Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1617/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-08-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Gospodarki
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw.z art 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art 6, art 7, art 77 § 1, art 80
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Dnia 3 sierpnia 2022 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 3 sierpnia 2022 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 grudnia 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1406/18 w sprawie ze skargi Z.K. na decyzję Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z dnia [...] maja 2018 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] maja 2017 r., nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rozwoju i Technologii na rzecz Z.K. kwotę 1.300,00 (tysiąc trzysta) PLN tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 7 grudnia 2018 r., I SA/Wa 1406/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Z. K. na decyzję Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego.

W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd I instancji wskazał, iż decyzją z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] Minister Rozwoju i Finansów, po rozpatrzeniu wniosku Z.K. z dnia [...] kwietnia 2016 r., na podstawie art. 105 § 1 w zw. z art. 104 § 1 oraz art. 28 k.p.a. umorzył w całości postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. [...] J. B. i D. B. - K., ul. F. [...]. W uzasadnieniu tej decyzji organ stwierdził, że wnioskodawczyni, jako spadkobierczyni wspólnika spółki jawnej uznanej za wykreśloną z rejestru przedsiębiorców, nie posiada bezpośredniego i aktualnego interesu prawnego, o którym mowa w art. 28 k.p.a., kreującego status strony postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia nacjonalizacyjnego. Tym samym zaistniała przesłanka bezprzedmiotowości podmiotowej postępowania, o której mowa w art. 105 § 1 k.p.a.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy wywołanego wnioskiem Z. K., Minister Przedsiębiorczości i Technologii utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję wskazując, iż z wnioskiem o wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji może wystąpić jedynie osoba będąca stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a., tj. każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Organ podkreślił, że Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie zajmował się wykładnią przepisu art. 28 k.p.a. i wskazywał, że stroną postępowania administracyjnego może być wyłącznie podmiot, który wykaże swój interes prawny w rozstrzygnięciu konkretnej sprawy. Istotę interesu prawnego należy bowiem upatrywać w jego związku z konkretną normą prawa materialnego, na podstawie której w postępowaniu administracyjnym określony podmiot, w określonym stanie faktycznym, może domagać się konkretyzacji jego uprawnień lub obowiązków, bądź żądać przeprowadzenia kontroli aktu w celu ochrony jego sfery praw i obowiązków przed naruszeniami dokonanymi tym aktem. Interes ten powinien być bezpośredni, indywidualny, własny i realny (aktualny), tj. rzeczywiście powiązany z danym postępowaniem, a także sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie znajdować musi potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego w konkretnej sprawie administracyjnej. Minister zauważył przy tym, iż o tym, czy jest się stroną danego postępowania administracyjnego nie decyduje sama wola, czy subiektywne przekonanie danej osoby, a nawet dopuszczenie jej przez organ do udziału w nim. Decydująca jest natomiast okoliczność, czy istnieje przepis prawa materialnego pozwalający zakwalifikować interes danej osoby jako interes prawny. Organ podkreślił, że treścią pojęcia interesu prawnego jest prawo podmiotowe rozumiane jako przyznanie danej osobie przez przepis prawa konkretnych uprawnień, które może ona realizować w postępowaniu administracyjnym. O tym więc, czy danemu podmiotowi służy prawo strony w konkretnym postępowaniu, decyduje norma prawna, z której dla tego podmiotu wynikają wprost określone prawa i obowiązki (cecha bezpośredniości). W związku z powyższym pojęcie strony, w rozumieniu art. 28 k.p.a. powiązane jest nierozerwalnie z istnieniem interesu prawnego. Minister wskazał, że taki interes w przedmiotowej sprawie posiada właściciel znacjonalizowanego przedsiębiorstwa legitymujący się prawem własności do niego w dacie bezpośrednio poprzedzającej nacjonalizację lub ustanowienie przymusowego zarządu państwowego. Interes prawny strony ustalany jest bowiem w postępowaniu nadzwyczajnym, według stanu na dzień wydania decyzji kończącej to postępowanie, z uwzględnieniem stanu faktycznego i prawnego z daty wydania decyzji w postępowaniu zwykłym. Dokumentami bezpośrednio potwierdzającymi prawo własności do przedsiębiorstwa są w szczególności: odpis z Krajowego Rejestru Sądowego oraz wypis z rejestru handlowego (RHA, RHB), z okresu bezpośrednio poprzedzającego objęcie mienia w zarząd państwowy, zgłoszenia przemysłu, karty rejestracyjne.

