Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 378/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2021-10-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 137 ust. 1 pkt2, art. 136 ust.3
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
article: art. 153, art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Laskowska – Pietrzak Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca) Asesor sądowy Marcin Małek Protokolant Referent stażysta Agnieszka Komajda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2021 r. sprawy ze skargi B. Ł. na decyzję Wojewody z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zwrotu udziału w prawie własności wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r., znak [...] Wojewoda po rozpatrzeniu odwołania B. Ł. od decyzji Starosty [...] z dnia [...] października 2020 r. znak: [...] orzekającej o zwrocie [...] części w prawie własności nieruchomości wywłaszczonej położonej w Ł. przy ul. [...], stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...] o pow. [...] ha – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że decyzją Naczelnika Powiatu w Ł. z dnia [...] sierpnia 1974 r. znak: [...] wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość zabudowaną o powierzchni [...] m2, położoną w Ł. przy ul. [...] (obecnie ul. [...]. Brzóski), oznaczoną jako działki nr [...], [...] i [...], stanowiącą współwłasność w udziałach po [...] części spadkobierców Z. P. oraz spadkobierców W. P.. Nieruchomość miała urządzoną w Państwowym Biurze Notarialnym księgę wieczystą Nr [...].

Jak wynika z uzasadnienia ww. decyzji wywłaszczenia nieruchomości dokonano na cele budowy osiedla mieszkaniowego wielorodzinnego, realizowanego przez Ł. Spółdzielnię Mieszkaniową i Zakłady [...]

Wnioskiem z dnia [...] listopada 2016 r. I. C. wystąpiła o zwrot nieruchomości gruntowej zabudowanej, położonej w Ł., aktualnie oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] o pow. [...] ha, stanowiącej część dawnej działki nr [...]. W ocenie wnioskodawczyni na działce, stanowiącej część dawnej działki o nr [...], cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, na co wskazuje niezmieniony dotychczas sposób jej zabudowy i charakter korzystania z niej. W kolejnym piśmie z dnia [...] stycznia 2017 r. I. C. sprecyzowała, że wniosek dotyczy zwrotu udziału [...] części działki nr [...] należącego do Z. P.. Według złożonego przez wnioskodawczynię postanowienia Sądu Rejonowego w Ł. z dnia [...] października 1972 r. sygn. I Ns [...] spadek po Z. P. zmarłym [...] grudnia 1970 r. nabyła jego żona H. P. oraz dzieci I. M. P., E. W. P., B. P. i J. P.. Z kolei według postanowienia tego sądu z dnia [...] listopada 2008 r. sygn. [...] spadek po J. P. zmarłym [...] czerwca 1993 r. nabyła żona G. P. oraz dzieci E. P., M. P., M. P., B. P. i J. P.. Postanowieniem z tego samego dnia sygn. I Ns [...] sąd stwierdził, że spadek po H. P. zmarłej [...] maja 2001 r. nabyły dzieci E. C., I. C., B. W. oraz wnuki E. P., M. P., M. P., B. P. i J. P..

W oparciu o złożone dokumenty Starosta ustalił, że uprawnionymi do złożenia wniosku o zwrot nieruchomości są I. C., E. C., B. W., G. P., E. Z., M. F., B. P. i J. P.. Pismem z dnia [...] marca 2017 r. do wniosku o zwrot nieruchomości przyłączył się J. P., a następnie w dniu [...] marca 2017 r. do wniosku przyłączyła się B. W., [...] marca 2017 r. B. P., G. P., E. Z. i M. F., a [...] marca 2017 r. E. C..

W trakcie prowadzonego postępowania ustalono, że w 1972 r. nieruchomość weszła w skład działki nr [...], która następnie na skutek decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w Ł. z dnia [...] lipca 1994 r. nr [...] [...] została podzielona na wiele mniejszych parceli, w tym działkę nr [...] o pow. [...] ha, której dotyczy żądanie zwrotu. Na potrzeby podziału działki nr [...], sporządzona została mapa z projektem podziału, do której załącznikiem jest mapa przebiegu granic z 1972 r. - obie wykonane przez tego samego geodetę i opatrzone datą [...] marca 1994 r. Porównanie obu map pozwoliło stwierdzić, że wnioskowana do zwrotu aktualna działka nr [...] stanowi część dawnej nieruchomości o nr [...].

Na podstawie informacji przesłanej przez B. Ł. w piśmie z dnia [...] września 2017 r. ustalono, że przedmiotowa nieruchomość jest przedmiotem najmu. W związku z powyższym zawiadomieniem z dnia [...] września 2017 r. organ I instancji poinformował najemców lokali użytkowych tj. H. B. oraz [...] o toczącym się postępowaniu.

