Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2759/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-01-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 133 par. 1, art. 134 par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Asesor WSA - Andrzej Kania (spr.), Protokolant - Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... marca 2006 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych., oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z 21 kwietnia 2006 r., wniesionej przez J.G. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (reprezentującego Zakład Ubezpieczeń Społecznych i powoływanego dalej jako: ,,Prezes Zakładu--) z ... marca 2006 r. o nr ..., utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z ... grudnia 2005 r. o odmowie umorzenia J. G. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Pismem z 23 września 2005 r. J. G. (powoływany dalej jako: Strona lub Skarżący) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zaległych składek. W uzasadnieniu powołał się na swoją trudną sytuację materialną, fakt że jego dłużnik nie uiścił należnych kwot za wykonane prace budowlane, został natomiast ogłoszona upadłość jego dłużnika. Podał nadto, że nie może brać udziału w przetargach, jest chory na dyskopatię, a umorzenie jego zaległości pozwoli mu zatrudnić pracowników i stworzyć stanowiska pracy.

Decyzją z ... grudnia 2005 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek: na ubezpieczenia społeczne za okres luty ... 2005 r. w kwocie ... zł., na ubezpieczenie zdrowotne za okres ... 2005 r. w kwocie ... zł. oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres ... 2005 r. w kwocie ... zł. Organ uznał, że w sprawie nie zaszły przesłanki umorzenia należności określone w art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 138, poz. 887 ze zm.), powoływanej dalej jako: ,,u.s.u.s.-- oraz w art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. w związku z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Organ ustalił, że Strona prowadzi działalność gospodarczą, uzyskała za 10 miesięcy 2005 r. dochód w wysokości ... zł., jest kawalerem, mieszka wraz z matką, ale nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Nie posiada nieruchomości ani ruchomości. Organ ocenił, że taka sytuacja Strony nie pozwala uznać, iż odmowa umorzenia należności pozbawi ją możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Młody wiek Strony (... lat) wskazuje, w ocenie organu, że jego trudności finansowe mogą mieć charakter przejściowy. Ponadto, od września 2005 r. Strona opłaca składki na bieżąco i w terminie.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Strona podała, że spłata zadłużenia pozbawiłaby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Pomimo trudności stara się opłacić składki, co powinno być potraktowane przez Zakład jako przejaw dobrych intencji. Dołączyła także m. in. wynik badania tomografii komputerowej, zwolnienie lekarskie. W toku postępowania pełnomocnik Strony podał, że Strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, która jest bezrobotna bez prawa do zasiłku.

Decyzją z ... marca 2006 r. Prezes Zakładu, powołując się na przepis art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), powoływanej dalej jako: "kpa", utrzymał w mocy decyzję z 12 grudnia 2005 r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Prezes Zakładu podtrzymał wcześniejsze ustalenia Zakładu co do sytuacji Strony w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskanego dochodu za 10 miesięcy 2005 r. Powtórzył, że Strona jest kawalerem, nie posiada ruchomości i nieruchomości, mieszka razem z matką. Do akt administracyjnych dołączona została dokumentacja medyczna potwierdzająca schorzenia kręgosłupa. Dodatkowo organ orzekający wskazał, że pełnomocnik Strony oświadczył do protokołu, że Strona prowadzi gospodarstwo domowe wraz z matką, która pozostaje bez dochodu i jest zarejestrowana w urzędzie pracy bez prawa do zasiłku. Pełnomocnik dołączył dokumenty dotyczące sytuacji matki Strony.

Uwzględniając powyższe Prezes Zakładu stwierdził, że Strona nie wykazała przesłanek, które kwalifikowałyby zadłużenie do umorzenia w trybie art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. Niewątpliwym, zdaniem organu, jest że Strona przebywa pod opieką lekarską jednak brak jest podstaw do uznania aby choroba pozbawiała dłużnika możliwości uzyskiwania dochodu. Ponadto z przedłożonych dokumentów nie wynika by spłata należności pozbawiła zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zobowiązany nie poniósł strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Natomiast stwierdzona niepełnosprawność matki, z którą Strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe nie wskazuje na konieczność sprawowania opieki nad matką, co w konsekwencji uniemożliwiałoby zobowiązanemu pozyskiwanie dochodów. W ocenie organu brak jest także podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności z tytułu zaległych składek a Strona prowadzi w dalszym ciągu działalność gospodarczą. Zaznaczył ponadto, że Zakład może dochodzić należności przez okres co najmniej 10 lat, licząc od dnia w którym stały się wymagalne. Dług dotyczy lat 2000-2005 zatem istnieje szansa, że na przestrzeni dalszego okresu dochodzenia należności obecna sytuacja materialna zobowiązanego ulegnie poprawie co umożliwi spłatę zadłużenia przez zobowiązanego we własnym zakresie lub prowadzenie skutecznej egzekucji przez Zakład. Końcowo organ zaznaczył, że odmowa umorzenia należności nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy nie zachodzą, jak i wtedy, gdy zachodzą przesłanki umorzenia.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący zarzucił, że organ nie uwzględnił faktów powoływanych w toku postępowania administracyjnego a zawartych w pismach znajdujących się w aktach sprawy. Podkreślił, że jego sytuacja nie uległa poprawie, powołując się na treść przepisu art. 28 ust. 2 pkt 3 u.s.u.s. stwierdził, że spełnia już przewidzianą tam przesłankę umorzenia gdyż z dniem ... marca 2006 r. zlikwidował działalność gospodarczą. W tej sytuacji zdaniem Skarżącego jego starania o umorzenie zadłużenia są uzasadnione.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu skarżonej decyzji.

