Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 294/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2010-08-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 4-5b
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 1  pkt 9
journal: Dz.U. 2002 nr 241 poz 2074
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędziowie: sędzia WSA Halina Adamczewska–Wasilewicz (spr) sędzia WSA Ewa Kruppik – Świetlicka Protokolant po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 17 sierpnia 2010r. sprawy ze skargi W. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchylona zaskarżoną decyzję, 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał

w mocy decyzję z dnia z dnia [...] odmawiającą W. B. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne wraz z należnymi odsetkami.

Organ podał, że skarżący wnioskiem z dnia 23 listopada 2008r. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne wraz z należnymi odsetkami. W uzasadnieniu wniosku powołał się na nieznajomość obowiązujących przepisów prawa oraz trudną sytuację materialną i zdrowotną.

Rozpatrując wniosek organ rentowy ustalił, że skarżący jest świadczeniobiorcą Oddziału ZUS w T. i pobiera emeryturę w kwocie ok. 1.523 zł netto. Ustalono również, że wraz z małżonką jest właścicielem nieruchomości położonej w G., dla której Sąd Rejonowy prowadzi KW nr [...] oraz działki o nr 160, dla której nie założono księgi wieczystej. Organ podał, że w stosunku do zaległości figurujących na koncie egzekucja nie jest prowadzona.

Organ stwierdził, iż w przedmiotowym przypadku nie zachodzi generalna przesłanka umorzenia zawarta w art. 28 ustawy z dnia 13 października1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2007r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), tj. nie stwierdzono całkowitej nieściągalności, z uwagi na pobieraną emeryturę oraz posiadany majątek. Ponadto skarżący nie wykazał, że znajduje się obecnie w trudnej sytuacji finansowej i nie jest w stanie spłacić tego zadłużenia, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i rodziny, a zwłaszcza pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zdaniem organu, mimo że dochody uzyskiwane przez skarżącego i jego rodzinę nie pozwalają na jednorazową spłatę długu, to jednak istnieje możliwość wystąpienia o zawarcie układu ratalnego.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a następnie w piśmie z dnia 23 lutego 2009r. strona podkreśliła, że dom jednorodzinny w którym zamieszkuje wraz z chorą żoną oraz córką, jest stary i wymaga remontu. Córka pobiera 300 zł renty, w związku z tym pomaga jej finansowo. Przedłożył także dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych kosztów. Wynika z nich, że są to wydatki miesięczne z tytułu: podatku od nieruchomości - ok. 108 zł, wykupu opału - ok. 386 zł, wywozu nieczystości - 41,00 zł, opłat telefonicznych - ok. 100 zł, opłaty za wodę i ścieki - ok. 34 zł, wykupu prądu - ok. 130 zł., opłat za telewizję kablową - 33 zł. Łączne miesięczne udokumentowane wydatki rodziny wynoszą ok. 832 zł. Z informacji o stanie majątkowym wynika, że małżonka skarżącego pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 970 zł brutto.

Po ponownym przeanalizowaniu sprawy Zakład decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia 27 stycznia 2009r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

W wyniku złożonej od powyższej decyzji skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia [...] sygn. akt I SA/Bd [...] uchylił zaskarżoną decyzję z powodu błędnie ustalonego stanu faktycznego oraz braków w materiale dowodowym. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazując, że decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy podniósł, iż stwierdzając o braku przesłanek do zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności z tytułu składek, organ odwoławczy nieprawidłowo ustalił stan faktyczny w zakresie sytuacji materialnej skarżącego. W konsekwencji nie można mówić o rozstrzygnięciu w granicach uznania administracyjnego. W ocenie Sądu organy nie wyjaśniły w sposób wnikliwy stanu faktycznego sprawy, w szczególności sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącego, nie odnosząc się przy tym w decyzjach do podnoszonych przez pełnomocnika skarżącego argumentów.

