Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 214/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-06-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 139, art. 138 par. 1 pkt 2, art. 29
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art.10 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 229 poz 2273
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej
journal: Dz.U.UE.L 2005 nr 277 poz 1 art. 37 ust. 2
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz  Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW).
journal: Dz.U.UE.L 2003 nr 270 poz 1 art. 2a
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w  ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniające rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr  1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr  2358/71 i (WE) nr 2529/2001

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda/sprawozdawca/, Sędzia WSA Sławomir Fularski, Protokolant Justyna Kapusta, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi P. M.i A.E.P. Sp. z o.o. z siedzibą w B. wspólników spółki cywilnej "P. A." z siedzibą w B. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] lutego 2010 r. Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie płatności z tytułu wspierania, gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2008 i umorzenia postępowania 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3) zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. na rzecz skarżących solidarnie kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją Nr [...] z dnia [...] maja 2009r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) w B. działając na podstawie art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2007r. Nr 64, poz.427, zwana dalej ustawą o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich), w związku z § 3 ust. 1, 2, 3, § 5 ust. 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2007r. Nr 68, poz. 448 ze zm., zwane dalej rozporządzeniem ONW), art. 16 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 368, z 23.12.2006, str. 74,), art. 50 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz. Urz. UE L 141 z 30.04.2004, str. 18, ze zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne rozdz. 3, t. 44. str. 243, ze zm.), art. 138 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1973/2004 z dnia 29 października 2004 roku ustanawiającego szczegółowe zasady zastosowania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1782 w sprawie systemów wsparcia przewidzianych w tytułach IV i IVa tego rozporządzenia oraz wykorzystania odłogowanych gruntów do produkcji surowców ( Dz. Urz. WE Nr L 345 z 20.11.2004 roku., str. 1 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwana dalej kpa) przyznał "[...]" - spółce cywilnej reprezentowanej przez P. M., pomoc finansową z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) - zwana dalej także jako płatność ONW - na 2008 rok w wysokości łącznej [...] zł. w tym: ONW – nizinne strefa II w wysokości [...] zł w tym środki budżetu Unii Europejskiej [...] zł , środki krajowe [...] zł; ONW- nizinne strefa I w wysokości [...] zł w tym środki budżetu Unii Europejskiej [...] zł , środki krajowe [...] zł.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż stawka płatności do 1 ha na obszarze ONW strefa nizinna II wynosi 264,00 zł. Powierzchnia deklarowana kwalifikowana do płatności wynosi [...] ha zaś powierzchnia stwierdzona w kontroli administracyjnej na obszarze ONW strefa nizinna II wynosi [...] ha. Wyliczona procentowa różnica między powierzchnią działek położonych na obszarze ONW strefa nizinna II zadeklarowanych we wniosku a powierzchnia stwierdzoną w czasie kontroli administracyjnej na miejscu wynosi 0,32 %. Kwota przyznanej płatności do obszaru ONW strefa nizinna II wynosi [...] zł. Stawka płatności do 1 ha na obszarze ONW strefa nizinna I wynosi [...] zł. Powierzchnia deklarowana kwalifikowana do płatności wynosi [...] ha tak jak i powierzchnia stwierdzona w kontroli administracyjnej na obszarze ONW strefa nizinna I wynosi [...] ha. Kwota przyznanej płatności do obszaru ONW strefa nizinna I wynosi [...] zł. Organ wyjaśnił, że w dniu [...] maja 2008r. do Biura Powiatowego ARiMR w B. wpłynął wniosek o przyznanie płatności producenta zarejestrowanego w ewidencji producentów pod nr [...] o nazwie "[...]" spółka cywilna, reprezentowanego przez P. M. Nadto, organ I instancji podniósł, że w wyniku przeprowadzonej w gospodarstwie producenta kontroli na miejscu, korekty wnioskodawcy z [...] grudnia 2008 r. stwierdzono, że obszar powierzchni działek rolnych spełniający warunki do przyznania płatności ONW wynosi [...] ha. W związku z powyższym płatność przysługuje do powierzchni stwierdzonej. W konkluzji organ wskazał, że zobowiązanie do prowadzenia działalności rolniczej na obszarach ONW przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności dotyczy zobowiązania podjętego w dniu otrzymania środków pieniężnych na podstawie niniejszej decyzji, na powierzchnią równą [...] ha.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył P. M. działający w imieniu spółki cywilnej "[...]" z siedzibą w B. zarzucając błędne określenie daty biegu okresu wieloletniego zobowiązania ONW, wnosząc o uchylenie decyzji w części określenia okresu od kiedy biegnie zobowiązanie i określenie prawidłowej daty początkowej biegu zobowiązania. W uzasadnieniu odwołania podniósł, że nie występują w sprawie jakiekolwiek przesłanki, aby bieg zobowiązania liczyć na nowo od daty wypłaty płatności przyznanej skarżonej decyzją.

