Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 570/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-07-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art145 § 1 pkt 1 lit c
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art 7 , 77 § 1, 80, 107 § 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art 2 pkt 8
journal: Dz.U. 2016 poz 195
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska Sędziowie WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) WSA Magdalena Durzyńska Protokolant referent Marcin Sieradzki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lipca 2018 r. sprawy ze skargi M. M. i A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] po rozpoznaniu odwołania M. M. i A. M. od decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] listopada 2017 r., nr [...] w przedmiocie:

1) odmowy przyznania M. M. na okres od dnia [...] października 2017 r. do dnia [...] września 2018 r. świadczenia wychowawczego na dzieci: H. M. i L. M.,

2) przyznania M. M. na okres od dnia [...] października

2017 r. do dnia [...] września 2018 r. świadczenia wychowawczego na dzieci: A. M., A. M. i H. M..

utrzymało powyższą decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan sprawy:

Prezydent [...], w wyniku rozpoznania wniosku z dnia [...] sierpnia 2017 r. na okres zasiłkowy 2017/2018, zaskarżoną decyzją odmówił M. M. przyznania świadczenia na dzieci: H. M. i L. M., wskazując na przekroczenie kryterium dochodowego w przeliczeniu na osobę w jej rodzinie.

M. M. i A. M., nie zgadzając się z przyjętym przez organ pierwszej instancji rozstrzygnięciem, pismem z dnia [....] grudnia 2017 r. wnieśli odwołanie, zarzucając mu błędne ustalenia faktyczne skutkujące przyjęcie iż syn H. M. nie jest członkiem ich rodziny oraz, że nie ponoszą oni odpłatności za jego pobyt w domu pomocy społecznej. Wnieśli o umorzenie wypłaconego im świadczenia z odsetkami i o dalsze jego wypłacanie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpoznając odwołanie podniosło, że:

świadczenie wychowawcze przyznawane jest na warunkach określonych w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci ( Dz. U.2017.489 z późn. zm. w dalszej treści decyzji jako: ustawa). W przedmiotowej sprawie zastosowanie mają: art. 2 pkt.: 1, 2, 4, 5, 8, 14 i 16, art. 4 ust. 3 oraz art. 5 ust. 1 i 3 oraz art. 7 ust. 3 i 4 i art. 8 ust. 1 pkt 2 oraz art. 18 ust. 1 ustawy.

Świadczenie wychowawcze otrzymywać mogą m.in. rodzice dziecka do ukończenia przez nie 18 roku życia. Świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko, tj. jedyne lub najstarsze dziecko w wieku do ukończenia 18. roku życia, przysługuje po spełnieniu kryterium dochodowego 800 zł miesięcznie na osobę w rodzinie.

W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego.

Ustalając prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko na okres, brany pod uwagę jest dochód z roku kalendarzowego poprzedzającego okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, a co za tym idzie podstawą ustalania prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko na okres 2017/ 2018 jest dochód z 2016 roku.

Ilekroć w ustawie jest mowa o: rodzinie - oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnujące lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. (Dz. U. z 2016 r. poz. 162 i 972 oraz z 2017 r. poz. 1428); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecko pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji, lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców.

Sposób ustalania dochodu członka rodziny, którego wysokość uzależnia uzyskanie prawa do świadczenia wychowawczego normuje zapis art. 3 pkt 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. 2016.1518 t.j. z dnia 2016.09.21 z późn. z,), który definiuje dochód jako: (po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób) przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Dochodem członka rodziny, na gruncie omawianej ustawy, jest przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzający okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3a. Dochodem rodziny jest zaś suma dochodów członków rodziny.

Instytucją zapewniającą całodobowe utrzymanie jest dom pomocy społecznej, młodzieżowy ośrodek wychowawczy, schronisko dla nieletnich, zakład poprawczy, areszt śledczy, zakład karny, szkoła wojskowa lub inną szkoła, jeżeli instytucje te zapewniają nieodpłatne pełne utrzymanie.

W przypadku gdy członek rodziny jest umieszczony w pieczy zastępczej lub w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, ustalając dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie uwzględnia się osoby umieszczonej w pieczy zastępczej lub w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie. Zatem świadczenie wychowawcze nie przysługuje, jeżeli dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w pieczy zastępczej.

