Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1995/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne: Policja
Skarżony organ: Komendant Policji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 101 ust. 1
journal: Dz.U. 2011 nr 287 poz 1687
law: Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji - tekst jednolity.
article: par. 4 ust. 1 pkt 5, par. 5 ust. 1
journal: Dz.U. 2001 nr 152 poz 1732
law: Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego.
article: art. 1 ust. 1 pkt 3, art. 3 ust. 1-3
journal: Dz.U. 1990 nr 54 poz 310
law: Ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska, Sędziowie WSA Stanisław Marek Pietras, Andrzej Kołodziej (spr.), , , Protokolant specjalista Elwira Sipak, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi M.P. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zaliczenia do wysługi lat okresu pracy w gospodarstwie rolnym 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymany nim w mocy rozkaz personalny Komendanta [...] Policji nr [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r.; 2) zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.


UZASADNIENIE

Rozkazem personalnym nr [...] Komendanta [...] Policji (dalej KSP) z dnia [...] listopada 2001 r. M. P. (dalej skarżący) został przyjęty do służby w Policji z dniem [...] listopada 2001 r. i mianowany policjantem w służbie przygotowawczej. Do wysługi lat zaliczono skarżącemu 3 lata, 2 miesiące i 23 dni w oparciu o nastepujące dokumenty:

- świadectwo pracy z P.P.H. "A." Sp. z o.o. w likwidacji, w którym potwierdzono okres zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy od dnia [...] maja 1998 r. do dnia [...] maja 1999 r.,

- świadectwo pracy z P.P.H.U. "M." Export - Import G. K., w którym potwierdzono okres zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy od dnia [...] lipca 2001 roku do dnia [...] października 2001 roku,

- świadectwo służby z [...] Oddziału Straży Granicznej, w którym potwierdzono okres służby w Oddziale Straży Granicznej od dnia [...] maja 1999 r. do dnia [...] kwietnia 2000 r.,

- zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w R., w którym potwierdzono okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych od dnia [...] maja 2000 r. do dnia [...] maja 2001 r.

Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2011 r. (data wpływu do Wydziału Kadr Komendy [...] Policji: [...] stycznia 2012 r.) skarżący wystąpił do KSP o zaliczenie do wysługi lat dla celów uposażeniowych okresu pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym rodziców od dnia [...] października 1994 r. do dnia [...] maja 1998 r. (tj. 3 lata, 7 miesięcy i 3 dni). Do ww. wniosku skarżący dołączył następujące dokumenty:

- pismo Starosty R. znak [...] z dnia [...] stycznia 2012 r., w którym potwierdzono, że A. i Z. P. zostali wpisani jako właściciele gospodarstw rolnych o powierzchni: 0,65 ha, 0,38 ha oraz 0,11 ha do dnia wydania zaświadczenia, tj. do dnia [...] stycznia 2012 r.,

- oświadczenie skarżącego z dnia [...] grudnia 2011 r., że w okresie od dnia [...] października 1994 r. do dnia [...] maja 1998 r. pracował w gospodarstwie rolnym należącym do jego rodziców Z. i A. P., położonym w miejscowości H., gm. G. W tym okresie skarżący mieszkał w domu rodziców. Skarżący podał również, że w wyżej wymienionym okresie uczęszczał w latach [...] do szkoły zawodowej w K., a w latach [...] do technikum dla pracujących w K. oddalonym o 5 km. Dojazd do uczelni zajmował mu ok. 20 minut w jedną stronę. Praca skarżącego w gospodarstwie rolnym polegała na przygotowaniu i podawaniu karmy dla trzody chlewnej zarówno przed wyjściem, jak i po powrocie ze szkoły. Nadto skarżący brał udział w pracach polowych (nawożenie pola, orka, zasiewy, sadzenie ziemniaków i zwożenie płodów rolnych). Praca w gospodarswie zajmowła mu kilka godzin dziennie, a w dni wolne od szkoły nawet kilkanaście godzin dziennie,

