Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 3091/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosław Gdesz Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Protokolant starszy referent Agnieszka Bieńkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2014 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] października 2013 r., nr

[...] uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] w całości oraz odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. z dnia [...] października 1969 r., nr [...].

Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w następującym stanie prawnym i faktycznym sprawy.

Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. decyzją z dnia [...] października 1969 r., nr [...] przejęło na własność Państwa gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha położone we wsi C., powiat [...], zapisane w rejestrze ewidencji gruntów na P. L. - w oparciu o przepisy art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39 poz. 174) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198).

W uzasadnieniu decyzji wskazało, że grunty przejmowanego gospodarstwa nie były uprawiane i w całości leżą w odłogu. Ponadto, na przejmowanej nieruchomości brak jest zabudowań, a właścicielka zamieszkuje na stałe u syna.

Na wniosek M. L., spadkobiercy P. L., wszczęte zostało postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. z dnia [...] października 1969 r.

Po rozpoznaniu tego wniosku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] lutego 2006 r., nr [...] stwierdziło, że decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. Wydział Rolnictwa i Leśnictwa z dnia [...] października 1969 r., w części dotyczącej przejętej nieruchomości odpowiadającej aktualnie działkom nr: [...] oraz działce nr [...], wydana została z naruszeniem prawa. Natomiast w części odpowiadającej obecnie częściom działek oznaczonych nr: [...], stwierdziło nieważność ww. decyzji (pkt. 2).

W uzasadnieniu decyzji Kolegium podniosło, że w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego przesłuchani zostali świadkowie i strona postępowania. Byli to M. L. - syn P. L. i zarazem wnioskodawca oraz J. D. i A. K., którzy znali właścicielkę i jej gospodarstwo.

M. L. zeznał, że jego matka P. L. w okresie poprzedzającym przejęcie gospodarstwa na własność Państwa, tj. od 1965 r. podupadła na zdrowiu z powodu udaru mózgu i zamieszkała najpierw u niego w H., a następnie u córki L. J. we wsi C. Powracając do zdrowia matka pomagała w gospodarstwie domowym i w opiece nad wnukami, natomiast córka z mężem zajmowali się pracami polowymi. Uprawiali tę część gruntów w gospodarstwie P. L., która nadawała się do uprawy rolniczej, tj. około [...] ha obszaru, pozostałą część tego gospodarstwa stanowiły nieużytki, las oraz tereny podmokłe, które nie były wykorzystywane rolniczo. Las stanowił około 1 ha obszaru i był młody, ponieważ po wojnie został wycięty na budowę, a ponadto siostra pozyskiwała z tego lasu drzewo na opał.

Natomiast świadek A. K. zeznał, że w tym czasie, gdy została wydana decyzja o przejęciu gospodarstwa rolnego stanowiącego własność P. L., cały obszar nieruchomości porośnięty był wrzosowiskiem.

Z kolei świadek J. D. zeznał, że podczas prac polowych wykonywanych przez córkę P. L. i jej męża był obecny w ich domu i widział, iż P. L. zajmowała się wnukami. Dodał także, że w tym czasie nie wszystkie grunty były uprawiane - przy czym część z nich nie nadawała się do uprawy, ponieważ był to teren podmokły. Dodał, iż w tym czasie Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej czyniło starania o przejęcie tego gospodarstwa na rzecz Państwa jako opuszczonego.

Następnie - po rozpoznaniu wniosków o ponowne rozpoznanie sprawy - Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 28 listopada 2006 r., sygn. akt II SA/Bk 512/06 uchylił obie decyzje wydane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., a Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 19 marca 2008 r., sygn. akt I OSK 434/07 oddalił skargę kasacyjną od ww. Wyroku. Jednocześnie wskazał, że organem rzeczowo właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji wydanych na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

W tej sytuacji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. przekazało przedmiotową sprawę Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi do rozpatrzenia według właściwości.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] stwierdził nieważność decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. z dnia [...] października 1969 r. w części dotyczącej: działki nr [...] (dawna działka nr [...] o pow. [...] ha), części działki nr [...] (część dawnej działki nr [...] o pow. [...] ha), części działek nr [...] i nr [...] (dawna działka nr [...] o pow. [...] ha), części działki nr [...] (dawna działka nr [...] o pow. [...] ha) oraz stwierdził, że ww. decyzja w pozostałej części została wydana z naruszeniem prawa i odmówił w tej części stwierdzenia nieważności ww. decyzji z powodu zaistnienia nieodwracalnych skutków prawnych.

