Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2849/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-10-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rozwoju, Pracy i Technologii
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 156  par. 1  pkt 2
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz asesor WSA Iwona Ścieszka (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 18 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skarg H. D., A. G., A. M., G. W., K. W., M. W. oraz E. K., D. O., W. O., B. O., E. O. i M. O. na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Wojewody M. z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rozwoju i Technologii na rzecz skarżących H. D., A. G., A. M., G. W., K. W. i M. W. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. zasądza od Ministra Rozwoju i Technologii na rzecz skarżących E. K., D. O., W. O., B. O., E. O. i M. O. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] lipca 2018 r. nr [...] Wojewoda [...] odmówił uchylenia ostatecznej decyzji zastępcy dyrektora Wydziału Urbanistyki, Architektury i Ochrony Środowiska Urzędu [...] z [...] kwietnia 1984 r. uchylającej decyzję Naczelnika Dzielnicy [...] z [...] stycznia 1984 r. w części dotyczącej wysokości odszkodowania ustalonego za część nieruchomości położonej przy ul. [...], [...], [...], [...], [...] i in., oznaczonej jako część osady [...] zapisanej w tabeli likwidacyjnej wsi [...] pod nr [...], działka "[...]" o powierzchni [...] m2 z ogólnej powierzchni [...] m2 i przyznającej ponownie, w zmienionej wysokości, odszkodowanie uprawnionym podmiotom.

Odwołania od powyższej decyzji wnieśli: H. D., A. G., J. W., G. W., K. W., M. W. i L. W., reprezentowani przez adw. M. G., oraz E. K., D. O., W. O., B. O., E. O. oraz M. O., reprezentowani przez r.pr. K. D..

Minister Rozwoju, Pracy i Technologii decyzją z [...] października 2020 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Na powyższą decyzję skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli: H. D., A. G., A. M., G. W., K. W. i M. W., reprezentowani przez adwokata, oraz M. O., E. O., B. O., W. O., E. K. i D. O., reprezentowani przez radcę prawnego.

Zaskarżonej decyzji pełnomocnik H. D., A. G., A. M., G. W., K. W. i M. W. zarzucił naruszenie prawa procesowego, w postaci:

1. art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, dalej: k.p.a.) w zw. z art 77 i art. 80 k.p.a. oraz art 8 § 1 k.p.a. poprzez:

a. naruszenie ciężaru dowodu w postępowaniu administracyjnym poprzez przyjęcie domniemania, że w braku dowodów dochowania procedury z art. 17 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, należy przyjąć domniemanie, iż organy postępowania wywłaszczeniowego dopełniły ustawowych powinności, podczas gdy to organ zgodnie z zasadą oficjalności powinien udowodnić, że obowiązki wynikające z ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości zostały spełnione przez te organy;

b. dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego w sprawie, tj. dokonaną z naruszeniem zasad logiki i przyjęcie, że decyzja, która była przedmiotem postępowania wznowieniowego nie została wydana z pominięciem strony, gdyż wobec braku akt postępowania wywłaszczeniowego nie można jednoznacznie stwierdzić, czy W. W. została pozbawiona statusu strony w momencie orzekania o odszkodowaniu, podczas, gdy w myśl zasad logiki i doświadczenia życiowego należałoby przyjąć, że skoro nie zachowały się akta postępowania wywłaszczeniowego i brak jest dowodu dochowania procedury z art. 17 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, to procedura ta nie została wypełniona;

c. niewyczerpującą ocenę całego zebranego materiału dowodowego i pominięcie okoliczności, że zastępca dyrektora Wydziału Urbanistyki Architektury i Ochrony Środowiska Urzędu [...] w postępowaniu wywłaszczeniowym nie dochował powinności wynikających z art. 34 § 1 k.p.a. w brzmieniu obowiązującym w dniu [...] kwietnia 1984 r. i nie wyznaczył przedstawiciela dla strony, której miejsce pobytu było nieznane, a prawidłowa ocena tej okoliczności wskazuje na to, że decyzja z dnia [...] kwietnia 1984 r. została wydana z pominięciem strony;

