Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2509/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-02-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 4 pkt 2
journal: Dz.U. 2015 poz 693
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędziowie sędzia del. SO Aleksandra Westra, sędzia WSA Tomasz Wykowski (spr.), Protokolant ref. staż. Luiza Cycling, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę


UZASADNIENIE

I. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej "Sądu") decyzją z dnia[...] lipca 2017 r. nr [...] (dalej także "zaskarżoną decyzją") Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej także "Prezes IPN"), po ponownym rozpatrzeniu na wniosek [...] (dalej także "skarżącej") sprawy zakończonej decyzją Prezesa IPN z dnia [...] maja 2017 r. nr [...], orzekającej o odmowie potwierdzenia, że skarżąca spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 693 z póź. zm.)., dalej "ustawy/ustawy o działaczach opozycji"), utrzymał własną decyzję w mocy.

II. Stan sprawy, poprzedzający wydanie przez Prezesa IPN zaskarżonej obecnie decyzji z dnia [...] lipca 2017 r., przedstawia się następująco:

1. Pismem z dnia 22 lutego 2017 r. skarżąca zwróciła się do Prezesa IPN o wydanie decyzji administracyjnej, potwierdzającej spełnianie przez zainteresowaną warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

2. Decyzją z dnia [...] maja 2017 r. IPN odmówił potwierdzenia, że skarżąca spełnia w/w warunki, stwierdzając iż w stosunku do skarżącej nie został spełniony wymóg z art.4 pkt 2 ustawy. W ocenie organu bowiem: (-) ze zgromadzonej w zasobie archiwalnym dokumentacji w postaci notatek służbowych, sporządzonych przez funkcjonariusza Służby Bezpieczeństwa (dalej także "SB") [...] ze spotkań i rozmów prowadzonych w 1980 i 1981 r. wynika, iż skarżąca (posługująca się wówczas nazwiskiem "[...]") relacjonowała temu funkcjonariuszowi plany, działania i nastroje panujące w NSZZ Nauczycieli w[...], (-) w/w dokumentację należy uznać za wytworzoną przy skarżącej w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze kontaktu operacyjnego przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

3. Pismem z dnia 12 czerwca 2017 r. wniosła do Prezesa IPN o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją tego organu z dnia [...] maja 2017 r., podnosząc co następuje: (-) nigdy i w żaden sposób nie deklarowała jakiejkolwiek współpracy z tajnymi służbami lub milicją w PRL, (-) po wprowadzeniu stanu wojennego nie podpisała oświadczeń o lojalności, (-) nigdy świadomie i dobrowolnie nie spotykała się z funkcjonariuszami Służby Bezpieczeństwa, (-) w zasobie archiwalnym IPN zgromadzono siedem teczek operacyjnych obejmujących okres od października 1980 r. do 10 maja 1989 r. potwierdzających formy represji, prześladowań, którym skarżąca była poddana, (-) w/w okoliczności nie zostały wzięte pod uwagę przy rozpatrywaniu sprawy, mimo że można je częściowo znaleźć w zasobach IPN i szczegółowy ich opis przedstawia dokumentacja z prowadzonego dochodzenia prokuratora IPN, (-) uzasadnienie decyzji przywołuje tylko początkowe dokumenty stworzone przez funkcjonariusza SB z okresu organizacji Związku, natomiast informacje dotyczące tworzących się dopiero struktur i działalności Związku nie stanowiły tajemnicy dla osób zainteresowanych i uzyskanie ich nie stanowiło problemu dla funkcjonariuszy SB.

III. Uzasadniając zaskarżoną obecnie decyzję z dnia 17 lipca 2017 r., utrzymującą w mocy własną decyzję z dnia [...] maja 2017 r., Prezes IPN wskazał w szczególności, co następuje:

1. Stan prawny, właściwy do oceny sprawy przedstawia się następująco:

W myśl art. 4 ustawy o działaczach opozycji status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie:

1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem[...] czerwca 1989 r. bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce,

2) co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4.

2. Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że w odniesieniu do skarżącej zachodzi przeszkoda do stwierdzenia, że skarżąca spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

Kluczowe w przedmiotowej sprawie okazały się akta o sygn. o syg. IPN [...], tj. sprawa operacyjnego sprawdzenia krypt. "[...]". Sprawę prowadził St. Inspektor Wydziału III mor. [...]. W teczce o sygn. [...]znajdują się m.in.:

1) notatka informacyjna z opracowania pod względem ewidencyjno -operacyjnym i archiwalnym akt sprawy operacyjnego sprawdzenia krypt. "[...]" nr archiwalny [...]. Z notatki wynika, iż [...] w dniu [...] lutego 1981 r. zarejestrowana została do nr [...] przez Wydz. III KWMO w [...] w charakterze figuranta sprawy operacyjnego sprawdzenia krypt "[...]". W dniu [...] maja 1981 r. sprawę zakończono poinformowaniem władz politycznych.

2) plan rozmowy operacyjnej z ob. [...] z dnia [...] października 1980 r. W przedmiotowym dokumencie funkcjonariusz wskazał, iż z jej inicjatywy doszło do powołania Międzyzakładowego Komitetu Założycielskiego NSZZ Nauczycieli w [...], na rzecz którego prowadzi ona aktywną działalność, zamierza ją rozszerzyć na inne miasta województwa legnickiego dążąc jednocześnie do utworzenia MKZ NSZZ Nauczycieli oddziałującego na całe województwo. Celem rozmowy miało być rozpoznanie aktualnych zamierzeń i planów MKZ NSZZN w [...], rozpoznanie ewentualnych powiązań z innymi ośrodkami, w których działają silne NSZZ oraz stosunku ob. [...] do SB, możliwości i predyspozycji pod kątem pozyskania jej jako osobowe źródło informacji.

3) notatka służbowa sporządzona przez funkcjonariusza prowadzącego [...] z dnia [...] października 1980 r. z rozmowy przeprowadzonej z ob. [...], z której wynika, iż skarżąca prowadziła z funkcjonariuszem rozmowę na tematy związane z działalnością Komisji Okręgowej NSZZ "Solidarność" oraz zgodziła się na udzielanie wszelkich informacji dotyczących działalności MKZ. W "opisie spotkania" funkcjonariusz podkreślił, iż wnioskodawczym była początkowo zdenerwowana, a następnie otwarta, wręcz wylewna, w trakcie rozmowy wielokrotnie wychodziła na portiernię do telefonu, aby udzielić odpowiedzi różnym osobom na pytania dotyczące związku. W "przedsięwzięciach" funkcjonariusz zaznaczył, że należy opracować K. [...]pod kątem wykorzystania jej jako osobowe źródło informacji.

4) notatka służbowa sporządzona przez funkcjonariusza [...] z dnia [...] października 1980 r. z rozmowy z ob. [...] na temat działalności NSZZ Nauczycieli w [...]. W "omówieniu spotkania" funkcjonariusz wskazał, iż [...] pozytywnie była ustosunkowana do organów SB, w szczególności po wyjaśnieniu jej stanowiska SB w sprawie działalności NSZZ. Szeroko omawiała nurtujące NSZZ problemy oraz plany działania. We "wnioskach" wskazano, iż ob. [...] należy zrejestrować jako kontakt operacyjny.

5) notatka służbowa ze .spotkania z ko "SK" z dnia [...] listopada 1980 r. sporządzona przez funkcjonariusza [...]. Z notatki wynika, iż w trakcie rozmowy funkcjonariusz został poinformowany przez ko "SK" m. in. o: planowanej akcji solidarnościowej w przypadku nie wniesienia poprawek do decyzji Sądu Wojewódzkiego w Warszawie odnośnie statusu NSZZ; podjęciu przez MKZ NSZZ w [...] działań interwencyjnych, które zakończyły się zdjęciem ze stanowiska dyrektora LO w [...]; zamiarze przekazania Prokuraturze Rejonowej w [...] materiałów dotyczących nieprawidłowości w prowadzonej działalności przez Kierownika Miejskiego Zespołu Ekonomiczno - Administracyjnego Szkół w [...], ob. [...]; niezadowoleniu w środowisku nauczycielskim woj. legnickiego odnośnie wyboru tow. [...] na I sekretarza KW PZPR w [...] oraz z postępowania Kuratora Wojewódzkiego w [...] ob. [...] i podległych mu pracowników KOiW, w szczególności w stosunku do postulowanych przez NSZZ zmian w szkolnictwie.