Dokonując, na podstawie przywołanych powyżej przepisów ustawy, ponownego rozpoznani wniosku M. M., organ stwierdził iż świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko w rodzinie Skarżącej tj.: na L. M. na okres od dnia [...] października 2017 r. do dnia [...] września 2018 r. nie przysługuje, z uwagi na brak spełnienia określonego zapisem art. 5 ust. 3 ustawy, gdyż dochód sześcioosobowej rodziny Skarżącej w przeliczeniu na osobę w roku kalendarzowym 2016 wraz z uwzględnieniem dochodu uzyskanego w roku 2017 wynosi [...] zł i tym samym przekracza kwotę 800 zł.

Zdaniem organu do składu rodziny Skarżącej nie mógł zostać zaliczony H. M., bowiem umieszczono go w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie. Fakt umieszczenia dziecka w tej instytucji powoduje brak możliwości przyznania Skarżącej uprawnienia do przedmiotowego świadczenia.

Z uwagi na powyższe pierwszym dzieckiem w sześcioosobowej rodzinie Skarżącej jest L. M., a nadto w jej skład wchodzi, Skarżąca, jej mąż A. M. oraz pozostałe dzieci: A. M., A. M. i H. M.

Ustalony według wskazanych powyżej zasad ustawowych dochód rodziny Skarżącej w przeliczeniu na osobę w 2016 roku wynosi [...] zł, stanowi on bowiem sumę dochodów członków rodziny Skarżącej odpowiednio w wysokości oraz z tytułów:

[...] zł przeciętny miesięczny dochód męża Skarżącej A. M. ([...] zł : 12 miesięcy = [...] zł) + [...] zł dochód uzyskany przez Skarżącą = [...] zł : 6 osób = [...] zł,

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2018 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli M. i A. M. podnosząc, że organ nie wyjaśnił wszystkich okoliczności sprawy istotnych dla jej rozstrzygnięcia, a zwłaszcza nie odniósł się do zebranych w sprawie materiałów dowodowych. Organ zdaniem skarżących błędnie przyjął iż ich syn H. przebywa w Domu Pomocy Społecznej zapewniającym całodobowe utrzymanie.

Zdaniem Skarżących organ w ogóle nie odniósł się do pisma z DPS na "[...]" wyjaśniającego jaki charakter ma placówka, w której przebywa ich syn, a że takie pismo znajduje się w aktach sprawy. Nie odniesiono się także do zaświadczenia, które wystawił na prośbę skarżących DPS na "[...]", informującego, że pobyt ich syna w DPS jest przez nich dofinansowywany w takim zakresie jakie są potrzeby dziecka.

Wyjaśnienia SKO nie są dla Skarżących jasne. Najpierw SKO pisze, że instytucją zapewniającą całodobowe utrzymanie jest taka instytucja, która zapewnia nieodpłatne pełne utrzymanie. W kolejnych zdaniach uzasadnia, że ponieważ ich syn jest umieszczony w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie to świadczenie wychowawcze na syna nam nie przysługuje. Wątpliwości skarżących budzi na jakiej podstawie organ przyjął, że DPS na "[...]" jest instytucją zapewniającą całodobowe utrzymanie? Instytucja zapewniająca całodobowe utrzymanie taka instytucja, która nie nakłada obowiązku ponoszenia dodatkowych opłat za utrzymanie. SKO miało w dokumentacji ksera decyzji z Wojewódzkiego Centrum Pomocy Rodzinie, z których jednoznacznie wynika, że DPS na "[....]" jest placówką odpłatną.

Skarżący przyznają, że od 2015 r. z uwagi na dochody ( zmieniło się kryterium dochodowe) zostali zwolnieni z opłaty za pobyt syna w placówce opiekuńczej wyznaczonej przez WCPR. Nie oznacza to jednak, że są oni zwolnieni z opłat wynikających z regulaminu DPS na "[...]". Jako rodzice (opiekunowie prawni) są oni zobowiązani do należytego wyposażenia dziecka (opłaty za leki, pieluchy ponad limit, ubrania, buty itp.). W przypadku gdy zabierają dziecko do domu ponoszą pełne koszty jego utrzymania, muszą także posiadać samochód, aby zabrać syna do domu lub na wycieczkę, ponieważ nie może on być z uwagi na chorobę przewożony taksówką czy komunikacją miejską. Skarżący podnoszą, że są rodziną wielodzietną mającą wiele potrzeb gdzie liczy się każda złotówka.

