Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1638/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-03-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Drogi publiczne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 73,
journal: Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.
article: art. 145  par. 1  pkt 1,  lit. a i c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Tarnowska Sędziowie WSA Iwona Owsińska- Gwiazda (spr.) Asesor WSA Przemysław Żmich Protokolant Jolanta Dominiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2009 r. sprawy ze skargi K.R. i R.R. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej K.R. kwotę 352 (trzysta pięćdziesiąt dwa) złote oraz na rzecz skarżącego R.R. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] września 2008 roku, po rozpatrzeniu odwołania K.R. i R.R. od decyzji Prezydenta Miasta W. z dnia [...] kwietnia 2008 roku orzekającej o ustaleniu odszkodowania za nieruchomość położoną w W. – [...] przy ulicy [...], oznaczoną jako działka nr [...] o powierzchni [...] m. kw. w obrębie [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Prezydent Miasta W. decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 roku ustalił odszkodowanie za ¾ udziału w w/w działce objętej księgą wieczystą KW Nr [...], stanowiącą własność Miasta W., zajętej pod drogę publiczną / gminną/ – ul. [...] – w wysokości [...] złotych przyznając je na rzecz K.R. z poleceniem wypłaty przez Prezydenta Miasta W. we wskazanym terminie i odmówił uwzględnienia wniosku R.R. z dnia 06 lutego 2006 roku o przyznanie odszkodowania za udział w ¼ części w w/w działce. W uzasadnieniu organ wskazał, iż zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 roku – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną ( Dz. U. Nr 133 z 1998 r, poz. 872 ze zm. ) nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 roku we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, niestanowiące ich własności a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego, za odszkodowaniem. Na podstawie ust.4 w/w przepisu odszkodowanie jest ustalane i wypłacane na wniosek właściciela nieruchomości złożony w terminie od dnia 1 stycznia 2001 do dnia 31 grudnia 2005 roku, według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowanie za wywłaszczone nieruchomości. W uzasadnieniu wskazał, iż odszkodowanie przysługuje w ¾ części na rzecz K.R., która w dniu 23 listopada 2005 roku wystąpiła ze stosownym wnioskiem, a więc w terminie określonym w art. 73 w/w ustawy. Na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla W. [...] Wydział II Cywilny – sygn. akt II Ns [...] z [...] lipca 1998 roku spadek po J.R. nabyli : mąż R.R. w ¼ części i córka K.R. w ¾ częściach. W wyniku częściowego działu spadku po J.R. w/w nieruchomość nabyła w całości K.R. – akt notarialny z 7 stycznia 2005 roku Rep. A Nr [...], co znalazło odzwierciedlenie w odpisie z księgi wieczystej KW Nr [...] z 8 listopada 2005 roku, gdzie wpisano jako właściciela działki o powierzchni [...] m. kw. oznaczonej jako działka [...] z obrębu [...] K.R.. Z powyższego wynika, iż na dzień 31 grudnia 1998 roku właścicielami przedmiotowej nieruchomości byli K.R. w ¾ częściach i R.R. w ¼ części. Nieruchomość ta w dniu 31 grudnia 1998 roku nie stanowiła własności Skarbu Państwa ani Gminy W. [...] a pozostawała we władaniu Gminy W. [...], jako droga publiczna. Zgodnie z uchwałą Rady Narodowej Miasta W. Nr 245 z 26 maja 1988 roku w sprawie zaliczania dróg publicznych na terenie m. W. i województwa [...] do kategorii dróg lokalnych miejskich oraz gminnych ( Dz. U. Województwa [...] Nr 17, poz. 186) ulica [...] w dniu 31 grudnia 1998 roku stanowiła drogę lokalną miejską. Na podstawie art. 103 ust. 2 ustawy z 13 października 1998 roku drogi lokalne miejskie z dniem 1 stycznia 1999 roku stały się drogami gminnymi. Ostateczną decyzją z [...] maja 2006 roku Wojewoda [...] stwierdził nabycie przez Gminę W. [...] z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 roku prawa własności nieruchomości zajętej pod drogę gminną – ulicę [...] – oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] z obrębu [...] o pow. [...] m. kw. stanowiącej część gruntów objętych KW [...]. W związku z wnioskiem z dnia 5 października 2006 roku odłączono z w/cyt. KW działkę ewidencyjną Nr [...] z obrębu [...] i przyłączono ją do KW Nr [...], w której właścicielem wpisano Miasto W..

