Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 2718/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2011-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 i 3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Kupiec (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant St. sekr. sąd. Anna Charchuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2011 r. przy udziale – sprawy ze skargi J.J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

1. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych, rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy J.J., utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]r., nr [...], o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na: ubezpieczenie społeczne za okres od czerwca 2000 r. do grudnia 2002 r., od sierpnia 2003 r. do grudnia 2007 r. oraz od września 2009 r. do listopada 2009 r. i za styczeń 2010 r. w łącznej kwocie [...]zł; ubezpieczenie zdrowotne za okres czerwiec 1999 r., od sierpnia 1999 r. do grudnia 2002 r., od sierpnia 2003 r. do grudnia 2007 r. oraz od września 2009 r. do listopada 2009 r. i za styczeń 2010 r. w łącznej kwocie [...] zł. i na Fundusz Pracy za okres marzec 2000 r., maj 2000 r., od sierpnia 2000 r. do grudnia 2002 r., od czerwca 2003 r. do grudnia 2007 r., od września 2009 r. do listopada 2009 r. oraz za styczeń 2010 r. w łącznej kwocie [...] zł. przy uwzględnieniu odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 10 marca 2010 r. wynoszących [...]zł oraz kosztów upomnienia w kwocie[...]zł, czyli w łącznej kwocie [...] zł.

2. J.J. reprezentowany przez Z.S. złożył wniosek o umorzenie należności wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynikających z prowadzonej działalności gospodarczej. Opisany wniosek wpłynął w dniu [...] r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w C, przy czym pismem złożonym w dniu [...]r. wniosek o umorzenie należności wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych został sprecyzowany.

2.1 W szczególności J.J. podniósł, iż motywuje swój wniosek trudną sytuacją materialną oraz złym stanem wynikającym z przebytego zawału serca oraz operacji serca. Wskazał, że spłata zaległych składek na rzecz ZUS wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb jego oraz jego rodziny, podkreślił, iż w związku z ciężką sytuacją materialną nie ma również możliwości spłaty ratalnej powstałego zadłużenia.

2.2. W toku postępowania do opisanego wniosku zostały dołączone następujące dokumenty: kserokopia karty wypisowej z dnia [...]r. nr [...] z Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego nr [...] [...] Uniwersytetu Medycznego w K., kserokopia karty informacyjnej z dnia [...]r. wydanej przez Szpital im. [...]w K., kserokopia bieżących rachunków ponoszonych przez stronę, załącznik do wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, oświadczenie o prowadzonej działalności gospodarczej, oświadczenie o prowadzeniu działalności gospodarczej, oświadczenie o stanie majątkowym i sytuacji materialnej.

2.3. Pismem z dnia [...] r. J.J. podtrzymał dotychczasowe stanowisko, ponadto wniósł o przyznanie ulgi w spłacie zaległych składek ZUS jako czynnemu przedsiębiorcy i udzielenie mu pomocy "de minimis". Oświadczył, że od momentu doznania zawału serca nadal przebywa na zwolnieniu i nie ma zdolności do wykonywania pracy, a jego sytuacja uległa pogorszeniu, gdyż nie jest w stanie spłacać należności z uwagi na "stan biedy". Wskazał, że spłata należności stanowiłaby zagrożenie dla bytu jego rodziny, pozbawiłaby jego i rodzinę zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Uznał, że spełnia kryteria do umorzenia należności , a "przymusowe" ściągnięcie części kwot poprzez zablokowanie wypłaty należności z tytułu usług zwiększyły tylko dramat jego rodziny.

3. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] , Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz.U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 z późn. zm., zwanej dalej u.s.u.s.), odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie [...] zł, w tym na:

- ubezpieczenie społeczne za okres od czerwca 2000 r. do grudnia 2002 r., od sierpnia 2003 r. do grudnia 2007 r. oraz od września 2009 r. do listopada 2009 r. i za styczeń 2010 r. w łącznej kwocie [...] zł,

- ubezpieczenie zdrowotne za okres czerwiec 1999 r., od sierpnia 1999 r. do grudnia 2002 r., od sierpnia 2003 r. do grudnia 2007 r. oraz od września 2009 r. do listopada 2009 r. i za styczeń 2010 r. w łącznej kwocie [...] zł.

