Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 117/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-04-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 27,  art. 105,  art. 156,  art. 157
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędzia WSA Małgorzata Walentek, Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pogotowiu opiekuńczym oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...]r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., działając na podstawie art. 1, 2, 17, 18, 21 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r., poz. 1659 z późn. zm.) i art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 23, ze zm., dalej: k.p.a.) – po rozpatrzeniu wniosku J.W. (dalej: strona, wnioskodawca) o ponowne rozpatrzenia sprawy dotyczącej decyzji Kolegium z dnia [...]r. nr [...] umarzającej postępowanie sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt dwóch synów wnioskodawcy w Pogotowiu Opiekuńczym w B., tj.: D.W. za okres od czerwca 2003 r. do sierpnia 2003 r. i A.W. za okres od czerwca 2003 r. do maja 2004 r. w wysokości 100% kwoty wydatków bieżących na utrzymanie wychowanka w wymieniowej placówce, tj. po 2663,76 zł miesięcznie —utrzymało w mocy decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r. nr [...] umarzającej postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...]r. nr [...].

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy przybliżył dotychczasowy przebieg postępowania, według chronologii zdarzeń, wskazując przy tym prawne regulacje przedmiotu. W tych ramach — na wstępie — przypomniał, że pismem złożonym w dniu 16 sierpnia 2016 r. w siedzibie Kolegium strona wniosła o stwierdzenie nieważności przytoczonej powyżej decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...]r. nr [...], jako podstawę wskazała art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a. Rozpatrując przedmiotową sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wskazało, że objętą wnioskiem decyzją organ pierwszoinstancyjny ustalił J.W. opłatę za pobyt synów w Pogotowiu Opiekuńczym w B., tj.: D.W. za okres od czerwca 2003 r. do sierpnia 2003 r. i A.W. za okres od czerwca 2003 do maja 2004 r. w wysokości 100% kwoty wydatków bieżących na utrzymanie wychowanka w wymieniowej placówce, tj. po 2663,76 zł miesięcznie.

Decyzję tę strona odebrała w dniu 24 grudnia 2004 r. i nie wniosła od niej odwołania. Następnie wnioskiem z dnia 16 lutego 2005 r. skierowanym do Starostwa Powiatowego w B. wniosła o stwierdzenie jej nieważności. Rozpatrując wniosek Kolegium decyzją z dnia [...]r. nr [...], działając na podstawie art. 157 § 1 i § 3 k.p.a. odmówiło stwierdzenia nieważności badanej decyzji. Podkreśliło, że decyzja z dnia [...]r. została wygaszona decyzją z dnia [...]r. nr [...], mocą art. 149 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 930 ze zm., dalej także ustawa o pomocy społecznej z 2004 r., lub u.p.s. z 2004 r.) stanowiącym, że z dniem wejścia w życie tej ustawy (cyt. powyżej) wygasają decyzje wydane na podstawie ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. nr 64, poz.414 ze zm., dalej ustawa o pomocy społecznej z 1990 r. lub u.p.s. z 1990 r.) Decyzja Kolegium z dnia [...] r. stała się ostateczna bowiem strona nie skorzystała z możliwości zwrócenia się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ponadto wobec niedopuszczalności skargi postanowieniem z dnia 30 stycznia 2006 r. sygn. akt IV SA/Gl 34/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę strony na powyższą decyzję Kolegium z dnia [...] r. nr [...]. W dalszych motywach wskazał, że gdy decyzja, której stwierdzenia nieważności domaga się strona została wygaszona organ nadzoru odmawia stwierdzenia jej nieważności, gdyż decyzja ta została wycofana z obrotu prawnego.

Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

Argumentując organ odwoławczy wyjaśnił także, że sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne, pozytywne, czy negatywne, staje się prawnie niedopuszczalne. Bezprzedmiotowym może być zatem postępowanie zarówno z powodu braku przedmiotu faktycznego do rozpatrzenia sprawy, jak również z powodu braku podstawy prawnej do wydania decyzji w zakresie żądania wnioskodawcy. Jego zdaniem w stanie faktycznym sprawy brak jest podstawy prawnej do wydania decyzji w zakresie żądania wnioskodawcy.

