Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 94/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2019-04-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 134 par. 1, art. 145
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 7, art. 8, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 17, art. 20, art. 24 ust. 2, art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) Sędzia WSA Janina Guść po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 11 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 grudnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia 8 października 2018 r., nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 8 października 2018 r. Wójt Gminy, działając na podstawie art. 17 i art. 20 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm., dalej również jako: "ustawa") odmówił J. M. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką A. M.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu 18 września 2018 r. J. M. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Znaczny stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, tj. A. M. został orzeczony w dniu 8 listopada 2010r., tj. po ukończeniu przez A. M. 25. roku życia ze wskazaniem, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności. W okresie od 1 lipca 2013 r. do 31 marca 2016 r. wnioskodawca pobierał zasiłek dla opiekuna, z którego zrezygnował. O dnia 1 lutego 2018 r. do chwili obecnej wnioskodawca pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy.

Organ I instancji organ wskazał, że wprawdzie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, stwierdza, że wskazany w ustawie zapis w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad dorosłą osobą niepełnosprawną jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, to jednak kryterium to nie zostało wykluczone ze stosowania. Dopóki nie zostaną ukończone prace legislacyjne nad tymi przepisami Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zobowiązuje organy administracji publicznej do stosowania przepisu art.17 ust. 1b ustawy w brzmieniu dotychczasowym.

Zdaniem organu I instancji należało odmówić stronie świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ nie ustalono daty, od kiedy istnieje niepełnosprawność osoby wymagającej opieki, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 29 września 2010 r., tj. po ukończeniu 25. roku życia, a nadto strona ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W odwołaniu od powyższej decyzji J. M. zarzucił jej naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy poprzez nieuwzględnienie, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego doszło do stwierdzenia niekonstytucyjności części tego przepisu w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki; naruszenie art. 6, art. 7 i art. 7a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.) – dalej jako "k.p.a." poprzez wydanie decyzji w oparciu o niewiążące wytyczne Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej; art. 27 ust. 5 ustawy poprzez jego pominięcie i wadliwe uznanie, że ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi przeszkodę do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że jest ono dla wnioskodawcy korzystniejsze.

Decyzją z dnia 18 grudnia 2018 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Zdaniem Kolegium, w świetle art. 17 ust. 1 i 1b ustawy J. M. nie spełnia przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, A. M. z uwagi na fakt, że daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie da się ustalić, wobec czego nie jest wiadome, czy niepełnosprawność powstała przed ukończeniem przez nią 18. lub 25. roku życia; natomiast znaczny stopień niepełnosprawności ustalono w wieku w wieku 79 lat, a więc po ukończeniu przez nią zarówno 18. jak i 25. roku życia.

Jak wyjaśniło Kolegium wprawdzie w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, Trybunał Konstytucyjny orzekł że: "Art. 17 ust. 1b ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji", to skutkiem tego wyroku nie jest powstanie po stronie zainteresowanych prawa do żądania przyznania im świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad osobami dorosłymi, których niepełnosprawność powstała w wieku późniejszym niż wskazany w tym przepisie. Nadto obecny stan prawny nie uprawnia organów administracji do przyznania osobom sprawującym opiekę nad osobami niepełnosprawnymi prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Trybunał Konstytucyjny wskazał bowiem, że "poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy", zaś organy administracji prowadzące postępowanie administracyjne obowiązane są przestrzegać norm prawa obowiązujących w zakresie prowadzonego postępowania.

Kolegium jednocześnie wskazało, iż ustalenie decyzją z dnia 8 października 2018 r. prawa strony do specjalnego zasiłku opiekuńczego pozostaje bez wpływu na rozpoznanie sprawy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy zarówno organ pierwszej instancji, jak i organ odwoławczy doszły do wniosku, że strona nie spełnia przesłanek do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym brak jest podstaw do rozważania uprawnień strony do jednego z tych świadczeń w świetle art. 27 ust. 5 ustawy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję J. M. zarzucił jej naruszenie :

1. przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1b ustawy poprzez uznanie, że skarżący nie spełnia przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką wobec niemożności ustalenia daty powstania jej niepełnosprawności, mimo że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 stwierdził, że wskazany przepis jest niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki oraz jednocześnie zobligował właściwe organy do zbadania, czy dany wnioskodawca spełnia przesłanki do przyznania świadczenia z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych z pominięciem tej części przepisu, która została uznana za niekonstytucyjną;

2. przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6 k.p.a. w zw. z art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji RP poprzez wydanie zaskarżonej decyzji z pominięciem treści w/w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, mimo że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, a tym samym doszło do naruszenia zasady praworządności wyrażonej w art. 6 k.p.a.;

3. przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 7a § 1 i art. 8 § 1 k.p.a. poprzez oparcie zaskarżonej decyzji na niewiążących wytycznych Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z jednoczesnym pominięciem w/w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, mimo że wyrok ten odniósł bezpośredni skutek na sytuację prawną skarżącego oraz zobligował właściwe organy do zbadania, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do przyznania świadczenia z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych z pominięciem tej części przepisu, która została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną, jak również poprzez niezasadne zaniechanie rozstrzygnięcia wątpliwości prawnych na korzyść strony oraz naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej;

4. przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, mimo że dotknięta jest ona błędami związanymi z naruszeniem przepisów postępowania oraz przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, co obligowało organ II instancji do uchylenia decyzji wydanej w I instancji i przekazania sprawy temu organowi do ponownego rozpoznania.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, wnosząc jednocześnie o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że art. 17 ust. 1b ustawy już w dniu jego wejścia w życie był niezgodny z Konstytucją, a wyrok Trybunału Konstytucyjnego jedynie tę niezgodność potwierdził. Stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny częściowej niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b ustawy eliminuje niekonstytucyjne kryterium ze stosowania. Organ w zaskarżonej decyzji błędnie, wbrew wyrokowi Trybunału Konstytucyjnego oraz wbrew jednolitemu orzecznictwu uznał, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, a tym samym również prawo do rekompensaty pieniężnej (tzn. wyrównania pomiędzy świadczeniem przyznanym a świadczeniem należnym). Wytyczne Ministerstwa w tym zakresie są niewiążące i nie zwalniają organu właściwego od przestrzegania obowiązujących przepisów prawa oraz wyroków Trybunału Konstytucyjnego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej w skrócie jako "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Z uwagi na zaistnienie sytuacji określonej wskazanym przepisem sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm.), zwanej dalej "ustawą".

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (niż wskazane w pkt 1-3), na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Skarżący jest synem osoby wymagającej opieki, wobec czego należy do kręgu osób określonych w ww. przepisie. Matka skarżacego, urodzona w dniu 6 listopada 1930 r., orzeczeniem z dnia 8 listopada 2010 r. zaliczona została do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 29 września 2010 r., a daty, od której istnieje niepełnosprawność, nie da się ustalić.

Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia albo w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Odmowę przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego organy uzasadniły faktem, że niepełnosprawność matki skarżącego nie powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, jak stanowi art. 17 ust. 1b ustawy.

Należało w pierwszej kolejności wobec tego rozstrzygnąć, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jego opieką, nie powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Przy rozważaniu tej kwestii konieczne jest wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 dla określenia ich wpływu na sytuację prawną skarżącego.

Wskazać wobec tego należy, że Trybunał Konstytucyjny w punkcie drugim sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Przedmiotowy wyrok jest wyrokiem zakresowym, czyli takim, w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym zakresie jego zastosowania. Wyrok ten odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 tej ustawy, który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Trybunał Konstytucyjny derogując w powołanym wyżej zakresie przepis art. 17 ust.1b ustawy nie odroczył utraty jego mocy obowiązującej (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP). Skutkiem tego orzeczenia jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, i to począwszy od dnia ogłoszenia wyroku. Przedmiotowy wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie. Omawiany przepis ustawy- art.17 ust. 1b - jako niekonstytucyjny w określonym przez wyrok zakresie - nie powinien mieć od tego momentu zastosowania, gdyż Trybunał Konstytucyjny wprost stwierdził jego niekonstytucyjność.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela linię orzeczniczą sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału, dostrzegają jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i stwierdzają o konieczności uchylenia decyzji (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 923/16, z dnia 4 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1578/16, z dnia 21 lutego 2019 r., sygn. akt I OSK 4020/18, wyrok WSA w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2015 r., sygn. akt VIII SA/Wa 1026/14, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 27 sierpnia 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 623/15, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 1 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 366/15, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 16 marca 2017 r., sygn. akt III SA/Gd 51/17, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl).

Podstawą do odmiennego odczytania sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie mogły być wytyczne Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, na które powołały się organy, albowiem nie mają one normatywnego charakteru.

W niniejszej sprawie zatem organy obu instancji wadliwie uznały, że skarżący nie może uzyskać przedmiotowego świadczenia z tego względu, że jego matka stała się osobą niepełnosprawną już jako osoba pełnoletnia, nie ucząca się. Nie budziło przy tym wątpliwości, że skarżący nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką – miał on bowiem ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego z uwagi na sprawowanie tej opieki.

Po rozstrzygnięciu wyżej omówionego problemu rozważyć należy kwestię przysługiwania skarżącemu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego , które stanowi przeszkodę w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego.

Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli opiekun osoby niepełnosprawnej ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

W niniejszej sprawie organ I instancji decyzję o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnił ponadto ( poza wcześniej omówioną kwestią) przysługiwaniem mu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało natomiast, że przysługiwanie skarżącemu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego pozostaje bez wpływu na ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego , skoro brak jest wcześniej omawianej przesłanki do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wskazać w tym miejscu należy, że art. 27 ust. 5 ustawy stanowi, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń:

1) świadczenia rodzicielskiego lub

2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub

3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub

4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub

5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

- przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Jak wynika z akt administracyjnych, decyzją z dnia 21 lutego 2018 r. skarżącemu przyznano specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką na okres od dnia 1 lutego 2018 r. do 31 października 2018 r.

W dniu 23 sierpnia 2018 r. skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego na kolejny okres zasiłkowy 2018/2019.