- Fundusz Pracy za okres marzec 2000 r., maj 2000 r., od sierpnia 2000 r. do grudnia 2002 r., od czerwca 2003 r. do grudnia 2007 r., od września 2009 r. do listopada 2009 r. oraz za styczeń 2010 r. w łącznej kwocie [...] zł,

ponadto organ uwzględnił odsetki za zwłokę, które naliczone na dzień [...] r., które wynosiły [...] zł oraz koszty upomnienia w kwocie[...] zł.

3.1. W uzasadnieniu prawnym organ pierwszej instancji powołał przepisy uzasadniające umorzenie należności, tj. art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, zwane dalej rozporządzeniem z 2003 r.).

3.2. Następnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności wymienionych w powołanych przepisach nie została przez J.J. spełniona. Stwierdził w szczególności, że nie mają zastosowania przesłanki wymienione w pkt 1, 2, 4, 4a. art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Ponadto organ podkreślił, że strona prowadzi nadal działalność gospodarczą, przy czym nie stwierdzono braku majątku, z którego może być prowadzone postępowanie egzekucyjne. ZUS stanął na stanowisku, iż nie jest wykluczone, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne.

3.3. Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozpatrując wniosek stwierdził, iż J.J. nie wykazał, aby uregulowanie przedmiotowych zaległych należności stanowiło niemożliwe do udźwignięcia obciążenie finansowe dla niego i jego rodziny oraz wiązało się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Organ wskazał, że trzyosobowe gospodarstwo prowadzone przez stronę wraz z żoną i synem osiąga dochody miesięczne w kwocie ok. [...] zł, przy czym miesięczne wydatki zamykają się w kwocie [...] zł, zatem zdaniem organu strona może podjąć się spłaty zadłużenie bez ryzyka braku możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. W tym zakresie organ podniósł również, iż pomimo deklarowanej trudnej sytuacji materialnej jego rodziny, nie odnotowano, aby J.J. korzystał z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R., co zdaniem organu jest kolejnym argumentem wykluczającym umorzenie należności na mocy art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

3.4. Organ pierwszej instancji zaakcentował nadto, iż ewentualne umorzenie należności nie stanowiłoby pomocy publicznej "de minimis", gdyż lokalne działanie w zakresie usług transportowych, gdzie podstawowymi odbiorcami usług są podmioty krajowe, a powiązania z przedsiębiorcami zagranicznymi nie są liczne nie doprowadza do zakłócenia konkurencji negatywnie rzutujących na wymianę handlową w UE, a zatem nie stanowi pomocy publicznej.

3.5. Podkreślił przy tym, iż umorzenie należności ma charakter wyjątkowy, okoliczności, które go uzasadniają to takie, na które płatnik nie miał wpływu lub które były niezależne od sposobu jego postępowania, jak np.: znaczne obniżenie zdolności płatniczej płatnika, spowodowane klęską żywiołową lub wypadkiem losowym, podważające w sposób istotny warunki egzystencji płatnika i jego rodziny, co, zdaniem organu, w niniejszym przypadku nie zostało wykazane.

3.6. Organ stanął na stanowisku, iż J.J. podejmując się wykonywania działalności gospodarczej wziął na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Według organu skutki finansowe działalności strony nie mogą być przerzucane na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji na ogół obywateli. Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, iż działalność gospodarcza jest działalnością prowadzoną na własne ryzyko, a z instytucji umorzenia zaległości z tytułu składek nie można czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z długu.

4. J.J., reprezentowany przez Z.S., w piśmie z dnia [...] r. wniósł wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Jeszcze raz wskazał, że on i jego rodzina znajduje się w dramatycznej sytuacji materialnej, a dochód żony jest dużo niższy niż podał organ, ponieważ aby przetrwać zaciąga ona pożyczki w zakładzie pracy od wielu lat i musi je spłacać. Zauważył też, że po przebytym zawale serca i pobycie w Klinice jego sytuacja uległa pogorszeniu. Nie zgodził się z organem, że stałe koszty gospodarstwa wynoszą [...] zł, gdyż należy do nich zaliczyć także koszty wyżywienia i środków czystości dla rodziny liczącej trzy osoby, w tym uczącego się syna.