- poświadczenie o adresach i okresach zameldowania z dnia [...] grudnia 2011 r. wydane przez Urząd Gminy w G., w którym potwierdzono, że skarżący był zameldowany na pobyt stały pod adresem H., gmina G. w okresie od dnia [...] listopada 1978 r. do dnia [...] marca 2008 r. oraz pod adresem K. [...] w okresie od dnia [...] marca 2008 r.,

- zaświadczenie znak [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. wydane przez Urząd Gminy w G., w którym poinformowano, że urząd ten nie posiada dokumentów potwierdzających, iż skarżący pracował w gospodarstwie rolnym rodziców,

- oświadczenie wnioskodawcy z dnia [...] grudnia 2011 r. w sprawie braku dokumentów potwierdzających fakt pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w okresie od dnia [...] października 1994 r. do dnia [...] maja 1998 r. położonym w miejscowości H., gmina G.,

- zeznanie świadka P. B. z dnia [...] grudnia 2011 r., w którym stwierdzono, że skarżący w okresie od dnia [...] października 1994 r. do dnia [...] maja 1998 r. pracował w gospodarstwie rolnym swoich rodziców i określono charakter (rodzaj) jego pracy jako pomoc w gospodarstwie rolnym,

- zeznanie świadka M. S. z dnia [...] grudnia 2011 r., w którym stwierdzono, że skarżący w okresie od dnia [...] października 1994 r. do dnia [...] maja 1998 r. pracował w gospodarstwie rolnym swoich rodziców i określono charakter (rodzaj) jego pracy jako pomoc w gospodarstwie rolnym,

- zaświadczenie z dnia [...] stycznia 2012 r. wydane przez Urząd Gminy w G., w którym potwierdzono okres zameldowania świadka P. B. na pobyt stały od dnia [...] listopada 1980 r. pod adresem [...], gmina G.,

- zaświadczenie z dnia [...] stycznia 2012 r. wydane przez Urząd Gminy w G., w którym potwierdzono okres zameldowania świadka M. S. na pobyt stały od dnia [...] lipca 1972 r. pod adresem [...], gmina G.

W dniu [...] lutego 2012 r. skarżący złożył do Wydziału Kadr KSP oświadczenie tożsame w treści z jego oświadczeniem z dnia [...] grudnia 2011 r.

Rozkazem personalnym nr [...] z dnia [...] marca 2012 r. KSP określił skarżącemu wzrost uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat na dzień [...] lutego 2012 r. w wysokości 15 %, uwzględniając do uprzednio zaliczonych okresów, od których zależy wzrost uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat, okres pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w wymiarze: 1 roku , 8 miesięcy i 10 dni, podnosząc iż w okresie od dnia [...] czerwca 1996 r. do dnia [...] maja 1998 r. skarżący był zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. Po rozpoznaniu odwołania skarżącego od powyższego rozkazu, Komendant Główny Policji (dalej KGP) decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2012 r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji KGP wskazał, że ponownie rozpatrując sprawę KSP powinien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające pod kątem tego, czy skarżący pracował w gospodarstwie rolnym rodziców w charakterze domownika we wnioskowanym okresie.

Po otrzymaniu akt sprawy, pismami z dnia [...] czerwca 2012 r. KSP zwrócił się do skarżącego oraz świadków: M. S. i P. B. o złożenie pisemnych wyjaśnień w przedmiocie pracy skarżącego w gospodarstwie rolnym.

W oświadczeniu z dnia [...] lipca 2012 r. skarżący podał, iż zajęcia w szkole ponadpodstawowej trwały od 4 do 7 godzin, a przygotowanie do zajęć szkolnych zajmowało mu ok. 1 godziny dziennie. Praca w gospodarstwie była pracą stałą i polegała na przygotowywaniu i podawaniu karmy dla trzody chlewnej (zarówno przed wyjściem do szkoły, jak i po powrocie ze szkoły). Ponadto skarżący pracował przy żniwach, wykopkach ziemniaków, nawożeniu pól, orce, siewie, sadzeniu ziemniaków i zwożeniu płodów rolnych. Pomoc w gospodarstwie zajmowała mu kilka godzin dziennie, zaś w dni wolne od szkoły nawet kilkanaście godzin dziennie.