Po rozpatrzeniu wniosku Nadleśnictwa [...] w B. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] uchylił własną decyzję z dnia [...] lipca 2010 r. w całości i umorzył prowadzone przed Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi postępowanie administracyjne.

W uzasadnieniu decyzji wskazał, iż kwestionowana decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. z [...] października 1969 r. obejmuje kategorie spraw należące do zakresu działania administracji rządowej i do jej rozpatrzenia zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz. U. Nr 31, poz. 206). Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 5 to wojewoda jest organem administracji rządowej, do którego właściwości należą wszystkie sprawy z zakresu administracji rządowej w województwie.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...]:

1.stwierdził nieważność decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. z dnia [...] października 1969 r., nr [...] w części dotyczącej działki nr [...] (dawna działka nr [...] o pow. [...] ha), części działki nr [...] (część dawnej działki nr [...] o pow. [...] ha), części działek nr [...] i nr [...] (dawna działka nr [...] o pow. [...] ha), części działki nr [...] (dawna działka nr [...] o pow. [...] ha) ;

2.stwierdził, że wymieniona decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. z dnia [...] października 1969r. Nr [...] w części dotyczącej: części działki nr [...] (dawna działka nr [...] o pow. [...] ha), części działek nr [...] (dawna działka [...] o pow. [...] ha), części działek nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] oraz działki nr [...] (dawna działa nr [...] o pow. [...] ha) została wydana z naruszeniem prawa.

Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie organ wojewódzki stwierdził, iż z zeznań przesłuchanych świadków wynika, że P. L. w okresie poprzedzającym przejęcie gospodarstwa na własność Państwa zamieszkiwała w C. u córki L. K. i opiekowała się wnukami, podczas gdy córka z mężem zajęci byli pracami polowymi. Część gruntów przejętego gospodarstwa była uprawiana przez córkę właścicielki, a część nie, ponieważ stanowiły one nieużytki. Gospodarstwo to nie zostało opuszczone w rozumieniu § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r, w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych - ponieważ córka właścicielki uprawiała znaczną część tego gospodarstwa. Zaskarżona decyzja została zatem wydana z rażącym naruszeniem prawa - w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Wskazał ponadto, że z dokumentacji zgromadzonej w przedmiotowej sprawie wynika, iż w stosunku działki [...] (dawna działka [...]), części działek nr [...] i nr [...] (dawna działka [...]), część działek nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] oraz działka [...] (dawna działka [...]) - na których znajdowało się przedmiotowe gospodarstwo, wystąpiły nieodwracalne skutki prawne. Działki te stanowią aktualnie własność osób prywatnych lub stanowią drogi gminne. Zaistniał zatem skutek, który nie może być odwrócony w ramach czynności administracyjno-prawnych.

Odwołanie od ww. orzeczenia Wojewody [...] wniósł Skarb Państwa - Nadleśnictwo [...] w B., wnosząc o oddalenie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji.

Po rozpoznaniu odwołania Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] października 2013 r., nr [...] uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] w całości oraz odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. z dnia [...] października 1969 r., nr [...].

Minister uzasadnił, że stosownie do postanowień art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r., oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogły być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostało za niezbędne. Natomiast zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198) za gospodarstwo rolne opuszczone uważano gospodarstwo, na którym nie zamieszkiwał właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie było w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę.

Z powyższego wynika zatem, że do przejęcia gospodarstwa rolnego na podstawie art. 2 ust. 1 ww. ustawy niezbędne było spełnienie następujących przesłanek:

1) gospodarstwo nie było zamieszkiwane przez właściciela ani jego małżonka, dzieci lub rodziców oraz

2) nie było w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę.

