Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1612/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-11-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 145 § pkt 1 lit. c, art. 141 § 4
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 268a i 10 § 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon sędzia del. WSA Jacek Fronczyk Protokolant asystent sędziego Marcin Rączka po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2014 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 stycznia 2014 r. sygn. akt II SA/Wa 1962/13 w sprawie ze skargi H.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 sierpnia 2013 r. nr [..] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 stycznia 2014 r. sygn. akt, II SA/Wa 1962/13 oddalił skargę H.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 sierpnia 2013 r. nr [..]w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 4 czerwca 2013 r. nr [..], działając na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 z późn. zm.), po rozpatrzeniu wniosku H.K. z dnia 29 stycznia 2013 r., odmówił przyznania wymienionemu świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że powyższe świadczenie może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, a powyższe warunki muszą być spełnione łącznie. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżący na dzień powstania niezdolności do pracy w wieku 58 lat, udokumentował 20 lat i 5 miesięcy okresu ubezpieczenia. Ponadto w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych, udokumentował jedynie 1 rok 8 miesięcy i 27 dni tych okresów. Niezależnie od powyższego w latach 1974 – 1983 wystąpiła przerwa w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne, zaś z dniem 30 września 2003 r. zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej i do powstania całkowitej niezdolności do pracy w dniu 29 sierpnia 2011 r., tj. prawie przez okres 8 lat nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym. Stąd też – w ocenie organu – nie zostały wykazane żadne szczególne okoliczności uniemożliwiające skarżącemu przezwyciężenie przeszkód w nabyciu uprawnień do świadczeń na zasadach ogólnych, bowiem w tym okresie nie orzeczono wobec niego całkowitej niezdolności do pracy i nie istniały obiektywne przeszkody do podjęcia zatrudnienia. W sprawie była również oceniana sytuacja materialna, jednakże nie stanowi ona jedynego kryterium przyznawania świadczenia.

We wniosku z dnia 18 czerwca 2013 r. do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżący nie zgodził się z zaskarżoną decyzją i skonstatował, że właśnie występuje o rentę w drodze wyjątku, bo nie spełnia wymogów jej przyznania w trybie zwykłym.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 26 sierpnia 2013 r. nr [..], mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia 4 czerwca 2013 r. W uzasadnieniu – powołując się na argumenty w niej zawarte – podał, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe wówczas, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności, a za takie uważa się zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków i może to być zdarzenie bądź trwały stan o charakterze zewnętrznym, obiektywnym i niezależnym od woli danej osoby, gdy tymczasem skarżący nie wykazał takiego stanu rzeczy i przez okres ponad 15 lat nie podejmował zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Dodał również, że okres pracy w gospodarstwie rolnym rodziców po ukończeniu 16 roku życia w latach 1969 – 1982, nie może zostać uwzględniony do stażu pracy, bowiem zgodnie z art. 10 ust. 2 ustawy, przy ustalaniu uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy uwzględnia się tylko okresy ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacano składki.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżący H.K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, przyznanie mu renty w drodze wyjątku i zasądzenie kosztów postępowania, a w uzasadnieniu stwierdził, że organ nie uwzględnił, iż przez 20 lat i 5 miesięcy odprowadzał składki i dodatkowo jeszcze pracował w latach 1969 – 1982 w gospodarstwie rolnym rodziców. Zatem rozstrzygnięcie organu jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i zasadą zaufania obywatela do państwa prawa.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.

Sąd I instancji uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności Sąd I instancji podniósł, że stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2009 r. Dz. U. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Sąd I instancji wskazując na uznaniowy charakter decyzji podejmowanej w tym trybie, iż pozostawienie tego uprawnienia nie oznacza, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma całkowitą i niekontrolowaną swobodę podczas rozpatrywania wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. W postępowaniu w sprawach o świadczenia w drodze wyjątku stosuje się, zgodnie z art. 124 ustawy, przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, chyba, że ustawa stanowi inaczej. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podejmując decyzję administracyjną w tego rodzaju sprawach jest zatem związany rygorami procedury administracyjnej określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Musi więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), której realizacja wymaga, aby dopuścić jako dowód w sprawie wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia stanu faktycznego, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 k.p.a.). Ponadto jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a.

