Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 3603/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-04-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6192 Funkcjonariusze Policji
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej, Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Sędzia WSA Iwona Maciejuk (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów ustawy 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz skarżącego K. W. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r.

nr [...], na podstawie art. 8a ustawy z dnia 18 lutego 1994 r.o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2020 r. poz. 723), zwanej dalej również ustawą o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy (...), odmówił wyłączenia stosowania wobec K. W. art. 15c, art. 22a i art. 24a powołanej ustawy.

Organ przedstawił informacje zawarte we wniosku strony. Podał,

że wnioskodawca wskazał na kolejno zajmowane stanowiska służbowe przed rokiem 1990 w Wyższej Szkole [...] w [...], zaznaczając, iż był pracownikiem naukowym - wykładowcą statystyki, organizacji i zarządzania. Strona wskazała, iż w tym okresie nie dopuściła się naruszeń prawa ani dyscypliny służbowej, wykonywała powierzone jej obowiązki w sposób nienaruszający godności innych osób. Wnioskodawca podniósł, że przeszedł pozytywnie weryfikację i kontynuował służbę początkowo w Akademii [...] w [...], a następnie w Centrum [...] w [...] jednocześnie dodając, iż w dalszym ciągu prowadził działalność naukową i dydaktyczną związaną z informatyką. Wnioskodawca wskazał, że przez cały okres służby w Policji wzorowo wywiązywał się z obowiązków służbowych o czym świadczą liczne wyróżnienia w tym uhonorowanie nadaniem Brązowego Krzyża Zasługi oraz Srebrnego Medalu za Długoletnią Służbę, Kończąc, wnioskodawca raz jeszcze zaznacza, iż swoje obowiązki pełnił rzetelnie i z pełnym zaangażowaniem, a przed rokiem 1990 nie podejmował żadnych działań przeciwko opozycji demokratycznej, Państwu Polskiemu, związkom zawodowym czy Kościołowi Katolickiemu.

Decyzją nr [...] z dnia [...] października 2020 r. r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji odmówił wyłączenia stosowania wobec wnioskodawcy art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy.

Wyrokiem z dnia 19 lutego 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny

w Warszawie (sygn. akt II SA/Wa 2520/20) uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji.

Ponownie rozpatrując sprawę Minister wskazał m.in., że wnioskodawca został zwolniony ze służby w Policji z dniem [...] lutego 2010 r. nabywając prawo do emerytury, której wysokość ustalono z uwzględnieniem odpowiednio art. 15c ustawy.

Z pisma Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu - stanowiącym Informację o przebiegu służby Nr [...] wynika, że wnioskodawca pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ustawy, od dnia [...] sierpnia 1986 r. do dnia [...] maja 1990 r., tj. 3 lata, 9 miesięcy i 21 dni. Całkowity okres służby ww. wynosi 24 lata, 6 miesięcy i 13 dni.

Organ wskazał m.in., że Komendant Główny Policji w piśmie z dnia [...] marca 2019 r., (znak: [...]) przekazał informację dotyczącą przebiegu służby wnioskodawcy. Ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, że ww. po dniu 12 września 1989 r. rzetelnie wykonywał zadania i obowiązki służbowe. Wnioskującemu wielokrotnie przyznano zwiększony dodatek służbowy/funkcyjny do uposażenia. Ww. został również odznaczony Brązowym Krzyżem Zasługi. W aktach sprawy nie stwierdzono informacji o wymierzonych wobec wnioskującego karach dyscyplinarnych. Jednocześnie poinformowano, że wśród materiałów zgromadzonych w przedmiotowej sprawie brak jest dokumentów potwierdzających udział wnioskującego w zdarzeniach, które mogły stanowić zagrożenie dla jego życia i zdrowia.

Organ przytoczył art. 8a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy (...).