4.1. Po zawiadomieniu strony o jej prawach w piśmie z dnia [...] r. J.J. podniósł okoliczności świadczące o zaawansowanej chorobie serca i przebyciu dwóch zawałów. Podał, że pierwszy zawał przeszedł, nie wiedząc o tym, po śmierci syna na raka, o którego ratowanie walczyli razem z żoną parę lat kosztem ogromnych nakładów finansowych. W ten sposób nie mieli środków na opłacenie składek. Poza tym powoływał się na sytuację gospodarczą, w jakiej znalazły się zakłady górnicze, z którymi współpracował wykonując usługi, np. na rzecz KWK "[...]". Wskazywał na opóźnienia w płatności należności wynoszące po 180 dni i konieczność pozostawania w ciągłej dyspozycji prowadzącej do niemożliwości podejmowania innych prac.

4.2. Do pisma z dnia [...]r. dołączyła wykaz wystawionych faktur VAT zawierający kwotę brutto i termin zapłaty oraz "pasek zarobkowy" żony za miesiąc sierpień 2010 r. wykazujący wypłatę kwoty [...]zł po zastosowaniu należnych potrąceń z tytułu zaciągniętego kredytu.

5. Po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego decyzją z dnia [...] r. nr [...]Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

5.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie powołał treść przepisów art. 28 u.s.u.s. i rozporządzenia z 2003 r., powtarzając argumenty przedstawione przez organ pierwszej instancji.

5.2. Stwierdził, że organ pierwszej instancji prawidłowo uznał, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek z art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Organ odwoławczy w ślad za organem pierwszej instancji dalej wskazał, że działalność gospodarcza jest nadal przez J.J. prowadzona i jak dotąd nie stwierdzono braku majątku, z którego może być prowadzone postępowanie egzekucyjne, ponadto nie jest wykluczone, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne.

5.3. Ustalił, że na dochód gospodarstwa domowego składa się dochód z działalności gospodarczej w miesięcznej kwocie ok. [...] zł oraz dochód żony, który miesiącu sierpniu 2010 r. wynosił [...] zł brutto. Uznał przy tym, ze deklarowane choroby nie uniemożliwiają stronie dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Jeśli chodzi o wysokość stałych wydatków, to podkreślił, że strona sama w załączniku do wniosku wskazała kwotę [...]zł i nie złożyła dokumentów potwierdzających inną wysokość ponoszonych wydatków.

5.4. Podkreślił, iż nie wymagano jednorazowego uregulowania posiadanego zadłużenia wraz z odsetkami za zwłokę naliczonymi do dnia wpłaty włącznie. Wskazał, iż na zasadzie porozumienia istnieje możliwość ratalnej spłaty należności w dłuższym okresie czasu w wysokości dostosowanej do aktualnych możliwości płatniczych strony.

5.5. Organ odwoławczy w kwestii możliwości umorzenia zaległości z tytułu zaległych składek stwierdził, iż nawet ustalenie, że istnieją przesłanki, które uzasadniałyby pozytywne rozpatrzenie wniosku płatnika, stanowi jedynie warunek konieczny rozważenia takiej możliwości i nie zobowiązuje ZUS do wydania decyzji uwzględniającej żądania strony. Organ podniósł, że umorzenie należności z tytułu składek powoduje rezygnację Zakład Ubezpieczeń Społecznych z całości lub części należnych mu zobowiązań, a takie działanie muszą uzasadniać jedynie wyjątkowe okoliczności, które zdaniem organu nie miały miejsca w niniejszej sprawie.

5.6. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponownie podkreślił, iż skutki finansowe działalności strony nie mogą być przerzucane na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji na ogół obywateli, gdyż działalność gospodarcza jest działalnością prowadzoną na własne ryzyko. Ponadto zdaniem organu nie można z instytucji umorzenia zaległości z tytułu składek czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z długu.

6. W skardze z dnia [...] r. J.J. wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając naruszenie przepisów procesowych, tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 15 i art. 136 k.p.a. Wnosił też o stwierdzenie nieważności decyzji w oparciu o art. 156 § 1 pkt 1, 2 i 7 k.p.a.