Brak któregokolwiek z ww. elementów uniemożliwiał przejęcie gospodarstwa. Nie było też podstaw do przejęcia gospodarstwa w tym trybie, jeśli co najmniej połowa gospodarstwa była uprawiana i poddawana właściwym zabiegom agrotechnicznym.

Wojewoda [...] ustalił, iż akta archiwalne dotyczące przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha położonego we wsi C. zaginęły. Nie przeprowadził jednak w trybie nadzoru własnego postępowania wyjaśniającego i ustalającego stan faktyczny, jaki istniał na przedmiotowym gospodarstwie w dacie jego przejęcia na własność Państwa i w latach poprzednich.

Swoje ustalenia oparł natomiast o materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B.

Zdaniem Ministra Wojewoda nie dokonał jednak właściwej oceny zeznań świadków i wyjaśnień stron dotyczących zagospodarowania gruntów przejętych decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. z dnia [...] października 1969 r.

Z akt sprawy nie wynika bowiem jednoznacznie czy, a jeśli tak to jaka część gospodarstwa była uprawiana i w jakim czasie miało to miejsce. W szczególności nie wynika to z zeznań J. D. oraz wyjaśnień wnioskodawcy M. L. Organ pierwszej instancji nie wyjaśnił dlaczego uwzględnił jedynie zeznania ww. osób a nie dał wiary zeznaniu A. K., który twierdził, że w dniu kiedy była wydana decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. grunty gospodarstwa P. L. nie były uprawiane. Jest to o tyle ważne, że właśnie to zeznanie potwierdza prawidłowość ustaleń stanu faktycznego przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] października 1969 r. wskazano bowiem, że: "gospodarstwo P. L. położone we wsi C. od 1960 r. nie było uprawiane i leży w całości w odłogach. Na gruncie tym brak było jakiegokolwiek inwentarza oraz zabudowań, natomiast właścicielka zamieszkuje na stałe w H. u syna. Na gospodarstwie tym ciążą następujące zadłużenia w należnościach finansowych [...] zł, a w obowiązkowych dostawach zboża [...] kg, ziemniaków [...] kg, żywca [...] kg".

Bezspornym natomiast jest fakt, iż P. L. nie mieszkała w przejętym gospodarstwie - co wypełniało drugą konieczną przesłankę do przejęcia gospodarstwa, jako opuszczonego przez właściciela.

W tej sytuacji organ uznał, że brak jest podstaw do przyjęcia, że w stosunku do decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. z dnia [...] października 1969 r. zachodzi jakakolwiek z przewidzianych w art. 156 § 1 kpa przesłanek - w szczególności do uznania, iż została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył M. L. Wniósł w niej o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o dopuszczenie dowodu w postaci pisemnego oświadczenia świadka – M. D., które załączył do skargi.

Wniesioną skargę uzasadnił tym, że Minister podważył wiarygodność zeznań świadka J. D. oraz wyjaśnienia skarżącego, nie wskazując żadnej podstawy swojego stanowiska. Dodał, że uprzednio żaden z organów różnych instancji nie kwestionował faktu, iż w dniu, kiedy wydano decyzję Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H., grunty gospodarstwa P. L. nie były uprawiane. Jest to całkowicie okoliczność nowa w sprawie. Poza tym skarżący nie miał możliwości zapoznania się z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego przed wydaniem zaskarżonej decyzji. Skarżący nie zna treści zeznań A. K., nie wie kiedy i gdzie zostały one złożone, ponieważ organ I instancji nie informował skarżącego o przeprowadzeniu dowodu. W tej sytuacji został on pozbawiony prawa oceny materiału dowodowego w przedmiotowym postępowaniu. Jednocześnie zwrócił uwagę, że zeznania A. K. trudno uznać za wiarygodne i obiektywne. Świadek jest bratem rodzonym żony osoby, która otrzymała ziemię z działek stanowiących przedmiot niniejszej sprawy. Oparcie się przez organ I instancji wyłącznie na zeznaniach tego świadka jest wadliwe. Dodał, że załączone do skargi zeznanie koresponduje z zeznaniami pozostałych świadków i wyjaśnieniami skarżącego. Wynika z niego, iż część gospodarstwa rolnego P. L., która nadawała się do prowadzenia działalności rolniczej, była uprawiana przez jej córkę L. K. z mężem, do czasu przejęcia gospodarstwa przez Skarb Państwa. Co istotne uprawiana część gospodarstwa rolnego była jedynym źródłem dochodu P. L.