Minister dalej wskazał, że przed wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie strona została wezwana do wykazania interesu prawnego przez nadesłanie do akt postępowania dokumentów potwierdzających w sposób bezpośredni prawo własności do znacjonalizowanego przedsiębiorstwa oraz nieruchomości, tj. m.in.: odpisu z rejestru handlowego, akt rejestrowych, kart rejestracyjnych, zgłoszeń przemysłu, kart rzemieślniczych, dokumentów finansowych i statystycznych, umów rozporządzających wydanych w odniesieniu do tego przedsiębiorstwa. Pismem z dnia [...] sierpnia 2016 r. pełnomocnik strony wniósł o rozpatrzenie sprawy na podstawie zgromadzonego dotąd materiału dowodowego z uwagi na brak posiadania przez wnioskodawcę jakichkolwiek dokumentów w sprawie, pomimo ich poszukiwania. Natomiast organ we własnym zakresie podjął czynności zmierzające do zgromadzenia materiału dowodowego w celu ustalenia okoliczności przejęcia na własność Państwa mienia przedmiotowego przedsiębiorstwa, występując o przeprowadzenie kwerendy w archiwach. W wyniku powyższych działań Minister uzyskał następujące dokumenty archiwalne: a) wyciąg z rejestru handlowego Sądu Okręgowego w P.; b) rejestr handlowy [...], gdzie pod nr [...] wpisana została spółka K. J. B. i D. B. w K.; c) kwestionariusz Statystyki Przemysłowej za okres od dnia [...] stycznia do dnia [...] grudnia 1938 r. ww. spółki; d) kwestionariusze statystyczne dotyczące produkcji i inwestycji za rok: 1934 i 1935 oraz 1936 i 1937; e) zawiadomienie Sądu Okręgowego w P. Wydział Zamiejscowy w C. z dnia [...] maja 1941 r.; f) orzeczenie nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. wraz z załącznikiem (wykaz piąty przedsiębiorstw przejmowanych na własność Państwa ogłoszony w Ł. Dzienniku Wojewódzkim z dnia [...] listopada 1946 r.); g) kwestionariusz sporządzony w celach upaństwowienia i pisma dotyczące objęcia przedmiotowego przedsiębiorstwa przez przedsiębiorstwo państwowe Z. Nieżelaznych oraz korespondencję dotyczącą nacjonalizacji ww. spółki. Minister podniósł, że organy administracji publicznej nie mają obowiązku nieograniczonego poszukiwania dowodów, gdyż nałożony na nie na mocy art. 7 k.p.a. obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy obejmuje dokonywanie czynności niezbędnych. Pomimo zaś dokonania szerokiej kwerendy archiwalnej organ nie uzyskał umowy spółki lub umów zmiany umowy przedmiotowej spółki. Również wnioskodawczyni nie nadesłała do akt postępowania tegoż dokumentu. W tej sytuacji nieodnalezienie umowy spółki w ramach przeprowadzonej przez organ kwerendy archiwalnej nie może skutkować zarzutem nierozpatrzenia całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie.

Minister ustalił, że przedsiębiorstwo pn. K. J. B. i D. B. w K., zajmujące się produkcją blachy miedzianej i ołowianej, stanowiło własność spółki jawnej, zarejestrowanej w prowadzonym przez Sąd Okręgowy w P. rejestrze handlowym, dział [...], nr [...]. Zgodnie z wpisem w tym rejestrze wspólnikami spółki byli J.B. i D. B.. Czas trwania spółki był przez jej wspólników kilkakrotnie przedłużany, a ostatecznie, w związku ze śmiercią J.B. w dniu [...] września 1933 r., postanowiono, iż przysługującymi mu prawami w firmie zarządzać będzie E. S., będąca pełnomocnikiem spadkobierców J. B. Po upływie czasu trwania umowy spółki ekspirującej w dniu [...] lipca 1937 r., umowa spółki była przedłużona na czas nieograniczony. Ponadto zmieniona została nazwa spółki na: K. J. B. Spadkobiercy i D. B. w K. W trakcie II wojny światowej nad przedmiotowym przedsiębiorstwem został ustanowiony zarząd powierniczy w osobie F. P., na podstawie zarządzenia Kierownika Wydziału Powierniczego Generalnego Gubernatorstwa z dnia [...] kwietnia 1940 r. Z zawiadomienia z dnia [...] maja 1941 r. Sądu Okręgowego w P. Wydział Zamiejscowy w C. wynika, że przedmiotowa spółka została wpisana do rejestru handlowego nr [...], na podstawie wyciągu nadesłanego przez Sąd Okręgowy w P.

Uwzględniając powyższe okoliczności Minister wyjaśnił, że stosownie do art. 151 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 6 czerwca 1945 r. o mocy obowiązującej orzeczeń sądowych wydanych w okresie okupacji niemieckiej na terenie Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.1945.25.151 ze zm.) wpisy hipoteczne i rejestrowe wniesione na podstawie orzeczeń, z mocy przepisów tegoż dekretu nieważnych, podlegają z urzędu, a także na wniosek osób zainteresowanych wykreśleniu, z jednoczesnym przywróceniem wpisów nieprawnie wykreślonych. Natomiast wpisy o wykreśleniu z rejestru handlowego firm, które obecnie faktycznie nie istnieją, podlegają wykreśleniu tylko na wniosek osób zainteresowanych. Minister wskazał dalej, że analiza treści rejestru handlowego przedmiotowej spółki jawnej bezspornie wskazuje, że brak jest w nim wpisu dotyczącego jej wykreślenia. Odnosząc się do zawiadomienia z dnia [...] maja 1941 r. organ wskazał, że powołany tam rejestr handlowy nr [...] nie został odnaleziony w zasobach archiwalnych Archiwum Państwowego w C., zaś zawiadomienie to nie odnosi się do okoliczności wykreślenia przedmiotowej spółki z rejestru handlowego nr [...], a jedynie wskazuje na możliwość jej przerejestrowania do innego rejestru. W związku z powyższym organ podkreślił, że z treści jedynego, uzyskanego w ramach przeprowadzonej szerokiej kwerendy archiwalnej, rejestru handlowego R.H.A. nr [...] prowadzonego dla przedmiotowej spółki wynika, iż K. J. B. i D. B. w K., czynna od dnia [...] kwietnia 1920 r., została wpisana do rejestru dnia [...] maja 1920 r. i brak jest wpisu dotyczącego wykreślenia spółki z rejestru handlowego. Minister wskazał także, że niezależnie od oceny skutków wpisów niemieckich dokonanych w czasie II wojny światowej, brak odnalezienia rejestru handlowego [...] nr [...] uniemożliwia przyjęcie, że spółka została z rejestru handlowego wykreślona. Jednocześnie Minister podkreślił, że zgodnie z informacją przekazaną przez Archiwum Państwowe w C., w tamtejszym Skorowidzu firm zarejestrowanych w Sądzie Okręgowym w P. Wydziale Zamiejscowym w C. za lata 1929-1950, nie odnaleziono wpisów dotyczących przedmiotowej spółki.

