Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 627/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2022-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145, art. 135, art. 200, art. 205
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 61, art. 103, art. 64
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza, Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur (sprawozdawca) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Agata Jakimiuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 6 lipca 2022 r., znak: SKO.41/1850/OS/2022 w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta Lublin z dnia 7 marca 2022 r., znak: MOPR.D-DPS-OW.4072.3.222.3.2022; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie na rzecz R. K. 497 zł (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

R. K. (dalej jako "strona", "skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 6 lipca 2022 r. w przedmiocie opłaty za pobyt w domu opieki społecznej.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym

i prawym:

Decyzją z 7 marca 2022 r. Prezydent Miasta Lublin ustalił skarżącemu wysokości opłat za pobyt R. K. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w L., w wysokości: 1 028,07 zł miesięcznie za okres od 1 lipca 2017 r. do 31 marca 2018 r., 1 200,06 zł miesięcznie za okres od 1 kwietnia 2018 r. do 31 marca 2019 r., 1 267,40 zł miesięcznie za okres od 1 kwietnia 2019 r. do 31 marca 2020 r , 1 400,07 zł miesięczne za okres od 1 kwietnia 2020 r. do 31 marca 2021 r., 1 452,46 zł miesięcznie za okres od 1 kwietnia 2021 r. do 31 sierpnia 2021 r. , 1 392,53 zł miesięcznie za okres od 1 września 2021 r do 30 listopada 2021 r., 1 429,83 zł miesięcznie od dnia 1 grudnia 2021 r. oraz zobowiązał do uiszczenia należności za okres od 1 lipca 2017 r. do 28 lutego 2021 r. w łącznej wysokości 71 392,37 zł w terminie do dnia 31 grudnia 2024 r., a także do wnoszenia należności w kwocie 1429,83 zł miesięcznie od dnia 1 marca 2022 r. w terminie do ostatniego dnia miesiąca, za który przypada należność.

Ustalając wysokość zobowiązania obciążającego stronę stosownie do regulacji organ I instancji ustalił różnicę między miesięcznym kosztem pobytu mieszkańca w DPS, a opłatą wniesioną przez R. K., która podlega uregulowaniu przez osoby zobowiązane, tj. zstępnych R. K.. Organ wyjaśnił, że z posiadanych dokumentów wynika, iż do wnoszenia opłaty za pobyt R. K. w DPS zobowiązane są trzy osoby, a w dalszej kolejności obowiązek ten scedowany został na Gminę L., która zastępczo wnosi opłatę.

W toku postępowania organ I instancji ustalił na podstawie wywiadu, który wpłynął w dniu 16 czerwca 2017 r., że R. K. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. Dochód rodziny wynosi 33 597,65 zł miesięcznie (7 918,00 euro x 4,2432 zł, tj. przelicznik NBP na dzień 12 lipca 2017 r. = 33 597,65 zł, a dochód na osobę w rodzinie wyniósł 16 798,82 zł. Dochód na osobę przekroczył ustawowe kryterium dochodowe tj. 1 542,00 zł o kwotę 15 256,82 zł, co oznacza, że skarżący kwalifikował się do ponoszenia opłat w wysokości 1 028,07 zł miesięcznie. Z uwagi na fakt, iż pismo wraz z propozycją zawarcia umowy w przedmiocie opłat za pobyt R. K. w DPD nie zostało odebrane przez stronę, w dniu 4 września 2017 r. R. K. zawiadomiony został o wszczęciu postępowania mającego na celu ustalenie ww. odpłatności. Postanowieniem z dnia 21 listopada 2017 r. zawieszone zostało postępowanie do czasu złożenia wskazywanych przez stronę dokumentów, tj. odpisu wyroku Sądu Rejonowego w G. wydanego w sprawie rozwodowej rodziców strony. Wyrok w tej sprawie z dnia 10 marca 1971 r. sygn. akt I C 2225/70 wraz z dokumentacją finansową rodziny wpłynął do MOPR w L. w dniu 7 grudnia 2021 r. Decyzją z dnia 19 stycznia 2021 r. na podstawie art. 98 § 2 oraz art. 105 § 1 k.p.a. organ I instancji umorzył w całości postępowanie w sprawie ustalenia odpłatności R. K. za pobyt R. K. w DPS oraz jego zwolnienia z ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w ww. placówce.

