Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 470/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2007-10-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 1,
journal: Dz.U. 2004 nr 6 poz 40
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru
article: art. 9
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Najda-Ossowska Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Dudra (spr.) Asesor sądowy Mirella Łent Protokolant po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 18 września 2007 r. sprawy ze skargi T. P. na decyzję Dyrektora Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. z dnia [...] nr [...] 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości 3. zasądza od Dyrektora Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. na rzecz T. P. kwotę 200 (dwieście) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania


UZASADNIENIE

I SA/Bd 470/07

U Z A S A D N I E N I E

W dniu [...] T. P. złożył do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. "Wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w przypadku przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego". Wniósł o przejęcie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na podstawie złożonego przez ojca - J. P. w dniu [...} "Wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2005". T. P. wniosek złożył wskazując na fakt przeniesienia przez rodziców J. P. i M. P. na jego rzecz gospodarstwa rolnego na podstawie umowy o dożywocie zawartej w dniu [...]

Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. decyzją z dnia [...] r. nr [...] odmówił T. P. przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. Organ wskazał, iż uchybiono 14-dniowemu terminowi do złożenia "Wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w przypadku przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego" wynikającemu z art. 4. ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych (Dz. U. Nr 6, poz. 40 ze zm.).

Od decyzji organu I instancji T. P. złożył odwołanie, w którym podniósł, iż będąc w dniu [...]. w Biurze Powiatowym w B. uzyskał błędną informację, co do osoby, która wniosek powinna złożyć oraz terminu jego złożenia. Podał, że złożył w dniu [...] wniosek, który został zwrócony.

Dyrektor Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. decyzją nr [...] z dnia [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy podniósł w uzasadnieniu decyzji, iż wydana przez Kierownika decyzja odmawiająca przyznania płatności odnosi się tylko do schematu pomocowego w zakresie płatności obszarowych, czyli schematu dotyczącego płatności bezpośrednich do gruntów rolnych i nie rozstrzyga w zakresie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania.

Organ II instancji wskazał przywołując treść art. 4. ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych, iż w przedmiotowej sprawie uchybiono 14-dniowemu terminowi - liczonemu od dnia przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego - do złożenia wniosku do Kierownika Biura Powiatowego Agencji o przyznanie płatności. W przypadku T. P. przeniesienie posiadania na jego rzecz nastąpiło w dniu 24 czerwca 2005 r., a złożenie "Wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w przypadku przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego" miało miejsce w dniu 15 lipca 2005 r., czyli w 21 dniu po trwałym przekazaniu gospodarstwa.

Dyrektor Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. stwierdził, iż wprawdzie uchybiono 14-dniowemu terminowi określonemu w ww. ustawie, lecz zachowano 35-dniowy termin - liczony od dnia przeniesienia posiadania całości gospodarstwa rolnego - zapisany w § 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 73, poz. 657 ze zm.). Wyjaśnił jednocześnie, że rozstrzygnięcie o przyznaniu tej ostatniej płatności zostanie określone odrębną decyzją. Zatem w ocenie organu II instancji zarzut odwołującego, że uzyskał informację o złożeniu wniosku o przejęcie płatności w ciągu 30 dni mógł wynikać z utożsamienia go z terminem 35 dni na przekazanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania.

Na powyższą decyzję organu II instancji strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, iż w dniu [...] zgłosił się w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. w celu załatwienia wszystkich formalności związanych z przepisaniem na niego przez rodziców gospodarstwa rolnego. Pracownik Biura nie był pewien, czy wystarczy wniosek złożony przez ojca J. P., czy też skarżący powinien złożyć nowy wniosek. Ostatecznie skarżący złożył 30 czerwca 2005r. nowy wniosek, który jednak został zwrócony, gdyż pracownik uznał za nadal ważny wniosek ojca z dnia 10 maja 2005 r. Następnie po powrocie do domu skarżący otrzymał telefon z Biura, iż niezbędne jest złożenie nowego wniosku o dopłaty, co uczynił w dniu 15 lipca 2005 r. mając na uwadze 30-dniowy termin podany przez pracownika Biura.

