Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 725/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2021-01-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 6 pkt 16, art. 104 ust. 4
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Asesor WSA Jerzy Parchomiuk po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2018 r. Prezydent Miasta L. ustalił wysokość nienależnie pobranego przez M. K. w okresie od dnia [...] września 2012 r. do dnia [...] marca 2013 r. zasiłku okresowego na kwotę [...]zł oraz określił termin jego zwrotu. Decyzją z dnia [...] listopada 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję organu I instancji przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia. Kolejną decyzją z [...] grudnia 2018r. organ I instancji ponownie orzekł o nienależnie pobranym świadczeniu, a Kolegium decyzją z dnia [...] lutego 2019 r. utrzymało ją w mocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia [...] maja 2019 r., ( II SA/Lu 189/19 ) uchylił decyzję Kolegium. W konsekwencji Kolegium decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r. uchyliło decyzję organu I instancji z dnia [...] grudnia 2018r. i przekazało mu sprawę do ponownego rozpoznania.

Decyzją z dnia [...] października 2019 r. organ I instancji ponownie ustalił wysokość świadczenia nienależnie pobranego przez stronę w postaci zasiłku okresowego w okresie od dnia [...] września 2012 r. do [...] marca 2013 r. w łącznej wysokości [...] zł, zakreślając 30 dniowy terminu jego zwrotu biegnący od dnia uprawomocnienia się decyzji.

W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że w okresie od [...] września 2012 r. do [...] marca 2013 r. rodzina M. K. uzyskiwała nieujawniony dochód z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Pomimo tego, że we wszystkich decyzjach przyznających świadczenia zawarta była informacja o treści art. 109 ustawy o pomocy społecznej, a podczas wywiadów środowiskowych pracownik informował stronę o konieczności zgłoszenia zmiany sytuacji dochodowej, strona nie poinformowała o zmianie tej sytuacji. Wysokość nienależnie pobranego świadczenia określono w łącznej kwocie [...]zł. W. ta ustalona została w oparciu o szczegółowe wyliczenia zweryfikowanego dochodu rodziny oraz wyliczenia wysokości należnego zasiłku okresowego. Podkreślono, że rozważano stosownie do art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej możliwość odstąpienia od żądania zwrotu całości lub części świadczenia nienależnie pobranego, lecz nie znaleziono ku temu podstaw. Stwierdzono, że czerpanie korzyści finansowych było nieprzypadkowe, intencjonalne i świadome. Z uwagi na brak możliwości sporządzenia przez pracownika socjalnego wywiadu środowiskowego organ samodzielnie zgromadził materiał dowodowy, który w uzasadnieniu decyzji omówił. Podniesiono też, że ostatni kontakt pracownika socjalnego z A. K. miał miejsce w dniu [...] lutego 2019 r. i od tego czasu pomimo wielokrotnego wizytowania środowiska przez pracowników służb społecznych nikogo nie zastano w domu, a zebrana dokumentacja nie dają wiedzy o sytuacji życiowej rodziny. Ponieważ rodzina nie ubiega się o pomoc finansową ze środków pomocy społecznej należy domniemywać, że obecna sytuacja finansowa zabezpiecza wszystkie jej potrzeby. Za potwierdzeniem tezy o poprawie sytuacji finansowej rodziny przemawia fakt, że decyzją z dnia [...] lutego 2019 r. na wniosek A. K. organ przyznał jej pomoc rzeczową w postaci kołdry, poduszki, kompletu bielizny pościelowej i prześcieradła o łącznej wartości 91,80 zł, jednak artykuły te nie zostały przez stronę odebrane.

