Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 351/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-10-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inspektor Pracy
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 26 października 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Sachajko (spr.) Sędzia WSA Mirella Ławniczak Asesor sądowy WSA Robert Talaga Protokolant: Sekretarz sądowy Aleksandra Wystańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2022 roku sprawy ze skargi Syndyka Masy Upadłości T S.A. w upadłości w P. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w Poznaniu z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie nakazu wypłacenia wynagrodzeń i innych świadczeń ze stosunku pracy I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzający ją nakaz Państwowego Inspektora Pracy z dnia [...] stycznia 2022 r., Nr rej. [...]; II. nakazuje zwrot wpisu sądowego w wysokości 200,- (dwieście złotych 00/100).


UZASADNIENIE

Okręgowy Inspektor Pracy w Poznaniu decyzją z dnia [...] lutego 2022 r. utrzymał w mocy nakaz organu I instancji z dnia [...] stycznia 2022 r. nakazujący:

1. niezwłocznie wypłacić pracownikom ekwiwalent za niewykorzystany urlop wypoczynkowy:

- I.C. - w wysokości 1333,36 zł brutto;

- I.R.-A. – w wysokości 5819,07 zł brutto;

- D.W. – w wysokości 1299,97 zł brutto;

2. niezwłocznie wypłacić P.B. kwotę wynagrodzenia za pracę za okres VI 2020-IX 2020 w wysokości 10315,71 zł

3. niezwłocznie wypłacić E.B. kwotę w wysokości 3126 zł tytułem odprawy emerytalnej.

Organ II instancji odniósł się w uzasadnieniu swojej decyzji do zarzutów odwołania od decyzji organu I instancji dotyczących m. in. naruszenia art. 230 ust. 1 i 2 w zw. z art. 342 ustawy - Prawo upadłościowe (zdaniem syndyka przepisy te wykluczają możliwość wypłacenia przedmiotowych świadczeń ze względu na brak środków w masie upadłego).

Organ wskazał, że zgodnie z art. 11 ust. 7 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa pracy lub przepisów dotyczących legalności zatrudnienia

właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione odpowiednio do:

nakazania pracodawcy wypłaty należnego wynagrodzenia za pracę, a także innego świadczenia przysługującego pracownikowi; nakazy w tych sprawach podlegają natychmiastowemu wykonaniu.

Nakaz zapłaty obejmuje zarówno wynagrodzenia za pracę jak i inne świadczenia z nią związane.

W przypadku ogłoszenia upadłości nakazy wypłaty nie mogą obejmować należności ze stosunku pracy wpisanych na listę wierzytelności oraz należności zatwierdzonych do wypłaty przez FGŚP. W pozostałych przypadkach można wystawiać nakazy wypłaty.

Kwoty objęte przedmiotowym nakazem ustalono na podstawie sporządzonego przez syndyka i przedłożonego w toku kontroli zestawienia należnych i niewypłaconych świadczeń ze stosunku pracy dla aktualnie zatrudnionych i byłych pracowników według stanu na dzień 20 grudnia 2021 r.

Organ wskazał, że świadczenia objęte nakazem nie są przedmiotem toczącego się postępowania sądowego i nie są objęte wyrokiem sądu pracy.

Świadczenia dotyczące P.B. i E.B. do dnia zakończenia kontroli nie zostały wpisane na listę wierzytelności.

W skardze do WSA w Poznaniu syndyk masy upadłości T. SA w upadłości w P. wniósł o uchylenie zaskarżonego aktu i o umorzenie postępowania w całości oraz o uchylenie w całości nakazu z 3 stycznia 2022 r.