Odnosząc się do pierwszej z przesłanek organ wskazał, że krótkotrwałość musi być każdorazowo oceniana indywidualnie, wszelako z zastrzeżeniem, że winna być ona rozpatrywana przede wszystkim w ujęciu bezwzględnym, jako długość okresu służby na rzecz totalitarnego państwa. Podał, że krótkotrwałość jest wprawdzie pojęciem nieostrym, w zakresie którego trudno określić choćby przybliżoną definicję, jednak powołując się na wykładnię językową stwierdził, że krótkotrwałość jest tożsama z nietrwałością, przelotnością lub chwilowością.

Wskazał, że pojęcie rzetelności w ujęciu określającym postawę oraz jakość wykonywania zadań i obowiązków zawodowych definiować należy jako sumienne, solidne i dokładne wykonywanie swojej pracy - przyjętych na siebie obowiązków.

Organ stwierdził, że zwrot "szczególnie z narażeniem zdrowia i życia" traktować należy jako czynnik podnoszący wartość rzetelnej służby funkcjonariusza.

Minister wskazał, że jego zadaniem jest stwierdzenie, czy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego przesłanki można uznać za spełnione, oraz ustalenie, czy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek.

Odnosząc się do konieczności ustalenia w sprawie, że stanowi ona szczególnie uzasadniony przypadek, umożliwiający wyłączenie względem wnioskującego stosowania przepisów ogólnych, to jest art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy (...) organ przytoczył m.in. fragment wyroku NSA z dnia 13 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 1895/19. Wskazał, że przy podejmowaniu ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawach prowadzonych na podstawie ww. przepisu: "(...) unormowanie zawarte w art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej należy wykładać jako dany przez ustawodawcę organowi administracji publicznej instrument służący wszechstronnemu zbadaniu sprawy określonego funkcjonariusza w celu zweryfikowania, czy funkcjonariusz ten objęty ustawowym domniemaniem ≫służby na rzecz totalitarnego państwa≪ jest w istocie osobą, której wysokość świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego powinna być ustalana na podstawie restrykcyjnych przepisów znajdujących aksjologiczne uzasadnienie wyłącznie do tych osób, które angażowały się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji i których prawa - z tego właśnie względu - zostały nabyte niesłusznie z perspektywy aksjologii demokratycznego państwa prawnego." (por. cyt. wyżej wyrok NSA).

Przechodząc na grunt przedmiotowej sprawy organ wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 19 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 2520/20 zobligował organ do ponownego rozpatrzenia sprawy wnioskodawcy, przy uwzględnieniu wyrażonej w uzasadnieniu ww. wyroku oceny prawnej. Organ winien dokonać zatem analizy czy w sprawie wymienionego zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w powyższym przepisie.

Minister podniósł, że całkowicie "zbytecznym" było podejmowanie przez organ powtórnej analizy w obszarze krótkotrwałości pełnienia przez wnioskodawcę służby na rzecz totalitarnego państwa oraz rzetelnego wykonywania przez niego zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., bowiem ocena prawna wyrażona przez Sąd jest dla organu wiążąca, zaś sformułowanie konstatacji sprzecznej z ową oceną, stanowiłoby naruszenie prawa, jak również byłoby działaniem nieuwzględniającym szeroko rozumianej ekonomiki procesowej. Stąd też przed wydaniem niniejszej decyzji, organ w szczególności rozpatrzył wszystkie te aspekty, które miały lub ewentualnie mogły mieć wpływ na ukształtowanie się ostatecznego poglądu organu co do wystąpienia w przedmiotowej sprawie warunku "szczególnie uzasadnionego przypadku", umożliwiającego zastosowanie wobec zainteresowanego art. 8a ustawy zaopatrzeniowej. Minister wskazał, że na kanwie przytoczonego powyżej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1895/19, niebagatelne znaczenie - a w istocie kluczowe - w kontekście badania przez organ zaistnienia "szczególnie uzasadnionego przypadku", powinno stanowić również ustalenie czy były funkcjonariusz angażował się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji.