T. P. podniósł, iż niezrozumiałe jest, dlaczego odpowiedź Biura nastąpiła dopiero po 7 miesiącach, tj. w dniu 14 lutego 2006 r., jeśli termin nie został dotrzymany. Zdaniem skarżącego przedstawiona przez Agencję argumentacja nie odpowiada zaistniałemu stanowi faktycznemu a winę za zaistniałą sytuację ponosi pracownik Biura, gdyż nie wiedział, jak tę sprawę załatwić oraz podał skarżącemu nieprawdziwe informacje. Dodatkowo wskazał, iż w związku z niekompetencją pracownika pozbawiono go znacznych środków pieniężnych z tytułu dopłat .

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wyrokiem z dnia 13 września 2006r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu stwierdzono, że organy rozstrzygające sprawę nie dość wnikliwie przeprowadziły postępowanie wyjaśniające związane z faktem udzielenia przez pracownika organu I instancji błędnej informacji. Zdaniem Sądu nie wyjaśniono, czy po sporządzeniu aktu notarialnego skarżący rzeczywiście był w Biurze, czy poinformował pracownika organu o przeniesieniu własności gospodarstwa rolnego przez rodziców na jego rzecz. Nie ustalono również, czy rzeczywiście T. P. złożył w dniu 30 czerwca 2005r. wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich oraz czy wniosek ten został skarżącemu zwrócony. Ponadto wskazano, iż postępowanie nie wyjaśniło, czy i jakiej udzielono skarżącemu w tym dniu informacji w przedmiocie terminu do złożenia wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich. Sąd zauważył, że skarżący powołał się na rozmowę telefoniczną, z której miało wynikać, że pracownik Biura dzwoniąc do domu skarżącego poinformował o konieczności złożenia przez niego wniosku. W ocenie Sądu należało ustalić, choćby w oparciu o billing, czy, kiedy, kto i w jakiej sprawie telefonował do skarżącego. Materiały z akt administracyjnych wskazywały, że takie postępowanie nie zostało przeprowadzone. W konsekwencji w ocenie Sądu jeżeli skarżący rzeczywiście złożył wniosek, który został mu zwrócony, to skutków takiego działania ze strony organu nie można przerzucać na wnioskodawcę.

W związku z powyższym rozstrzygnięciem Dyrektor Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. decyzją [...] z dnia [...] uchylił decyzję organu I instancji nr [...] z [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu zawarto wskazówki co do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego.

W trakcie ponownego rozpatrzenia sprawy Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. włączył do materiału dowodowego protokół z przyjęcia wyjaśnień J. P. z dnia [...]. Oświadczył on, że w dniu 30 czerwca 2005r. był wraz z małżonką oraz synami w Biurze Powiatowym ARIMR w B. celem złożenia niezbędnych dokumentów do wniosku o rentę strukturalną dla małżonki. Obsługujący ich pracownik Biura - Z. G. nie był zorientowany kto powinien złożyć wniosek, były właściciel czy syn T. po namyśle kazał złożyć wniosek synowi i poinformował, iż ma on na to 30 dni. Wniosek złożono tego samego dnia czyli 30 czerwca 2005r. J. P. wyjaśnił, że wniosek został sporządzony przy pomocy doradców ODR z M. co T. P. udokumentował podpisem na odpowiedniej liście. Po przyjęciu tego wniosku po 20 minutach zwrócono wniosek w związku z faktem, iż jak wyjaśniono wniosek złożony przez J. P. jest ważny. Po powrocie do domu zadzwonił do Państwa P. Z. G. przepraszając i informując, że jednak wniosek musi złożyć T. P., na co ma 30 dni w konsekwencji wniosek został złożony w dniu 15 lipca 2005r. J. P. oświadczył, że dnia 28 lutego 2006r. Z. G. podczas jego wizyty w biurze oświadczył mu, że komplikacje spowodowane były faktem, iż ciągle zmieniają się przepisy i on nie wiedział jaki przyjąć tryb postępowania.

