Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 43/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2019-07-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 33
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędziowie Sędzia NSA Katarzyna Borońska, Sędzia WSA Anna Moskała, Anetta Chołuj (sprawozdawca), , Protokolant starszy specjalista Monika Tarasiewicz, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 10 lipca 2019 r. sprawy ze skargi M. G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi M. G. (dalej: skarżąca, strona) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2018 r. znak sprawy [...] utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. z dnia [...] października 2018 r. nr [...]w sprawie zarzutów na postepowanie egzekucyjne.

Jak wynika z akt sprawy Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. prowadzi wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne na podstawie własnych tytułów wykonawczych nr od [...] do [...].

Pismem z dnia [...] października 2018 r. strona wniosła w trybie art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1314, dalej: u.p.e.a.) zarzut nieistnienia obowiązku, zarzut braku uprzedniego doręczenia upomnienia oraz zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Wskazała, że wierzyciel uchybił przepisowi art. 15 § 1 u.p.e.a. i - wbrew ciążącemu na nim obowiązkowi - nie doręczył Jej upomnienia. Ponadto podniosła, że wierzyciel wskazał w tytułach wykonawczych, jako ich podstawę prawną m.in. przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ustawy o świadczeniach zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych, ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy. Mając na względzie powyższe, strona stwierdziła, że nie ma wiedzy na temat wskazywanych przez wierzyciela obowiązków. Ponadto zarzuciła, że zastosowany przez organ egzekucyjny środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunku bankowego jest zbyt uciążliwy, ponieważ obecne możliwości finansowe nie pozwalają Jej na normalne funkcjonowanie.

Postanowieniem z dnia [...] października 2018 r., nr [...], Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. działając na podstawie art. 34 § 4 w związku z art. 33 pkt 1,7,8 i art. 18 u.p.e.a. oraz art. 124 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm. – dalej k.p.a.) uznał wszystkie ww. zarzuty za bezzasadne.

Odnosząc się do zarzutu nieistnienia obowiązku, organ egzekucyjny wyjaśnił, że przeprowadził postępowanie wyjaśniające w sprawie zasadności zgłoszenia skarżącej przez "A" sp. z o. o. do ubezpieczeń, jako pracownika. Wskazał przy tym, że strona złożyła stosowne korekty deklaracji, zgodnie z którymi podlega ubezpieczeniom, jako osoba prowadząca działalność gospodarczą. W związku z faktem, iż skarżaca nie regulowała obowiązków, na Jej koncie rozliczeniowym powstało zadłużenie za okres od lutego 2017 do listopada 2017 r., co uprawniało wierzyciela do wystawienia tytułów wykonawczych. Odnosząc się do zarzutu niedoręczenia upomnień - organ egzekucyjny wyjaśnił, że zostały one wysłane na adres siedziby, tj. ul. M.[...], P. Przesyłkę skarżąca odebrała osobiście. Ustosunkowując się zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, organ egzekucyjny wyjaśnił, że jedynym możliwym do zastosowania środkiem egzekucyjnym było zajęcie rachunku bankowego w [...] Bank S.A. Stosowanie najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego może mieć miejsce jedynie w sytuacji, kiedy istnieje w tym względzie możliwość wyboru.

W zażaleniu skarżąca zarzuciła organowi egzekucyjnemu, że nie wskazał wysokości zadłużenia, przez co uzasadnienie postanowienia jest ogólnikowe. Podniosła również, że podjęła działania zmierzające do wyjaśnienia rozbieżności istniejących w dokumentacji oraz wystąpiła z wnioskiem o zwrot nadpłaconych składek przez Spółkę. Zakwestionowała istnienie jakichkolwiek zaległości z tytułu składek, ponieważ - jak sama stwierdziła - Jej wiedza na temat wskazywanych przez wierzyciela obowiązków jest zdawkowa. Odnosząc się do dokonanej przez organ egzekucyjny oceny zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka, podniosła, że z postanowienia nie wynika, aby organ podjął jakiekolwiek działania zmierzające do ustalenia Jej sytuacji majątkowej. Skarżąca stwierdziła, że zajęcie rachunku bankowego na kwotę 40.000,00 zł jest dokuczliwie, zwłaszcza, że Jej możliwości finansowe nie pozwalają na normalne funkcjonowanie w życiu codziennym.