Po ponownym przeprowadzeniu postępowania organ wydał decyzję z [...] którą utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] W uzasadnieniu organ wskazał, że ponownie rozpatrując sprawę w celu wyjaśnienia stanu faktycznego, wezwał wnioskodawcę do przedstawienia aktualnych dokumentów określających jego sytuację materialną i zdrowotną oraz wykazujących okoliczności uzasadniające umorzenie należności. Organ podniósł, że z nadesłanych dokumentów wynika, iż strona ma problemy zdrowotne, posiada wadę serca oraz nadciśnienie tętnicze. Wnioskodawca leczył się w szpitalu w okresie od 9 - 21 lipca 2009r., skąd został wypisany z zaleceniem dalszego leczenia w warunkach ambulatoryjnych i trwałego zażywania leków. Podobnie żona wnioskodawcy M. B., zgodnie z zaświadczeniem lekarskim, jest osobą przewlekle chorą, wymagającą stałego zażywania leków.

Organ podał ponadto, że z przedłożonych dokumentów wynika, iż będąca na utrzymaniu strony córka także ma problemy zdrowotne związane z przebytą chorobę nowotworową.

Wskazano, że strona dostarczyła również faktury z lat 2006 - 2007 świadczące o wydatkach ponoszonych w związku z leczeniem członków rodziny, wyjaśniając jednocześnie, iż aktualnych faktur nie posiada, ponieważ nie rozlicza się już z urzędem skarbowym i dlatego nie było potrzeby ich gromadzenia.

Organ podał, że zięć wnioskodawcy jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna od dnia 14 września 2009r. i nie posiada prawa do zasiłku. Zgodnie z decyzją Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] małżonce strony ustalono nową wysokość emerytury wraz z przysługującymi dodatkami w kwocie 1.036,75 zł miesięcznie. Na podstawie decyzji ZUS Oddział w T. Inspektorat w G. z dnia [...] ustalono wysokość zwaloryzowanej emerytury, która od 1 marca 2009r. wynosi 495,08 zł. Z uwagi na fakt, że emerytura po waloryzacji jest niższa od najniższej, zatem została ona podniesiona do kwoty 675,10 zł. W związku ze zbiegiem uprawnień do świadczeń, wypłatę dokonuje KRUS. Organ ustalił, że wnioskodawca pobiera emeryturę w kwocie 1.622,68 zł netto, a córka jest świadczeniobiorcą Oddziału ZUS w G.i pobiera od 13 marca 2009r. emeryturę w kwocie 572,42 brutto. Ponadto strona jest właścicielem samochodu osobowego marki Ford Aerostar rok produkcji 1987.

Zakład podniósł, że na podstawie aktów notarialnych z dnia: [...] i [...] (po złożeniu wniosku o umorzenie zadłużenia) wnioskodawca wraz z małżonką przekazali umową darowizny synowi – K. B. nieruchomość, dla której Sąd Rejonowy prowadzi KW o nr [...] oraz działkę o nr 160. Łączną wartość przedmiotu darowizny określono na kwotę 60.000 zł. Darowizna działki nr 160, na której znajduje się budynek mieszkalny, murowany pod stropodachem została dokonana z ustanowieniem na rzecz darczyńców dożywotniej służebności mieszkania. Nabywca zobowiązał się również po śmierci rodziców zapewnić mieszkanie ich córce. W ocenie organu takie zachowanie dłużnika może stanowić podstawę dla wierzyciela do żądania uznania takiej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego w drodze powództwa lub zarzutu przeciwko nabywcy. Zdaniem organu darując wraz z żoną swemu synowi nieruchomości będące w ich posiadaniu osoba zobowiązana stała się niewypłacalna w jeszcze wyższym stopniu niż przed dokonaniem czynności.

W dalszej części uzasadnienia organ przywołał regulacje pozwalające na umorzenie należności z tytułu składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 2-3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585). Wskazano jednocześnie, że na podstawie art. 28 ust. 3a wymienionej ustawy w związku z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365), należności z tytułu składek mogą być umorzone, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Wskazano, że do składek na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie m.in. stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Jednocześnie organ zaznaczył, że nieznajomość obowiązujących przepisów prawa, którą skarżący motywuje swój wniosek, nie stanowi żadnej przesłanki umorzenia, których katalog został określony przez ustawodawcę. Zgodnie z art. 46 ust.1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych płatnik składek jest zobowiązany według zasad wynikających z przepisów ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy.