2. naruszenie prawa procesowego tj. art. 7a §1 k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie na niekorzyść strony wątpliwości prawnych występujących w niniejszej sprawie poprzez przyjęcie, że brak w aktach sprawy dowodu na zgodne z procedurą zawiadomienie następców prawnych W. W. o toczącym się postępowaniu odszkodowawczym nie dowodzi, że w rzeczywistości takie ogłoszenie nie było opublikowane a następcy prawni nie byli prawidłowo zawiadomieni, co w konsekwencji pozbawia skarżących prawa do wzruszenia decyzji wydanej z naruszeniem prawa;

3. w konsekwencji powyższych naruszeń decyzji zarzucono niezastosowanie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy a w konsekwencji odmowę uchylenia decyzji organu I instancji w sytuacji, gdy strona w sposób niezawiniony nie wzięła udziału w postępowaniu, względnie niezastosowania normy wynikającej z art. 151 § 2 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 i art. 146 § 1 k.p.a. poprzez odmowę uchylenia decyzji, podczas gdy organ winien był stwierdzić wydanie decyzji z naruszeniem prawa i wskazać okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji, w sytuacji gdy strona w sposób niezawiniony nie wzięła udziału w postępowaniu, a upływ czasu nie pozwala na uchylenie decyzji.

Mając na uwadze powyższe skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.

Wraz ze skargą nadesłano poświadczone za zgodność z oryginałem postanowienie Sądu Rejonowego w [...] [...] Wydział Cywilny z [...] czerwca 2017 r., sygn. akt [...] Ns [...], stwierdzające, że spadek po zmarłej w dniu [...] marca 2017 r., uczestniczce postępowania J. W. nabyła córka A. M. w całości (k. 9 akt sądowych).

W skardze wniesionej w imieniu M. O., E. O., B. O., W. O., E. K. i D. O., radca prawny podniosła zarzuty naruszenia przepisów postępowania, a to:

1. art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm., dalej: p.p.s.a) poprzez niezastosowanie się do wskazówek Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawartych w wyroku z 18 października 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1772/15;

2. art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez brak rozpatrzenia całości materiału dowodowego w sprawie, a także poprzez dokonanie dowolnej oceny dowodów zgromadzonych w sprawie;

3. art. 10 § 1 k.p.a. poprzez niezapewnienie stronie czynnego udziału w sprawie na każdym stadium postepowania;

4. art. 17 ust. 2 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości poprzez jego błędne zastosowanie w niniejszej sprawie i uznanie, że pomimo braku dowodów na okoliczność zawiadomienia stron o postępowaniu przed wydaniem decyzji dotyczącej odszkodowania, brak jest podstaw do przyjęcia, że do takiego zawiadomienia doszło, a jednocześnie są podstawy do przyjęcia, że strona nie wzięła udziału w postępowaniu bez własnej winy;

5. art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji odmawiającej uchylenia ostatecznej decyzji z [...] kwietnia 1984 r. pomimo braku przesłanek do jego zastosowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;

6. art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że brak jest podstaw do wznowienia postępowania z uwagi na okoliczność, że strony postępowania o odszkodowanie nie wzięły w nim udziału bez własnej winy.

Wskazując na powyższe skarżący wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji oraz zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na skargi, Minister wniósł o ich oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Jednocześnie organ wskazał, że okoliczność, iż J. W. - strona postępowania zmarła w dniu [...] marca 2017 r., została podniesiona dopiero w skardze. Organ nie mógł mieć wiedzy o tym fakcie, bowiem profesjonalny pełnomocnik działający w jej imieniu w niniejszej sprawie nie tylko nie powiadomił organu o tym fakcie, ale mimo śmierci swojej mocodawczyni działał nadal w jej imieniu, wnosząc odwołanie od decyzji Wojewody [...] z [...] lipca 2018 r. datowane na dzień [...] sierpnia 2018 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest uzasadniona, bowiem zaskarżona decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa, co daje podstawę do stwierdzenia jej nieważności.