6) notatka służbowa z dnia[...] listopada 1980 r. ze spotkania z ko "SK" sporządzona przez funkcjonariusza [...], z której wynika, że "SK" poinformowała go m.in. o zasugerowaniu przez MKZ NSZZ Nauczycieli w [...] Kuratorowi Wojewódzkiemu przeprowadzenie w podległym mu personelu, odpowiednich zmian personalnych; przekazaniu przez MKZ Prokuraturze Rejonowej materiałów dotyczących Dyrektora Zespołu Ekonomiczno - Administracyjnego Szkół w [...]; pojawieniu się wśród nauczycieli drugiej części ulotki, która przedstawia rzekome nadużycia osób zajmujących eksponowane stanowiska; uczestnictwie nauczyciela - ob. [...] w spotkaniu z [...] i przywiezieniu przez niego, jakiś materiałów" z przedmiotowego spotkania (Zdaniem funkcjonariusza wnioskodawczym nie orientowała się jakie to materiały, ale wyraziła gotowość, ze gdyby interesowały one funkcjonariusza, to przeczyta je i przekaże co zawierają) oraz o wstąpieniu do NSZZ Nauczycieli ok. 5000 osób, w tym ok 95% nauczycieli uczących w placówkach oświatowych.

7) notatka służbowa z dnia [...] stycznia 1981 r. ze spotkania z k.o. "SK" sporządzona przez funkcjonariusza [...], z której wynika, iż k.o. "SK" poinformowała go m.in. o prowadzonych wśród działaczy NSZZ "Solidarność" Nauczycieli w [...] dyskusjach na temat działalności aparatu ścigania, tj., że stoi on na straży osób, które zostały skompromitowane; trwających wyborach w kołach "Solidarności" i planowanych wyborach w komisjach okręgowych "Solidarności"; negatywnym stosunku NSZZ Nauczycieli do działalności organów MO w zakresie zleconego im przez Prokuratora Rejonowego dochodzenia dot. dyrektora z ZE AS w [...].

8) w kolejnych notatkach służbowych z rozmów przeprowadzonych z [...] ([..]lutego 1982 r., [...] lutego 1981 r.) funkcjonariusz [...] próbował nakłonić skarżącą, aby zaniechała podnoszenia akcji propagandowej w sprawie "rehabilitacji" członka KPN, który jej zdaniem został zwolniony z pracy z powodu działalności politycznej. Cel rozmów nie został osiągnięty.

9) Fakt rejestracji wnioskodawczym jako KO w dniu [...] listopada 1980 r. do numeru [...] przez Wydział III znajduje potwierdzenie w dzienniku rejestracyjnym WUSW [...] o sygn.[...].

3. Zbadanie zasobu archiwalnego w niniejszej sprawie potwierdziło zatem istnienie dokumentów wytworzonych przy udziale wnioskodawczym w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Za takie dokumenty należy uznać notatki służbowe spisane przez funkcjonariusza [...] ze spotkań i prowadzonych rozmów z ko "SK" z dnia [...] listopada 1980 r., [...] listopada 1980 r. oraz [...] stycznia 1981 r., z których wynika, iż skarżąca relacjonowała temu funkcjonariuszowi plany, działania i nastroje panujące w NSZZ Nauczycieli w [...]. W przedmiotowej sprawie udział skarżącej w wytworzeniu dokumentów, tj. ww. notatek, polegał na wykorzystaniu w nich informacji pochodzących od wnioskodawczym.

Należy przy tym zaznaczyć, iż ściśle ograniczony zakres kognicji Prezesa IPN w postępowaniu prowadzonym w przedmiocie potwierdzenia spełniania przez stronę warunków, o których mowa w art.4 pkt 2 ustawy, wskazano w orzecznictwie sądowym. W wyroku tut. Sądu z dnia [...] grudnia 2016 r., sygn. akt [...], wskazano zatem, iż istota w/w postępowania sprowadza się wyłącznie do ustalenia, czy w zasobach IPN znajdują się dokumenty dotyczące tej osoby spełniające kryteria określone w art. 4 pkt 2 ustawy. Obowiązkiem organu w tego rodzaju postępowaniu jest więc wyłącznie odzwierciedlenie stanu zasobów archiwalnych wg skonkretyzowanych w przepisie kryteriów sformułowanie oceny czy stan zasobów archiwalnych zawiera dokumenty, których treść wskazuje na to, że istniały "ślady" wskazujące na współpracę ze służbami bezpieczeństwa czy w ramach tej współpracy wytworzył on jakieś dokumenty lub czy jakieś dokumenty powstały przy jego udziale.

Z kolei w wyroku z dnia [...] lutego 2017 r. o sygn. akt [...], Sąd stwierdził, że udział w wytworzeniu dokumentu należy definiować nie tylko jako bezpośredni wkład skarżącego w powstanie dokumentu. Definiować tak można i należy także chociażby pośrednie, jednak dostatecznie sprecyzowane oddziaływanie, rolę, wpływ w jego wytworzenie. Biorąc bowiem pod uwagę okoliczności w jakich funkcjonowała ewentualna tajna współpraca nie można zakładać, że udział w wytworzeniu dokumentu zawsze polegać musiał na osobistym uczestnictwie w jego opracowaniu i podpisaniu. Udział w wytworzeniu dokumentu może polegać więc, jak w przypadku części dokumentów ujawnionych w ramach tego postępowania tj. wskazanych notatek, na wykorzystaniu w dokumencie informacji pochodzących od skarżącego. Informacje zawarte we wskazanych notatkach są przykładem pośredniego udziału w wytworzeniu dokumentu stanowiącego rezultat czynności operacyjnych, gdyż zawierają dokładny opis przekazywanych przez skarżącego danych, dotyczących konkretnych osób i zdarzeń, nawet struktury organizacyjnej, które mają znaczenie dla działalności operacyjnej służb, poszerzenia wiedzy o funkcjonowaniu środowiska i stanowią nawet podstawę do ingerencji służb w środowisko opozycyjne. (podobne stanowisko zostało zawarte w wyroku z dnia [...] grudnia 2016 r. o sygn. [...].

4. Z uwagi na w/w ograniczony zakres właściwości rzeczowej w przedmiotowych postępowaniach Prezes IPN nie był upoważniony do oceniania – na potrzeby niniejszej sprawy - całej działalności skarżącej, czy też oceniania dowodów w postaci zeznań świadków złożonych w śledztwie prowadzonym przez prokuratora IPN, podobnie jak i do podważania zasług skarżącej, czy też odnoszenia się do represji jakich doświadczyła. Obowiązkiem organu było bowiem wyłącznie ustalenie, czy w prowadzonym przez niego archiwum zachowały się dokumenty o cechach określonych w art.4 pkt 2 ustawy.

Analiza akt sprawy daje podstawy do stwierdzenia, że notatki służbowe spisane przez funkcjonariusza [...] ze spotkań i prowadzonych rozmów z ko "SK" z dnia [...] listppada 1980 r., [...] listopada 1980 r. oraz [...] stycznia 1981 r., z których wynika, iż skarżąca relacjonowała temu funkcjonariuszowi plany, działania i nastroje panujące w NSZZ Nauczycieli w [...], uznać należy za wytworzone przy udziale skarżącej w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze kontaktu operacyjnego przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Zaskarżona decyzja jest więc prawidłowa.

Ustawodawca nie upoważnił natomiast Prezesa IPN do badania w przedmiotowym postępowaniu, czy doszło do współpracy w rozumieniu art. 3 a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944 - 1990 oraz treści tych dokumentów (Dz.U. z 2013 r., poz. 1388). Motywy i charakter postępowania wnioskodawczym, oraz dokonanie oceny czy spełniają one przesłanki współpracy mogłyby być oceniane w innym postępowaniu, tj. postępowaniu lustracyjnym prowadzonym przez Sąd (por. wyrok tut. Sądu z dnia 12 maja 2016 r., sygn. IV SA/Wa 306/17).