Odwołanie od tej decyzji wniosła M. K., zarzucając Prezydentowi naruszenie przepisów postępowania poprzez nie uwzględnienie wszystkich okoliczności w sprawie. Wniosła o uchylenie w całości decyzji z dnia [...] października 2019 r. lub ewentualnie zmianę poprzez odstąpienie od żądania zwrotu świadczeń. Odwołująca się podkreśliła, że nie uznaje roszczeń określonych decyzją. Jednocześnie zaznaczyła, że nie jest w stanie ze względu na stan zdrowia swój oraz męża uiścić kwoty ustalonej decyzją.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. Kolegium uchyliło decyzję z dnia [...] października 2019 r. w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Sprzeciw od decyzji Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniosła M. K.. Wyrokiem z dnia 30 kwietnia 2020 r. ( II SA/Lu 94/20 ) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd zobowiązał Kolegium do przeprowadzenia postępowania uzupełniającego we własnym zakresie co do okoliczności, które mogą mieć znaczenie przy zastosowaniu art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, w szczególności do dokonania ustaleń dotyczących sytuacji zdrowotnej M. K., jej możliwości zarobkowych w związku z wypadkiem jaki miał miejsce w grudniu 2018 r., stanu zdrowia jej męża (stopnia niepełnosprawności) i związanej z tym konieczności sprawowania nad nim opieki. Ponadto uznał za niejasne okoliczności dotyczące trudnej sytuacji rodzinnej strony, która uzasadniała w styczniu 2019 r. odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pobranego przez A. K. w kwocie 127,32 zł. Sąd stwierdził, że te właśnie okoliczności Kolegium powinno ustalić, a ponownie rozpoznając sprawę uwzględnić je pod kątem szczególnie uzasadnionego przypadku, po uprzednim uzyskaniu stosownego wniosku, o którym mowa w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej.

Decyzją z dnia [...] września 2020 r. Kolegium utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] października 2019 r.

W obszernych wywodach uzasadnienia Kolegium wyjaśniło, że w rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, iż wypłacany odwołującej zasiłek okresowy od dnia [...] września 2012 r. do [...] marca 2013 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym, ponieważ w okresie tym strona uzyskiwała nieujawniony dochód w wysokości wyższej od deklarowanego. Prawidłowość dokonanej w tym zakresie oceny potwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zarówno w wyroku z dnia [...] maja 2019 r., ( II SA/Lu 189/19 ) jak i w wyroku z dnia 30 kwietnia 2020 r., ( II SA/Lu 94/20 ) jednoznacznie ustalając, że wypłacone świadczenie z tytułu zasiłku okresowego wynoszące w łącznej wysokości [...] zł stanowi świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej. Omawiając przebieg postępowania wyjaśniającego Kolegium podniosło, że w dniu [...] lipca 2020 r. M. K. została poinformowana o treści art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, a także zobowiązana do złożenia wyjaśnień popartych dokumentacją medyczną na okoliczność stanu zdrowia swojego i męża oraz ich możliwości zarobkowych wraz z orzeczeniami o niepełnosprawności. Dodatkowo w dniu [...] lipca 2020 r. Kolegium wystąpiło do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie o uzupełnienie materiału dowodowego i dołączenie dokumentacji złożonej przez stronę w toku innych postępowań na okoliczność trudnej sytuacji zdrowotnej, dochodowej i rodzinnej, podlegającej ocenie w kategoriach szczególnie uzasadnionego przypadku.

W piśmie z dnia [...] sierpnia 2020 r. M. K. wniosła o odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranego zasiłku okresowego, uzasadniając to bardzo trudną sytuację w jakiej się znalazła. Poinformowała, że pełna dokumentacja w sprawie została kilkakrotnie doręczona do organu. Ponadto wyjaśnia, że A. K. posiada orzeczenie Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z 2017 r. od którego złożone zostało odwołanie do Sądu, a sprawa tocząca się przed Sądem Pracy i Ubezpieczeń nie została zakończona, podobnie jak sprawa z odwołania od orzeczenia lekarzy orzeczników ZUS z dnia [...] maja 2018 r. Stwierdziła też, że mąż jest inwalidą I grupy i wymaga stałego leczenia, a obecnie wykryto u niego nowotwór, przy czym wystąpiły przerzuty do węzłów chłonnych i płuc. Ze względu na sprawowaną nad mężem opiekę nie może podjąć zatrudnienia. Zauważa, że sama wymaga leczenia i rehabilitacji po wypadku jaki miał miejsce w dniu [...] grudnia 2018 r., a stan jej zdrowia ulega pogorszeniu. Ze względu