Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1557/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2020-02-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 23 par. 6
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki, Sędzia WSA Adam Nita (spr.), Asesor WSA Katarzyna Stuła-Marcela, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 lutego 2020 r. sprawy ze skargi H. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

W zaskarżonym postanowieniu z [...] r., sygn. akt [...], Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (zwany dalej Dyrektorem Izby Administracji Skarbowej, Dyrektorem lub DIAS) utrzymał w mocy swoje własne postanowienie z [...] r., nr [...]. W tym orzeczeniu nieostatecznym, Dyrektor odmówił H. S. (w dalszej części uzasadnienia określanemu mianem Dłużnika, Strony lub Skarżącego) wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego. Prowadzono je na podstawie dziewięciu tytułów wykonawczych Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. (zwanego dalej Naczelnikiem Urzędu Skarbowego lub Organem egzekucyjnym) z [...]r. (ich numery zostały wskazane w postanowieniach DIAS), a Strona wnosiła o wstrzymanie wspomnianego postępowania do czasu prawomocnego zakończenia postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym, prowadzonego w sprawie o sygnaturze K 10/16.

Postanowienie ostateczne Dyrektora Izby Administracji Skarbowej zapadło w następującym stanie faktycznym. Naczelnik Urzędu Skarbowego wszczął postępowanie egzekucyjne i prowadził je w stosunku do Strony. Nastąpiło to w oparciu o jego własne tytuły wykonawcze, a przedmiotem egzekucji były zaległości podatkowe Skarżącego, obejmujące dziewięć okresów rozliczeniowych w podatku od towarów i usług.

W piśmie procesowym, datowanym na 25 czerwca 2019 r., a skierowanym do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, Dłużnik wniósł o wstrzymanie postępowania

egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie wspomnianych wcześniej, dziewięciu tytułów wykonawczych Naczelnika Urzędu Skarbowego. Miałoby to nastąpić do czasu zakończenia postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym w sprawie o sygnaturze K 10/16. Dotyczy ono oceny zgodności art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP, a zostało zainicjowane wnioskiem Rzecznika Praw Obywatelskich. Jak przy tym wyjawił Skarżący, w Trybunale Konstytucyjnym zawisła też inna, podobna sprawa, oznaczona sygnaturą P 6/16, a skierowana tam przez Sąd Rejonowy P. – [...] i [...] w P.. W związku z tym, także istnienie tej drugiej sprawy przed Trybunałem Konstytucyjnym uzasadnił wniosek Dłużnika o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego.

Jak już wcześniej wspomniano, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, działając jako organ pierwszej instancji odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniosku Strony. Czyniąc to, wspomniany organ powołał się na art. 23 § 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jego zdaniem, wobec jasnej, niebudzącej wątpliwości dyspozycji wspomnianego przepisu, nie może być wątpliwości co do tego, że postępowanie w sprawie wstrzymania postępowania egzekucyjnego nie może być inicjowane wnioskiem zobowiązanego. Złożenie takiego podania musi więc skutkować odmową wszczęcia postępowania w sprawie. Dzieje się tak na podstawie art. 61a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, do którego ustawodawca odsyła w art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W zażaleniu na to postanowienie, Dłużnik wniósł o ponowne rozpoznanie sprawy, o uchylenie zaskarżonego postanowienia i jego zmianę, poprzez wydanie postanowienia zawieszającego postępowanie egzekucyjne – jak to ujęto - z tzw. urzędu. Według Strony, miałoby to nastąpić do czasu zakończenia postępowania wznowieniowego w sprawach decyzji z [...]r. w podatku od towarów i usług za lata 2004/2005 oraz postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym, oznaczonych sygnaturami K 10/16 i P 6/16. Dotyczą one kwestii ściśle, przedmiotowo korelujących z niniejszą sprawą, tj. oceny zgodności art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP.

