Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SAB/Po 10/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2016-05-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 659
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Przewlekłość postępowania
Skarżony organ: Naczelnik Urzędu Skarbowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 par. 1, par. 2, art. 149 par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 87 ust. 2
journal: Dz.U. 2011 nr 177 poz 1054
law: Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - tekst jednolity
article: art. 125, art. 122
journal: Dz.U. 2012 poz 749
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.
journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 347 poz 1  art. 273
law: Dyrektywa Rady z dnia  28 listopada 2006 r. Nr 2006/112/WE w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dominik Mączyński Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Nikodem (spr.) Sędzia WSA Waldemar Inerowicz Protokolant: ref. staż. Marta Ziewińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2016 r. sprawy ze skargi [...] na przewlekłe prowadzenie postępowania przez [...] w zakresie zwrotu podatku od towarów i usług za styczeń 2015 r. oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu [...] lutego 2015 r. A spółka cywilna [...] (dalej Spółka) złożyła deklaracje dla podatku od towarów i usług VAT-7 za styczeń 2015 r., w której wykazała nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy w terminie 25 dni w kwocie [...] zł.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] w dniu [....] lutego 2015 r., na podstawie upoważnienia do kontroli, wszczął kontrolę podatkową w Spółce w zakresie prawidłowości i rzetelności rozliczenia z budżetem podatku od towarów i usług za styczeń 2015 r. w celu ustalenia zasadności zwrotu podatku VAT. Jako przewidywany termin zakończenia kontroli wskazano [...] kwietnia 2015 r. W toku kontroli ustalono, że Spółka wykazała w deklaracji VAT-7 oraz w ewidencji zakupów VAT zakupy wyłącznie od jednego dostawcy -B. Wszystkie transakcje dotyczyły zakupu kawy Jacobs KRONUNG Mielona 500G.

W związku z deklarowaną przez Spółkę sprzedażą nabytej kawy, wystawiono również 5 faktur VAT, wszystkie dla nabywców czeskich: C, D. We wszystkich przypadkach przewoźnikiem kawy z Polski, z Sosnowca do Czech miał być polski przewoźnik, tj. firma: E. Według dokumentacji przedłożonej przez Spółkę, deklarowanej sprzedaży dokonywano każdorazowo w dniu nabycia towaru.

W celu sprawdzenia rzetelności dokonania i zaewidencjonowania transakcji organ podatkowy w dniu [...] lutego 2015 r. wystosował zapytanie "SCAC" do czeskiej administracji podatkowej, w dniu [...] lutego 2015 r. skierował pisma do Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] oraz Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego[...], w dniu [...] lutego 2015 r. wystosował w sprawie pismo do Urzędu Kontroli Skarbowej w[...]. W związku z prowadzoną kontrolą w dniu [...] lutego 2015r. przesłuchano wspólnika kontrolowanej spółki XA.

Postanowieniem z dnia [...] lutego 2015 r. organ podatkowy, z uwagi na fakt, że nie otrzymał informacji od czeskiej administracji podatkowej, przedłużył terminu zwrotu kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za styczeń 2015 r. do czasu zakończenia weryfikacji rozliczenia. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że uzyskanie odpowiedzi na wnioski skierowane do innych organów podatkowych i kontroli skarbowej oraz czeskiej administracji podatkowej pozwoli na ustalenie stanu faktycznego w sprawie. W kolejnych dniach przeprowadzono dodatkowe czynności m.in.: w dniu [...] lutego 2015 r. skierowano pismo do Naczelnika Urzędu Skarbowego w[...], w dniu [...]marca 2015 r. wystosowano pismo do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w[...], w dniu [...] marca 2015 r. przesłuchano wspólnika Spółki XD w zakresie współpracy z kontrahentami spółki.

W dniu [...] kwietnia 2015 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] wydał kontrolowanej spółce postanowienie wyznaczające nowy termin zakończenia kontroli - na dzień [...] czerwca 2015 r. Wydanie postanowienia uzasadniono koniecznością dalszego gromadzenia materiału dowodowego w celu ustalenia stanu faktycznego w sprawie.