W skardze podniesiono zarzut naruszenia:

- art. 11 pkt 7 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy;

- art. 230 ust. 1 i 2 ustawy - Prawo upadłościowe;

- art. 343 ust. 1 ustawy - Prawo upadłościowe;

- art. 342 oraz art. 344 ust. 1 ustawy - Prawo upadłościowe;

- art. 6 k.p.a.;

- art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.;

- art. 108 § 1 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, iż zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021r. poz. 137 dalej- p.u.s.a.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. 2022, poz. 329, dalej - p.p.s.a.), sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ewentualnie ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 lit. a-c p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 1 p.u.s.a. oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Przy czym, jak stanowi art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony, granicą praw i obowiązków sądu, wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie: legalnością działań organu oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Istotę sporu w niniejszej sprawie stanowi prawidłowość przyjęcia przez organy administracji publicznej, że w kontrolowanej judykacyjnie sprawie zaistniały normatywne przesłanki do wydania nakazu z dnia 3 stycznia 2022 r., a to w aspekcie m.in. ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tj. Dz.U. z 2020 r. poz. 1320), ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe ( tj. Dz.U. z 2022. poz. 1520, dalej - pr.up.), a także ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (t.j.: Dz. U. z 2019. 1251). Zgodnie z art. 11 pkt 7 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa pracy lub przepisów dotyczących legalności zatrudnienia właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione odpowiednio do nakazania pracodawcy wypłaty należnego wynagrodzenia za pracę, a także innego świadczenia przysługującego pracownikowi; nakazy w tych sprawach podlegają natychmiastowemu wykonaniu.

Sąd stwierdza, że decyzje zarówno organu odwoławczego, jak i organu I instancji zostały wydane w części niezgodnie z przepisami prawa procesowego, a uchybienia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji powyższego należało uznać skargę za zasadną.

Na wstępie rozważań podkreślić należy, że z perspektywy formalnoprawnej (procesowej) zarówno organ odwoławczy, jak i organ I instancji dokonały nieprawidłowej interpretacji ustawy - Prawo upadłościowe wskazując, że świadczenia objęte postępowaniem kontrolnym nie są przedmiotem toczącego się postępowania jak również nie zostały wydane orzeczenia w zakresie osób objętych nakazem z dnia 3 stycznia 2022 r. przez sąd pracy.

Zgodnie z treścią art. 35 pr.up. (normującego zasady proceduralne w postępowaniu w przedmiocie ogłoszenia upadłości), jak również art. 229 pr.up. (normującego tzw. właściwe postępowanie upadłościowe, trwające od ogłoszenia upadłości aż do zakończenia postępowania upadłościowego lub jego umorzenia) w postępowaniu tym znajdują odpowiednie stosowanie przepisy części pierwszej księgi pierwszej Kodeksu postępowania cywilnego, z pewnymi wyjątkami m.in. w zakresie przepisów o zawieszeniu i wznowieniu postępowania. Ten sposób normowania oznacza – wbrew jednoznacznym twierdzeniom organów – że postępowanie kontrolne było prowadzone przez organy inspekcji pracy w trakcie postępowania upadłościowego, które to postępowanie jest jednym z rodzajów postępowań cywilnych. Postanowienie o ogłoszeniu upadłości zostało wydane przez Sąd Rejonowy Poznań - Stare Miasto w Poznaniu dnia [...] grudnia 2020 r. Orzeczenie to jest zgodnie z art. 51 ust. 2 pr. up. skuteczne i wykonalne z dniem jego wydania. Czynności kontrolne - jak wynika z protokołu kontroli – dokonane zostały w dniach 1.10.2021 r., 14.10.2021 r., 24.11.2021 r., 15.12.2021 r. i 20.12.2021 r. Podkreślić należy, że problematyka charakteru prawnego postępowania upadłościowego nie wywołuje jakichkolwiek sporów w obszarze organów ochrony prawnej, jak i wśród przedstawicieli doktryny. "Postępowanie upadłościowe uważane jest za rodzaj postępowania cywilnego. Postępowanie w przedmiocie upadłości jest postępowaniem rozpoznawczym, natomiast postępowanie upadłościowe w ścisłym znaczeniu ma charakter złożony, w którym występują elementy postępowania rozpoznawczego oraz postępowania egzekucyjnego - wykonawczego" (A. Jakubecki [w:] F. Zedler, A. Jakubecki, Prawo upadłościowe i naprawcze. Komentarz, wyd. III, Warszawa 2011, art. 35).