R.R. wystąpił z wnioskiem o ustalenie i wypłatę odszkodowania za w/w nieruchomość w dniu 6 lutego 2006 roku, a więc po terminie przewidzianym w art. 73 przytaczanej już ustawy z 13 października 1998 roku. Termin do złożenia wniosku o odszkodowanie jest terminem prawa materialnego i ma charakter terminu zawitego – prekluzyjnego, a więc nie podlega przywróceniu. Zgodnie z wolą ustawodawcy przekroczenie tego terminu powoduje wygaśnięcie roszczenia, co oznacza że nastąpiła utrata możliwości dochodzenia przysługującego uprawnienia do zgłoszenia żądania. Wobec złożenia wniosku po terminie organ odmówił jego uwzględnienia.

Zgodnie z mającymi zastosowanie w sprawie przepisami art. 129 ust. 5 , 130 ust.2, 134 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r o gospodarce nieruchomościami / dalej ugn / oraz § 36 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 21 września 2004 roku w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego ( Dz. U. Nr 207, poz. 2109) ustalono stosowne odszkodowanie, po zasięgnięciu opinii rzeczoznawcy majątkowego, określającej wartość niniejszej nieruchomości.

Od powyższej decyzji wnieśli odwołanie: K.R. i R.R. podnosząc, iż o fakcie zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną poinformowano K.R. dopiero 19 maja 2005 r. jednocześnie bezprawnie pobierając w okresie od 1999 do 2005 roku podatek od nieruchomości nadto, iż nie pouczono w odpowiednim czasie R.R. o upływie z dniem 31 grudnia 2005 roku terminu do złożenia wniosku o odszkodowanie.

Wojewoda [...] utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję decyzją z dnia [...] września 2008 roku, odnosząc się do zarzutów odwołania, powołał się na orzecznictwo b. Naczelnego Sądu Administracyjnego / uchwała 5 sędziów z 14 października 1996 roku, OPK 19/96 / zgodnie z którym uchybienie terminowi ograniczającemu w czasie dochodzenie przed powołanym do tego organem praw podmiotowych powoduje wygaśnięcie tego prawa. Do jego przywrócenia nie jest uprawniony ani orzekający w sprawie organ ani też sąd, bowiem nie mają tu zastosowania przepisy prawa procesowego o przywróceniu terminu ani przepisy kodeksu cywilnego dotyczące przedawnienia roszczeń majątkowych. Wobec powyższego nie mają znaczenia okoliczności usprawiedliwiające spóźnienie zgłoszenia wniosku zdarzeniami niezależnymi od strony.

Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli K.R. i R.R. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Podnieśli w szczególności, iż nie uwzględniono przeprowadzonego w akcie notarialnym z dnia 7 stycznia 2005 roku częściowego działu spadku i faktu, iż w trakcie trwania postępowania administracyjnego to K.R. była jedyną właścicielką przedmiotowej nieruchomości oraz cofnięcia w piśmie z dnia 30 sierpnia 2006 roku przez R.R. jego wniosku o przyznanie mu odszkodowania i przyznania go w całości na rzecz K.R.. W piśmie procesowym z dnia 19 lutego 2009 roku postawili zarzut naruszenia art. 9 k.p.a. poprzez brak pouczenia przez organ I instancji w zawiadomieniu z dnia 28.11.2005 r., iż wniosek winien być uzupełniony przez wszystkich właścicieli na dzień 31.12.1998 r. w nieprzekraczalnym terminie do dnia 31 grudnia 2005 r., wnieśli o zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skarg Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując przedstawioną wcześniej argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie. Po rozpoznaniu sprawy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają przepisy prawa materialnego tj. art. 73 ust. 4 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną ( Dz. U. Nr 133 z 1998 r., poz. 872 ze zm.) - dalej powoływana jako ustawa - poprzez jego wadliwą interpretację w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy oraz przepisy postępowania - art 9 k.p.a. – które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Spełnione zostały zatem przesłanki do wyeliminowania jej z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. p.p.s.a. ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm.).

Stan faktyczny w przedmiotowej sprawie jest bezsporny.

Kwestią istotną dla rozstrzygnięcia jest rozważenie jakiego kręgu podmiotów dotyczy art. 73 ust 4 ustawy. Problem sprowadza się do wykładni w/w artykułu, a w szczególności pojęcia "właściciel" za pomocą którego ustawodawca krąg ten wyznaczył. Od dnia 1 stycznia 2001 roku , który otwiera okres do składania wniosków przez właścicieli, z mocy prawa właścicielami działek zajętych pod drogi jest już Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego. Okoliczność ta przy wykładni językowej prowadzi do przyjęcia, że wniosek o ustalenie odszkodowania winien być złożony przez Skarb Państwa lub gminę bowiem tym podmiotom przysługuje prawo własności. Stosując reguły wykładni funkcjonalnej i systemowej nie powinno jednak ulegać wątpliwości, że wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania winna złożyć osoba, której w dniu 31 grudnia 1998 roku przysługiwało prawo własności przejętej nieruchomości drogowej. Podniesiona wątpliwość interpretacyjna wskazuje jednak, że w toku wykładni tego przepisu nie należy odwoływać się do reguł wykładni językowej.

