Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 805/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-06-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Sędzia WSA Ewa Kamieniecka po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 21 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy orzeczenie Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w S. wydane z upoważnienia Burmistrza S. w dniu 21 lipca 2021 r. w sprawie odmowy przyznania S. B.świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem M. B.

Jak wynikało z akt sprawy powołaną na wstępie decyzją organ I instancji odmówił Stronie przyznania wnioskowanego świadczenia wywodząc, że nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny, jako małżonka nie jest bowiem spokrewniona z osobą wymagającą opieki. W podstawie prawnej organ wskazał art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej u.ś.r.).

Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy orzeczenie organu I instancji. W uzasadnieniu wskazano na złożony w dniu 8 lutego 2021 r. wniosek o przyznanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, załączając do niego m.in. dokumentację w postaci orzeczenia stwierdzającego niezdolność jej męża do pracy i samodzielnej egzystencji do dnia 30 września 2024 r. W orzeczeniu wskazano, że małżonek Strony wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Załączyła także orzeczenie właściwej jednostki potwierdzające znaczną niepełnosprawność męża na okres do 31 lipca 2022 r., ze wskazaniem, że niepełnosprawność istnieje od 21 roku życia, a stopień niepełnosprawności datuje się od 9 czerwca 2016 r. Skarżąca oświadczyła także, że nie uzyskała uprawnień emerytalno-rentowych, nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności oraz, że nie podjęła zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki nad mężem. Z zebranej w sprawie dokumentacji, w tym wywiadów środowiskowych z dnia 15 lutego i 21 kwietnia 2021 r. wynika, że Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz nastoletnią córką. Syn studiuje i mieszka we W.. Rodzice męża nie są w stanie opiekować się synem (ojciec leczy się onkologicznie, matka od 11 lat mieszka za granicą i nie utrzymuje kontaktów z rodziną). Skarżąca w toku postępowania wyjaśniła, że wykonuje wszystkie czynności związane z zaspokajaniem potrzeb życiowych męża, który w związku z urazem kręgosłupa porusza się na wózku inwalidzkim i nie jest w stanie wykonać czynności życia codziennego bez nadzoru i pomocy żony, wymaga bowiem pomocy drugiej osoby. Mąż ma bardzo dużą spastykę kończyn i brak rehabilitacji powoduje, że nie jest w stanie sam wsiąść na wózek inwalidzki. Skarżąca pomaga mężowi w ubieraniu, porannej toalecie, szykuje posiłki, pomaga w kąpieli i kładzeniu się do łóżka, smaruje i oklepuje aby uniknąć odleżyn, pomaga przy wsiadaniu i wysiadaniu z samochodu. W opinii Strony jest ona zobowiązana alimentacyjnie wobec męża.

Oceniając zebrany materiał dowodowy organ odwoławczy wskazał na art. 17 oraz art. 3 pkt 21 lit. e u.ś.r. i związanie orzeczeniem stwierdzającym istnienie, stopień niepełnosprawności i datę jej powstania. W tym ostatnim zakresie organ odwoławczy przywołał orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 wywodząc, że zgodnie z wykładnią przedstawioną w ww. wyroku Trybunalskim data powstania niepełnosprawności nie jest ważąca przy ocenie przesłanek przyznania uprawnienia świadczenia pielęgnacyjnego. Dalej organ wskazał na przepis art. 27 i art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm., dalej k.r.o.) i wzajemne obowiązki małżonków, w tym obowiązek alimentacyjny. Zestawiając te regulacje z zakresem podmiotowym art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. organ wskazał, że odnosi się on także do małżonków, co potwierdza powołane w decyzji orzecznictwo sądów administracyjnych. Wyjaśnił, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. dotyczy przypadków, gdy z wnioskiem o świadczenie występuje osoba niebędąca małżonkiem. Zatem wskazana przez organ I instancji przesłanka wsparta na art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie stanowi podstawy do odmowy przyznania Stronie wnioskowanego świadczenia, gdyż obowiązek alimentacyjny małżonka wyprzedza obowiązek rodziców osoby dorosłej wymagającej opieki.