Organ wskazał także na uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia przesłanki umorzenia może, ale nie musi umorzyć zaległości. Organ podniósł, że mogą one być umarzane tylko w przypadku całkowitej ich nieściągalności bądź w okolicznościach przewidzianych w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

W ocenie organu w przedmiotowej sprawie nie zachodzi generalna przesłanka umorzenia zawarta w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, tj. nie stwierdzono całkowitej nieściągalności, między innymi z uwagi na możliwość skutecznej egzekucji ze świadczenia emerytalnego. W przedmiotowej sprawie stwierdzono natomiast zajście dwóch przesłanek umorzenia należności wynikających z ww. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r., tj.: 1) zobowiązany wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny; 2) występuje przewlekła choroba zobowiązanego oraz konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorymi członkami rodziny pozbawiająca zobowiązanego uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ podkreślił jednak, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystywanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami. Zdaniem organu umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek.

W skardze do Sądu Administracyjnego strona podniosła, że skarżący wbrew twierdzeniom organu nie posiada żadnego samochodu. Polemizując z argumentacją organu, dotyczącą dokonanej darowizny z pokrzywdzeniem wierzycieli autorka skargi wskazała, że rodzice są w tak podeszłym wieku (ojciec - 90 lat, matka - 87 lat), iż musieli uregulować sprawy majątkowe.

Ponadto podano, że żona skarżącego otrzymuje emeryturę w wysokości 1036 zł (a nie jak podaje organ – 1170 zł), zaś emerytura córki wynosi po potrąceniu komorniczym 370 zł, a nie 570 zł. Z uzyskiwanych dochodów utrzymuje się czteroosobowa rodzina, która w związku z roszczeniem ZUS zostałaby pozbawiona możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Wskazano, że oprócz przewlekłych chorób członków rodziny, żona skarżącego w powodu zaistniałej sytuacji związanej z zadłużeniem względem ZUS zapadła na silną nerwicę przejawiającą się bezsennością, w związku z czym została skierowana do leczenia psychiatrycznego.

Zarzucono, że zaistniała sytuacja spowodowana jest zaniedbaniami ze strony ZUS. Gdyby Zakład podniósł sprawę zadłużenia po kilku miesiącach od faktu jego zaistnienia, a nie po ośmiu latach, nie doszłoby do zadłużenia w takiej wysokości. Konsekwencje zaniedbań ZUS ponoszą małżonkowie B..

W skardze wskazano też, że skarżący przeszedł na emeryturę 7 lat później niż wynikało to z jego uprawnień, nie pobierając przez ten czas świadczenia, zaś Zakład pobierał w tym okresie składki.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa.

Z art.145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Stosownie natomiast do treści art. 134 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd ma prawo, a także obowiązek dokonać oceny zgodności z prawom zaskarżonej decyzji nawet wówczas, gdy taki zarzut nie został podniesiony w skardze. Mając na uwadze treść powyższych przepisów, wskazać należy, że skarga w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż podniesione w skardze.

W sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. W związku z tym, zaskarżona decyzja została wyeliminowana z obrotu prawnego.

I. Rozpatrując wniesioną skargę w pierwszej kolejności należy odnieść się do kwestii przedawnienia składek. Obowiązkiem organu rozpatrującego wniosek o umorzenie należności z tytułu składek w sytuacji, gdy minął podstawowy termin ustalony dla przedawnienia, tj. 5 lat - obowiązujący do końca 2002 r. i 10 lat – termin obowiązujący od 1 stycznia 2003r., jest ustalenie, czy należności z tytułu składek uległy przedawnieniu. Nie może bowiem toczyć się postępowanie o przyznanie ulgi w stosunku do należności, które wygasły. Postępowanie bowiem takie z chwilą przedawnienia należności z tytułu składek staje się bezprzedmiotowe.