W okresie od [...] maja 2015 r. do [...] czerwca 2015 r. podejmowano kolejne czynności w ramach prowadzonej kontroli, w tym prowadzono dalszą korespondencję z organami podatkowymi, organami kontroli skarbowej oraz innymi organami państwowymi i instytucjami wskazanymi w aktach sprawy. Powyższa korespondencja zmierzała do ustalenia rzeczywistego przebiegu transakcji zakupu kawy przez kontrolowaną spółkę, wykorzystania magazynów, a także tras przejazdu środków transportu, wskazanych w listach przewozowych CMR. Ponadto prowadzono dalszą korespondencję z czeską administracją podatkową mającą na celu weryfikację transakcji sprzedaży kawy kontrahentowi z Czech.

W dniu [...] czerwca 2015 r. organ podatkowy wydał postanowienie wyznaczające nowy termin zakończenia kontroli, tj. [...] grudnia 2015 r. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że kontrola nie zostanie zakończona w planowanym terminie z uwagi na konieczność dokonania dalszych czynności w postaci zbierania materiału dowodowego, w celu ustalenia stanu faktycznego.

W toku wcześniejszej korespondencji Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w [...] poinformował, że brak jest kontaktu z firmą B i osobami ją reprezentującymi.

Z uzyskanych informacji od czeskiej administracji podatkowej wynikało, że firma C nie reaguje na wezwania, nie kontaktuje się i nie wywiązuje się prawidłowo z obowiązków podatkowych. W związku z powyższym Naczelnik Urzędu Skarbowego w [....] w okresie od [...] lipca 2015 r. do [...] października 2015 r. podejmował kolejne działania w sprawie m.in.: w dniu [...] lipca 2015 r. wystąpił do Izby Celnej we[...], w dniu [...] sierpnia i [...] września 2015 r. wysłano zapytania "SCAC" do czeskiej administracji podatkowej, w dniu [....] listopada 2015 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] wystąpił do Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w[...].

Pismem z dnia [...] listopada 2015 r. Spółka reprezentowana przez pełnomocnika w wniosła ponaglenie na niezałatwienie sprawy, w którym wskazuje, że podejmowanie czynności wyjaśniających u kontrahentów uczestniczących na kolejnych etapach obrotu towarem (w tym przypadku kawą) stanowi rażące naruszenie uprawnienia wspólników Spółki.

W związku z powyższym zarzutem pełnomocnik przywołał niektóre tezy orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 22 października 2015 r. w sprawie C-277/14. Pełnomocnik strony stwierdza, że w toku kontroli nie stwierdzono nieprawidłowości w transakcjach z udziałem reprezentowanej przez niego Spółki - jak sam podkreśla w ewidencjach prowadzonych przez Spółkę.

Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2015r. Dyrektor Izby Skarbowej w [...] uznał ponaglenie wniesione przez stronę za nieuzasadnione

W treści rozstrzygnięcia wskazano, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] w okresie objętym ponagleniem podejmował szereg zasadnych czynności, mających na celu sprawdzenie rzetelności dokonania i zaewidencjonowania transakcji przez Spółkę. Dążył do ustalenia rzeczywistego przebiegu transakcji gospodarczych stanowiących podstawę dokonania zwrotu, szczególnie w świetle informacji przekazanych przez administrację podatkową w Czechach. Z informacji tych wynika, że podatnik – C jest nieosiągalny dla organu podatkowego, który nie był w stanie zweryfikować informacji, o które wnioskowano i ustalić stanu faktycznego w sprawie. W związku z powyższym konieczna była dalsza korespondencja w tym zakresie, która jednakże nie usunęła wszelkich wątpliwości w sprawie. Ponadto nadal prowadzone są czynności przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w[....] w ramach postępowania kontrolnego prowadzonego wobec B oraz jej kontrahentów.