Dokonując analizy pozostałych normatywnych przesłanek wydania nakazu z dnia 3 stycznia 2022 r., należy wskazać, że w orzecznictwie zarówno sądów administracyjnych, jak i powszechnych jednoznacznie podkreśla się, że obowiązek wypłaty należnego świadczenia winien być generalnie niekwestionowany przez obie strony stosunku pracy. Dopiero ta okoliczność tj. bezsporności roszczenia pracowniczego stanowi podstawę do uznania przez organ, że mamy do czynienia z należnym świadczeniem, stanowiącym podstawę normatywną do wydania nakazu wypłaty określonego świadczenia.

W wyroku WSA w Poznaniu z dnia 21 kwietnia 2021 r. (sygn. akt III SA/Po 707/20) wskazano, że: "...Zgodnie z art. 11 pkt 7 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy..., w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa pracy lub przepisów dotyczących legalności zatrudnienia właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione odpowiednio do nakazania pracodawcy wypłaty należnego wynagrodzenia za pracę, a także innego świadczenia przysługującego pracownikowi (...)". Nakaz taki wydawany jest w postępowaniu administracyjnym w formie decyzji administracyjnej, o czym stanowi wprost art. 33 ust. 1 pkt 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. W związku z tym w postępowaniu poprzedzającym wydanie tego rodzaju decyzji mają odpowiednio zastosowanie przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, do czego obliguje też art. 12 omawianej ustawy. "Odpowiednie" stosowanie przepisów k.p.a. w postępowaniu w sprawie wydania nakazu, musi uwzględniać zakres i funkcję przedmiotowej instytucji. Aby mógł być wydany nakaz wypłaty wynagrodzenia, wynagrodzenie to musi być "należne". W utrwalonym już w tym zakresie orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmowane jest jednolicie, że wyrażenie to oznacza, że prawo do wynagrodzenia nie może budzić wątpliwości. Nakaz zapłaty może być wydany wyłącznie wówczas, gdy obowiązek pracodawcy jest bezsporny i wymagalny już w momencie przeprowadzenia kontroli. Inspektor pracy może w konsekwencji nakazać wypłatę należnego wynagrodzenia za pracę, gdy należność ta jest wyliczona, jej wysokość i podstawa są bezsporne, a ponadto nie budzi jakiejkolwiek wątpliwości fakt niewypłacenia powyższej należności. Pojęcie "należne wynagrodzenie" ma charakter obiektywny, niezależny od przekonania samego inspektora pracy. Nie można mówić o "należnym wynagrodzeniu", jeżeli takiej oceny nie podziela pracodawca oraz gdy ocena i kwalifikacja podnoszonych przez niego zdarzeń prawnych może być różna (tak: NSA w wyroku z dnia 4 stycznia 2010 r., I OSK 791/09; wyrok NSA z dnia 13 lipca 2006 r., I OSK 1400/2005; wyrok NSA z dnia 7 lipca 2009 r., I OSK 1194/08). Należy zatem przyjąć, że tylko w sytuacji, gdy ocena zdarzeń jednoznacznie wskazuje w świetle obowiązujących przepisów, że świadczenie przysługuje konkretnemu pracownikowi i nie zostało wypłacone, inspektor pracy może skorzystać z uprawnień przewidzianych w powołanym art. 11 pkt 7 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Natomiast, gdy świadczenie budzi kontrowersje, w szczególności na tle zgłoszonych okoliczności, które strony stosunku pracy interpretują odmiennie albo jedna ze stron w ogóle zaprzecza ich wystąpieniu, jedynym organem kompetentnym do weryfikacji spornych roszczeń ze stosunku pracy jest właściwy sąd powszechny (nie tylko sąd pracy ale także - w określonym zakresie - sąd upadłościowy). Jak podkreślono w orzecznictwie art. 11 pkt 7 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy nie stanowi przepisu szczególnego (o którym mowa w art. 2 § 3 k.p.c.), na podstawie którego byłaby wyłączona kompetencja sądów powszechnych do rozstrzygania sporów ze stosunku pracy (wyrok NSA z dnia 4 stycznia 2010 r., I OSK 791/09). O ile sądy powszechne są kompetentne w zakresie rozstrzygania ewentualnych roszczeń z tego zakresu, to cel powołania Państwowej Inspekcji Pracy oraz zadania jej organów są zupełnie odrębne. Państwowa Inspekcja Pracy powołana jest tylko do sprawowania nadzoru i kontroli przestrzegania prawa pracy. Nie może wkraczać w zakres kompetencji zastrzeżonych przez ustawodawcę na rzecz sądów powszechnych - sądów pracy ( a w przypadku ogłoszenia upadłości przedsiębiorcy – sądów upadłościowych). Ingerencja inspektora pracy w postaci wydania nakazu wypłaty należnego wynagrodzenia może zatem dotyczyć tylko sytuacji niespornych. W związku z tym działania inspektora pracy powinny zmierzać jedynie do ustalenia, czy pracodawca rzeczywiście w sposób oczywiście bezpodstawny wstrzymuje wypłatę należnego wynagrodzenia.