Postępowanie w przedmiocie należności z tytułu składek unormowane w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych dotyczyć może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast objęcie postępowaniem należności, które wygasły na skutek przedawnienia. Jeżeli zobowiązany w swoim wniosku o umorzenie należności wskazuje również składki, które uległy przedawnieniu, to w tym zakresie organ pierwszej instancji powinien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe

(art. 105 k.p.a). Jeżeli zaś przedawnienie należności stwierdzone zostanie dopiero

w postępowaniu będącym skutkiem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, to Zakład powinien uchylić zaskarżoną decyzję w części dotyczącej przedawnionych należności i w tym zakresie umorzyć postępowanie pierwszej instancji ( art. 138 _@POCZ@__@KON@_ § 1 pkt 2 k.p.a.; por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 listopada 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 2425/06, LEX nr 328643). Nie do pogodzenia z porządkiem prawnym byłaby odmowa umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, które uległy przedawnieniu, a zatem nie istnieje obowiązek ich zapłacenia. W takich sprawach rolą orzekających w sprawie organów jest ustalenie, czy należności, co do których jest prowadzone postępowanie dotyczące ich umorzenia, w ogóle są wymagalne, czy też ze względu na ich niewymagalność postępowanie takie należy umorzyć (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 listopada 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 1973/06, LEX nr 328507).

W niniejszej sprawie postępowanie dotyczy należności z tytułu składek za okres od czerwca 1999r. do stycznia 2001r. i od listopada 2001r. do lutego 2007r. Wskazać należy, że począwszy od 1 stycznia 1999 r. obowiązują przepisy ustawy

z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998r.

Nr 137, poz. 887; aktualna publikacja - Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.). Zgodnie z art. 24 ust. 4 i 5 tej ustawy w brzmieniu obowiązującym do końca 2002r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Bieg przedawnienia przerywa odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik.

Jednakże od 1 stycznia 2003 r. mocą ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) przepisy art. 24 ust. 4-5b ustawy regulujące przedawnienie otrzymały następujące brzmienie:

- należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia,

w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d (art. 24 ust.4);

- nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek

i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia (art. 24 ust. 5);

- bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty (art. 24 ust. 5a);

- bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem (art. 24 ust. 5b).

W tym miejscu należy podać, że z orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika jednoznacznie, iż dziesięcioletni okres przedawnienia przewidziany w art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu nadanym ustawą

z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz

o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074), znajduje zastosowanie do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2003r., jeżeli do tej daty nie uległy przedawnieniu według przepisów dotychczasowych

(por. wyrok SN z dnia 22 lipca 2009 r. sygn. akt I UK 70/.09, LEX nr 529763). Przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne musi być rozumiane jako instytucja szczególnie wyjątkowa. Dłuższy, 10-letni okres przedawnienia ma zastosowanie do tych należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed 1 stycznia 2003 r., jeśli do tego dnia nie uległy przedawnieniu według dotychczasowych przepisów (por. wyrok SN z dnia 23 stycznia 2009 r., sygn. akt I UK 204/08).

Według Sądu Najwyższego (uchwała z dnia 2 lipca 2008 r., sygn. akt II UZP 5/08)

z faktu, że przepisy ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw nie uregulowały kwestii intertemporalnych dotyczących przedawnienia należności z tytułu składek, nie można jednak wyprowadzać wniosku, że zmienione przepisy znajdują zastosowanie jedynie do "nowych zaległości", a przyjęcie odmiennego poglądu naruszałoby zasadę "lex retro non agit" (nie działania wstecz ustawy). Zasada nieretroakcji, jako fundamentalna zasada państwa demokratycznego, odnosi się do stanu, w którym nowa ustawa miałaby zmienić sytuację prawną obywatela, którą dotychczasowe prawo regulowało jako bardziej korzystną i została także wyrażona wprost w art. 3 kodeksu cywilnego. Wynika z niej, że ustawa nie ma mocy wstecznej chyba, że co innego wynika z jej brzmienia lub celu. (...). Ogólna reguła prawa intertemporalnego (por. orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego w sprawie W 4/93) stanowi, że w razie wątpliwości, czy należy stosować ustawę dawną czy nową, pierwszeństwo ma ustawa nowa (...). Tak więc, brak szczególnej regulacji nie oznacza luki w prawie co do przepisów międzyczasowych, ale wskazuje na potrzebę zastosowania reguły bezpośredniego stosowania ustawy nowej (por. wyrok TK z dnia 1 lipca 2003r.,