W dniu [...] maja 2017 r. została przeprowadzona rozprawa administracyjna połączona z wizją na gruncie, w trakcie której ustalono aktualny sposób zagospodarowania działki objętej wnioskiem o zwrot. Ustalono, że działka nr [...] zabudowana jest murowanym dwukondygnacyjnym budynkiem wykorzystywanym usługowo z widocznym szyldem "Apteka". Działka od strony południowej częściowo utwardzona jest kostką brukową (wykorzystywaną pod parking), a od [...] znajduje się trawnik z niskim metalowym ogrodzeniem. Od wschodu działka utwardzona jest częściowo kostką brukową (wykorzystywaną pod parking) i częściowo porośnięta jest trawą. Od strony północno-wschodniej urządzony jest chodnik z płyty betonowej, a od wschodu dokonano drewnianej nadbudowy budynku. Na ww. działce rośnie jedno drzewo owocowe.

W dniu [...] czerwca 2017 r. został sporządzony przez uprawnionego rzeczoznawcę majątkowego A. M. operat szacunkowy, stanowiący dowód na aktualną wartość nieruchomości objętej żądaniem zwrotu. Operat ten zawiera szczegółowe wyliczenie nakładów, jakich dokonano w budynku na wywłaszczonej działce i do których należą m.in. wykonanie ścianek działowych z płyt kartonowo gipsowych w połowie części parterowej, okładzin ścian glazurą w sanitariatach, pomieszczeniach socjalnym i technologicznym, instalacji centralnego ogrzewania, wodno - kanalizacyjnej, monitoringu i modernizacji instalacji elektrycznej.

Starosta Ł. uznając, że przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia oraz, że wszyscy spadkobiercy Z. P. przyłączyli się do wniosku I. C. o zwrot nieruchomości, decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r. znak: [...] orzekł o zwrocie na rzecz I. C., E. C., B. W., G. P., E. Z., M. F., B. P. i J. P. udziału [...] części w nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków jako działka nr [...] o pow. [...] ha oraz o zwrocie zwaloryzowanej kwoty wypłaconego odszkodowania z tytułu wywłaszczenia stosownie do wskazanych w decyzji udziałów. Orzekając o zwrocie odszkodowania organ powołał się na treść art. 140 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, według którego poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego zależnie od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu, ustalone w decyzji odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania. Organ wskazał, że byli właściciele otrzymali odszkodowanie w wysokości [...] zł, natomiast według sporządzonego w sprawie operatu szacunkowego wartość zwracanej nieruchomości wyniosła [...] zł, zwaloryzowana kwota do zwrotu to [...] zł. Ze względu na to, że zwracany był udział [...], kwota zwaloryzowanego odszkodowania wyniosła [...] zł.

Odwołanie od decyzji Starosty [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. złożył B. Ł.. Po rozpoznaniu odwołania Wojewoda decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r. znak: [...] uchylił decyzję Starosty [...] i odmówił zwrotu przedmiotowego udziału w nieruchomości.

Organ odwoławczy nie zgodził się z oceną Starosty [...] o zbędności przedmiotowej nieruchomości na cele wywłaszczenia jakim była budowa wielorodzinnego osiedla mieszkaniowego uznając, że urządzenie na działce infrastruktury osiedlowej w postaci chodnika, parkingu i płotu, częściowe jej zajęcie pod trawnik i przystosowanie budynku mieszkalnego do funkcji usługowych stanowi realizację celu wywłaszczenia, jakim była budowa osiedla wielorodzinnego. Wojewoda uznał, że celu wywłaszczenia nie niweczy użytkowanie części budynku (poddasze) o powierzchni [...] m2 przez [...] na jego działalność statutową ani wynajęcie na podstawie umowy z [...] lipca 2001 r. lokalu użytkowego w budynku składającym się z dziesięciu pomieszczeń usytuowanych na parterze o łącznej powierzchni [...] m2 Aptece Leków Gotowych. Powołując się na orzecznictwo sądowo - administracyjne Wojewoda wywodził, że jeżeli w chwili złożenia przez osoby uprawnione wniosku o zwrot nieruchomości cel został już na niej zrealizowany, wówczas nie ma podstaw do jej zwrotu, nawet jeżeli realizacja celu nastąpiła zdecydowanie później niż przed upływem 10 lat od dnia wywłaszczenia. W przypadku pomyślnej realizacji celu wywłaszczenia przed dniem złożenia wniosku nie jest możliwy zwrot nieruchomości niezależnie od terminu, kiedy ta realizacja nastąpiła.

Od decyzji Wojewody z dnia [...] kwietnia 2018 r. znak: [...] skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyła I. C..