Wyrokiem z 4 września 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 1475/06, Wojewódzki Sądu Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność wskazanych powyżej decyzji uznając że decyzja z ... grudnia 2005 r. nie została podpisana przez uprawnioną do tego osobę i z tego względu dotknięta jest wadą nieważności. Zdaniem Sądu również decyzja z ... marca 2006 r., wydana została z rażącym naruszeniem prawa, albowiem jej mocą utrzymano decyzję nieważną.

Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpatrzeniu skargi kasacyjnej wniesionej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 18 października 2007 r., sygn. akt II GSK 398/06 uchylił powyższy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi I instancji. Sąd Kasacyjny nie podzielił stanowiska i argumentacji sądu I instancji, które dało podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ponownie rozpatrując skargę, zważył co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem.

W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Mając na względzie powyższe, tj. dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez Prezesa ZUS w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, a więc badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami postępowania zawartymi w: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w u.s.u.s. oraz w rozporządzeniu a także w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Skarżący wystąpił o umorzenie zaległych składek. Wobec treści wniosku Skarżącego, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miał -w szczególności- przepis art. 28 u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umarzania należności z tytułu składek.

Zgodnie z treścią wymienionego art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu. Zgodnie z treścią art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje bowiem na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone." Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

W niniejszej sprawie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego a zatem organy orzekające prawidłowo wskazały, że wobec skarżącego nie została spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 2 w związku z ust. 3 ustawy systemowej, zaznaczając przy tym, opierając się na danych przekazanych przez Skarżącego za 10 miesięcy 2005 r., że Skarżący uzyskuje dochód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżący nie przedłożył dowodów, które mogłyby potwierdzać zaistnienie okoliczności przewidzianych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. a stanowiących o całkowitej nieściągalności należności.

Odnosząc się do okoliczności podniesionej w skardze, zgodnie z którą od ...marca 2006 r. Skarżący nie prowadzi już działalności gospodarczej i którą uzasadnia ubieganie się o umorzenie należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 2 pkt 3 u.s.u.s. - Sąd wyjaśnia, że nie może mieć ona znaczenia przy ocenie prawidłowości zaskarżonej w sprawie decyzji. Zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przez Skarżącego nastąpiło, po wydaniu zaskarżonej decyzji (... marca 2006 r.) i z tego względu nie mogło zostać uwzględnione przez organ orzekający w sprawie umorzenia należności. Z tych względów powołanie się na nową okoliczność, zaistniałą po wydaniu zaskarżonej decyzji, nie daje podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji o co wnosi Skarżący.

Z kolei, w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z powołanym powyżej paragrafem 3, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 wymienionego rozporządzenia, także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on - ale nie musi - umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, co zostało podkreślone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Kierując się powyższym - zdaniem Sądu - Prezes ZUS prawidłowo uznał, iż Skarżący nie wykazał, ażeby w stosunku do niego miały zastosowanie przepisy omawianego rozporządzenia. Dokonując takiej oceny organ wziął pod uwagę, jak wynika z uzasadnienia skarżonej decyzji, całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, tj. dokumenty złożone przez stronę oraz podniesione przez nią okoliczności, istotne z punktu widzenia możliwości umorzenia należności na podstawie § 3 powoływanego rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. W tej sytuacji wydanie decyzji negatywnej dla Skarżącego nie może być utożsamiane z nieuwzględnieniem istotnych okoliczności sprawy, jak również z naruszeniem granic uznania administracyjnego. W szczególności należy podzielić stanowisko organu orzekającego, że Skarżący nie przedłożył w toku postępowania dowodów na potwierdzenie braku możliwości prowadzenia działalności gospodarczej z powodu choroby własnej czy też członka rodziny (a czemu przeczy sam fakt prowadzenia w dacie wydania zaskarżonej decyzji działalności gospodarczej) i potwierdzenie niemożności z tego powodu spłaty zadłużenia.

Sąd nie dopatrzył się również naruszenia przez organ orzekający w sprawie przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy i z tego względu uzasadniać uwzględnienie skargi. Podkreślić należy, że Skarżący miał zapewnione prawo do czynnego udziału w każdym etapie postępowania administracyjnego, zaś wszystkie zgłoszone przez stronę istotne w sprawie okoliczności i dowody zostały rozważone przez organ orzekający.

Na marginesie Sąd zauważa, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego - Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów Skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Niewątpliwie zaprzestanie prowadzeni działalności gospodarczej po dacie wydania zaskarżonej decyzji przy jednoczesnym braku majątku, jest nową okolicznością z zakresu stanu faktycznego, która może mieć istotne znaczenie w sprawie umorzenia należności Skarżącego w razie złożenia kolejnego wniosku do organu rentowego. Innymi słowy oddalenie skargi w niniejszej sprawie nie zamyka Skarżącemu drogi do ponownego ubiegania się przed organem rentowym o umorzenie zaległości.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.