Skoro postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...]r. zostało rozstrzygnięte inną decyzją ostateczną (tutaj decyzją z dnia [...]r.), to brak jest podstawy prawnej do ponownego wydania decyzji w zakresie żądania wnioskodawcy.

Tym samym uznał, że postępowanie wszczęte wnioskiem strony z dnia 16 sierpnia 2016 r. podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe. Na zakończenie — odwołując się do orzecznictwa z przedmiotu rozpoznania — wskazał, że w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego ma miejsce wówczas, gdy ta sama sprawa została już rozstrzygnięta decyzją ostateczną (zob. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Warszawie, z dnia 16 listopada 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 1055/11, i w Białymstoku, z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt II SA/Bk 620/12, wszystkie przywoływane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl., w skrócie: CBOSA). Nadto podniósł, że umorzenie postępowania z powodu powagi rzeczy osądzonej jest dopuszczalne tylko wówczas, gdy sprawa wykazuje tożsamość podmiotową dotyczy tego samego przedmiotu, tzn. tego samego żądania, które było już przedmiotem innego postępowania zakończonego ostateczną decyzją, choćby decyzja ta nie rozstrzygała sprawy merytorycznie (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 12 października 2010 r., sygn. akt II SA/Lu 393/10).

Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy zaakcentował, że tę właśnie przyczynę, jako podstawę swojego rozstrzygnięcia wskazał poprzedni skład orzeczniczy Kolegium w niniejszej sprawie, powołując się na wydanie decyzji ostatecznej (tu decyzji z dnia [...]r.), a zatem funkcjonującej w obrocie prawnym, która rozstrzygnęła sprawę tożsamą pod względem przedmiotowym i podmiotowym ze sprawą będącą przedmiotem aktualnego postępowania. Stwierdził, że w przedmiotowej sprawie istnieje zarówno tożsamość podmiotowa jak i przedmiotowa, bowiem:

po pierwsze — w sprawie występuje ten sam podmiot (J.W.), i

po drugie — dotyczy ona tego samego przedmiotu (stwierdzenia nieważności decyzji ustalającej opłaty za pobyt synów w placówce) i

po trzecie — od wydania decyzji z dnia [...]r. nie nastąpiła zmiana stanu faktycznego.

Zgodnie z przepisami k.p.a. ponowne orzekanie w tej samej sprawie, zakończonej już uprzednio decyzją ostateczną, spowodowałoby wydanie nowej decyzji administracyjnej, która podlegałaby stwierdzeniu nieważności na mocy art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., gdyż stanowiłoby to naruszenie wyrażonej wart. 16 § 1 k.p.a. zasady trwałości decyzji administracyjnych. Ze stwierdzeniem nieważności będziemy mieć do czynienia wówczas, gdy wydane zostaną kolejno po sobie decyzje załatwiające sprawę co do istoty przy istnieniu tożsamości tej sprawy.

Konstatując podkreślił, że słusznie podniesiono w decyzji Kolegium z dnia [...]r., iż skoro postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...]r. zostało rozstrzygnięte inną decyzją ostateczną (tutaj decyzją z dnia [...]r.), to brak jest podstawy prawnej do ponownego wydania decyzji w zakresie żądania wnioskodawcy, a postępowanie wszczęte wnioskiem z dnia 16 sierpnia 2016 r. podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe.

W skardze na powyższą decyzję skierowaną do tut. Sądu strona skarżąca zarzuciła jej:

1) naruszenie art. 77 § 1 w związku z art. 80 k.p.a., tj. nadużycie prawa przez przekroczenie granicy swobodnej oceny dowodu oraz odmowę rozpoznania istoty sprawy czyli podstawowe normy prawa, które obligują organ kolegialny do zebrania i oceny całokształtu materiału dowodowego, co miało wpływ na wynik sprawy,

2) czynne — jak określiła — "zakotwiczenie w miejscowym układzie wymusza na tym organie omijanie prawa a ten w zamian za korzyści uchyla się od stwierdzenia oczywistego nadużycia prawa co potwierdza zarzut, iż SKO w B. w dalszym ciągu nie spełnia swojej procesowej funkcji zgodnie ze statutem".