Świadek M. S. w oświadczeniu z dnia [...] lipca 2012 r. wskazała, że w okresie od dnia [...] października 1994 r. do dnia [...] maja 1998 r. prowadziła własne gospodarstwo oddalone od gospodarstwa skarżącego o około 300 metrów i pracowała zawodowo w miejscowości R. Świadek widywała skarżącego podczas wykonywania prac w gospodarstwie od 1 do 3 razy w tygodniu, także przed dniem [...] października 1994 r. Prace, jakie wykonywał skarżący to: zasiewy, zbiór plonów i karmienie zwierząt. Świadek podała też, że nie przebywała codziennie w gospodarstwie rodziców skarżącego.

Świadek P. B. w oświadczeniu z dnia [...] lipca 2012 r. wyjaśnił, iż w okresie od dnia [...] października 1994 r. do dnia [...] maja 1998 r. prowadził własne gospodarstwo rolne oddalone od gospodarstwa skarżącego o około 200 metrów i również pracował zawodowo w miejscowości G. Świadek ten widywał skarżącego podczas wykonywania prac w gospodarstwie od 2 do 4 razy w tygodniu, także przed dniem [...] października 1994 r. Prace, jakie wykonywał skarżący to: zasiewy, zbiór plonów i karmienie zwierząt. Świadek wskazał też, że nie przebywał codziennie w gospodarstwie rodziców skarżącego.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, KSP rozkazem personalnym nr [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. odmówił skarżącemu ustalenia wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym od dnia [...] października 1994 r. do dnia [...] maja 1998 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał, że we wnioskowanym okresie skarżący uczestniczył w zajęciach szkolnych: w latach [...] w szkole zawodowej w K., a w latach [...] w technikum dla pracujących w K., co wiązało się z koniecznością dojazdów z miejscowości H. do K. i z powrotem (zgodnie z oświadczeniem skarżącego, odległość pomiędzy tymi miejscowościami wynosi 5 kilometrów, a dojazd trwa ok. 20 minut). W oświadczeniu z dnia [...] lipca 2012 r. skarżący wyjaśnił, iż czas nauki w szkole wynosił 4 - 7 godzin dziennie, czas poświęcony na przygotowanie się do zajęć szkolnych zajmował mu ok. 1 godziny dziennie, a czas dojazdu do szkoły – ok. 20 minut (zgodnie z oświadczeniami z [...] grudnia 2011 r. oraz [...] lutego 2012 r.), zatem łącznie czas poświęcony edukacji szkolnej zajmował skarżącemu ok. 6-9 godzin dziennie.

Odnosząc się do powyższych ustaleń, KSP stwierdził, iż nauka w szkole ponadpodstawowej oraz związane z nią obowiązki wymagane od uczniów, tj. lektury, lekcje, przygotowanie do zajęć szkolnych - jak wskazuje doświadczenie życiowe - wykluczają stałą pracę w gospodarstwie rolnym. Oprócz bowiem czasu potrzebnego na naukę, skarżący potrzebował także czasu na odpoczynek. Zatem nie sposób uznać, że mając tyle obowiązków tak młody człowiek mógłby jeszcze świadczyć pracę o charakterze stałym. Wprawdzie nie oznacza to, że skarżący nie pomagał rodzicom w prowadzeniu gospodarstwa, lecz pomoc ta nie mogła mieć charakteru stałego z uwagi na inne absorbujące zajęcie w tym czasie jakim była nauka w szkole ponadpodstawowej. Powyższe stwierdzenie znajduje odzwierciedlenie w zeznaniach świadków, uzupełnionych pismami z [...] lipca 2012 r., z których wynika, iż skarżący pomagał rodzicom w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, ale nie pracował w nim. O powyższym świadczy między innymi fakt, iż prace wykonywał także przed dniem [...] października 1994 r., czyli przed ukończeniem 16 roku życia, a także że wykonywał głównie prace sezonowe (zbiór plonów, siew). Uznać więc należy, że nie była to stała praca, a skarżący jedynie wykonywał prace zwyczajowo wymagane od członków rodziny rolnika, w tym od dzieci. Sam także określił swoją pracę jako "pomoc", co świadczy o tym, że tak też postrzegał wykonywane prace.