W tej sytuacji Minister w całości podtrzymał przytoczoną argumentację i stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji, tj., że wykreślenie wpisu dotyczącego ww. spółki jawnej nie nastąpiło, a na dzień [...] grudnia 2015 r. przedmiotowa spółka nie została zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym. Zgodnie zatem z art. 9 ust. 2a ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U.2007.168.1186 ze zm.), dalej jako "p.w.KRS", spółka ta została wykreślona z rejestru z dniem 1 stycznia 2016 r. Mienie takich spółek z mocy prawa nabył nieodpłatnie Skarb Państwa, który ponosi odpowiedzialność za zobowiązania podmiotów z nabytego mienia (art. 9 ust. 2b p.w.KRS). Minister podkreślił, że w celu wyeliminowania wszelkich wątpliwości w tym zakresie ww. przepisy przewidują wyraźne stwierdzenie, że prawa wspólników, członków spółdzielni i innych osób uprawnionych do udziału w majątku likwidacyjnym wygasają z chwilą wykreślenia podmiotu z rejestru. Jednocześnie organ wskazał, że niedopuszczalnym jest przerzucanie na organ administracji obowiązku wykazania, że skarżąca posiada przymiot strony postępowania, w szczególności uwzględniając status własnościowy przedsiębiorstwa i kognicji sądów powszechnych w sprawach rejestrowych, w tym wynikający z art. 9b in fine p.w.KRS, obowiązek sądu rejestrowego badania w odniesieniu do spółek osobowych okoliczności wstąpienia w prawa wspólnika. Utrata bytu spółki następuje z chwilą wykreślenia jej z rejestru na mocy orzeczenia sądu powszechnego, a nie organu administracji czy sądu administracyjnego (vide: wyrok NSA z dnia 16 listopada 2012 r., I OSK 892/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Dalej organ wskazał, że na podstawie art. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. o zmianie ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2014.1924 ze zm.), ustawodawca wprowadził regulację umożliwiającą sądowi rejestrowemu rozwiązanie i wykreślenie z rejestru tzw. martwych podmiotów, a także uregulował skutki utraty bytu prawnego przez podmiot nieprzerejestrowany do KRS. Ustawodawca uznał, że po 13 latach funkcjonowania KRS zdefiniowany został problem występowania w KRS znacznej liczby podmiotów, które nie wykazują żadnej aktywności, nie wykonują obowiązków rejestrowych, w tym nie składają sprawozdań finansowych oraz nie prowadzą działalności i nie posiadają majątku. W konsekwencji powyższego wprowadzono regulację, zgodnie z którą dotychczasowe wpisy w rejestrach sądowych zachowują moc do czasu rejestracji, nie dłużej jednak niż do dnia 31 grudnia 2015 r. Z kolei podmioty, które zostały wpisane do odpowiedniego rejestru przed dniem 1 stycznia 2001 r., mają ustawowy obowiązek przerejestrowania do KRS do dnia 31 grudnia 2015 r. Minister podkreślił, że regulacja tycząca przejścia mienia na własność Skarbu Państwa zawarta w art. 9 ust. 2b p.w.KRS ma na celu usunięcie stanu niepewności co do losów prawnych mienia pozostawionego przez podmioty, które przestały istnieć.

Biorąc powyższe pod uwagę Minister stwierdził, że na dzień rozstrzygania sprawy nie została potwierdzona aktualność interesu prawnego wnioskodawczyni, jako spadkobierczyni jednego z siedmiu wspólników spółki jawnej uznanej za wykreśloną z rejestru z dniem [...] stycznia 2016 r., jak również nie posiada ona, w związku z ww. przepisami p.w.KRS bezpośredniego interesu prawnego. Stosownie do dyspozycji art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, bowiem brak interesu prawnego podmiotu wnoszącego żądanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, stanowi o bezprzedmiotowości postępowania, co wyklucza możliwość jego prowadzenia.