W ocenie Sądu I instancji, zarówno z akt sprawy, jak i z uzasadnienia decyzji wynika, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zbadał wyczerpująco wszystkie okoliczności faktyczne i dokonał obiektywnej oraz wnikliwej ich oceny.

Następnie Sąd I instancji wyjaśnił, iż z treści przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, przesłanka bycia ubezpieczonym lub pozostałym po ubezpieczonym członkiem jego rodziny; po drugie, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty na zasadach ogólnych spowodowane szczególnymi okolicznościami; po trzecie, brak możliwości podjęcia pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku przez ubiegającego się o to świadczenie i po czwarte, brak niezbędnych środków utrzymania osoby ubiegającej się o świadczenie, przy czym przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich czterech wymienionych przesłanek, a brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.

Zdaniem Sądu I instancji, organ miał podstawę do przyjęcia, iż skarżący nie spełnia wszystkich przesłanek uprawniających do uzyskania renty na ogólnych zasadach. Jednym bowiem z warunków przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest zaistnienie szczególnych okoliczności, z powodu których nie zostały spełnione warunki ustawowe do uzyskania świadczenia. Z akt postępowania administracyjnego wynika, że skarżący na przestrzeni 58 lat życia, to jest do 28 sierpnia 2011 r., kiedy to przeczeniem lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 stycznia 2013 r., udowodnił ogółem jedynie 20 lat i 5 miesięcy okresów składkowych i nieskładkowych. Natomiast w ostatnim dziesięcioleciu przed dniem powstania niezdolności do pracy zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenie w trybie zwykłym został udowodniony okres ubezpieczenia wynoszący tylko 1 rok 8 miesięcy i 27 dni okresów składkowych. Niezależnie od powyższego w okresach od dnia 14 grudnia 1974 r. do dnia 31 stycznia 1983 r. i od 1 października 2003 r. do 28 sierpnia 2011 r., tj. przez okres ponad 15 lat nie podejmował zatrudnienia oraz innej działalności objętej ubezpieczeniem, tj. przez przeszło 2/5 okresu swojej aktywności zawodowej. Sąd I instancji dodał, że w czasie niewykonywania zatrudnienia skarżący nie był osobą całkowicie niezdolną do pracy i nie zostały wykazane żadne szczególne okoliczności uniemożliwiające spełnienie warunków ustawowych do uzyskania świadczenia. Za okoliczność szczególną bowiem uznać można – w ocenie Sądu – wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (vide: np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 czerwca 2000 r., sygn. akt II SA 306/00). Tymczasem, u skarżącego takie okoliczności nie istniały, tzn. niezależne od wymienionego przeszkody uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia i odprowadzanie składek na ubezpieczenie społeczne, których nie można byłoby przezwyciężyć. Tak długi okres nieodprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne, nieuzasadniony żadnym zdarzeniem o charakterze nadzwyczajnym i niemożliwym do przewidzenia, nie pozwolił Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – i to zasadnie w ocenie Sądu – na przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Sąd podkreślił również, iż rację ma organ, iż stosownie do treści art. 10 ust. 2 ustawy, przy ustalaniu uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy uwzględnia się wyłącznie okresy ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacono składki, lecz skarżący ich nie opłacał.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł H.K., zaskarżając go w całości zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie winien był uchylić zaskarżoną decyzję jako:

a) wydaną z naruszeniem art. 268a k.p.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. - naruszenie przytoczonych wyżej przepisów polegało na braku uchylenia zaskarżonej decyzji pomimo tego, że w aktach sprawy brak było oryginału upoważnienia (pełnomocnictwa) dla pracowników organu, którzy w imieniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podpisali decyzję,

b) wydaną z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 k.p.a. - naruszenie przytoczonych wyżej przepisów polegało na braku podjęcia przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności organ nie ustalił ponad wszelką wątpliwość kiedy u skarżącego powstała całkowita niezdolność do pracy;

2) art. 106 § 3 P.p.s.a. poprzez brak przeprowadzenia dowodu uzupełniającego z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności skarżącego z dnia 2 października 2012 r., wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności (dowód załączony do skargi), pomimo tego że przeprowadzenie tego dowodu było niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości;

3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie winien był uchylić zaskarżoną decyzję jako naruszającą 10 § 1 k.p.a.;

4) art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez nieprawidłowe uzasadnienie zaskarżonego wyroku przejawiające się tym, że Sąd nie zawarł stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia.