Formułując powyższe zarzuty jej autor wniósł o:

1) stwierdzenie, decyzja sporządzona przez dyrektora MOPS w B. z dnia [...]r. nr [...] od samego początku była oparta na oczywistym nadużyciu prawa z zajmowanego stanowiska i w dacie zdarzenia nie miała podstawy prawnej (art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a.)

2) zobowiązanie administratora do zwrotu wyłudzonej kwoty z ustawowymi odsetkami od dnia wyłudzenia do dnia zapłaty wraz z kosztami egzekucji w postępowaniu administracyjnym oraz naprawienia skutków nadużycia prawa,

a nadto o:

3) uchylenie zaskarżonej decyzji z dnia [...]r. sporządzonej przez SKO jako organu II instancji przez stwierdzenia o braku merytorycznego rozstrzygnięcia co do istoty sprawy,

4) zasądzenie od SKO w B. zwrotu dotychczasowych kosztów postępowania w kwocie 1000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 26 października 2005 r. do dnia zapłaty oraz kosztów obecnego postępowania odwoławczego według norm przepisanych,

Ponadto wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w całości.

Uzasadniając autor skargi przedstawił przebieg zdarzeń związanych ze złożonym wnioskiem stwierdzając, że "SKO w B. po raz kolejny udowodniło, że nie spełnia swojej procesowej funkcji, siedzi po uszy w układzie po to aby swoim kolesiom nie spadł włos z głowy". W jego ocenie umorzenie postępowania i podobne "bzdury" nie satysfakcjonują go, tylko żądanie stwierdzenia popełnienia przestępstwa przez funkcjonariusza publicznego z jednoczesnym zobowiązaniem właściwego organu do naprawienie skutków nadużycia prawa.

Zaznaczył, że przedmiotem postępowania nie była prośba ani "pobożne życzenie" tylko żądanie stwierdzenia, że ówczesny dyrektor MOPS w B. działając wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami "nie działał na podstawie i w granicach prawa czyli zaskarżona decyzja od samego początku była dotknięta wadą prawną a za wykonanie jej sprawca musi być pociągnięty do odpowiedzialności karnej".

W jego opinii w realiach tej sprawy wniosek w trybie art. 127 § 3 k.p.a. o ponowne rozpoznanie sprawy przez ten sam organ nie przystaje do założeń postępowania instancyjnego. Ma ona rację bytu w tych postępowaniach, w których przyjęto konstrukcję odwołalności decyzji. Jej charakterystycznymi cechami są przesłanki opierające weryfikację decyzji na zasadzie oficjalności oraz cel, któremu ta instytucja służy —wyeliminowanie decyzji sporządzonych według własnego widzimisię z obrotu prawnego. Ponowne wystąpienie do tego samego organu administracji z wnioskiem o zmianę lub uchylenie wcześniejszej decyzji nie rodzi — w jego ocenie — "impulsu do rozważenia jej wzruszenia z urzędu, na podstawie przepisów o odwołalności aktu tylko do przedłużania postępowania".

Na zakończenie stwierdził, że przytoczone przez organ administracyjny nie mają zastosowania, gdyż zatrzymanie nieletnich reguluje ustawa z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawie nieletnich z późniejszymi zmianami (Dz.U. nr 35, 82, poz. 228) natomiast ustalenie odpłatności za pobyt nieletniego w pogotowiu opiekuńczym, izbie dziecka itd. reguluje Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 sierpnia 2001 r. w sprawie wysokości i szczegółowych zasad ustalania kosztów postępowania w sprawach nieletnich — § 2. 1 pkt 1 cytowanej ustawy i to było by na tyle odnośnie stanu prawnego.

