Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 757/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-06-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 122 ust. 1 pkt 1 i pkt 2
journal: Dz.U. 2020 poz 910
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - tj
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść (spr.) Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz Protokolant: Starszy Sekretarz Sądowy Hanna Tarnawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi T. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 24 czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia 19 marca 2021 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] na rzecz skarżącego T. F. 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

T. F. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]

z dnia 24 czerwca 2021 r. w przedmiocie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

W dniu 22 lutego 2021 r. T. F. wystąpił do Burmistrza Miasta [...] z wnioskiem o przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika – W. R.

Z dołączonej do wniosku dokumentacji wynika, że nadzór nad przygotowaniem zawodowym młodocianej W. R. pełnili posiadający kwalifikacje zawodowe oraz pedagogiczne D. M. oraz R. L., zaś nauka zawodu kucharz zawarta została z młodocianym pracownikiem na okres od 1 września 2017 r. do 31 sierpnia 2020 r.

Ponadto do wniosku o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika dołączono zaświadczenie nr [...] [...] Izby Rzemieślniczej Małych i Średnich Przedsiębiorstw w [...] z dnia 21 grudnia 2020 r. stwierdzające, że R. L. szkolił W. R. przez okres 3 lat, a młodociana przystąpiła do egzaminu czeladniczego w dniu 18 grudnia 2020 r. i złożyła z pozytywnym wynikiem egzamin, uzyskując świadectwo czeladnicze nr [...].

Wnioskodawca oświadczył, że nie jest rzemieślnikiem.

Burmistrz Miasta [...] decyzją z dnia 19 marca 2021 r. orzekł o odmowie przyznania T. F. dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika – W. R.

Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał art. 122 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2020 r., poz. 910 ze zm.), powoływanej dalej także jako "u.p.o."

W uzasadnieniu organ przytoczył treść art. 122 u.p.o., wskazując, że wnioskodawca nie jest rzemieślnikiem, zatem do wniosku powinien być dołączony dokument potwierdzający zdanie przez młodocianego egzaminu zawodowego, a nie czeladniczego. Tym samym niemożliwym stało się przyznanie dofinansowania kształcenia młodocianego pracownika.

W wyniku rozpoznania odwołania T. F., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 24 czerwca 2021 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 122 ust. 1 lit. b u.p.o. i art. 101a ust. 1 ustawy z dnia 22 listopada 2018 r. o zmianie ustawy Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 2245 ze zm.), zwanej dalej "ustawą zmieniającą".

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że T. F. zawarł z dniu 31 sierpnia 2017 r. z W. R. umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego w zawodzie kucharz. Zgodnie z umową, nauka zawodu trwała 36 miesięcy, począwszy od dnia 1 września 2017 r.

Zgodnie z zaświadczeniem [...] Izby Rzemieślniczej Małych i Średnich Przedsiębiorstw w [...], W. R. szkolona była w Hotelu [...] T. F. przez okres 36 miesięcy w zawodzie kucharz i zdała egzamin z wynikiem pozytywnym uzyskując świadectwo czeladnicze [...]. Według oświadczenia T. F., pracodawca nie jest rzemieślnikiem.

Organ odwoławczy wskazał, że o ile warunek posiadania kwalifikacji do prowadzenia przygotowania zawodowego przez osoby przygotowujące młodocianą pracownicę do zawodu został spełniony, to niespełniony został warunek zdanego egzaminu. W sytuacji bowiem, gdy przedsiębiorca nie jest rzemieślnikiem młodociany pracownik powinien zdać egzamin zawodowy, a nie czeladniczy.