P 31/02). Wiąże się to z domniemaniem, że ustawa nowa powinna być lepszym odbiciem aktualnych stosunków normatywnych, bardziej dostosowanym do aktualnego stanu prawnego. Z całą pewnością jest ona wyrazem woli ustawodawcy, która została powzięta później aniżeli wola ustawodawcy, której wyrazem był wcześniejszy akt normatywny (tak również w wyroku NSA z dnia 14 marca 2007 r., II GSK 338/06 – LEX nr 321287).

Przedłużenie okresu przedawnienia nie stanowi także naruszenia art. 42 ust. 1 Konstytucji RP. Treść art. 43 i art. 44 Konstytucji, choć dotyczy przedawnienia, nie pozwala również przyjąć, że istnieje konstytucyjne "prawo do przedawnienia", czy choćby ekspektatywa takiego prawa. Instytucja przedawnienia kształtowana jest przez ustawodawcę, który dysponuje swobodą w określaniu czasowego zakresu stosowania nowych okresów przedawnienia.

Nie może przy tym budzić wątpliwości, że do należności z tytułu składek, które uległy już przedawnieniu przed dniem 1 stycznia 2003 r. nie ma zastosowania znowelizowany od tej daty art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2005 r., I UK 232/04, OSNP 2006 nr 1-2, poz. 26).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy należy podać, że wniosek dotyczy składek za okres od czerwca 1999r., a zatem także za okresy rozliczeniowe, w stosunku do których na dzień wydania zaskarżonej decyzji

(tj. 22 stycznia 2010r.) minął 10-letni termin przedawnienia z art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Istotne zatem w sprawie jest ustalenie na skutek których czynności, z jakiej daty nastąpiło przerwanie bądź zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Podkreślić należy, że Sąd nie może zastępować organu i przesądzać przyczyn przedawnienia składek. To organ obowiązany jest odnieść się do tego zagadnienia w uzasadnieniu decyzji, aby strona mogła zająć stanowisko do skonkretyzowanej argumentacji w przedmiocie czynności, które spowodowały przerwanie bądź zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Sąd natomiast kontrolując decyzję oceni ustalenia organu w tej materii zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w kontekście przedłożonego materiału dowodowego. Sąd oczywiście nie przesądza kwestii czy nastąpiło, czy nie miało miejsca przedawnienie składek (dotyczy wyłącznie tych składek, wobec których na dzień wydania decyzji upłynął termin

10-letni), wskazuje jednak, że wymaga ona jednoznacznego wyjaśnienia.

Na organie ciąży obowiązek wykazania, że składki będące przedmiotem rozstrzygania nie uległy przedawnieniu. Analiza uzasadnienia decyzji dotyczącej odległych w czasie składek na ubezpieczenie społeczne nie pozwala Sądowi na skontrolowanie decyzji. Instytucja umorzenia należności (bez względu na to, czy wniosek jest załatwiony pozytywnie, czy też negatywnie dla wnioskodawcy) wymaga istnienia zaległości.

Organ zatem ponownie rozstrzygając sprawę ustosunkuje się i oceni (na dzień wydania nowej decyzji), czy składki uległy przedawnieniu. Tut. Sąd oczywiście zauważa, że w aktach administracyjnych (k. nr 186 – strona druga) jest informacja, iż w związku z rozpatrywaniem sprawy przez Sąd Okręgowy w T. Wydział V Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sygn. akt [...] (również znajdujący się w aktach sprawy) "bieg terminu przedawnienia wobec najstarszych zaległości został zawieszony na okres od 16.12.2007r. (dzień wpływu odwołania) do 26.09.2008r. (dzień uprawomocnienia się wyroku sądowego)."