na sytuację związaną z koronawirusem w obecnym jak i wcześniejszym okresie rehabilitacja jest utrudniona, podobnie jak uzyskanie większej liczby dokumentacji medycznej. Podkreśliła, że część dokumentacji znajduje się w Sądzie. Do pisma dołączyła orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] maja 2018 r. nr [...], na podstawie którego A. K. uznany został za całkowicie niezdolnego do pracy do dnia [...] maja 2021 r.; zaświadczenie o stanie zdrowia męża wystawione w dniu [...] lipca 2018 r. (druk ZUS N 9), złożenie którego stanowiło podstawę do wydania ww. orzeczenia przez lekarza orzecznika; orzeczenie Miejskiego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. z dnia [...] sierpnia 2014 r., zgodnie z którym A. K. zaliczony został do znacznego stopnia niepełnosprawności do [...] sierpnia 2017 r.; orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] ustalające całkowitą niezdolność do pracy, a także niezdolność do samodzielnej egzystencji do dnia [...] października 2016 r. oraz potwierdzenie zaplanowania wizyty A. K. w gabinecie chirurgicznym Poradni Chirurgii Onkologicznej wystawione w dniu [...] sierpnia 2020 r. przez Centrum Onkologii [...] im. J. w L.. Złożyła również kartę informacyjną Szpitalnego Oddziału Ratunkowego w L. wystawioną przez Samodzielny Szpital Kliniczny Nr [...] w L. w dniu [...] grudnia 2018 r. Wynika z niej, że przebywała w tej placówce w okresie od [...] grudnia 2018 r. do [...] grudnia 2018 r. Karta zawiera rozpoznanie - zawroty głowy i odurzenie. Z zapisów karty wynika, że brak jest wskazań do hospitalizacji w klinice neurologii, zalecono natomiast kontrolę w Poradni Neurologicznej.

Odpowiadając na pismo Kolegium z dnia [...] lipca 2020 r. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie poinformował, że M. K. i A. K. aktualnie nie kontaktują się z ośrodkiem i nie korzystają z jego pomocy. Ostatni kontakt z A. K. miał miejsce w dniu [...] lutego 2019 r. i od tego czasu nie zgłaszali się do organu, nie odpowiadają na kierowane pisemne wezwania, nie odbierają telefonów i nie oddzwaniają. Pracownicy ośrodka wielokrotnie podejmowali próby nawiązania kontaktu, celem ustalenia ich aktualnej sytuacji życiowej, dochodowej oraz zdrowotnej rodziny. Odbywały się one poprzez wizyty w miejscu zamieszkania, kontakt telefoniczny, wezwania pisemne za pośrednictwem poczty. Ich aktywność sprowadza się jedynie do składania odwołań i zażaleń. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej oświadczył, że nie dysponuje materiałem dowodowym dotyczącym sytuacji zdrowotnej M. K., potwierdzającym skutki wypadku jakiemu uległa w dniu [...] grudnia 2018 r., a także dotyczącym krótkoterminowej niezdolności do pracy, dłuższej niezdolności do pracy potwierdzonej dokumentacją medyczną, dłuższej rehabilitacji lub posiadania orzeczenia o niezdolności do pracy. Nie dysponuje też dokumentacją dotyczącą sytuacji zdrowotnej A. K., tj. orzeczeniem wydanym przez Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności po dniu [...] sierpnia 2017 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS ustalającym niezdolność do samodzielnej egzystencji. Nie posiada również wiedzy co do toczącego się postępowania w przedmiocie ustalenia stopnia niepełnosprawności. W ocenie organu I instancji skoro M. i A. K. od lutego 2019 r. nie ubiegają się o udzielenie wsparcia finansowego oznacza to, że obecna ich sytuacja finansowa zabezpiecza wszelkie potrzeby związane z codziennym funkcjonowaniem. A. K. jak i M. K. nie figurują w bazie świadczeniobiorców ZUS oraz KRUS jako osoby pobierające świadczenie lub osoby objęte ubezpieczeniem zdrowotnym. W bazie danych Urzędu Miasta L., Wydział Spraw Mieszkaniowych ustalono, że rodzina aktualnie nie pobiera dofinansowania do czynszu oraz energii elektrycznej. Z wpisu do ewidencji i informacji o działalności gospodarczej, wynika, że M. K. została wykreślona z rejestru z dniem [...] kwietnia 2018 r. Również A. K. nie prowadzi działalności gospodarczej. Z pisma Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego wynika, że A. K. nie figuruje w ewidencji zeznań podatkowych za 2019 r. Organ wskazał, że M. K. ma przyznane świadczenie wychowawcze na dwoje dzieci w kwocie [...]zł miesięcznie, natomiast nie ma przyznanego zasiłku rodzinnego na dzieci na okres zasiłkowy [...]. Od miesiąca października 2019 nie pobiera świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dzieci. Ponadto ustalono, że M. K. i A. K. nie są zarejestrowani w Miejskim Urzędzie Pracy w L..

