Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1256/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-06-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6131 Opłaty za korzystanie ze środowiska
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Jarosz (spr.) Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska WSA Donata Starosta Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Kujawa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...]; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] Marszałek Województwa [...], działając na podstawie art. 272 pkt 1, art. 273 ust. 1 pkt 2, art. 274 ust. 2, art. 275, art. 276 ust. 1, art. 277 ust. 1, art. 281 ust. 1-2, art. 284 ust. 1, art. 285 ust. 1-2 (w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2012 r.), art. 286 ust. 1, art. 286 ust. 1c, art. 287 ust. 1 pkt 3, art. 288 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2008 r. Nr 25, poz. 150, z późn. zm., dalej poś), art. 53 § 1, art. 53 § 3-4, art. 55 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 z późn. zm., dalej Ordynacja podatkowa), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 października 2008 r. w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska (Dz. U. z 2008 r. Nr 196, poz. 1217, dalej jako Rozporządzenie), obwieszczenia Ministra Środowiska z dnia 18 sierpnia 2009 r. w sprawie wysokości stawek opłat za korzystanie ze środowiska na rok 2010 (M.P. z 2009 r. Nr 57, poz. 780, dalej jako Obwieszczenie) wymierzył [...]" sp. z o.o. z siedzibą w [...] (dalej jako spółka lub skarżący) opłatę za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi stanowiącą różnicę pomiędzy opłatą należną, a wynikającą z wykazu zawierającego zbiorcze zestawienie informacji o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat, za okres [...] półrocza [...] r., w kwocie [...] zł. Zaznaczył, że kwota opłaty została naliczona w sposób określony w załączniku, który jest integralną częścią decyzji, oraz określił termin i sposób płatności.

Uzasadniając napisał, że zgodnie z przepisami poś podmioty korzystające ze środowiska ponoszą opłaty za korzystanie ze środowiska (art. 275 poś), które uiszczane są za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza, wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi, pobór wód i składowanie odpadów (art. 273 ust. 1 poś). Opłaty te ustalane są według stawek obowiązujących w okresie, w którym korzystanie ze środowiska miało miejsce (art. 285 ust. 1 poś), w terminie do końca miesiąca następującego po upływie każdego półrocza (dotyczy opłat ponoszonych do [...] półrocza [...] r. włącznie). W tym samym terminie przedstawiają również marszałkowi województwa wykaz zawierający informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska (art. 286 ust. 2 poś). W sytuacji, gdy podmiot korzystający ze środowiska zamieścił w wykazie zawierającym informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat informacje lub dane nasuwające zastrzeżenia - marszałek województwa wymierza, w drodze decyzji, na podstawie własnych ustaleń lub wyników kontroli wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska, opłatę w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy opłatą należną a wynikającą z wykazu (art. 288 ust. 1 pkt 2 poś).

Zgodnie z art. 4 ust. 2 poś korzystanie ze środowiska wykraczające poza ramy korzystania powszechnego, może być obwarowane obowiązkiem uzyskania pozwolenia wydanego przez właściwy organ ochrony środowiska. W świetle art. 276 ust. 1 poś opłatę podwyższoną za korzystanie ze środowiska ponosi podmiot korzystający ze środowiska bez uzyskania pozwolenia lub innej decyzji. Opłaty podwyższone są ponoszone w takim trybie jak opłaty podstawowe. Zgodnie z art. 292 pkt 2 poś w związku z art. 14 ustawy z dnia 18 maja 2005 r. o zmianie ustawy Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2005 r. Nr 113, poz. 954 ze zm.), podmiot korzystający ze środowiska w przypadku braku wymaganego pozwolenia na wprowadzanie ścieków dowód lub do ziemi ponosił w [...] półroczu [...] r. opłaty podwyższone o 500 %.

Marszałek podał, iż ustalił wysokość opłaty podwyższonej za wprowadzanie ścieków do wód w I półroczu [...] r. w oparciu o przedłożony przez spółkę wykaz zawierający informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat, zaliczając na poczet przedmiotowej opłaty kwotę wpłaty dokonanej w ustawowo określonym terminie.