Skarżący podniósł, że Wojewoda [...] popełnił błąd uznając, iż część działki nr [...] stanowiła dawniej działka nr [...] o pow. [...] ha, zamiast prawidłowo działka nr [...] o pow. [...] ha oraz, że części działek nr [...] i nr [...], to dawna działka nr [...] o pow. [...] ha, zamiast prawidłowo działka nr [...] o pow. [...] ha.

Odpowiadając na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie wskazując, że w odniesieniu do podniesionych w skardze zarzutów zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, iż zarówno w dacie wydania decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. z dnia [...] października 1969 r. jak i wiele lat przed tą datą P. L. nie mieszkała w swoim gospodarstwie i nie uprawiała go osobiście, ani za pośrednictwem członków rodziny, bądź dzierżawcy gruntów tego gospodarstwa. Natomiast odstąpił on od zawiadomienia stron zgodnie z art. 10 kpa - ponieważ rozstrzygnięcie swoje w sprawie podejmował w oparciu o dotychczas zgromadzony materiał dowodowy, z którym strony miały możliwość zapoznania się przed wydaniem decyzji przez Wojewodę [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżona decyzja oraz orzeczenie ją poprzedzające nie naruszają prawa.

Postępowanie prowadzone w trybie nieważnościowym na podstawie art. 156 § 1 kpa jest nadzwyczajnym trybem postępowania i stanowi wyłom od zasady stabilności decyzji wyrażonej w art. 16 ww. ustawy, stąd też ustalenie podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji musi być niewątpliwe. Celem postępowania nieważnościowego nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, lecz przeprowadzenie weryfikacji ostatecznej decyzji z jednego tylko punktu widzenia - a mianowicie, czy decyzja jest dotknięta jedną z wad kwalifikowanych wskazanych w art. 156 § 1 kpa. Z powyższego wynika też, że postępowanie to stanowi wyjątek od ww. zasady trwałości decyzji - zatem niedopuszczalna jest rozszerzająca wykładnia przesłanek określonych w tym przepisie. Organ prowadzący postępowanie w sprawie nieważności decyzji nie jest zatem kompetentny do rozstrzygania sprawy co do meritum, lecz ma obowiązek rozpatrzyć sprawę w granicach określonych przez art. 156 § 1 kpa (por. wyrok NSA z dnia 28 maja 1985 r., sygn. akt I SA 89/85, ONSA 1985, Nr 1, poz. 30). Organ orzeka wyłączenie kasacyjnie, stwierdzając nieważność decyzji albo jej niezgodność z prawem, a w przypadku braku przesłanek takiego orzeczenia - odmawia stwierdzenia nieważności decyzji.

Wśród ww. przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 kpa - ustawodawca wskazał także "rażące naruszenie prawa" (pkt 2 ww. § 1). W doktrynie i orzecznictwie utrwalił się pogląd, że naruszenie może być uznane za rażące, gdy jest ono oczywiste i koliduje z zasadą praworządnego działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. W wyniku, tego naruszenia powstają zatem skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności. W konsekwencji stwierdzenie nieważności może dotyczyć tylko przypadków ewidentnego bezprawia, którego nigdy nie można usprawiedliwiać ani tolerować.