WSA stwierdza, że w ramach postępowania upadłościowego można rozróżnić - biorąc jako podstawę podziału kryterium czasu powstania wierzytelności – następujące rodzaje wierzytelności tj. (1) wierzytelności upadłego tj. wierzytelności, które powstały przed ogłoszeniem upadłości (wierzytelności te zaspokajane są w ramach procedury ustalania listy wierzytelności i następnie procedury podziału funduszy masy upadłości i sum uzyskanych ze zbycia rzeczy i praw obciążonych rzeczowo) i (2) wierzytelności masy upadłości tj. wierzytelności powstałe po ogłoszeniu upadłości (ten rodzaj wierzytelności jest zaspokajany przez syndyka w miarę wpływu do masy upadłości stosownych sum).

Przenosząc powyższe rozważania w zakresie (1) wierzytelności upadłego tj. tych wierzytelności, które powstały przed ogłoszeniem upadłości - z perspektywy procesowej - na grunt kontrolowanej judykacyjnie sprawy należy wskazać, że prowadzone jest obecnie w ramach postępowania upadłościowego T. SA w P. - postępowanie w przedmiocie ustalenia listy wierzytelności.

Podkreślić należy, że zasadniczo wierzyciel osobisty upadłego, który chce uczestniczyć w postępowaniu upadłościowym, jeżeli niezbędne jest ustalenie wierzytelności, powinien w terminie oznaczonym w postanowieniu o ogłoszeniu upadłości zgłosić swoją wierzytelność (art. 236 pr.up.). Skuteczne prawnie zgłoszenie wierzytelności stanowi jedyną normatywnie dopuszczalną czynność procesową w celu dochodzenia należności w sytuacji gdy została ogłoszona upadłość dłużnika, a wierzytelność powstała przed ogłoszeniem upadłości. Jednakże są określone rodzaje wierzytelności, które z różnorodnych powodów nie wymagają zgłoszenia organom postępowania upadłościowego w formie zgłoszenia wierzytelności. Jedną z uprzywilejowanych kategorii wierzytelności w tym zakresie są wierzytelności ze stosunku pracy. Te wierzytelności nie wymagają zgłoszenia przez wierzyciela i są umieszczane na liście wierzytelności z urzędu.