Skargę na decyzję Ministra Przedsiębiorczości i Technologii do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła Z.K., zarzucając jej obrazę przepisów postępowania, tj.:

1. art. 6, art. 7 oraz art. 77 k.p.a. przez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności przez zaniechanie ustalenia komu przysługiwało prawo własności do nieruchomości gruntowych i budynkowych, które były wykorzystywane do prowadzenia działalności gospodarczej przez przedmiotową spółkę, co w konsekwencji doprowadziło do bezpodstawnego i nieopartego w materiale dowodowym przyjęcia, że spółka ta była właścicielem tych nieruchomości, podczas gdy powyższe w żaden sposób nie wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a według wiedzy skarżącej właścicielami ww. nieruchomości byli wspólnicy przedmiotowej spółki i ich następcy prawni, a na terenie tych nieruchomości spółka prowadziła jedynie swoją działalność;

2. art. 61a § 1 w zw. z art. 28 k.p.a. przez jego bezpodstawne zastosowanie i przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie skarżąca nie posiadała interesu prawnego, podczas gdy, biorąc pod uwagę, że właścicielem nieruchomości, na terenie których spółka prowadziła swoją działalność byli jej wspólnicy, a skarżąca jest następcą prawnym jednego ze wspólników, tj. D. B., posiada ona interes prawny w stwierdzeniu nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, gdyż orzeczeniem tym nie tylko znacjonalizowano K. J. B. i D. B. w K. jako przedsiębiorstwo, ale również pozbawiono wspólników oraz ich następców prawnych przysługującego im prawa własności do ww. nieruchomości;

3. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji I instancji, podczas gdy z uwagi na powyższe okoliczności, istniały przesłanki do uchylenia decyzji I instancji i przeprowadzenia postępowania nieważnościowego, zgodnie z wnioskiem skarżącej.

Wobec powyższych zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Podniósł również, że skarżąca nie wskazywała na interes prawny oparty o prawo własności do nieruchomości, na której znajdowało się przedsiębiorstwo, jednak organ przed wydaniem rozstrzygnięcia wezwał stronę do przedstawienia dokumentów potwierdzających w sposób bezpośredni prawo własności do znacjonalizowanego przedsiębiorstwa oraz nieruchomości – bezskutecznie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę jako niezasadną wskazał, iż bezprzedmiotowość postępowania występuje m.in. wówczas, gdy podmiot nieuprawniony do domagania się wszczęcia postępowania zgłosił inicjatywę w tym względzie. Przed merytorycznym rozpatrzeniem żądania organ powinien więc ustalić, czy podmiot występujący z żądaniem ma interes prawny we wszczęciu postępowania (art. 28 k.p.a.). W zależności od tego, czy ustalenie braku przymiotu strony jest oczywiste, czy też wymaga przeprowadzenia ustaleń w tym zakresie, jego załatwienie może zapaść albo na podstawie art. 61a k.p.a., albo na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z tą drugą sytuacją. Ustalenie, czy wnioskodawca na interes prawny we wszczęciu postępowania jest także obowiązkiem organu, bowiem od tego ustalenia zależy, czy postępowanie zakończy się orzeczeniem o charakterze formalnym, czy merytorycznym. O tym zaś, kto jest stroną postępowania rozstrzyga art. 28 k.p.a., z którego wynika, że jest nią każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Istoty interesu prawnego należy z kolei upatrywać w jego związku z konkretną normą prawa materialnego, na podstawie której w postępowaniu administracyjnym określony podmiot, w określonym stanie faktycznym, może domagać się konkretyzacji jego uprawnień lub obowiązków, bądź żądać przeprowadzenia kontroli określonego aktu w celu ochrony jego sfery praw i obowiązków przed naruszeniami dokonanymi tym aktem i doprowadzenia tego aktu do stanu zgodnego z prawem. W konsekwencji stroną postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji jest każdy podmiot, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki prawne stwierdzenia nieważności tej decyzji. Przy czym interes ten musi być bezpośredni, aktualny i realny.

Dalej Sąd I instancji wskazał, iż postępowanie nieważnościowe, którego przeprowadzenia żądała skarżąca dotyczyło orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. K.J. B. i D. B. w K. Zasadnie organ nadzoru uznał, że skarżącej jako spadkobierczyni jednego ze wspólników spółki jawnej nie przysługuje przymiot strony w niniejszym postępowaniu. Zgodnie bowiem z art. 9 ust. 2a p.w.KRS, dodanym przez art. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. o zmianie ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2014.1924), "Podmioty podlegające obowiązkowi wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego zgodnie z przepisami ustawy, o której mowa w art. 1, które były wpisane do rejestru sądowego na podstawie przepisów obowiązujących do dnia wejścia w życie tej ustawy i które do dnia 31 grudnia 2015 r. nie złożyły wniosku o wpis do rejestru, uznaje się za wykreślone z rejestru z dniem 1 stycznia 2016 r. W przypadku gdy wniosek o wpis złożony przed dniem 1 stycznia 2016 r. został po tej dacie zwrócony, odrzucony, oddalony albo postępowanie o wpis zostało umorzone, skutki określone w niniejszym przepisie oraz przepisach ust. 2b-2g i 2i powstają z dniem następującym po dniu zwrotu, odrzucenia, oddalenia wniosku albo umorzenia postępowania." Ponadto, zgodnie z art. 9 ust. 2b p.w.KRS, dodanym tym samym aktem, co ust. 2a, "Z dniem 1 stycznia 2016 r. Skarb Państwa nabywa nieodpłatnie z mocy prawa mienie podmiotów, o których mowa w ust. 2a. Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność z nabytego mienia za zobowiązania podmiotów, o których mowa w ust. 2a. Prawa wspólników, członków spółdzielni i innych osób uprawnionych do udziału w majątku likwidacyjnym wygasają z chwilą wykreślenia podmiotu z rejestru." W ocenie Sądu I instancji, z ustaleń organu nadzoru i cytowanych powyżej przepisów wynika, że: przedmiotowa spółka jawna istniała do dnia 31 grudnia 2015 r., a z dniem 1 stycznia 2016 r. została wykreślona z Rejestru RHA na podstawie art. 9 ust. 2a p.w.KRS, wobec nie złożenia wniosku o przerejestrowanie do KRS, w konsekwencji prawa wspólników i innych osób uprawnionych do udziału w majątku likwidacyjnym spółki jawnej wygasły z dniem 1 stycznia 2016 r.