Następnie w dniu 18 września 2018 r. skarżący wniósł o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką ( pismo datowane na 14 września 2018 r.). Wniósł też o wypłatę wyrównania pomiędzy kwotą przyznanego mu świadczenia a świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ pierwszej instancji, po rozpatrzeniu wniosku skarżącego z dnia 23 sierpnia 2018 r., decyzją z dnia 8 października 2018 r. przyznał skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką – A. M. na okres od dnia 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019 r.

Natomiast na skutek rozpatrzenia wniosku skarżącego z dnia 18 września 2018 r. organ pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego decyzją również z dnia 8 października 2018 r., która to decyzja została następnie utrzymana w mocy zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego.

W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy podkreślenia wymaga, że skarżący w krótkim odstępie czasu złożył zarówno wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, jak i wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, przy czym oba te wnioski wpłynęły do organu pierwszej instancji przed wydaniem decyzji wnioski te rozstrzygających. W świetle art. 27 ust. 5 ustawy złożenie wniosków o ustalenie prawa do ww. świadczeń winno prowadzić do ustalenia przez organ, czy strona dokonała wyboru przysługującego mu świadczenia. Z treści pisma skarżącego ( wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ) wynika - w ocenie Sądu - że skarżący takiego wyboru dokonał, choć z uwagi na sposób sformułowania treści pisma wybór ten nie musiał być oczywisty dla organu.

Tymczasem organ pierwszej instancji pominął możliwość dokonania wyboru świadczenia przez stronę, tego samego dnia wydając dwie decyzje rozstrzygające merytorycznie o obu świadczeniach. W ten sposób organ pierwszej instancji nie tylko nie uznał, że skarżący dokonał wyboru świadczenia, ale nawet nie rozważył możliwości, że skarżący takiego wyboru dokonał ani też nie wezwał skarżącego do wyjaśnienia treści żądań zawartych w złożonych wnioskach, które wzajemnie się wykluczały.

W ten sposób to nie skarżący, a organ I instancji - we własnym zakresie i w sposób dowolny - dokonał wyboru przysługującego skarżącemu świadczenia, przy czym przyznał skarżącemu świadczenie mniej korzystne, tj. specjalny zasiłek opiekuńczy, zaś odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnił m.in. ustaleniem prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Taki sposób procedowania narusza art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w związku z art. 27 ust. 5 ustawy, a nadto narusza art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ drugiej instancji z kolei okoliczność tę uznał za nieistotną dla rozstrzygnięcia sprawy.

Takie działanie organów spowodowało, że naruszone zostało prawo skarżącego do dokonania wyboru świadczenia. Nie ma przy tym znaczenia, że organ pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania przedmiotowego świadczenia również z uwagi na brak spełnienia warunku, o którym mowa w art. 17 ust. 1b ustawy, a nie tylko z uwagi na zaistnienie negatywnej przesłanki z ust. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy. Ocena organu pierwszej instancji, jak i powielające tę ocenę stanowisko organu odwoławczego w tym zakresie były bowiem nieprawidłowe i zostały dokonane – jak już wyżej wykazano – z naruszeniem art. 17 ust. 1b ustawy w zw. z wyrokiem TK z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13.

Dodać należy, że fakt ustalenia skarżącemu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego nie jest sytuacją nieodwracalną. W świetle art. 27 ust. 5 ustawy regulującego kwestię zbiegu uprawnień do świadczeń, w przypadku wyboru przez skarżącego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zaistniałaby podstawa do usunięcia z obrotu prawnego decyzji o przyznaniu mu specjalnego zasiłku opiekuńczego. Jak wynika z oświadczenia złożonego w toku postępowania administracyjnego, a także przed Sądem I instancji (pismo z dnia 27 marca 2019 r.), skarżący deklarował chęć uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w zamian za specjalny zasiłek opiekuńczy. Zaistniały wobec tego podstawy do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji o przyznaniu skarżącemu specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Zauważyć ponadto należy, że - zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy - prawo do świadczeń rodzinnych co do zasady ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami.

Wynika z powyższego , że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może nastąpić bez zainicjowania postępowania w tym przedmiocie przez zainteresowaną osobę. Postępowanie w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może zostać zainicjowane z urzędu przez organ administracji. Dopiero złożenie wniosku powoduje, że prawo do takiego świadczenia może być przyznane.

Ponownie rozpatrując sprawę organy winny uwzględnić treść wniosków i zawartych w nich oświadczeń złożonych przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego dotyczących wyboru przysługującego mu świadczenia w trybie art. 27 ust. 5 ustawy.

Organy zobowiązane będą ponadto do uwzględnienia powyższego stanowiska Sądu, w tym do pominięcia tej części normy art. 17 ust. 1b ustawy, którą Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, uznał za niezgodną z Konstytucją RP.

Nadmienić też należy, że w przypadku zbiegu uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz dokonania przez osobę uprawnioną wyboru świadczenia pielęgnacyjnego celem działań organu powinno być wyeliminowanie z obiegu prawnego rozstrzygnięcia przyznającego na ten sam okres specjalny zasiłek opiekuńczy, a następnie przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej zgodnie ze złożonym wnioskiem.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił decyzje organów obu instancji.