielni produkcyjnej nie zatrudniony na podstawie umowy o pracę nie jest pracownikiem w rozumieniu przepisów emerytalnych oraz przepisów dotyczących zatrudnienia i przeciwdziałaniu bezrobociu i w związku z tym nie mogą być wobec niego zastosowane regulacje zawarte w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do uregulowania zawartego w art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ sąd sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.

Oznacza to, iż podstawą do kwestionowania zaskarżonej decyzji ostatecznej stanowić może naruszenie prawa materialnego lub przepisów procesowych w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy /art. 22 ust. 1 i ust. 2 wyżej cytowanej ustawy/.

Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji nie wykazuje naruszenia prawa.

Wprawdzie decyzja organu 1 instancji w sentencji decyzji nie wyrzekła wprost, że odmawia przyznania zasiłku przedemerytalnego, ale z postępowania przed tym organem wynika, że przedmiotem postępowania było ustalenie warunków i w tym zakresie skoro organ ustalił, że skarżąca tych warunków nie spełnia przyznał jej zasiłek dla bezrobotnych, dając temu wyraz w uzasadnieniu decyzji. Natomiast organ II instancji w zaskarżonej decyzji w uzasadnieniu w sposób szczegółowy przedstawił nie tylko poczynione ustalenia w zakresie przyznania żądanego przez skarżącą zasiłku przedemerytalnego ale także podstawę prawną niemożności jego przyznania.

Jakkolwiek powołanie się przez organ II instancji na wyjaśnienia Krajowego Urzędu Pracy było zbędne, bowiem nie stanowią one źródła prawa /chociaż stosownie do przepisu art. 4 ust. 4 pkt 6 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, udzielanie wyjaśnień leży w kompetencjach Prezesa Krajowego Urzędu Pracy/ to nie stanowi to uchybienia mogącego mieć jakiekolwiek znaczenie. Nie te bowiem wyjaśnienia stanowią podstawę prawną decyzji, lecz przepisy prawa powołane w decyzji i przytoczone w jej uzasadnieniu.

Należy podkreślić, iż art. 37j ust. 1 pkt 1 omawianej ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu mówi o okresie uprawniającym do zasiłku zaś w pkt 2 mowa jest nie tylko o okresie uprawniającym do zasiłku, ale także wykonywania prac uznanych w przepisach emerytalnych za zatrudnienie w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Jeżeli chodzi o okres uprawniający do zasiłku, to został on zdefiniowany przepisem art. 24 ust. 2. Stosownie do tej normy na okres uprawniający do zasiłku składają się nie tylko okresy zatrudnienia, ale także i inne okresy szczegółowo w ustawie wymienione. Do nich m. in. należy okres wykonywania pracy w rolniczej spółdzielni produkcyjnej przez jej członka /art. 23 ust. 1 pkt 2f/.

Okres pracy skarżącej jako członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej został więc zaliczony do okresu uprawniającego do zasiłku nie dlatego, że stanowił okres zatrudnienia lecz dlatego, że tak nakazywał wyraźny przepis. Praca wykonywana przez członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej zarówno w rozumieniu ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu jak i ustawy Prawo spółdzielcze nie jest pracą wykonywaną w ramach zatrudnienia. Zatrudnienie według art. 2 ust. 1 pkt 25 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego oraz umowy o pracę nakładczą. Stosunek prawny, jeżeli łączy członka z rolniczą spółdzielnią produkcyjną nie odpowiada żadnemu z wyżej wymienionych. Stosunek łączący członka z taką spółdzielnią ma charakter czysto cywilnoprawny /art. 155 par. 1 Prawa spółdzielczego/ i nie ma też nic wspólnego ze spółdzielczym stosunkiem pracy w spółdzielni pracy /art. 182 i nast. Prawa spółdzielczego/.

Skoro praca skarżącej w rolniczej spółdzielni produkcyjnej w okresie od 4 sierpnia 1975 r. do 5 kwietnia 1995 r. nie była wykonywana w ramach zatrudnienia, nie może być mowy o jej zaliczeniu do okresu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, chociaż rzeczywiście sam charakter pracy odpowiada wymienionemu w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Jak to już wyżej zaznaczono przepis art. 37j ust. 1 pkt 2 nie ogranicza się do wymagania, aby charakter wykonywanej pracy odpowiadał wymienionej w wykazie lecz wymaga aby praca ta w stosownych przepisach emerytalnych była uznana za zatrudnienie w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze.

Te stosowne przepisy to ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz powołane powyżej rozporządzenie z dnia 7 lutego 1983 r. Oba te akty prawne pracę wykonywaną w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wiążą z zatrudnieniem.

Uprawnienia związane z wykonywaniem takiej pracy przysługują tylko pracodawcom /art. 32 ust. 2 powyżej powołanej ustawy/, a nie innym osobom.

Jak z powyższych rozważań i uregulowań prawa wynika o szczególności wykonywanej pracy i związanych z nią uprawnieniach w tym również określonych przepisem art. 37j ust. 1 pkt 2 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu decyduje nie tylko rodzaj wykonywanej pracy ale również rodzaj stosunku prawnego, na podstawie którego praca ta była wykonywana.

Z przyczyn powyżej naprowadzonych skargę, jako nieuzasadnioną, na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym należało oddalić.