Organ odwoławczy, wskazał, że zgodnie z art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. b u.p. o. dofinansowanie kosztów kształcenia przysługuje pracodawcy niebędącemu rzemieślnikiem, jeżeli młodociany pracownik ukończył naukę i zdał egzamin zgodnie z przepisami rozdziału 3b ustawy o systemie oświaty, w brzmieniu obowiązującym przed 1 września 2019 r. (art. 101a ust. 1 ustawy zmieniającej). Egzamin potwierdzający kwalifikacje w zawodzie winien być przeprowadzony w szkole, u pracodawcy lub w podmiocie prowadzącym kwalifikacyjny kurs zawodowy pod nadzorem okręgowej komisji egzaminacyjnej.

W. R. przystąpiła do egzaminu i zdała egzamin przed Komisją Egzaminacyjną [...] Izby Rzemieślniczej Małych i Średnich Przedsiębiorstw

w [...] w dniu 18 grudnia 2020 r. uzyskując świadectwo czeladnicze [...].

Nie jest to jednak podmiot uprawniony do przeprowadzenia egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie, o którym mowa w powołanych przepisach, a młodociana pracownica nie zdała egzaminu zawodowego, zatem brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku i przyznania T. F. dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika.

W skardze na powyższą decyzję T. F. wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego oraz procesowego mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 15 k.p.a. poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania, polegające na powtórzeniu w sporym zakresie decyzji organu I instancji, poprzestaniu na literalnej wykładni obowiązujących w dacie orzekania przepisów i braku ponownego merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy;

2) błędną wykładnię art. 122 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 122 ust. 7 pkt 3 u.p.o. i § 11 ust. 1, ust. 2 i ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagrodzenia, nie uwzględniającą celu tej regulacji oraz niespójności przepisów, do których unormowanie to odsyła w zakresie funkcji, jaką miałyby one spełniać dla zapewnienia odpowiedniego poziomu wyszkolenia młodocianego, skutkującego przyznaniem osobie lub jednostce szkolącej młodocianego przewidzianego tym przepisem dofinansowania, polegającą na wadliwym przyjęciu, że warunek zdania egzaminu, określony w art. 122 ust. 1 pkt 2 u.p.o., w przypadku młodocianego, który był zatrudniony u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem, nie jest spełniony jeśli zda on egzamin przed komisją egzaminacyjną izb rzemieślniczych, a jest spełniony w przypadku zdania egzaminu przed Okręgową Komisją Egzaminacyjną;

3) art. 122 ust. 1 u.p.o. w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organ

I instancji, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, podczas gdy zgodnie

z zasadą sprawiedliwości społecznej wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP,

w sytuacji braku przepisów intertemporalnych w ustawie zmieniającej, która weszła w życie w dniu 1 września 2019 r., a także przez wzgląd na okoliczność zawarcia przez skarżącego umowy z młodocianą pracownicą oraz rozpoczęcia przez młodocianą pracownicę nauki zawodu w izbie rzemieślniczej w okresie przed nowelizacją, należało zastosować art. 122 ust. 1 u.p.o. w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją,

4) art. 101 a ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie pomimo, że przepis ten, jako odnoszący się do sytuacji prawnych powstałych przed nowelizacją ustawy, regulował kwestię dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika w sposób mniej korzystny aniżeli miało to miejsce przed nowelizacją, podczas gdy zgodnie z zasadą sprawiedliwości społecznej wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP, w sytuacji braku przepisów intertemporalnych w ustawie zmieniającej, która weszła w życie w dniu 1 września 2019 r., a także przez wzgląd na okoliczność zawarcia przez skarżącego umowy z młodocianą pracownicą oraz rozpoczęcia przez młodocianą pracownicę nauki zawodu w izbie rzemieślniczej w okresie przed nowelizacją, należało zaniechać stosowania wskazanego przepisu;

5) art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji wydanie orzeczenia w oparciu o literalne brzmienie przepisów obowiązujących w dacie orzekania, tj. art. 122 ust. 1 u.p.o. oraz art. 101a ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej, w sytuacji prawnej rozpoczętej przed wejściem w życie tychże przepisów;

6) art. 8 § 1 i 2 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie w zaskarżonej decyzji orzecznictwa sądów administracyjnych w przedmiotowym zakresie;

7) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa, mające swoje źródło w pominięciu części zarzutów zawartych w odwołaniu od decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że organ odwoławczy poprzez jedynie cząstkowe odniesienie się do zarzutów podniesionych w odwołaniu zaniechał merytorycznego rozpoznania sprawy "od nowa". Organ całkowicie zaniechał też odniesienia się do kwestii dotyczącej zasadności zastosowania przepisu art. 122 ust. 1 u.p.o. w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją, jak również art. 2 Konstytucji RP. Kolegium nie ustosunkowało się ponadto do orzecznictwa sądów administracyjnych, które w analogicznych sprawach sprzeciwiało się literalnemu stosowaniu obowiązujących w dacie orzekania przepisów.

Skarżący wskazał, że zawarł z młodocianą umowę, której przedmiotem była nauka zawodu kucharz na okres od 1 września 2017 r. do 31 sierpnia 2020 r., młodociana była zaś szkolona w [...] Izbie Rzemieślniczej Małych i Średnich Przedsiębiorców w [...] przez 3 lata oraz zdała w 2020 r. egzamin czeladniczy, uzyskując tym samym świadectwo czeladnicze. W związku z tym oczywistym jest (co także było podniesione w odwołaniu), że zarówno zawarcie przez skarżącego umowy o pracę oraz podjęcie przez młodocianą nauki w izbie rzemieślniczej nastąpiło przed dokonaniem zmiany uprzednio obowiązujących przepisów, a zatem w okresie obowiązywania względniejszych, z punktu widzenia skarżącego, przepisów.

Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, skarżący wywiódł,

że z uwagi na to, iż zawarł z młodocianą pracownicą umowę o pracę jeszcze przed wejściem w życie znowelizowanej ustawy, argumentacja dotycząca zasadności zastosowania art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej implikująca zastosowanie przepisu art. 122 ust. 1 u.p.o. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 września

2019 r. jest w pełni uzasadniona. W podobny sposób należałoby się także odnieść

do zastosowania przez organ odwoławczy przepisu art. 101a ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej, skoro odnosi się on do sytuacji prawnych mających miejsce przed wejściem w życie rzeczonej ustawy i reguluje je w sposób mniej korzystny dla pracodawców, aniżeli miało to miejsce przed nowelizacją.

Skarżący stwierdził, że niezależnie od powyższego, przy dokonywaniu wykładni wskazanych przepisów nie sposób pominąć też wykładni celowościowej i systemowej. Zgodnie z aktualnie brzmiącym przepisem art. 122 ust. 5 u.p.o. "Jeżeli umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego została rozwiązana z przyczyn niezależnych od pracodawcy, a młodociany pracownik podjął naukę zawodu na podstawie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego u innego pracodawcy - przysługującą kwotę dofinansowania dzieli się między wszystkich pracodawców, proporcjonalnie do liczby miesięcy prowadzonej przez nich nauki zawodu. Dofinansowanie nie przysługuje temu pracodawcy, z którym umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego została rozwiązana z winy pracodawcy". Skarżący zauważył, że w cytowanym przepisie ustawodawca nie dokonuje już rozróżnienia na pracodawców przedsiębiorców będących lub niebędących rzemieślnikami.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi jako bezzasadnej, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "p.p.s.a.", uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Dokonując kontroli zaskarżonych decyzji w oparciu o wyżej wskazane kryteria Sąd stwierdził, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać należy, że ustalenia faktyczne były między stronami bezsporne i zostały przez Sąd rozpoznający sprawę uznane za prawidłowe.

Skarżący zawarł z młodocianą pracownicą W. R. zawarł w dniu 1 września 2017 r. umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, w której wskazano, że nauka zawodu kucharz będzie trwała w okresie od 1 września 2017 r. do 31 sierpnia 2020 r. Nadzór nad przygotowaniem zawodowym młodocianej pełniły osoby posiadające kwalifikacje zawodowe oraz pedagogiczne. W. R. w dniu 18 grudnia 2020 r. zdała egzamin czeladniczy przed Komisją Egzaminacyjną [...] Izby Rzemieślniczej Małych i Średnich Przedsiębiorstw i złożyła z pozytywnym wynikiem ten egzamin, uzyskując świadectwo czeladnicze.

