Postanowienie WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 1608/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2017-03-06 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: *Utrzymano w mocy postanowienie - art. 260 par. 1 ustawy - P.p.s.a.
Powołane przepisy: article: art. 260 w zw z  art. 246  par. 1  pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Tkacz – Rutkowska po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu strony skarżącej od postanowienia referendarza sądowego z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I SA/Wr 1608/16, o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R.O. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia 14 listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego olejów smarowych postanawia utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I SA/Wr 1608/16.


UZASADNIENIE

Strona skarżąca, zastępowana przez doradcę podatkowego, w treści skargi wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku na urzędowym formularzu wskazała, że aktualny stan majątkowy w porównaniu z wartością przedmiotu sporu nie pozwala na opłacenie skarg. Organ podatkowy wydał decyzje w rozbiciu na pojedyncze dostawy, z kolei sposób ich wydania i suma kwot wynikająca z tych decyzji powoduje zwiększenie kosztów sądowych.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wszystkie rubryki zostały zakreślone. Strona podała jako zobowiązania i stałe wydatki kwotę 1.000 zł będącą wartością kosztów utrzymania.

W odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów strona oświadczyła, że jest stanu wolnego i z nikim nie zamieszkuje, nie prowadzi też wspólnego gospodarstwa z innymi osobami. Jej miesięczne wydatki to opłaty 400 zł, wydatki na żywność i środki higieny 500 zł, leki 200 zł, spłata kredytów 2.000 zł. Opłaty te do chwili obecnej finansowała z bieżącej działalności gospodarczej. Oświadczyła też, że nie posiada środków transportu. Nie jest właścicielem nieruchomości przy ul. [...] ani w P. przy ul. [...]. Wynagrodzenie dla pełnomocnika w sprawie finansowane będzie po ewentualnym wygraniu sporu sądowego.

Dodatkowo strona oświadczyła, że w sierpniu 2016 r. nie przeprowadzała żadnych operacji bankowych, a w związku z zawieszeniem działalności gospodarczej z dniem 19 sierpnia 2016 r. nie ma możliwości wygenerowania wyciągu bankowego. Poinformowała, że nie posiada żadnych udziałów w A. Sp. z o.o.

Z przedłożonych dokumentów wynika, że skarżąca w 2015 r. uzyskała przychód z działalności gospodarczej w wysokości 6.217.745,74 zł i dochód w kwocie 74.605,70 zł. Od stycznia do sierpnia 2016 r. strona odnotowała w ramach prowadzonej działalności gospodarczej stratę w kwocie 21.003,75 zł przy przychodzie w kwocie 375.530,90 zł. W maju, czerwcu i lipcu 2016 r. strona dostarczyła towary i świadczyła usługi o wartości odpowiednio 24.266 zł, 43.649 zł i 0 zł.

Przedłożone zostały także wydruki historii dwóch rachunków bankowych za marzec, kwiecień, maj, czerwiec i lipiec 2016 r., wykorzystywane prywatnie i w działalności gospodarczej.

Postanowieniem z dnia 2 lutego 2017 r. referendarz sądowy odmówił stronie prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego, udostępnione przez stronę skarżącą dane nie dają podstaw do uwzględnienia przedmiotowego wniosku. Referendarz sądowy wskazał, że skarżąca uzyskała przychody z działalności gospodarczej, które pozwalały jej na uiszczenie kosztów sądowych. Ponadto, według referendarza sądowego, nie wszystkie z oświadczeń złożonych przez stronę można było uznać za wiarygodne, w szczególności oświadczenia co do ponoszonych wydatków oraz posiadanych nieruchomości. Referendarz sądowy zauważył także, że skarżąca wybiórczo wykonała wezwanie referendarza do nadesłania dokumentów i wyjaśnień. Dodatkowo referendarz sądowy podniósł, że prowadzenie działalności gospodarczej na skalę odpowiadającą kwocie przychodów skarżącej z tego tytułu w roku 2015 i 2016 oraz obrotów na jej rachunku bankowym, bez względu na jej wynik, bez zabezpieczenia środków finansowych przeznaczonych na koszty postępowań sądowych związanych z tą działalnością jest konsekwencją samodzielnej decyzji wnioskodawcy i obciąża jej zdolność wszczynania postępowań sądowych dotyczących jego indywidualnego interesu prawnego o charakterze publicznym i cywilnym poprzez uiszczanie opłat sądowych proporcjonalnych do wartości dochodzonych praw i roszczeń związanych z prowadzoną działalnością. Istotne jest także dalsze prowadzenie przez stronę skarżącą tej działalności bez zabezpieczenia środków na wyżej cel. Brak takiego zabezpieczenia wynikający z autonomicznej decyzji strony skarżącej w zakresie planowania wydatków nie może, w ocenie referendarza sądowego, prowadzić do przeniesienia na budżet państwa kosztów ochrony jej indywidualnego interesu prawnego.