Przedmiotem prowadzonego postępowania nie jest również ocena prawdziwości faktów opisanych w dokumentach organów bezpieczeństwa państwa, a jedynie spełnienie przesłanki z art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. W związku z powyższym nie ma podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji.

IV. Pismem z dnia [...] sierpnia 2017 r. skarżąca wniosła do tut. Sądu skargę na decyzję Prezesa IPN z dnia [...] lipca 2017 r., podnosząc przeciwko tej decyzji zarzuty naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy oraz prawa materialnego, a w szczególności art.4 pkt.2, 5 ust.3 pkt.2 i 5 ust.8 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej i osobach represjonowanych z powodów politycznych w związku z art. 7, 8, 9, 10§1, 24§1 pkt.7, 24§3, 73§1, 74§2, 77§1, 80-81 oraz 107§1 i 3 kodeksu postępowania administracyjnego.

Skarga wniosła o stwierdzenie nieważności lub uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, jak również decyzji organu pierwszej instancji z powodu wskazanych naruszeń oraz zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadniając zarzuty skargi, skarżąca podniosła, co następuje:

1. Zaskarżoną obecnie decyzję z dnia [...] lipca 2017 r. wydał pracownik podlegający wyłączeniu na zasadzie art.24 § 1 pkt 7 k.p.a., w myśl którego to przepisu pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu w sprawie, w której jedną ze stron jest osoba pozostająca wobec niego w stosunku nadrzędności służbowej. W ocenie skarżącej hipoteza przywołanego wyżej przepisu została spełniona w niniejszej sprawie z racji tego, że decyzja z dnia [...] lipca 2017 r. została wydana przez zastępcę Prezesa IPN, którym to zastępcą jest dr [...], podczas gdy decyzję z dnia [...] maja 2017 r., ocenianą w decyzji z dnia [...] lipca 2017 r. wydał sam Prezes IPN, tj. [...] (a zatem zwierzchnik zastępcy).

2. W postępowaniu naruszono zasadę czynnego udziału stron, poprzez uniemożliwienie skarżącej – wbrew art.10 k.p.a. – wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem przez Prezesa IPN decyzji obecnie zaskarżonej.

3. Z uchybieniem w szczególności obowiązków wynikających z art.7, 77 § 1, 80 k.p.a. organ zaniechał wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy poprzez zaniechanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, nie uwzględniając żądań skarżącej o: (-) przedstawienie pełnego wykazu dokumentów, (-) przeprowadzenie wnioskowanych przez skarżącą dowodów przeciw ujawnionym przez organ dokumentom, w tym m.in. dowodu z przesłuchania świadka, konfrontacji z innymi teczkami, o zbadanie papieru notatek, a w przypadku braku papierowej dokumentacji o przedstawienie protokołów ze sporządzenia plików elektronicznych, mikrofilmów.

Prezes IPN nie tylko nie przeprowadził ww. dowodu - niezgodnie z art.75 § 1 i 78 § 1 kpa, nie okazał dokumentów (wbrew art.73 § 1 k.p.a.) tj. protokołów ze sporządzenia mikrofilmu, kopii elektronicznych, nie przedstawił wykazu dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. Jeżeli zatem IPN chciał odmówić udostępnienia dokumentu, to najpierw powinien był stwierdzić zaistnienie przesłanki art.74 § 1 kpa, i zastosować procedurę art.74 § 2 k.p.a. Odmowa umożliwienia stronie przeglądania akt sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelnienia takich kopii i odpisów lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Żadnego postanowienia o odmowie udostępnienia akt, przed wydaniem decyzji II instancji, IPN nie wydał.

4. Przy rozstrzyganiu sprawy Prezes IPN pominął oczywisty fakt, iż celem regulacji zawartej w art.4 pkt 2 ustawy jest zapobieżenie uzyskania regulowanego ustawą statusu przez rzeczywistych tajnych współpracowników organów bezpieczeństwa PRL (tj. osób, które współpracowały w charakterze tajnego współpracownika lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji), nie zaś ograniczenie się – przy badaniu tej kwestii – wyłącznie do formalnego stwierdzenia istnienia jakichkolwiek dokumentów (niezależnie od stopnia ich wiarygodności), mogących w jakikolwiek sposób sugerować podjęcie takiej współpracy. Tym samym w wadliwy sposób organ nie dokonał funkcjonalnej wykładni w/w przepisu.

Przepis art.4 ust.2 ustawy o działaczach jest przeniesieniem przepisu z ustawy z dnia 5 sierpnia 2010 r. o zmianie ustawy o orderach i odznaczeniach, którą powstała na bazie projektu ustawy o wznowieniu Krzyża Niepodległości oraz ustanowienia Krzyża Wolności i Solidarności. W pierwotnym brzmieniu projekt (druk nr 2899) przewidywał, iż nie będzie możliwe nadanie Krzyża Wolności i Solidarności, osobom które m.in. współpracowały z organami bezpieczeństwa państwa. W trakcie prac, biuro Analiz Sejmowych (Opinia prawna Piotra Chybalskiego - eksperta ds. legislacji w Biurze Analiz Sejmowych) wyraziło jednakże wątpliwości prawne w zakresie zapisu, w związku z jednej strony odwołaniem do ustawy z 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu i równoczesnego braku w ustawie o IPN pojęcia współpracy z tymi organami. Skutkowało to przeformułowaniem zapisu.

Nie ulega jednak wątpliwości, iż celem przepisu miało być wyeliminowanie z grona uprawnionych osób współpracujących z organami i w tym duchu należy zinterpretować brzmienie przepisu. Zatem wydając decyzję w trybie art.4 ust.2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, Prezes IPN nie może ograniczyć się do stwierdzenia faktu, iż istnieją notatki SB, które rzekomo powołują jako źródło daną osobę, ale skoro decyzja de facto określa fakt współpracy, jest zobowiązany do procedowania z poszanowaniem wszelkich zasad postępowania administracyjnego w tym także w zakresie dowodowym, oceny wiarygodności dokumentów i informacji, oraz przy uwzględnieniu istniejącego orzecznictwa administracyjnego i lustracyjnego, czego Prezes IPN nie czyni i przed czym się broni.

5. W świetle prawidłowej wykładni art.4 pkt 2 ustawy dokument w postaci notatki służbowej, sporządzonej przez funkcjonariusza organów bezpieczeństwa PRL, na treść której osoba wnioskująca o nadanie statusu regulowanego ustawą o działaczach opozycji, nie miała żadnego wpływu, nie może być traktowana (jak to miało miejsce w niniejszej sprawie) jako dokument wytworzony przy współudziale tej osoby, potwierdzający przy tym jej współpracę.

Przepis art.4 pkt 2 ustawy nakłada na Prezesa IPN obowiązek zbadania następujących okoliczności: 1) czy w archiwum Instytutu zachowały się dokumenty, 2) czy w/w dokumenty zostały wytworzone przez stronę lub przy jej współudziale, 3) czy dokumenty te powstały w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Wszystkie te przesłanki muszą wystąpić łącznie. Prezes IPN musi zatem stwierdzić, że dokumenty występują, udowodnić (a nie przyjąć a priori na podstawie samej jednostronnej treści notatki), iż powstała przy współudziale danej osoby a także że nastąpiło to w ramach określonej współpracy.

6. W odniesieniu do kryterium współdziałania przy powstawaniu dokumentów należy stwierdzić, co następuje:

Notatki służbowe co do zasady mają charakter jednostronny, czyli zostały sporządzone przez funkcjonariusza i tylko przez niego. W świetle definicji słownika języka polskiego współudział oznacza udział w jakimś przedsięwzięciu wspólny z kimś. Zatem w tworzeniu dokumentu musiałby uczestniczyć skarżący. Nie ma przesłanki pozwalającej stwierdzić, że notatka sporządzona przez funkcjonariusza SB (niezależnie od jej treści) powstała przy współudziale, czyli z jakimś zaangażowaniem danej osoby. Sama treść notatki to zbyt mało na stwierdzenie takiego współudziału, potrzebne są jeszcze inne dowody i poszlaki. Notatka urzędowa, służbowa sporządzana jest bowiem poza wiedzą i udziałem osób biorących udział w czynności, a podpisuje ją jedynie osoba sporządzająca (funkcjonariusz).