Decyzją Nr [...] z dnia [...] lutego 2010r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. biorąc za podstawę art. 138 § 1 pkt 2 kpa orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji i umorzeniu postępowania przed organem I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przedstawił przebieg postępowania

w sprawie. Podał, iż w dniu [...] maja 2008r. do Biura Powiatowego ARiMR w B. wpłynął podpisany przez P. M., wniosek producenta "[...]" spółka cywilna o przyznanie płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania" objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013. W dniu [...] maja 2009r. organ I instancji wydał decyzję przyznającą płatność ONW na 2008 rok dla "[...]" spółka cywilna w łącznej wysokości [...] zł. Odwołanie od wydanego rozstrzygnięcia wniósł działający w imieniu spółki P. M.

Organ odwoławczy podniósł, iż postępowanie w sprawie przyznania "[...]" spółka cywilna płatności ONW na 2008r. zostało błędnie wszczęte i jako takie nie powinno było być prowadzone przez organ, bowiem od początku było dotknięte wadą bezprzedmiotowości. Przesłankę powyższego stanowi ustalenie, że brak jest w sprawie podmiotu postępowania bowiem spółka cywilna nie jest w niniejszym postępowaniu podmiotem praw i obowiązków w rozumieniu przepisów kpa. Podmiotami praw i obowiązków w stosunkach, w których występuje spółka cywilna są wspólnicy tej spółki. To wspólnikom (każdemu z osobna) przysługuje status strony zarówno w postępowaniu administracyjnym jak i sądowoadministracyjnym. Wobec powyższego spółka cywilna nie może zostać uznana za stronę w rozumieniu kpa. Skoro spółka cywilna nie jest podmiotem prawa i jako taka nie ma zdolności prawnej, nie może więc zostać beneficjentem płatności.

Organ II instancji dodał, iż zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sygn. akt VIII SA/Wa 564/08 spółka cywilna nie ma osobowości prawnej, zdolności sądowej, wekslowej, upadłościowej, układowej. Zdolność taką mają jedynie wspólnicy spółki. Organ wywiódł, iż w zakresie prawa administracyjnego regulowanego przez kpa, spółka cywilna nie ma zdolności prawnej, a więc nie może być stroną postępowania, ani adresatem decyzji administracyjnej. Zgodnie bowiem z normą art. 29 kpa - stronami mogą być osoby fizyczne i osoby prawne, a gdy chodzi o państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne i organizacje społeczne, również jednostki nie posiadające osobowości prawnej. Zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych stron ocenia się według przepisów prawa cywilnego, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej (art. 30 § 1 kpa).

Organ odwoławczy stwierdził, że wspólnicy spółki cywilnej "[...]", tj. : "[...]" sp. z o. o. z siedzibą w B. oraz P. M. zarejestrowani są w ewidencji producentów rolnych ARiMR jako niezależni producenci rolni (każdy z osobna), dlatego też organ nie może przyznać płatności, o którą wnosi spółka cywilna "[...]", na rzecz jej wspólników. W zaistniałej sytuacji, wniosek złożony w imieniu spółki, nie może być uznany za wniosek złożony faktycznie przez jej wspólników, stąd też nie ma możliwości wydania w przedmiotowej sytuacji decyzji.

Skargę na powyższą decyzję do sądu administracyjnego złożyli P. M. i "[...]" sp. z o.o. z siedzibą w B. jako wspólnicy spółki cywilnej "[...]" z siedzibą w B., wnioskując o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

Wydanemu rozstrzygnięciu skarżący postawili zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego – art. 10 ust. 1 i art. 21 ust. 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, art. 37 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005, § 2 rozporządzenia ONW w związku z art. 2 lit a rozporządzenia Rady (WE) Nr 1782/2003 oraz przepisów postępowania - art. 29, art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 105 § 1 i art. 139 kpa.