Z powyższego — jak uznał — "jasno wynika, MOPS jako placówka opiekuńcza nie miała uprawnień na wydawanie takich głupkowatych decyzji i bezprawnego egzekwowanie nienależnego świadczenia a skoro się do takiego nadużycia posunęła to jest to dowód na to, że rolą tej bandy było atakowanie strony od strony finansowej aby pozbawić możliwości korzystania z usług prawników oraz zlikwidowania mojej firmy".

Odpowiadając na skargę organ drugoinstancyjny podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym orzeczeniu i stwierdził, że jest ona nieuzasadniona oraz nie zawiera żadnych argumentów, które podważałyby jego merytoryczną prawidłowość. Powtórzył przy tym zasadnicze motywy zawarte w objętym skargą postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi.

Nadto wyjaśnił, że przed tut. Kolegium toczyły się trzy postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B.;

— z dnia [...]r. nr [...],

— z dnia [...]r. nr [...],

— z dnia [...]r. nr [...].

Kolejnymi decyzjami z dnia [...]r. Kolegium

po pierwsze — umorzyło postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji:

a) z dnia [...]r. nr [...] i

b) z dnia [...]r. nr [...] oraz

po drugie — odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...]r. nr [...].

W wyniku rozpatrzenie wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy Kolegium utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcia decyzjami z dnia [...]r. Strona zaskarżyła tylko jedną decyzję tut. Kolegium. Przypomniało, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...]r. nr [...] utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...] r. nr [...] umarzającą postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...]r. nr [...].

Ustosunkowując się do zarzutów zawartych w skardze, a przytoczonych powyżej, Kolegium wskazało, że prawo do ustalenia odpłatności wynika z art. 81 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, a organ I instancji mający uprawnienia do orzekania w sprawie, nie naruszył prawa gdyż oparł decyzje na właściwej interpretacji przepisu będącego podstawą prawną do rozstrzygnięcia sprawy. W świetle powyższego kolejny wniosek strony skarżącej z dnia 16 sierpnia 2016 r. wszczynający postępowanie w sprawie stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora MOPS z dnia [...]r. z uwagi na tożsamość podmiotową i przedmiotową skutkuje umorzeniem postępowania jako bezprzedmiotowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 718, ze zm. dalej także: P.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a tej ustawy. Powyższe oznacza, że Sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze.

Przeprowadzona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach kontrola legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Ustalając istotny dla sprawy stan faktyczny Sąd stwierdza, że nie jest on sporny i został nakreślony powyżej przy omawianiu stanowiska organów pierwszej i drugiej instancji, jak i strony skarżącej.

W pierwszej kolejności podkreślić należy, że wniosek strony znajdował umocowanie w wielokrotnie przytaczanej powyżej ustawie kodeks postępowania administracyjnego w ramach unormowanych w niej trybów nadzwyczajnych. Uwaga ta jawi się jako istotna albowiem strona zdaje się nie dostrzega tego, że zarówno ramy i granice działania organu w trybach nadzwyczajnych wyznacza prawo ale również prawa i obowiązki stron wynikają z niego, i nie ma możliwości niejako "niekontrolowanego prawnie" uruchamiania wzruszenia decyzji ostatecznych — co starał się wykazać organ odwoławczy wyjaśniając to stronie.

W drugiej kolejności wskazać należy, że strona po raz wtóry zainicjowała postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...]r. nr [...] ustalającej opłaty za pobyt jej synów w Pogotowiu Opiekuńczym w B., tj.: D.W. za okres od czerwca 2003 r. do sierpnia 2003 r. i A.W. za okres od czerwca 2003 r. do maja 2004 r. w wysokości 100% kwoty wydatków bieżących na utrzymanie wychowanka w wymieniowej placówce, tj. po 2663,76 zł miesięcznie. Po raz pierwszy wystąpiła z - skierowanym do Starostwa Powiatowego w B. - wnioskiem z dnia 16 lutego 2005 r. o stwierdzenie nieważności w/w decyzji. Po jego rozpatrzeniu Kolegium decyzją z dnia [...]r. nr [...] działając na podstawie art. 157 § 1 i § 3 k.p.a. odmówiło stwierdzenia jej nieważności, podkreślając zarówno brak przesłanek uzasadniających żądanie strony, jak również przypominając, że decyzja z dnia [...]r. została wygaszona decyzją z dnia [...]r. nr [...], mocą art. 149 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej z 2004 r., który po nowelizacji ustawy wygasił z mocy prawa (ex lege) decyzje wydane na podstawie ustawy o pomocy społecznej z 1990 r. Tym samym przestała istnieć w obrocie prawnym decyzja objęta wnioskiem strony.