Dalej Sąd I instancji wskazał, że skarżąca nie wykazała, iż byt prawny spółki jawnej ustał (zob. art. 112 k.h.) do dnia wejścia w życie k.s.h. Po tej ostatniej dacie (1 stycznia 2001 r.) oparcie ustaleń organu na danych z rejestru sądowego należy uznać za poprawne. Zgodnie bowiem z art. 84 § 2 k.s.h., stosowanym w zw. z art. 612 k.s.h., "Rozwiązanie spółki następuje z chwilą wykreślenia jej z rejestru." Zauważyć przy tym należy, że to na wnioskodawcy postępowania nadzorczego spoczywa obowiązek wykazania interesu prawnego we wszczęciu takiego postępowania, a więc w tym wypadku wykazanie ustania bytu prawnego spółki jawnej, gdyż dopiero wówczas "uaktywnia się" legitymacja spadkobierców wspólników w postępowaniu nadzorczym. W sytuacji, w której spółka jawna istnieje, to wyłącznie ona, reprezentowana przez wspólników, ma legitymację do żądania wszczęcia postępowania dotyczącego wzruszania orzeczeń administracyjnych dotyczących majątku tej spółki. Interes spadkobierców wspólników staje się aktualny wyłącznie pod warunkiem, że spółka w sposób trwały nie może być stroną tego postępowania z uwagi na ustanie jej bytu prawnego. W sytuacji zaistniałej w niniejszej sprawie, prowadzenie postępowania nieważnościowego z wniosku spadkobiercy wspólnika spółki jawnej organ nadzoru słusznie uznał za bezprzedmiotowe, co w konsekwencji musiało prowadzić do umorzenia postępowania (art. 105 § 1 k.p.a.). Sąd wskazał także, że z dniem 1 stycznia 2016 r. ustał wprawdzie już byt prawny przedmiotowej spółki jawnej, w oparciu o art. 9 ust. 2a p.w.KRS, ale z mocy art. 9 ust. 2b tejże ustawy, prawa wspólników i innych osób uprawnionych do udziału w majątku likwidacyjnym spółki jawnej wygasły z dniem 1 stycznia 2016 r. Jeśli wspólnicy (a więc i ich spadkobiercy) nie mają już praw do majątku likwidowanych spółek, to nie mają też interesu prawnego w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji, które pozbawiły spółkę jawną majątku.

Dalej Sąd I instancji wskazał, że z niniejszej sprawie przejęcie przez Skarb Państwa mienia spółki nastąpiło nie z mocy art. 9 ust. 2b p.w.KRS, ale na podstawie orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. Istotne dla rozstrzygnięcia tej sprawy było jednak to, że wygaszenie w oparciu o powołany przepis prawa wspólników i innych osób uprawnionych do udziału w majątku likwidacyjnym spółki jawnej spowodowało brak ich interesu prawnego w postępowaniu o stwierdzenie nieważności kwestionowanego orzeczenia. Zatem to nie nieodpłatne przejęcie mienia przez Skarb Państwa, które w tym wypadku nie odbyło się w oparciu o art. 9 ust. 2b p.w.KRS, ale wygaszenie roszczeń do mienia wspólników i innych osób uprawnionych do udziału w majątku likwidacyjnym spółki jawnej, przesądziło o ich statusie w postępowaniu nieważnościowym, na skutek tego, że byt prawny spółki ustał dopiero z chwilą wykreślenia jej z rejestru (art. 9 ust. 2a p.w.KRS).

Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd I instancji wskazał, że obowiązkiem organu administracji, wynikającym z zasady prawdy obiektywnej zawartej w art. 7 k.p.a., jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Z zasady tej wynika także obowiązek określenia z urzędu, jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego sprawy. Zakres materiału dowodowego, niezbędnego do rozstrzygnięcia, wynika z treści żądania strony, a organ winien podjąć stosowne działania, w tym również żądania od strony przedstawienia dokumentów na poparcie jej twierdzeń, służące ustaleniu stanu faktycznego. Zasada oficjalności postępowania dowodowego nie oznacza jednak, iż strona może zachowywać się biernie w jego toku, dlatego też to na stronie spoczywa ciężar wskazania dowodów, z których wywodzi ona dla siebie określone skutki prawne. Nałożenie na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia bowiem strony postępowania od współdziałania w realizacji tego obowiązku. W rozpoznawanej sprawie, wbrew zarzutom skargi organ nadzoru podjął wszelkie niezbędne kroki zmierzające do ustalenia stanu faktycznego, pozyskując szereg dokumentów dotyczących przedmiotowej spółki. Zwracał się także do skarżącej o nadesłanie dokumentów potwierdzających prawo własności do znacjonalizowanego przedsiębiorstwa oraz nieruchomości. Skarżąca w piśmie z dnia [...] sierpnia 2016 r. poinformowała organ o braku posiadania przez nią jakichkolwiek dokumentów w sprawie, pomimo ich poszukiwania i wniosła o rozpatrzenie sprawy na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego przez organ. W tej sytuacji trudno stawiać organowi zarzut, że mimo podjętych działań nie udało mu się pozyskać dokumentów potwierdzających tytuł własności poprzednika prawnego skarżącej do nieruchomości, na której funkcjonowało przejęte przedsiębiorstwo. Sąd I instancji zauważył także, że we wniosku o stwierdzenie nieważności kwestionowanego orzeczenia skarżąca wnosiła o stwierdzenie nieważności orzeczenia w części dotyczącej przejęcia K. podnosząc argumenty o braku podstawy prawnej do przejęcia przedsiębiorstwa, nie wskazując przy tym, że bezprawnie została przejęta nieruchomość, na której W. funkcjonowała z uwagi na to, że stanowiła ona własność wspólników spółki jawnej. Jednocześnie skarżąca nie przedstawiła żadnego dowodu na poparcie swoich twierdzeń.

Konkludując Sąd I instancji wskazał, że skoro skarżąca nie wykazała interesu prawnego w zainicjowaniu postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego, to należy uznać, że organ prawidłowo umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 k.p.a., co uzasadniało oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Z.K., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a., art. 6, art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. polegające na nieprzeprowadzeniu wszelkich czynności mających na celu wszechstronne rozpatrzenie materiału dowodowego sprawy przez niepodjęcie czynności dowodowych mających na celu ustalenie komu przysługiwało prawo własności do nieruchomości gruntowych i budynkowych wykorzystywanych do prowadzenia działalności gospodarczej przez K.J. B. i D B. w K., ul. F. [...], co skutkowało przyjęciem przez organy rozpoznające sprawę, że ww. W. była właścicielem tych nieruchomości, podczas gdy materiał dowodowy sprawy wskazywał wyłącznie, że na terenie tych nieruchomości ww. walcownia prowadziła jedynie swoją działalność;

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 6, art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. polegające na braku wszechstronnej oceny części materiału dowodowego zebranego w toku postępowania, a odwołującego się w szczególności do istnienia ksiąg wieczystych nr [...]i nr [...]i zaniechanie przeprowadzenia dalszych czynności dowodowych zmierzających do ustalenia treści zawartych w ww. księgach wieczystych oraz treści Repertorium hipotecznego miejscowości K. oraz miejscowości C., do której odwołuje się księga wieczysta o numerze [...], co skutkowało przyjęciem, że Z. K. nie przysługuje Interes prawny we wszczęciu postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa i w konsekwencji prawo do własności nieruchomości, na terenie której działalność gospodarczą prowadziła ww. w.;

3. art 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 105 § 1 k.p.a. polegające na umorzeniu postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r., podczas gdy zgromadzony materiał dowodowy nie dawał podstaw do przyjęcia, że skarżąca nie posiada interesu prawnego we wszczęciu przedmiotowego postępowania, co skutkowało pozbawieniem skarżącej możliwości dochodzenia swoich praw do nieruchomości, na której spółka jawna prowadziła działalność gospodarczą, a której właścicielem – według wiedzy skarżącej – byli wspólnicy spółki jawnej, w tym D.B., którego skarżąca jest następczynią prawną.

Wobec powyższych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia sprawy.

Ponadto wniesiono o przeprowadzenie dowodów z wydruków ksiąg wieczystych nr [...]i nr [...]na okoliczności wskazane w uzasadnieniu skargi.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Przedsiębiorczości i Technologii wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, szerzej motywując zajęte stanowisko.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się zasadna.

Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.

Ocenę zasadności zarzutów kasacyjnych należy poprzedzić konstatacją, iż nie budzi zastrzeżeń autora kasacji wyrażona w zaskarżonym wyroku ocena prawna odnosząca się do pojęcia interesu prawnego, o którym stanowi art. 28 k.p.a. Istota sporu na obecnym etapie postępowania sprowadza się natomiast do kwestii niewyjaśnienia w toku postępowania administracyjnego okoliczności związanych z tytułem prawnym do gruntu, na którym funkcjonowała K. J. B. i D. B. w K. Skarżąca kasacyjne wskazuje bowiem, że nieruchomości, na których prowadziło działalność przedsiębiorstwo spółki jawnej, nie były własnością tej spółki lecz osób fizycznych będących jej wspólnikami.