Spółka w złożonym wykazie jako podstawę prawną wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi wskazała decyzję z dnia [...] sierpnia 1978 r. udzielającą pozwolenia wodnoprawnego wydaną [...] Zjednoczeniu Budownictwa w [...], przy ul. [...] [...] dla Zespołu Baz Budownictwa PZB w [...] przy ul. [...]. Dalej, pismem z dnia [...] grudnia 2011 r. strona przedłożyła pozwolenie wodnoprawne z dnia [...] sierpnia 1968 r. wydane [...] Zjednoczeniu Budownictwa w [...], dla ww. Zespołu Baz Budownictwa PZB. Marszałek zaznaczył, że spółka przedłożyła dwie identycznej treści decyzje - pozwolenia wodnoprawne, jednak opatrzone różnymi datami i przyjął, że jeśli pozwolenie zostało wydane w 1968 r., to zgodnie z treścią art. 132a nieobowiązującej już ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo wodne (Dz. U. z 1974 r. Nr 38, poz. 230 ze zm.) pozwolenia wodnoprawne, wydane przed dniem 1 stycznia 1975 r., wygasły z mocy prawa z dniem 31 grudnia 2000 r. Natomiast gdyby przyjąć, że przedmiotowe pozwolenie zostało wydane jednak w 1978 r., to zgodnie z art. 11 ustawy z dnia 3 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo wodne oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2005 r. Nr 130, poz. 1087 ze zm.). pozwolenia wodnoprawne na szczególne korzystanie z wód (inne niż do celów rybackich), wydane na okres dłuższy niż 20 lat, wygasały po upływie 20 lat od dnia, w którym decyzje o wydaniu pozwolenia wodnoprawnego stały się ostateczne. Zatem w tym przypadku pozwolenie wygasłoby w 1998 r. Marszałek podkreślił, że w takiej sytuacji, zgodnie z art. 292 poś strona wprowadzając ścieki do środowiska bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego powinna naliczyć opłatę podwyższoną za [...] półrocze [...] r.

Marszałek opisał przebieg postępowania i podkreślił stanowisko strony o posiadaniu ważnego pozwolenia wodnoprawnego na wprowadzanie ścieków do środowiska i braku podstaw do ponoszenia opłat podwyższonych. Spółka poinformowała, że infrastrukturę wodnokanalizacyjną przejęła po byłym [...] Przedsiębiorstwie Robót Instalacyjnych, które zostało zlikwidowane. Przedsiębiorstwo to, w okresie przed likwidacją, działało w ramach [...] Zjednoczenia Budownictwa, które samodzielnie zarządzało sieciami wodociągowymi i kanalizacyjnymi. Spółka, po przejęciu urządzeń do oczyszczania ścieków wraz z sieciami kanalizacyjnymi rozpoczęła odprowadzanie ścieków przemysłowych (mieszaninę ścieków bytowych, technologicznych, ścieków - wód opadowych lub roztopowych) z obiektów znajdujących się przy ul. [...] [...] i ul. [...] [...] w [...]. Od dnia powstania spółki zamierzano całą infrastrukturę przekazać Miastu, które jednak odmawiało przejęcia sieci wodno-kanalizacyjnej, z uwagi na zły stan techniczny sieci oraz brak miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.

W odwołaniu od opisanej decyzji Spółka, zastępowana przez zawodowego pełnomocnika, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Pełnomocnik napisał, że prokurent, który jest umocowany jedynie do prowadzenia spraw bieżących spółki, informował organ I instancji w toku postępowania, że prezes zarządu spółki, który zarazem jest jedynym członkiem zarządu – przebywa w szpitalu z powodu poważnej operacji kardiochirurgicznej; prokurent wnioskował również o przesunięcie terminu załatwienia sprawy. Pomimo to organ I instancji wydał decyzję. Wobec tak poważnych problemów ze zdrowiem prezes spółki nie jest w stanie prowadzić kluczowych dla spółki spraw, zatem spółka została pozbawiona, z naruszeniem prawa, udziału i jakiegokolwiek wpływu na toczące się w jej sprawie postępowanie.

Decyzją z dnia [...] października 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], wskazując na art. 138 § 1 pkt 1ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, dalej kpa), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Uzasadniając Kolegium podkreśliło, że zbadało sprawę nie tylko pod kątem zarzutów podniesionych w odwołaniu, ale również zgodności całego materiału zebranego w sprawie z wydaną decyzją. Kolegium podzieliło ustalenia organu I instancji, że strona nie posiadała wymaganego pozwolenia wodnoprawnego w zakresie objętym zaskarżoną decyzją i nie jest następcą prawnym [...] Zjednoczenia Budownictwa w [...].