W dniu 20 stycznia 2022 r. organ pierwszej instancji zawiadomił stronę o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia wysokości odpłatności R. K. za pobyt R. K. w DPS. W toku postępowania organ ustalił, że R. K. prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, z którą posiada ustanowioną na podstawie aktu notarialnego z dnia 28 czerwca 2017 r. rozdzielność majątkową. Jego dochód w 2017 r. wynosił 39 310,49 zł miesięcznie Uzyskany dochód, w ocenie organu I instancji kwalifikuje skarżącego do ponoszenia pełnej odpłatności za pobyt ojca R. K. w DPS w wysokości wskazanej w decyzji. Łączna odpłatność R. K. z tego tytułu w okresie od 1 lipca 2017 r. do 28 lutego 2022 r. wynosi 71 392,37 zł i podlega wpłacie w sposób wskazany przez organ.

W wyniku rozpatrzenia odwołania strony, utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie przytoczyło treść art. 61 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268, ze zm.; dalej jako: "u.p.s.") i wskazało, że z uwagi na fakt, iż wnoszona opłata nie pokrywała kosztów pobytu w DPS, do osób zobowiązanych do ponoszenia opłat ze względu na stopień pokrewieństwa należą zstępni. Jak ustalono R. K. posiada troje dzieci. Ponieważ R. K. jako zstępny R. K. należy do osób zobowiązanych wymienionych w art. 61 u.p.s., ciąży na nim obowiązek ponoszenia opłat za pobyt ojca w DPS. Strona nie podpisała umowy w przedmiocie ustalenia wysokości ww. opłat, w związku z czym organ zobowiązany był do wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia opłat w trybie decyzji administracyjnej.

Kolegium stwierdziło, że wszelkie ustalenia organu pierwszej instancji co do wysokości uzyskanego przez stronę dochodu oraz wysokości opłaty za pobyt R. K. w DPS znajdują potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym i pozostają poza sporem, Ponieważ przeprowadzone postępowanie wykazało, że dochód skarżącego przekraczał 300 % kryterium dochodowego o którym mowa z art. 8 ust. 1 u.p.s., zasadnym stało się ustalenie przedmiotowych opłat.

Organ odwoławczy wskazał, że okoliczności poparte stosowaną dokumentacją dotyczące naganności zachowania R. K. wobec strony i rażącego naruszenia przez niego obowiązku alimentacyjnego oraz obowiązków rodzinnych, są niewątpliwie istotne, jednak podlegają ocenie w odrębnym postępowaniu w przedmiocie zwolnienia z obowiązku ponoszenia przedmiotowych opłat.

Wskazując na orzecznictwo sądów administracyjnych podkreślono, że z art. 64 u.p.s. wynika, iż zwolnienie z opłaty za pobyt w DPS może dotyczyć sytuacji, w której osoba wnosi opłatę lub jest do tego zobowiązana, czyli zarówno osoba jak i wysokość opłaty została już wcześniej ustalona w odpowiednim akcie stosowania prawa zgodnie z przepisami ustawy. Zwolnienie musi się bowiem odnosić do skonkretyzowanego obowiązku. Dlatego też rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt. Postępowanie o zwolnienie z opłaty za pobyt w DPS jest postępowaniem odrębnym od postępowania o ustalenie obowiązku ponoszenia opłaty i jej wysokości. Odrębność ta polega na tym, że najpierw musi istnieć prawomocnie orzeczony obowiązek, a dopiero potem możliwe jest zwolnienie z tego obowiązku. Dopiero po ustaleniu opłaty w określonej wysokości możliwe jest rozpoznanie wniosku o zwolnienie od tej opłaty.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją, w skardze do tut. Sądu oraz jej uzupełnieniu pismem z dnia 26 września 2022 r. skarżący wniósł o zwolnienie go w całości od odpłatności za pobyt ojca w DPS.