Wskazać w tym miejscu jednoznacznie należy, że lista wierzytelności sporządzona przez syndyka jest jedynie dokumentem, który sporządzony jest przez syndyka, a obejmuje zgodnie z treścią art. 245 pr.up. m.in. (a) imię i nazwisko wierzyciela albo jego nazwę oraz numer PESEL albo numer w Krajowym Rejestrze Sądowym, a w przypadku ich braku - inne dane umożliwiające jego jednoznaczną identyfikację, oraz firmę, pod którą działa wierzyciel będący przedsiębiorcą, miejsce zamieszkania albo siedzibę, adres oraz NIP, jeżeli wierzyciel ma taki numer; (b) sumę każdej wierzytelności podlegającej uznaniu; (c) kategorię, w jakiej wierzytelność podlega zaspokojeniu; (d) informację o istnieniu i rodzaju zabezpieczenia wierzytelności; (e) informację, czy wierzytelność jest uzależniona od warunku; (f) uzasadnienie odmowy uznania zgłoszonej wierzytelności.

Syndyk w ramach tej procedury załącza do listy wierzytelności oświadczenie upadłego i podane przez niego uzasadnienie w zakresie zgłoszonych wierzytelności lub zamieszczonych z urzędu przez syndyka na liście wierzytelności (wierzytelności pracownicze, wierzytelności zabezpieczone), jeżeli upadły złożył takie oświadczenie, albo wzmiankę, że upadły oświadczenia takiego nie złożył i z jakiej przyczyny.

W niniejszej sprawie lista wierzytelności nie została jeszcze ustalona. Prowadzone jest obecnie – jak wynika z akt administracyjnych oraz z treści skargi - postępowanie w przedmiocie jej ustalenia. Podkreślić należy, że lista ta może być kwestionowana zarówno przez samego upadłego, jak i poszczególnych wierzycieli. Uczestnicy postępowania upadłościowego posiadają legitymację czynną do wszczęcia postępowania przed organami sądowymi postępowania upadłościowego poprzez złożenie środka zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Zgodnie z art. 256 pr. up. w terminie dwóch tygodni od dnia obwieszczenia, o którym mowa w art. 255 ust. 2, wierzyciel może złożyć do sędziego-komisarza sprzeciw co do:

1) uznania wierzytelności - w przypadku wierzyciela umieszczonego na liście wierzytelności;

2) odmowy uznania wierzytelności - w przypadku wierzyciela, któremu odmówiono uznania zgłoszonej wierzytelności.

Ponadto z godnie z art. 156 ust. 2 pr. up. sprzeciw przysługuje upadłemu, o ile lista wierzytelności nie jest zgodna z jego wnioskami lub oświadczeniami.

Na podstawie art. 259 ust. 2 pr. up. na postanowienie w przedmiocie sprzeciwu zażalenie przysługuje upadłemu, syndykowi oraz każdemu z wierzycieli.

Następnie na podstawie art. 260 ust. 1 pr. up. po uprawomocnieniu się postanowienia sędziego-komisarza w sprawie sprzeciwu, a w razie jego zaskarżenia, po uprawomocnieniu się postanowienia sądu, sędzia-komisarz dokonuje zmian na liście wierzytelności na podstawie tych postanowień oraz zatwierdza listę wierzytelności. Nadmienić należy, że na podstawie art. 264 ust. 1 pr. up. po zakończeniu lub umorzeniu postępowania upadłościowego wyciąg z zatwierdzonej przez sędziego-komisarza listy wierzytelności, zawierający oznaczenie wierzytelności oraz sumy otrzymanej na jej poczet przez wierzyciela, jest tytułem egzekucyjnym przeciwko upadłemu.

Po przeprowadzeniu procedury w przedmiocie ustalenia listy wierzytelności zgodnie z art. 337 ust. 1 pr. up. następuje wszczęcie kolejnego etapu procedury tj. w przedmiocie podziału funduszów masy upadłości. Podziału funduszów dokonuje się jednorazowo albo kilkukrotnie w miarę likwidacji masy upadłości po zatwierdzeniu przez sędziego-komisarza listy wierzytelności w całości lub części. Art. 342 ust. 1 pr.up. stanowi, że należności podlegające zaspokojeniu z funduszów masy upadłości dzieli się na 4 kategorie. Art. 343 i art. 344 pr.up. przewidują określoną bezwzględnie obowiązującą kolejność zaspokajania wierzycieli.