W doktrynie i orzecznictwie karnym (np. w KPK) przyjmuje się wyraźny zakaz substytuowania dowodu z zeznań np. notatkami służbowymi (przykładowo wyrok Sądu Najwyższego z 24.10.2001 r. sygn. III KKN 545/99). Więcej notatka urzędowa sporządzona z rozmowy z osobą, która winna zostać przesłuchana w charakterze świadka, nie może zostać ujawniona i wprowadzona do procesu jako dowód, nawet w sytuacji, gdy osoba ta nie może już być przesłuchana w tym charakterze (Sąd Apelacyjny w [...], wyrok z [...] stycznia 2006r., [...]). Także w postępowaniu administracyjnym notatki służbowej nie można uznać za dowód w sprawie. Przykładowo w wyroku z dn. 11 sierpnia 2010 r. I OSK 1374/09, NSA stwierdził, że Notatka urzędowa nie może stanowić dowodu w postępowaniu administracyjnym, gdyż nie spełnia wymogów ustalonych w art. 75 w zw. z art. 77 KPA. Czynności procesowe istotne dla sprawy powinny być dokumentowane w formie protokołu a nie notatek, czy adnotacji urzędowych. Z kolei WSA w Bydgoszczy w wyroku z dn. 7.12.2010 sygn. akt. I SA/Bd 886/10 jednoznacznie orzekł, iż notatka służbowa sporządzona przez pracownika organu administracji publicznej nie jest potwierdzeniem dokonania czynności dowodowej. Stanowisko zarówno sądów karnych jak i administracyjnych ws. niedopuszczalności notatki jako dowodu, wynika z faktu, że uznaje się, iż ma charakter jednostronny, tj. bez udziału drugiej osoby, której np. dotyczy. Zatem notatkę sporządzoną przez funkcjonariusza SB nie można jeszcze uznać za dowód tego co w niej urzędowo stwierdzono. Dla uznania, że notatka służbowa świadczy o rzekomej współpracy (czyli że jest dokumentem tworzonym przy udziale danej osoby), konieczne są jeszcze inne dowody i poszlaki. Na jakiej zatem podstawie IPN uznaje, że notatka lub kilka notatek sporządzonych jednostronnie przez funkcjonariusza SB dot. rzekomo przekazanych informacji przesądza o takim współudziale i rzekomej współpracy.

Ustawodawca wyraźnie wskazał tryb administracyjny postępowania przy wydawaniu decyzji ws. art. 4 ust.2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, a dokonując formułowania o "dokumentach wytworzonych przy współudziale w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa" nałożył na prezesa IPN obowiązek badania czy dokument powstał przy współudziale i czy nastąpiło to w ramach czynności wykonywanych w ramach tajnej współpracy.

7. W odniesieniu do kryterium działania przy współtworzeniu dokumentów w ramach w ramach czynności wykonywanych przez w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa należy stwierdzić, co następuje:

Rola Prezesa IPN nie ogranicza się wyłącznie do stwierdzenia istnienia jakiegoś dokumentu, ale musi także wykazać że dokument ten powstał przy współudziale w ramach tajnej współpracy. Nie wystarczy w tym zakresie sama treść dokumentu, którą funkcjonariusz mógł dowolnie kształtować, ale konieczne jest zbadanie innych przesłanek, dowodów pozwalających stwierdzić lub zaprzeczyć, że dokument powstał przy współudziale. IPN zaś dokonał oceny, na podstawie samych notatek bez żadnych weryfikacji prawdziwości informacji, bez konfrontacji z innymi dowodami, nie dokonując żadnych czynności dowodowych (np. konfrontacji akt), do czego jest zobowiązany w świetle k.p.a.

Definicja "współpracy" z organami bezpieczeństwa państwa została zdefiniowana wprost w art. 4 ustawy z 11 kwietnia 1997 r. o ujawnianiu służby lub pracy w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi w latach 1940 — 1990 osób pełniących funkcje publiczne (Dz. U. nr 70 poz. 443 ze zmianami). Definicja ta znajduje zastosowanie na gruncie ustawy o IPN (vide: wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 listopada 1998 r., K 39/97 oraz z dnia 26 października 2005 r., K 31/04). Analiza jej treści pozwala wyprowadzić następujące przesłanki łącznie znamionujące współpracę: (-) współpraca nie mogła ograniczać się do samej deklaracji woli, lecz musiała materializować się w świadomie podejmowanych konkretnych działaniach w celu urzeczywistnienia podjętej współpracy, (-) współpraca musiała mieć charakter świadomy, (-) współpraca musiała być tajna (zgodnie z orzeczeniem SN sygn. akt II KK 53/14, wyrok z 30.10.2014 r. kontakty z SB polegające na przekazywaniu informacji o osobach, które wiedziały o takich relacjach nie kwalifikują się jako współpraca z organami służb bezpieczeństwa PRL),(-) współpraca musiała wiązać się z operacyjnym zdobywaniem informacji przez służby wymienione w art. 2 w/w ustawy.

W postanowieniu 7 sędziów Sądu Najwyższego z 25 lutego 2016 Sygn. akt I KZP 17/15 przypomniano, że wszystkie te przesłanki muszą wystąpić kumulatywnie. Sąd Najwyższy także w kilku wyrokach wskazał, że fakt spotkań z funkcjonariuszem SB nawet gdy powstawały notatki z nich - gdy równocześnie nie ma zobowiązań o współpracy, dowodów pobrania pieniędzy czy zobowiązań o współpracy - nie świadczy jeszcze o współpracy, i że osoba była tajnym i świadomym współpracownikiem służb. Sąd Najwyższy orzekł, że sprawa jest zbyt poważna dla zainteresowanego, aby można było ocenę faktów zastąpić domniemaniami (np. Sygnatura akt IV KK 315/14, wyrok z 5 lutego 2015 r.). W podobnej sprawie Sąd Najwyższy w wyroku II KKN 228/00 uznał skargę kasacyjną obrońcy lustrowanego i uchylił orzeczenie niższej instancji. Jednostronna czynność funkcjonariusza SB nie przesądza o fakcie współpracy ani w charakterze TW ani pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. Więcej Sąd Najwyższy na kanwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w wyroku z dn. 5.10.2000 II KKN 271/2000 uznał nawet, iż Współpracą w charakterze tajnego informatora jest zachowanie polegające na udzieleniu organom bezpieczeństwa państwa w postaci dostarczenia informacji ułatwiającej wykonywania zadań powierzonych tym organom. Nie jest współpracą uchylanie się od dostarczenia takiej informacji, ani współdziałanie pozorne - choćby przejawiało się w formalnym dopełnianiu czynności i procedur wymaganych przez oczekującego współpracy"

8. W niniejszej sprawie nie zaszła żadna z przesłanek, o których mowa w art.4 ust.2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, albowiem:

(-) Skarżącej nie okazano dokumentów źródłowych, tj. oryginalnych notatek papierowych. Kopie elektroniczne czy mikrofilmy nie mogą być uznane za dokument, czy też dowód, o ile nie ma stosownych protokołów z wytworzenia tych kopii czy mikrofilmu. Żadnego takiego dokumentu stronie nie okazano;

(-) Gdyby nawet w/w mikrofilmy uznać za dowód w sprawie, to nie został on oceniony przez organ oceniony pod kątem dwóch pozostałych przesłanek, tj. pod kątem tego, czy: (-) skarżąca współdziała przy tworzeniu przedmiotowych dokumentów i czy (-) współdziałanie to nastąpiło w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Prezes IPN nie próbował nawet uprawdopodobnić, że notatki powstały przy współudziale w ramach tajnej współpracy.