Minister wskazał m.in., że wnioskodawca pełnił służbę w Wyższej Szkole [...] w [...], a następnie w Akademii [...] w [...], będąc wykładowcą w Wydziale [...], (zob. przebieg służby (pracy) strona akt [...]). Wskazał m.in., że wg statutu nadanego w 1972 r. zadaniem WSO [...] w [...] było kształcenie i wychowanie kadr organów resortu spraw wewnętrznych w celu przygotowania do objęcia stanowisk [...]. Jako jej główne zadania wymieniono udział w umacnianiu porządku publicznego i bezpieczeństwa PRL; wychowanie podchorążych na aktywnych oraz ideowych obywateli PRL; obrońców jej ustroju i bezpieczeństwa; kształcenie podchorążych w zakresie nauk społecznopolitycznych, prawnych, ekonomicznych i specjalistycznych w celu przygotowania ich do objęcia stanowisk [...] w resorcie spraw wewnętrznych; prowadzenie badań w zakresie taktyki i metodyki zwalczania przestępstw; zapobiegania im oraz wykorzystania wyników tych badań w pracy dydaktycznej; upowszechnienie dorobku oraz tradycji Służby Bezpieczeństwa i Milicji Obywatelskiej. W 1988 r. nadano szkole nowy statut. Organ wskazał m.in., że ogólnym zadaniem WSO miało być kształcenie i wychowanie kadry do objęcia stanowisk [...] w Służbie Bezpieczeństwa, a do zadań szczególnych należało wychowanie słuchaczy w duchu patriotyzmu i internacjonalizmu, w wierności ideom PZPR; upowszechnianie dorobku i szczytnych tradycji Służby Bezpieczeństwa i Milicji Obywatelskiej; przygotowywanie słuchaczy do udziału w zadaniach specjalnych na rzecz likwidacji zagrożeń bezpieczeństwa państwa i przywracania naruszonego porządku publicznego; wykonywanie zleconych zadań specjalnych; współdziałania z jednostkami operacyjnymi resortu spraw wewnętrznych w zakresie dostosowywania programów kształcenia i praktyk słuchaczy do potrzeb Służby Bezpieczeństwa, uwzględniających najnowsze osiągnięcia naukowe. Jako źródło tego wskazania Minister podał: [...]. Wskazując zaś na Historyczno-prawną analiza struktur organów bezpieczeństwa państwa w Polsce Ludowej (1944-1990), Zbiór studiów, red. Adrian Jusupović i Rafał Leśkiewicz, Warszawa 2013 Minister wskazał też, że zarówno podchorążowie, jak i kadra wykładowa mieli obowiązek odbywania w okresie letnim praktyk. Miały one przygotować absolwentów do pracy na stanowiskach [...], a przede wszystkim pozwolić zgłębić tajniki pracy operacyjnej. W zależności od studiowanej specjalności uczyli się pozyskiwać tajnych współpracowników, zakładać podsłuchy, robić zdjęcia z ukrycia, śledzić itd. Dostawali również do analizy i oceny aktualnie prowadzone przedsięwzięcia oraz te zarchiwizowane. Każdemu podchorążemu na ten okres przydzielano opiekuna, z reguły doświadczonego [...], który sprawował nad nim nadzór. Wykładowcom coroczne praktyki miały pomoc w śledzeniu innowacji wprowadzanych w resorcie, a przez to silniej powiązać wykładaną przez nich teorię z praktyką. W ocenie organu, analizując powyższe należy stwierdzić, że realizowany przez WSO w [...] kierunek kształcenia w znacznej mierze wyspecjalizowany był na umacnianie ówczesnej władzy poprzez m.in. wpajanie słuchaczom szkoły komunistycznych ideologii. Pomimo, iż wliczeni w stan słuchaczy byli nie tylko funkcjonariusze Służby Bezpieczeństwa ale i Milicji Obywatelskiej, to ogólna specyfika edukacji wpisana niewątpliwie była w istotę funkcjonowania reżimu komunistycznego.