W uzasadnieniu skargi skarżący podnieśli, iż zgodnie ze stanowiskiem doktryny "Posiadanie osobowości prawnej prawa cywilnego nie jest konieczne dla możliwości bycia stroną stosunków administracyjnoprawnych i uzyskania statusu strony postępowania (T. Woś, Gloso do uchwały TK z 23 czerwca 1993 r., W 3/92 - PiP 1994, nr 3, s. 100). Rozstrzygające znaczenie w tej kwestii mają przepisy prawa materialnego. Jeżeli ustawodawca wyposaża danego rodzaju jednostki organizacyjne w zdolność prawną w określonej dziedzinie materialnego prawa administracyjnego, to przepisy prawa procesowego nie mogą ograniczać zdolności jednostki organizacyjnej do bycia podmiotem praw i obowiązków w tej sferze prawa administracyjnego.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęto, że stroną postępowania administracyjnego może być również spółka cywilna niemająca osobowości prawnej i reprezentowana w obrocie cywilnoprawnym przez wspólników, jeżeli przepisy szczególne przyznają jej status strony (zob. wyrok NSA z 22 sierpnia 2000 r., V SA 2021/99 - LEX nr 50150; wyrok NSA z 12 kwietnia 2000 r., V SA 1935/99 - Treść art. 29 Kpa nie powinna być interpretowana w taki sposób, że spółka cywilna nie może być stroną postępowania administracyjnego. Oznacza to, że także jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej, a takimi są spółki cywilne, mogą być stronami postępowania administracyjnego, jeżeli przepisy szczególne przyznają im taki status (Lexpolonica nr 347298 - Pal. 2000, nr 7-8, s. 248)".

Skarżący wywiedli dalej, że z dyspozycji: art. 10 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, art. 37 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005, § 2 rozporządzenia ONW oraz art. 2 lit a) rozporządzenia Rady (WE) Nr 1782/2003 wynika, iż materialne przepisy prawa w dziedzinie płatności ONW przyznają spółce cywilnej zdolność administracyjną. Spółka cywilna jest bowiem: jednostką organizacyjną nic posiadającą osobowości prawnej (cywilistycznie), jest rolnikiem i jest grupą osób cywilnych lub prawnych. Podkreślić należy, iż przy ocenie uprawnień spółki nie istotny jest jej i jej członków status w świetle przepisów prawa krajowego.

Skarżący wskazali, że stosownie do postanowień art. 21 ust. 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich do spraw indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej przepisy kpa (również jego artykuł 29) stosuje się z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w rozporządzeniu nr 1698/2005. Przepis art. 37 ww. rozporządzenia wyraźnie stanowi, iż płatności udziela się rolnikom (w tym także grupom osób prawnych lub fizycznych - spółkom cywilnym), a ta kategoria podmiotowa jest szersza niż wynikająca z tezy art.29 kpa grupa podmiotów: osoby fizyczne lub prawne.

Powyższe stwierdzenia w ocenie skarżących prowadzą do wniosku, że organ odwoławczy błędnie przyjął, iż spółka cywilna nie może być stroną postępowania. Bezpodstawnie umorzono więc postępowanie pierwszej instancji, naruszając zapisy art.138 § 1 pkt 2 oraz art.105 § 1 kpa. Postępowanie w żadnej mierze nie było bezprzedmiotowe i winno być zakończone merytorycznym rozstrzygnięciem, zgodnym zresztą z żądaniem wnioskodawcy.

Skarżący wskazali także na błędną i nieuprawnioną interpretację przez organ wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie VIII SA/Wa 564/08. Dodatkowo zauważyli, że odwołanie od uchylonej decyzji wniesiono jedynie w części – organ przekroczył więc w skarżonej decyzji zakres zaskarżenia – naruszając również art. 139 kpa. Nadto wnieśli o autokontrolę decyzji w trybie art. 54 § 3 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Organ dodatkowo wyjaśnił, że niewątpliwie błędnie został nadany numer identyfikacyjny dla podmiotu jakim jest spółka cywilna, bowiem spółka nie może być beneficjentem działań realizowanych przez ARiMR, a to w konsekwencji wpływa na bezprzedmiotowość postępowania w zakresie przyznania płatności.