W opinii organu odwoławczego podstawą odmowy przyznania Stronie wnioskowanego świadczenia jest brak związku między sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną a niepodejmowaniem lub rezygnacją przez Stronę z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Sprawowana opieka winna mieć charakter osobisty, trwały i ciągły, jej przedmiotem winno być całodobowe zaspokojenie potrzeb życiowych osoby niepełnosprawnej. Nie chodzi zatem o prowadzenie gospodarstwa domowego czy pomoc w ubieraniu, kąpieli czy czynnościach rehabilitacyjnych. Takie obowiązki można pogodzić z pracą zawodową, co nie zawsze jest łatwe.

Organ zwracał uwagę, że zakres obowiązków wykonywanych przez Stronę wynika wyłącznie z jej oświadczeń i oświadczeń męża. Organ podkreślał, że mąż Strony jest osobą niezwykle aktywną fizycznie. Gra w [....]na wózku inwalidzkim, jest selekcjonerem, reprezentacji[....], rozegrał 300 spotkań sportowych w tej dyscyplinie. Z oświadczeń Strony wynika, że od 21 lat opiekuje się mężem dlatego nie podjęła żadnej pracy, na zgrupowaniach wyjazdowych mąż ma zapewnioną opiekę medyczną. Mąż Strony wyjaśnił, że treningi koszykówki odbywają się raz w tygodniu po 1,5 godziny, jako trener kadry narodowej odbywa zgrupowania 4 razy w roku po 7 dni, w pozostałym czasie opiekę sprawuje żona.

Oceniając okoliczności sprawy organ wskazał, że niewątpliwe mąż Skarżącej wymaga opieki, to jego aktywność sportowa i związany z nią udział w wielodniowych zajęciach i imprezach poza miejscem zamieszkania potwierdza dużą samodzielność w zaspokajaniu potrzeb życiowych, a pomoc innych jest niezbędna w ograniczonym zakresie. Powyższe dowodzi, że zakres czynności opiekuńczych Skarżącej względem męża nie jest i nie musi być świadczony ciągle w sposób nieprzerwany wyłączający Stronie możliwość podjęcia zatrudnienia w takim wymiarze i zakresie, który umożliwi sprawowanie opieki.

W skardze (określonej jako sprzeciw) Strona zarzucała naruszenie art. 17 u.ś.r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że nie spełnia przesłanek do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem od dnia 1 lutego 2021 r. do dnia 30 września 2024 r. Wnioskowała o uchylenie zaskarżonej decyzji, zobowiązanie organu do wydania decyzji ze wskazaniem sposobu załatwienia sprawy.

W uzasadnieniu Strona wskazała na orzeczenie lekarza Orzecznika ZUS w Wałbrzychu z dnia 13 września 2019 r. oraz Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie D. z dnia 15 lipca 2021 r. potwierdzające stopnień niepełnosprawności męża Strony oraz fakt, ze wymaga on stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy osoby w zaspokajaniu potrzeb życiowych w związku z niepełnosprawnością. Z zebranego materiału dowodowego (wywiadów środowiskowych) wynika, że opiekę nad mężem sprawuje Strona. Skarżąca powtórzyła zakres czynności jakie wykonuje w ramach sprawowanej opieki. Odnosząc się do treści zaskarżonej decyzji Skarżąca zarzucała brak wskazania przyczyn dla których organ neguje oświadczenia Skarżącej i przeprowadzone wywiady środowiskowe. Nadto organ pomija wyjaśnienia Skarżącej, że wyjeżdżając na zgrupowania mąż pozostaje pod opieką medyczną. W opinii Strony uzyskana wspólnym wysiłkiem małżonków częściowa samodzielność męża nie może stanowić przesłanki negatywnej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Strona negowała pogląd organu, że zakres sprawowanej przez nią opieki nie był powodem jej rezygnacji z pracy. Nadto organ wskazany w ustawie związek przyczynowy między sprawowaniem opieki a niepodejmowaniem (rezygnacją) z pracy neguje jedynie częściowo. Skarżąca wywodziła, że czynności związane z wymaganiami rehabilitacji męża zajmują jej kilka godzin dziennie, co wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia. Strona podkreślała, że w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych opieka nie musi być świadczona bez przerwy. Końcowo podkreślała, że wartość sprawowanej opieki znacznie przenosi wysokość świadczenia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Na wstępie trzeba wskazać, że zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2021 r. poz. 137 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 poz. 329 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a.