Organ podkreślił, iż praca wykonywana przez skarżącego w gospodarstwie rolnym prowadzonym przez jego rodziców, poza stosunkiem pracy, powinna mieć charakter stały oraz polegać ma na pewnej systematyczności, a co najmniej na gotowości do wykonywania pracy rolnej, gdy niezbędne jest to rolnikowi prowadzącemu gospodarstwo, a nie wówczas, gdy pomoc deklaruje domownik. Zdaniem organu, skarżący nie udowodnił stałej pracy w gospodarstwie rolnym we wnioskowanym okresie. Wprawdzie w oświadczeniu z dnia [...] lipca 2011 r. skarżący wskazał, iż pomagał rodzicom w prowadzeniu gospodarstwa, lecz biorąc pod uwagę wielkość gospodarstwa rolnego jego rodziców we wnioskowanym okresie (około 1 ha - zgodnie z zaświadczeniem z dnia [...] stycznia 2012 r.), trudno przyjąć, iż to gospodarstwo wymagało ciągłej stałej pracy trzech osób. Przedstawione przez świadków informacje są niemal identyczne, co może świadczyć, że ich treść jest modyfikowana przez cel, w jakim zostały złożone.

Nadto stała praca w gospodarstwie rolnym wymaga pewnego psychicznego nastawienia, polegającego na wiązaniu się z tym gospodarstwem przez pewien okres i nieszukaniu stałego zatrudnienia poza nim. Natomiast skarżący już w trakcie pobierania nauki w technikum podejmował pracę zarobkową lub był zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, co jednoznacznie sugeruje, iż poszukiwał pracy i nie wiązał się z gospodarstwem rolnym, a jedynie w okresie zamieszkiwania wraz z rodzicami pomagał im przy pewnych pracach.

Organ podniósł również, że w kwestionariuszu osobowym skarżący nie wymienił pracy w gospodarstwie rolnym w charakterze domownika, co świadczy o tym, że nie identyfikował się z pracą w gospodarstwie rolnym o charakterze stałym.

W świetle powyższego, organ pierwszej instancji uznał, że skarżący nie spełnia wymogu świadczenia stałej pracy w gospodarstwie rolnym - skoro w okresie od dnia [...] października 1994 r. do dnia [...] maja 1998 r. uczęszczał do szkoły, co z uwagi na czas związany z dojazdem, nauką i przygotowaniem do zajęć szkolnych sprawiało, że nie mógł stale pracować w gospodarstwie rolnym rodziców.

Po rozpoznaniu odwołania skarżącego od ww. rozstrzygnięcia KSP, KGP rozkazem personalnym nr [...] z dnia [...] września 2012 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ drugiej instancji podniósł, iż w rozpatrywanej sprawie istotnym zagadnieniem było ustalenie przez KSP normatywnej treści pojęcia “domownik w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolniów indywywidualnych i członków ich rodzin". Stosownie do treści art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity: Dz. U. Z 2008 r. nr 50, poz. 291 ze zm.), za domownika może być uznana osoba, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie oraz stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Skarżący urodził się w dniu [...] października 1978 r., a zatem ukończył 16 lat w dniu [...] października 1994 r. Dlatego ewentualne zaliczenie pracy w gospodarstwie rolnym rodziców do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego mogło nastąpić dopiero od tej daty. W oparciu o dokumenty zgromadzone w aktach sprawy organ odwoławczy wskazał, że we wnioskowanym okresie, tj. od dnia [...] października 1994 r. do dnia [...] maja 1998 r. skarżący pobierał naukę w szkole ponadpodstawowej. W okresie tym uczestniczył w zajęciach szkolnych, dojeżdżał z miejscowości G. do K. i z K. do miejscowości G. (ok. 5 km w jedną stronę) oraz przygotowywał się do zajęć szkolnych. Skarżący podał, iż zajęcia w szkole ponadpodstawowej trwały od 4 do 7 godzin, a przygotowanie do zajęć zajmowało mu około 1 godziny. Zdaniem organu drugiej instancji, wyjaśnienia skarżącego trudno uznać za wiarygodne, ponieważ domowe przygotowanie się do obowiązków szkolnych skarżącego z pewnością przekraczało 1 godzinę. W tym kontekście organ zwrócił uwgę na fakt, iż w szkole ponadpodstawowej odbywają się zajęcia z różnych dziedzin (m.in. zachodzi konieczność czytania lektur, pisania wypracowań czy też odrabianie zadań domowych z przedmiotów ścisłych), co nie pozwalało skarżącemu na wykonywanie stałych czynności w gospodarstwie rolnym rodziców.