W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż pełnomocnictwa (upoważnienia) zostały załączone do akt sprawy jedynie w formie kopii, które nie zostały poświadczone za zgodność z oryginałem, a co za tym idzie uznać należy, że nie mają one waloru dokumentu.

Ponadto zwrócono uwagę na fakt, iż z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności skarżącego, datowanego na dzień 2 października 2012 r., wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności (dowód załączony do skargi) wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, zaś z orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS (orzeczenie w aktach sprawy) wynika, że skarżący jest niezdolny do pracy począwszy od dnia 29 sierpnia 2011 r. Z powyższych dokumentów wynika więc, że przed datą orzeczenia niezdolności do pracy (tj. przed 29 sierpnia 2011 r.) skarżący mógł być dotknięty niezależnymi od siebie i niezawinionymi okolicznościami (w postaci umiarkowanej niepełnosprawności), które skutkowały (czy też mogły skutkować) niespełnieniem warunków do uzyskania prawa do renty w trybie zwykłym. Ustalenie, czy przed dniem 29 sierpnia 2011 r. skarżący był dotknięty umiarkowaną niepełnosprawnością pozwoliłby ustalić organowi, czy rzeczywiście w okolicznościach niniejszej sprawy występowały okoliczności, które czyniły skarżącego nieatrakcyjnym na rynku pracy, a co za tym idzie, że w okolicznościach niniejszej sprawy zachodziły szczególne okoliczności, o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy.

Sąd I instancji nie przeprowadził z urzędu (czy też na wniosek skarżącego) uzupełniającego dowodu z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności skarżącego z dnia 2 października 2012 r., wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, pomimo tego że przeprowadzenie tego dowodu było niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości. Z przywołanego wyżej dokumentu opatrzonego podpisem lek. med. T.H. wynika, że skarżący obarczony jest umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, przy czym nie da sie ustalić od kiedy ta niepełnosprawność istnieje.

Wskazano również, iż organ nie dał skarżącemu możliwości wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego, jak również możliwości przedstawienia orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, z którego wynika, że nie da się ustalić daty, od której skarżący jest niepełnosprawny.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 ustawy P.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów, które - zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną - zostały naruszone przez wojewódzki sąd administracyjny, nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 174 pkt 1 i pkt 2 oraz art. 183 § 1 ustawy P.p.s.a., obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych (por. uchwała NSA z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt l OPS 10/09).

W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 ustawy P.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, wobec czego kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczyć się musiała wyłącznie do zbadania zawartych w skardze kasacyjnej zarzutów.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest zasadny zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania, tj. art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 268a K.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a oraz w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., który skarżący upatruje po pierwsze w tym, iż w aktach sprawy brak było oryginału upoważnienia dla pracowników organu, którzy w imieniu Prezesa ZUS podpisali decyzję, a po drugie, zdaniem skarżącego organ nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

W pierwszej kolejności należy wskazać, iż z art. 268a K.p.a. wynika, że organ administracji może upoważnić na piśmie pracowników kierowanej przez siebie jednostki organizacyjnej do załatwiania spraw w jego imieniu, w tym do wydawania decyzji administracyjnych. W piśmiennictwie powszechnie przyjmuje się, że upoważnienie musi być skierowane do konkretnego pracownika. Powinno ono określać rodzaj spraw, które z upoważnienia organu może on załatwiać (por. Cz. Martysz [w:] G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Kraków 2005, t. II, s. 601-603). Podobne stanowisko przyjęto także w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2007 r. sygn. akt I OSK 349/05, z dnia 11 maja 2007 r. sygn. akt I OSK 834/06, sygn. akt I OSK 832/06, sygn. akt I OSK 833/06. W aktach administracyjnych przedmiotowej sprawy znajdują się kserokopie upoważnień, z których jednoznacznie wynika, iż p. E.N. oraz p. B.P. zostali prawidłowo umocowani do podejmowania i podpisywania decyzji odnośnie świadczeń, o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Natomiast okoliczność, iż w/w upoważnienia nie zostały złożone do akt w oryginale, nie ma wpływu na wynik sprawy. Nadto Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu z urzędu wiadomo, że złożone kserokopie tychże upoważnień odpowiadają swej treści oryginałom tych dokumentów, gdyż ich uwierzytelnione odpisy wielokrotnie składane były do akt spraw rozpoznawanych przez Sąd administracyjny.