W świetle powyższego powstaje pytanie, która przesłanka zawieszenia biegu terminu przedawnienia z art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych – zdaniem organu – wystąpiła w przedmiotowej sprawie. Sąd zauważa, że w art. 24 ust. 5e ustawy przewidziana jest przesłanka zawieszenia biegu terminu przedawnienia, jednakże związane to jest z rozstrzygnięciem zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd, a które to rozstrzygnięcie umożliwia dopiero wydanie decyzji. W przedmiotowej natomiast sprawie wyrok Sądu Okręgowego z dnia [...] był konsekwencją odwołania od wydanej już decyzji organu.

Mając na uwadze powyższe okoliczności organ obowiązany jest do jednoznacznego przedstawienia w uzasadnieniu decyzji stanowiska dotyczącego okoliczności, które przyjmuje jako zawieszające bądź przerywające bieg terminu przedawnienia w stosunku do składek, co których upłynął termin 10-letni, w świetle konkretnego przepisu prawa. W ten sposób strona nie będzie pozbawiona możliwości zapoznania się i ewentualnie polemizowania z nim w skardze, a Sąd będzie miał możliwość skontrolowanie tego stanowiska (bez domniemywania co ewentualnie organ miał na uwadze).

Bez dokonania szczegółowych ustaleń w powyższej materii przedwczesne jest przesądzenie, czy skarżący w zakresie składek (co do których upłynął 10-letni termin) nadal jest zobowiązanym do ich zapłaty, czy też uległy one przedawnieniu, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji stosownie do art. 107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego, zgodnie z którym "Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa."

Zdaniem Sądu, organy nie uczyniły zadość wymogom wynikającym z przepisów prawa, w konsekwencji doszło do naruszenia art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 kpa.

Na podstawie art. 7 kpa w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny

i słuszny interes obywateli. Zgodnie z art. 77 § 1 tego kodeksu "Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy." Stosownie do art. 80 tej ustawy organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Powyższe uwagi mają zastosowanie w przedmiotowej sprawie w związku z art. 93 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. Z 2008r. Nr 164, poz. 1027 ze zm.), zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych.

_@POCZ@__@KON@_II. Wobec konieczności uprzedniego ustalenia czy składki nie uległy przedawnieniu (których upłynął termin 10-letni na dzień wydania decyzji organu ponownie rozpatrującego sprawę), przedwczesne jest całościowe dokonywanie przez Sąd oceny rozstrzygnięcia w kontekście przesłanek umorzenia składek. Sąd zatem nie przesądza, czy wniosek strony organ obowiązany jest uwzględnić i umorzyć należności z tytułu składek, czy też odmówić udzielenia ulgi, bądź umorzyć postępowanie (w części) z powodu przedawnienia. Stwierdza wyłącznie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa procesowego.

Jednocześnie Sąd podkreśla, że nawet wystąpienie przesłanek ustawowych lub z ww. rozporządzenia nie oznacza, że po stronie organu istnieje obowiązek umorzenia zaległości z tytułu składek. Z przepisu art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jednoznacznie wynika, że należności "mogą być umarzane", co oznacza, iż nie muszą być umarzane. Wyjaśnić należy, że decyzje podejmowane przez organy na podstawie wskazanego wyżej przepisu - w przypadku stwierdzenia istnienia przesłanki - są wydawane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że ocena, czy w konkretnej sprawie występują okoliczności uzasadniające umorzenie zaległości pozostawiona została swobodnemu uznaniu organu, przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności mających wpływ na tę ocenę. Jednakże przyznana organom swoboda w rozstrzyganiu nie oznacza dowolności.

Sąd natomiast nie ma kompetencji do umorzenia zaległości z tytułu składek, jak również nie może nakazać organowi umorzenia zaległości. Kontrola Sądu w przedmiocie zaskarżonej decyzji ogranicza się wyłącznie do jej oceny pod względem zgodności z prawem.

W konsekwencji powyższych ustaleń, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. Na podstawie art. 152 powołanej ustawy Sąd określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.

H. Adamczewska – Wasilewicz L. Kleczkowski E. Kruppik – Świetlicka