Odnosząc się do powyższej kwestii trzeba zauważyć, że przepis art. 28 k.p.a. wskazuje, iż stroną postępowania administracyjnego jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Mieć interes prawny to tyle, co ustalić powszechnie obowiązujący przepis prawa, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danego podmiotu – strony postępowania (vide: wyrok NSA z dnia 7 czerwca 2013 r., akt I OSK 2226/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Tym samym stwierdzenie istnienia interesu prawnego to nic innego jak ustalenie związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawą, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu. Aktualnie nie budzi wątpliwości, że interes prawny może wynikać z norm nie tylko zaliczanych do prawa administracyjnego ale także do innych dziedzin prawa, w tym także do prawa cywilnego, a zwłaszcza rzeczowego (vide: wyrok NSA z dnia 25 lutego 2014 r., I OSK 1101/13, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Niewątpliwie źródłem interesu prawnego jest prawo własności. Prawo to bowiem podlega ochronie zarówno na gruncie regulacji konstytucyjnej (art. 21 i art. 64 Konstytucji RP), jak i kodeksowej (art. 140 k.c.). Podobnie ochronie podlega prawo dziedziczenia (art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 922 § 1 k.c.).

Z powyższego punktu widzenia, okoliczności faktyczne związane z określeniem tytułu prawnego do gruntów, na których działała K.J. B. i D. B. w K., mają istotne znaczenie dla możliwości wskazania kręgu podmiotowego postępowania o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. o przejęciu na własność Państwa ww. W. W razie bowiem ustalenia, iż grunty te stanowiły własność spółki jawnej K. J. B. i D. B., w sprawie znajdzie zastosowanie przepis art. 9 ust. 2b p.w.KRS wskazujący, iż z dniem 1 stycznia 2016 r. Skarb Państwa (jeżeli nie uczynił tego wcześniej) nabył nieodpłatnie z mocy prawa mienie podmiotów, zaś prawa wspólników, członków spółdzielni i innych osób uprawnionych do udziału w majątku likwidacyjnym wygasły z chwilą wykreślenia ww. podmiotu z rejestru. Ponieważ kwestie te wyczerpująco omówił Sąd I instancji i nie są one podważane zarzutem kasacyjnym, nie ma potrzeby przybliżać ich w niniejszym uzasadnieniu. Jeżeli jednak – jak wskazuje to skarżąca kasacyjnie – nieruchomości te nie stanowiły własności ww. spółki jawnej ale były własnością jej wspólników – osób fizycznych, to kwestia ta nabiera szczególnego znaczenia dla określenia kręgu podmiotowego postępowania nieważnościowego tyczącego ww. orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. Skutkami powyższego orzeczenia objęto nie tylko przedsiębiorstwo ww. spółki jawnej ale także nieruchomości, na których prowadzone było to przedsiębiorstwo, bez badania czyją własnością są owe nieruchomości. Jeżeli zatem D. B., wspólnik ww. spółki, a jednocześnie spadkodawca wnioskodawczyni, był właścicielem nieruchomości, na której funkcjonowało znacjonalizowane przedsiębiorstwo spółki, to spadkobierczyni dawnego właściciela znacjonalizowanej nieruchomości ma interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a., w domaganiu się stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. Tymczasem kwestie właścicielskie do tych gruntów nie zostały ustalone w toku postępowania administracyjnego i jest to okoliczność niesporna.

Odnosząc się natomiast do kwestii odpowiedzialności za powyższe zaniechanie w zakresie gromadzenia i oceny materiału dowodowego sprawy, należy zauważyć, iż obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego nałożony został na organy administracji publicznej i stanowi gwarancję realizacji zasady prawdy obiektywnej (materialnej) statuowanej przepisem art. 7 k.p.a. Organ administracji publicznej jest zatem zobowiązany do podjęcia czynności procesowych mających na celu zebranie całego materiału dowodowego i do rozpatrzenia zgromadzonego materiału (art. 77 § 1 k.p.a.). Z tego też powodu organy są zobowiązane do podejmowania wszelkich kroków w celu wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego pozwalającego na ustalenie stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością. Realizacja powyższych obowiązków wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego co do wszystkich okoliczności stanowiących fakty prawotwórcze. Z okoliczności sprawy wyraźnie wynika, iż organ podjął wszechstronne, zakrojone na szeroką skalę poszukiwania dokumentów archiwalnych tyczących samej spółki jawnej i jej bytu rejestrowego. Ustalenia te i konkluzje wynikające z tych ustaleń, których prawidłowość potwierdzona została przez Sąd I instancji, nie spotkały się z kontestacją ze strony autora kasacji. Okoliczności sprawy nie wskazują natomiast na jakiekolwiek przejawy aktywności organu w zakresie ustalenia okoliczności sprawy tyczących własności gruntu, na którym funkcjonowało przedsiębiorstwo spółki. Kwestia ta, jak już była o tym mowa, ma w okolicznościach niniejszej sprawy istotne znaczenie i może stanowić okoliczność prawotwórczą, w szczególności wobec twierdzenia skarżącej, że grunt, na którym urządzono przedmiotową W. był własnością jej wspólników – osób fizycznych, w tym D. B., jej poprzednika prawnego.