Na rozprawie przed Sądem w dniu [...] czerwca 2010 r. P. M. jako wspólnik skarżącej spółki popierając skargę wniósł o zasądzenie kosztów postępowania. Podniósł, że w wyniku rozpoznania odwołania została naruszona zasada reformationis in peius, gdyż sytuacja odwołującego się uległa pogorszeniu. W załączniku złożonym do protokołu rozprawy wskazał zaś, że wnioski o płatność w każdym przypadku sygnował w imieniu wspólników, wspólnik na którego umocowanie pozostali wyrazili zgodę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Mając na uwadze powyższe kryteria, skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem rozpoznania przez Sąd jest skarga P. M. i "[...]" sp. z o.o. z siedzibą w B. - wspólników spółki cywilnej "[...]" z siedzibą w B. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W. uchylającą i umarzającą postępowanie I instancji. Decyzją zaś wydaną w I instancji, Kierownik Biura Powiatowego w B. orzekł o przyznaniu dla ww. spółki cywilnej płatności ONW w łącznej wysokości [...] zł. Powyższy fakt powoduje, że organ II instancji wydając zaskarżone rozstrzygnięcie dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie bowiem z art. 139 kpa organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba, że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny (tzw. reformationis in peius). Powyższy przepis stanowi gwarancję procesową praw strony, która składając odwołanie nie powinna obawiać się, że jej sytuacja prawna pogorszy się wskutek rozpoznania odwołania i wydania nowej decyzji w sprawie (patrz - Z. Janowicz, Kodeks postępowania administracyjnego, s. 330). Zakaz reformationis in peius jest uznawany za jedną z fundamentalnych zasad prawa procesowego w demokratycznym państwie prawa, dlatego sąd administracyjny – rozpatrując skargę – musi zawsze dokonać wnikliwej kontroli zasadności odstąpienia od niego przez organ odwoławczy (teza pierwsza wyroku SN z 24 czerwca 1993 r., III ARN 33/93 – PiP 1994, nr 9, s.111). Do wydania zaś decyzji na niekorzyść strony dochodzi wówczas, gdy w wyniku porównania decyzji organu odwoławczego oraz decyzji organu I instancji zostanie stwierdzone, że w decyzji organu odwoławczego uległ zmniejszeniu zakres praw tej strony lub zakres jej obowiązków uległ powiększeniu. W niniejszej sprawie oczywistym jest, że w sytuacji, gdy na podstawie decyzji organu I instancji spółce cywilnej "[...]" przyznano płatność ONW w łącznej wysokości [...] zł, zaś w wyniku decyzji organu odwoławczego ta płatność w ogóle jej nie przysługuje, doszło do wydania decyzji na niekorzyść strony.

Odstępstwo od tego zakazu jest zaś możliwe tylko w dwóch przypadkach : rażącego naruszenia prawa przez zaskarżoną decyzję oraz rażącego naruszenia interesu społecznego. Organ odwoławczy, rozstrzygając sprawę na niekorzyść strony odwołującej się, jest jednak zobowiązany do wykazania w uzasadnieniu swej decyzji powodów, dla których przyjął, iż rozstrzygnięcie takie jest dopuszczalne w świetle art. 139 kpa (patrz – wyrok NSA z 6 lutego 1989 r.,IV SA 1101/88 – ONSA 1989, nr 2, poz. 71). Z uzasadnienia decyzji organu odwoławczego nie wynika natomiast, że decyzja organu I instancji rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny – brak jest w ogóle rozważań organu w tym zakresie. Organ odwoławczy wskazał bowiem jedynie, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte błędnie i jako takie nie powinno było być prowadzone przez organ I instancji. Nadto, organ II instancji podniósł, że P. M. oraz spółka z ograniczoną odpowiedzialnością : "[...]" z siedzibą B., tj. wspólnicy spółki cywilnej "[...]" są zarejestrowani w ewidencji producentów rolnych ARiMR jako niezależni producenci rolni, w związku z tym nie można przyznać wnioskującej spółce cywilnej płatności na rzecz jej wspólników, co uniemożliwia wydanie w niniejszej sprawie orzeczenia administracyjnego. Tym samym, organ odwoławczy stwierdził, że spółka cywilna nie ma podmiotowości prawnej do ubiegania się o przyznanie płatności ONW.

W ocenie Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, organ nieprawidłowo zastosował art. 138 § 1 pkt 2 kpa, bowiem błędnie uznał, że postępowanie w niniejszej sprawie jest bezprzedmiotowe. Tym samym, organ odwoławczy dopuścił się naruszenia ww. przepisu, winien bowiem wydać rozstrzygnięcie w sprawie co do istoty w przedmiocie przyznania skarżącym wspólnikom spółki cywilnej wnioskowanej na 2008 r. płatności ONW, a nie kończąc postępowanie w formalny sposób poprzez uchylenie decyzji i umorzenie postępowania I instancji. Decyzja umarzająca postępowanie I instancji, wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa nie rozstrzyga o materialnoprawnych uprawnieniach i obowiązkach stron przyjmując, że nie ma przesłanek do merytorycznego rozstrzygania co do istoty sprawy.