Istotny w sprawie jest również zapis art. 133 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a., zgodnie z którym sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2.

Z przywołanych przepisów wynika że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw, co nakazywało jej oddalenie. Istota sporu w tej sprawie sprowadza się do oceny prawidłowości stanowiska przyjętego przez organ administracji, a odmawiającego Skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.

W opinii Sądu organy administracji zasadnie w realiach rozpoznawanej sprawy, przyjęły, że Skarżącej nie służy uprawnienie do korzystania ze świadczenia pielęgnacyjnego. Zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że Strona nie spełnia przesłanek do jego uzyskania, w szczególności zakres wykonywanej przez nią opieki nad niepełnosprawnym mężem nie uchyla możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Dla przejrzystości wywodu niezbędne jest przywołanie brzmienia istotnych w sprawie przepisów, tu art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy z dnia 23 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej. u.ś.r.), zgodnie z jego brzmieniem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z ust. 1a ww. ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie (podkreślenie Sądu) następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Dokonując analizy przywołanych przepisów trzeba wskazać, że krąg i kolejność osób uprawnionych do świadczeń w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną jest przez ustawodawcę ściśle określony. Zasadniczo wstępni i opiekunowie wyprzedzają osoby wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Ich krąg z kolei wyznacza ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

Przywołane regulacje potwierdzają prawidłowość stanowiska wyrażonego w zaskarżonej decyzji, z powołaniem się na przepisy art. 23, art. 27 i art. 130 k.r.o., wywodzącego, że małżonkowie są zobowiązani alimentacyjnie, co uzasadnia przyjęcie, że są oni również uprawnieni do ubiegania się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z niepełnosprawnością drugiego z małżonków.

W tej sytuacji istota sporu sprowadza się do oceny, czy w okolicznościach faktycznych sprawy zakres sprawowanej przez Stronę opieki nad mężem, posiadającym orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza możliwość podjęcia przez nią pracy zarobkowej lub uzasadnia rezygnację z zatrudnienia. Słusznie, na tak postawione pytanie, organy obu instancji odpowiedziały negatywnie. Zgodnie z przywołanymi przepisami (w szczególności końcowym fragmentem regulacji art. 17 ust. 1 u.ś.r.) pomiędzy sprawowaniem opieki nad osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności (przypadek tej sprawy), a niepodjęciem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej musi istnieć związek przyczynowy polegający na tym, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, jej natężenie wyłącza możliwość podjęcia pracy lub powoduje konieczność rezygnacji z jakiegokolwiek zatrudnienia.

W ustawie o świadczeniach rodzinnych brak definicji zwrotu "sprawowanie opieki". Zgodnie z wykładnią językową tego zwrotu "sprawowanie" to "sposób zachowania się", zaś "opieka" to "troszczenie się, dbanie o kogoś, doglądanie, pilnowanie kogoś, czegoś." (E. Sobol, Popularny słownik języka polskiego PWN, Warszawa 2003). Zatem chodzi tu o działania, czynności podejmowane względem kogoś, dbałość o kogoś (coś). Przy czym ustawodawca czynnościom tym nadaje dodatkowe cechy odwołując się w przepisie bądź do stopnia niepełnosprawności lub poprzez bezpośrednie wskazanie, że chodzi tu o opiekę stałą lub długotrwałą. Musi być ona zatem systematyczna, świadczona w długim przedziale czasowym, a wskazany w dalszej części zapisu związek przyczynowy dowodzi, że jej zakres winien na tyle absorbujący aby angażował czas opiekuna w stopniu wyłączającym całkowicie możliwość podjęcia pracy zarobkowej lub rezygnacji z niej.