9. W zaskarżonej decyzji, wbrew wymogom art.107 § 1 i 3 k.p.a., Prezes IPN nie wskazał dowodów, którym odmówił wiarygodności oraz tych, których przeprowadzenia odmówił.

10. W wyroku z dnia 11 stycznia 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 1989/16, wydanym w analogicznej sprawie (i uwzględniającym skargę) tut. Sąd jednoznacznie potwierdził, że przepisy k.p.a. znajdują zastosowanie w sprawach dotyczących art.4 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej w całej rozciągłości, włącznie z art.10 k.p.a., 73-74, 75, 78, 81, 90, 95 k.p.a. itd.

V. W odpowiedzi na skargę, udzielonej pismem z dnia 20 września 2017 r., Prezes IPN wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

VI. Na rozprawie przed Sądem w dniu 31 stycznia 2018 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymał wnioski i twierdzenia zawarte w skardze, podnosząc w szczególności, co następuje:

(-) W świetle metod pracy służby pracy bezpieczeństwa (stosownych instrukcji), aby określona osoba mogła być traktowana jako kontakt operacyjny, musiała mieć ona świadomość, że występuje w takim charakterze, a pierwotnie wyrazić na to zgodę. Tylko w takim przypadku, osobę będącą kontaktem operacyjnym, można uznać za pomocnika w rozumieniu przepisu ustawy.

(-) W zachowanych systemach informatycznych służby bezpieczeństwa brak jest informacji, jakoby skarżąca była kiedykolwiek kontaktem operacyjnym, a dane w tym zakresie były wiarygodne.

(-) Pozyskane informacje nie miały charakteru wiedzy operacyjnej, gdyż dotyczyły kwestii, które były publicznie znane możliwe do pozyskania z innych źródeł – ogólnodostępnych.

Sąd nie uwzględnił wniosku pełnomocnika skarżącej o zażądanie i przeprowadzenie przez Sąd dowodu z akt Prezesa IPN – Oddział we [...], prowadzonych pod sygn. [...] oddziału IPN we [...], dotyczących postępowania w przedmiocie przestępstw popełnionych na skarżącej, natomiast uwzględnił wniosek o przeprowadzenie dowodu z dokumentów przedłożonych na rozprawie na okoliczność tego, że informacje zawarte w dokumentach wskazanych przez IPN jako podstawa zastosowania instytucji art. 4 ust. 2 ustawy dotyczącej statusu działacza opozycji nie zostały udzielone zostały przez skarżącą w charakterze pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organ bezpieczeństwa, a także nie zostały sporządzone przy jej udziale.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył w szczególności, co następuje:

VII. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej "p.p.s.a.", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem.

Skargę należało oddalić, albowiem zaskarżona decyzja Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] lipca 2017 r. nie narusza przepisów prawa w sposób upoważniający Sąd do jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

Uwzględnienie przez wojewódzki sąd administracyjny skargi na orzeczenie organu administracji jest dopuszczalne tylko w razie stwierdzenia w toku kontroli tego orzeczenia naruszeń prawa wymienionych w art.145 § 1 p.p.s.a.

W świetle przywołanego przepisu sąd administracyjny:

1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Naruszeń, które mogłyby stanowić podstawę do zastosowania w niniejszej sprawie środków o których mowa powyżej, Sąd nie stwierdził.

VIII. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji Prezesa IPN prowadzi do następujących wniosków:

1. Przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w którym dwukrotnie orzekł Prezes IPN, było rozstrzygnięcie w drodze decyzji administracyjnej, czy skarżąca spełnia warunki, o których mowa w art.4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, niezbędne do uzyskania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Po dwukrotnym rozpatrzeniu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ uznał, iż z racji niespełniania przez skarżącą warunku, o którym mowa w art.4 pkt 2 ustawy, zachodzi przeszkoda do pozytywnego rozpatrzenia wniosku strony. Stanowisko to należy uznać za prawidłowe, co uniemożliwia uwzględnienie skargi.

2. W pierwszej kolejności nie można podzielić procesowego zarzutu skargi, iż w sprawie doszło do naruszenia przez organ art.24 § 1 pkt 7 k.p.a., tj. do uchybienia dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Przywołany przepis przewiduje wyłączenie z mocy prawa pracownika organu administracji publicznej w postępowaniu w sprawie, w której jedną ze stron jest osoba pozostająca wobec niego w stosunku nadrzędności służbowej. Skarga upatruje spełnienia się hipotezy w/w przepisu w sytuacji, w której pierwszą decyzję w sprawie wydał bezpośrednio Prezes IPN, działający osobiście, podczas gdy decyzję zaskarżoną obecnie do Sądu, utrzymującą pierwszą decyzję w mocy, wydał Prezes IPN, z upoważnienia którego działał jego Zastępca. O ile bez wątpienia Zastępca Prezesa IPN jest podwładnym Prezesa IPN, o tyle w kontrolowanym postępowaniu nie miało miejsca rozpatrywanie przez Zastępcę Prezesa IPN sprawy, w której stroną byłaby osoba pełniąca jako Prezes IPN funkcję jego zwierzchnika służbowego, albowiem przedmiotem sprawy w oczywisty sposób nie było orzekanie o prawach i obowiązkach administracyjnych osoby pełniącej funkcję Prezesa IPN, a wyłącznie orzekanie o prawach i obowiązkach skarżącej. Dywersyfikacja osób wydających w imieniu Prezesa IPN kolejne decyzje w sprawie była spowodowana koniecznością uniknięcia kolizji, o której mowa w art.24 § 1 pkt 5 k.p.a. (tj. orzekania przez piastuna organu - Prezesa IPN w sprawie rozstrzygniętej bezpośrednio przez te osobę decyzją poprzednią).

3. Przepis art.4 ustawy o działaczach opozycji stanowi, iż status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie:

1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i

2) co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Poza sporem w niniejszej sprawie pozostaje to, iż do skarżącej nie odnoszą się okoliczności, o których mowa w art.4 pkt 1 ustawy, natomiast kwestią sporną było to, czy w archiwum Instytutu zachowały się dokumenty, spełniające kryteria z art.4 pkt 2, tj. takie dokumenty, które łącznie: (-) zostałyby wytworzone przez skarżącą lub przy udziale skarżącej, (-) w/w wytworzenie lub udział skarżącej w tworzeniu dokumentów nastąpiłoby w ramach czynności wykonywanych przez skarżącą w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Prawidłowa wykładnia przywołanego przepisu wymaga wzięcia pod uwagę następujących okoliczności:

Co do zasady ogólna intencja ustawodawcy, ustanawiającego wymóg, o którym mowa w art.4 pkt 2, jest czytelna – chodzi mianowicie o uniemożliwienie nabycia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych osobom, które w okresie PRL podjęły działania na rzecz organów bezpieczeństwa PRL, polegające na przekazywaniu tym organom informacji, czy też pomaganiu w ich zdobywaniu.

Z ustawy wynika jasno, że w sposób celowy ustawodawca:

(-) przyjął uproszczone kryterium ustalania, czy w/w działanie na rzecz organów bezpieczeństwa PRL miało w danym przypadku miejsce, czy też nie, nie odwołujące się do pojęcia współpracy z tymi organami w rozumieniu art.3a ust.1 ustawy lustracyjnej, a koncentrujące się wyłącznie na potwierdzeniu podjęcia działań, o których mowa w art.4 pkt 2 ustawy, przez dokumentację zgromadzoną w zasobach archiwalnych IPN,

(-) dopuścił w tym zakresie jedynie uproszczone postępowanie dowodowe, ograniczone do dowodu z dokumentacji zgromadzonej w archiwum, w związku z czym postępowanie to ogranicza się do kwerendy archiwalnej IPN.

Wprawdzie przyjąć należy, iż na Prezesie IPN ciąży obowiązek dokonania podstawowej weryfikacji zgromadzonego materiału dowodowego (w szczególności pod kątem formalnej prawdziwości, tj. autentyczności dokumentów), o tyle we w/w postępowaniu nie jest możliwe dokonywanie pogłębionej weryfikacji ujawnionych dokumentów pod kątem ich prawdziwości materialnej w oparciu o rozbudowane postępowanie dowodowe, wykraczające poza dokumentację zgromadzoną w archiwum (w tym w szczególności w oparciu o dowody z innych dokumentów, czy też ze świadków w osobach funkcjonariuszy organów bezpieczeństwa PRL albo członków opozycji antykomunistycznej).