Do materiału dowodowego włączono też protokół z przyjęcia wyjaśnień pracownika Biura Powiatowego w B. Z. G. złożonych dnia 12 czerwca 2006r. Pracownik oświadczył, że 30 czerwca 2005r. udzielał informacji Państwu P. o dalszym postępowaniu po przekazaniu gospodarstwa za rentę strukturalną. Podczas rozmowy zwrócił uwagę na to, ze po otrzymaniu decyzji przyznającej rentę strukturalną beneficjent nie otrzyma żadnych innych płatności. Udostępnił odpowiedni druk wniosku, który powinien złożyć przejmujący gospodarstwo rolne w celu uzyskania płatności bezpośredniej za 2005r. O terminie złożenia wniosków nie rozmawiano. Państwo P. zabrali udostępnione im druki i opuścili Biuro. Oświadczył też, że w tym dniu nie kontaktował się z Państwem P., w tym również telefonicznie.

W dniu [...] J. P. oświadczył, że podtrzymuje złożone do protokołu oraz pisemnie wyjaśnienia. Jako dowód na prawdziwość swoich twierdzeń wskazał listę Ośrodka Doradztwa Rolniczego, której zapisy miały potwierdzać kiedy wniosek był złożony przez syna. W złożonych przez T. P. w dniu [...] wyjaśnieniach potwierdził on wersję zdarzeń z dnia 30 czerwca 2005r. przedstawioną przez jego ojca. W szczególności podtrzymał twierdzenia o złożeniu w dniu 30 czerwca 2005r wniosku i zwróceniu go przez Z. G.. T. P. potwierdził również, że tego samego dnia dzwonił on do jego domu i rozmawiał z ojcem. Ostatecznie jego wniosek o płatności bezpośrednie w przypadku przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego został złożony w dniu 15 lipca przez przedstawiciela ODR rezydującego w jego gminie.

Organ I instancji włączył do materiału dowodowego zebranego w sprawie bilingi połączeń wychodzących z Biura Powiatowego w B. z miesięcy czerwiec, lipiec, sierpień 2005r. Wynika z nich, zdaniem organu, że 30 czerwca 2005r. nikt z Biura Powiatowego w B. nie dzwonił do państwa P. Połączenie takie odnotowano dopiero 08 sierpnia 2005r., a więc w okresie trzech tygodni po złożeniu przez T. P. dnia 15 lipca 2005r. wniosku. Rozmowa ta zdaniem organu nie mogła dotyczyć udzielenia informacji o tym, że złożony i zwrócony dnia 30 czerwca 2005r. wniosek należy złożyć ponownie. Dnia 01 lutego 2007r. do Biura Powiatowego wpłynęło pismo z Kujawsko-Pomorskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w M.. Informowano w nim, że Kujawsko-Pomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w M. udzielił pomocy T. P. w wypełnianiu wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych tylko w dniu 28 kwietnia 2005r. Natomiast w czerwcu i lipcu taka pomoc nie była udzielana.

Po przeprowadzonym postępowaniu Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. decyzją nr [...] z dnia [...]. odmówił T. P. przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za 2005r. W uzasadnieniu podkreślił, iż nie dał wiary oświadczeniom J. i T. P., że złożyli oni dnia 30 czerwca 2005r. stosowny wniosek, który został im zwrócony. Organ wskazał na fakt, że twierdzili oni jednoznacznie , iż przy wypełnianiu wniosku pomagał im doradca z Kujawsko-Pomorskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w M. Tymczasem dowód z oświadczenia zastępcy Dyrektora Kujawsko-Pomorskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w M. prowadzi zdaniem organu I instancji do wniosku, że nie jest to zgodne z prawdą. Pan T. P. uzyskał pomoc w wypełnianiu wniosku o płatności bezpośrednie w kwietniu 2005r., a więc przed złożeniem wniosku przez jego ojca J. P. Później z takiej pomocy nie korzystał. Skoro J. P. swój wniosek złożył 10 maja 2005r. niemożliwą jest zdaniem organu sytuacja, żeby T. P. korzystał z pomocy w sprawie przeniesienia płatności jeszcze przed złożeniem wniosku, który miał być podstawą wniosku transferowego. Data korzystania z pomocy Ośrodka świadczy zdaniem organu o tym, że T. P. pomocy udzielano jako osobie działającej w imieniu innego producenta rolnego. Rozumowanie takie potwierdza zdaniem organu fakt, iż wniosek o wpis do ewidencji producentów T. P. złożył dnia 28 kwietnia 2005r zaś zaświadczenie wysłano mu dnia 29 kwietnia 2005r.