Dyrektor Izby Skarbowej ponadto podkreślił, że o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ podatkowy powiadomił stronę i wskazał nowy termin załatwienia sprawy. Wskazane w materiale dowodowym czynności prowadzone przez tutejszy organ świadczą o braku opieszałości i bezczynności w załatwieniu sprawy. Podjęte działania mają na celu pełne i rzetelne wyjaśnienie wszystkich okoliczności związanych z transakcjami wynikającymi z przedłożonych dokumentów źródłowych przez kontrolowany podmiot. W wyniku dotychczasowych ustaleń dokonanych w toku kontroli niezbędne było podjęcie dalszych czynności wyjaśniających u kontrahentów uczestniczących w obrocie kawą na kolejnych etapach obrotu. W związku z powyższym Dyrektor Izby Skarbowej nie znalazł uzasadnienia dla podniesionych w ponagleniu argumentów.

Pismem z dnia [...] lutego 2016r. Spółka wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na przewlekłe prowadzenie kontroli podatkowej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] w sprawie zwrotu różnicy podatku od towarów i usług wynikającej z deklaracji dla podatku od towarów i usług (formularz VAT-7) za miesiąc styczeń 2015 poprzez rażące przekroczenie terminów naprowadzenie takiej kontroli i załatwienie sprawy.

Zarzuciła organowi podatkowemu naruszenie:

1) naruszenie przepisów postępowania wyrażonych w art. 139 § 1 w zw. z art. 121 § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa ( Dz. U. z 2015 r. poz. 613 ze zm.) dalej O.p., oraz art. 125 § 1 i 2 O.p. poprzez:

a) nieuzasadnione przedłużanie w czasie prowadzonej kontroli podatkowej w zakresie weryfikacji zasadności zwrotu różnicy podatku VAT za styczeń 2015r. pod pretekstem "konieczności poczynienia dalszych ustaleń kontrolnych w postacie zbierania materiału dowodowego", a ściślej (co wynika z akt sprawy) - zakończenia postępowań prowadzonych przez właściwe organy podatkowe dla kontrahentów krajowych oraz zagranicznych i dostawców kontrahentów skarżącej, a tym samym uzależnienia wyniku postępowania wobec skarżącej od innych postępowań, co nie znajduje oparcia w przepisach prawa;

b) niepodejmowanie przez organ podatkowy działań zmierzających do zakończenia prowadzonej kontroli podatkowej mimo, że z zebranego materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że skarżąca towar zakupiła w Polsce a następnie - w ramach wewnątrzwspólnotowej dostawy - dostarczyła do kontrahenta czeskiego, otrzymując zapłatę ceny za towar, jak również, że wszelkie transakcje należycie opisała i ujęła w ewidencji na potrzeby podatku od towarów i usług oraz zadeklarowała na formularzu VAT-7;

c) brak wykazania jakichkolwiek przesłanek w sprawie umożliwiających wydłużanie w czasie prowadzonej kontroli podatkowej zwłaszcza, gdy wobec skarżącej organ podatkowy nie wykazał żadnych nieprawidłowości, co dodatkowo skutkuje rażącym naruszeniem zasady zaufania do działania organów podatkowych oraz zasady szybkości postępowania i nie wypełnia standardu art. 140.§ 1 O.p.;

2) naruszenie prawa materialnego zawartego w art. 87 ust. 2 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2011 r. Nr 177, poz.1054 ze zm.) dalej: ustawa o VAT poprzez niezwrócenie kwoty różnicy podatku od towarów i usług pomimo tego, że przeprowadzona u skarżących kontrola podatkowa nie dała podstaw do wstrzymania zwrotu, a ustalenia zarówno organów skarbowych w [...] i w Czechach, jak i organów celnych, potwierdziły dokonanie transakcji oraz fakt transportu zakupionego towaru przez podmiot zewnętrzny, który to towar został dostarczony do kontrahenta czeskiego w ramach WDT.

Zdaniem skarżącego, uzasadnienie postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] czerwca 2015r. (jak również kolejnego) o wyznaczeniu nowego terminu na załatwienie sprawy nie spełnia standardu wyrażonego art.140 § 1 O.p., zobowiązującego organ podatkowy do podania konkretnej i prawdziwej przyczyny niedotrzymania terminu załatwienia sprawy. Postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [..] nie wypełnia natomiast wymogów kontroli podatkowej. Postanowienia te w całości pominęły okoliczności istotne dla sprawy, narażając tym samym skarżącą na niepowetowaną szkodę.

