Wyrok NSA, sygn. akt III SA 780/95
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1997-01-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób fizycznych
Administracyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 45 ust. 6
journal: Dz.U. 1993 nr 90 poz. 416
law: Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 26 lipca 1993 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
article: art. 77 par. 1, art. 138
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 marca 1980 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.
Teza: Niewielkie uchybienia formalne nie zwalniają organów podatkowych od obowiązku wyjaśnienia, czy wydatek miał miejsce i czy był poniesiony w celu osiągnięcia przychodu.

TEZY

Niewielkie uchybienia formalne nie zwalniają organów podatkowych od obowiązku wyjaśnienia, czy wydatek miał miejsce i czy był poniesiony w celu osiągnięcia przychodu.


SENTENCJA

uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z 20.1.1995 r. Urząd Skarbowy działając na podstawie art. 104 par. 1 Kpa oraz art. 1 i art. 45 ust. 6 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych wymierzył W.B. podatek dochodowy z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za 1992 r. w kwocie 6.216.000 zł, kwestionując jako koszty uzyskania przychodu niektóre wydatki poniesione w ramach działalności gospodarczej w spółce cywilnej "W.M." /od 1.1.1992 r. do 30.4.1992 r./, a następnie w spółce cywilnej z K.B. /1.6.1992 r. - 31.12.1992 r./.

Od decyzji tej podatnik odwołał się, zarzucając, iż decyzja organu I instancji wydana została z naruszeniem art. 22 i art. 26 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, art. 7 i art. 80 Kpa, a także par. 8 ust. 2, par. 10 ust. 2 i par. 12 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 grudnia 1991 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów /Dz.U. nr 125 poz. 559/.

Odnośnie zakwestionowanych przez organ podatkowy wydatków odwołujący się wskazał, że wbrew ustaleniom organu orzekającego wydatki te były kosztami uzyskania przychodu i były należycie udokumentowane, a ponadto, że w jego sprawie zaistniały przesłanki do odliczenia od dochodu kwoty darowizny w wysokości 400.000 zł.

Po rozpatrzeniu tego odwołania Izba Skarbowa decyzją z dnia 29 kwietnia 1995 r. orzekła o zmniejszeniu zobowiązania strony w podatku dochodowym o kwotę 40.000 zł /starych/.

W uzasadnieniu swej decyzji Izba Skarbowa wskazała, iż Spółki, w których odwołujący się był wspólnikiem, dokumentując poniesione wydatki, nie spełniły obowiązujących w tym zakresie wymogów.

I tak:

1/ zakup bloczków betonowych na kwotę 23.940.000 zł udokumentowano dowodami wewnętrznymi zamiast rachunkami, mimo iż taka zasada dokumentowania kosztów mogła mieć miejsce w przypadku wcześniejszego dokonania obrotu towarami, tylko do chwili dostarczenia rachunku przez dostawcę towaru; a odwołujący się nie posiada jednak rachunku na udokumentowanie tych kosztów,

2/ wydatek w kwocie 584.000 zł niedopuszczalnie udokumentowany został "dowodem wpłaty",

3/ kwota 3.150.000 zł, wydatkowana na zakup posiłku dla 4 osób udokumentowana została wprawdzie rachunkiem, z dowodu tego nie wynika jednak, by poniesiony wydatek miał związek z prowadzoną przez podatnika działalnością gospodarczą,

4/ kwota 1.756.000 zł wydatkowana na zakup etyliny udokumentowana została dowodem zakupu, w którym nie ujęto numerów rejestracyjnych samochodów, co w sytuacji gdy spółka rozliczała koszty transportu na podstawie ryczałtu uniemożliwiało stwierdzenie, do jakich samochodów czy też sprzętu zakupione paliwo było faktycznie wykorzystywane.

Odnośnie natomiast darowizny w kwocie 400.000 zł, zaliczonej przez dwuosobową spółkę cywilną z udziałem skarżącego do kosztów - Izba Skarbowa stwierdziła, że połowa tej kwoty winna być odliczona od dochodu podatnika uzyskanego w 1992 r., dokonując skorygowania w postępowaniu odwoławczym zobowiązania strony w podatku dochodowym od osób fizycznych.

