Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 538/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-09-24 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Utrzymano w mocy postanowienie - art.260 par.1 ustawy - PoPPSA
Powołane przepisy: article: art. 260
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 24 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. S. od postanowienia starszego referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 sierpnia 2018 r. w sprawie ze skargi W. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zawieszenia postępowań dotyczących odpowiedzialności podatkowej płatnika postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 21 sierpnia 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Przedstawiając stan faktyczny sprawy referendarz sądowy wskazał, że skarżący odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł wniósł

o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie z wniesienia żądanej opłaty.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący zeznał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną. Żadne z nich nie posiada majątku, a ich łączny dochód stanowi kwotę 2.900 zł netto. Końcowo skarżący zaakcentował, że stałe wydatki wynoszą dokładnie tyle samo, co jego dochód z tytułu wykonywanej pracy, a więc 1.450 zł.

Pismem z dnia 17 lipca 2018 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, pouczając jednocześnie, że niezastosowanie się do jego treści w terminie

7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W wezwaniu tym zobowiązano nadto skarżącego do oznaczenia zakresu wniosku, gdyż rubryka nr 4 druku PPF pozostała niewypełniona, w terminie 7 dni pod rygorem przyjęcia, że ubiega się tylko i wyłącznie o zwolnienie z wpisu sądowego od skargi, zgodnie z żądaniem zawartym w piśmie z dnia 4 czerwca 2018 r.

Odpowiadając na wezwanie skarżący oświadczył, że "żądane dokumenty nie będą stanowiły informacji o możliwości zapłaty żądanej kwoty" oraz że "jest to fikcja, która ma uzasadnić odmowę zwolnienia aby ochronić naruszający prawo organ administracji". Stwierdził, iż w fikcji tej nie będzie brać udziału i dlatego dokumentów nie wyśle.

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie referendarz sądowy na wstępie, cytując treść art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej "ppsa"), podniósł, że użyte w tym przepisie słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować. Zaakcentował, że przyznanie prawa pomocy stanowi swoistą formę dofinansowania z budżetu państwa poprzez zapewnienie bezpłatnego udziału w postępowaniu, powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków na pokrycie kosztów tego postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Strona powinna zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Inicjatywa dowodowa w tym zakresie spoczywa więc na stronie, a wynika to z treści art. 252 § 1 ww. ustawy. Referendarz sądowy wskazał, że złożenie oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku

i dochodach ze świadomością odpowiedzialności karnej płynącej z art. 233 § 1 Kodeksu karnego nie oznacza samo przez się, że wniosek o przyznanie prawa pomocy zostanie automatycznie uwzględniony. Zdaniem referendarza sądowego konieczne było zastosowanie dodatkowego wezwania skarżącego w trybie art. 255 ww. ustawy albowiem jego oświadczenie było niewystarczające do wolnej od zastrzeżeń oceny rzeczywistego stanu majątkowego wnioskodawcy. Wątpliwości referendarza sądowego wzbudziło m.in. idealne, co do grosza, zbilansowanie deklarowanych dochodów i wydatków skarżącego. Nadto zwrócił uwagę, że w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1186/12 żona skarżącego zadeklarowała posiadanie udziałów w dwóch nieruchomościach, jak również udziałów

w spółce prawa handlowego. Z kolei w niniejszej sprawie skarżący oświadczył, że nie posiada ona żadnych składników majątkowych. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy uznał, że wyjaśnienie tych rozbieżności będzie istotne z omawianego tutaj punktu widzenia.

W ocenie referendarza sądowego ujawnione nieścisłości i mankamenty dowodowe wykluczają rzetelną i wolną od wątpliwości ocenę wniosku i w konsekwencji uznanie, że skarżący może być objęty dofinansowaniem ze Skarbu Państwa w ramach instytucji prawa pomocy.

W sprzeciwie wniesionym od ww. postanowienia referendarza sądowego skarżący, wniósł o jego uchylenie jako rażąco naruszające prawo z powodu błędnej oceny jego możliwości finansowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej "ppsa") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8,

sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy

o zażaleniu.

W dalszej kolejności wskazać trzeba, że w myśl art. 246 § 1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 ppsa obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Zauważyć w tym miejscu należy, że instytucja prawa pomocy stanowi jedną

z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Wskazać jednak przyjdzie, że przytoczony powyżej przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ppsa. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie,

o którym mowa w przytoczonym wyżej przepisie. Jego brzmienie nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 322/08, LEX nr 479084; orzeczenia sądów administracyjnych dostępne

pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). Wskazuje na to użyte w treści art. 246 ppsa pojęcie "wykazać", które oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić (por. Słownik języka polskiego pod redakcją prof. Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie

IX z 1994 r., str. 805). Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową.

W omawianej sprawie referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy przyjmując, że nie nadesłał żadnych dokumentów źródłowych, które umożliwiałyby ocenę jego możliwości finansowych.

W ocenie Sądu, referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że wnioskodawca nie wykazał, iż w jego przypadku spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Słusznie przyjął, że zachodziły podstawy do wystosowania wezwania o nadesłanie dokumentów źródłowych, ponieważ treść wniosku nie pozwalała na wolną od wątpliwości ocenę najogólniej rozumianej sytuacji materialnej skarżącego. Tymczasem skarżący nie nadesłał żadnego

z dokumentów, o które został wezwany. Ponadto nie złożył oświadczeń mogących wyjaśnić wskazane w wezwaniu okoliczności. Co więcej, wyraźnie odmówił wykonania tego wezwania, wyrażając przy tym przekonanie, że żądane dokumenty nie będą stanowiły informacji o jego możliwościach płatniczych. W ocenie Sądu należy stwierdzić, że wezwanie to było zasadne. Stosownie bowiem do treści art. 255 ppsa, wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku wystosowuje do wnioskującego wtedy, gdy jego oświadczenia okażą się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości,

i rodzi po jego stronie obowiązek w postaci złożenia w zakreślonym terminie

dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych. Wezwanie jest więc przewidzianym prawem instrumentem służącym ustaleniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Oznacza ono w istocie, że złożony przez stronę wniosek nie może niejako sam przez się stanowić podstawy do przyznania jej prawa pomocy, i ma na celu zniesienie tego stanu rzeczy. W efekcie jego niewykonanie nie usuwa mankamentów wniosku, uniemożliwiając weryfikację zawartych w nim twierdzeń poprzez ich porównanie

z niezbędną dokumentacją źródłową, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych.

W rozpatrywanej sprawie brak jakichkolwiek dokumentów źródłowych uniemożliwia ustalenie sytuacji materialnej skarżącego. Brak jest przede wszystkim informacji

o źródłach i wysokości dochodu skarżącego i osób pozostających z nim w gospodarstwie domowym oraz o wysokości jego stałych miesięcznych wydatków. Niewykonanie wezwania referendarza sądowego nie pozwala więc uwzględnić wniosku, pozostawiając bez odpowiedzi te wszystkie pytania, które postawiono w wezwaniu. Ujawniona wyżej bierna postawa skarżącego musi znaleźć wyraz w zapadłym obecnie orzeczeniu.

W orzecznictwie przyjmuje się, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05).

Konkludując należy stwierdzić, że referendarz sądowy zasadnie przyjął, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co z kolei musiało skutkować odmową przyznania prawa pomocy.

Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 260 ppsa, orzekł jak

w sentencji.