6.1. W uzasadnieniu zarzucił, że decyzja odwoławcza była "fikcją", gdyż była szybko wydana bez uwzględnienia wszystkich okoliczności, na które się powołał w pismach składanych w toku postępowania, a w szczególności w piśmie z dnia [...]r., gdzie wskazywał na swoją dramatyczną sytuację finansową. Zauważył, że jeśli organ chciałby, aby dokumenty potwierdzające wysokość wydatków miesięcznych zostały złożone, to wezwałby stronę i nakazał wypełnić stosowne druki.

6.2. Zwrócił uwagę, że organ błędnie wskazał, iż nie zaszły żadne bezsporne przesłanki zawarte w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s., nie uwzględniając sytuacji materialnej skrzącego oraz jego rodziny. Podniósł, że w przedmiotowej sprawie zaszły wyjątkowe okoliczności, do których zaliczył: wieloletnie ratowanie życia syna chorego, które okazało się bezskuteczne; dwa zawały serca, przy czym drugi nieomal zakończony śmiercią skarżącego oraz przewlekłość choroby sercowo-kardiologicznej, a także skala jego ubóstwa.

6.3. Skarżący stwierdził, iż uchylenie decyzji ZUS winno nastąpić z mocy prawa, gdyż doszło do naruszenia procedury, a organ prowadził postępowanie pospiesznie, bez zachowania należytej staranności. Skarżący na potwierdzenie swoich zarzutów przywołał wyrok Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 listopada 2009 r., III SA/Gl 1122/09 oraz wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OSK 420/07.

7. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wnosił o jej oddalenie stwierdzając, iż w przedmiotowej nie miały miejsca przesłanki uzasadniające umorzenie zaległych składek, do których uiszczenia zobowiązany był skarżący.

7.1. Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał przedstawione uprzednio stanowisko podkreślając, iż pozytywna decyzja w sprawie umorzenia składek przed ich przedawnieniem należy tylko i wyłącznie od oceny jej zasadności dokonanej przez ZUS, który musi przy tej ocenie uwzględnić możliwości finansowe FUS. Ponadto organ odwoławczy zaakcentował, że ZUS może odmówić umorzenia zaległych składek nawet w sytuacji, gdy wystąpią wszystkie przesłanki wymienione w przepisach, zatem również w sytuacji, gdy płatnik składek prywatnie znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Zdaniem organu twierdzenie skarżącego, iż wystąpienie przesłanek wymienionych w przepisach oznacza bezwzględne umorzenia przez ZUS zaległości z tytułu nieopłacenia składek na ubezpieczenie społeczne uwzględniając jedynie tylko i wyłącznie interes płatnika, a całkowicie pominąć interes ubezpieczonych, było błędne.

7.2. Organ odwoławczy stanął na stanowisku, iż wydając decyzję w przedmiocie umorzenia składek nie można prowadzić drobiazgowego postępowania dowodowego, gdyż do niczego w efekcie to nie prowadzi a jedynie skutkiem takiego działania będzie przedłużenie terminu wydania decyzji w przedmiocie umorzenia zaległych składek. Zdaniem organu przemawia za tym to, że z punktu oceny zasadności umorzenia składek najistotniejszym jest jedynie ustalenie czy zasadnym jest zwolnienie z długu płatnika przed terminem upływu przedawnienia roszczenia, zatem obowiązujące w kodeksie postępowania administracyjnego regulacje dotyczące zasad gromadzenia materiałów dowodowych w toku klasycznego postępowania administracyjnego muszą mieć w tego typu sprawach ograniczone zastosowanie. ZUS podniósł ponadto, iż ostatnie orzecznictwo NSA wskazuje, że ciężar dowodu w tego typu sprawach ciąży na płatniku, a obowiązkiem organu jest dokonanie analizy przedstawionych przez płatnika dowodów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

8. Skarga jest zasadna.

9. Przed podaniem powodów rozstrzygnięcia sądowego w niniejszej sprawie należy wskazać, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę między innymi działań organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, jak stanowi art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.). Dlatego Sąd może dokonać kontroli zaskarżonej decyzji wyłącznie pod względem zgodności z prawem, a nie przy zastosowaniu innych kryteriów.