Również włączone do materiału dowodowego billingi nie potwierdzają wersji zdarzeń wnioskodawcy, a w szczególności faktu przeprowadzonej z Biura Powiatowego w B. w dniu 30 czerwca 2005r. przez Z. G. rozmowy telefonicznej z Państwem P. Zdaniem organu I instancji rozmowa, na którą powołuje się strona nie miała miejsca.

Od powyższej decyzji strona złożyła w dniu 15 marca 2007r. odwołanie. W jego uzasadnieniu zaprezentowała stanowisko tożsame z tym przedstawionym na wcześniejszych etapach postępowania. Dodatkowo odwołujący się wskazał na niekompetencję i opieszałość pracowników Biura w załatwianiu spraw oraz przypomniał wywody Sądu zawarte w wyroku z dnia 13 września 2006r.

Decyzją nr [...] z dnia [...] Dyrektor Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Od rozstrzygnięcia tego pismem z dnia 24 maja 2007r. strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. W uzasadnieniu skargi T. P. podniósł, iż postępowanie administracyjne nie wyjaśniło wszystkich okoliczności koniecznych do wydania decyzji. Zdaniem skarżącego za przekroczenie terminu do złożenia wniosku ponosi winę ARiMR. Jest rzeczą bezsporną, podnosi skarżący, że jego ojciec J. P. złożył wniosek o dopłaty bezpośrednie, a on jako nabywca tego gospodarstwa wstąpił w prawa i obowiązki zbywcy związane z toczącym się postępowaniem o przyznanie płatności. Ponowne przeprowadzenie postępowania wykazało, że w dniu 30 czerwca 2005 r. był on w Biurze Powiatowym B. ARiMR wraz z rodzicami. Potwierdza to pracownik Biura - Z. G., który jednocześnie przekazał mu odpowiedni druk wniosku. Skarżący nie podziela jednak stanowiska organu I instancji, a także organu wydającego zaskarżoną decyzję, że nie informowano go o terminie na złożenie tego wniosku.

Skarżący zarzuca decyzji organu odwoławczego , iż nie wyjaśnił on w uzasadnieniu wbrew unormowaniom zawartym w art. 107 § 3 kpa dlaczego dał wiarę pracownikowi Agencji, a jego twierdzeniom odmówił wiarygodności.

Zdaniem strony nie było bowiem żadnych przeszkód, aby złożył przedmiotowy wniosek w terminie, co jak podkreśla uczynił w dniu spotkania, tj. 30 czerwca 2005 r. lecz wniosek ten został zwrócony. Podkreślił jednocześnie, że sprawa zostałaby załatwiona właściwie, gdyby pouczono go ( zgodnie z art. 9 kpa, w związku z art 58 kpa) o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o dopłatę. Opóźnienie to bowiem nastąpiło nie z winy skarżącego i wniosek taki winien być uwzględniony.

W dalszej części uzasadnienia podkreśla, iż zaskarżona decyzja posiada błędy w ustaleniach faktycznych, np. na temat rozmowy telefonicznej przeprowadzonej w dniu 30 czerwca 2005r. Zdaniem skarżącego zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje wyłącznie fakty niekorzystne dla niego, a ocena tego materiału jest dokonana bez uzasadnienia logicznego, szczególnie w kwestii spotkania w dniu 30 czerwca 2005r. i udzielonych mu pouczeń.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Wstępnie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

W niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na rozstrzygniecie. Dlatego też, zaskarżona decyzja została wyeliminowana z obrotu prawnego.