Skarżący zauważa, iż wyznaczenie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] w czerwcu 2015 roku tak odległego terminu zakończenia kontroli ([...] grudnia 2015 roku) kłóci się zarówno z zasadą neutralności podatkowej, jak i zasadą proporcjonalności, które zostały zawarte w Dyrektywie 2006/112/WE w sprawie podatku od wartości dodanej, jak również w art.87 ust. 1 i ust. 2 ustawy o VAT. Sprzeczne jest również z zasadami ogólnymi rządzącymi postępowaniem podatkowym i kontrolą podatkową.

W ocenie Spółki bezspornym również jest, że w dacie transakcji nabycia oraz dostawy wewnątrzwspólnotowej towaru zarówno dostawca (B) oraz nabywca (C ) byli czynnymi podatnikami podatku od wartości dodanej. Cena transakcji była rynkowa ( Spółka realizowała marżę w tzw. hurcie w przedziale 8-9%). Transakcje zostały w całości rozliczone za pośrednictwem banku (płatności ceny następowały przelewami na rachunki bankowe wskazane w dokumentach handlowych). Transakcje realizowane były na tzw. kole; płatności za towar następowały co do zasady w momencie załadunku towaru na samochód; dopiero po potwierdzeniu przez bank realizacji przelewu ceny, towar był zwalniany, i kierowca otrzymywał list przewozowy uprawniający jego do opuszczenia pomieszczeń magazynu.

Ponadto skarżąca stwierdziła, że dochowała należytej staranności przy transakcji obrotu kawą i przedsięwzięła działania pozwalające na weryfikacje kontrahentów, nie dostrzegła ryzyka, które mogłoby wskazywać, że może uczestniczyć w jakimkolwiek oszustwie podatkowym lub nieprawidłowościach podatkowych. B została zidentyfikowana na potrzeby VIES; prowadziła działalność operacyjną w oparciu o magazyny w[...]. Przedstawiciel skarżącej uczestniczył przy załadunku towaru i każdorazowo nie wnosił zastrzeżeń co do ilości towaru objętego transakcją. Co więcej, w dacie przekazania protokołu kontroli podatkowej obejmującej m.in. okres 12/2014r. ([...]stycznia 2015r.) Urząd Skarbowy w [...] nie przekazał wspólnikom spółki A jakiegokolwiek ostrzeżenia, że ich kontrahent (B ) prowadzi jakiekolwiek działania oszukańcze na terytorium Polski lub jest o takie działania posądzana. Brak takiego ostrzeżenia - zdaniem strony - pozwalało przyjąć, że B jako czynny podatnik podatku od towarów i usług prowadzi na terytorium RP legalną działalność, prowadzi księgi podatkowe, składa deklaracje podatkowe i uiszcza należne podatki, a zatem transakcje z tą Spółką są w pełni bezpieczne. Podkreślić należy, iż podatnik dotychczas nie uzyskał jakiejkolwiek oficjalnej informacji ze strony administracji podatkowej, z której wynikałyby odmienne wnioski.

W zawiązku z powyższym skarżący stwierdził, że nie zachodzą przesłanki do odmowy zwrotu różnicy podatku.

Ponadto skarżąca podkreśliła, że niniejszą skargę należy ocenić również poprzez pryzmat zasady neutralności VAT. Na poparcie swego stanowiska strona powołała orzeczenia sądów oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE).