W sprzeciwie pełnomocnik skarżącej wskazał, że aktualnie organ podatkowy wydał już ponad 300 decyzji tożsamych merytorycznie. Błędnie referendarz uznał, że koszty postępowania wynoszą ponad 31.000 zł. Faktyczne koszty będą wielokrotnie wyższe. W opinii pełnomocnika, przy ocenie zdolności płatniczych referendarz powinien opierać się nie na przychodzie, ale na dochodzie. Oprócz tego referendarz nie zauważył, że od chwili wydania decyzji przez organ przedsiębiorstwo skarżącej zostało zmuszone do istotnego ograniczenia działalności do momentu uzyskania rozstrzygnięcia sądowego i tym samym utraciła źródło utrzymania .

Jako znane z urzędu wskazać trzeba, że na dzień wydania postanowienia przez referendarza sądowego skarżąca była stroną w 145 sprawach, a wpisy od skarg w tych sprawach zostały wyznaczone na kwoty o łącznej wartości ponad 31.000 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, przyznaje się osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Sąd, po ponownym zbadaniu akt sprawy, uznał, że zasadnie referendarz sądowy odmówił stronie prawa pomocy w żądanym zakresie.

Po pierwsze, należy wyjaśnić, że dla oceny zdolności płatniczych osoby prowadzącej działalność gospodarczej istotny jest osiągany przychód, nie zaś dochód. Kategoria przychodu wskazuje bowiem na to, z jakim efektem prowadzona jest działalność gospodarcza. Jak podkreśla się w orzecznictwie, fakt odnotowania straty nie przesądza jeszcze faktu, że podmiot utracił płynność finansową, a co za tym idzie, powstanie straty nie warunkuje automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Trzeba pamiętać, że strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania przychodu nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi sytuacji tożsamej z brakiem środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2014 r., II GZ 172/14, CBOSA). Stąd w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienie NSA z dnia 27 listopada 2014 r., II FZ 1843/14, CBOSA).

W niniejszej sprawie przedłożona dokumentacja finansowa wskazuje, że skarżąca w 2015 r. uzyskała przychód z działalności gospodarczej w wysokości 6.217.745,74 zł i dochód w kwocie 74.605,70 zł. Do końca sierpnia 2016 r. jej przychód wyniósł 375.530,90 zł i odnotowana została strata na poziomie 18.195,13 zł. Według Sądu, przedstawione wartości jednoznacznie wskazują, że skarżąca dysponowała – i to przed złożeniem skargi – środkami na opłacenie kosztów niniejszego postępowania oraz innych postępowań zawisłych przed tutejszym Sądem.

Co do okoliczności przyszłych postępowań sądowych, należy wskazać, że Sąd nie jest uprawniony do oceny zdolności płatniczych skarżącej w kontekście zdarzeń przyszłych oraz niepewnych. Trzeba bowiem mieć na uwadze, że organy podatkowe nie wydały jeszcze wszystkich decyzji wobec strony. W orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka zgodnie zaś się przyjmuje, że niedopuszczalne jest dokonywanie oceny sytuacji finansowej strony w oparciu o hipotetyczne twierdzenia (zob. np. Kreuz v. Polska, wyrok ETPC z dnia 19 czerwca 2001 r., skarga nr 28249/95). Okoliczność ponoszenia kosztów w następnych postępowaniach będzie mogła jednak zostać rozważona przez Sąd, gdy skarżąca złoży wniosek o prawo pomocy po uruchomieniu kontroli sądowej we wszystkich wskazanych sprawach.

Odnosząc się do akcentowanego przez pełnomocnika faktu ograniczenia działalności gospodarczej trzeba wskazać, że o konieczności ponoszenia kosztów sądowych strona wiedziała już faktycznie wcześniej, aniżeli w dacie wniesienia skargi. Natomiast wartość osiąganych przychodów przez stronę sugeruje, że zawieszenie działalności gospodarczej nie było spowodowane nieopłacalnością jej prowadzenia, lecz – w kontekście kolejnych decyzji określających zobowiązania w podatku akcyzowym z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia olejów smarowych – zamiarem uniknięcia egzekucji administracyjnej. Zatem bez znaczenia pozostaje fakt zawieszenia przez stronę działalności gospodarczej w drugiej połowie sierpnia tego roku.

Oprócz tego trzeba zaznaczyć, że strona nadal nie wyjaśniła rozbieżności w złożonych przez siebie oświadczeniach, mimo że referendarz sądowy wytknął to w swoim postanowieniu. Według Sądu, wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" (art. 246 p.p.s.a.) prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

W konsekwencji, należało zgodzić się z referendarzem sądowym, że nie wszystkie z oświadczeń złożonych przez stronę są wiarygodne, w szczególności oświadczenia co do ponoszonych wydatków oraz tytułów prawnych co do posiadanych przez stronę nieruchomości. Takie rozbieżności świadczą niewątpliwie o wybiórczym udostępnieniu danych przez stronę co do jej sytuacji majątkowej.

Z tych względów Sąd przyjął, że strona skarżąca nie wykazała, aby uiszczenie kosztów postępowania wykraczało poza jej możliwości płatnicze, a tym samym, aby odmowa zwolnienia od tego obowiązku ograniczała skarżącej prawo do sądu.

W rezultacie Sąd postanowił utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 2 lutego 2017 r., o czym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.