Przyjąć należy, że intencją ustawodawcy było znalezienie łatwego w stosowaniu, a tym samym dostatecznie sformalizowanego kryterium, umożliwiającego weryfikowanie wnioskodawców pod kątem tego, czy w przeszłości działali na rzecz organów bezpieczeństwa PRL. W konsekwencji powyższego przyjąć należy, iż ustawodawca stanął na bardzo rygorystycznym stanowisku, iż:

(-) uprawnienia przewidziane w ustawie przysługują wyłącznie tym osobom, co do których w archiwum IPN brak jest jakichkolwiek dokumentów, mogących potwierdzać związki tych osób z organami bezpieczeństwa PRL,

(-) istnienie takich dokumentów stanowi automatyczną przeszkodę do nabycia w/w uprawnień,

(-) w/w skutek zachodzi niezależnie od okoliczności, w jakich doszło do podjęcia działań na rzecz organów bezpieczeństwa PRL, czasu trwania tych działań, ich wagi, czy też proporcji, w jakich pozostają one w stosunku do całokształtu działalności opozycyjnej wnioskodawcy.

Tym samym ustawa nie upoważnia Prezesa IPN do uwzględniania przy orzekaniu – na korzyść wnioskodawcy – w szczególności tej okoliczności, iż w świetle zgromadzonych dokumentów działanie na rzecz organów bezpieczeństwa PRL miało wyłącznie charakter epizodyczny, krótkotrwały i jedynie poprzedzało okres autentycznego i intensywnego zaangażowania się danej osoby w działalność opozycyjną (brak uzależnienia wyniku sprawy od zasług osoby wnioskującej). Uznać zatem należy, iż w świetle literalnych unormowań ustawy nawet epizodyczne podjęcie działań, o których mowa w art.4 pkt 2 ustawy, uniemożliwia nabycie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. O ile przyjęte przez ustawodawcę rozwiązanie może budzić wątpliwości co do adekwatności stopnia jego rygoryzmu, czy też jego proporcjonalności, o tyle próba wyinterpretowania bardziej liberalnego zakresu zastosowania art.4 pkt 2 ustawy jest w ocenie Sądu niemożliwa, a to z racji jasnego skonstruowania obecnie obowiązujących regulacji.

4. O ile postulat wyposażenia Prezesa IPN w sformalizowane, a tym samym w istotny sposób upraszczające rozstrzyganie kryterium ustalania, czy osoba ubiegająca się o status przewidziany ustawą działała na rzecz organów bezpieczeństwa PRL, czy też nie, został przez ustawodawcę zrealizowany, o tyle stosowanie w/w kryterium bezspornie niesie za sobą zagrożenia, wynikające z braku możliwości zweryfikowania wiarygodności materiałów zawartych w archiwach IPN w oparciu o inne środki dowodowe. Funkcjonowanie tego rodzaju rozwiązania, mogącego prowadzić w niektórych wypadkach do wypaczenia rzeczywistego charakteru kontaktów strony postępowania z organami bezpieczeństwa PRL, diametralnie różniącego się od tego, jaki formalnie wynika z dokumentacji zachowanej w archiwum IPN, można zaakceptować tylko w sytuacji, w której istnieje możliwość weryfikacji ustaleń Prezesa IPN. Uznać należy, iż możliwość taką stwarza postępowanie autolustracyjne, przeprowadzane przed właściwym sądem okręgowym na zasadach i w trybie uregulowanym w art.20 ust.5 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944 - 1990. Przyjąć zatem należy, iż osoba, co do której Prezes IPN odmówił wydania pozytywnej decyzji w przedmiocie spełniania warunków z art.4 ustawy o działaczach opozycji, może być uznana za podmiot uprawniony do żądania wszczęcia postępowania autolustracyjnego, jakim jest osoba publicznie pomówiona o fakt pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi w okresie od dnia 22 lipca 1944 r. do dnia 31 lipca 1990 r.

Stwierdzić należy, że ustawa lustracyjna operuje w art.1 pojęciem "współpracy z organami bezpieczeństwa państwa", zdefiniowanym w art.3a ust.1, jako świadoma i tajna współpraca z ogniwami operacyjnymi lub śledczymi organów bezpieczeństwa państwa w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż wskazane powyżej ustawowe kryteria współpracy zostały doprecyzowane przez Trybunał Konstytucyjny i orzecznictwo sądowe. W świetle powyższego przedmiotowa współpraca: (-) musiała polegać na kontaktach z organami bezpieczeństwa państwa i przekazywaniu informacji tym organom, (-) musiała mieć charakter świadomy, co oznacza, że osoba współpracująca musiała zdawać sobie sprawę, iż osoba, z którą nawiązała kontakt, jest przedstawicielem jednej ze służb wymienionych w art. 2 ust. 1 ustawy lustracyjnej, (-) powinna być tajna, co oznacza, że fakt nawiązania współpracy, a także jej przebieg, ma pozostać tajemnicą, w szczególności wobec tych osób i środowisk, których miały dotyczyć przekazywane informacje, (-) musiała wiązać się z operacyjnym zdobywaniem informacji przez służby wymienione w art. 2 ustawy, (-) nie mogła ograniczać się do samej deklaracji woli, lecz powinna materializować się w świadomie podejmowanych konkretnych działaniach w celu urzeczywistnienia podjętej współpracy. Co istotne, przy badaniu tych przesłanek w postępowaniu lustracyjnym nie obowiązuje zamknięty katalog dowodowy, tak jak ma to miejsce na gruncie ustawy o działaczach opozycji, ograniczony wyłącznie do zasobów archiwalnych IPN. Brak jest zatem przeszkód do przeprowadzenia przez sąd powszechny również dowodu z innych dokumentów, jak też dowodu ze świadków w osobach funkcjonariuszy organów bezpieczeństwa PRL, czy też innych członków opozycji antykomunistycznej.

Stwierdzić należy, iż wyrok lustracyjny, stwierdzający niewspółpracowanie danej osoby z organami bezpieczeństwa PRL, winien być bezwzględnie traktowany przez Prezesa IPN, przy ponownym orzekaniu w sprawie o potwierdzenie spełnienia warunków z art.4 pkt 2 ustawy, jako równoznaczny w skutkach z brakiem w archiwum IPN dokumentów wskazanych w tym przepisie i obligować organ do wydania decyzji potwierdzającej spełnianie w/w warunków.

5. W świetle w/w uwarunkowań prawnych, kształtujących przedmiot kontrolowanego przez Sąd postępowania o potwierdzenie spełniania przez skarżącą warunków z art.4 ustawy o działaczach opozycji, jednoznacznie stwierdzić należy, że przedmiotem tym nie było wszechstronne badanie przez organ, czy skarżąca podjęła świadomą i tajną współpracę z ogniwami operacyjnymi lub śledczymi organów bezpieczeństwa państwa w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji (przedmiot zarezerwowany dla postępowania autolustracyjnego), ale wyłącznie tego, czy w archiwum IPN zachowały się dokumenty, formalnie potwierdzające podjęcie przez skarżącą działań opisanych w art.4 pkt 2 w/w ustawy. W ocenie Sądu obszerny materiał dowodowy, ujawniony przez Prezesa IPN w toku kwerendy archiwalnej, obligował organ do sformułowania wniosku, że dokumentacja taka istnieje. W świetle tej dokumentacji w okresie kilku miesięcy na przełomie 1980 i 1981 r. skarżąca miała bowiem podjąć działania, które z formalnego punktu widzenia należałoby kwalifikować – niezależnie od ówczesnego subiektywnego przekonania skarżącej - jako przekazywanie informacji w charakterze tajnego informatora lub pomocnictwo przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa PRL. Ocena przez Prezesa IPN w/w materiału dowodowego nie jest zatem dowolna i nie uchybia prawu.