Skarżący zarzucił naruszenie:

- art. 64 pkt 1 i 7 w zw. z art. 61 pkt 1 u.p.s. - poprzez ich błędną wykładnię i niezastosowanie - co doprowadziło do błędnego uznania, że okoliczności dotyczące naganności zachowania R. K. i rażącego naruszania przez niego obowiązku alimentacyjnego oraz obowiązków rodzinnych winy być oceniane w odrębnym postępowaniu w przedmiocie zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłat skoro u.p.s. nie przewiduje odrębnego trybu postępowania w przedmiocie zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłat za DPS, a zgodnie z podstawowymi zasadami prawa administracyjnego - to organ rozpoznający sprawę główną - winien poczynić wszelkie konieczne ustalenia potrzebne do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy (art.6 i 7 k.p.a.);

- art. 64 pkt 1 u.p.s. - poprzez jego błędne niezastosowanie i nie zwolnienie strony z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej w sytuacji, gdy strona wykazała, iż ponosi koszty utrzymania swojej Matki - M. K. w Domu Seniora w R. , która pracując ponad swoje siły przejęła cały trud utrzymania i wychowania dziecka, po tym jak rodzinę porzucił R. K., gdy skarżący miał 7 lat, i nigdy nie płacił alimentów na rzecz syna;

- art. 7, 8, 9, 10 § 1, 11, 75, 77, 78 § 1, 79a § 1, 80, 86, 107 § 3 k.p.a. - poprzez ich błędne niezastosowanie i nie podjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, mając na względzie słuszny interes strony oraz brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego, co doprowadziło do dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego, a w konsekwencji do błędnych, a także niekompletnych ustaleń faktycznych.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, m.in., że organ rozpoznający sprawę o nałożenie opłat za pobyt w domu pomocy społecznej na podstawie art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2, ust 2, ust. 2d u.p.s. powinien w ramach tego jednego postępowania - rozstrzygnąć również wniosek strony o zwolnienie z opłat na podstawie art. 64 pkt 1 i 7 u.p.s. Żaden przepis ustawy nie wskazuje, że należy rozdzielać te dwa zagadnienia do odrębnych postępowań administracyjnych. Wskazał, że art. 64 ustawy o pomocy społecznej wskazuje, iż osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w DPS, można zwolnić. Przepis ten nie określa, że osoba obowiązana ostateczną decyzją może być zwolniona. Ustawodawca w art. 61 u.p.s. określa, iż osobą obowiązaną do wnoszenia opłaty - jest mieszkaniec domu, małżonek, zstępni, aż wreszcie gmina - czyli osobą obowiązaną jest osoba enumeratywnie wymieniona w art. 61. Posiadanie statusu "osoby obowiązanej" - nie jest w żaden sposób uzależnione od ustalenia obowiązku ponoszenia opłat w drodze ostatecznej decyzji. Skarżący zarzucił w skardze naruszenie prawa materialnego, tj. art. 64 u.p.s. w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji, zaś art. 64 pkt 7 u.p.s. obowiązuje od dnia 27 stycznia 2022 r., Zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 66) - do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Powyższe oznacza, iż art. 64 pkt 7 u.p.s. znajduje zastosowanie do całego czasookresu objętego niniejszym postępowaniem.

Skarżący podkreślił, że R. K. dopuścił się względem jego rażącego naruszenia obowiązku alimentacyjnego oraz wszelkich obowiązków rodzinnych. R. K. porzucił rodzinę, porzucił skarżącego, nie interesował się swoim synem, nie dbał o jego potrzeby, nie wspierał go duchowo, ani finansowo, nie był obecny w jego życiu. Wyrządził skarżącemu olbrzymią traumę psychiczną, jaką jest wychowywanie się i dorastanie bez ojca, a w chwili obecnej R. K., jako obca osoba względem skarżącego nie zasługuje w żaden sposób nawet na najmniejsze wsparcie finansowe.

Skarżący wskazał, że pracownicy MOPS podczas przeprowadzania wywiadu rodzinnego wywiadu środowiskowego w ogóle nie byli zainteresowani żadnymi innymi okolicznościami poza jego zarobkami i sytuacją materialną. W szczególności nie byli w ogóle zainteresowani relacjami między skarżącym a jego biologicznym ojcem.

W odpowiedzi na skargę organ, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasową argumentację w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a.") stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Podkreślenia także wymaga, że sądy administracyjne co do zasady, nie prowadzą postępowania dowodowego i nie orzekają merytorycznie. Innymi słowy nie rozpoznają sprawy administracyjnej co do jej istoty, lecz oceniają, czy organy prowadzące postępowanie administracyjne prawidłowo stosowały przepisy prawa materialnego oraz przepisy postępowania.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa skutkującym koniecznością jej uchylenia. Z uwagi na to, że uchybieniami dotknięta jest także decyzja wydana w I instancji, należało uchylić również i tą decyzję, działając w oparciu o art. 135 p.p.s.a.