Zaskarżonym ww. postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. utrzymał w mocy ww. postanowienie.

Organ powołał niesporną treść art. 33 i art. 34 § 1 u.p.e.a. Odnosząc się do zarzutu braku uprzedniego doręczenia upomnienia - w ślad za organem egzekucyjnym - stwierdził, że upomnienia zostały skutecznie doręczone - skarżąca pokwitowała ich odbiór w dniu [...] września 2018 r.

Za bezzasadny organ odwoławczy uznał również zarzut nieistnienia obowiązku. Według stanu na dzień wystawienia tytułów wykonawczych - wierzyciel nie odnotował wpłaty na poczet należności i w związku z tym wystawił tytuły wykonawcze. Wskazał, że brak wpłat potwierdza przedłożony do akt sprawy wydruk zestawienia deklaracji i wpłat. Jedyny wyjątek stanowiła składka na Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za maj 2014 r., która (jak wynika z wyjaśnień organu egzekucyjnego), została pokryta w części wskutek przeksięgowania wpłaty dokonanej przez skarżącą w październiku 2013 r. Co istotne, wierzyciel nie domagał się zapłaty ww. składki w egzekucji. Odpisy tytułów wykonawczych zostały skarżącej skutecznie doręczone w dniu [...] października 2018 r., co odzwierciedla znajdujące się w aktach sprawy potwierdzenie odbioru. Ponadto organ zauważył, że strona posiadała informację o stanie zaległości (wynikał on zarówno z treści upomnień, jak i tytułów wykonawczych). Organ odwoławczy odnosząc się do zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego zauważył, że organ egzekucyjny zastosował tylko 1 środek egzekucyjny. W tej sprawie organ nie miał wyboru co do zastosowania środków egzekucyjnych, ponieważ nie miał wiedzy o składnikach majątku, do których mógłby skierować skuteczną egzekucję. Sama strona nie wskazała też takiego majątku.

W skardze skarżąca wnosząc o uchylenie postanowień obu instancji i umorzenia postępowania egzekucyjnego, zwrotu wyegzekwowanej kwoty oraz zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, zarzuciła naruszenie:

- art. 7 k.p.a. zasadę prawdy materialnej, nakładającej na organ administracji publicznej obowiązek podejmowania wszelkich działań zmierzających do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy,

- art. 77 § 1 k.p.a. zasadę oficjalności postępowania dowodowego, zgodnie z którą organy administracyjne powinny zebrać i rozpatrzyć materiał dowodowy w sposób wyczerpujący,

- art. 80 k.p.a. zasadę swobodnej oceny dowodów, nakazującą ocenę poszczególnych okoliczności na podstawie całego materiału dowodowego.

W ocenie skarżącej powołane wyżej przepisy prawa nakazują organom administracyjnym załatwienie sprawy w sposób uwzględniający interes społeczny i słuszny interes obywateli, czego żaden z organów nie uwzględnił przy rozstrzyganiu zarzutów. Skarżąca ponownie podnosi zarzut nieistnienia obowiązku objętego tytułami wykonawczymi, zarzucając, że organ egzekucyjny nie podał kwot rzekomego zadłużenia zobowiązanej i samo uzasadnienie jest dość ogólnikowe. Zarzuciła organowi, że w zakresie zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego mógł dokonać oceny we własnym zakresie czego nie uczynił i nie ustalił innych składników majątkowych skarżącej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył co następuje;

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (...). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 - dalej: p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku: a) naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W myśl art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu. Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Ponadto Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Uwzględniając powyższe regulacje należało przyjąć, że skarga była niezasadna, Sąd nie dopatrzył się bowiem takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia.

Przedmiotem badania Sądu pod kątem legalności były postanowienia organów administracji wydane w przedmiocie uznania za nieuzasadnione zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W konsekwencji, w pierwszej kolejności należało zwrócić uwagę na specyfikę postępowania w tym przedmiocie. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r. poz. 1314 ze. zm. dalej: u.p.e.a.).

Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być:

1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku;

2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej;

3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4;

4) błąd co do osoby zobowiązanego;

5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym;

6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego;

7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1;

8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego;

9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny;

10) niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27, a w zagranicznym tytule wykonawczym - wymogów określonych w art. 102 ustawy o wzajemnej pomocy.

Stosownie do treści art. 34 § 1 u.p.e.a. zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym także na podstawie art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a., organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7, stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące. W przypadku, o którym mowa w art. 33 § 2 u.p.e.a., stanowiska wierzyciela nie wymaga się.

W rozpoznawanej sprawie Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organ egzekucyjny, będący jednocześnie wierzycielem, prowadzi wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne na podstawie własnych tytułów wykonawczych nr od [...] do [...] tytułów

Pismem z dnia [...] października 2018 r. skarżąca wniosła następujące zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji: 1/ nieistnienia obowiązku (art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a.), 2/ braku uprzedniego doręczenia upomnienia (art. 33 § 1 pkt 7 u.p.e.a.), 3/ zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego (art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a.).

W ocenie Sądu słusznie przyjął organ egzekucyjny I instancji, będący jednocześnie wierzycielem (za nim organ II instancji), że niezasadny jest zarzut skarżącej dotyczący nieistnienia obowiązku objętego tytułami wykonawczymi (art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a.). Treść znajdujących się w aktach sprawy tytułów wykonawczych potwierdza jednoznacznie, że obowiązek istnieje i wynika z tytułu składek na: ubezpieczenie społeczne za okres: [...] – [...] 2017 r., ubezpieczenie zdrowotne za okres [...] – [...] 2017 r., Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres: [...] 2014 r. oraz [...] – [...] 2017 r.

Według stanu na dzień wystawienia tytułów wykonawczych - wierzyciel nie odnotował wpłaty na poczet ww. należności i w związku z tym wystawił tytuły wykonawcze. Brak wpłat potwierdza przedłożony do akt sprawy wydruk zestawienia deklaracji i wpłat.

Wbrew twierdzeniom skargi skarżąca posiadała informację o stanie zaległości, wynikał on zarówno z treści upomnień, jak i tytułów wykonawczych. Natomiast na żadnym etapie postępowania skarżąca nie wskazała na czym polegają rozbieżności w zaległościach.

Zobowiązana zaś, podnosząc zarzut "nieistnienia obowiązku" (art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a.), powinna przedstawić dowody potwierdzające, że obowiązek nie istnieje, ponieważ nigdy nie powstał albo wprawdzie powstał, ale wygasł z powodu wykonania lub z innych przyczyn wynikających wprost z przepisów prawa takich jak przedawnienie lub wydania aktu o uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności decyzji o nałożeniu obowiązku (zob. wyroki: NSA z 14 stycznia 2010 r., II FSK 1378/08, WSA z 8 stycznia 2013 r. I SA/Gl 451/12 - orzeczenia przywołane w uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżąca natomiast, powołując się na nieistnienie obowiązku objętego tytułem wykonawczym nie wskazała, że było to następstwem okoliczności, które nastąpiły po wydaniu tytułu wykonawczego.

W kwestii zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka stwierdzić należy, że organ egzekucyjny na podstawie art. 7 § 2 u.p.e.a. ma prawo stosować środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Organ egzekucyjny może zatem stosować wszystkie środki egzekucyjne, o których mowa w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a., w tym również egzekucję z rachunku bankowego. W niniejszej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych z uwagi na zadłużenie zobowiązanej z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne miał obowiązek wszcząć egzekucję administracyjną niezwłocznie po wystawieniu ww. tytułów wykonawczych, stosując środki egzekucyjne przewidziane w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Posiadając natomiast informacje o rachunku bankowym w [...] Banku dokonał jego zajęcia. Organ egzekucyjny zastosował tylko 1 środek egzekucyjny. Zawiadomieniami z dnia [...].10.2018 r., nr od [...] do [...], zajął rachunek bankowy w [...] Bank SA. Pismem z dnia [...].10.2018 r., nr [...], organ egzekucyjny wystąpił do Banku o uchylenie ww. zajęć.