W skardze strona zarzuciła decyzji Wojewody, że argumentacja związana z celem budowy osiedla i usługową funkcją budynku znajdującego się na działce wywłaszczonej jest oderwana od stanu faktycznego sprawy, a przez to niezasadna. Skarżąca zgodziła się, że pewną całość z dużym osiedlem mieszkaniowym mogą tworzyć sklepy, lokale usługowe, place sportowe, place zabaw itp. Jednak nie każdy lokal usługowy, rozumiany jako świadczący usługi dla ludności, jest lokalem usługowym wpisującym się w pożądaną infrastrukturę osiedla mieszkaniowego. Skarżąca podniosła, że decyzje determinujące losy przedmiotowej nieruchomości oderwały się od celu wywłaszczenia. Kolejne decyzje wyłamały się z planowego ciągu decyzyjnego i oderwały od zamierzenia. Spowodowało to, że obiekt znajdujący się na nieruchomości stał się apteką i lokalizacją dla [...] zupełnie przypadkowo.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, po rozpatrzeniu skargi I. C. wyrokiem z dnia [...] listopada 2018 r. uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody z dnia [...] kwietnia 2018 r.

W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wskazał, że nie podziela stanowiska Wojewody zawartego w zaskarżonej decyzji. Sąd uznał, że wbrew przekonaniu Wojewody przedmiotowy budynek znajdujący się na nieruchomości nie może zostać zaliczony do infrastruktury osiedla mieszkaniowego niezbędnej do jego prawidłowego funkcjonowania tylko z tego powodu, że znajduje się w nim apteka, czy siedzibę ma [...] - [...]. Apteka, jakkolwiek pożądana, a tym bardziej siedziba [...] nie są niezbędne do jego prawidłowego funkcjonowania. Sąd przyznał, że nadal, mimo upływu ponad 30 lat od daty wywłaszczenia na przedmiotowej działce znajduje się ten sam budynek jednorodzinny, w otoczeniu zabudowy jednorodzinnej.

Pismem z dnia [...] listopada 2019 r. I. C. poinformowała Wojewodę, że w dniu [...] maja 2019 r. zmarł J. P. występujący jako strona w prowadzonym przez Wojewodę postępowaniu, a po zmarłym został sporządzony akt poświadczenia dziedziczenia nr Rep. A [...]. Ponadto, jak poinformowała strona, został dokonany dział spadku po zmarłym J. P..

Do ww. pisma zostały dołączone: oświadczenie E. S. K., M. Z., A. K., E. Z. i M. F. o przystąpieniu do toczącego się postępowania, odpis umowy o dział spadku po zmarłym J. P. zawartej w formie aktu notarialnego Rep. A Nr [...] z dnia [...] października 2019 r.

Pismem z dnia [...] kwietnia 2020 r. organ II instancji zwrócił się do rzeczoznawcy majątkowego A. M. o aktualizację, sporządzonego uprzednio w dniu [...] czerwca 2017 r. na potrzeby postępowania operatu szacunkowego, a w przypadku aktualizacji, o zamieszczenie stosownej klauzuli potwierdzającej, że od daty sporządzenia operatu nie nastąpiły zmiany uwarunkowań prawnych lub istotne zmiany czynników, o których mowa w art. 154 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W odpowiedzi na ww. pismo organu rzeczoznawca majątkowy A. M. pismem z dnia [...] kwietnia 2020 r. poinformował organ, że nie może potwierdzić aktualności operatu szacunkowego sporządzonego w dniu [...] czerwca 2017 r.

Jak podkreślił rzeczoznawca, operat taki może być wykorzystany do celu dla którego został sporządzony maksymalnie przez 24 miesiące od daty jego sporządzenia, a dla przedmiotowego operatu okres ten upłynął [...] czerwca 2019 r.

Wojewoda decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. znak: [...] uchylił zaskarżoną decyzję Starosty [...] w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, wskazując na konieczność sporządzenia nowego operatu szacunkowego i konieczność oceny jego wartości dowodowej.

Decyzją z dnia [...] października 2020 r. znak: [...] Starosta Ł., uznając, że na objętej żądaniem zwrotu nieruchomości nie zrealizowano celu wywłaszczenia, budowy osiedla mieszkaniowego, orzekł o zwrocie [...] części w prawie własności nieruchomości wywłaszczonej, położonej w Ł. przy [...], oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków jako działka nr [...] o pow. [...] ha, na rzecz spadkobierców Z. P. tj.: I. C. w udziale [...] części, E. C. w udziale [...] części, B. W. w udziale [...] części, G. P. w udziale [...] części, E. Z. w udziale [...] części, M. F. w udziale [...] części, B. P. w udziale [...] części, E. K. w udziale [...] części, M. Z. w udziale [...] części.