Z treści art. 61 u.p.s. (w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz psychicznego, Dz. U. z 2019 r., poz. 1690) wynika, że obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: (1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, (2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, (3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej; przy czym wskazane osoby oraz gmina nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Górną granicą opłaty ponoszonej przez mieszkańca gminy jest 70% jego dochodu. W przypadku małżonka, zstępnych oraz zstępnych, ponoszą oni opłatę ustaloną w drodze umowy zawartej w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s., przy czym ustawodawca wprowadza pewne ograniczenia samego obowiązku i jego zakresu, determinowane dochodem osoby zobowiązanej i wielokrotnością kryterium dochodowego (ust. 2). Jeżeli tak ustalone opłaty, ponoszone przez mieszkańca domu oraz jego małżonka, zstępnych i wstępnych nie porywają całości kosztów utrzymania w DPS, pozostałą różnicę pokrywa gmina, z której osoba została skierowana do DPS. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej mogą wnosić również inne osoby, ale ta regulacja nie ma zastosowania w rozpoznawanej sprawie.

Z kolei w przypadku odmowy przez małżonka lub krewnego zobowiązanego do ponoszenia opłaty zawarcia umowy, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 (art. 61 ust. 2d u.p.s.). Z treści przywołanego art. 61 ust. 2d u.p.s. wynika jednoznacznie, że ustalając wysokość opłaty w drodze decyzji organ gminy ma uwzględnić dwojakiego rodzaju ograniczenia: po pierwsze, ograniczenia dochodowe, nawiązujące do kryterium dochodowego (art. 61 ust. 2 pkt 2), po drugie, "możliwości", o których mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s.

Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu

I instancji podlegają uchyleniu ze względu na naruszenie art. 64 u.p.s. poprzez brak rozważenia możliwości zwolnienia skarżącego z wnoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS, jeszcze na etapie ustalania tej opłaty w drodze decyzji, pomimo złożonego wniosku w tym przedmiocie oraz braku ustalenia sytuacji dochodowej i możliwości płatniczych pozostałych osób zobowiązanych do uiszczania opłaty za R. K. w DPS.

W niniejszej sprawie skarżący wnosił o zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłaty na pobyt ojca w DPS. Organy obu instancji stoją jednak na stanowisku, że rozpoznanie wniosku o zwolnienie z opłaty będzie możliwe dopiero po wydaniu ostatecznej decyzji w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt ojca w DPS. Na poparcie swojego stanowiska Kolegium przywołało orzecznictwo sądów administracyjnych. Wyjaśnić należy, że stanowisko to mogło mieć oparcie w uchwale NSA z 11 czerwca 2018 r. (I OPS 7/17), której sentencja brzmi: "Obowiązek wnoszenia, przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 [u.p.s.], opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby, a w konsekwencji wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 [u.p.s.], wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 [u.p.s.] lub w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 [u.p.s.]". Należy jednak zwrócić uwagę, że stan prawny zasadniczo zmienił się po wydaniu uchwały, co powoduje, że stanowisko wyrażone w uchwale co do konieczności prowadzenia odrębnych postępowań w sprawie ustalenia opłaty (art. 61) i zwolnienia z opłaty (art. 64 i art. 64a u.p.s.) jest nieaktualne. Art. 64 w brzmieniu ustalonym przez ustawę nowelizującą z dnia 19 lipca 2019 r. (Dz. U. z 2019 r. poz. 1690), która weszła w życie w dniu 4 października 2019 r., stanowi, że: "osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (...)". W porównaniu do wcześniejszej wersji przepisu dodano sformułowanie: "obowiązane do wnoszenia opłaty". Motywy prawodawcy, ukierunkowane na rozszerzenie zakresu możliwości zwolnienia z opłaty także na etapie jej ustalania, wynikają również z uzasadnienia do projektu ustawy nowelizującej (Sejm VIII kadencji, druk sejmowy nr 3524), w którym wskazano, że dokonana zmiana "poszerza możliwość zwalniania z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, obok osób wnoszących opłatę, również osób zobowiązanych do wnoszenia opłat zgodnie z przepisami ustawy, ale jeszcze ich niewnoszących". Taka argumentacja znajduje dodatkowe potwierdzenie w analizie uchwały NSA w kontekście pojęcia "obowiązany". Jednym z istotnych elementów wywodu NSA było wyodrębnienie obowiązku ponoszenia opłaty, wynikającego z ustawy od skonkretyzowanego zobowiązania, ustalonego w umowie lub decyzji administracyjnej. Użyte przez ustawodawcę sformułowanie wydaje się wyraźnie odnosić do tego rozróżnienia. Obowiązanym jest zatem ten podmiot, wobec którego nie została jeszcze wydana decyzja o ustaleniu opłaty (po wydaniu decyzji stanie się "zobowiązanym"). Argumentację tą wspiera również wykładnia celowościowa i systemowa, odwołująca się do generalnej zasady upraszczania procedur w sprawach z zakresu pomocy społecznej. Jeżeli już na etapie przekształcania obowiązku w zobowiązanie pojawiają się przesłanki do zastosowania instytucji zwolnienia z opłaty, trudno w nowym stanie prawnym podać racjonalne argumenty za koniecznością wydawania dwóch odrębnych decyzji: o ustaleniu opłaty (art. 61) oraz o zwolnieniu z jej ponoszenia (art. 64 u.p.s.). W aktualnym stanie prawnym istnieje zatem możliwość orzekania o zwolnieniu od opłat łącznie z ustaleniem tej odpłatności, o ile oczywiście strona złoży w tym zakresie stosowny wniosek na tym etapie postępowania. (por. wyrok NSA por. wyrok NSA z dnia 11 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1644/21, wyrok WSA w Białymstoku z 7 kwietnia 2022 r., II SA/Bk 820/21, wyrok WSA w Lublinie z 9 czerwca 2022 r., II SA/Lu 165/22). Oczywiście nadal dopuszczalne jest wydawanie dwóch odrębnych decyzji, jeżeli byłoby to uzasadnione okolicznościami sprawy – gdy wniosek o zwolnienie z opłaty został złożony już po zakończeniu postępowania w sprawie ustalenia opłaty poprzez wydanie decyzji ostatecznej w tym przedmiocie.