Tymczasem pismem złożonym w dniu 16 sierpnia 2016 r. w siedzibie Kolegium strona po raz drugi wystąpiła o stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...]r. nr [...], podając jako podstawę art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a.

W tym miejscu podkreślenia wymaga, że w stanie faktycznym sprawy nie jest kontestowane przez stronę to, że wnioskiem z dnia 16 lutego 2005 r. zainicjowała postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...]r. nr [...] ustalającej opłatę za pobyt synów w Pogotowiu Opiekuńczym w B. D.W. za wymienione w niej okresy od czerwca 2003 r. do sierpnia 2003 r. i A.W. za okres od czerwca 2003 r. do maja 2004 r. w wysokości 100% kwoty wydatków bieżących na utrzymanie wychowanka w wymieniowej placówce, tj. po 2663,76 zł miesięcznie, które zakończyło się decyzją Kolegium z dnia [...]r. [...] wydaną na podstawie art. 157 § 1 i § 3 k.p.a. odmawiającą stwierdzenia nieważności badanej decyzji. Decyzja ta wobec jej nie zaskarżenia stała się ostateczna. Z jej uzasadnienia wynika, że poddano badaniu wszystkie przesłanki określone w art. 156 § 1 k.p.a.

Sąd w pełni akceptuje stanowisko Kolegium, iż w powyższej oraz w przedmiotowej sprawie wystąpiła tożsamość w zakresie stanu faktycznego i prawnego, co uzasadnia zaakceptowanie ustalenia organu odwoławczego, że niniejsza sprawa została już prawomocnie rozstrzygnięta, co z kolei powodowało konieczność umorzenia przez organ pierwszej instancji postępowania w niniejszej sprawie, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

Wskazania bowiem wymaga, że dopóki w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja rozstrzygająca sprawę merytorycznie w sposób ostateczny, kolejne postępowanie dotyczące tej samej materii staje się niedopuszczalne, i to niezależnie od prawidłowości tej decyzji. Stanowisko zbieżne z prezentowanym wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 maja 1981 r., sygn. akt SA 895/81 (wszystkie przywoływane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl., w skrócie: CBOSA). Orzeczenie to pomimo zmian nomenklaturowych zachowało na aktualności i stanowiąc o ugruntowanej i niezmiennej od tegoż czasu wykładni rozumienia pojęcia powagi rzeczy osądzonej toteż wymaga przytoczenia. Stanowisko to znajduje także potwierdzenie w literaturze przedmiotu, gdzie wskazuje się, że decyzja organu administracji publicznej, rozstrzygająca ponownie sprawę wcześniej rozstrzygniętą inną decyzją ostateczną tegoż organu, a nie stanowiącą o uchyleniu tej pierwotnej decyzji na podstawie odpowiednich przepisów k.p.a., jest dotknięta wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. (res iudicata). Ewentualne ponowne rozstrzygnięcie przez organ sprawy załatwionej wcześniej decyzją ostateczną, możliwe jest tylko po uchyleniu pierwszej decyzji w ustalonym przez prawo trybie (por. M. Jaśkowska, B. Wróbel, Kodeks Postępowania Administracyjnego - Komentarz, Kraków 2005 r., s. 968). Dodać należy, że wskazana regulacja stanowi wyraz zasady trwałości decyzji administracyjnej. Decyzja ostateczna — a takowy przymiot miała decyzja Kolegium z dnia [...]r. nr [...] wydana na podstawie art. 157 § 1 i § 3 k.p.a. odmawiająca stwierdzenia nieważności decyzji pierwszoinstancyjnej Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...]r. nr [...] z wniosku strony z dnia 16 lutego 2005 r., — ma powagę rzeczy osądzonej co do tego, co w związku z postawą prawną stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, tj. podstawy prawnej, podstawy faktycznej i treści żądania strony. Ponadto "res iudicata następuje w przypadku stwierdzenia, że istnieje tożsamość sprawy rozstrzygniętej kolejno po sobie dwiema decyzjami w których pierwsza jest ostateczna. Tożsamość ta będzie istniała, gdy występują te same podmioty w sprawie, dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym tej sprawy. Przedmiotem postępowania będą interesy prawne lub obowiązki, które następnie po wydaniu decyzji stają się prawem nabytym (jego brakiem) lub obowiązkami prawnymi określonych podmiotów. Charakter i zakres praw nabytych z decyzji (brak ich nabycia) lub ustanowionych nią obowiązków stanowi o tożsamości załatwienia sprawy" (tak B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. BECK, wyd. 12, Warszawa 2012 r. str. 637).