9.1. Aby stwierdzić, że wystąpiło naruszenie prawa, czy to materialnego, czy procesowego prowadzące do uchylenia zaskarżonego aktu lub stwierdzenia jego nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwanej dalej P.p.s.a.), Sąd musi w pierwszej kolejności ustalić treść obowiązujących norm prawnych mających zastosowanie w sprawie, aby wywieść z nich określone prawa i obowiązki, następnie ustalić zakres niezbędnych okoliczności faktycznych, które należy wykazać w ramach postępowania dowodowego i w końcu ocenić prawidłowość dokonanej przez organy subsumcji ustalonych faktów do hipotetycznego stanu prawnego.

10. Badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, wydanej w sprawie odmowy udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i inne, i ustalając materialny stan prawny, na gruncie którego sprawa będzie oceniana, należy mieć na uwadze następujące regulacje prawne oraz prawa i obowiązki z nich wynikające zarówno dla wnioskodawcy występującego o przyznanie danej ulgi, jak i organu administracji, który rozpatruje taki wniosek.

10.1. Przepis art. 28 u.s.u.s. stanowi, że (podkreślenia i pogrubienia Sądu):

1. Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

2. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

3. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

3a. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

3b. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

4. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty.

5. W przypadku, o którym mowa w ust. 3 pkt 1, decyzję umarzającą należności z tytułu składek pozostawia się w aktach sprawy.

10.2. Natomiast zgodnie z § 3 rozporządzenia z 2003 r., wydanego w oparciu o art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s.:

1. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

2. Za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku.

3. Za działalność, o której mowa w ust. 1 pkt 2, uważa się pozarolniczą działalność w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

10.3. Poza tym stosownie do art. 32 u.s.u.s. do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

11. Na gruncie tych przepisów należy zwrócić uwagę na kilka następujących ogólnych wniosków z nich wynikających, a istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

11.1. Zakresem przedmiotowym instytucji umorzenia zostały objęte nie tylko należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ale również z tytułu składek na Fundusz Pracy. Wówczas do tych należności przepisy dotyczące należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stosuje się "odpowiednio".

11.2. Zastosowanie wnioskowanej przez stronę instytucji "umorzenia należności" powstałych w danych okresach rozliczeniowych wiąże się z koniecznością wykazania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, że należności takie powstały i że na dzień orzekania w tym zakresie nadal istniały, tzn. że nie uległy jeszcze przedawnieniu.

11.3. W przepisach art. 28 ust. 2, 3, 3a i 3b u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r. określony został zamknięty katalog przypadków, których wystąpienie w konkretnej sytuacji uprawnia organ do umorzenia należności z tytułu składek. Z tym, że w części wstępnej przepisu § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r. określone zostały ogólne przesłanki, a w pkt 1 – 3 wskazano przykładowo konkretne sytuacje uzasadniające umorzenie w ramach tych przesłanek. Z przepisów § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r. wynika, że ciężar wykazania zaistnienia przesłanek tam wymienionych (ciężar dowodu) spoczywa na stronie ("jeżeli zobowiązany wykaże"). Natomiast obowiązkiem organu, stosownie do zasady informowania wynikającej z art. 9 k.p.a., jest występować do strony z wezwaniem do złożenia stosownych dokumentów, które są konieczne do wykazania istnienia przesłanek wymienionych w tych przepisach.

11.4. Wystąpienie tych warunków w konkretnej sprawie nie oznacza, że organ jest już zobowiązany umorzyć dane należności. Organ ma w tej sytuacji jedynie uprawnienie, a nie obowiązek umorzenia zaległości, ponieważ wszystkie te normy prawne, jak i sama istota ulgi, oparta jest na konstrukcji, tzw. uznania administracyjnego (zob. wyrok NSA z dnia 17 października 2008 r., II GSK 396/08 i z dnia 14 października 2008 r., II GSK 379/08 publikowane na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl oraz uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r., II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285). Językowo wyraża się to w użyciu przez ustawodawcę określenia "może". W orzecznictwie podkreśla się, że charakter uznaniowy decyzji w sprawie umorzenia ma również wpływ na sposób dokonywania przez sąd administracyjny kontroli konkretnych postępowań prowadzonych przez organ w tym zakresie. Zauważa się przy tym, że sąd nie może narzucić organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, np. umorzenia składek lub odsetek, bowiem jest to wyłączna kompetencja samego organu, a rola sądu sprowadza się - w pewnym uproszczeniu - do zbadania sposobu dojścia przez organ do decyzji w tym przedmiocie. Tym samym kontrolowane winno być postępowanie prowadzone przez organ, w efekcie którego wydano kwestionowane decyzje, czyli sąd winien zbadać, czy organ przeprowadził w sposób prawidłowy postępowanie dowodowe, czy zebrał w sprawie wyczerpujący materiał dowodowy oraz czy odniósł się w sposób właściwy do zgromadzonych w tym postępowaniu dowodów (zob. wyrok NSA z dnia 14 października 2008 r., II GSK 379/08, publikowany na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