W wyroku z dnia 18 kwietnia 1995 r., SA/Łd 2424/94, opublikowanym w ONSA 1996/2/80, Naczelny Sąd Administracyjny zawarł zasługującą na pełną aprobatę tezę, że z bezprzedmiotowością postępowania mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Oznacza to, że wszystkie elementy badanego stanu faktycznego i prawnego są tego rodzaju, że niepotrzebne jest postępowanie mające na celu wyjaśnienie wszystkich tych okoliczności w sprawie. Chodzi tu o kryterium bezprzedmiotowości odnoszące się do postępowania, ale w taki sposób, iż wynik tego postępowania nie powinien mieć charakteru merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie, lecz jedynie być formalnym jego zakończeniem.

Bezprzedmiotowość postępowania może bowiem wynikać z istnienia przesłanki podmiotowej bądź też przesłanki przedmiotowej w prowadzonym postępowaniu. W szczególności gdy w znaczeniu prawnym brakuje przedmiotu postępowania, można mówić o braku przesłanki przedmiotowej do merytorycznego rozstrzygnięcia. Podobnie jest w przypadku braku przesłanki podmiotowej, a więc w sytuacji braku strony postępowania mającej interes prawny w uzyskaniu rozstrzygnięcia.

W rozpatrywanej sprawie okolicznością powodującą, w ocenie organu odwoławczego bezprzedmiotowość postępowania jest brak podmiotowości spółki cywilnej przy ubieganiu się o płatność ONW.

Zdaniem Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie powyższy pogląd organu jest błędny. Posiadanie osobowości prawnej prawa cywilnego, jak trafnie wskazują skarżący, nie jest bowiem konieczne dla możliwości bycia stroną stosunków administracyjnoprawnych i uzyskania statusu strony postępowania.

Zgodnie z art. 29 kpa stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes lub obowiązek. Wśród podmiotów, które mogą mieć status strony art. 29 kpa wymienia osoby fizyczne i osoby prawne, a gdy chodzi o państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne i organizacje społeczne – również jednostki nie posiadające osobowości prawnej.

W ocenie Sądu, treść art. 29 kpa nie powinna być interpretowana w taki sposób, że spółka cywilna nie może być stroną postępowania administracyjnego z tego powodu, że nie mieści się w katalogu podmiotów wymienionych w tym przepisie, gdyż każdy kto może stać się stroną stosunku prawnego nawiązanego na podstawie prawa materialnego z mocy decyzji będzie występował w postępowaniu administracyjnym jako strona. Oznacza to, że także jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej, a takimi są spółki cywilne, mogą być stronami postępowania administracyjnego, jeżeli przepisy szczególne przyznają im taki status. Skoro bowiem ustawodawca wyposaża dany podmiot w zdolność prawną na gruncie określonej dziedziny administracyjnego prawa materialnego, to uprawniony jest pogląd, że prawo procesowe nie może ograniczać jego zdolności administracyjnoprawnej w zakresie praw i obowiązków wynikających z tej dziedziny prawa (patrz: Piotr Przybysz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Wydanie 6. LexisNexis.Warszawa 2009, s. 128).

Również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego uznano, że stroną postępowania administracyjnego może być także spółka cywilna niemająca osobowości prawnej i reprezentowana w obrocie cywilnoprawnym przez wspólników, jeżeli przepisy szczególne przyznają jej status strony (patrz – wyrok NSA z 22 sierpnia 2000 r., V SA 2021/99 – LEX nr 50150; wyrok NSA z 12 kwietnia 2000r., V SA 1935/99 – Pal. 2000, nr 7-8, s. 248).

W ocenie Sądu istnieją zaś przepisy prawa materialnego, które umożliwiają spółce cywilnej złożenie wniosku, a tym samym ubieganie się przez nią o przyznanie płatności ONW.

Zgodnie z art. 37 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U.UE L z dnia 21 października 2005 r.) który to przepis dotyczy płatności z tytułu naturalnych utrudnień na obszarach górskich oraz płatności na innych obszarach z utrudnieniami - płatności udziela się rolnikom. Z kolei na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich pomoc (która na mocy art. 5 ust. 1 pkt 12 tej ustawy dotyczy m. in. wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania - ONW) jest przyznawana na wniosek osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej. Stosownie zaś do § 2 rozporządzenia ONW, płatność ONW przyznaje się rolnikowi w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia Rady (WE) 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniającego rozporządzenia (...) (Dz. U.UE L 270 z dnia 21 października 2003 r., s. 1 z ze zm., Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 40, s. 269 ze zm.), m. in. jeżeli został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Z kolei z ostatniego ww. przepisu - stanowiącego definicję rolnika wynika, że "rolnik" oznacza osobę fizyczną lub prawną, bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty, określonym w art. 299 Traktatu, oraz które prowadzą działalność rolniczą.

Zdaniem Sądu spółka cywilna jest jednostką organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej, może być również uznana za grupę osób fizycznych lub prawnych, o których mowa w ww. przepisach.

W tym miejscu należy również stwierdzić, że art. 12 ust. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r., Nr 10, poz. 76 ze zm.) nie jest przepisem prawa materialnego pozwalającym na przyjęcie, że spółka cywilna została wyposażona w zdolność prawną w sprawie dochodzonej płatności ONW. W przepisie tym uregulowano bowiem jedynie kwestię nadania numeru identyfikacyjnego m. in. producentom rolnym działającym w formie spółki cywilnej. Z przepisu tego nadto wynika, że w przypadku producentów rolnych działających w formie spółki cywilnej, nadaje się jeden numer identyfikacyjny; numer ten nadaje się temu wspólnikowi, co do którego pozostali wspólnicy wyrazili pisemną zgodę. Z art. 12 ust. 6 ww. ustawy wynika zaś, że do wniosku o wpis do ewidencji producentów, w przypadku spółki cywilnej, dołącza się pisemną zgodę wspólników.

Tak więc, w przypadku spółki cywilnej wniosek o przyznanie płatności ONW powinien zostać złożony przez jednego ze wspólników, mianowicie tego - któremu, za zgodą pozostałych wspólników nadano numer identyfikacyjny. Również przyznanie samej płatności winno nastąpić właśnie dla tego wspólnika, na którego wpis do ewidencji producentów wyrazili pozostali wspólnicy. W niniejszej sprawie organ I instancji wskazał, że w ewidencji producentów rolnych pod nr [...], czyli numerem wskazanym we wniosku inicjującym postępowanie, figuruje podmiot reprezentowany przez P. M., o nazwie "[...]" spółka cywilna. Organ II instancji nie wyjaśnił natomiast w swojej decyzji czy rzeczywiście pod ww. nr identyfikacyjnym w ewidencji producentów rolnych, figuruje spółka cywilna, a nie jeden z jej wspólników, tj. P. M. lub spółka z ograniczoną odpowiedzialnością tj. "[...]" z siedzibą w B. Powyższe może mieć zaś znaczenie w świetle zarzutów skarżących, że wnioski o płatność w każdym przypadku były sygnowane w imieniu wspólników przez wspólnika, na którego umocowanie pozostały wyraził zgodę.

Tym samym, organ odwoławczy nie wyjaśnił w bezsporny i jednoznaczny sposób czy wnioski o przyznanie płatności ONW nie były składane przez wspólnika na którego pozostali wspólnicy wyrazili zgodę, aby ubiegał się o przedmiotową płatność. Na podstawie zaś art. 21 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie stoi na straży praworządności i jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Niewątpliwie doszło więc również do naruszenia przez organ ww. przepisu.

W ponownym postępowaniu organ II instancji powinien więc przede wszystkim wyjaśnić w bezsporny sposób kto jest producentem rolnym wpisanym do ewidencji pod numerem identyfikacyjnym wskazanym we wniosku z dnia [...] maja 2008 r., a dopiero następnie, mając na uwadze powyższe uwagi Sądu, w szczególności dotyczące art. 139 kpa, wydać merytoryczne, a nie formalne rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania bądź odmowy przyznania dla skarżących płatności ONW na 2008 r.

W związku z powyższym, nie przesądzając ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 ppkt c) p.p.s.a orzekł jak w pkt 1 wyroku. Orzeczenie w pkt 2 wyroku oparto na podstawie art. 152 p.p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania sądowego Sąd postanowił na mocy art. 200, art. 205 § i art. 209 p.p.s.a.

-----------------------

1