Natomiast drugi rodzaj wierzytelności objęty nakazem z dnia 3 stycznia 2022 r. dotyczy (2) wierzytelności masy upadłości w postaci innych zobowiązań masy upadłości powstałych po ogłoszeniu upadłości, uregulowanych w art. 230 ust. 2 pr. up.

Zgodnie z art. 230 ust. 1 ustawy - Prawo upadłościowe do kosztów postępowania zalicza się wydatki bezpośrednio związane z ustaleniem, zabezpieczeniem, zarządem i likwidacją masy upadłości oraz ustaleniem wierzytelności, w szczególności wynagrodzenie syndyka oraz jego zastępcy, wynagrodzenie osób zatrudnionych przez syndyka oraz należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne od wynagrodzenia tych osób, wynagrodzenie i wydatki członków rady wierzycieli, wydatki związane ze zgromadzeniem wierzycieli, koszty archiwizacji dokumentów, korespondencji, ogłoszeń, eksploatacji koniecznych pomieszczeń, podatki i inne daniny publiczne związane z likwidacją masy upadłości.

Art. 230 ust. 2 pr.up. stanowi, że do innych zobowiązań masy upadłości zalicza się wszystkie niewymienione w ust. 1 zobowiązania masy upadłości powstałe po ogłoszeniu upadłości, w szczególności należności ze stosunku pracy przypadające za czas po ogłoszeniu upadłości, zobowiązania z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia masy upadłości, zobowiązania z zawartych przez upadłego przed ogłoszeniem upadłości umów, których wykonania zażądał syndyk, inne zobowiązania powstałe z czynności syndyka oraz przypadające za czas po ogłoszeniu upadłości renty z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci i renty z tytułu zamiany uprawnień objętych treścią prawa dożywocia na dożywotnią rentę.

WSA wskazuje, że organ odwoławczy zarówno w sprawie administracyjnej, jak i na etapie postępowania sądowego powołał - jako wzmocnienie interpretacji w zakresie zastosowanych przepisów prawnych - orzeczenia WSA, które wydane zostały na podstawie stanu prawnego obowiązującego przed 2016 r., normującego w sposób odmienny problematykę kosztów postępowania i innych zobowiązań masy upadłości, a także zasady zaspokojenia wierzycieli w toku postępowania upadłościowego.

WSA podkreśla, że w zakresie pojęcia kosztów postępowania upadłościowego projekt ustawy zmieniającej pr.up. przewidywał zasadniczą zmianę w zakresie regulacji dotyczących kosztów postępowania upadłościowego (art. 230 pr. up.) opartą na założeniu, że pojęcie "koszty postępowania" powinno być ograniczone wyłącznie do wydatków bezpośrednio związanych z prowadzeniem postępowania, a nie powinno obejmować zobowiązań, które powstają po ogłoszeniu upadłości, ale nie są związane bezpośrednio z likwidacją masy upadłości i dążeniem do osiągnięcia głównego celu postępowania upadłościowego, jakim jest zaspokojenie wierzycieli. Pojęcie kosztów w prawie upadłościowym powinno obejmować jedynie te wydatki, które rzeczywiście są kosztem postępowania, a nie stanowią zaspokojenia wierzycieli (pracowników). (S. Gurgul, Prawo upadłościowe, Prawo restrukturyzacyjne, Komentarz, Wyd. 12, Legalis; P. Janda [w:] Prawo upadłościowe. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2020, art. 230).