Chodzi tu zatem o sprawowanie opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA). Świadczenie jest bowiem powiązane z tą właśnie okolicznością, rezygnacją z pracy (niepodejmowaniem pracy), nie zaś z samą opieką nad osobą niepełnosprawną. Nie budzi zatem wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.

Z powyższego wynika, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.

Tym samym analiza istnienia związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją (niepodejmowaniem zatrudnienia) wymaga oceny i zbadania kilku obszarów. Po pierwsze istotny jest stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, w tym zakres czynności, które jest w stanie wykonać samodzielnie, a w jakim wymaga stałej i długotrwałej opieki. Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy bowiem tylko i wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Gdańsku z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 996/21; w Lublinie z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 795/20, dostępne w CBOSA). Przy czym ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza kwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20 i z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21, orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej CBOSA).

Najistotniejszym jednak i najbardziej ważącym elementem podlegającym ocenie na gruncie ww. przepisu jest zakres czynności faktycznie realizowanych przez opiekuna w relacji do możliwości wykonywania pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r. Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w każdym przypadku konieczne jest bowiem ustalenie czy rodzaj bądź ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej.

Przeprowadzone w sprawie postępowanie administracyjne, wbrew zgłaszanym w skardze zarzutom, zasadniczo nie budzi zastrzeżeń tak co do zebrania jak i oceny materiału dowodowego, a wyprowadzone wnioski są spójne, kompletne i mają uzasadnienie w faktach. Pewne uwagi co do samych sformułowań użytych w decyzji oraz jej pouczenia zostały opisane w końcowej części rozważań Sądu.

Organy poprawnie ustaliły, że mąż Skarżącej posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jak też zebrały informacje dotyczące jego aktywności sportowej. Ustaliły również jakie czynności związane z opieką nad mężem są wykonywane przez Stronę. Z materiału dowodowego, w szczególności wywiadu środowiskowego wynika, że Skarżąca wykonuje rehabilitację męża (wymaganą z uwagi bardzo dużą spastykę kończyn, bez tego nie byłby w stanie siadać na wózek inwalidzki), pomaga w ubieraniu (buty, skarpety, spodnie), przy porannej toalecie (zakładanie pieluchy i cennika); szykowaniu posiłków, wieczorem konieczna jest pomoc przy kąpieli i czynnościach fizjologicznych, pomoc w płożeniu się do łóżka po czym opatrzenie ciała przed odleżynami (smarowanie i masowanie nóg). Strona świadczy także pomoc przy wsiadaniu i wysiadaniu z samochodu. W kolejnym oświadczeniu Skarżąca wskazała, że opiekę nad mężem sprawuje od 21 lat i nie podejmowała w związku z tym żadnej pracy.

Z akt sprawy, w szczególności zaś decyzji wydanych na poprzednich etapach postępowania, w szczególności orzeczenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 25 maja 2021 r. wynika, że organowi z urzędu znany jest fakt, że mąż Skarżącej został[...]. W tej dyscyplinie sportowej Skarżący zdobył szereg wyróżnień, jest zatem osobą bardzo aktywną fizycznie dającą przykład w pokonywaniu ułomności organizmu. Mąż Strony w złożonym oświadczeniu wskazał na częstotliwość treningów i potwierdził, fakt sprawowania opieki przez żonę przez niemalże cały rok.