12. Biorąc to wszystko pod uwagę i badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji, które mają charakter uznaniowy, w sytuacji prawnej i faktycznej zaistniałej w przedmiotowej sprawie, Sąd doszukał się po stronie organu odwoławczego naruszenia prawa procesowego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy naruszył art. 7 k.p.a. zobowiązujący go do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Poza tym działał sprzecznie z zasadą pogłębiania zaufania do organu administracji (art. 8 k.p.a.) oraz nie wyjaśnił stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwianiu sprawy (art. 11 k.p.a.) oraz jeśli nie zastosował się do skutków wynikających ze złożonych dokumentów, to nie podał w uzasadnieniu faktycznym decyzji przyczyn, dlaczego powołanym dokumentom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (art. 107 § 3 k.p.a.). Naruszenie tych przepisów procesowych miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ ustalenie istnienia zaległości, które podlegają umorzenia i przesłanek umorzenia nie wiązało się z uznaniem administracyjnym tylko je poprzedzało, czyli w tym zakresie na organie ciążyły określone obowiązki procesowe, które winien był wykonać.

12.1. W pierwszej kolejności organ w ogóle nie wyjaśnił od strony przedawnienia należności, z powołaniem się na stosowne przepisy oraz okoliczności faktyczne potwierdzające zawieszenie lub przerwanie biegu terminu przedawnienia, dlaczego przyjmował na dzień wydania decyzji w drugiej instancji istnienie określonych zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i na Fundusz Pracy, których umorzenia odmawiał. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji nie znalazły się stosowne wywody, dlatego Sąd nie mógł przeprowadzić oceny w tym zakresie. Dla strony wnoszącej o umorzenie należności istotne jest między innymi to, w jakiej kwocie ma zaległości. Wysokość należnych składek jest też elementem przesłanek umorzenia, np. z art. 28 ust. 3 pkt 4a i 6 u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia z 2003 r. (porównanie wysokości należności do zapłaty w stosunku do koniecznych wydatków na zaspokojenie niezbędnych potrzeb).

12.2. Przy ustalaniu wysokości dochodu gospodarstwa prowadzonego wspólnie z żoną i uczącym się synem organ przyjął między innymi dochód żony w kwocie brutto wynoszącej [...]zł. Ustalenie to nie może być zaakceptowane tak od strony materialnej jak i procesowej, ponieważ przy badaniu istnienia przesłanek umorzenia z § 3 rozporządzenia z 2003 r., gdzie jest mowa o wydatkach związanych z możliwością opłacenia należności i zaspokojenia niezbędnych potrzeb, należy uwzględniać kwotę jaką dana osoba otrzymuje fizycznie z tytułu danego źródła dochodu, czyli tzw. kwotę netto. Jeśli wynagrodzenie jest obciążone określonymi roszczeniami, czy to związanymi z koniecznością regulowania pożyczek zakładowych, czy wynikającymi z tytułu przymusowych zajęć komorniczych, to kwoty te nie mogą być uwzględniane jako dochody gospodarstwa domowego, w skład którego wchodzi taka osoba. W związku z tym w przedmiotowej sprawie błędnie organ ustalił, że dochodem żony strony skarżącej może być cała kwota wynagrodzenia brutto. Dołączając do pisma z dnia [...] r. odcinek wynagrodzenia z tytułu pracy za sierpień 2010 r. strona dowodziła, że kwota netto wynosiła [...]zł. Tej okoliczności organ nie uwzględnił, a nawet nie brał pod uwagę w swoich rozważaniach.