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organ podatkowy pierwotnie wyznaczył na dzień [...] grudniu 2015r. termin zakończenia kontroli podatkowej w Spółce za styczeń 2015r., jednak termin ten został ponownie odroczony na dzień [...] marca 2016 r., a zatem kolejne nieuzasadnione przedłużanie załatwienia sprawy nie powinno być wiążące. Przede wszystkim organ nie podał precyzyjnie przyczyn niezałatwienia sprawy w terminie, a jedynie wydawał kolejne przedłużenie terminu bez wskazania istniejących realnie przeszkód. Skarżący wskazał, że nie miał wpływu na działalność kontrahentów, w tym nie mógł przewidzieć ewentualnych nieprawidłowości ich działań. Dlatego uzależnienie zwrotu VAT od wyniku innych postępowań dotyczących osób trzecich uznać należy za bezzasadne. Skarżący nie powinien ponosić negatywnych konsekwencji z ewentualnych nieprawidłowości występujących po stronie jego kontrahentów, nie powinien również ponosić negatywnych konsekwencji z opieszałości Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w[...], który dopiero w czerwcu 2015 r. podjął próbę skontrolowania spółki B celem sprawdzenia transakcji za okresy styczeń-luty 2015 r., mimo iż podmiot ten był organowi znany, zaś w czerwcu winno zakończyć się postępowanie w niniejszej sprawie). Powyższe dowodzi zdaniem strony, iż przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 149 § 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. - dalej zwana w skrócie p.p.s.a.). Tym samym, stanowisko organów podatkowych, że zachodzą przesłanki do odmowy prawa odliczenia podatku nie znajduje potwierdzenia w ustaleniach faktycznych.

W odpowiedzi na skargę organ podatkowy wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 3 § 1 i § 2 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę między innymi w zakresie orzekania w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłość.

W myśl art. 149 § 1 p.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a., zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W razie nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę (art. 151 p.p.s.a.)

Istota sporu w badanej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] , który prowadzi kontrolę podatkową względem skarżącej, w sposób nieuzasadniony przedłuża termin zwrotu podatku od towarów i usług, a w konsekwencji, czy działanie organu nosi znamiona przewlekłości.