W skardze do NSA na powyższą decyzję podatnik wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji, zarzucając, iż wydane one zostały z naruszeniem art. 7, art. 77 i art. 80 Kpa, art. 22 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, a także par. 8 ust. 2, par. 10 ust. 2 i par. 11 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 grudnia 1991 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów /Dz.U. nr 125 poz. 559/. Skarżący podniósł, że wadliwie organy podatkowe zakwestionowały mu brak rachunku dokumentującego zakup bloczków betonowych na kwotę 16.100.000 zł, albowiem zakup ten udokumentowany był rachunkiem Nr 64/92 z 26.5.1992 r., skorygowanym po jego odejściu ze Spółki.

Zdaniem skarżącego z przepisów prawa nie wynikał też obowiązek umieszczania numeru rejestracyjnego samochodu na dowodach zakupu paliwa, a także opisywania rachunków dokumentujących wydatki z tytułu reprezentacji i reklamy.

Odnośnie natomiast kwoty 584.000 zł, która również nie została uznana przez organy podatkowe, skarżący stwierdził, że kwota ta udokumentowana była dowodem zakupu spełniającym wymogi rachunku, a zatem brak było podstaw do kwestionowania tego wydatku. Ponadto niesłusznie nie uznano za koszt wydatku w kwocie 2.499.500 zł udokumentowanego paragonami bez pieczątek, albowiem skoro przyjęto do opodatkowania przychód ze sprzedaży towarów zakupionych na te paragony - to należało również uznać koszty związane z uzyskaniem tego przychodu.

Odpowiadając na skargę, Izba Skarbowa wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko prezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przede wszystkim wskazać trzeba, że rozstrzygnięcie zaskarżonej decyzji, która wydana została po rozpoznaniu odwołania podatnika od decyzji Urzędu Skarbowego z 20.1.1995 r., ograniczone zostało do orzeczenia "zmniejszenia zobowiązania w podatku dochodowym o kwotę 40.000 zł". Pozostaje ono zatem w wyraźnej sprzeczności z rodzajami rozstrzygnięć organu odwoławczego, które przewiduje art. 138 Kpa.

Niezależnie od tej wadliwości, w ocenie NSA w składzie rozpoznającym sprawę, zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem tych przepisów procedury administracyjnej, które nakazują organom podatkowym: podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy /art. 7 Kpa/, wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego /art. 77 par. 1 Kpa/ oraz swobodną, ale nie dowolną ocenę całokształtu materiału dowodowego /art. 80 Kpa/.

Z akt sprawy wynika bowiem, że kwestionując niektóre wydatki podatnika jako koszty uzyskania przychodu - ograniczono się jedynie do kontroli dokumentacji źródłowej tych wydatków, w ramach której nawet niewielkie uchybienia formalne potraktowano jako wadliwość wykluczającą możliwość zaliczenia tych wydatków do kosztów uzyskania przychodu. Orzekające organy zaniechały przy tym, z naruszeniem wskazanych wyżej zasad procedury administracyjnej, nawet podjęcia próby ustalenia, czy kwestionowane transakcje rzeczywiście miały miejsce oraz czy istotnie wydatki podatnika poniesione zostały w celu osiągnięcia przychodu.

W szczególności z powodu wad formalnych zakwestionowano dowody zakupu paliwa, rachunek za posiłek dla 4 osób /reprezentacja i reklama/, a także wydatki udokumentowane paragonami bez stempla /do zarzutów odwołania w odniesieniu do tych ostatnich wydatków organ odwoławczy w ogóle nie odniósł się w uzasadnieniu swej decyzji/. Nie rozważono także, czy dowód wpłaty na kwotę 584.000 zł nie spełnia wymogów do uznania go w istocie za rachunek.

Rację należy przyznać organowi odwoławczemu, który w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, że o zaliczeniu wydatków do kosztów uzyskania przychodu decyduje nie tylko ich rodzaj, ale też i sposób ich udokumentowania. Zauważyć jednak trzeba, że wymogi formalne dotyczące dokumentowania operacji gospodarczych nie mogą stanowić celu samego w sobie, a niewielkie uchybienia formalne /brak stempla, brak opisu celu poniesienia wydatku/ nie zwalniają organów podatkowych od obowiązku wyjaśnienia podstawowych kwestii, takich jak ustalenie czy wydatek istotnie miał miejsce i czy był poniesiony w celu osiągnięcia przychodu.

Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 207 par. 1 i par. 2 pkt 1 i 3 Kpa, NSA uchylił zaskarżoną decyzję.