Mając na uwadze powyższe, a także okoliczność, iż od dnia [...] czerwca 1996 r. do dnia [...] maja 1998 r. skarżący był zarejestrowany jako bezrobotny w Urzędzie Pracy w R., KGP stwierdził, że tradycyjnie świadczona w chwilach wolnych doraźna pomoc skarżącego przy prowadzeniu gospodarstwa rolnego rodziców nie pozwalała na uwzględnienie przedmiotowego okresu do stażu wymaganego przy wzroście uposażenia z tytułu wysługi lat, bowiem głównym zadaniem i celem strony w tym okresie było odbywanie zajęć szkolnych oraz poszukiwanie pracy zawodowej (o czym świadczy fakt zarejestrowania w urzędzie pracy), a nie świadczenie pracy w gospodarstwie rolnym, której z uwagi na szkolne wymagania czasowe nie mógł wykonywać w rozmiarze mającym znaczenie dla funkcjonowania tego gospodarstwa.

Dlatego w sprawie prawidłowo uznano, że nie zostało spełnione kryterium stałej pracy w gospodarstwie rolnym, bowiem stałą pracą w gospodarstwie nie jest doraźna pomoc w wykonywaniu typowych obowiązków domowych, zwyczajowo wymaganych od dzieci jako członków rodziny rolnika. Ponadto w kwestionariuszu osobowym kandydata do służby z dnia [...] lipca 2001 r. (złożonym w związku z ubieganiem się o przyjęcie do służby) skarżący nie wskazał, iż kiedykolwiek pracował w gospodarstwie rolnym rodziców.

Na powyższą decyzję KGP skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której żażądał naliczenia wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat. Podkreślił, że rozkazem personalnym nr [...] z dnia [...] marca 2012 r. KSP zaliczył mu jeden rok, osiem miesięcy i dziesięć dni. Organ ten nie miał wówczas wątpliwości co do przedstawionych dokumentów potwierdzających pracę w gospodarstwie rolnym, a jedyną wątpliwością był okres zarejestrowania skarżącego jako osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku. Natomiast rozkazem personalnym nr [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. skarżącemu nie zaliczono żadnego okresu pracy - w oparciu o te same dokumenty. W uzasadnieniu organ wskazuje, że "nauka w szkole ponadpodstawowej oraz związane z nią obowiązki wymagane od uczniów tj. lektury, lekcje, przygotowanie do zajęć szkolnych, jak wskazuje doświadczenie życiowe, wyklucza stałą pracę w gospodarstwie rolnym". Tymczasem skarżący uczęszczał do szkoły ponadpodstawowej w latach [...], a w okresie od [...] maja 1998 r. do [...] maja 1999 r. pracował na pełnym etacie w firmie "A." (czyli w okresie uczęszczania do szkoły ponadpodstawowej). Dlatego w jego ocenie, nauka w szkole nie wyklucza pracy zawodowej czy pracy w gospodarstwie rolnym rodziców. Wychodząc z założenia, iż nauka wyklucza pracę w gospodarstwie rolnym, organ powinien zaliczyć okres wolny od nauki (taki jak wakacje czy ferie), czego nie uczynił. Skarżący zaakcentował również, iż podstawa do wydania decyzji o wzroście uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym powinna znaleźć oparcie w zgromadzonej dokumentacji, a nie powinna - jak wskazuje uzasadnienie decyzji – opierać się na “doświadczeniu życiowym", gdyż każdy ma je inne.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (tekst jednolity: Dz. U. z 2011 r. nr 287, poz. 1687), wysokość uposażenia zasadniczego policjanta jest uzależniona od grupy zaszeregowania jego stanowiska służbowego oraz od posiadanej wysługi lat.