Starosta Ł. przeprowadził dowód z operatu szacunkowego, sporządzonego w dniu [...] września 2020 r. przez uprawnionego rzeczoznawcę majątkowego A. M., w celu ustalenia, czy kwota odszkodowania do zwrotu której zobowiązał wnioskodawców w związku z orzeczeniem o zwrocie udziału, nie przekracza 50% aktualnej wartości rynkowej nieruchomości stosownie do art. 217 ust. 2 u.g.n. Biegły ustalił wartość rynkową nieruchomości na kwotę [...]zł (słownie: [...] [...]), z czego wartość rynkowa nakładów dokonanych po dacie wywłaszczenia została określona na kwotę [...]zł ([...] złotych [...]), natomiast zwaloryzowana kwota do zwrotu wyniosła [...] zł (słownie: [...] złote [...]), co oznacza, że nie jest większa niż 50% aktualnej wartości tej nieruchomości.

Organ I instancji nie uwzględnił nakładów poczynionych na zwracanej nieruchomości, bowiem nie wynikają one z działań zmierzających do realizacji celu wywłaszczenia, lecz z działalności prowadzonej przez aptekę oraz [...] [...], nie mają one związku z celem wywłaszczenia, wobec czego nie nastąpiło zmniejszenie ani zwiększenie wartości nieruchomości wskutek działań podjętych bezpośrednio na nieruchomości po jej wywłaszczeniu, w związku z czym organ nie wliczył wartości tych nakładów do wysokości zwaloryzowanego odszkodowania.

Odwołanie od decyzji Starosty [...] wniósł Burmistrz Ł.. Skarżący zarzucił organowi I instancji naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez nie wyjaśnienie przesłanek i niepodjęcie wszelkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, nie wskazując na jakich dowodach oparł orzeczenie oraz którym dowodom odmówił wartości dowodowej.

W odwołaniu B. Ł. wskazał także, że osiedle mieszkaniowe to nie tylko budynki mieszkalne, ale także usługi o podstawowym zakresie tzn. przedszkole, szkoła, usługi handlu detalicznego, obsługa transportem publicznym, strefy rekreacji, usługi zdrowia - wszystko co, jak wskazał skarżący - "zaspokaja podstawowe potrzeby mieszkańców, co sprawia, że miejsce zamieszkania staje się przyjazną przestrzenią i zmniejsza zapotrzebowanie na przemieszczanie się po mieście w celu skorzystania z usług".

Jak podkreślił B. Ł., lokalizacja apteki na przedmiotowej działce wydaje się być niezbędna dla prawidłowego funkcjonowania osiedla. Również harcówka znajdująca się w budynku usytuowanym na działce będącej przedmiotem wniosku o zwrot, wkomponowuje się w całość osiedla. Podkreślono, że działalność [...] na terenie Ł. odgrywa istotną rolę w przygotowaniu jednostki do życia w społeczeństwie poprzez resocjalizację dzieci i młodzieży, wspieranie jej w dojrzewaniu do nowych ról i funkcji w dorosłym życiu. Lokalizacja harcówki na osiedlu w pobliżu szkoły średniej oraz nieopodal szkoły podstawowej i przedszkola, stanowi, zdaniem skarżącego, idealne miejsce spotkań dla dzieci i młodzieży - nie tylko mieszkających na osiedlu Klimeckiego w Ł..

W ocenie skarżącego, w stosunku do ww. nieruchomości dokonano modyfikacji celu wywłaszczenia, który mieści się w celu uzasadniającym wywłaszczenie, co nie uzasadnia zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Rozpatrując przedmiotową sprawę organ odwoławczy uznał, że odwołanie od decyzji Starosty L. nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, a z urzędu organ odwoławczy nie dostrzegł w zaskarżonej decyzji, ani postępowaniu poprzedzającym jej wydanie uchybień, które wykluczałyby utrzymanie w mocy tego rozstrzygnięcia.

Wojewoda podzielił pogląd wyrażony przez organ I instancji w uzasadnieniu decyzji, że od momentu wywłaszczenia do dnia, w którym przeprowadzono wizję na gruncie, na przedmiotowej nieruchomości nie zrealizowano żadnych obiektów będących częścią planowanego w dacie wywłaszczenia osiedla mieszkaniowego. Przeprowadzono jedynie remont domu mieszkalnego mający na celu adaptację na potrzeby prowadzonej działalności przez aptekę oraz [...]. Ponadto organ powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wydany w tej sprawie (sygn. akt II SA/Lu 597/18) i w związku z tym wyrokiem na związanie oceną prawną oraz wskazaniami co do dalszego postępowania na mocy art. 153 p.p.s.a.