Zdaniem skarżących organ nie odniósł się także do naruszenia prawa przez urzędnika, który przyjmował od nich wniosek o świadczenie 500+ w 2016 r. Gdyby urzędnik przyjął od nich przygotowane oświadczenie i zrobił ksero decyzji o pobycie ich syna w DPS sprawa byłaby wyjaśniona już w 2016 r. Na końcu wniosku z 2016 r. w miejscu " załączniki" skarżąca złożyła oświadczenie o pobycie syna w DPS, ale urzędnik nie chciał od niej przyjąć tego oświadczenia, skreślając wymienione przez Skarżącą we wniosku załączniki. Zdaniem Skarżącej każdy kto chciałby zataić pobyt dziecka w DPS nie oddałby takiego wniosku. Skarżąca twierdzi, że chciała aby informacja o pobycie syna w DPS była jawna przy składaniu pierwszego wniosku o świadczenie wychowawcze. Zdaniem skarżącej przedstawiła ona odpowiednie dokumenty w odpowiednim czasie (2016 r.), ponieważ informacje, które posiadała pozwalały jej sądzić, że świadczenie na syna przebywającego w DPS jej przysługuje.

Podkreśliła, że DPS każdorazowo w momencie kiedy brakuje pieniędzy dla syna żąda od nich uzupełnienia jego konta depozytowego. Dopiero pieniądze z Gminy, z zasiłku pielęgnacyjnego i od rodziców zapewniają synowi jakieś minimum egzystencji, które mają zapewnione zdrowe dzieci przez rodziców. Świadczenie 500+ to dodatkowe zasilenie budżetu rodziny, dlatego nie zabiera się zasiłku rodzinnego osobom, które wystąpią o 500+. Skarżący podkreślają, że zdrowe dzieci z innych rodzin mogą wydać swoje 500+ na ubrania, buty, leki, a ich syn tylko ze względu na swoją chorobę i na fakt, że w jego przypadku DPS żąda od rodziców opłat za pieluchomajtki, ubrania, buty, leki, "słodką szafkę" w postaci wpłat na tzw. "depozyt" w DPS jest wykluczony społecznie z programu 500+? Skarżący nie rozumieją dlaczego ich syn ma być poszkodowany i żyć w gorszym standardzie niż jego zdrowi rówieśnicy? Przecież uczęszcza do szkoły, potrzebna jest mu rehabilitacja... Dlaczego nie mogą przeznaczyć na jego wychowanie i potrzeby bytowe świadczenia 500 chociaż DPS, w którym jest ich syn nie zapewnia mu pełnego utrzymania.

Skarżący podnoszą także, że ewentualna konieczność zwrotu świadczenia wydanego na potrzeby dzieci wpłynie na egzystencję pozostałych dzieci (ich jedzenie, ubranie, mieszkanie), które nie powinny cierpieć przez błędy urzędników czy nieprecyzyjne przepisy prawa. Podkreślając, że oboje pracują i starają się pogodzić to z opieką nad dziećmi, sami starają się w miarę możliwości zapewnić im godziwe warunki, chociaż mieszkają wszyscy w 32 m² mieszkaniu, a ze względu na dochód (chociaż relatywnie niski) nie mogą liczyć na mieszkanie komunalne.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał moje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny W Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.)

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga jest zasadna, gdyż zaskarżone decyzje naruszają prawo w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2018 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] listopada 2017 r.

Podstawę materialnoprawną orzeczeń wydanych w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy z ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci ( tj. Dz. U. z 2017 r. poz. 1851).

W uzasadnieniu organ powołał się na art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci zgodnie z którym jeżeli dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie to świadczenie na nie nie przysługuje. Syn Skarżących H. M. przebywa w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w [...]-[....], która to placówka zdaniem organu zapewnia mu całodobowe utrzymanie. Dlatego rozpoznając wniosek o wypłatę świadczenia 500+ na okres [...] października 2017 do [....] września 2018 r. organ uznał, że świadczenie to na syna H. M. nie przysługuje. Świadczenia tego nie przyznał także na córkę skarżących L. M. z uwagi na przekroczenie dochodu na osobę w rodzinie skarżących uprawniającego do jego przyznania także na pierwsze dziecko w rodzinie ( za które uznał L. M.). Dochód na osobę w rodzinie skarżących w roku 2016 wraz z uwzględnieniem dochodu uzyskanego w 2017 r. wyniósł [...] zł przekraczając kwotę 800 zł.