Trafnie zatem przyjął organ, iż kluczowe znaczenie w przedmiotowej sprawie należy przypisać aktom o sygn. akt [...], tj. aktom sprawy operacyjnego sprawdzenia krypt. "[...]", prowadzonej przez St. Inspektora Wydziału III KWMO w [...] por. [...]. W aktach tych zachowały się obszerne notatki z dnia 16 i 28 października, 8 i 28 listopada 1980 r. oraz z dnia 9 stycznia 1981 r., sporządzone przez w/w funkcjonariusza SB. Z treści tych notatek wynika, że miałyby one relacjonować przebieg rozmów, przeprowadzonych przez ich autora ze skarżącą, pełniącą wówczas funkcję [...] Międzyzakładowego Komitetu Założycielskiego NSZZ Nauczycieli w [...] i Kierownika Internatu Zespołu Szkół Medycznych w [...]. W okresie, o którym mowa powyżej skarżąca została zarejestrowana jako "kontakt operacyjny ("KO")". Jak wskazał organ, fakt rejestracji skarżącej jako KO w dniu [...] listopada 1980 r. do numeru [...] przez Wydział III znajduje potwierdzenie w dzienniku rejestracyjnym WUSW [...] o sygn. [...].

Odnotować w tej sytuacji należy, iż zasadnicze znaczenie dowodowe w niniejszej sprawie mają notatki służbowe, sporządzone przez funkcjonariusza SB na podstawie rozmów ze skarżącą, natomiast, co istotne, w zgromadzonych aktach nie znajduje się żaden dokument, pochodzący bezpośrednio od samej skarżącej, tj. taki dokument, który zostałby przez skarżącą osobiście sporządzony lub podpisany (w szczególności zobowiązanie do współpracy).

Bezspornie sytuacja tego rodzaju (tj. brak dokumentu pochodzącego bezpośrednio od wnioskodawcy) bez wątpienia wymusza szczególną staranność w ocenie materiału dowodowego i rozważenie takiego hipotetycznego wariantu, iż treść dokumentów wytworzonych przez funkcjonariusza organów bezpieczeństwa PRL, sugerujących współdziałanie z nim danej osoby, mogła być przez ich autora w całości lub w części z różnych powodów (mających swoje źródło czy to w interesie samego organu, czy to w osobistym interesie samego autora) sfabrykowana, wymyślona lub zmanipulowana. Niemniej uznanie, iż tak właśnie było, wymagałoby jednoznacznego i przekonującego wykazania np. w oparciu o łatwe do ustalenia oczywiste nielogiczności, czy też istotne błędy faktograficzne (np. relacjonowanie przez funkcjonariusza jako mających miejsce spotkań, które w rzeczywistości nie mogły się odbyć z uwagi na to, iż rzekomy rozmówca funkcjonariusza bezspornie przebywał w tym czasie poza miejscem zamieszkania, tj. za granicą, na delegacji służbowej, był hospitalizowany, itd.). Chodziłoby zatem wyłącznie o takie sytuacje, w których już pobieżna, wstępna analiza treści zgromadzonych w IPN dokumentów dowodziłaby ich oczywistej nierzetelności, nie mówiąc już występowaniu oczywistych znamion fałszerstwa, przerobienia itd. O ile jednak zajście w/w okoliczności nie zostanie wykazane, to w świetle art.4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji całkowicie dopuszczalnym jest oparcie wniosku, iż dana osoba działała na rzecz organów bezpieczeństwa PRL, wyłącznie na dokumentach sporządzonych przez funkcjonariuszy tych organów.

Co do zasady bowiem notatka funkcjonariusza organów bezpieczeństwa PRL, relacjonująca przebieg rozmowy odbytej z daną osobą, w trakcie której osoba ta, mając pełną świadomość tego, iż rozmawia z funkcjonariuszem w/w organów, udziela informacji przydatnych tym organom, spełnia kryteria dokumentu wytworzonego przy udziale tej osoby w rozumieniu art.4 pkt 2 ustawy. Współudział w tworzeniu takiego dokumentu polega zatem na dostarczaniu funkcjonariuszowi informacji, w oparciu o które notatka ta została sporządzona. Do uznania, iż udział taki miał miejsce nie jest przy tym konieczna wiedza rozmówcy funkcjonariusza, iż notatka taka została przez funkcjonariusza sporządzona, albowiem wystarczająca w tym zakresie świadomość możliwości jej sporządzenia. Względy logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego nakazują przyjęcie, iż świadomość takiej możliwości powstawała automatycznie wraz z udzieleniem przedstawicielowi organów bezpieczeństwa informacji, potencjalnie przydatnych z punktu widzenia tych organów.

6. W ocenie Sądu zgromadzony przez Prezesa IPN materiał dowodowy w postaci szeregu notatek funkcjonariusza SB z rozmów, jakie miał on przeprowadzić ze skarżącą, nie nosi w/w cech, które w oczywisty sposób dyskwalifikowałyby jego wiarygodność, a tym samym umożliwiałoby organowi pominięcie go przy rozpatrywaniu sprawy. W tej sytuacji organ był zobowiązany do uznania w/w materiału za wiarygodny, przy czym z formalnego punktu widzenia szereg okoliczności należałoby uznać za przemawiające na rzecz tej wiarygodności. Wskazać w tym miejscu należy zarówno na obszerność, dużą szczegółowość i spójność przedmiotowych notatek, jak i na ujęcie w nich także takich elementów, które stawiają skarżącą w jednoznacznie pozytywnym świetle. Z treści co najmniej części w/w notatek wynika bowiem, iż w rozmowach z funkcjonariuszem SB skarżąca starała się występować jako przedstawiciel związku zawodowego przed władzami, dbający o jego interesy, chroniący go przed negatywną oceną ze strony tychże władz poprzez tłumaczenie potrzeby istnienia związku, akcentowanie jego zorientowania na kwestie czysto merytoryczne, tj. socjalno – związkowe, nie zaś polityczno – antyustrojowe. Na oczywiste uznanie zasługuje konsekwentne bronienie przez skarżącą represjonowanego kolegi – działacza KPN, systematycznie odnotowywane przez funkcjonariusza – autora notatek.

Nie można jednakże zakwestionować ustalenia przez Prezesa IPN, iż treść przedmiotowych notatek sugeruje jednoczesne przekazywanie przez skarżącą szczegółowych informacji, dotyczących działalności związkowej (obszernie zrelacjonowanych w tych notatkach), wyposażające SB w zaawansowaną wiedzę w tym zakresie. W oczywisty sposób znaczenie w tym kontekście należy przypisać nie, niemożliwym do zweryfikowania ocenom funkcjonariusza SB co do ewentualnej gorliwości skarżącej w przekazywaniu informacji, czy też generalnie pozytywnego stosunku skarżącej do SB (które to oceny mogły być wynikiem nadinterpretacji, czy też subiektywizmu funkcjonariusza, ewentualnie świadomej taktyki skarżącej), ale samemu w/w faktowi przekazania szeregu konkretnych informacji, wyszczególnionych przez Prezesa IPN, powołującego się w tym zakresie m.in. na treść notatek z dnia 8 listopada i 28 listopada 1980 r. oraz z dnia 9 stycznia 1981 r. Stosownie do powyższego:

Z notatki z dnia 8 listopada 1980 r. wynika, iż w trakcie rozmowy funkcjonariusz miał zostać poinformowany przez skarżącą m. in. o: (-) planowanej akcji solidarnościowej w przypadku nie wniesienia poprawek do decyzji Sądu Wojewódzkiego w Warszawie odnośnie statusu NSZZ; (-) podjęciu przez MKZ NSZZ w [...]działań interwencyjnych, które zakończyły się zdjęciem ze stanowiska dyrektora LO w [...]; (-) zamiarze przekazania Prokuraturze Rejonowej w [...] materiałów dotyczących nieprawidłowości w prowadzonej działalności przez Kierownika Miejskiego Zespołu Ekonomiczno - Administracyjnego Szkół w [...], ob. [...]; (-) niezadowoleniu w środowisku nauczycielskim woj. legnickiego odnośnie wyboru tow. [...] na I sekretarza KW PZPR w [...] oraz z postępowania Kuratora Wojewódzkiego w [...] ob. [...] i podległych mu pracowników KOiW, w szczególności w stosunku do postulowanych przez NSZZ zmian w szkolnictwie.