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu spółka zarzuciła zaskarżonej decyzji nieważność na podstawie art. 156 §1 pkt 2 w związku z naruszeniem art. 10 §1 kpa oraz naruszenie art. 7-8 kpa. Nadto zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych mający zasadniczy wpływ na rozstrzygnięcie, polegający na przyjęciu, że spółka nie posiada ważnego pozwolenia wodnoprawnego. Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania, wstrzymanie wykonalności zaskarżonej decyzji do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia skargi, lub ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz wstrzymanie wykonalności zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 14 stycznia 2014 r. sygn. akt IV SA/Po 1256/13 Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skargę należało uwzględnić jednakże, nie z powodów w niej podniesionych.

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. 2012..270, dalej ppsa) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Istota rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy sprowadza się do ustalenia, czy organ zasadnie twierdził, że pozwolenie wodnoprawne, którym posługuje się strona skarżąca zostało wydane innemu podmiotowi, a także, że okres ważności tegoż pozwolenia wygasł, co spowodowało, że spełniły się warunki z art. 292 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (t. j. Dz. U. z 2008 r. nr 25, poz. 150 ze zm.) i skarżąca Spółka odprowadzała ścieki do wód lub do ziemi w [...] roku "bez wymaganego zezwolenia". Jest niespornym, że aktem notarialnym Rep. [...] nr [...] sporządzonym dnia [...] czerwca 1997 r. [...] Przedsiębiorstwo Robót Instalacyjnych w likwidacji z siedzibą w [...] zbyło prawo użytkowania wieczystego działek nr [...], [...] i [...] objęte Księgą Wieczystą Sądu Rejonowego w [...] KW nr [...], oraz prawo użytkowania wieczystego działki nr [...] KW nr [...] Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością [...] z siedzibą w [...] (k. [...]). Przed sprzedażą wieczystego użytkowania gruntów dnia [...] czerwca 1997 r. doszło do nabycia przez Skarżącą głównej sieci wodociągowej, głównej sieci kanalizacji, sanitarnej i deszczowej przy ul. [...] [...] oczyszczalni ścieków i przyłączy wodociągowych (k. [...]).

W dacie zbywania prawa wieczystego użytkowania wraz z infrastrukturą opisaną wyżej zbywający dysponował pozwoleniem wodnopranwym wydanym przez Wojewódzką Radę Narodową Wydział Gospodarki Wodnej i Ochrony Powietrza dnia [...] sierpnia 1978 r. W pkt F tegoż pozwolenia ustalono czasookres pozwolenia na ujęcie wody 20 lat, na odprowadzanie ścieków – do czasu budowy miejskiej sieci w rejonie baz mieszczących się przy ul. [...]-[...]. Jest więc bezspornym, że opisane wyżej pozwolenie wodnoprawne wydano pod rządami ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo wodne (Dz. U. z 1974 r. nr 38, poz. 230 ze zm.). Art. 29 tejże ustawy przewidywał sukcesję praw i obowiązków z pozwolenia wodnoprawnego i stanowił, że "następcy prawni zakładu, którzy uzyskali pozwolenie wodnoprawne, wstępują w prawa i obowiązki określone w pozwoleniu. Ten lex specialis powodował, że przy transakcjach cywilnoprawnych (zbycie, przekształcenie zakładu) na nowego właściciela przechodziły nie tylko uprawnienia i obowiązki cywilnoprawne ale i obowiązki i prawa wynikające z pozwolenia wodnoprawnego. Natomiast przy podziałach zakładu prawa i obowiązki wynikające z pozwolenia wodnoprawnego przechodziły na ten podmiot, który nabył prawo do urządzeń, do których odnosiło się pozwolenie. Podobna regulacja obowiązywała w art. 54 Prawa wodnego z 30 maja 1962 r. Prawo wodne (Dz. U. nr 34, poz. 158 ze zm.). Toteż nie można podzielić wywodów organu, że pozwolenia wodnoprawne, które przedstawiła skarżąca Spółka z [...] sierpnia 1968 r. oraz z [...] sierpnia 1978 r. nie były wydane dla niej i brak jest podstaw, aby skarżąca na nie się powoływała. Należy podzielić wywód organów, że pozwolenie z [...] r. zgodnie z treścią art. 132a ustawy z 24 października 1974 r. Prawo wodne (Dz. U. z 1974 r. nr 38, poz. 230 ze zm.) wygasło z dniem [...] grudnia 2000 r., natomiast pozwolenie z [...] r. z mocy art. 11 ustawy z dnia 3 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy Prawo wodne (z 18 lipca 2001 r. ) oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2005 r. nr 130, poz. 1087 ze zm.) wygasło po upływie 20 lat, od dnia, w którym decyzja o wydaniu pozwolenia wodnoprawnego stała się ostateczna.