Z przewlekłością postępowania mamy do czynienia wówczas, gdy w określonym przepisami terminie organ nie podejmie żadnych czynności w sprawie lub, gdy wprawdzie prowadzi postępowanie w sprawie, jednakże mimo ustawowego obowiązku nie zakończył go wydaniem stosownego aktu lub nie podjął czynności, ponieważ prowadzi postępowanie w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu lub podejmuje czynności pozorne czy też zbędne. O przewlekłości postępowania można mówić, gdy postępowanie jest prowadzone opieszale, niesprawnie i nieskutecznie, w sytuacji, gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym (tak w wyrokach Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Poznaniu, z dnia 10 lipca 2013 r., sygn. akt II SAB/Po 95/12, w Łodzi, z dnia 9 października 2012 r., sygn. akt II SAB/Łd 108/12, oraz w Warszawie, z dnia 21 sierpnia 2012 r., sygn. akt I SAB/Wa 260/12). W związku z tym w postępowaniu sądowoadministracyjnym w sprawie ze skargi na przewlekle prowadzenie postępowania przez organ administracji publicznej sąd administracyjny bada, czy podejmowane przez organ czynności zmierzają do należytego i szybkiego załatwienia sprawy, w jakich odstępach czasu są one podejmowane, a także czy nie są to czynności pozorne, przedłużające postępowanie i nieprowadzące w istocie do wydania stosownego rozstrzygnięcia. Oceniając zwłokę organu w załatwieniu konkretnej sprawy administracyjnej nie można abstrahować od jej charakteru (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 lipca 2013 r., sygn. akt I SAB/Wa 202/13). Rozsądny termin postępowania musi zostać określony w świetle wszystkich okoliczności danej sprawy oraz w oparciu o następujące kryteria: złożoność sprawy, postawa samego skarżącego i właściwych organów, znaczenie przedmiotu postępowania dla skarżącego (zob. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 22 stycznia 2013 r., 28940/08, Lex Omega nr 1252838). W sprawach o skomplikowanym stanie faktycznym, w których zachodzi konieczność przeprowadzenia wielu dowodów, obowiązkiem organu jest sprawne prowadzenie postępowania dowodowego (co nie zawsze znaczy szybkie), zmierzające do ustalenia stanu faktycznego pozwalającego na prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy. Często przyczyną przedłużającego się postępowania (ale nie jego przewlekłości w rozumieniu art. 149 p.p.s.a.) będzie ujawnianie się z biegiem postępowania dowodowego kolejnych źródeł dowodu, nieznanych organowi na początku postępowania. Od organów podatkowych nie można wymagać, aby wszczynając postępowanie posiadały pełen plan postępowania dowodowego i w toku sprawy już go nie rozszerzały. Wiele dowodów w postępowaniu może nie przyczynić się do ustaleń faktycznych, ale być źródłem informacji o nowych, nieznanych wcześniej dowodach, bez których pozyskania niemożliwe byłoby zrealizowanie zasady prawdy materialnej. W sprawach skomplikowanych pod względem dowodowym, sam czas trwania postępowania nie może świadczyć o jego przewlekłości (wyrok WSA w Olsztynie z dnia 28 stycznia 2015 r. sygn. akt I SAB/Ol 19/14, publ. dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przepis art. 87 ust. 2 u.p.t.u. daje organom podatkowym prawo do przedłużania zwrotu podatku naliczonego na rachunek bankowy podatnika do czasu zakończenia weryfikacji rozliczenia podatnika dokonywanego w ramach czynności sprawdzających, kontroli podatkowej lub postępowania podatkowego na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej lub postępowania kontrolnego na podstawie przepisów o kontroli skarbowej, jeżeli zasadność zwrotu wymaga dodatkowego zweryfikowania. Przewidziana w art. 87 ust. 2 u.p.t.u. weryfikacja zasadności zwrotu ma na celu zapobieganie możliwości popełniania nadużyć w zakresie domagania się zwrotu nadwyżki, a nie jest środkiem, który ma podważać prawo podatnika do odliczenia. Możliwości kontroli przestrzegania prawidłowych zasad rozliczania podatku VAT znajdują pełne uzasadnienie w ustawodawstwie unijnym. Szczególne umocowanie wynika z art. 273 Dyrektywy Rady UE 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE.L 2006 Nr 347 s.1 ze zm.), który stanowi, że "państwa członkowskie mogą nałożyć inne obowiązki, jakie uznają za niezbędne dla zapewnienia prawidłowego poboru VAT i zapobieżenia oszustwom podatkowym, pod warunkiem równego traktowania transakcji krajowych i transakcji dokonywanych pomiędzy państwami członkowskimi przez podatników [...]". Przepis ten potwierdza tezę o zagrożeniu dokonywania nadużyć przy rozliczaniu podatku VAT i stanowi jednocześnie akceptację dla tworzenia w prawie krajowym skutecznych mechanizmów zapobiegających oszustwom podatkowym. Przykładem akceptowania potrzeby zapobiegania nadużyciom podatkowym i skutecznego ich eliminowania jest wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 grudnia 2007 r. sygn. akt U 6/06, w którym Trybunał, mając na względzie zasadę neutralności podatku VAT wynikającą z ww. Dyrektywy 112, ale równocześnie uwzględniając konieczność zapewnienia właściwej kontroli rozliczania przez podatników tego podatku – podkreślił, że orzecznictwo ETS wyraźnie chroni interes państw członkowskich w zapobieganiu próbom niewłaściwego wykorzystywania prawa do odliczania podatku należnego. Z tego powodu Trybunał uznał, że "przy kształtowaniu treści przepisów mających zapewnić kontrolę prawidłowości rozliczeń w podatku od towarów i usług, konieczne jest uwzględnienie z jednej strony wymogów płynących z zasady neutralności podatku VAT, z drugiej zaś – ochrony interesu finansowego Skarbu Państwa".

Biorąc pod uwagę powyższe wskazać należy, że państwa członkowskie mają nie tylko możliwość, prawo do weryfikacji rozliczenia podatku w deklaracji, ale i obowiązek sprawdzania prawidłowości obliczenia zadeklarowanych przez podatnika kwot podatku do zapłaty lub kwot podatku naliczonego, jak też kwot nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy, zważywszy, że system VAT jest często wykorzystywany dla wyłudzenia zwrotu podatku, m.in. w tzw. "transakcjach karuzelowych".