W kontrolowanej sprawie rozważyć należy, czy wniosek o ustalenie i wypłatę całości odszkodowania skutecznie mógł złożyć jeden z byłych współwłaścicieli przejętej nieruchomości, czy też był on legitymowany do zgłoszenia roszczenia jedynie o ustalenie i wypłatę części odszkodowania. Ustalając krąg podmiotów legitymowanych do skutecznego wystąpienia z roszczeniem o wypłatę przedmiotowego odszkodowania nie ulega wątpliwości, że legitymacja taka przysługuje także osobom, które w drodze czynności prawnych – np. umowy kupna – sprzedaży czy działu spadku – nabyły prawo do tego odszkodowania. Ustawodawca nie sformułował bowiem zakazu obrotu nieruchomościami wskazanymi w art. 73 ust. 1 ustawy po dniu 1 stycznia 1999 roku , a przed wydaniem przez wojewodę ostatecznej decyzji wskazującej na przejście tego prawa na Skarb Państwa czy jednostkę samorządu terytorialnego. W związku z tym w dacie zawarcia umowy w formie aktu notarialnego o częściowym dziale spadku po J.R. umowa taka była legalna, a wynikające z niej prawa i obowiązki dotyczące działki stanowiącej nieruchomość drogową przeszły na nabywcę to jest K.R.. Dopiero od daty ostateczności decyzji wojewody można mówić o bezskuteczności przedmiotowej umowy, ale nie o jej nieważności. W sprawie niniejszej skutki zawartej umowy o dział spadku znalazły odzwierciedlenie w księdze wieczystej KW Nr [...], gdzie wpisano w dziale II jako właściciela nieruchomości o powierzchni [...] m. kw. oznaczonej jako działka [...] z obrębu [...] K.R.. Zgodnie z przepisami ustawy z 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece ( t.j. Dz. U. Z 2001 r, Nr 124 , poz.1361 ze zm.) księgi wieczyste prowadzi się w celu ustalenia stanu prawnego nieruchomości ; domniemywa się, ze prawo jawne z księgi wieczystej wpisane jest zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym , a prawo wykreślone nie istnieje. W razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawo rzeczowe – rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych – art. 5 ustawy o księgach wieczystych. Przepis ten , tak jak i inne przepisy ustawy o księgach wieczystych i hipotece – art. 3 i 4 – chronią nabycie prawa osoby ujawnionej w księdze wieczystej , bez względu na to czy była ona rzeczywiście uprawniona.

Ustalenia te prowadzą do wniosku, że jeżeli w dacie złożenia wniosku o odszkodowanie o jakim mowa w art. 73 ust. 1 ustawy wnioskodawca był ujawniony w księdze wieczystej oraz w ewidencji gruntów jako wyłączny właściciel przedmiotowej nieruchomości – tak jak w sprawie niniejszej – to brak jest podstaw do przyjęcia ze nie był on legitymowany do złożenia wniosku o ustalenie i wypłatę całego należnego odszkodowania. Wniosek złożony przez skarżącą miał bowiem uzasadnione podstawy prawne, a w szczególności opierał się na zawartej w formie aktu notarialnego umowie o dział spadku w oparciu o którą dokonano następnie zmiany wpisu odnośnie własności działki.

Na marginesie stwierdzić należy, iż wniosek o odszkodowanie złożony został w dniu 23 listopada 2005 roku. Obowiązkiem organu I instancji było pouczenie skarżącej o wątpliwościach prawnych dotyczących zgłoszonego roszczenia, a szczególnie o upływie z końcem 2005 roku terminu do zgłoszenia roszczeń odszkodowawczych. Obowiązek udzielenia takiego pouczenia wynika wprost z zasady określonej w art. 9 k.p.a. zgodnie z którą organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, czuwają by strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. Pouczenie o jakim mowa wyżej, jak słusznie podnoszą skarżący w skardze, zostało wyartykułowane przez Prezydenta W. po upływie końcowego terminu z art. 73 ust.4 ustawy, bo dopiero w 2006 roku.

Organ I instancji zignorował także stanowisko R.R. zajęte w piśmie z dnia 30 sierpnia 2006 roku o cofnięciu jego wniosku o przyznanie mu odszkodowania i przyznania go w całości na rzecz K.R. potwierdzające skutki wynikające z zawartej umowy działu spadku po J.R..

Rozpoznając sprawę ponownie organ I instancji w oparciu o sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego operat szacunkowy ustali wartość przejętej nieruchomości, a ustalone na tej podstawie odszkodowanie w całej wysokości wypłaci do rąk K.R..

Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) oraz art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.

Orzeczenie o kosztach wydano w oparciu o przepisy art. 200, 205 § 1 i art. 209 p.p.s.a.

-----------------------

5