Skład orzekający podziela stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w postanowieniu z dnia 28 maja 2002 r., sygn. akt II UKN 356/01, OSNP 2004/3/52, iż postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym ograniczającym się do ustalenia, czy decyzja dotknięta jest jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1-7 Kpa. Rozstrzygnięcie kończące to postępowanie następuje w drodze decyzji (art. 158 § 1 Kpa.) podejmowanej przez organ administracji publicznej (art. 156 § 1 Kpa).

Nadto zgodnie z wykładnią wyroku Sądu Najwyższego z dnia 3 czerwca 1993 r. sygn. akt III ARN27/1993, gdy strona składa nowy wniosek, jednakże nadal w granicach tej samej kategorii sprawy i tego samego rodzaju uprawnień to nadal tożsamość sprawy będzie istnieć także wtedy gdy zmieni się akt prawy stanowiący podstawę decyzji.

Rację ma zatem organ drugoinstancyjny, że postępowanie objęte wnioskiem strony - w okolicznościach przedmiotowej sprawy - podlega umorzeniu, wobec rozstrzygania już w tej kwestii przez Kolegium decyzją z dnia [...]r. nr [...] wydaną na podstawie art. 157 § 1 i § 3 k.p.a. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji pierwszoinstancyjnej Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...]r. nr [...] z wniosku strony z dnia 16 lutego 2005 r., mylnie przez nią skierowanego do Starostwa Powiatowego w B.. Kolegium stwierdziło zarówno brak podstaw do stwierdzenia jej nieważności, jak i utratę przez nią mocy z dniem 1 maja 2004 r., tj. z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. nr 64, poz. 593 z późn. zm.) i nie wywołania skutków prawnych wobec wygaszenia jej mocy decyzją z dnia [...]r. nr [...].

I jakkolwiek organ odwoławczy wskazuje dwie okoliczności leżące u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia, mianowicie że:

po pierwsze - organ właściwy do działania w trybie art. 157 §1 k.p.a. wskutek wniosku strony z dnia 16 lutego 2005 r. decyzją z dnia [...]r. badał, czy objęta wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzja dotknięta jest jedną z wad określonych w art. 156 § 1 k.p.a., dając temu wyraz w jej uzasadnieniu, a także

po drugie - decyzja organu pierwszej instancji objęta wnioskiem o stwierdzenie nieważności została wydana na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998 r. nr 64, poz. 414 ze zm.), utraciła moc z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej,

— to zasadnicze znaczenie ma pierwsza z nich, chociaż drugiej organ poświecą więcej uwagi. Wyjaśnił przy tym, że mocą art. 149 ust. 1 tej ustawy o pomocy społecznej z 2004 r., ustawodawca explicite (jednoznacznie) ustanowił, że z dniem wejścia w życie ustawy wygasają decyzje wydane na podstawie ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej. Nadto wskazania wymaga, że decyzja objęta wnioskiem strony o stwierdzenie jej nieważności wygasła z mocy prawa z dniem 1 maja 2004 r., a organ decyzją z dnia [...]r. nr [...] rozstrzygnął o utracie jej mocy, a tym samym byt swój utracił jej przedmiot.