W niniejszej sprawie, ewentualna przewlekłość dotyczyć miała kontroli podatkowej w zakresie prawidłowości i rzetelności rozliczenia podatku od towarów i usług za styczeń 2015r. Wszczęcie kontroli podatkowej spowodowane było wysokością zadeklarowanego zwrotu podatku naliczonego oraz podejrzeniem pozorowanych dostaw wewnątrzwspólnotowych w celu wyłudzenia podatku od towarów i usług w tzw. transakcji karuzelowych. Jak wynika z materiału dowodowego zebranego w sprawie, skarżąca spółka dokonywała w badanym okresie wewnątrzwspólnotowych dostaw kawy wykazując w deklaracji za styczeń 2015r. zwrot podatku naliczonego w wysokości [....] zł. Jednocześnie w toku kontroli ustalono, że nabycie i dostawa następowały w tym samym dniu, dlatego też bez wątpienia uzasadniona była decyzja organu podjęcia czynności sprawdzających zasadność zwrotu w ramach kontroli podatkowej.

Bez wątpienia sprawa, która jest przedmiotem postępowania jest to kategoria spraw szczególnie skomplikowanych dowodowo, przy których dochowanie ustawowego terminu zakończenia postępowania jest niemożliwe, m.in. dlatego, że wymaga również uzyskania informacji od organów podatkowych innych państw.

W rozpoznawanej sprawie wymogi zawiadamiania o niedotrzymaniu terminu załatwienia sprawy zostały spełnione. Sąd nie podziela zarzutu zawartego w skardze, że organ nie wskazał w wydanych postanowieniach przesłanek przedłużenia kontroli podatkowej. Uzasadnienie przedłużenia terminu jest lakoniczne i mogło co do zasady w sposób bardziej precyzyjny wskazać na przesłanki uzasadniające podjęcie takiej decyzji, jednak w ocenie Sądu ta okoliczność nie ma wpływu na kwestię przewlekłości postępowania. Organ jest obowiązany zawiadomić stronę o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie, wskazując nowy termin załatwienia sprawy, podając jednocześnie przyczyny niedotrzymania terminu. Obowiązek ten został przez organ zrealizowany, organ w każdym zawiadomieniu o niedotrzymaniu terminu wskazywał na przyczyny przedłużenia postępowania. Należy jednak zauważyć, że zakres i przedmiot kontroli był znany stronie, strona miała zagwarantowane prawo do zapoznawania się z aktami sprawy w toku całego postępowania, z których to akt wynika, jakie czynności są podejmowane przez organ podatkowy. .

W ocenie Sądu ilość i częstotliwość czynności podejmowanych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] jest dowodem na prowadzenie postępowania w zgodzie z zasadą szybkości (art. 125 O.p.) oraz zasadą prawdy obiektywnej (art. 122 O.p.) nakazującej organowi podejmowanie wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Organ od wszczęcia kontroli, tj. od [...] lutego 2015r. podjął szereg czynności zmierzających do ustalenia stanu faktycznego. Między innymi wystosowano zapytanie do czeskiej administracji podatkowej dotyczące odbiorców towarów kontrolowanej spółki. Z informacji tych wynika, że podatnik – C jest nieosiągalny dla organu podatkowego. W związku z powyższym administracja podatkowa w Czechach nie była w stanie zweryfikować faktycznej siedziby spółki ani informacji, o które wnioskowano i ustalić stanu faktycznego w sprawie. Organ weryfikując przewoźnika kawy zwrócił się również do licznych organów ustalając, że firma transportowa XB mogła wykonywać transport do Republiki Czeskiej, jednakże w listach przewozowych CMR nie zgadza się adres dostawy. Natomiast odnośnie D ustalono, że w styczniu 2015 r. była czynnym podatnikiem VAT, handluje metalami, rudami i produktami metalurgicznymi, w większości w ramach transakcji trójstronnych. Transakcja zakup kawy od Spółki została ujęta w księgach rachunkowych, było to jednorazowe działanie. Pod wskazanym adresem w liście CMR właścicielem obszaru magazynowego jest firma [...] s.r.o., której dyrektor nie zna firmy D. i magazyn nigdy nie był wykorzystywany przez tą firmę. Nabyta przez firmę D kawa od Spółki została dnia [...]01.2015r. sprzedana do firmy B sp. z o.o. w [...]. Przewoźnikiem kawy z Czech do Polski wg listu CMR była firma E. Według listu CMR kawę dostarczono w dniu [...] 01.2015r. pod [...]. Z powyższego wynika, że kawa "krąży", brak finalnego odbiorcy, który by sprzedawał towar w detalu. Towar nabyty w dniu [...] stycznia 2015 r. przez A od firmy B, zostaje w tym samym dniu sprzedany firmie D s.r.o. W dniu, w którym kawa zostaje dostarczona do firmy D s.r.o., wg listu CMR ma to miejsce [...] stycznia 2015 r., firma D dokonuje sprzedaży tej samej ilości kawy do firmy B. Ponadto nadal wykonywane są czynności przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w [...] w ramach postępowania kontrolnego prowadzonego wobec B sp. z o.o. W takim stanie rzeczy prawidłowe jest stanowisko organu, że przeprowadzenie kontroli w B sp. z o.o. pozwoli ustalić, czy Spółka dysponowała towarem, jakie były źródła pochodzenia towaru, czy rozliczano dokonywane dostawy, a przede wszystkim czy spółka nie bierze udziału w oszustwach karuzelowych. Koniecznym jest również uzyskanie informacji od administracji Czech odnośnie firmy C s.r.o., o które zwrócił się Naczelnik Urzędu Skarbowego w[...].