W tym miejscu podkreślić należy, że zgłoszenie zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego nie ma prowadzić do wstrzymania egzekucji w ogóle, ale skierować ją do innych składników majątkowych zobowiązanego. Organ wyjaśnił w uzasadnieniu, że zajęcie rachunku bankowego to jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych. Zajęty rachunek pozostaje otwarty, a zobowiązana spółka może dysponować swobodnie nadwyżką ponad zajętą kwotę. Wskazać należy treść art. 81 § 4 i 5 u.p.e.a, który zezwala na wypłaty bez zgody organu egzekucyjnego we wskazanych w tym przepisie wypadkach. Tym samym nie jest zasadny zarzut skarżącej o braku uzasadnienia w kwestii uciążliwości środka egzekucyjnego. Dodatkowo wskazać należy, że zobowiązana nie wskazała innego składnika majątku, z którego istniałaby możliwość zaspokojenia należności wynikających z przedmiotowych tytułów wykonawczych a ponadto Dyrektor Oddziału ZUS nie ma pełnego spektrum wyboru środków egzekucyjnych i ograniczony jest jedynie do stosowania egzekucji z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych oraz rachunków bankowych właśnie. Jest więc organem egzekucyjnym o ograniczonych kompetencjach co do przedmiotu egzekucji i zastosowanych środków. Rację ma także organ II instancji twierdząc, że w interesie zobowiązanego jest wskazanie majątku podlegającego egzekucji, bowiem w praktyce zastosowanie jakiegokolwiek środka egzekucyjnego może być dla zobowiązanego dokuczliwe. Strona nie wykazała zresztą ani na czym ta uciążliwość polegała, ani czy i jaki środek byłby mniej uciążliwy. W związku z powyższym, organ egzekucyjny mając na uwadze zasady postępowania egzekucyjnego, tj. zasadę celowości, zasadę stosowania środków prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku, zasadę stosowania wyłącznie środków egzekucyjnych przewidzianych w ustawie oraz zasadę stosowania najłagodniejszych środków egzekucyjnych, był zobligowany dokonać zajęcia przedmiotowego rachunku bankowego. Podkreślenia wymaga, iż celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do przymusowej realizacji przez zobowiązanego jego obowiązków. "Spośród środków egzekucyjnych przewidzianych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i bezpośrednio prowadzących do wykonania obowiązku, organ egzekucyjny obowiązany jest do stosowania środków najmniej uciążliwych dla zobowiązanego. O zastosowaniu najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego można jednak mówić wówczas, gdy istnieją w tym względzie możliwości wyboru (por. wyrok WSA w Olsztynie z 23 października 2013 r., sygn. akt I SA/Ol 587/13).

Prawidłowo organ także stwierdził, że zarzut braku uprzedniego doręczenia upomnienia nie zasługuje na uwzględnienie. Z akt sprawy wynika, że pismami z dnia [...] sierpnia 2018 r., od nr [...] do nr [...], stanowiącymi upomnienia, wierzyciel wezwał skarżącą do zapłaty należności z tytułu składek. W każdym z upomnień wierzyciel wskazał zarówno rodzaj składki, okres, za jaki poszczególne składki są należne, wysokość zaległości oraz pouczenie o naliczanych odsetkach. Upomnienia zostały skutecznie doręczone - skarżąca pokwitowała ich odbiór w dniu [...] września 2018 r., składając własnoręczny podpis na potwierdzeniu odbioru.

Wbrew twierdzeniom skargi organ nie naruszył zasad ogólnych postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 7, 77 i 80 k.p.a. Organ egzekucyjny w sposób prawidłowy ustalił stan faktyczny sprawy oraz rzetelnie przedstawił motywy, którymi się kierował dokonując jego oceny, zaś organ odwoławczy odniósł się wyczerpująco do stawianych przez stronę zarzutów.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił jako bezzasadną.