Organ wskazał, że wnioskodawca nie podjął żadnych działań mających na celu usunięcie go z etatu SB, lecz kontynuował karierę zawodową w tej strukturze

w charakterze funkcjonariusza, aż do momentu transformacji struktur formacji związanych ze zmianami ustrojowymi w Polsce. Pozostając zatem na tym etacie, wnioskodawca był częścią ww. formacji, z czego czerpał określone, wymierne korzyści (zob. dokument z dnia [...],04.1987 r. dotyczący ukończenia Kursu szkolenia politycznego funkcjonariuszy resortu SW w pierwszym roku służby przygotowawczej strona akt [...]), (zob. uzasadnienie do wniosku personalnego z dnia [...].06.1989 r. tu cyt. "(...J Mianowanie ww. stałym funkcjonariuszem SB i podwyższenie uposażenia jest w pełni zasadne (...)" (zob. wniosek o nadanie stopnia Milicji Obywatelskiej -[...] MO z dnia [...].09.1987 r. strony akt [...]). Organ podał też m.in., że wnioskodawca był pozytywnie oceniany przez przełożonych, tu cyt. "(...) Skierowanie [...] K. W. na studia [...] jest w pełni zasłużonym przez niego wyróżnieniem (...)" (strona akt [...]), "(...) Pracownik zdyscyplinowany i pracowity. Dąży do samodzielnego wykonywania zadań służbowych poprzez podnoszenie kwalifikacji zawodowych i naukowych. Dyspozycyjny. Członek PZPR od 1988 r. Z zaangażowaniem wykonuje zlecane zadania partyjne (...) " (strony akt [...]). Z powyższych informacji wynika, że przełożeni byli usatysfakcjonowani z wyników, jak i poziomu realizowanych obowiązków służbowych przez ww. Wnioskodawca był w pełni świadomy co do zawodowej przynależności do SB, z czego czerpał konkretne korzyści. Biorąc powyższe pod uwagę, organ stwierdził, że niewątpliwie wnioskodawca identyfikował się z realizowanymi przez ten ustrój zadaniami i funkcjami podejmowanymi w aparacie organizacyjnym państwa totalitarnego. Jednocześnie z dokumentacji przekazanej przez Instytut Pamięci Narodowej wynika, że zainteresowany był członkiem Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (zob. ankieta osobowa z dnia [...] lutego 1986 r. strona akt [...]). Minister stwierdził, że nie sposób zakwestionować fakt, by członkostwo w PZPR nie było zindywidualizowanym zaangażowaniem się w działalność typowo charakteryzującą ustrój państwa totalitarnego. Skoro wnioskodawca wyrażał chęć przystąpienia do PZPR to niewątpliwie nawiązał on ówcześnie nie tylko stosunek prawny w ramach służby państwowej, lecz identyfikował się zrealizowanymi przez ten ustrój zadaniami

i funkcjami, zaś jego aktywność zawodowa nie ograniczała się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w aparacie organizacyjnym państwa totalitarnego.

Organ stwierdził, że wskazane we wniosku przez wymienionego argumenty, dotyczące rzetelnego wykonywania obowiązków służbowych, otrzymanie nagród, a co za tym idzie sam charakter zadań realizowanych w jednostkach organizacyjnych Policji, nie mogą mieć wpływu na przedmiotowe rozstrzygnięcie w kontekście świadomości strony co do uczestnictwa w strukturach Służby Bezpieczeństwa i strukturach partyjnych. Opisana postawa zainteresowanego w okresie służby w strukturach Służby Bezpieczeństwa i jego przynależność do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, w ocenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji przesądzają, iż przedmiotowa sprawa nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku.

Decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi K. W., reprezentowanego przez adwokata, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Pełnomocnik wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego, zarzucił:

1. naruszeni e prawa procesowego, tj.:

a) art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez m.in. przemilczenie faktów z przebiegu służby Skarżącego odnoszących się do wykonywanych przez niego zadań a mianowicie tego, iż Skarżący w okresie od [...] sierpnia 1986 r. do [...] maja 1990 r. należał do kadry naukowo - dydaktycznej w Wyższej Szkoły [...] w [...] oraz w Akademii [...] w [...], gdzie wykładał statystykę, organizację, zarządzanie, a tym samym pominięcie okoliczności, iż Skarżący nie był związany z podejmowaniem czynności o charakterze przestępnym, szkodzącym innym ludziom, czy moralnie nagannym oraz, iż Skarżący nie wykonywał "pracy operacyjnej", "pracy agenturalnej" czy też "pracy z osobowymi źródłami informacji" i nigdy nie zajmował się zwalczaniem opozycji ówczesnej władzy, co skutkowało błędnym przyjęciem, że postawa Skarżącego świadczyła o świadomym i aktywnym uczestnictwie w strukturach Służby Bezpieczeństwa oraz, że Skarżący identyfikował się z realizowanymi, przez ustrój panujący w Polsce przed 1990 r., zadaniami i funkcjami oraz, że jego aktywność zawodowa nie ograniczała się do zwykłych i standardowych działań podejmowanych w aparacie organizacyjnym państwa totalitarnego, a tym samym uznanie, że sprawa nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku w rozumieniu art. 8a ustawy;

b) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez zaniechanie wskazania w uzasadnieniu decyzji dowodów, które Organ dopuścił i faktów, które organ uznał za udowodnione, co doprowadziło do niemożności skontrolowania decyzji pod względem tego, czy w sposób wyczerpujący zebrał on materiał dowodowy i dokonał jego prawidłowej oceny pod kątem zaistnienia przesłanek zastosowania art. 8a ustawy., w tym zwłaszcza przesłanki wystąpienia szczególnie uzasadnionego przypadku; jak również poprzez zaniechanie analizy całokształtu stanu faktycznego, a mianowicie pominięcie faktów dotyczących pozytywnej weryfikacji Skarżącego, świadczącym

o posiadaniu moralnych kwalifikacji do pełnienia służby po 1990 r., pominięcie faktów

o kontynuowaniu rzetelnej służby przez Skarżącego w ASW w [...], a następnie w Centrum [...] w [...], jak również pominięcie faktów o licznych osiągnięciach, nagrodach, wyróżnieniach Skarżącego uzyskanych w związku z pełnioną służbą.

2) naruszenie prawa materialnego, tj.:

a) art. 8a ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy (...) poprzez błędne przyjęcie, że w sprawie nie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek" pozwalający na skorzystanie z uprawnień wynikających z art. 8a ust. 1 ustawy, podczas gdy służba Skarżącego przed dniem 31 lipca 1990 r. była służbą krótkotrwałą i nie charakteryzowała się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, a Skarżący po dniu 12 września 1989 r. wykonywał powierzone mu zadania i obowiązki w sposób rzetelny.

W uzasadnieniu pełnomocnik rozszerzył argumentację w zakresie postawionych zarzutów. Podniósł m.in., że działalność Skarżącego nie charakteryzowała

się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu. Skarżący był wykładowcą [...]. Jego aktywność ograniczała się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego, co w konsekwencji przesądza o braku uzasadnionych podstaw prowadzących do niewyłączania w stosunku do niego ogólnych zasad ustalania wysokości świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego. Pełnomocnik wskazał, że na Organie ciążył obowiązek do poczynienia wyczerpujących ustaleń faktycznych we własnym zakresie, czego w niniejszej sprawie nie dokonał. Organ w niniejszej sprawie w sposób wybiorczy dokonał analizy zgromadzonych przez IPN dokumentów, wybierając jedynie dokumenty, których treść mogła uzasadnić rozstrzygnięcie decyzji. Organ powinien zbadać czy prowadząc ww. działalność, postawa Skarżącego nie charakteryzowała się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu. Dopiero udzielenie odpowiedzi czy był osobą "zaangażowaną" czy też tylko wykonywał swoje obowiązki "w ramach istniejącego aparatu państwowego" może prowadzić do uznania, bądź nie, Skarżącego za "szczególny przypadek". Pomimo tego, że Sąd zobowiązał Organ do ponownego rozpoznania sprawy i dokonania wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i oceny co do tego, czy sprawa Skarżącego stanowi "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 8a ust. 1 Ustawy zaopatrzeniowej, Organ w większej części powielił treść decyzji z dn. [...] października 2020 r. Nie można zgodzić się z Organem, który brak wystąpienia "szczególnie uzasadnionego przypadku" argumentuje na przykład tym, iż realizowany w WSO w [...] kierunek kształcenia w znacznej mierze wyspecjalizowany był na umacnianie ówczesnej władzy poprzez wpajanie słuchaczom szkoły komunistycznej ideologii. Organ nie może w sposób ogólny dokonywać takich wniosków, nie przekładając tego na grunt indywidualnej