Pismem z dnia [...] sierpnia 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. poinformował, że Komisja Lekarska ZUS orzeczeniem z dnia [...] lipca 2018 r. ustaliła u A. K. całkowitą niezdolność do pracy do [...] maja 2021 r. Datę powstania niepełnosprawności ustalono na dzień [...] października 2013 r. Decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. organ rentowy odmówił prawa do renty socjalnej. A. K. wniósł odwołanie od ww. decyzji ZUS do Sądu Okręgowego w L.. Postępowanie odwoławcze nie zostało zakończone.

M. K. w oświadczeniu z [...] grudnia 2018 r. stwierdziła, że z uwagi na złamaną rękę i uraz głowy nie jest w stanie podjąć pracy. W notatce sporządzonej [...] grudnia 2018r. zapisano, że podczas rozmowy telefonicznej skarżąca poinformowała o wypadku jaki miał miejsce [...] grudnia 2018r. w którym doznała urazu kończyny górnej. Przy piśmie z dnia [...] kwietnia 2019 r. w toku postępowania M. K. złożyła dwie karty informacyjne Szpitalnego Oddziału Ratunkowego z [...] grudnia 2018 r. potwierdzające jej pobyt w Szpitalu. Wynika z nich podejrzenie złamania w obrębie szyjki głowy kości promieniowej lewej, nie stwierdzono natomiast jakiegokolwiek urazu głowy. Wraz z pismem z dnia [...] sierpnia 2020 r. złożyła również kartę informacyjną Szpitalnego Oddziału Ratunkowego w L. wystawioną przez Samodzielny Szpital Kliniczny Nr [...] w L. w dniu [...] grudnia 2019 r., z której wynika, że przebywała na SOR w okresie od [...] grudnia 2018 r. do [...] grudnia 2018 r. rozpoznanie - zawroty głowy i odurzenie. Stwierdzono brak wskazań do hospitalizacji w klinice neurologii, zalecając kontrolę w poradni neurologicznej. Kolegium podkreśliło, że w toku postępowania administracyjnego strona nie przedstawiła żadnej dokumentacji medycznej, która potwierdzałaby istnienie schorzeń związanych ze zdarzeniem z dnia [...] grudnia 2018 r. a także kontynowaniem leczenia, lub dotyczących dłuższej rehabilitacji lub okresowej utraty zdolności do pracy. Zauważyć należy, że ww. zdarzenie miało miejsce blisko dwa lata temu, a zatem wyjaśnienia, iż rehabilitacja była niemożliwa z uwagi na sytuację epidemiczną w kraju zdaniem Kolegium są niewiarygodne. Z uzyskanych informacji z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. z dnia [...] sierpnia 2020 r. wynika, że M. K. w okresie od [...] grudnia 2018 r. do daty wystawienia pisma nie miała wystawianych orzeczeń o niezdolności do pracy. Dokonując oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Kolegium stwierdziło, że A. K. legitymował się orzeczeniem równoznacznym z zaliczeniem do I grupy inwalidów wyłącznie do [...] sierpnia 2017 r., tj. orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności zaliczony został do znacznego stopnia niepełnosprawności do [...] sierpnia 2017r. o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz stwierdzono konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, a orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS uznany został za niezdolnego do samodzielnej egzystencji do [...] października 2016 r. Zgodnie z aktualnym orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] maja 2018 r. uznany został jedynie okresowo za całkowicie niezdolnego do pracy do [...] maja 2021 r. Natomiast nie stwierdzono całkowitej niezdolności do samodzielnej egzystencji (I grupy inwalidzkiej). Tym samym twierdzenie, że mąż jest inwalidą I grupy, wymagającym opieki nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. W niniejszej sprawie bez znaczenia dla oceny obecnego stanu zdrowia A. K. jest wynik toczącego się przed Sądem Okręgowym Wydział Ubezpieczeń Społecznych w L. postępowania w przedmiocie renty socjalnej, ponieważ z udzielonej przez ZUS informacji wynika, że kwestię sporną stanowi data