Skarżący w toku postępowania zwracał się z wnioskiem o zwolnienie od opłat za pobyt ojca w DPS i podnosił okoliczności oraz przedstawiał dokumenty obrazujące jego relacje z ojcem, a także wskazywał, że ponosi opłaty za pobyt matki w domu opieki.

Zgodnie z art. 64 u.p.s. osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce (pkt 1); osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty (pkt 7). Powołany pkt 7 art. 64 u.p.s. obowiązuje od dnia 27 stycznia 2022 r. Zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 66) do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Powyższe oznacza, że powołany przepis znajduje zastosowanie do całego czasookresu objętego niniejszym postępowaniem.

W przedmiotowej sprawie organy obu instancji przyjęły, że wniosek skarżącego o zwolnienie z ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS zostanie rozpatrzony w drodze odrębnej decyzji. Jak wskazano wyżej, stanowisko organów jest błędne, wobec zmiany stanu prawnego. W stanie prawnym miarodajnym dla rozstrzygnięcia sprawy, obowiązkiem organu I instancji było rozpatrzenie wniosku skarżącego o zwolnienie z opłaty w toku postępowania w sprawie dotyczącej ustalenia opłaty. Decyzja wydawana w trybie art. 64 u.p.s. opiera się na uznaniu administracyjnym, o czym świadczy charakterystyczne sformułowanie użyte przez ustawodawcę "osoby [...] można zwolnić z opłaty", co oznacza, że złożenie wniosku o zwolnienie i wystąpienie jednej z przesłanek nie obliguje bezwzględnie organu do wydania decyzji korzystnej dla strony, ale wymaga skrupulatnego rozważenia, rozstrzygnięcia w tym przedmiocie i uzasadnienia, dlaczego organ zwolnił lub odmówił zwolnienia z opłaty.

W związku z powyższym organy obydwu instancji wydały decyzje z naruszeniem art. 64 u.p.s., poprzez brak rozważenia możliwości zwolnienia skarżącego z wnoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS, jeszcze na etapie ustalania tej opłaty w drodze decyzji, pomimo złożonego w tym przedmiocie wniosku.