Podsumowując podkreślenia wymaga, że poza sporem jest, iż de facto Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decydując o umorzeniu postępowania oceniało z wniosku strony decyzję administracyjną Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt dwóch synów wnioskodawcy w Pogotowiu Opiekuńczym w B., tj.: D.W. za okres od czerwca 2003 r. do sierpnia 2003 r. i A.W. za okres od czerwca 2003 r. do maja 2004 r. w wysokości 100% kwoty wydatków bieżących na utrzymanie wychowanka w wymieniowej placówce, tj. po 2663,76 zł miesięcznie, która:

po pierwsze - wygasła z mocy prawa, czyli taką, która z dniem 1 maja 2004 r. przestała wywoływać skutki prawne,

po drugie - decyzją z dnia [...]r. nr [...], wobec wygaszenia, utraciła byt prawny nie wywołując przy tym skutków, ale nade wszystko - co istotne,

po trzecie - była już przedmiotem badania w zakresie przesłanek z art. 156 § 1 pkt 1 - 7 k.p.a., co wynika z decyzji Kolegium z dnia [...]r. nr [...] wydanej na podstawie art. 157 § 1 i § 3 k.p.a. odmawiającej stwierdzenia jej nieważności. W jej uzasadnieniu, co nie zostało w ustawowym trybie zanegowane przez stronę, podniósł, że "prowadząc postępowanie w sprawie stwierdza nieważność prawomocnej decyzji na wniosek J.W., organ właściwy do działania w trybie art. 157 §1 k.p.a. badał, czy przedmiotowa decyzja dotknięta jest jedną z wad określonych w art. 156 § 1 k.p.a.", po czym podał, że "(...) W badanej sprawie nie stwierdzono by zachodziły przesłanki określone enumeratywnie w art.156 § 1 k.p.a. Przedmiotową decyzję wydał właściwy organ mający uprawnienia do orzekania w sprawie, nie naruszył prawa, gdyż organ oparł decyzję na właściwej interpretacji przepisu będącego podstawą prawną do rozstrzygnięcia sprawy oraz została skierowana do osoby będącej stroną w sprawie. W sytuacji gdy organ wydając przedmiotową decyzję nie naruszył prawa nie można było skorzystać z trybu wynikającego z art. 156 § 1 k.p.a.".

W tych okolicznościach organ drugoinstancyjny zasadnie uznał, że wystąpiła bezprzedmiotowość w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a., wskazując brak materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego. Wyjaśnić należy, że bezprzedmiotowość postępowania ma miejsce w sytuacji, gdy istnieją okoliczności czyniące wydanie decyzji administracyjnej prawnie niemożliwym z uwagi na brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji publicznej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Postępowanie w takiej sprawie staje się bezprzedmiotowe, jeżeli zabraknie któregoś z elementów tego stosunku materialnoprawnego.

Ponadto podkreślenia wymaga, że zaskarżona decyzja została wydana w jednym z nadzwyczajnych postępowań - postępowaniu nieważnościowym, które nie może być traktowane tak, jakby chodziło o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją ostateczną, rozstrzygającą o zastosowaniu przepisów prawa materialnego do danego stosunku administracyjno-prawnego.