Obowiązkiem organu stwierdzającego nieważność decyzji, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, jest wyraźne wskazanie, jaki konkretny przepis został naruszony, przy czym nie wystarczy samo tylko stwierdzenie o tym, że doszło do takiego naruszenia prawa. Organ zobowiązany jest do wykazania, że uchybienie jakim dotknięta jest kontrolowana w postępowaniu nieważnościowym decyzja, ma charakter kwalifikowany i stanowi rażące naruszenie prawa. Stwierdzenie nieważności decyzji możliwe jest wtedy, gdy decyzja została wydana wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu. Przy czym nie chodzi o błędy w wykładni prawa, ale o jego przekroczenie w sposób jasny i niedwuznaczny. Tylko wówczas treść wadliwej decyzji i czynności ją poprzedzające stanowią zaprzeczenie stanu prawnego.

Reasumując z rażącym naruszeniem prawa nie może być utożsamiane każde naruszenie prawa, a jedynie dyskwalifikujące decyzję w takim stopniu, iż niezbędne jest zniweczenie wszelkich jej następstw, w taki sposób, jakby gdyby od początku nie została wydana.

W postępowaniu nieważnościowym organ ogranicza się do poszukiwania uchybień i wadliwości, tak proceduralnych, jak i dotyczących prawa materialnego, poczynionych w toku i na gruncie zwykłego postępowania. Oznacza to badanie ostatecznie zakończonej sprawy, na gruncie wyłącznie zgromadzonego tam materiału dowodowego, pod kątem naruszenia norm materialnych oraz procedury uregulowanej w kpa, a także przepisów o charakterze procesowym zawartych w regulacjach obejmujących prawo materialne.

W niniejszej sprawie podstawą przejęcia przedmiotowego gospodarstwa stanowiącego nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha, położoną we wsi C., powiat H. były przepisy art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 15 lipca 1961 r. zmieniającą ustawę z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 32, poz. 161) oraz § 1 pkt 1 i § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198).

Stosownie do art. 2 ust. 1 ww. ustawy gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r. oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne.

Powołane zaś rozporządzenie stanowiło, że za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę.

W niniejszej sprawie bezspornym jest fakt, iż organ dysponował skromnym materiałem dowodowym, dotyczącym przejęcia przedmiotowej nieruchomości na własność Państwa - lecz istniejące dowody jednoznacznie wskazują, że gospodarstwo rolne nie było zamieszkane przez jego właścicielkę P. L.. Fakt niezamieszkiwania w tym gospodarstwie właścicielki jest ewidentny i nie był kwestionowany przez skarżących. Na rozprawie w dniu 14 grudnia 2005 r. M. L. potwierdził, że właścicielka nie pracowała w gospodarstwie rolnym, lecz zamieszkiwała u syna lub córki.

Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest natomiast ustalenie organu nadzoru, że gospodarstwo rolne w większej części nie było uprawiane. Skarżący twierdzą, iż było ono uprawiane przez córkę właścicielki i jej męża. Na dowód czego załączyli do skargi oświadczenie M. D. zaświadczające, że część gospodarstwa rolnego nadająca się do zagospodarowania pod względem rolnym była uprawiana do czasu przejęcia go przez Skarb Państwa. Potwierdził ten fakt na rozprawie administracyjnej także M. L.

Tymczasem z uzasadnienia decyzji Powiatowej rady Narodowej z dnia [...] października 1996 r. wynika, iż grunt tego gospodarstwa leżał "w całości w odłogach". Fakt taki potwierdza także ankieta gospodarstwa indywidualnego z dnia [...] maja 1967 r., wskazująca, że z ogólnego obszaru gospodarstwa [...] ha powierzchnia gruntów ornych stanowiła obszar [...] ha, z czego taki sam obszar leżał odłogiem. W gospodarstwie rolnym brak było inwentarza żywego, a na ankiecie znajduje się informacja, że "dzieci nie chcą użytkować". Natomiast na wskazanej rozprawie administracyjnej A. K. stwierdził, iż na tym gruncie znajdowały się wrzosowiska. Poza tym gospodarstwo nie wywiązywało się z obowiązkowych dostaw.

Podsumowując, Sąd orzekający w niniejszej sprawie podzielił w całości rozważania Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi dotyczące spełnienia przesłanek powodujących konieczność uznania przedmiotowego gospodarstwa z opuszczone. Uznał zatem za prawidłową ocenę przez organ zeznań A. K.. Natomiast nie podzielił zarzutów skargi w tym zakresie – uznając je za niezasadne.