Natomiast w myśl § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której uzależniony jest wzrost uposażenia zasadniczego - Dz. U. nr 152, poz. 1732 ze zm. (dalej rozporządzenie), do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego zalicza się inne (niż wymienione w § 4 ust. 1 pkt 1-4) okresy, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów podlegają wliczeniu do okresu pracy lub służby, od którego zależą uprawnienia pracownicze lub wynikające ze stosunku służbowego.

Takimi odrębnymi przepisami w rozumieniu § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia są przepisy ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. nr 54, poz. 310). Zgodnie z przepisem art. 1 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy, ilekroć przepisy prawa lub postanowienia układu zbiorowego pracy albo porozumienia w sprawie zakładowego systemu wynagradzania przewidują wliczanie do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy, okresów zatrudnienia w innych zakładach pracy, do stażu tego wlicza się pracownikowi także przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin.

Zawarta w art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. nr 50, poz. 291 ze zm.) definicja domownika stanowi, iż przez domownika rozumie się osobę bliską rolnikowi, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie oraz stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.

Obowiązek udokumentowania okresów pracy w gospodarstwie rolnym spoczywa na policjancie wnioskującym o zaliczenie tych okresów do wysługi lat (§ 5 ust. 1 rozporządzenia). Sposoby tego dokumentowania zostały określone w przepisie art. 3 ustawy o zaliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, który stanowi, że na wniosek zainteresowanej osoby właściwy urząd gminy jest obowiązany stwierdzić, zgodnie z art. 1, okresy jej pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, wydając stosowne zaświadczenie w celu przedłożenia w zakładzie pracy (ust. 1). Jeżeli organ, o którym mowa w ust. 1, nie dysponuje dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia o pracy zainteresowanej osoby w indywidualnym gospodarstwie rolnym, zawiadamia ją o tej okoliczności na piśmie (ust. 2). W wypadku, o którym mowa w ust. 2, okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym mogą być udowodnione zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym jest położone to gospodarstwo rolne.

W niniejszej sprawie skarżący zwrócił się do organu Policji o przyznanie prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat w związku z jego pracą w gospodarstwie rolnym rodziców: A. i Z. P., położonym w miejscowości H., gm. G., od dnia [...] października 1994 r. do dnia [...] maja 1998 r. Do wniosku załączył dokumenty, w tym zeznania dwóch świadków: M. S. i P. B. (z dnia [...] grudnia 2011 r.), wobec zaistnienia przypadku opisanego w przepisie art. 3 ust. 3 ustawy o zaliczeniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. Świadkowie ci zgodnie zeznali, że skarżący w okresie od dnia [...] października 1994 r. do dnia [...] maja 1998 r. pracował w gospodarstwie rolnym swoich rodziców i określili charakter (rodzaj) jego pracy jako pomoc w gospodarstwie rolnym. Natomiast w zeznaniach z dnia [...] lipca 2012 r. (w odpowiedzi na wezwanie organu) świadek M. S. sprecyzowała, iż w okresie od dnia [...] października 1994 r. do dnia [...] maja 1998 r. prowadziła własne gospodarstwo oddalone od gospodarstwa skarżącego o około 300 metrów i pracowała zawodowo w miejscowości R. Świadek widywała skarżącego podczas wykonywania prac w gospodarstwie od 1 do 3 razy w tygodniu, także przed dniem [...] października 1994 r. Prace, jakie wykonywał skarżący to: zasiewy, zbiór plonów i karmienie zwierząt. Z kolei świadek P. B. podał, że ww. w okresie prowadził własne gospodarstwo rolne oddalone od gospodarstwa skarżącego o około 200 metrów i pracował zawodowo w miejscowości G. Świadek ten widywał skarżącego podczas wykonywania prac w gospodarstwie od 2 do 4 razy w tygodniu, także przed dniem [...] października 1994 r. Prace, jakie wykonywał skarżący to: zasiewy, zbiór plonów i karmienie zwierząt. Zatem świadkowie ci, prowadząc własne gospodarstwa rolne (przy jednoczesnym wykonywaniu pracy zawodowej), osobiście widzieli (kilka razy w tygodniu) jak skarżący pracował w gospodarstwie swoich rodziców przy zasiewach, zbiorach plonów i karmieniu zwierząt.