Zaistniały między stronami spór dotyczył wykładni przepisów prawa.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe, a w szczególności art. 122 tej ustawy regulujący kwestie dotyczące dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Przepis art. 122 ust. 1 pkt 1 u.p.o. uległ istotnej zmianie z dniem 1 września 2019 r. w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 22 listopada 2018 r. o zmianie ustawy - Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw.

Przed nowelizacją, w 2017 r. w czasie zawierania przez skarżącego umowy z młodocianą pracownicą, której przedmiotem była nauka zawodu przepis art. 122 ust. 1 u.p.o. stanowił:

Pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli:

1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania;

2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z przepisami, o których mowa w pkt 1.

Po nowelizacji art. 122 ust. 1 u.p.o. uzyskał brzmienie:

Pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli:

1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania;

2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał:

a) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - egzamin czeladniczy zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (Dz. U. z 2018 r. poz. 1267 i 2245 oraz z 2019 r. poz. 1495),

b) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem - egzamin zawodowy;

3) młodociany pracownik ukończył przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z przepisami, o których mowa w pkt 1.

Zgodnie z art. 122 ust. 1 pkt 1 u.p.o. pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania. Wymogi w tym zakresie zostały w niniejszej sprawie spełnione.

W ocenie organów, koniecznym wymogiem uzyskania dofinasowania przez skarżącego kosztów kształcenia W. R. było przystąpienie i zdanie przez nią egzaminu zawodowego na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. b u.p.o., nie zaś egzaminu czeladniczego na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a u.p.o., gdyż skarżący posiada status pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem. Skarżący kwestionował to stanowisko, powołując się na zawarcie umowy w czasie obowiązywania innego stanu prawnego.

Wskazać należy, że ustawodawca zmieniając z dniem 1 września 2019 r. brzmienie art. 122 ust. 1 u.p.o. nie ustanowił w tym zakresie przepisów przejściowych. Co do zasady brak uchwalenia przepisów intertemporalnych w przepisach nowelizacyjnych oznacza obowiązek stosowania przepisów nowego prawa. Milczenie ustawodawcy, co do reguły intertemporalnej należy uznać za przejaw jego woli bezpośredniego działania nowego prawa, chyba, że przeciw jej zastosowaniu przemawiają ważne racje systemowe lub aksjologiczne (zob. wyrok Trybunał Konstytucyjny z dnia 8 listopada 2008 r. sygn. akt K 30/06, OTK-A 2006/10/149; Dz. U. z 2006 r. Nr 206, poz. 1522).

Ustawą z dnia 16 października 2019 r. o zmianie ustawy - Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 2248) dodano do u.p.o. art. 101a. Przepis ten w ustępie 1 stanowi, że dofinansowanie kosztów kształcenia, o którym mowa w art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, przysługuje również pracodawcy niebędącemu rzemieślnikiem, który zawarł z młodocianym pracownikiem umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, jeżeli młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał egzamin potwierdzający kwalifikacje w zawodzie, o którym mowa w rozdziale 3b ustawy zmienianej w art. 2, czyli ustawy 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2018 r. poz. 1457 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 września 2019 r.

W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto, że w przypadku analizowanej zmiany art. 122 ust. 1 u.p.o., istotne racje aksjologiczne przemawiają za odstąpieniem od zasady stosowania przepisów nowego prawa (por. wyroki WSA: w Rzeszowie z dnia 10 sierpnia 2021 r. sygn. akt II SA/Rz 787/21 oraz z dnia 18 marca 2021 r. sygn. akt II SA/Rz 46/21; w Krakowie z dnia 24 czerwca 2020 r. sygn. akt III SA/Kr 558/20; w Poznaniu z dnia 8 lipca 2021 r. sygn. akt IV SA/Po 230/21 oraz z dnia 20 listopada 2020 r. sygn. akt IV SA/Po 793/20; w Lublinie z dnia 10 października 2019 r. sygn. akt III SA/Lu 266/19, w Gdańsku z dnia 3 marca 2022 r. sygn. akt III SA/Gd 334/21). Konstytucyjna zasada sprawiedliwości społecznej wymaga, aby skarżący, która spełnił wymagania przewidziane w art. 122 ust. 1 u.p.o. pod rządami prawa obowiązującego przed 1 września 2019 r., miał możliwość podejmowania starań i otrzymania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika według obowiązującego wówczas stanu prawnego.

Sądy administracyjne kontrolując legalność działalności administracji publicznej, czynią to w ramach sprawowanego wymiaru sprawiedliwości (art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a.). Sprawując wymiar sprawiedliwości i rozstrzygając sporne zagadnienia sądy uprawnione są do wyważenia racji stron postępowania w ramach wykładni przepisów prawa. Nie do pogodzenia z zasadą sprawiedliwości społecznej - w realiach rozpoznawanej sprawy - byłoby przyjęcie interpretacji znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów, w sposób który prowadziłby do sytuacji, w której pracodawca zawarł umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego przed 1 września 2019 r., poniósł koszty kształcenia młodocianego pracownika, który zdał egzamin określony w umowie, a następnie zostałby pozbawiony dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Argumentem przemawiającym za przyznaniem w tym przypadku pierwszeństwa zasadzie sprawiedliwości społecznej jest ratio legis art. 122 ust. 1 u.p.o., zgodnie z którym ustawodawca dąży do wynagradzania pracodawców, którzy podejmują się dodatkowo, oprócz prowadzenia własnej działalności gospodarczej, kształcenia młodocianych pracowników i powinni w związku z tym otrzymać przewidziane przepisami prawa dofinansowanie kosztów tego kształcenia.

Wskazać należy, że w stanie prawnym obowiązującym przed dniem 1 września 2019 r., sądy administracyjne rozstrzygając sprawy z zakresu dofinansowania kształcenia młodocianych pracowników, stosowały wykładnię rozszerzającą w zakresie, w jakim ustawodawca nie sprecyzował w art. 122 ust. 2 u.p.o. wymogów, co do obowiązku zdawania konkretnego egzaminu przed podmiotem, o którym mowa w pkt 1 omawianego przepisu (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 8 czerwca 2021 r. sygn. akt IV SA/Wr 288/21, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 25 września 2019 r. sygn. akt IV SA/Po 325/19, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 7 sierpnia 2019 r. sygn. akt IV SA/Po 324/19).

W orzecznictwie tym wskazano, że przy stosowaniu art. 122 ust. 1 u.p.o. nie jest istotne, czy młodociany pracownik zdał egzamin zgodnie z § 11 ust. 2 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagrodzenia (Dz. U. z 2018 r. poz. 2010 ze zm.), czy też zda egzamin z pominięciem tego rozporządzenia, na podstawie rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 24 sierpnia 2017 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu (Dz. U. z 2010 r. nr 244. poz. 1626 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 18 sierpnia 2017 r. w sprawie szczegółowych warunków i sposobu przeprowadzania egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie (Dz. U . z 2017 r. poz. 1707).

Podkreślić przy tym należy, że co do zasady, ustawodawca, wprowadzając nową regulację, umożliwił przyznanie dofinansowania kosztów młodocianego pracownika w sytuacji zdania przez niego egzaminu czeladniczego. Egzamin ten uznał zatem, co do zasady za egzamin, którego zdanie przez młodocianego pracownika uzasadnia przyznanie dofinansowania jego pracodawcy. Na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a u.p.o. pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - egzamin czeladniczy zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (Dz. U. z 2018 r. poz. 1267 i 2245 oraz z 2019 r. poz. 1495).

Dokonując wykładni tego ostatniego przepisu, należy – w ocenie Sądu – brać pod uwagę nie tylko jego literalne brzmienie, jak uczyniły to organy, ale także posłużyć się dyrektywami wykładni celowościowej i systemowej. Ustawodawca w art. 122 ust. 1 pkt 1 u.p.o. dopuszcza przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika pracodawcy, który sam nie posiada kwalifikacji wymaganych do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych - pod warunkiem - że kwalifikacje takie posiada osoba przez niego zatrudniona. Okoliczność, że w art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a u.p.o. jest mowa wyłącznie o rzemieślniku w rozumieniu ustawy o rzemiośle nie może wyłączać skarżącego z grona podmiotów uprawnionych do otrzymania dofinansowania.

Należy zauważyć, że sam ustawodawca nie odsyła wprost do ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle, a jedynie do rozporządzenia określającego warunki powoływania komisji egzaminacyjnych izb rzemieślniczych wydanego na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 3 ust. 4 tej ustawy (obecnie rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 stycznia 2017 r. w sprawie egzaminu czeladniczego, egzaminu mistrzowskiego oraz egzaminu sprawdzającego, przeprowadzanych przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych; Dz. U. z 2017 r., poz. 89 ze zm.).

Wnioski dotyczące wykładni art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a u.p.o. pośrednio potwierdzają przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania, w którym wskazano, że wymóg posiadania kwalifikacji wymaganych od instruktorów praktycznej nauki zawodu nie dotyczy pracodawców, w imieniu których przygotowanie zawodowe młodocianych prowadzą uprawnieni do tego pracownicy (§ 2 ust. 1 i 2 w zw. z § 3c powołanego rozporządzenia).

Podkreślić należy, że analizowane przepisy, mają w założeniu zachęcić pracodawców do kształcenia zawodowego młodocianych poprzez dofinansowanie kosztów takiego kształcenia. Wykładnia celowościowa przemawia zatem za uznaniem, że pracodawca niebędący rzemieślnikiem powinien uzyskać dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika, z którym zawarto umowę na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów. Wskazać należy, że pracodawca taki zawierając umowę, w świetle obowiązującego wówczas stanu prawnego zasadnie liczył na uzyskanie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Podejmując decyzję w kwestii zawarcia umowy kierował się istniejącymi unormowaniami. Za niezasadne uznać należy stanowisko, iż po zmianie stanu prawnego pracodawca powinien rozwiązać zawartą umowę i dochodzić poniesionych kosztów jedynie za okres sprzed daty zmiany przepisu, po spełnieniu warunku zdania egzaminu. Rozwiązanie takie byłoby niewątpliwie niekorzystne z punktu widzenia procesu kształcenia młodocianego pracownika. Należy zatem przyjąć, że pracodawcy takiemu przysługuję dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika za cały okres trwania umowy zawartej przed zmianą stanu prawnego, mimo zmiany przepisów zaistniałej w trakcie trwania umowy.

W związku z powyższym, Sąd uznał za uzasadnione podniesione w skardze zarzuty, dotyczące naruszenia przez organy obu instancji przepisów prawa materialnego.

Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że decyzje obu instancji zapadły z naruszeniem przepisu prawa materialnego, tj. art. 122 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 u.p.o. w brzemieniu obowiązującym przed zmianą z dnia 1 września 2019 r., mającym wpływ na wynik sprawy, co uzasadniało ich uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 p.p.s.a.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 697 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na które składa się wpis sądowy w wysokości 200 zł, wynagrodzenie reprezentującego skarżącego rady prawnego, w wysokości 480 zł, ustalonej na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U z 2015 poz. 1804 ze zm.) oraz koszty opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z dokonanej przez Sąd oceny prawnej, która stosownie do art. 153 p.p.s.a. ma dla organów w niniejszej sprawie charakter wiążący.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).