powstania niepełnosprawności w stopniu znacznym, która stosownie do art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 23 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (Dz.U. z 2020 r. poz. 1300) winna powstać w okresie od [...] marca 1967 r. do [...] kwietnia 1987 r. Natomiast nie można wykluczyć, że w wyniku zakończenia postępowania ww. nabędzie prawo do renty socjalnej, co wpłynie na poprawę sytuacji finansowej. Odnosząc się do pisma wystawionego w dniu [...] sierpnia 2020 r. przez Centrum Onkologii Ziemi L. - "potwierdzenie zaplanowania wizyty" A. K. na dzień [...] sierpnia 2020 r. w gabinecie chirurgicznym Poradni Chirurgii Onkologicznej stwierdzono, że nie stanowi ono wystarczającego środka dowodowego na podstawie którego możliwie byłoby określenie stanu zdrowia męża. Kolegium podkreśla, że strona nie przedstawiła żadnej dokumentacji medycznej na tę okoliczność. Analizując przyczynę odstąpienia decyzją z dnia [...] lutego 2019 r. od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w kwocie [...]zł od A. K. K. zwróciło uwagę, że organ I instancji wyjaśnił, iż orzekając w tym przedmiocie uwzględnił ustaloną na dzień [...] stycznia 2019 r. sytuację życiową rodziny, w tym jej dochód wynoszący [...] zł na osobę. Organ nie sprecyzował jakie okoliczności uznał za szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, wskazujący na zasadność odstąpienia od żądania takiego zwrotu. Natomiast nie można pomijać tego, że decyzja wydana została bezpośrednio po zdarzeniu jakiemu uległa M. K. w dniu [...] grudnia 2018 r., co mogło mieć wpływ na ocenę jej możliwości zarobkowania w tamtym okresie. Odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w styczniu 2019 r. w odrębnym postępowaniu, nie przesądza o obowiązku organu do takiego rozstrzygnięcia w pozostałych sprawach dotyczących zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, gdyż w takiej sytuacji należałoby pominąć wszelkie dodatkowe ustalenia dotyczące sytuacji zdrowotnej i życiowej rodziny. Organ zaznaczył, że odstąpienie od żądania zwrotu, bądź umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części ze względu na szczególną sytuację strony jest wyjątkiem od zasady zwrotu nienależnie pobranego świadczenia i w taki sposób powinno być rozumiane. Decyzja w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy. Nawet trudna sytuacja bytowa osoby zobowiązanej nie zwalnia bowiem z obowiązku zwrotu świadczenia, gdyż znaczny ciężar związany z wykonaniem tego obowiązku nie jest jeszcze równoznaczny ze "szczególnym przypadkiem". Przeprowadzone postępowanie wykazało, że sytuacja odwołującej jest trudna głównie z uwagi na chorobę męża, potwierdzoną wydanym orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy do dnia [...] maja 2021 r. Nie można jednak pomijać tego, że orzeczenie wydane zostało okresowo, przy czym aktualnie A. K. nie został uznany za osobę wymagająca opieki innych osób oraz nie stwierdzono niezdolności do samodzielnej egzystencji. Oznacza to, że nie zachodzi konieczność rezygnacji z aktywności zawodowej przez M. K. z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad mężem. M. K. jest osobą w wieku aktywności zawodowej lat 46, przy czym zgodnie z ustaleniami nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, a w konsekwencji świadczącego o ograniczonych możliwościach zarobkowych. Dopiero takie orzeczenie wskazywałoby, że zarówno obecnie jak i w przyszłości nie będzie miała możliwości zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Ponieważ nie przedstawiła dokumentacji potwierdzającej przeciwskazania do podjęcia zatrudnienia ze względów zdrowotnych, uznać należy, że ma możliwość wykonywania pracy zarobkowej. Kolegium zaznaczyło, że pełnoletni syn również ma