Na uwzględnienie nie zasługują również zarzuty naruszenia art. 7 i 77 § 1 Kp.a., bowiem Sąd I instancji prawidłowo uznał, że kontrolowana decyzja odpowiada prawu, a organy prawidłowo ustaliły, że w sprawie nie zostały spełnione kumulatywnie przesłanki z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, niezbędne do przyznania tego wyjątkowego świadczenia. Podkreślić należy, iż świadczenia z powołanego wyżej przepisu mają charakter wyjątkowy także dlatego, że są finansowane bezpośrednio z budżetu państwa, a nie Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Ustawa ta nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając ich przyznanie decyzji Prezesa ZUS. Natomiast Prezes ZUS rozstrzyga o przyznaniu bądź nie takiego świadczenia w ramach uznania administracyjnego. Dlatego też decyzja taka ma charakter uznaniowy co nie oznacza jednak, że jest dowolna. Organ w sprawie z zakresu przyznania świadczenia w drodze wyjątku zobowiązany jest bowiem do przestrzegania reguł postępowania określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Zatem wydanie decyzji poprzedzone być musi wyczerpującym zebraniem i rozważeniem wszystkich okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Obowiązki organu wyprowadzone z zasady zawartej w art. 7 K.p.a. rozwinięte zostały w przepisach szczegółowych dotyczących postępowania dowodowego, m.in. w art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego kontrolowana decyzja została wydana przez Prezesa ZUS po wyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego. W aktach sprawy zgromadzono bowiem dokumenty mające istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia. Organ szczegółowo wskazał okresy podlegania ubezpieczeniu oraz okresy, w których skarżący nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem, bądź okresy, które do stażu ubezpieczeniowego nie zostały zaliczone. Do okoliczności tej odniósł się także w sposób wyczerpujący Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia. Należy mieć również na względzie, że postępowanie administracyjne zostało wszczęte na wniosek skarżącego. Zatem to on powinien w toku postępowania administracyjnego przedstawić albo przynajmniej wskazać dowody na istnienie tych okoliczności, które wskazał dopiero w skardze do Sądu I instancji oraz w skardze kasacyjnej. Wynika to z treści znowelizowanego art. 7 K.p.a., który nakazuje organowi podejmowanie czynności wyjaśniających stan faktyczny sprawy na żądanie strony, w sytuacji, gdy dowody na potwierdzenie istnienia danej okoliczności znajdują się w posiadaniu tej strony i ona z nich wywodzi dla siebie skutki prawne, jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie. Jeżeli skarżący wniósł o udzielenie świadczenia rentowego w drodze wyjątku, która to pomoc jest wszak świadczona z pieniędzy podatnika, to miał obowiązek wskazać dowody świadczące, że zostały spełnione przesłanki z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...), ale tego nie uczynił.