Należy podnieść, że oceniane decyzje niewątpliwie miały charakter uznaniowy tzn. od organu zależało, czy pomimo wystąpienia przesłanek materialnych gospodarstwo zostanie przejęte. Nie mniej jednak przepis nie uzależniał przejęcia od wystąpienia jakichkolwiek dodatkowych warunków, które miały decydować o tym przejęciu, takich jak np. potrzeba realizacji pewnych potrzeb państwowych. Wówczas w decyzji o przejęciu należałoby wyjaśnić, dlaczego akurat to gospodarstwo niezbędne jest do zapewnienia określonych potrzeb Państwa.

W tej sprawie organ nie musiał wyjaśniać, z jakich powodów skorzystał z tak ostatecznego środka, jakim było odjęcie prawa własności - gdyż przepis nie nałożył na niego obowiązku podania tej przyczyny. Poprzez wydanie decyzji o przejęciu organ sygnalizował, iż skorzystał z ustawowego uprawnienia - bowiem wystąpiły konkretne przesłanki pozwalające mu na to.

Sąd zgodził się też z poglądem organu, iż zarzut skarżącego, że pozbawiony został prawa udziału w postępowaniu, poprzez niepoinformowanie go o zebraniu materiału dowodowego i możliwości zapoznania się z nim - nie może zostać uznany za skuteczny. Zarzut pozbawienia czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym może być bowiem rozważany wyłącznie wtedy, gdy strona przedłożyłaby do materiału dowodowego dokument, który miałby wpływ na wynik sprawy. Poza tym niniejsze postępowanie administracyjne było prowadzone od 2005 r. i zostało już kilkakrotnie rozstrzygnięte decyzjami, które zostały uchylone, a Minister oparł swoją decyzję o materiał dowodowy, który został zgromadzony już na wcześniejszych etapach postępowania.

W ocenie Sądu z akt postępowania nieważnościowego nie wynika, aby przepisy powołane przez skarżących zostały naruszone. Podkreślić należy, że fakt, iż dokumenty zgromadzone w kontrolowanym nieważnościowo postępowaniu nie zostały odnalezione nie oznacza, że one nie istniały. Organ rozstrzygając zatem o wadliwości decyzji musi uzyskać niepodważalne dowody naruszenia przepisu prawa w sposób oczywisty.

W niniejszej sprawie zachowany skromny materiał archiwalny w sposób spójny świadczy o tym, że gospodarstwo nie było uprawiane i leżało odłogiem. Przy czym uzyskane zeznania świadków przeczą sobie, ale żadne z nich nie powołuje konkretnych okoliczności, które pozwoliłyby ustalić, że większość gruntów była uprawiana. Ponadto Sąd wziął także pod uwagę okoliczność, iż decyzja oraz ankieta tego gospodarstwa były sporządzane w czasie, gdy gospodarstwo to jeszcze istniało, natomiast zeznania świadków zostały złożone kilkadziesiąt lat po tym fakcie i to w większości przez osoby, które są następcami prawnymi byłej właścicielki gospodarstwa. W ocenie Sądu także brak inwentarza w gospodarstwie, jego zadłużenie z tytułu obowiązkowych dostaw płodów rolnych, fakt zamieszkiwania córki w innej miejscowości oraz brak złożenia odwołania od decyzji z dnia [...] października 1969 r. przejmującej na własność Państwa gospodarstwo rolne potwierdza fakt, że gospodarstwo rolne nie było uprawiane.

W tych okolicznościach Sąd uznał, iż organ II instancji wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzył stan faktyczny sprawy oraz szczegółowo wyjaśnił motywy, jakimi się kierował przy jej rozstrzyganiu i dlaczego dał wiarę określonym dowodom. Uzasadnił przy tym przekonująco swoje stanowisko w sposób spełniający wymagania określone w art. 107 § 3 kpa - zyskując całkowitą aprobatę Sądu.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.