Dodatkowo wskazał ,że z pisma Ł. Spółdzielni Mieszkaniowej w Ł. wynika, że przedmiotowa nieruchomość nie wchodziła w skład budowy osiedla mieszkaniowego.

Zdaniem Wojewody, w świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie można przyjąć, że nastąpiła dozwolona modyfikacja planowanej inwestycji, albowiem stan zagospodarowania przedmiotowego terenu, w szczególności pozostawienie na nieruchomości budynku z funkcjonującą w nim od lat 90-tych apteką i działającą harcówką jednoznacznie wskazuje, że nie wykorzystano go na cel związany z budową i funkcjonowanie osiedla mieszkaniowego.

Skargę od decyzji Wojewody wniósł B. Ł., zarzucając:

1. naruszenie prawa procesowego, tj. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie nieprawidłowej oceny dowodów w zakresie uznania, że cel wywłaszczeniowy nie został zrealizowany, w sytuacji gdy nieruchomość stanowi część przestrzeni osiedla L. K. w Ł., stanowiąc infrastrukturę techniczną związaną z budownictwem mieszkaniowym o charakterze osiedlowym, co za tym idzie niezbędną dla prawidłowego funkcjonowania osiedla i jego mieszkańców oraz wybiórcze rozpatrzenie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, pomimo obowiązku jakim jest rozpatrzenie nie tylko poszczególnych dowodów z osobna, ale wszystkich dowodów we wzajemnej łączności, a w konsekwencji powyższego:

2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez ich niezasadne zastosowanie i orzeczenie w oparciu o nie obowiązku o zwrocie [...] części nieruchomości zabudowanej, położonej w Ł. przy ul. [...]. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków jako działka Nr [...].

W uzasadnieniu skargi B. Ł. przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz przytoczył przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości.

Podkreślił, że sprawach zwrotu wywłaszczonych nieruchomości istotne jest określenie celu, na jaki została ona wywłaszczona oraz ustalenie, czy cel ten udało się zrealizować i czy w określonym przedziale czasowym rozpoczęto prace związane z realizacją celu wywłaszczenia lub czy po upływie określonego czasu cel ten nie został zrealizowany.

W skardze przytoczono wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014 r., sygn. P 38/11, w którym orzekł on, że art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed [...] maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed [...] września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W wyroku tym Trybunał stwierdził, że nie podlegają zwrotowi na rzecz byłych właścicieli te nieruchomości, na których cel określony w decyzji o wywłaszczeniu został zrealizowany przed dniem złożenia wniosku o ich zwrot, niezależnie od tego, czy realizacja inwestycji nastąpiła po upływie 10 lat od chwili wywłaszczenia. Jeśli zaś w dniu złożenia wniosku o zwrot, cel wywłaszczenia jeszcze nie został zrealizowany, byli właściciele tych nieruchomości oraz ich spadkobiercy zachowują ustawowe uprawnienie do żądania zwrotu, które im przysługiwało przed wejściem w życie ustawy nowelizującej z 2003 r., tj. ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw.

Aby móc stwierdzić, czy warunek, o którym mowa w powołanym powyżej przepisie został spełniony w pierwszej kolejności należy sprecyzować cel wywłaszczenia, by móc następnie ocenić, czy cel ten został zrealizowany.

W związku z powyższym, w ocenie B. Ł. w stosunku do ww. działki, po jej wywłaszczeniu, dokonano modyfikacji celu wywłaszczenia, który mieści się w celu uzasadniającym wywłaszczenie i nie skutkuje ani też nie uzasadnia zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, ani wypłatą odszkodowania.

Strona skarżąca podniosła, że w utrwalonym orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że realizacja celu, jakim jest budowa osiedla mieszkaniowego, obejmuje nie tylko budowę na wywłaszczonych gruntach budynków mieszkalnych, ale też niezbędnych mieszkańcom, dróg, chodników, parkingów, zieleńców, placów zabaw oraz budowli, sieci i urządzeń infrastruktury technicznej.

Generalnie w orzecznictwie najczęściej traktuje się te wszystkie elementy jako mieszczące się w celu wywłaszczenia, pod warunkiem, że stanowią element niezbędny do prawidłowego funkcjonowania osiedla.