i konkretnej sprawy.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w odpowiedzi na skargę wniósł

o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga podlegała uwzględnieniu, albowiem w sprawie tej naruszony został

art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329), zwanej dalej P.p.s.a. oraz art. 80 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie pierwszym z powołanych przepisów, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Przepis art. 153 P.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani Sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Ciążący na organie i na sądzie obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, czyniącej pogląd prawny nieaktualnym, a także w razie wzruszenia wyroku w trybie przewidzianym prawem (v. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2000 r. sygn. akt I SA/Ka 2408/98, orzeczenia.nsa.gov.pl). Przez ocenę prawną należy rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku. Ocena prawna może odnosić się zarówno do przepisów prawa materialnego, jak

i procesowego. Zarówno organ administracji, jak i Sąd, rozpoznając sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny zawartej w uzasadnieniu wyroku. Związanie to dotyczy również wskazań co do dalszego postępowania, w przypadku uchylenia poprzedniej decyzji ze względu na naruszenie przepisów procesowych w zakresie dotyczącym wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

W sprawie niniejszej Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji nie zastosował się w pełni do oceny prawnej i wskazań wyrażonych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 lutego 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 2520/20. Uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W zaskarżonej decyzji Minister nie stwierdził wprost, że służba skarżącego przed dniem 31 lipca 1990 r. była służbą krótkotrwałą i że po 12 września 1989 r. skarżący rzetelnie wykonywał zadania i obowiązki, wskazał bowiem, że zbyteczne było, po wyroku Sądu dokonywanie powtórnej analizy w tym przedmiocie. W świetle treści decyzji przyjąć należało, że organ uwzględnił ocenę Sądu we wskazanym wyżej zakresie, tj., że spełniona jest przesłanka określona w art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy

o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy (....).

Minister nie uwzględnił jednakże w pełni oceny i wskazań Sądu w zakresie stwierdzenia, czy w sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek.

Sąd w wyroku z dnia 19 lutego 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 2520/20 wskazał m.in., że Naczelny Sąd Administracyjny zastrzegł, iż jednoczesne (ustawodawca użył w art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej spójnika "oraz" między punktami 1 i 2 w art. 8a ust. 1) spełnienie kryteriów "krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia" jest istotnym argumentem służącym obaleniu domniemania służby charakteryzującej się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań

i funkcji właściwych państwu totalitarnemu, i tym samym może uprawniać do przyjęcia, że spełniona została przesłanka "szczególnie uzasadnionych przypadków", chyba że w realiach konkretnej sprawy zostanie wykazane, że mimo spełnienia powyższych kryteriów, funkcjonariusz był zaangażowany w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu (...). Wskazał też, że NSA zaznaczył, że brak spełnienia któregoś z kryteriów wskazanych w punktach 1 i 2 art. 8a ust. 1 ustawy nie wyłącza automatycznie spełnienia przesłanki "szczególnie uzasadnionych przypadków", lecz wymaga zbadania, czy służba określonej osoby, mimo że nie była "krótkotrwałą służbą przed dniem 31 lipca 1990 r." bądź nie charakteryzowała się "rzetelnym wykonywaniem zadań

i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia

i życia", była służbą charakteryzującą się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, czy też nie miała takiego charakteru, tj. była np. działalnością ograniczającą się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych

w służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego, a tym samym nie ma – z punktu widzenia aksjologicznych podstaw demokratycznego państwa prawnego - konotacji pejoratywnych. W tym drugim przypadku dopuszczalne jest przyjęcie,

że wystąpiły w sprawie "szczególnie uzasadnione przypadki" obalające domniemanie służby charakteryzującej się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań

i funkcji właściwych państwu totalitarnemu.