W sprawie bezsporna jest okoliczność, iż w okresie od dnia [...] października 1994 r. do dnia [...] maja 1998 r. skarżący miał ukończone 16 lat i był uczniem szkoły ponadpodstawowej (najpierw szkoły zawodowej, potem technikum) w K., do której dojeżdżał codziennie z miejsca zamieszkania, tj. miejscowości H., gm. G. (ok. 5 km).

Organy orzekające w sprawie, badając zagadnienie łączenia przez skarżącego obowiązków ucznia szkoły ponadpodstawowej z pracą w gospodarstwie rolnym wykluczyły, by mogła to być praca stała w pełnym wymiarze czasu pracy z uwagi na obciążenie obowiązkami szkolnymi. W ich ocenie była to jedynie doraźna pomoc świadczona tradycyjnie przez dzieci w gospodarstwie rolnym rodziców.

Powyższa ocena powinna uwzględniać zarówno wielkość i charakter gospodarstwa, jak też zakres niezbędnych prac, jakie się w nim wykonuje.

Podkreślić bowiem należy, że w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, charakter pracy domownika w gospodarstwie rolnym nie może być utożsamiany z charakterem pracy rolnika w takim gospodarstwie. Domownik nie prowadzi zawodowej działalności rolniczej na własny rachunek, lecz jedynie pomaga rolnikowi w prowadzeniu takiej działalności, a zatem nie musi pracować w takim samym wymiarze czasu, jak rolnik i w związku z tym może się jednocześnie kształcić. Na takie właśnie rozumienie charakteru pracy domownika wskazuje już sam fakt rozróżnienia przez ustawodawcę w przepisie art. 6 pkt 1 i pkt 2 ww. ustawy definicji rolnika i domownika. Gdyby zamiarem ustawodawcy było jednakowe traktowanie nakładu pracy domownika i rolnika oraz ich wkładu w rozwój gospodarstwa rolnego, to niewątpliwie przedmiotowego rozróżnienia by nie wprowadził. Nie można zatem przyjmować, że skoro osoba, która faktycznie pomaga rolnikowi w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, jednocześnie pobiera naukę w szkole, nie posiada statusu domownika, gdyż jego praca w gospodarstwie nie ma charakteru stałego.

Badanie charakteru pracy takiej osoby musi być każdorazowo dokonywane w odniesieniu do konkretnych okoliczności faktycznych. W wyroku z 29 lipca 2011 r., sygn. akt I OSK 321/11 (publ. https://cbois.nsa.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż obecnie w orzecznictwie bardziej liberalnie podchodzi się do przesłanki "stałej pracy" i przyjmuje się, że nie należy utożsamiać jej z koniecznością nieustannego, przez cały czas, wykonywania prac w gospodarstwie rolnym. W związku z tym ocena "stałości pracy w gospodarstwie rolnym" musi być dokonywana na tle okoliczności konkretnej sprawy. Powyższy pogląd w pełni podziela Sąd orzekający w niniejszej sprawie.

Należy również zauważyć, że wykładni pojęcia "wykonywanie pracy o charakterze stałym w gospodarstwie rolnym" wielokrotnie podejmował się Sąd Najwyższy. W wyroku z 4 października 2006 r., sygn. akt II UK 42/06 (publ. OSNP 2007/9-20/292), wskazał na potrzebę odstąpienia od rozumienia "stałości pracy w gospodarstwie rolnym" jako nieustannego, przez cały czas, ciągłego wykonywania prac w gospodarstwie. Podkreślił też, iż mając na względzie cel i funkcje omawianej ustawy, ustanowienie obowiązku ubezpieczenia społecznego domownika dotyczy osób niebędących posiadaczami gospodarstwa rolnego, a powiązanych z gospodarstwem tylko szczególnym stosunkiem, cechującym domownika. Nieodzowne jest zatem sięgnięcie do specjalnego znaczenia jego roli w społeczno-gospodarczych stosunkach wiejskich, których specyfikę uwypukla porównanie określenia domownika w art. 6 pkt 2 i definicji rolnika sformułowanej w art. 6 pkt 1 ustawy. Zestawienie tych przepisów pokazuje, że istota działań domownika, który nie prowadzi zawodowej działalności rolniczej na własny rachunek, sprowadza się do pomocy rolnikowi w prowadzeniu gospodarstwa, czyli do wykonywani prac wskazanych mu przez prowadzącego gospodarstwo, leżących w zakresie jego decyzji gospodarczych. Mając to na względzie, należy zaaprobować stanowisko, że wystarczające dla uznania pracy domownika w gospodarstwie rolnym za stałą, jest wykonywanie w jej przebiegu wszystkich zabiegów agrotechnicznych związanych z prowadzoną produkcją w rozmiarze dyktowanym potrzebami i terminami tych prac oraz używaniem ułatwiającego te prace sprzętu.