B. Ł. powołując się na bogate orzecznictwo sądowe podzielił także stanowisko wyrażone w tej kwestii przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 1 lutego 2017 r. VIII SA/Wa 590/16, który stwierdził, że modyfikacja celu wywłaszczenia pociąga za sobą modyfikację inwestycji mieszczącą się w celu uzasadniającym wywłaszczenie, czyli niezmieniającą jego charakteru, dotyczącą części nieruchomości, polegającą na dostosowaniu jej do potrzeb inwestora. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, należy jednoznacznie stwierdzić, że celu wywłaszczenia nieruchomości na budowę osiedla mieszkaniowego w żaden sposób nie niweczy realizacja infrastruktury tego osiedla w postaci budynków handlowych, usługowych oraz urządzeń towarzyszących takich jak ciągi komunikacyjne, parkingi, boiska i inne urządzenia. Osiedle mieszkaniowe obejmuje bowiem nie tylko domy mieszkalne, lecz również jego infrastrukturę i urządzenia służące jego mieszkańcom (por. wyrok NSA z dnia 3 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1537/09, publ. LEX nr 745074, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 20 grudnia 2007 r., sygn. akt III SA/Po 648/07, publ. LEX nr 365373, wyrok NSA dnia 7 września 2007 r., sygn. akt I OSK 1324/06, publ. LEX nr 383797).

W przedmiotowej sprawie nieruchomość będąca przedmiotem postępowania stanowi działkę zabudowaną dwukondygnacyjnym budynkiem, wykorzystywanym usługowo, mianowicie na parterze znajduje się apteka, a na poddaszu harcówka [...] L..

Biorąc powyższe pod uwagę skarżący stwierdził, że budynek usytuowany na działce będącej przedmiotem niniejszego postępowania, na stałe wkomponował się w osiedle L. K., stanowiąc nieodłączną część infrastruktury jednego z najstarszych osiedli mieszkaniowych w Ł., gdzie większość mieszkańców stanowią ludzie starsi, emeryci i renciści, ale także młodzi ludzie z dziećmi. Co za tym idzie lokalizacja znajdującej się w nim apteki będącej placówką ochrony zdrowia publicznego zajmującą się wydawaniem leków i innych produktów medycznych (np. opatrunków, środków higienicznych), w której mieszkańcy osiedla-pacjenci mogą skorzystać także z konsultacji medycznych w sprawie stosowania poszczególnych leków w przypadku konkretnych dolegliwości wydaje się być niezbędna dla prawidłowego funkcjonowania osiedla.

Również harcówka znajdująca się w budynku na działce będącej przedmiotem zwrotu wkomponowuje się w całość osiedla. Prowadzona jest przez [...] będący ogólnopolskim, patriotycznym stowarzyszeniem, należącym do światowego ruchu skautowego. Działalność [...] na terenie Ł. odgrywa istotną rolę w przygotowaniu jednostki do życia w społeczeństwie - poprzez socjalizację dzieci i młodzieży, wspieranie jej w dojrzewaniu do nowych ról i funkcji w dorosłym życiu, harcówki są miejscem, gdzie dokonuje się przewartościowanie ideałów i zasad, które są obowiązujące w ich działaniu. Co za tym idzie jej lokalizacja na osiedlu w pobliżu szkoły średniej oraz nieopodal szkoły podstawowej i przedszkola, stanowi idealne miejsce spotkań dla dzieci i młodzieży-nie tylko mieszkających na osiedlu L. K..

Organ II instancji prowadząc ponownie postępowanie odwoławcze, na wniosek B. Ł. nie wziął pod uwagę argumentów podnoszonych w odwołaniu od decyzji Starosty [...].

W ocenie B. Ł. organ odwoławczy, podobnie jak Starosta Ł. dopuścił się naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie przesłanek i nie podjęcie wszelkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia okoliczności, nie wskazując jakim dowodom dał wiarę, a którym tej wiary odmówił.

Skarżący, mając na uwadze przywołane okoliczności, stoi na stanowisku, że cel wywłaszczenia został spełniony, w tym również jego modyfikacja, co oznacza, że nie spełnione zostały przesłanki ani do przyznania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości ani przyznania odszkodowania.

Wojewódzki Sad Administracyjny w Lublinie zważył co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy podnieść, że sprawa, której dotyczy niniejsze postępowanie, była już przedmiotem kontroli i oceny sądowej dokonanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie. WSA wyrokiem z 8 listopada 2018 r., sygn. akt II SA/Lu 597/18 uchylił decyzję Wojewody z dnia [...] kwietnia 2018 r. orzekającą o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej w dokumentacji geodezyjno-prawnej jako działka nr [...] o pow. [...] ha.