możliwość podejmowania takiej pracy. Zgodnie z ustaleniami w okresie poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji rodzina utrzymywała się ze świadczeń finansowanych z budżetu państwa (świadczenia z funduszu alimentacyjnego w łącznej wysokości 1500,00 zł przyznane do [...] września 2019 r. zasiłku stałego w wysokości 64,73 zł, świadczeń rodzinnych przyznanych na dzieci w kwocie 248,00 zł do [...] października 2019 r., dodatku mieszkaniowego w kwocie 236,46 zł, dodatku energetycznego w kwocie 18,92 zł, świadczeń wychowawczych w kwocie 1 000,00 zł). Aktualnie korzysta wyłącznie ze świadczeń wychowawczych, co świadczy o stabilizacji sytuacji finansowej i samodzielnym zaspokojeniu potrzeb. Mając na uwadze poczynione w sprawie ustalenia Kolegium stwierdziło, że w sprawie nie zachodzi szczególny przypadek uzasadniający zastosowanie dobrodziejstwa z art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniosła M. K.. W jej ocenie wydając zaskarżoną decyzję Kolegium naruszyło art. 35 K.p.a. Zaskarżona decyzja została bowiem wydana z przekroczeniem ustawowych terminów, mimo że organ odwoławczy przełożył termin jej wydania na późniejszy tj. pismem z dn. [...] lipca 2020r. wskazano ostateczny termin załatwienia sprawy na dzień [...] sierpnia 2020r. Mimo to organ zaniechał wydania decyzji w tym terminie. Decyzję wydał dopiero w dniu [...] września 2020r. Naruszony został też. art. 7 Kpa., który wymaga aby organ administracji rozpoznając sprawę, wziął w szczególności pod uwagę zasadę cywilną wyrażaną w cytowanym artykule, a wymagającą uwzględnienia słusznego interesu stron postępowania. Uchybiono również art. 77 i 80 K.p.a. w zw. z art. 7 K.p.a. przez nie należyte rozpoznanie i nieuwzględnienie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, podczas gdy obowiązek przeprowadzenia całego postępowania co do wszystkich istotnych okoliczności spoczywa na organie, a także błędną ocenę tych okoliczności w świetle zgromadzonej dokumentacji. Zdaniem skarżącej uchybiono także art. 8 K.p.a. poprzez naruszenie zaufania obywateli do organów Państwa. Wyraża się to w błędnej i arbitralnej wykładni przepisów prawa prowadzącej do dowolności rozstrzygnięć administracyjnych podczas gdy organ administracji powinien przekonać stronę, że jej stanowisko zostało poważnie wzięte pod uwagę, a jeśli zapadło inne rozstrzygnięcie to przyczyną tego są istotne powody co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia prawa materialnego i wydania wadliwych decyzji. Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji jak i decyzji utrzymanej nią w mocy. Uzasadniając swoje stanowisko wyjaśniła, że pomimo tego, iż organ miał wiedzę z urzędu na temat sytuacji rodzinnej i zdrowotnej A. K. to jednak nie było to ukierunkowane na wyjaśnienie sytuacji. Należałoby uznać, że organ II instancji nie poczynił własnych działań by wyjaśnić sprawę. Oparł się jedynie na opinii I instancji powielając te same błędy przy wydaniu rozstrzygnięcia. Jej zdaniem przedwczesne i nie wystarczające działania poczynił organ w sytuacji, gdy strona pozbawiona została możliwości czynnego udziału w sprawie tak przez organ I instancji jak i II instancji. Organ I instancji wydał decyzję nie zawiadamiając strony o możliwości przeprowadzenia wywiadu czy złożenia stosownych oświadczeń ani też nie udostępnił przedmiotowej dokumentacji. Pominął również pouczenie strony o możliwości przewidzianej w art. 104 ust 4. Dlatego Kolegium pierwotnie uchyliło tę decyzję I instancji powołując się na złamanie w/w przepisów, natomiast po złożonym sprzeciwie organ II instancji ponownie pozbawił stronę czynnego udziału w sprawie naruszając przepisy postępowania mimo, że podkreślił, iż nie posiada dokumentacji i nie może się zapoznać ze sprawą.