Stanowisko powyższe nawiązuje do wyroku Sądu Najwyższego z 21 kwietnia 1998 r., sygn. akt II UKN 3/98 (niepubl.), w którym przyjął on, że praca domownika w gospodarstwie rolnym, wykonywana w wymiarze czasu stosownym do prawidłowego jego funkcjonowania, zgodnie z jego strukturą, przy uwzględnieniu jego obszaru oraz ilości przebywających w nim osób, jest pracą stałą.

W tym duchu wypowiedział się też Sąd Najwyższy w wyroku z 8 marca 2011 r., sygn. akt II UK 305/10 (publ. Lex nr 852557), stwierdzając, iż o stałości pracy domownika w gospodarstwie rolnym w rozumieniu art. 6 pkt 2 ustawy z 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, decyduje zachowanie - mimo prowadzenia działalności pozarolniczej - gotowości do świadczenia jej na rzecz gospodarstwa osoby bliskiej w wymiarze czasu stosownym do zakładanego przez rolnika prawidłowego jego funkcjonowania z uzupełnieniem, że wymiar tego czasu powinien sięgać co najmniej połowy pełnego wymiaru czasu pracy.

W świetle powyższych rozważań, jako błędne należy uznać stanowisko organów obu instancji, iż praca skarżącego w gospodarstwie rolnym rodziców nie miała charakteru stałego, lecz stanowiła jedynie doraźną pomoc świadczoną tradycyjnie w wykonywaniu typowych obowiązków domowych, zwyczajowo wymaganych od dzieci, jako członków rodziny rolnika.

Zauważyć przy tym wypada, że sami świadkowie przyznali, iż łączyli obowiązki pracy w gospodarstwie rolnym z pracą zawodową. Trafnie też dostrzegł skarżący niekonsekwencję KSP, który rozkazem personalnym nr [...] z dnia [...] marca 2012 r. określił mu wzrost uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat na dzień [...] lutego 2012 r. w wysokości 15 %, zaliczając okres pracy w gospodarstwie rolnym jego rodziców w wymiarze 1 roku, 8 miesięcy i 10 dni (a pomijając okres od [...] czerwca 1996 r. do dnia [...] maja 1998 r., w którym skarżący figurował w ewidencji osób bezrobotnych), zaś po ponownym rozpoznaniu wniosku skarżącego (opierając się - poza bardziej precyzyjnymi zeznaniami świadków z dnia [...] lipca 2012 r. - na tych samych dokumentach), rozkazem personalnym nr [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. KSP nie uwzględnił żadnego okresu pracy skarżącego w gospodarstwie rolnym rodziców. Tymczasem, w ocenie Sądu, dodatkowe zeznania świadków (z dnia [...] lipca 2012 r.) znacznie bardziej akcentowały zaangażowanie skarżącego w prowadzenie gospodarstwa rolnego - niż ich poprzednie zeznania (z dnia [...] grudnia 2011 r.) załączone do wniosku.

Rozpoznając sprawę ponownie organ winien dokonać oceny pracy skarżącego w gospodarstwie rolnym rodziców we wskazanym okresie z uwzględnieniem przedstawionej przez Sąd wykładni pojęcia "stałej pracy w gospodarstwie rolnym".

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono w oparciu o art. 152 powołanej ustawy.