Zaskarżona w niniejszym postępowaniu decyzja Wojewody z dnia [...] kwietnia 2021 r. utrzymująca w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] października 2020 r., orzekającą o zwrocie nieruchomości położonej w Ł. przy ul. [...]. [...] (poprzednio ul. [...]) na rzecz spadkobierców Z. P. (w udziałach wymienionych w decyzji) oraz o zwrocie zwaloryzowanej kwoty odpowiadającej wypłaconemu odszkodowaniu, została podjęta w rezultacie oceny prawnej uprzednio dokonanej przez sąd administracyjny.

Z tego względu kontrola sądowa w niniejszej sprawie uwzględnia przesłanki określone w art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2019 r. poz. 2235 - dalej jako: "p.p.s.a.")

Przepis art. 153 p.p.s.a. wyraża zasadę związania sądu oraz organu, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia, oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu sądu. Ocena prawna, o której stanowi ten przepis, może dotyczyć zarówno samej wykładni prawa, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego. Związanie oceną prawną, o której mowa w art. 153 p.p.s.a., oznacza, że takie orzeczenie ma istotne znaczenie dla prowadzonych po jego wydaniu postępowań administracyjnych i sądowoadministracyjnych, dotyczących powiązanych przedmiotowo spraw.

Zarówno organ administracji, jak i sąd administracyjny, rozpatrując sprawę ponownie, nie mogą więc formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku sądu i mają obowiązek zastosowania tego poglądu w pełnym zakresie. Ocena prawna sądu traci moc wiążącą jedynie w przypadku zmiany prawa, czyniącej pogląd sądu nieaktualnym, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną (por. wyroki NSA z 26 marca 2013 r., I OSK 2468/12 oraz z 10 stycznia 2012 r., II FSK 1328/10, dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy brak jest przesłanek do odstąpienia od oceny prawnej wyrażonej w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 8 listopada 2018 r., sygn. akt II SA/Lu 597/18.

W wyroku tym WSA wprost uznał, że nie podziela stanowiska Wojewody, według którego brak jest podstaw do zwrotu nieruchomości, która w ocenie skarżącej stała się zbędna na cel wywłaszczenia.

Sąd uznał za trafne stwierdzenie skarżącej, że nie każda infrastruktura znajdująca się na terenie osiedla mieszkaniowego stanowi o realizacji celu wywłaszczenia. Może ona stanowić realizację takiego celu o tyle, o ile stanowi przejaw pewnej zorganizowanej działalności właściciela terenu pozostającej w powiązaniu z funkcjonowaniem osiedla. Natomiast na przedmiotowej działce nie tylko nie zrealizowano wielorodzinnej zabudowy mieszkaniowej, ale jak wynika z planu realizacyjnego osiedla, takiej zabudowy nawet nie planowano. WSA przyznał, że za nieekonomiczną i nieracjonalną należałoby uznać konieczność wyburzenia istniejących budynków i posadowienie na gruncie nowych w sytuacji, gdy na nieruchomości istniały budynki w odpowiednim stanie, przygotowane do normalnej eksploatacji, mogące służyć realizacji celu opisanego jako osiedle mieszkaniowe. Uzasadnione jest jednak przekonanie, że w sytuacji, gdy na nieruchomości w momencie wywłaszczenia znajdował się już budynek i został on pozostawiony, istotne jest, aby po nabyciu nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa była na niej prowadzona działalność zgodna z celem wywłaszczenia, co w sprawie nie ma miejsca. WSA uznał, że wbrew przekonaniu Wojewody przedmiotowy budynek nie może zostać zaliczony do infrastruktury osiedla mieszkaniowego niezbędnej do jego prawidłowego funkcjonowania tylko z tego powodu, że znajduje się w nim apteka, czy siedzibę ma [...] Istotnie za tego rodzaju infrastrukturę uważa się obiekty handlowe, usługowe, ciągi komunikacyjne, parkingi, boiska, ciągi piesze, tereny zielone, sieci ciepłownicze, kanalizacyjne. Jednak apteka, jakkolwiek pożądana, a tym bardziej harcówka nie są niezbędne do jego prawidłowego funkcjonowania. Nadal, mimo upływu ponad 30 lat od daty wywłaszczenia na przedmiotowej działce znajduje się ten sam budynek jednorodzinny, w otoczeniu zabudowy wielorodzinnej. W ocenie Sądu część nieruchomości obejmującej wspomnianą działkę została wywłaszczoną ponad wymaganą potrzebę, czego dowodem jest plan realizacyjny, pozostawiający znajdujący się na niej budynek w niezmienionym kształcie. Niczego w tej ocenie nie zmienia wykorzystanie niewielkiej części nieruchomości na parking, trawnik czy położenie chodnika z płyty betonowej. Sąd podkreślił, że nawet nie zdołano ustalić, w jaki sposób budynek był wykorzystywany od 1974r. kiedy nieruchomości zostały wywłaszczone. Znajdująca się w aktach pierwsza umowa wynajmu lokalu użytkowego w budynku z przeznaczeniem na aptekę nosi datę [...] lutego 1993r. Według umowy przedwstępnej zawartej [...] października 1992r. wcześniej, [...] października 1991r. została zawarta umowa z [...] wiadomo jednak na jaki cel. Z kolei skarżąca i właścicielka apteki wskazywały, że budynek był wykorzystywany jako magazyn eksponatów przeniesionych z Muzeum Regionalnego w Ł., na czas remontu budynku do którego Muzeum miało się przenieść. Nie miało to nic wspólnego z celem wywłaszczenia i którego funkcjonowania nie sposób uznać za modyfikację celu wywłaszczenia. Z punktu widzenia wspomnianych wyżej uwag – w ocenie Sądu - nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której wywłaszcza się nieruchomości zabudowane, a następnie pomieszczenia w samym budynku są oddawane w najem dla prowadzenia działalności gospodarczej. Uwaga ta jest o tyle istotna, jeśli stosownie do planu realizacyjnego zabudowy osiedla, zatwierdzonego [...] września 1972 r. , a więc już dwa lata przed datą wywłaszczenia wiadomo było, że budynek zostanie pozostawiony w dotychczasowym stanie. Tym bardziej, że według oświadczenia samej Spółdzielni Mieszkaniowej w Ł. przedmiotowa działka nie wchodziła w skład budowy osiedla mieszkaniowego. Jest to działanie, którego nie sposób pogodzić z zasadami demokratycznego państwa, a co także przemawia za zbędnością nieruchomości na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej.