W odpowiedzi na skargę Kolegium po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania w sprawie oraz powtórzeniu argumentacji uzasadnienia decyzji, wniosło o jej oddalenie jako bezzasadnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Przede wszystkim należy podkreślić, że w przedmiotowej sprawie zapadły już dwa wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, pierwszy w dniu 9 maja 2019 r., (II SA/Lu 189/19 ) kolejny 30 kwietnia 2020 r. ( II SA/Lu 94/20 ). W konsekwencji zarówno sąd administracyjny jak i Kolegium stosownie do art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) dalej zwanej "p.p.s.a.", związane są ich oceną prawną i zaleceniami, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego oraz kwestii zastosowania określonego przepisu prawa do ustalonego stanu faktycznego. W wyroku wydanym w sprawie II SA/Lu 189/19 Sąd jednoznacznie ustalił, że wypłacone świadczenie z tytułu zasiłku okresowego w okresie od dnia [...] września 2012 r. do [...] marca 2013 r. w łącznej wysokości 4 376 zł stanowi świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu art. 6 pkt. 16 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm.), zwaną dalej "u.p.s.". Wyrok ten nie był poddany kontroli instancyjnej i stał się prawomocny, co oznaczało, że organy ponownie rozpoznające sprawę były związane oceną sądu. W istocie spór i dalsze postępowanie dotyczyło zastosowania art. art. 104 ust. 4 tej ustawy, który organ ma obowiązek rozważyć w razie orzekania o zwrocie nienależnego świadczenia i co zakwestionował Sąd w powołanym wyroku. Chodziło o ustalenie sytuacji, w której znajduje się zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Bez wątpienia Kolegium wykonało zalecenia dotyczące dalszego postępowania. Dokonując oceny stanu zdrowia skarżącej organ stwierdził, że nie przedstawiła żadnej dokumentacji medycznej, która potwierdzałaby istnienie schorzeń związanych ze zdarzeniem z dnia [...] grudnia 2018 r. a także kontynowaniem leczenia, lub dotyczących dłuższej rehabilitacji lub okresowej utraty zdolności do pracy. W okresie zaś od [...] grudnia 2018 r. nie miała wystawianych orzeczeń lekarskich o niezdolności do pracy. Samo zdarzenie miało zaś miejsce blisko dwa lata temu, a zatem wyjaśnienia, iż rehabilitacja była niemożliwa z uwagi na sytuację epidemiczną w kraju zdaniem Kolegium są niewiarygodne. Ustalono, że skarżąca jest osobą w wieku aktywności zawodowej lat 46, nieposiadającą orzeczenia o niepełnosprawności, co wskazywałoby na ograniczone możliwości zarobkowe. Ponieważ nie przedstawiła dokumentacji potwierdzającej przeciwskazania do podjęcia zatrudnienia ze względów zdrowotnych, uznano , że ma możliwość wykonywania pracy zarobkowej. Z kolei A. K. legitymował się orzeczeniem równoznacznym z zaliczeniem do I grupy inwalidów wyłącznie do [...] sierpnia 2017 r., tj. orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności zaliczony został do znacznego stopnia niepełnosprawności do [...] sierpnia 2017r. o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz stwierdzono konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, a orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS uznany został za niezdolnego do samodzielnej egzystencji do [...] października 2016 r. Zgodnie z aktualnym orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] maja 2018 r. uznany został jedynie okresowo za całkowicie niezdolnego do pracy do [...] maja 2021 r. Natomiast nie stwierdzono całkowitej niezdolności do samodzielnej egzystencji (I grupy inwalidzkiej). Tym samym twierdzenie, że mąż jest inwalidą I grupy, wymagającym opieki nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Oceniając pismo z dnia [...] sierpnia 2020 r. z Centrum Onkologii [...] - "potwierdzenie zaplanowania wizyty" A. K. na dzień [...] sierpnia 2020 r. w gabinecie chirurgicznym Poradni Chirurgii Onkologicznej stwierdzono, że nie stanowi ono wystarczającego środka dowodowego na podstawie którego możliwie byłoby określenie stanu zdrowia. Skarżąca nie przedstawiła żadnej dokumentacji medycznej na tę okoliczność. Powyższe okoliczności organ ustalił na podstawie pisma z MOPR Filia nr [...] w L. z dnia [...] września 2020 r. (k. 155 akt adm.) i z dnia [...] sierpnia 2020 r. (k. 140 akt adm.), pisma skarżącej z dnia [...] sierpnia 2020 r. wraz z dołączonymi dokumentami (k. 142 - 150 akt adm.), pisma z ZUS I Oddział w P. z dnia [...] sierpnia 2020 r. (k. 157 i 158 akt adm.) oraz pisma z Urzędu Miasta L. z dnia [...] sierpnia 2020 r. (k. 159 akt adm.). Wywiedzione na tej podstawie wnioski organu uznać