Zatem w rozpoznawanej sprawie istotną kwestią, która ma wpływ na jej rozstrzygnięcie jest wyjaśnienie czy dom pomocy społecznej, w którym przebywa H. M. jest instytucją zapewniającą całodobowe, nieodpłatne, pełne utrzymanie. Tylko w takiej bowiem sytuacji świadczenie na umieszczone tam dziecko nie przysługuje (art. 2 pkt. 8 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci). Kluczowe zatem jest bezsporne ustalenie, przez organ czy ta konkretna placówka tj. Dom Pomocy Społecznej " [...]" w [...]-[...] jest taką placówką. Z pewnością ustalenia wymaga, zwłaszcza gdy Skarżący podnoszą konsekwentnie, że są zobowiązani do zakupu odzieży, butów, środków czystości, przyborów szkolnych, leków, kosztów podróży czy jedzenia w tym słodyczy) jaki jest zakres pokrywanych przez placówkę kosztów utrzymania dziecka, i czy odpowiada on definicji "nieodpłatnego pełnego utrzymania".

W ocenie Sądu, zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy, wbrew stanowisku orzekających organów, nie daje podstaw do stwierdzenia, że H. M. został zamieszczony w placówce zapewniającej całodobowe utrzymanie, w rozumieniu powyższego przepisu. Organy wbrew wymaganiom wynikającym z art. 7, art. 77 § 1 K.p.a. nie podjęły żadnych czynności procesowych, celem wyjaśnienia czy placówka zapewnia osobie uprawnionej nieodpłatne pełne utrzymanie. Zaniechanie to zdaje się wynikać z błędnej wykładni cytowanych wyżej przepisów materialnoprawnych, prowadzącej do pominięcia koniecznego elementu ustawowej definicji pojęcia: " instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie". Wniosek taki wynika z analizy akt sprawy, braku podejmowania przez organy, w tym organ odwoławczy jakichkolwiek czynności celem wyjaśnieniu zakresu utrzymania, które zapewni synowi Skarżącej. Fakt współutrzymywania dziecka przez Skarżących potwierdza także znajdujące się w aktach rozpoznawanej sprawy zaświadczenie z dnia [...] grudnia 2017 r. dyrektora DPS, w którym umieszczony jest dziecko Skarżących H. M.

Podkreślenia wymaga, że to organ administracji prowadzący postępowanie o przyznanie świadczeń, zobowiązany był przeprowadzić postępowanie z uwzględnieniem zasad postępowania administracyjnego w szczególności zasady prawdy obiektywnej oraz zasady uwzględniania słusznego interesu strony oraz interesu społecznego. To organ winien zgromadzić materiał dowodowy konieczny do ustalenia stanu faktycznego sprawy, a po ocenie dowodów dokonać subsumpcji ustalonego rzetelnie stanu faktycznego do właściwej normy prawa materialnego.

Organy w uzasadnieniach decyzji nie wykazały przyczyn z powodu których uznały, że Dom Pomocy Społecznej " [...]" jest instytucją zapewniającą całodobowe nieodpłatne utrzymanie dziecka. Zdaniem Sądu co najmniej przedwczesne uznanie przedmiotowego ośrodka za powyższą instytucję doprowadziło do błędnego przekonania, że H. M. utracił uprawnienia do świadczenia 500+. Powyższe ustalenia będą miały także wpływ na wysokość dochodu na osobę w rodzinie skarżących, a tym samym na to czy L. M. jest pierwszym dzieckiem w rodzinie i czy przysługuje na nią, czy też nie powyższe świadczenie.

Zdaniem Sądu organy naruszyły przepisy art. 7 KPA, 77 § 1 KPA, art. 80 KPA i art. 107 § 3 KPA i z tego powodu zarzuty skargi zasługiwały na uwzględnienie. Ponownie rozpoznając sprawę organ uzupełni materiał dowodowy w stopniu koniecznym dla rozstrzygnięcia sprawy uwzględniając przedstawione wyżej stanowisko sądu.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) orzekł jak w wyroku.