WSA wskazał w powołanym wyroku z dnia 19 lutego 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 2520/20, że wnioskodawca pełniąc służbę na rzecz państwa totalitarnego wykonywał czynności niezwiązane z pracą w aparacie organizacyjnym państwa totalitarnego, był wykładowcą – prowadził pracę dydaktyczno-naukową. Szczególnego zbadania przez organ wymaga, jak wskazał Sąd, okoliczność, czy prowadząc ww. działalność postawa skarżącego nie charakteryzowała się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu. Dopiero udzielenie odpowiedzi czy był on osobą "zaangażowaną" czy też tylko wykonywał swoje obowiązki "w ramach istniejącego aparatu państwowego" może prowadzić do uznania, bądź nie, skarżącego za "szczególny przypadek. Sąd stwierdził, że organ nie przeprowadził rzetelnej

i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę organ obowiązany był dokonać wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego

i oceny co do tego, czy sprawa skarżącego stanowi szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej. Wyrażając ocenę w tym zakresie organ obowiązany był przywołać fakty dotyczące charakteru służby skarżącego, jego postawy oraz warunków pełnienia, należało uwzględnić charakter służby wnioskodawcy.

Organ w zaskarżonej decyzji z dnia [...] sierpnia 2021 r. wskazał tymczasem,

że postawa wnioskodawcy w okresie służby w strukturach SB, w tym okoliczność,

że nie podjął działań mających na celu usunięcie go z etatu SB i jego przynależność do PZPR przesądzają, że sprawa nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku. Opisując zaś postawę strony organ wskazał jedynie, że skarżący był wykładowcą. Minister przedstawił informacje o statutach Wyższej Szkoły [...] w [...]. Wskazał m.in., że ogólna specyfika edukacji w tej Szkole wpisana była w istotę funkcjonowania reżimu komunistycznego. Organ przywołał też opinie o skarżącym, wskazując m.in., że był pozytywnie oceniany przez przełożonych.

Kwestia przynależności do PZPR nie daje podstawy do wydania odmownej decyzji na gruncie art. 8a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy (...).

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ nie dokonał w przedmiotowej sprawie pełnej i rzetelnej oceny zaistnienia "szczególnie uzasadnionego przypadku". Organ nie przywołał na tym etapie sprawy żadnych faktów dotyczących służby skarżącego, pracy dydaktyczej, które wskazywałyby na zindywidualizowane zaangażowanie w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu. Z decyzji nie wynika nawet jaki przedmiot wykładał wnioskodawca. W skardze wskazano zaś,

że wnioskodawca wykładał statystykę, a jego działalność ograniczała się do zwykłych standardowych działań podejmowanych w służbie publicznej.

Ograniczając się do wskazania, że skarżący zajmował stanowisko wykładowcy – organ nie wykazał w decyzji, iż postawa skarżącego w służbie (zadania) charakteryzowała się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań

i funkcji właściwych państwu totalitarnemu. W tej sytuacji ocenę organu co do tego, że sprawa niniejsza nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku uznać należało za dowolną, a zatem naruszającą art. 80 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni ocenę i wskazania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawarte w wyroku z dnia 19 lutego 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 2520/20.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w punkcie 1 wyroku. O zwrocie kosztów postępowania, jak w punkcie 2 wyroku, Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 powołanej ustawy. Do kosztów tych Sąd zaliczył wynagrodzenie adwokata reprezentującego skarżącego (480 zł).