W związku z powyższym nie sposób uznać, że zakres działań kontrolujących był bezpodstawny, a powzięte przez nich wątpliwości wymagające wyjaśnienia były bez związku z oceną rozliczenia podatku przez Spółkę. Uzyskane już na etapie kontroli podatkowej informacje wskazywały na nieprawidłowości na wcześniejszych etapach obrotu towarem. Postępowanie kontrolne, w sytuacji gdy organ ma podejrzenie oszustwa związanego z wyłudzeniem VAT, nie może zostać ograniczone wyłącznie do fazy obrotu towarowego, w której brała udział spółka. Sąd nie ma przy tym wątpliwości, że zasadność zwrotu podatku stronie skarżącej, uzależniona jest od weryfikacja nie tylko poprawności prowadzenia dokumentacji przez samego podatnika, ale dotyczy to również podmiotów uczestniczących w całym łańcuchu transakcji. Istotną kwestią jest bowiem ustalenie, czy zwrot podatku jest należny, czy towar był przedmiotem obrotu, czy wystawione faktury są "puste", czy mamy do czynienia z tzw. "karuzelą podatkową".

W ocenie Sądu regularność działań organu wskazuje, że materiał dowodowy jest nieustannie gromadzony, na bieżąco weryfikowany i analizowany. Należy mieć również na względzie, że na długi okres trwania postępowania kontrolnego mają wpływ okoliczności niezależne od organu, m.in. usytuowanie terytorialne podmiotów uczestniczących w łańcuchu dostaw (na terytorium innych państw członkowskich, ale też na terytorium kraju we właściwości różnych organów podatkowych), ilość tych podmiotów, rozmiar dokonywanych transakcji i trudności w weryfikowaniu działalności tzw. znikających podatników. Jednocześnie sam charakter łańcucha dostaw powoduje, że czynności wobec poszczególnych jego uczestników mogą być przeprowadzone dopiero po uzyskaniu informacji o kolejnych dostawcach. Powyższe powoduje, iż zebranie pełnego materiału dowodowego jest czasochłonne. Tym bardziej, że sukcesywnie analizowany i weryfikowany materiał dowodowy dostarcza nowych wątków, wymagających podjęcia kolejnych, dodatkowych czynności weryfikacyjnych. Analizując częstotliwość czynności podejmowanych przez organ kontrolujący Sąd nie dopatrzył się przewlekłości w tym zakresie.

W związku z powyższym należy podkreślić, że w sprawach, w których konieczne jest zgromadzenie wielu dowodów, a ich pozyskanie, przeprowadzenie, czy analiza okażą się czasochłonne, nie można od organu wymagać, aby naczelną dyrektywą postępowania była szybkość postępowania. W sprawach skomplikowanych pod względem dowodowym, sam czas trwania postępowania nie może świadczyć o jego przewlekłości (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 23 kwietnia 2015r. sygn. akt I SAB/Ol 5/15 – www.orzeczenia.nsa.gov.pl)

Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.