Sąd wskazuje ponadto, że podziela dominujące w orzecznictwie i literaturze stanowisko, w świetle którego organ administracji nie może na gruncie art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. w sposób arbitralny dokonywać wyboru spośród osób zobowiązanych do ponoszenia tej opłaty z danego kręgu osób i tylko co do tej osoby prowadzić postępowanie. W związku z tym organy prowadząc postępowanie w trybie przywołanego przepisu, powinny jako strony tego postępowania ustalić wszystkie osoby mieszczące się w kręgu osób wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. i wydać jedną decyzję w stosunku do wszystkich tych osób, mając na względzie ograniczenia z art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. (por. przykładowo: wyrok NSA z 23 lipca 2021 r., I OSK 3039/19; wyrok WSA w Białymstoku z 12 kwietnia 2022 r., II SA/Bk 61/22; wyrok WSA w Bydgoszczy z 25 sierpnia 2020 r., II SA/Bd 994/19; wyrok WSA w Gliwicach z 22 czerwca 2020 r. II SA/Gl 1527/19; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 29 lipca 2021 r., II SA/Go 615/21; wyrok WSA w Krakowie z 5 sierpnia 2021 r., III SA/Kr 277/21; wyrok WSA w Olsztynie z 13 sierpnia 2020 r., II SA/Ol 305/20; wyrok WSA w Rzeszowie z 4 marca 2020 r ., II SA/Rz 435/19). Dotyczy to również osób, które zawarły z organem umowę określając taką odpłatność, jak już wyżej wskazano nie jest bowiem wykluczone określanie odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej zarówno w umowie, jak i w decyzji. Biorąc pod uwagę powyższe ugruntowane stanowisko orzecznictwa, prawidłowym rozwiązaniem było to, aby organy prowadziły jedno postępowanie wobec skarżącego oraz pozostałych zstępnych R. K..

Wskazać także należy, że w przedmiotowej sprawie organ I instancji przyjął (a Kolegium zaakceptowało) metodę proporcjonalnego rozłożenia "po równo" opłaty za pobyt R. K., w części nie pokrywanej przez niego na wszystkie troje jego dzieci, a następnie, w tak wyznaczonych granicach badał indywidualną sytuację dochodową skarżącego i możliwość obciążenia opłatą . Wskazana metoda jest błędna, gdyż nie ma oparcia w obowiązujących przepisach. W orzecznictwie i doktrynie ugruntowany jest pogląd, że nie ma podstaw do zastosowania metody obciążania "po równo" wszystkich osób należących do tego samego kręgu obowiązanych (por. wyrok NSA z 18 maja 2022 r., I OSK 1848/21; wyrok WSA w Lublinie z 26 stycznia 2021 r., II SA/Lu 721/20; I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, el. SIP LEX, art. 61). Taka metoda nie ma oparcia w przepisach, a znajduje zastosowanie wyłącznie w przypadku wskazanym w art. 61 ust. 2f u.p.s., tj. w odniesieniu do sytuacji, gdy obowiązany do uiszczenia opłaty odmawia współpracy z organem, nie chcąc ani zawrzeć umowy, ani zgodzić się na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego.

Uwzględniając powyższe rozważania, w ocenie Sądu, uzasadnione stało się wyeliminowanie z obrotu prawnego kwestionowanych przez skarżącego decyzji. Zaskarżona decyzja jak i decyzja organu pierwszej instancji została wydana z naruszeniem przepisów ustawy o pomocy społecznej.

Ponownie rozpoznając sprawę organy rozstrzygające zastosują się do oceny prawnej i wytycznych zawartych w uzasadnieniu niniejszego wyroku. W szczególności obowiązkiem organu I instancji będzie rozważenie możliwości zwolnienia skarżącego z opłaty na podstawie art. 64 u.p.s. Każde rozstrzygnięcie (pozytywne lub negatywne) musi zostać wyrażone w rozstrzygnięciu i należycie umotywowane w uzasadnieniu decyzji. Ponadto organ będzie zobligowany do ustalenia sytuacji dochodowej i możliwości płatniczych pozostałych osób mogących potencjalnie ponosić odpowiedzialność za opłatę z tytułu pobytu R. K. w DPS.

Z wyżej przedstawionych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c

w zw. z art. 135 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt. 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U z 2015 r. poz. 1800). Wskazana kwota obejmuje zwrot kosztów wynagrodzenie pełnomocnika profesjonalnego w wysokości stawki minimalnej (480 zł) oraz uiszczoną opłatę skarbową od pełnomocnictwa.