Pozostałe zobowiązania powstające po ogłoszeniu upadłości, a związane z zarządem masą upadłości, w tym z ewentualnym dalszym prowadzeniem przedsiębiorstwa upadłego, mieszczą się w zakresie pojęcia zobowiązań masy i jako takie są zaspokajane zaraz po kosztach postępowania (art. 230 ust. 1 i 2 w zw. z art. 343 ust. 1 pr. up.). Zmiana art. 230 pr. up. nie naruszyła praw pracowników zwalnianych przez syndyka po ogłoszeniu upadłości, gdyż w dalszym ciągu, jeżeli fundusze masy upadłości na to pozwolą, zobowiązania masy, w tym odprawy i odszkodowania, są wypłacane przez syndyka na bieżąco, bez planu podziału. Jeżeli fundusze masy upadłości nie pozwolą na stuprocentowe zaspokojenie tych należności, będą one zaspokojone w drodze sporządzenia i wykonania planu podziału (art. 343 ust. 1 i 2 pr. up., zob. Prawo restrukturyzacyjne i upadłościowe, Komentarz do art. 230 prawa upadłościowego, System Prawa Handlowego T. 6 pod. red. A. Hrycaj 2020, wyd. 2). "Regulacja ta zachowuje czytelny podział między zobowiązaniami masy, zaspokajanymi z pierwszeństwem na zasadach określonych w art. 230 i art. 343 pr.up., a zobowiązaniami upadłego (tj. zobowiązaniami powstałymi przed ogłoszeniem upadłości), zaspokajanymi w następnej kolejności, w ramach kategorii przewidzianych w art. 342 pr.up. W celu wykluczenia wszelkich wątpliwości co do pierwszeństwa kosztów postępowania i zobowiązań masy przed należnościami określonymi w art. 342 pr. up., zasadę tę podkreślono jeszcze wyraźnie w art. 344 ust. 1 pr. up. (zob. Prawo restrukturyzacyjne i upadłościowe, Komentarz do art. 230 prawa upadłościowego, System Prawa Handlowego T. 6 pod. red. A. Hrycaj 2020, wyd. 2).

Kolejność zaspokajania wierzycieli w toku postępowania upadłościowego jednoznacznie określa art. 343 i 344 pr.up. Zgodnie z art. 343 ust. 1 pr.up. z masy upadłości zaspokaja się w pierwszej kolejności koszty postępowania, a jeżeli fundusze masy upadłości na to pozwalają – również inne zobowiązania masy upadłości, o których mowa w art. 230 ust. 2, w miarę wpływu do masy upadłości stosownych sum.

1a. Jeżeli inne zobowiązania masy upadłości, o których mowa w art. 230 ust. 2, nie zostaną zaspokojone w sposób, o którym mowa w ust. 1, zaspokaja się je stosunkowo do wysokości każdej z nich w drodze podziału funduszów masy upadłości. Przepisy art. 347–360 stosuje się odpowiednio.

Art. 344 pr.up. normuje zasady dotyczące zaspokojenia kolejnych wierzytelności. Należności, o których mowa w art. 342 ust. 1, zaspokaja się dopiero po zaspokojeniu w całości kosztów postępowania, zobowiązań masy upadłości i należności alimentacyjnych zgodnie z art. 343 (art. 344 ust. 1 pr.up.). Jeżeli suma przeznaczona do podziału nie wystarcza na zaspokojenie w całości wszystkich należności, należności dalszej kategorii zaspokaja się dopiero po zaspokojeniu w całości należności poprzedzającej kategorii, a jeżeli suma przeznaczona do podziału nie wystarcza na zaspokojenie w całości wszystkich należności tej samej kategorii, należności te zaspokaja się stosunkowo do wysokości każdej z nich (art. 344 ust. 2 pr.up.).