należy za trafne i przekonujące. Artykuł 104 ust. 4 stanowi, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1 (podlegających zwrotowi jako nienależnie pobrane), na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Zatem stosowanie tego przepisu wiąże się dla organu administracji właściwego do rozpatrzenia wniosku osoby zobowiązanej z ustaleniem, czy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek uzasadniający odstąpienie od żądania zwrotu, umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczenie terminu płatności lub rozłożenie na raty. Przy czym w art. 104 ust. 4 ustawodawca wskazał jako przykład przypadku szczególnie uzasadnionego sytuację, gdy żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie w całości lub części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy. Okolicznością taką może być również trudna sytuacja życiowa lub rodzinna zobowiązanego. Jak już jednak wskazano decyzje wydane na podstawie tego przepisu mają charakter uznaniowy. W orzecznictwie już wielokrotnie wyjaśniano, że cechą charakterystyczną tego rodzaju rozstrzygnięć jest to, że organ nie ma obowiązku orzekać zgodnie z wnioskiem strony nawet po dokonaniu ustalenia spełnienia przez nią przesłanek od zaistnienia których uzależniona jest możliwość jego zastosowania (tak NSA w wyroku z 25 czerwca 2019 r., I OSK 3533/18 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych ). Nawet zatem trudna sytuacja bytowa osoby zobowiązanej nie zwalnia z obowiązku zwrotu świadczenia, gdyż znaczny ciężar związany z wykonaniem tego obowiązku nie jest jeszcze równoznaczny ze "szczególnym przypadkiem", o którym mowa w tym przepisie. O ile więc organy przeprowadzą prawidłowo postępowanie wyjaśniające i uargumentują w sposób przekonywujący swoją decyzję wydaną w granicach przysługującego im uznania, sąd administracyjny nie ma podstaw do zakwestionowania takiej decyzji i oceny jej słuszności. Tak też w sprawie niniejszej postąpiło Kolegium biorąc pod uwagę stan zdrowia skarżącej i wynikające stąd jej możliwości zarobkowe oraz stan zdrowia męża skarżącej i związaną z tym konieczność sprawowania nad nim opieki, jako okoliczności wpływającej na możliwości zarobkowe. Uwzględniono również możliwości zarobkowe pełnoletniego syna skarżącej. Rozważono okoliczność, że obecnie skarżącej i jej mąż nie korzystają ze wsparcia z pomocy społecznej za wyjątkiem otrzymywanego świadczenia wychowawczego wnioskując, że pomoc taka nie jest niezbędna. Skarżąca wraz z rodziną nie znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, której nie jest w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Wykonanie decyzji z dnia [...] października 2019 r. nie będzie stanowić dla skarżącej i jej rodziny nadmiernego obciążenia jak i nie zniweczy skutków udzielonej uprzednio pomocy. Skoro bowiem skarżąca jak i jej pełnoletni syn mają możliwości podjęcia pracy zarobkowej, mąż skarżącej nie wymaga stałej opieki zaś ich obecna sytuacja nie wymaga pomocy od jednostek organizacyjnych pomocy społecznej nie można przyjąć, aby sytuacja, w której znajduje się skarżąca i jej rodzina była nadzwyczajnie trudna. W toku postępowania wyjaśniającego skarżąca nie wykazała też, aby miało miejsce nagłe i niespodziewane zdarzenie powodujące, że zwrot przez nią świadczenia będzie nadmiernym obciążeniem dla niej i rodziny lub też zniweczyć skutki udzielonej im pomocy. Niezasadny jest też zarzut naruszenia przez Kolegium art. 8 kpa. Wbrew przekonaniu skarżącej organ wykonywał czynności w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Żadne z przeprowadzonych przez Kolegium czynności lub analiz nie noszą znamion stronniczości. Wyprowadzone wnioski mają podstawę w obiektywnej analizie ustalonych w sprawie okoliczności faktycznych. Formułując zaś rozstrzygnięcie Kolegium oceniło, czy wykonanie obowiązku nałożonego decyzją z dnia [...] października 2019 r. nie spowoduje nadmiernego obciążenia skarżącej i jej rodziny jak też, czy nie zniweczy skutków udzielanej pomocy.

W toku niniejszego postępowania Sąd nie może się natomiast odnieść do zarzutu naruszenia art. 35 kpa. Rozpoznany będzie on bowiem tylko w przypadku zamieszczenia go w skardze na bezczynność organu bądź przewlekłe prowadzenie przez organ postępowania. Zamieszczony w skardze na akt administracyjny (decyzję postanowienie czy uchwałę) wykracza poza granice sprawy administracyjnej podlegającej rozpoznaniu. Jak stanowi bowiem art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy.

Mając na względzie powyższe na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę należało oddalić.