Dodatkowo, Skarżący wystąpił o zbadanie sprawy na nowo, bez udziału urzędników występujących w sprawie dotychczas oraz przy uwzględnieniu:

1) pełnej oceny przesłanek wniosku o wznowienie postępowania oraz oceny dokumentów złożonych w IAS w Katowicach przy – jak to ujęto - w/w wniosku wznowieniowym z 28 grudnia 2017 r., uzupełnionych w postępowaniu odwoławczym – w piśmie z 13 kwietnia 2019 r., dotyczącym przedmiotowej sprawy;

2) oceny przesłanek zawartych w piśmie z 22 lipca 2019 r., skierowanym do Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. i do wiadomości Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach, - z uwzględnieniem rozstrzygnięcia sądowego, tj. tymczasowego postanowienia, wydanego przez Sąd Okręgowy w G. na rozprawie sygn. akt [...], dotyczącego jego wniosku o skierowanie sprawy karnej na wokandę i nadania jej pełnego biegu;

3) przestrzegania art. 42 pkt. 3 Konstytucji RP. Jednocześnie Strona wniosła o zaniechania przez organy skarbowe wykorzystywania w sprawie egzekucyjnej nieuprawnionych zarzutów lub kreowania jakichkolwiek insynuacji w kontekście nadużyć prokuratorskich do sprawy [...] oraz w świetle wspomnianego przepisu Konstytucji;

4) uzyskania na potrzeby sprawy egzekucyjnej oraz postępowania wznowieniowego odrębnej opinii prawnej w przedmiocie oceny następstw prawnych - na tle oczywistego popełnienia karygodnych nadużyć przez wskazanego z nazwiska prokuratora w sprawie o sygn. [...]oraz nadużycia prawa poprzez bezprawne objęcie zastawem skarbowym mienia przedsiębiorstwa na kwotę [...].przy domniemanych roszczeniach ok. [...] plus odsetki. Nadto, Dłużnik zarzucił dokonanie rażącego zaniżenia wyceny mienia zastawnego, dokonanej [...]r. i m.in. dlatego domaga się od organu nadzoru zawieszenia/wstrzymania postępowania z urzędu – jak to ujęto - na tle podejrzenia popełnienia przestępstwa urzędniczego poprzez jaskrawe nadużycia prawa na jego szkodę. Skarżący podniósł też, że domaga się w dokonania przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej oceny skutków prawnych nadużyć prawa - prokuratorskich i byłych pracowników UKS-u. Miałoby to nastąpić w kontekście art. 70 § 1 i § 6 Ordynacji podatkowej, mając przy tym na względzie wyjątkowo wątpliwej wartości procesowej postanowienie UKS-u o wszczęciu śledztwa z [...]r.

Dłużnik sformułował też żądanie zwrotu/zwolnienia mienia objętego zastawem z [...] r., obejmującego wartość mienia przedsiębiorstwa wielokrotnie ponad kwotę dochodzonych wątpliwych roszczeń. Jak podkreślił, to trwające od lat nadużycie urzędnicze należy ocenić w kategoriach przesłanek podejrzenia popełnienia występku z art. 231 kk.

Na tym właśnie tle, Skarżący ponowił żądanie zawieszenia czynności egzekucyjnych z urzędu przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w trybie nadzoru tj. na postawie art. 23 § 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W jego ocenie, w okolicznościach sprawy, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej obowiązany jest działać z mocy ustawy i z "urzędu", tj. na podstawie aktualnie obowiązującego art. 23 § 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, czego Strona domaga się od lat. Jak podkreślono, dotychczasowe działania organów podatkowych i egzekucyjnych w istotnym zakresie opierają się na dokumentach procesowych wątpliwych bo zafałszowanych, pochodzących ze sprawy karnej o sygnaturze wskazanej w zażaleniu. Zdaniem Dłużnika, w tej sytuacji postępowanie egzekucyjne winno być zawieszone z urzędu, gdyż egzekwowanie bezprawnych decyzji jest obciążone wadą nieważności i prowadzi do likwidacji przedsiębiorstwa. W jego ocenie, bezprawne było też wystawienie tytułów wykonawczych na podstawie decyzji organu drugiej instancji.

Jak wiadomo, DIAS utrzymał swoje postanowienie w mocy. Stało się tak, ponieważ podzielił on własne zapatrywanie, uprzednio wyrażone podczas rozpatrywania sprawy jako organ pierwszej instancji. Jak wskazano w uzasadnieniu postanowienia ostatecznego, problematyka wstrzymania czynności egzekucyjnych lub postępowania egzekucyjnego została uregulowana w art. 23 § 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W świetle tego przepisu, postępowanie w przedmiocie wstrzymania postępowania egzekucyjnego może zaś być prowadzone wyłącznie z urzędu. Tym samym, nie można było zainicjować postępowania administracyjnego w przedmiocie wstrzymanie postępowania egzekucyjnego na skutek wniosku złożonego przez Stronę, a jej wspomniane pismo procesowe nie podlegało merytorycznemu rozpoznaniu. Dlatego właśnie DIAS potwierdził słuszność odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego, w oparciu o art. 61a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Dyrektor odniósł się także do zarzutów podniesionych w zażaleniu. Czyniąc to, zwrócił on uwagę na to, że nie mogą być analizowane w przedmiotowym postępowaniu kwestie oceny przesłanek wniosku o wznowienie postępowania oraz oceny dokumentów złożonych wraz z wnioskiem Strony, skierowanym do Naczelnika Urzędu Skarbowego w B., czy podnoszonych przez nią nadużyć prokuratora i byłych pracowników UKS. Dzieje się tak, ponieważ wspomniana materia dotyczy innego rozstrzygnięcia, wydanego w pierwszej instancji przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o zawieszenie post.; i do niego należy zwrócić się z odpowiednim wnioskiem.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, Dłużnik wniósł o uchylenie – jak to ujęto w tym piśmie procesowym – rażąco wadliwych orzeczeń, względnie, o zawieszenie przez Sąd postępowania egzekucyjnego do czasu wydania orzeczeń przez Trybunał Konstytucyjny w sprawach o sygn. akt K 10/16 i P 6/16. Jednocześnie zarzucił on zaskarżonemu postanowieniu, a także poprzedzającemu je orzeczeniu, wydanemu przez DIAS jako organ pierwszej instancji rażące naruszenie art. 23 § 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu sprzed jego zmiany, dokonanej na mocy art. 39 pkt. 7 lit. b ustawy z 10 lipca 2015 r. (Dz.U. poz. 1269), z mocą od 1 stycznia 2016 r. W przekonaniu Strony, obraza prawa miała miejsce przez rażące naruszenie jej słusznych interesów, w tym:

1) bezczynność organu nadzoru i uchylanie się od obowiązku zbadania wniosku Dłużnika z 25 czerwca 2019 r. Jak podkreślono, nastąpiło to wbrew unormowaniom wypływającym z art. 23 § 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2016 r. W konsekwencji, pozostawiono bez rozpoznania wniosek o zawieszenie egzekucji, dotyczący tytułów egzekucyjnych z [...]r., wystawionych przez urząd po upływie – jak to ujęto - 5-letniego terminu wykonania decyzji z [...]r. Zawieszenie to miałoby nastąpić do czasu publikacji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawach podobnych, objętych sygn. akt K 10/16 oraz P 6/16, w przedmiocie oceny legalności art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej z art. 64 Konstytucji RP;

2) niewypełnianie ustawowych funkcji nadzorczych organu egzekucyjnego w rozumieniu art. 23 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez tolerowanie bezprawnych działań Urzędu Skarbowego w B. Jak podkreślono, nastąpiło to w związku z:

a) podjęciem egzekucji z rachunków bankowych i wierzytelności finansowych firmy w warunkach sprzecznych z prawem (art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej),

b) tolerowaniem wspomnianego bezprawia w warunkach nierozpoznania przez organ egzekucyjny wniosków Strony, ujętych w pismach z 26 maja 2019 r., z 25 maja 2019 r. oraz z 22 lipca 2019 r.,

c) brakiem merytorycznej reakcji organu w sytuacji zawisłości tzw. sprawy wpadkowej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach z innej skargi na bezczynność organu egzekucyjnego (sygn. akt I SAB/Gl 18/19).

Uzasadniając swoje racje, Dłużnik podkreślił, iż roszczenia Państwa, [...] r. zostały objęte zastawem Skarbowym na mieniu ponad trzykrotnie przekraczającą ich wartość. W ten sposób organ dopuścił do dekapitalizacji mienia firmy w dużych rozmiarach, na szkodę skarżącego przedsiębiorcy.

Podkreślono też inne okoliczności. Jak wskazała Strona, ponieważ tytuły egzekucyjne z [...]r. wystawiono bezprawnie, taki charakter miała też egzekucja prowadzona na ich podstawie. Tytuły wykonawcze zostały zaś uchylone prawomocnym postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z [...] r, na polecenie nadzorcze Izby Skarbowej w Katowicach. Następnie, w ich miejsce [...] r. wystawiono kolejne tytuły wykonawcze. Nastąpiło to jednak już po upływie – jak to ujęto - 5-letniego terminu wykonania decyzji z [...]r. Tym samym, w przekonaniu Dłużnika, w świetle nowego już stanu prawnego, zastosowanie w egzekucji ma wyłącznie art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej.

Ponadto, Skarżący podniósł, że:

a) o ile egzekucja jest ważna, to zaspokojenie zobowiązań może nastąpić tylko z majątku zastawnego, zaś odsetek nie pobiera się (art. 54 Ordynacji podatkowej);

b) wszelkie wyłudzone egzekucyjnie środki do [...]r. podlegają w całości zwrotowi do jego rąk wraz z odsetkami. W rozumieniu prawa są one nadpłatą;

c) w sytuacji uchylenia bezprawnie wystawionych tytułów egzekucyjnych oraz umorzenia bezprawnie prowadzonej egzekucji, zgodnie z postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z [...]r.. należy uznać, że wszelkie roszczenia Skarbu Państwa wygasły!, bowiem prawomocnie umorzono egzekucję prawomocnie;

d) jednocześnie, w kontekście stosowania art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej i dotyczących go spraw zawisłych przed Trybunałem Konstytucyjnym powtórzono wniosek o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego.

Biorąc pod uwagę wszystkie te okoliczności, Skarżący podał w wątpliwość legalność zapatrywania wyrażonego przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w jego postanowieniach.

W odpowiedzi na te zarzuty, DIAS podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Stało się tak, ponieważ postępowanie w przedmiocie wstrzymania postępowania egzekucyjnego może być prowadzone wyłącznie z urzędu, a nie na wniosek zainteresowanego. Dlatego, Dyrektor raz jeszcze powtórzył tezę, że trafna była odmowa wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o wstrzymanie czynności egzekucyjnych, dokonana w oparciu o art. 61a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Podtrzymano też zapatrywanie, że pozostałe kwestie, artykułowane przez Stronę nie mogły być analizowane w postępowaniu objętym wnioskiem o wstrzymanie czynności egzekucyjnych. Nie dotyczyło ich bowiem rozstrzygnięcie wydane w pierwszej instancji przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, rozpatrującego – jako organ pierwszej instancji – wniosek Skarżącego o wstrzymanie czynności egzekucyjnych, datowany na 25 czerwca 2019 r.

Wyartykułowano też, że Strona podnosi ogólne zarzuty przeciwko rozstrzygnięciom organów podatkowych pierwszej i drugiej instancji, do których nie sposób było odnieść się merytorycznie w następstwie pism procesowych Dłużnika, formułowanych w toku postępowania egzekucyjnego i dotyczących tej procedury. Zdaniem Dyrektora, czynności podjęte w trakcie postępowania egzekucyjnego były prawidłowe, a środki zaskarżenia, uregulowane w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, służą kwestionowaniu prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Tym samym, nie mają one uniwersalnego charakteru i nie mogą być wykorzystywane do kwestionowaniu m.in. postępowań podatkowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna i jako taka podlega oddaleniu. Podstawową kwestią, jaką należy podnieść jest określenie granic sprawy administracyjnej, której rezultat - w postaci ostatecznego postanowienia - został poddanej ocenie legalności, dokonywanej przez Sąd. Jak wiadomo, sprawa administracyjna to okoliczności, w których organ stosuje normy prawa administracyjnego w celu ustalenia lub określenia uprawnienia albo obowiązku strony. W postępowaniu inicjowanym na wniosek, jej granice wyznacza zaś treść żądania strony.

Odnosząc się do tych kwestii należy zauważyć, że w swoim piśmie datowanym na 25 czerwca 2019 r., Dłużnik wystąpił do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej jako organu pierwszej instancji o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie dziewięciu tytułów wykonawczych Naczelnika Urzędu Skarbowego. Tym samym, podstawą prawną, w oparciu o którą mógł działać Dyrektor był art. 23 § 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. w chwili orzekania przez DIAS jako organ drugiej instancji - Dz.U. z 2019 r., poz. 1438 – zwana dalej u.p.e.a.). Wszelkie inne zagadnienia, artykułowane przez Stronę w zażaleniu lokują się natomiast poza granicami sprawy administracyjnej, rozpatrywanej przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. W konsekwencji, nie sposób, aby odnosił się do nich Sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonego, ostatecznego aktu administracyjnego.

Zgodnie z art. 23 § 6 u.p.e.a. w jego brzmieniu, obowiązującym w punkcie czasu, gdy wydawano postanowienie ostateczne (a także w dacie orzekania przez DIAS jako organ pierwszej instancji), organy sprawujące nadzór mogą, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, wstrzymać z urzędu, na czas określony, czynności egzekucyjne lub postępowanie egzekucyjne prowadzone przez nadzorowany organ. Taka treść wspomnianego przepisu obowiązuje zaś od 1 stycznia 2016 r. (została mu nadana na mocy art. 39 pkt 7 lit b) ustawy z dnia 10 lipca 2015 r. o administracji podatkowej – Dz.U. z 2015 r., poz. 1269). W związku z tym, od 1 stycznia 2016 r. organy sprawujące nadzór nad egzekucją administracyjną utraciły możliwość tego, aby działając na wniosek wstrzymywać na czas określony czynności egzekucyjne lub postępowanie egzekucyjne, prowadzone przez nadzorowany organ (por. art. 77 pkt 2a ustawy o administracji podatkowej). Poczynając od wspomnianego punktu czasu taka aktywność organu nadzoru jest możliwa wyłącznie z urzędu. Zainteresowana osoba (dłużnik), formułując odpowiednie pismo jest oczywiście władny sugerować właściwemu organowi dokonanie takiego rozstrzygnięcia. W konsekwencji takiego działania nie jest jednak inicjowane postępowanie administracyjne. Dzieje się tak, wobec obecnej (obowiązującej w chwili orzekania przez DIAS jako organ obydwu instancji), jasnej treści art. 23 § 6 u.p.e.a. Dlatego, w stanie faktycznym sprawy, zasadna była odmowa wszczęcia postępowania przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej i utrzymanie tego postanowienia w mocy przez ten sam podmiot, działający jako organ drugiej instancji.

Na tę ocenę nie wpływa i nie zmienia zapatrywania Sądu to, że Strona w swojej skardze artykułuje, istniejące w jej przekonaniu nieprawidłowości w działaniu organów podatkowych w jej sprawach, mające miejsce przed 1 stycznia 2016 r. Kierując się tym argumentem, Sąd nie może dokonać kontroli legalności zaskarżonego postanowienia, kierując się dyspozycją art. 23 § 6 u.p.e.a. w jego poprzednim brzmieniu. Jest tak, ponieważ zasygnalizowane kwestie sytuują się poza granicami sprawy administracyjnej, wyznaczonymi treścią wniosku Dłużnika z 25 czerwca 2019 r.

Z tego samego powodu, tj. przez wzgląd na granice sprawy administracyjnej, badając legalność zaskarżonego postanowienia ostatecznego, Sąd nie mógł brać pod uwagę pozostałych zarzutów, podniesionych w skardze, dotyczących bezczynności i braku nadzoru DIAS, a także prawidłowości i zgodności z prawem czynności egzekucyjnych Naczelnika Urzędu Skarbowego. Ponadto, nie było możliwe zawieszenie przez Sąd postępowania egzekucyjnego do czasu wydania orzeczeń przez Trybunał Konstytucyjny w sprawach o sygn. akt K 10/16 i P 6/16. Stało się tak, ponieważ takiej kompetencji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie ma w świetle ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, zwanej dalej P.p.s.a.) – por. w szczególności art. 145 i 145a tej ustawy.

W tym stanie rzeczy, Sąd oddalił skargę. Stało się tak na podstawie art. 151 P.p.s.a.