Jednocześnie mając na uwadze zarzut skargi dotyczący rozpoznania sprawy przez ten sam organ - co w ocenie strony nie przystaje do założeń postępowania instancyjnego - podkreślenia wymaga, że postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji traktowane jest jako nowe postępowanie w sprawie i toczy się według przepisów art. 157 i n. k.p.a. Ma zatem odrębną podstawę prawną i nie może być traktowane tak, jakby chodziło o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją ostateczną, rozstrzygającą o zastosowaniu przepisów prawa materialnego do danego stosunku administracyjno-prawnego. Z kolei norma art. 24 § 1 k.p.a. zawiera enumeratywnie wymienione podstawy wyłączenia pracownika, które dotyczą również członków samorządowego kolegium odwoławczego zgodnie z art. 27 § 1 k.p.a. Taka podstawa wyłączenia pracownika (członka SKO) zawarta w przepisach o cechach enumeracji wyczerpującej nie może być przedmiotem wykładni rozszerzającej nawet wówczas gdy chodzi o zachowanie należytego stopnia obiektywizmu i bezstronności w załatwianiu indywidualnych spraw administracyjnych. Gwarancyjna rola tych przepisów powinna być zachowana w rozsądnych granicach, na co wskazuje uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 20 maja 2010 r., sygn. akt I OPS 13/09. Zatem i ten zarzut strony ostać się nie może.

Na zakończenie z uwagi na zarzuty zawarte w skardze, że przytoczone przez organ administracyjny pierwszej instancji przepisy nie mają zastosowania, gdyż "zatrzymanie nieletnich reguluje ustawa o postępowaniu w sprawie nieletnich, a ustalenie odpłatności za pobyt nieletniego w pogotowiu opiekuńczym, izbie dziecka itd. reguluje Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 sierpnia 2001 r. w sprawie wysokości i szczegółowych zasad ustalania kosztów postępowania w sprawach nieletnich" - wyjaśnienia wymaga, że ustawy: o postępowaniu w sprawie nieletnich i o pomocy społecznej regulują całkowicie inny przedmiot umieszczania osób w zależności od wieku i zdarzenia prawnego w placówkach w nich unormowanych, i stanowią o diametralnie różnym zakresie ich stosowania.

Polityka społeczna, mająca zastosowanie w tejże sprawie, realizowana przez organy administracji publicznej, niezależnie od zmian nomenklaturowych określała i określa zadania Państwa i jego podmiotów ukierunkowane na umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Pomoc tę Państwo realizuje i wykonuje m.in. poprzez jednostki organizacyjne pomocy społecznej, czyli przez: regionalne ośrodki polityki społecznej, powiatowe centra pomocy rodzinie, ośrodki pomocy społecznej, domy pomocy społecznej, placówki specjalistycznego poradnictwa, w tym rodzinnego, placówki opiekuńczo-wychowawcze, ośrodki adopcyjno-opiekuńcze, mieszkania chronione, ośrodki wsparcia, ośrodek interwencji kryzysowej. Z kolei tak kategorycznie przytaczana przez stronę, co do jej niezastosowania w tej sprawie, ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich reguluje zupełnie inny obszar prawa. Ustawa ta jak już wskazuje jej preambuła została uchwalona "w dążeniu do przeciwdziałania demoralizacji i przestępczości nieletnich i stwarzania warunków powrotu do normalnego życia nieletnim, którzy popadli w konflikt z prawem bądź z zasadami współżycia społecznego, oraz w dążeniu do umacniania funkcji opiekuńczo-wychowawczej i poczucia odpowiedzialności rodzin za wychowanie nieletnich na świadomych swych obowiązków członków społeczeństwa". Zatem zarzut sprowadzający się do niezastosowania tej ustawy jest całkowicie nietrafny. Inny jest bowiem zakres przedmiotowy tejże ustawy i ustawy o pomocy społecznej, która była, gdyż być musiała podstawą działania organów pomocy społecznej. Na marginesie jawi się tylko uwaga, że ustawę o postępowaniu w sprawach nieletnich stosuje się w zakresie: 1) zapobiegania i zwalczania demoralizacji - w stosunku do osób, które nie ukończyły lat 18; 2) postępowania w sprawach o czyny karalne - w stosunku do osób, które dopuściły się takiego czynu po ukończeniu lat 13, ale nie ukończyły lat 17; 3) wykonywania środków wychowawczych lub poprawczych - w stosunku do osób, względem których środki te zostały orzeczone, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez te osoby lat 21.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że zarzuty skargi nie zasługiwały na uwzględnienie. Zatem skoro zaskarżone rozstrzygnięcie jest zgodne z prawem, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.