Na wstępie podkreślić należy, że koniecznym elementem każdego postępowania administracyjnego są jego podmioty, tj. organ, przed którym toczy się postępowanie oraz strona, o której prawach organ administracyjny orzeka w danym postępowaniu. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków, a zatem jeżeli ma zdolność prawną. Zdolność prawną należy zaś oceniać według przepisów prawa cywilnego (art. 30 § 1 k.p.a.). Zgodnie z art. 8 Kodeksu cywilnego zdolność prawna osoby fizycznej powstaje z chwilą narodzin, a kończy się z chwilą śmierci. Z powyższego wynika zatem, że status strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci. Osoba zmarła nie może mieć ani zdolności prawnej, ani być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego. Innymi słowy w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć, ani prowadzić postępowania, nie mogą też być do niej kierowane wydane w sprawie rozstrzygnięcia.

Podkreślić należy w tym miejscu, że skierowanie decyzji do osoby zmarłej nie może być potraktowane jako okoliczność uzasadniająca ewentualnie wznowienie postępowania w trybie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Sąd rozpoznający sprawę w pełni podziela i przyjmuje za własny pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 grudnia 2011 r., sygn. akt I OSK 140/11 (CBOSA), w którym wskazano, że możliwość skorzystania przez następców prawnych, którzy z racji tego następstwa stali się dysponentami praw materialnych i powinni od początku brać udział w postępowaniu jako strony nie usuwa wadliwości w postaci rażącego naruszenia prawa związanego ze skierowaniem decyzji do osoby nieżyjącej. Podstawa wznowienia określona w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. polega na niebraniu przez stronę, bez własnej winy udziału w postępowaniu, a nie na skierowaniu decyzji do osoby nieżyjącej.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy wskazać należy, że zarówno zaskarżona decyzja Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z [...] października 2020 r., jak i utrzymana nią w mocy decyzja Wojewody [...] z [...] lipca 2018 r. zostały skierowane do J. W.. Strona zaś zmarła przed podjęciem decyzji przez organ I instancji, tj. w dniu [...] marca 2017 r., a jej następcą prawnym jest A. M.. W tych warunkach w rozpoznawanej sprawie, w ocenie Sądu, uczestnikiem postępowania administracyjnego i adresatką wydanych w sprawie decyzji powinna być następczyni prawna zmarłej osoby. Zgodnie z art. 30 § 4 k.p.a. spadkobiercy strony wstępują do postępowania z mocy samego prawa, a zatem muszą mieć zapewniony udział w postępowaniu i możliwość przedstawienia swego stanowiska w sprawie.

Tym samym, w ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...]. Jak wskazano decyzje te skierowano do osoby nieżyjącej, która w chwili ich wydawania nie miała już przymiotu strony, co stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, wydanie rozstrzygnięcia w stosunku do osoby zmarłej oznacza, że jest ono obarczone wadą nieważności i powinno być usunięte z obrotu prawnego, aby nie wywoływało skutków prawnych. Nie ma przy tym znaczenia, czy organ prowadząc postępowanie wiedział, że osoba będąca dotychczas stroną postępowania nie żyje, czy też takiej wiedzy nie posiadał. Organ powinien w sposób prawidłowy, na każdym etapie postępowania mieć aktualną wiedzę na temat kręgu podmiotów mających interes prawny w danym postępowaniu (art. 61 § 4 k.p.a. w związku z art. 10 § 1 k.p.a.).

Mając zaś na uwadze, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca podlegają wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze wskazanej wyżej przyczyny, Sąd nie badał przedmiotowej decyzji merytorycznie pod względem zgodności z prawem.

Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę wskazane wyżej kwestie i ustali aktualny krąg stron postępowania, którym należy zapewnić udział w postępowaniu i do których należy kierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcia.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając na rzecz stron skarżących kwotę 200 złotych tytułem uiszczonego wpisu i 480 złotych tytułem wynagrodzenia pełnomocnika.

Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 1 w związku z art. 120 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 k.p.a. lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania.