Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1077/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-04-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 145  par. 1  pkt 1  lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 17 , art. 24, art. 25
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka Sędziowie: WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) WSA Janusz Kasprzycki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 maja 2021 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa doświadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz radcy prawnego S. J. wykonującej zawód w Kancelarii Radcy Prawnego w K, ul. R, K, kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 28 maja 2021 r. nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 256) oraz art. 17, art. 24, art. 25 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej jako: "u.ś.r.") po rozpatrzeniu odwołania skarżącego D. K., utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza z dnia [...] 2021 roku, Nr dec [...] znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad matką K. K.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu 25 lutego 2021 r. skarżący wniósł o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką K. K.

Wójt Gminy decyzją z dnia [...] 2021 r. odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką K. K.

W motywach rozstrzygnięcia organ przytoczył przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych oraz stanowisko Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 maja 2018 r. i wskazał, że powodem odmowy przyznania świadczenia jest okoliczność, że niepełnosprawność u K. K. powstała w wieku 68 lat, czyli po 25 roku życia. Wobec powyższego nie została spełniona przesłanka przyznania prawa do świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Następnie organ podkreślił, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, orzekł o częściowej niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki uzależniającej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniósł skarżący. Skarżący opisał okoliczności, które w jego ocenie uprawniają go do uzyskania świadczenia. Wskazał, że w związku ze sprawowana opieką nad matką i ojcem nie jest w stanie podjąć zatrudnienia a nadto powołał się na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego niekonstytucyjność przepisu w zakresie w jaki różnicuje prawo do świadczenia ze względu na wiek w którym powstała niepełnosprawność.

Opisaną we wstępie decyzją SKO utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W swoich rozważaniach SKO wskazało, że organ I instancji orzekając o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie uwzględnił zmiany stanu prawnego, która nastąpiła na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443). W wymienionym wyroku Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. Ib ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z zasadą równości o której mowa w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. Ib ustawy w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 tej ustawy, który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zatem nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. Ib ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.

Niezależnie od powyższego, SKO stwierdziło, że w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 1 omawianej ustawy, podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Tymczasem jak wynika z ustaleń wywiadu środowiskowego nie można wnioskować, iż zakres opieki jaki wymaga K. K. był tego rodzaju, że uniemożliwiałoby to podjęcie skarżącemu jakiejkolwiek aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie godzinowym.

Na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 26 stycznia 2021 r. ustalono, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką K. K. (oraz ojcem P. K. Matka skarżącego K. K. jest osobą, która wymaga pomocy i opieki osób drugich w codziennych czynnościach a stałą opiekę zapewnia jej syn, czyli skarżący. Skarżący wykonuje następujące czynności w związku ze sprawowaną opieka nad matką: prowadzi gospodarstwo domowe (pierze, gotuje, sprząta i robi zakupy) pomaga w załatwianiu spraw urzędowych, umawia wizyty lekarskie i zawozi do lekarzy, wykupuje leki.

Z zasad doświadczenia życiowego wynika, że czynności takie jak: pranie, sprzątanie, gotowanie posiłków, podawanie leków, umawianie wizyt lekarskich, - nie odbiegają od czynności, które wykonują osoby zajmujące się opieką nad członkami najbliższej rodziny i jednocześnie pracujący zawodowo. Czynności te nie mają charakteru tego rodzaju, że należy je wykonywać przez cały dzień a jedynie w ściśle określonych porach - z reguły rano i wieczorem - a zatem trudno uznać, że ich wykonywanie uniemożliwia podjęcia jakiejkolwiek pracy, chociażby w ograniczonym zakresie. Tym bardziej, że jak wynika z akt sprawy skarżący mieszka razem z rodzicami, a zatem czynności takie jak sprzątanie, gotowanie posiłków czy pranie i tak musiałby wykonywać. Nie bez znaczenia jest także fakt, że matka skarżącego nie jest osobą samotną lecz zamieszkuje wraz z mężem co sprawia, że w mieszkaniu zawsze jest osoba, która może jej pomóc w nagłych sytuacjach lub wezwać pomoc. Nie zmienia tego fakt, iż ojciec skarżącego również legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z akt sprawy nie wynika aby rodzice skarżącego byli obłożnie chorzy i nie mogli w czasie jego nieobecności wzajemnie sobie pomagać co pozwoliłoby skarżącemu podjąć zatrudnienie choćby w ograniczonym zakresie.

Organ odwoławczy nie kwestionuje faktu, że skarżący sprawuje opiekę nad swoimi rodzicami ale jest do tego zobowiązany nie tylko moralnie ale także prawnie z racji ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego względem rodziców co nie musi odbywać się kosztem budżetu państwa. Skarżący jest osobą w wieku 57 lat, zdolną do pracy i w jego przypadku nie zachodzi konieczność rezygnacji z zatrudnienie, a zatem organ - pomimo częściowo błędnego uzasadnienia i błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1b - postąpił prawidłowo odmawiając przyznania świadczenia.

Na powyższą decyzję skarżący D. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1. Naruszenie przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez błędne uznanie, że matka K. K. nie wymaga sprawowania stałej i natychmiastowej pomocy opiekuna, a czynności związane z opieką mogą być wykonywane po zakończeniu pracy przez opiekuna, pomimo, iż stan zdrowia matki K. K. jest bardzo poważny, wymagający podejmowania wobec chorej pilnych, niecierpiących zwłoki czynności, chorej nie można pozostawić samej w domu, zaś ojciec, który mieszka z matką jest osobą w podeszłym wieku, niepełnosprawną w stopniu znacznym, niezdolną do sprawowania jakiejkolwiek opieki nad matką.

2. Oparcie się przez organ wyłącznie na ogólnych zapisach wywiadu środowiskowego i błędne uznanie, że czynnościami, które wykonuje opiekun są jedynie: pranie, sprzątanie, gotowanie posiłków, podawanie leków, umawianie wizyt lekarskich, gdyż jest to nieprawda, są to jedynie przykładowe i ogólne czynności, gdyż matka jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, w podeszłym wieku, potrzebującą na bieżąco pomocy we wszystkich czynnościach życia codziennego, chorą na zaawansowaną cukrzycę, co wymaga podania cztery razy dziennie odpowiedniej dawki insuliny o określonych porach, zmierzenia poziomu cukru, gdyż sama nie jest w stanie tego zrobić, podania innych leków, ma poważny problem z poruszaniem się, posiada poważną ogromną przepuklinę brzuszną, która uniemożliwia poruszanie się i sprawia ból, ciągłe trudno gojące się rany, które trzeba opatrzeć. Ponadto matka w ogóle nie wychodzi z domu, jedynie z trudem do lekarza, ma za sobą szereg hospitalizacji szpitalnych na oddziale neurologii i rehabilitacji, endokrynologii. W zeszłym roku matka upadla i okazało się, że doszło także do niewydolności nerek.

3. Błędne przyjęcie, że mieszkający z matką ojciec będzie w stanie pomóc chorej w razie potrzeby, w sytuacji kiedy ojciec jest osobą w podeszłym wieku, posiadającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, sam potrzebujący udzielenia pomocy i stałej pieczy, nie posiadający najmniejszych zdolności zdrowotnych, aby pomóc matce przy jakiejkolwiek czynności życia codziennego.

4. Niewzięcie przez organ pod uwagę, że matka K. K. została uznana przez Komisję Lekarską ZUS za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji.

5. Błędne przyjęcie przez Kolegium, że zachodzi przesłanka negatywna przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo, iż organ I instancji działający z upoważnienia Burmistrza nie kwestionował kwestii konieczności stałej opieki nad moją matką, zaś odmówił mi przyznania świadczenia z uwagi na datę powstania tej niepełnosprawności tj. w wieku 83 lat; organ odwoławczy zaś wskazując za błędną podstawę odmowy, z uwagi na wydanie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności przepisów, mimo powyższego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, błędnie wyciągając wniosek, że opierając się na zapisach wywiadu środowiskowego można przypuszczać, że moja matka nie potrzebuje pomocy całodobowej. Powyższe jest sprzeczne z prawdą, obserwacją chociażby pracowników wydającego decyzję organu I instancji czy lekarzy, do których uczęszcza matka K. K.

6. Niewzięcie pod uwagę, iż wydający decyzję organ I Instancji nie kwestionował w decyzji konieczności sprawowania stałej opieki nad matką K. K. oraz tego, że opieka przeze mnie jako syna sprawowana jest jak najbardziej prawidłowa i rzetelna, zgodna z potrzebą i dobrem matki.

Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy tj. przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu skargi, skarżący rozwinął powyższe zarzuty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Postanowieniem z dnia 19 października 2021 r. Sąd ustanowił dla skarżącego pełnomocnika z urzędu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.)

Na wstępie wskazać trzeba, że niniejsza sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów, w oparciu o art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 z późn. zm.), ze względu na konieczność jej rozpoznania, a także uwzględniając aktualną sytuację epidemiczną, jak również brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 maja 2021r. utrzymującej w mocy decyzję działającego z upoważnienia Burmistrza z dnia [...] 2021r., na mocy której odmówiono skarżącemu D. K. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.), zwanej dalej u.ś.r.

Świadczenie pielęgnacyjne zostało zaliczone do świadczeń rodzinnych. Jego celem jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie osób niepełnosprawnych, gdyż służy pokryciu kosztów opieki zorganizowanej "we własnym zakresie", w tym opieki osób bliskich. Świadczenie to zapewnia środki sprawowanie nad nimi opieki (zob. R. Babińska-Górecka, K. Stopka, Polskie świadczenia rodzinne z punktu widzenia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, PiZS 2012, nr 4, s. 28-34.). Jego celem jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2020.111 ze zm., dalej będzie stosowany skrót u.ś.r.). Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Należy zatem podkreślić, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20). Trafnie również wskazuje się, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r., I OSK 691/19, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1544/19).

Zgodnie z ust. 1b art. 17 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Przepis ten został jednak wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U.2014.1443) uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Okoliczność ta została podkreślona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, który stwierdził, że w tym zakresie organ I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na niekonstytucyjnej normie prawnej.

W niniejszej sprawie skarżący sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką K. K., która orzeczeniem Komisji Lekarskiej ZUS z dnia 10.06.2020r. został zaliczony do osób trwale niezdolnych do samodzielnej egzystencji.

W wywiadzie środowiskowym ustalono, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką K. K. oraz ojcem P. K., który również jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym (orzeczenie o niepełnosprawności pochodzi z 27 września 2006r., w którym zaliczono P. K. do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, a przyczyna niepełnosprawności została określona jako 07-S i 04-O). Matka skarżącego K. K. jest osobą, która wymaga pomocy i opieki w codziennych czynnościach, którą zapewnia jej skarżący i nie jest ona w stanie funkcjonować samodzielnie w swoim środowisku zamieszkania. W wywiadzie wskazano, że skarżący wykonuje następujące czynności w związku ze sprawowaną opieka nad matką: prowadzi gospodarstwo domowe (pierze, gotuje, sprząta i robi zakupy) pomaga w załatwianiu spraw urzędowych, umawia wizyty lekarskie i zawozi do lekarzy, wykupuje leki.

Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I instancji nastąpiła z powodu braku realizacji przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Z kolei organ II instancji, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, oparł się na przesłance braku związku przyczynowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki a niepodejmowaniem zatrudnienia.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w sytuacji jeżeli ściśle określona osoba uprawniona, nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Trafnie podkreśla się w orzecznictwie, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (Wyrok NSA z 19.05.2021 r., I OSK 226/21, LEX nr 3177435.). Co więcej zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z uwagi na to, że ustawa z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy wyinterpretować, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (Wyrok NSA z 23.10.2020 r., I OSK 1148/20, LEX nr 3088207.).

W swojej skardze, a także w piśmie pełnomocnika skarżącego zostało podkreślone, że matka skarżącego jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, w podeszłym wieku, potrzebującą na bieżąco pomocy we wszystkich czynnościach życia codziennego, chorą na zaawansowaną cukrzycę, co wymaga podania cztery razy dziennie odpowiedniej dawki insuliny o określonych porach, zmierzenia poziomu cukru, gdyż sama nie jest w stanie tego zrobić, podania innych leków, ma poważny problem z poruszaniem się, posiada ogromną przepuklinę brzuszną, która uniemożliwia poruszanie się i sprawia ból, ciągłe trudno gojące się rany, które trzeba opatrzeć. Ponadto skarżący wskazał, że jego matka w ogóle nie wychodzi z domu, jedynie z trudem do lekarza, ma za sobą szereg hospitalizacji szpitalnych na oddziale neurologii i rehabilitacji, endokrynologii. Skarżący wskazał również, że roku wcześniej matka upadla i okazało się, że doszło także do niewydolności nerek. Tym niemniej ten stan rzeczy nie wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Wywiad środowiskowy jest bowiem niezwykle lakoniczny i nie można na jego podstawie wyciągnąć jakichkolwiek wniosków. Osoba przeprowadzająca go nie zapytała się nawet o choroby, które przechodzi matka skarżącego, jakie są związane z nimi konsekwencje, dlaczego matka skarżącego nie może sobie samodzielnie podać insuliny, czy zmierzyć poziomu cukru. Zazwyczaj bowiem osoby chore na cukrzycę samodzielnie wykonują takie czynności. Nie wiadomo również na ile samodzielnie może się poruszać matka skarżącego. Nie wynika również ze zgromadzonego materiału, jak kształtuje się sytuacja w domu, w którym zamieszkuje skarżący, jak również należałoby uwzględnić w przeprowadzanym wywiadzie sytuację zdrowotną ojca skarżącego, który jest osoba także o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Należy także podkreślić, że jednym z warunków, od których zależy powstanie prawa do tego świadczenia jest, że opiekę wykonuje osoba obciążona wobec podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym. W niniejszej sprawie oprócz skarżącego, co wynika z jego skargi, jest jeszcze siostra która jest obciążona w tym samym stopniu wobec K. K. obowiązkiem alimentacyjnym. Ustawodawca nie zagwarantował w odniesieniu do osób równolegle zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego prawa do wyboru przez nich samych tej osoby, która będzie się opiekowała osoba niepełnosprawną i pobierała świadczenie pielęgnacyjne. W sytuacji więc gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilkoro osób, każda z nich ma obowiązek opieki i powinny się one stosownie podzielić tym obowiązkiem, tak aby nie była nim obciążona tylko jednak osoba. Zgodnie bowiem z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359) obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z kolei art. 129 § 2 k.r.o. stanowi, że krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Art. 135 § 1 k.r.o. przewiduje, iż zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Przepisy przewidują również możliwość wyegzekwowania obowiązków alimentacyjnych w drodze sądowej.

Należy podkreślić, że w orzecznictwie przyjmuje się że obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez osoby uprawnione w pierwszej kolejności nad osobą jej wymagającą, mogą jednak uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie uprawnionej w dalszej kolejności. Przyjmuje się bowiem, że pozbawienie krewnych wyższego stopnia świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy z udokumentowanych i obiektywnych powodów opieki takiej nie mogą sprawować osoby bliżej spokrewnione, nawet jeśli nie mają ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności, naruszałoby konstytucyjną zasadę równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji), a także zasadę sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym, lecz odnoszoną również do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie prawnym nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane (art. 2 Konstytucji). Godziłoby to też w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną w ogólności (art. 18 Konstytucji) oraz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji) - por. wyroki NSA z dnia 20 września 2013 r., I OSK 2/13; 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/16; 14 grudnia 2018 r., I OSK 1939/18; 16 kwietnia 2020 r., I OSK 1115/19) i 4 grudnia 2020 r., I OSK 1947/20, CBOSA). Zasada ta może być również stosowana w odniesieniu do osób równolegle zobowiązanych do świadczeń alimentacyjnych.

W niniejszej sprawie zarówno skarżący jak i jego siostra są osobami zobligowanymi do świadczeń alimentacyjnych wobec K. K. w jednakowym stopniu jak również do ewentualnego otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skoro dopuszczalna jest interpretacja, że świadczenie pielęgnacyjne można przyznać osobie dalej spokrewnionej przed osobą spokrewnioną w stopniu bliższym, to również w niniejszej sytuacji należy przyjąć, że nie jest wykluczone przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jednej z osób, które są spokrewnione w tym samym stopniu, o ile obiektywne okoliczności wyłączają możliwość wykonania obowiązku alimentacyjnego przez inne osoby. Jednak organ nawet nie ustalił w swoim postępowaniu dowodowym, że skarżący ma siostrę, jak równie nie zbadał jej sytuacji rodzinnej i majątkowej pod kątem istnienia obiektywnych przesłanek wykluczających świadczenia alimentacyjnego wobec K. K.

Organ administracyjny powinien więc ustalić, czy w tym konkretnym przypadku, możliwe jest pozostawienie K. K. samej w domu biorąc pod uwagę również stan zdrowia jej męża, a ojca skarżącego (skarżący mógłby bowiem dochodzić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na obojga rodziców), jaki jest faktycznie jej stan zdrowia i na ile jest ona samodzielna. Poza tym powinien ustalić sytuację majątkową i rodzinną siostry skarżącego, która również jest zobligowana do świadczeń alimentacyjnych wobec swoich rodziców.

Decyzja podjęta więc zarówno przez Kolegium jak i przez organ I instancji nie jest prawidłowa z tej przyczyny, że organy nie ustaliły w sposób odpowiadający zasadzie prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.) stanu faktycznego sprawy.

Mając powyższe na względzie Wojewódzkie Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz §21 ust. 1 pkt 1 lit. c przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 68) z tytułu postępowania przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji. Należy także zauważyć, że wyżej wymienione rozporządzenie z 2016r. jest obowiązującym aktem normatywnym i ono reguluje kwestę wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu. Sąd nie jest więc związany w tym zakresie wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 kwietnia 2020r. (SK 66/19).