Nie mogło także odnieść zamierzonego skutku zarzucenie Sądowi I instancji naruszenia art. 106 § 3 P.p.s.a poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodu uzupełniającego z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności skarżącego wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. Podniesiony zarzut mógłby być skuteczny jedynie wówczas, gdyby Sąd I instancji przeprowadził postępowanie dowodowe w trybie tej normy, a skarżący wykazał, że zastosowane przez sąd kryteria oceny wiarygodności dopuszczonych dowodów były oczywiście błędne. Zgodnie z art. 106 § 3 P.p.s.a., sąd administracyjny może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania. Z przepisu tego wynika, że dopuszczenie takiego nowego dowodu z dokumentu jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem sądu. Przepis art. 106 § 3 P.p.s.a. nie daje podstaw, by żądać przeprowadzenia przed sądem postępowania dowodowego wskazującego na istnienie nowych okoliczności faktycznych, których strona nie podniosła w toku postępowania przed organem administracji. Celem postępowania dowodowego prowadzonego ewentualnie przez sąd administracyjny w trybie cytowanego wyżej przepisu nie jest ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej lecz ocena, czy organy ustaliły ten stan zgodnie z regułami przewidzianymi w Kodeksie postępowania administracyjnego. Uzupełniające postępowanie dowodowe, o którym mowa w art. 106 § 3 P.p.s.a., ma na celu umożliwienie sądowi skonfrontowanie z dokumentami prawidłowości ustaleń dokonanych w toku postępowania na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, jeśli w sprawie istnieją istotne wątpliwości. Zauważyć należy, iż w myśl art. 14 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS orzeczenie komisji lekarskiej stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji. Oznacza to, że w niniejszej sprawie Prezes ZUS związany był orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 21 stycznia 2013 r., ustalające dzień 29 sierpnia 2011 r. jako początek okresu całkowitej niezdolności H.K. do pracy. Zatem w postępowaniu o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku organ nie mógł dokonywać własnych ustaleń dotyczących tej okoliczności, co oznacza, że do sierpnia 2011 r. stan zdrowia skarżącego pozwalał mu na podjęcie, choćby w ograniczonym zakresie, zatrudnienia. W szczególności, nie ma znaczenia dla wyniku sprawy przedłożone przez skarżącego orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [..]z dnia 2 października 2012 r. o zaliczeniu skarżącego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, ponieważ orzeczenie to nie jest podstawą w rozumieniu art. 14 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych do orzekania przez organy rentowe w sprawach świadczeń z ubezpieczenia społecznego.

Nie można również uznać za uzasadniony zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a, w zw. z art. 10 § 1 K.p.a., które polegało na utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji, w sytuacji gdy strona była pozbawiona możliwości czynnego udziału w postępowaniu, w szczególności skarżący nie miał możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Postępowanie wyjaśniające w pierwszej instancji było oparte na żądaniach i okolicznościach przedstawionych przez skarżącego, zatem znany mu był materiał dowodowy, na którym Prezes ZUS oparł swoją decyzję, co czyni bezzasadnym zarzut naruszenia art. 10 § 1 K.p.a., bo pozostaje bez wpływu na wynik sprawy. Poza tym skarżący mógł przedstawić swoje wnioski dowodowe w toku postępowania pierwszoinstancyjnego, jak i we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a zatem nie był pozbawiony możliwości czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym.

Odnośnie natomiast zarzutu naruszenia art. 141 § 4 ustawy P.p.s.a., to wskazać należy, że nie można przyjąć, by zarzut taki sam w sobie stwarzał podstawy do uchylenia zaskarżonego wyroku. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, art. 141 § 4 zdanie pierwsze ustawy P.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną (art. 174 pkt 2 ustawy), jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego, przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia. Inna jest natomiast sytuacja, jeżeli uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia wskazuje, jaki stan faktyczny sprawy został przez sąd przyjęty i dlaczego. Wówczas przepis art. 141 § 4 nie może stanowić wystarczającej podstawy kasacyjnej.

W rozpoznawanej sprawie natomiast z całą pewnością uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia WSA w Warszawie wskazuje, jaki stan faktyczny sprawy został przez Sąd przyjęty i dlaczego. Wyjaśniono również motywy podjętego rozstrzygnięcia, odnosząc się do kwestii istotnych dla oceny legalności zaskarżonej decyzji. Natomiast autor skargi kasacyjnej nie wskazał konkretnego przepisu procedury sądowoadministracyjnej czy administracyjnej, któremu Sąd I instancji miałby uchybić w związku z zarzutem naruszenia art. 141 § 4 ww. ustawy.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.184 P.p.s.a. orzekł, jak w wyroku.