Zmiana treści art. 7 k.p.a. dokonana ustawą z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.11.6.18), polegająca m.in. na wskazaniu, iż organy administracji publicznej podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy nie tylko "z urzędu" ale także "na wniosek strony" miała na celu "zaktywizowanie stron", tak aby "nie przerzucały one całego ciężaru postępowania na organ prowadzący postępowanie", mając prawo do "aktywnego wpływania na wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy" (vide: druk sejm. nr 2987, VI kadencji). Z okoliczności sprawy nie wynika aby strona skarżąca – wbrew temu co twierdzi organ i Sąd i instancji – zachowywała się biernie w sferze inicjowania postępowania zmierzającego do wyjaśnienia kwestii własności gruntu. W piśmie z dnia [...] maja 2016 r. organ został poinformowany przez pełnomocnika skarżącej o działaniach mających na celu przeprowadzenie w Archiwum Państwowym w K. kwerendy tyczącej akt własnościowych gruntów przedsiębiorstwa spółki oraz wezwaniu Sądu Rejonowego w M., [...] Wydziału Ksiąg Wieczystych, o podanie nr repertorium hipotecznego lub nr księgi wieczystej dotyczącej przedsiębiorstwa. Natomiast w piśmie z dnia [...] sierpnia 2016 r. pełnomocnik skarżącej poinformował organ o wynikach dokonanych wystąpień. Pomimo tego organ zaniechał jakichkolwiek dalszych działań dla wyjaśnienia kwestii własności gruntu, na którym zorganizowane zostało przedsiębiorstwo spółki. Próba przerzucenia na skarżącą odpowiedzialności za powyższe zaniechanie organu nie może być skuteczna także z tego powodu, że badanie tytułu prawnego do nieruchomości odbywa się na podstawie treści urządzeń rejestrowych i ewidencyjnych, których prowadzenie powierzone zostało sądom powszechnym i organom administracji. Skoro zatem organ nie podjął jakichkolwiek działań dla wyjaśnienia tej kwestii, w szczególności nie zwrócił się do sądu wieczystoksięgowego miejsca położenia nieruchomości o udostępnienie stosownych dokumentów wskazujących na tytuł prawnych do gruntu, to zaniechanie niewyjaśnienia tej kwestii nie sposób uzasadniać biernością strony w dowodzeniu korzystnych dla niej okoliczności.

Trafne zatem okazały się zarzuty kasacyjne naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. i art. 6, art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w zakresie wadliwego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego sprawy tyczącego ustalenia komu przysługiwało prawo własności nieruchomości wykorzystywanych do prowadzenia działalności gospodarczej przez ww. spółkę jawną. W konsekwencji trafny okazał się także zarzut naruszenia art 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 105 § 1 k.p.a., a to wobec uznania, nieopartego na wszechstronnie zebranym i rozpatrzonym materiale dowodowym sprawy, że skarżąca nie posiada interesu prawnego we wszczęciu postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r., a zatem postępowanie to jest bezprzedmiotowe.

Nie jest natomiast zasadny wniosek dowodowy odnoszący się do dowodów z wydruków z ksiąg wieczystych. W postępowaniu przed sądem administracyjnym postępowanie dowodowe może być prowadzone tylko jako postępowanie uzupełniające. Przy czym dokonywanie przez ten sąd ustaleń faktycznych jest dopuszczalne w zakresie uzasadnionym celami postępowania przed sądem administracyjnym i powinno umożliwiać sądowi dokonywanie ustaleń, które będą stanowiły podstawę oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu. Sąd administracyjny nie może natomiast dokonywać ustaleń, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzyganiu sprawy załatwionej w postępowaniu administracyjnym (vide: K.Sobieralski, Z problematyki postępowania rozpoznawczego przed sądem administracyjnym, ST 2002/7–8, s. 51; A.Hanusz, Dowód z dokumentu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, PiP 2009/2, s. 44; K.Radzikowski, Orzekanie przez sąd administracyjny na podstawie akt sprawy, ZNSA 2009/2, s. 55). Oznacza to, że przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. nie służy zarówno zwalczaniu ustaleń faktycznych poczynionych w postępowaniu administracyjnym, z którymi strona się nie zgadza, jak i przeprowadzaniu dowodów, których przeprowadzenia zaniechano w toku postępowania administracyjnego, zastępując w tym zakresie organy. Skoro z okoliczności sprawy wynika, iż organ w ogóle zaniechał przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w kwestii tytułu prawnego do nieruchomości, na której urządzono przedsiębiorstwo spółki jawnej, to dowód wnioskowany w postępowaniu kasacyjnym nie może mieć charakteru uzupełniającego. Natomiast zaniechanie w toku postępowania administracyjnego prowadzenia postępowania wyjaśniającego tyczącego istotnej okoliczności sprawy, pozostaje, z punktu widzenia dyrektyw prowadzenia postępowania wyjaśniającego wskazanych w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., wystarczającą przesłanką oceny legalności zaskarżonej decyzji.

Mając na uwadze powyższe względy, Naczelny Sąd Administracyjny zaskarżony wyrok uchylił, a uznając, iż istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, rozpoznał skargę uchylając zarówno zaskarżoną, jak i poprzedzającą ją decyzję (art. 188 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 p.p.s.a.).

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni wyrażoną powyżej ocenę prawną (art. 153 w związku z art. 193 p.p.s.a.), przede wszystkim zaś rozważy zastosowanie w sprawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2021.1491), który stanowi, iż postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w zw. z art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.