Powyższe przepisy wskazują zasady zaspokajania wierzytelności upadłościowych. Wprowadzają zasadę pierwszeństwa (uprzywilejowania) w stosunku do wierzytelności należących do różnych kategorii zaspokojenia i zasadę proporcjonalności (stosunkowości) w stosunku do wierzytelności należących do tej samej kategorii. S. Gurgul podkreśla, że koszty postępowania upadłościowego, "inne zobowiązania masy upadłości" określone w przepisie art. 230 ust. 2 pr. up. oraz zobowiązania alimentacyjne przypadające za czas po ogłoszeniu upadłości "wyprzedzają" w zaspokojeniu wszystkie wierzytelności uprzywilejowane, wyliczone w treści art. 342 ust. 1 pr.up. (art. 344 ust. 1 pr.up.). Przedstawicie doktryny wskazują na bezwzględny charakter powyższych zasad podziału funduszów masy upadłości (por. S. Gurgul, Prawo upadłościowe, Prawo restrukturyzacyjne, Komentarz do art. 344 pr.up., Wyd. 12, Legalis i powołane tam tożsame w tym zakresie poglądy innych przedstawicieli doktryny m.in. Prof. F. Zedlera).

Strona podnosiła powyższe okoliczności i ramy prawne konsekwentnie w toku prowadzonego postępowania administracyjnego, m. in. w pismach procesowych tj. we wniesionym odwołaniu i w zastrzeżeniach do ustaleń protokołu kontroli, jak również - na etapie postępowania sądowego - w skardze.

WSA stwierdza, że organy nie odniosły się do zarzutów strony skarżącej podnoszonych w tym zakresie w pismach procesowych. Organy poprzestały na twierdzeniu, że strona praktycznie nie kwestionowała obowiązku wypłaty pracownikom wynagrodzenia w ramach premii. Tezy te nie mają uzasadnienia na tle oświadczeń strony podnoszonych konsekwentnie w toku prowadzonego postępowania.

Z tego względu decyzje obu instancji podlegały uchyleniu z powodu naruszenia przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. i art. 107 k.p.a. (w szczególności w zakresie uzasadnienia rozstrzygnięć - art. 107 § 3 k.p.a.).

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy obu instancji dokonają wyczerpujących ustaleń faktycznych oraz prawnych biorąc pod uwagę powyższe rozważania. Organy zobowiązane będą m.in. uwzględnić okoliczność, że - w zakresie należności wskazanych w nakazie z dnia 3 stycznia 2022 – prowadzone jest obecnie postępowanie sądowe (postępowanie upadłościowe). Organy zobowiązane będą – biorąc pod uwagę powyżej wskazane przepisy prawa upadłościowego - do dokonania ponownej analizy i ustosunkowania się do: charakteru postępowania upadłościowego, jako jednego z rodzajów postępowania cywilnego, charakteru wierzytelności osób wskazanych w nakazie z dnia 3 stycznia 2022 r. (czy są to (1) wierzytelności w stosunku do upadłego czy też (2) wierzytelności w stosunku do masy upadłości), braku ustalenia listy wierzytelności i braku jej zatwierdzenia przez sędziego komisarza jak również do dokonania analizy bezwzględnie obowiązujących zasad zaspokajania wierzycieli w toku tego postępowania, w tym w zakresie podziału funduszy masy upadłości, z uwzględnieniem wyżej opisanych zasad pierwszeństwa zaspokojenia, a to wszystko z perspektywy przedmiotu kontrolowanego judykacyjnie postępowania administracyjnego (m.in. art. 11 pkt 7 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy).

Biorąc pod uwagę powyższe rozważania Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi , orzekł jak w pkt 1 sentencji.

W pkt 2 sentencji wyroku Sąd nakazał zwrócić syndykowi kwotę 200 (dwieście) złotych uiszczoną tytułem wpisu. Powyższe uzasadnione jest treścią art. 239 pkt 1 lit. d) w zw. z art. 225 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z treścią art. 225 ustawy, opłatę prawomocnie uchyloną w całości lub części postanowieniem sądu oraz różnicę między kosztami pobranymi a kosztami należnymi, a także pozostałość zaliczki wpłaconej na pokrycie wydatków zwraca się stronie z urzędu na jej koszt. Z kolei, zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. d) ustawy p.p.s.a., "Nie mają obowiązku uiszczenia kosztów sądowych: strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach: (...) ze stosunków pracy i stosunków służbowych.