Jednakże Sąd rozpoznający niniejszą sprawę opowiada się za stanowiskiem w myśl, którego aby twierdzić, że strona nie posiada pozwolenia wodnoprawnego konieczne jest ustalenie, że wydano decyzję stwierdzającą wygaśniecie takiego pozwolenia, która ma charakter decyzji konstytutywnej. Oznacza to, że takie pozwolenie wodnoprawne wywołuje skutki dopóty, dopóki nie zostanie wydana ostateczna decyzja o stwierdzeniu jego wygaśnięcia (por. wyrok WSA w Krakowie z 18 marca 2009 r., II SA/Kr 1224/08; wyrok WSA w Białymstoku z dnia 19 kwietnia 2007 r., II SA/Bk 832/06; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 21 grudnia 2010 r., II SA/Wr 463/10; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 20 maja 2010 r., II SA/Gd 219/10; wyrok WSA w Łodzi z dnia 3 czerwca 2011 r., II SA/Łd 422/11 orzeczenia z Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych http:orzeczenia.nsa.gov.pl)

Wprawdzie w przepisie art. 11 ustawy z 3 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo wodne oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2005 r. nr 130, poz. 1087 ze zm.) ustawodawca nie zawarł postanowienia o obowiązku wydawania decyzji w przedmiocie wygaśnięcia przedmiotowego pozwolenia wodnoprawnego, w przeciwieństwie do regulacji zawartej w art. 205 ust. 1 ustawy z 18 lipca 2001 r. Prawo-wodne – co nie oznacza – jak to stwierdził organ I instancji- iż nie był obowiązany do wydania decyzji administracyjnej stwierdzającej wygaśniecie pozwolenia wodnoprawnego

Twierdzenie, że organ winien wydać decyzję stwierdzającą wygaśniecie pozwolenia wodnoprawnego wynika zdaniem Sądu z brzmienia przepisu art. 138 Prawa wodnego. Art. 138 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne stanowi, że "stwierdzenie wygaśnięcia, cofniecie lub ograniczenie pozwolenia wodnoprawnego następuje z urzędu lub na wniosek strony, w drodze decyzji". Postanowienia tegoż przepisu mają także zastosowanie do decyzji o pozwoleniu wodnoprawnym wydanym w oparciu o przepisy ustawy z 24 października 1974 r., skoro w myśl art. 219 w związku z art. 220 ustawy z 18 lipca 2001 r. Prawo wodne, ustawa z 24 października 1974 r. Prawo wodne utraciła moc z dniem wejścia w życie ustawy z 2001 r. czyli od 1 stycznia 2002 r., a przepisy nowej ustawy mają zastosowanie do wszystkich stanów faktycznych w niej przewidzianych za wyjątkiem sytuacji, do których przepisy prawa międzyczasowego nakazują stosowanie ustawy starej (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 20 maja 2010 r., II SA/Gd 219/10 Lex nr 668549).

Toteż przy zastosowaniu wykładni systemowej jak i celowościowej stosowanej zarówno w doktrynie jak i w przytoczonym orzecznictwie art. 292 Ustawy z 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (tj. Dz. U. z 2008 r. nr 25, poz. 150 ze zm.) dekodowany łącznie z przepisem art. 276 ust. 1 ustawy środowiskowej oraz przepisami art. 138 Prawo wodne powinien być interpretowany w ten sposób, że użyte w nim określenie "bez wymaganego pozwolenia" odnosi się do podmiotu, któremu w ogóle nie udzielono pozwolenia albo któremu wydano wprawdzie w przeszłości pozwolenie ale w obrocie prawnym istnieje ostateczna decyzja o stwierdzeniu wygaśnięcia tego pozwolenia .

Rozpoznając sprawę ponownie organy zobligowane będą do uwzględnienia wyrażonej przez Sąd oceny prawnej i poczynionych uwag.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit "a" oraz art. 135 ppsa orzekł jak w sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonych decyzji orzeczono w oparciu o art. 152 ppsa.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 ppsa.