Mając na uwadze poczynione i nie negowane przez organ ustalenia, w ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie spełnione zostały jedynie dwie z trzech przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynikające z art. 17 u.ś.r., tj.: stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki oraz pozostawanie Skarżącej i jej męża w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. Natomiast, jak zasadnie uznał organ administracji w zaskarżonej decyzji, odmowę przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia niespełnienie trzeciej przesłanki - to jest brak bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącą, a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Prawidłowo oceniono, że w sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że Skarżąca nie podejmuje zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, w związku z koniecznością opieki nad mężem. Zakres sprawowanej opieki nie koliduje z możliwością podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Opieka nad mężem polega bowiem na pomocy w porannej i wieczornej toalecie, cewnikowaniu, pomocy przy ubieraniu się, zaopatrzeniu przeciwdziałającym odleżynom, podawaniu posiłków, wsiadaniu i wysiadaniu z auta. Skarżąca pomaga również w wykonywaniu ćwiczeń rehabilitacyjnych. Jednakże wykonywanie tych czynności przez Skarżącą możliwe byłoby również po podjęciu przez nią pracy zarobkowej (przed rozpoczęciem lub po zakończeniu obowiązków zawodowych). Zakres opisanych czynności Skarżącej w ramach pomocy świadczonej mężowi wskazuje, że ich natężenie przypada na okres poranny i wieczorny. Natomiast pozostałe czynności wykonywane przez Skarżącą (przyrządzanie i podawanie posiłków) związane są z prowadzeniem gospodarstwa domowego i z pewnością nie kolidują z podjęciem zatrudnienia.

Zaznaczyć należy, że pozostawanie w gotowości do zapewnienia wsparcia, opieki i pomocy potrzebującemu tego małżonkowi jest powinnością drugiego małżonka, szczególnie w zakresie rozmiaru pomocy jakiej udziela Skarżąca, co nie jest równoznaczne z niezdolnością tych osób do wykonywania pracy zawodowej. Jak zasadnie zauważono w zaskarżonej decyzji, w bezspornych okolicznościach niniejszej sprawy, opieka sprawowana nad mężem przez Skarżącą, nie jest na tyle absorbująca, aby uniemożliwiała Skarżącej jakąkolwiek aktywność zawodową skoro może być sprawowana tylko przez część dnia. Ustawodawca nie wymaga wszak aby ta aktywność miała charakter określonej formy zatrudnienia. Definicja zawarta w art. 3 pkt 22 u.ś.r. (obejmująca zatrudnienie i inna prace zarobkową) jest szeroka - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Nie musi być to także zatrudnienie w pełnym wymiarze czasu pracy. W tym zakresie istnieje możliwość dostosowania warunków i czasu pracy do potrzeb własnych i rodziny.

Nie bez znaczenia dla oceny okoliczności sprawy ma również fakt, że mąż Skarżącej jest osobą bardzo aktywną fizycznie, uprawia sport i znacznym zakresie czynności życiowych jest samowystarczalny. Opisane zaś przez Stronę czynności, ich zakres czasowy nie wykluczają podjęcia zatrudnienia w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r.

W związku z tym należy zaaprobować stanowisko obu organów orzekających w sprawie, zobowiązanych do działania na podstawie i w granicach prawa (art. 6 k.p.a.), że świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych i prawnych Skarżącej nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, bowiem sprawowana przez nią opieka nad niepełnosprawnym mężem nie była opieką wymagającą nie podejmowania i rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Końcowo konieczne jest wskazanie, w kontekście treści skargi, że jakkolwiek Strona błędnie została pouczona o prawie do wniesienia sprzeciwu a nie skargi to okoliczność ta nie wpływa na wynik sprawy. Podniesione przez nią zarzuty zgłaszane przed Sądem odnosiły się bowiem do decyzji wydanej na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej k.p.a.) i umożliwiły rozpoznanie skargi w pełnym zakresie, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a.

Odnosząc się natomiast do zarzutu Strony wskazującego na bezpodstawne negowanie składanych przez nią w toku postępowania oświadczeń i nieprzedłożenie dowodów na ich poparcie, odnotowania wymaga, że mimo takiego stwierdzenia organ wsparł się na wyjaśnieniach Strony nie negując ich treści. Zatem istotnie błędne stwierdzenie zawarte w decyzji nie stało się podstawą do wywodzenia negatywnych dla Strony skutków w postaci podważania złożonych wyjaśnień, tym samym nie wpływając na wynik sprawy fakt ten nie może przesądzić o uchyleniu zaskarżonej decyzji.

Stwierdzenie powyższego oznacza, że zarzuty skargi przedstawiają się jako bezzasadne, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu do jej oddalenia w całości na podstawie art. 151 p.p.s.a.