12.3. Jeśli chodzi o wysokość ponoszonych miesięcznych wydatków, to należy je przyjąć w wysokości co najmniej [...]zł. Tak jak podała strona. Organ nie kwestionował tej kwoty i nie wzywał strony do jej udokumentowania, dlatego należy domniemywać, że przyjął oświadczenie strony za wiarygodne. W tym zakresie organ nie może stronie zarzucać, że nie przedłożyła żadnych dokumentów świadczących o ponoszonych wydatkach. Można to jedynie odnieść do kwoty przekraczającej podaną wysokość wydatków.

12.4. Na gruncie przesłanek wynikających z § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r. organ nie wyjaśnił w sposób przekonywujący, dlaczego przyjął w ustalonym stanie faktycznym sprawy, że rodzina trzyosobowa o podanych dochodach netto wynoszących miesięcznie łącznie [...]zł ([...]zł plus [...]zł) i wydatkach w kwocie [...]zł, czyli która posiada środki na utrzymanie w wysokości [...]zł, może w jakiejkolwiek kwocie opłacać należności bez wywołania zbyt ciężkich skutków dla strony i jej rodziny, np. w postaci niezaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Nie odniósł się też w pełni do tego, czy przewlekła choroba serca zobowiązanego mogła pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności. W piśmie z dnia [...]r. strona wyraźnie zaznaczyła, że obecnie w trakcie choroby zobowiązanego czynności wykonuje za niego syn. Organ nie ustosunkował się też do twierdzeń strony w zakresie zatorów płatniczych powstałych w przemyśle górniczym w pewnym okresie jako ewentualnie nadzwyczajnych zdarzeń uniemożliwiających opłacenie należności z tytułu składek i mających wpływ na możliwość dalszego prowadzenia działalności, czyli nie wyjaśnił w całości przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z 2003 r.

13. Sąd nie dopatrzył się jednak po stronie organu takiego naruszenia prawa, które kwalifikowałoby do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 156 § 1 k.p.a., jak wnioskowała strona skarżąca w skardze.

14. Przy ponownym rozpatrzeniu organ odwoławczy uwzględni powyższe wskazania i oceny prawne.

14.1. W pierwszej kolejności ustali, czy wszystkie należności wymienione w decyzji organu pierwszej instancji na dany dzień nadal istnieją, czy też się już przedawniły. Jeśli w jakiejkolwiek części należności przedawniły w toku postępowania, albo były przedawnione już przed wszczęciem postępowania, organ odwoławczy wyda decyzję o uchyleniu w tej części decyzji organu pierwszej instancji i umorzeniu postępowania pierwszej instancji wszczętego wnioskiem strony ze względu na jego bezprzedmiotowość (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.).

14.2. Następnie, co do istniejących zaległości, przeprowadzi we własnym zakresie stosowne postępowanie dowodowe z udziałem strony w trybie art. 136 k.p.a., jeśli uzna, że pewne elementy faktyczne nie zostały przez stronę wykazane. Jeśli postępowanie to będzie wymagało przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części, aby zasada dwuinstancyjności została dochowana, wyda decyzję uchylającą decyzję organu pierwszej instancji i przekaże sprawę do ponownego rozpatrzenia zgodnie z art. 138 § 2 k.p.a.

14.3. Wydając decyzję merytoryczną rozważy szczegółowo wystąpienie w sprawie wszystkich przesłanek uzasadniających umorzenie zaległych składek w szczególności wymienionych w § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r. i da temu wyraz w uzasadnieniu faktycznym decyzji zgodnie z art. 107 § 2 k.p.a.

14.4. Jeśli wystąpi jakakolwiek przesłanka do umorzenia należności, to właściwy organ w ramach uznania administracyjnego rozważy, biorąc pod uwagę interes strony i niezależną od strony przyczynę mającą wpływ na powstanie zaległości, czy taką przyczyną nie była choroba syna strony skarżącej, który zmarł na raka, a z czym wiązało się duże zaangażowanie finansowe i czasowe całej rodziny w danym okresie oraz trudności płatnicze powstałe w górnictwie, na które to okoliczności strona powoływała się w toku postępowania.

15. Mając to na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji Sąd nie orzekał, ponieważ odmowa umorzenia ze swej istoty nie podlega wykonaniu. Nie zasądził również kosztów sądowych, gdyż ustawowo strona była z nich zwolniona, a nie wnioskowała o zasądzenie innych kosztów postępowania.