Powyższa ocena prawna wyrażona przez tutejszy Sąd w sprawie sygn. akt II SA/Lu 597/18, pozwala na stwierdzenie, że w jej świetle za niezasadne należy uznać podniesione obecnie w skardze zarzuty naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez nieprawidłową ocenę materiału dowodowego w zakresie uznania, że cel na jaki nastąpiło wywłaszczenie nie został zrealizowany, w sytuacji gdy nieruchomość stanowi część przestrzeni osiedla L. K. w Ł., stanowiąc infrastrukturę techniczną związaną z budownictwem mieszkaniowym o charakterze osiedlowym, co za tym idzie niezbędną dla prawidłowego funkcjonowania osiedla i jego mieszkańców oraz wybiórcze rozpatrzenie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Tym samym niezasadny jest zarzut naruszenia przez organ odwoławczy art. 138 § 1 k.p.a.

Przechodząc do rozważań merytorycznych, należy mieć na uwadze, że wywłaszczenia dokonano z przeznaczeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego, zaś podstawę wywłaszczenia stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Oznacza to, że w sprawie o zwrot przedmiotowej nieruchomości stosuje się odpowiednio przepisy rozdziału 6 działu III u.g.n.

Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137 - stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W myśl art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu (pkt 1) albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (pkt 2).

W niniejszej sprawie istota sporu sprowadza się do oceny określonej powyższym przepisem przesłanki zbędności wnioskowanej do zwrotu nieruchomości na cel jej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa na mocy powołanej wyżej decyzji Naczelnika Powiatu w Ł. z dnia [...] sierpnia 1974 r.

Ze znajdującej się w aktach sprawy decyzji wywłaszczeniowej wynika, że przedmiotowa nieruchomość przeznaczona była pod budowę osiedla mieszkaniowego wielorodzinnego realizowanego przez Spółdzielnię Mieszkaniową i Zakłady Mięsne w Ł.. Natomiast jak wykazało postępowanie, część dawnej działki nr [...] (stanowiąca obecnie działkę nr [...]) nie została zagospodarowana zgodnie z ustaleniami powyższego planu. Na działce nadal, mimo upływu ponad 30 lat od daty wywłaszczenia znajduje się ten sam budynek jednorodzinny w otoczeniu zabudowy wielorodzinnej. Ł. Spółdzielnia Mieszkaniowa wyjaśniła, że nieruchomość nr [...] o pow. [...] ha przy ul. [...] nie wchodziła w skład budowy osiedla mieszkaniowego.

Sąd w pełni podziela ustalenia i wnioski organów obu instancji w zakresie uznania, że na przedmiotowej nieruchomości nie został zrealizowany cel wywłaszczenia i jako zbędna powinna zostać zwrócona byłym właścicielom. Dokonując analizy akt sprawy, Sąd stwierdza, że organ wykonał zalecenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego uzupełniając materiał dowodowy, na podstawie którego wydał rozstrzygnięcie odpowiadające obowiązującym przepisom.

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 153 tej ustawy, orzekł, jak w sentencji wyroku.