Z notatki służbowej z dnia [...]listopada 1980 r. wynika, iż w trakcie rozmowy funkcjonariusz miał zostać poinformowany przez skarżącą m. in. o: (-) zasugerowaniu przez MKZ NSZZ Nauczycieli w [...] Kuratorowi Wojewódzkiemu przeprowadzenie w podległym mu personelu, odpowiednich zmian personalnych; (-) przekazaniu przez MKZ Prokuraturze Rejonowej materiałów dotyczących Dyrektora Zespołu Ekonomiczno - Administracyjnego Szkół w [...]; (-) pojawieniu się wśród nauczycieli drugiej części ulotki, która przedstawia rzekome nadużycia osób zajmujących eksponowane stanowiska; uczestnictwie nauczyciela - ob.[...]w spotkaniu z [...] i przywiezieniu przez niego, jakiś materiałów" z przedmiotowego spotkania (Zdaniem funkcjonariusza skarżąca nie orientowała się jakie to materiały, ale wyraziła gotowość, ze gdyby interesowały one funkcjonariusza, to przeczyta je i przekaże co zawierają) oraz o (-) wstąpieniu do NSZZ Nauczycieli ok. 5000 osób, w tym ok 95% nauczycieli uczących w placówkach oświatowych.

Z notatki służbowej z dnia [...] listopada 1980 r. wynika, iż w trakcie rozmowy funkcjonariusz miał zostać poinformowany przez skarżącą m. in. o: (-) prowadzonych wśród działaczy NSZZ "Solidarność" Nauczycieli w [...] dyskusjach na temat działalności aparatu ścigania, tj., że stoi on na straży osób, które zostały skompromitowane; (-) trwających wyborach w kołach "Solidarności" i planowanych wyborach w komisjach okręgowych "Solidarności"; (-) negatywnym stosunku NSZZ Nauczycieli do działalności organów MO w zakresie zleconego im przez Prokuratora Rejonowego dochodzenia dot. dyrektora z ZE AS w [...].

W tej sytuacji treść zgromadzonego materiału dowodowego (bez niedopuszczalnego na gruncie ustawy stosowania kryteriów z art.3a ustawy lustracyjnej) bezwzględnie obligowała organ do przyjęcia, że w okresie od października 1980 r. do stycznia 1981 r. skarżąca, niezależnie od przyświecającej jej intencji, faktycznie przekazała funkcjonariuszowi SB szereg informacji dotyczących działalności związkowej, które co do zasady należy traktować jako potencjalnie przydatne dla SB do inwigilacji i prowadzenia wrogich działań przeciwko związkowi. Jednocześnie organ zobowiązany był do uznania za pozostający z powyższym w logicznym związku fakt zarejestrowania skarżącej nie jako tajnego współpracownika (co wymagałoby podpisania przez skarżącą stosownego zobowiązania do współpracy), a jako kontaktu operacyjnego (nie wymagającego w/w zobowiązania). Taka formuła współdziałania była bowiem stosowana przez SB w odniesieniu do osób, będących członkami PZPR (skarżąca była wówczas jeszcze członkiem PZPR).

Ponownie zaznaczyć należy, iż ocena ta musiała abstrahować od próby ustalenia motywacji, jaka miała kierować skarżącą przy przekazywaniu w/w informacji funkcjonariuszowi SB. Tym samym Prezes IPN nie miał upoważnienia do przesądzania, iż skarżąca mogła nie traktować kontaktów z funkcjonariuszem SB jako jakiejkolwiek formy współpracy z tym organem a jako nieunikniony, a w istocie wymuszony kontakt z organem władzy, przy okazji którego starała się realizować zamiar chronienia działalności związkowej poprzez próbę wpływania na ocenę tej działalności przez SB, korzystną dla związku. Podobnie organ nie był upoważniony do przyjmowania, iż skarżąca mogła traktować przekazywane informacje jako nieistotne lub w oczywisty sposób wiadome SB z innych źródeł (ewentualnie wiadome powszechnie).

Okoliczności te obligowały Prezesa IPN do przyjęcia, iż w świetle zgromadzonego materiału dowodowego działania skarżącej należy traktować, biorąc pod uwagę ich faktyczny skutek w postaci przekazywania informacji SB, jako odpowiadające swoją istotą czynnościom wykonywanym w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Jak już sygnalizowano wcześniej, organ – z racji obowiązujących regulacji ustawowych – nie był upoważniony do uwzględniania przy orzekaniu bezspornych i udokumentowanych zasług skarżącej dla opozycji demokratycznej.

Stosownie do wywodów poczynionych wcześniej stwierdzić stanowczo należy, że organ nie był również upoważniony do weryfikowania treści zebranych materiałów w oparciu o przedłożoną przez skarżącą inną, późniejszą dokumentację, nie stanowiącą zasobu archiwalnego IPN.

Z tych przyczyn uznać należy, iż przy orzekaniu w sprawie Prezes IPN nie naruszył przepisów postępowania, tj. art. 7, 15, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ poczynił bowiem niezbędne kroki w celu zgromadzenia niezbędnego materiału dowodowego, a następnie w wyczerpujący sposób go rozpatrzył. Stosownie do wymogów art. 107 § 3 k.p.a., zaskarżona decyzja została wyczerpująco uzasadniona.

7. Z akt kontrolowanego postępowania wynika, że archiwalny materiał dowodowy zgromadzono w nim nie w formie dokumentów oryginalnych (papierowych, czy mikrofilmów) a w formie kopii, naniesionej na płytę CD, przekazanej przez Archiwum Instytutu przy piśmie z dnia[...]marca 2017 r. znak [...] wraz z wnioskiem skarżącej. W takiej także formie przekazano następnie w/w materiał sprawy Sądowi. Taki sposób zgromadzenia materiału dowodowego w sprawie nie budzi zastrzeżeń w sytuacji, w której w świetle art.7 pkt 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz.1575) dokumentami w rozumieniu ustawy są nie tylko wszelkie nośniki informacji, niezależnie od formy przechowywania informacji, w tym w szczególności: akta, kartoteki, rejestry, pliki komputerowe, pisma, mapy, plany, filmy i inne nośniki obrazu, nośniki dźwięku i wszelkich innych form zapisu, ale również kopie, odpisy i inne duplikaty tych nośników informacji.

Bezspornie w toku postępowania skarżąca miała możliwość zapoznania się i wypowiedzenia co do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego (pismo organu z dnia 30 marca 2017 r.), do którego odniosła się we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (powołując tam własne, szczegółowe stanowisko przedstawione w piśmie z dnia 22 stycznia 2017 r., skierowanym do Dyrektora Oddziału IPN we [...]). Wobec powyższego podniesione w skardze uchybienia Prezesa IPN, polegające na: (-) nieokazaniu skarżącej protokołów ze sporządzenia mikrofilmu, czy też kopii elektronicznych, (-) nieprzedstawieniu wykazu dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, nie mają charakteru uchybień dyskwalifikujących przeprowadzone postępowanie.

8. Zaniechanie przez organ zawiadomienia skarżącej, na zasadach przewidzianych w art.10 k.p.a., o uprawnieniu do wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego, nie stanowi o istotnym naruszeniu przepisów postępowania. Jak to bowiem powszechnie przyjęto w orzecznictwie sądowym zarzut naruszenia postanowień art. 10 § 1 k.p.a. przez niezawiadomienie strony o zebraniu materiału dowodowego oraz możliwości wypowiedzenia się i składania wniosków może odnieść skutek tylko wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych. Na stronie stawiającej zarzut spoczywa zatem ciężar wykazania istnienia związku przyczynowego między naruszeniem przepisów postępowania, a wynikiem sprawy. Przyjąć należy, że w/w związek nie został wykazany.

W świetle powyższych okoliczności uznać należy, że wniesiona skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw, w następstwie czego podlega oddaleniu na podstawie art.151 p.p.s.a.