Skarżącemu odmówiono przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. Powodem odmowy było niezachowanie 14 dniowego terminu, wynikającego z art. 4 ustawy z dnia 18 grudnia 2003r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych (Dz. U. z dnia 15 stycznia 2004r. nr 6, poz. 40). Przepis ten stanowi, że w przypadku gdy w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności do dnia wydania decyzji, o której mowa w art. 3 ust. 1, nastąpi przeniesienie posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, płatność przysługuje temu producentowi, jeżeli spełnia on warunki do jej przyznania i w terminie 14 dni od dnia przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego złoży wniosek do kierownika biura powiatowego Agencji o przyznanie płatności, której dotyczył pierwszy wniosek.

Z powołanego unormowania przede wszystkim wynika uprawnienie do przejęcia płatności przez nabywcę posiadania gospodarstwa rolnego, o którą wystąpił pierwotny posiadacz tego gospodarstwa. Przy zachowaniu warunków określonych w ustawie nowy posiadacz wstępuje w prawa i obowiązki zbywcy związane z toczącym się postępowaniem o przyznanie płatności. Podstawowym warunkiem przejęcia płatności jest złożenie wniosku w terminie 14 dni od dnia przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego do kierownika biura powiatowego Agencji o przyznanie płatności, której dotyczył pierwszy wniosek.

Ponowne postępowanie dowodowe przeprowadzone w wyniku wskazań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zawartych w orzeczeniu z dnia 13 września 2006 r., sygn. akt I S.A./Bd 350/06 doprowadziło do wyjaśnienia stanu faktycznego w sposób wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.

Jako ważne dla rozstrzygnięcia należało uznać ustalenia świadczące o tym, iż w dniu 30 czerwca 2005 r. miała miejsce rozmowa pomiędzy Państwem T. P. (skarżącym) i J. P. (zbywcą gospodarstw rolnego), a Panem Z. G. w przedmiocie przyznania renty strukturalnej, w związku z przeniesieniem własności gospodarstwa rolnego na rzecz syna T. oraz w zakresie płatności bezpośredniej, do której uprawnionym stał się następca prawny T. P.

Według wyjaśnień skarżącego - na temat przeprowadzonej rozmowy - w dniu 30 czerwca 2005 r. w trakcie pobytu w Biurze Powiatowym, do którego przybył wraz z rodzicami, rozmawiał z Panem G. na temat płatności. W trakcie tej rozmowy ojciec skarżącego zapytał, do kogo trafią dopłaty bezpośrednie, skoro 24 czerwca syn przejął gospodarstwo rolne. Pan G. nie potrafił dokładnie odpowiedzieć. Skarżący odniósł wrażenie, że Pan G. nie był do końca pewien, czy następca, w związku z przeniesieniem gospodarstwa rolnego, winien złożyć wniosek o płatność bezpośrednią. W końcu powiedział, że wniosek powinien złożyć skarżący. Po złożeniu wniosku, został on zwrócony, ze stwierdzeniem, iż nie jest on potrzebny, bo dopłaty zostaną przyznane zbywcy gospodarstwa. Zaznaczył, że gdyby wniosek był potrzebny, to należy go złożyć w terminie 30 dni. Tego samego dnia Pan G. dzwonił do ojca skarżącego. Ostatecznie wniosek został złożony w dniu 15 lipca 2005 r. Podobnie przebieg rozmowy i dalszy tok zdarzeń zrelacjonował ojciec skarżącego. Natomiast z wyjaśnień Pana G. wynika, że o terminie złożenia wniosku nie rozmawiano, gdyż funkcjonowało jeszcze wówczas pojęcie przywrócenia sprawy, a to nikogo nie dyscyplinowało.

Powyższe, choć niespójne wyjaśnienia, stanowią w sposób jednoznaczny o naruszeniu art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego. Z powołanego przepisu wynika, że organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Z relacji skarżącego i jego ojca wynika bowiem, iż udzielono im błędnej informacji o terminie złożenia wniosku transferowego (30 dni). Natomiast z wypowiedzi pracownika organu wynika, że w ogóle nie udzielił on informacji w przedmiocie terminu do złożenia wniosku, gdyż funkcjonowało wtedy jeszcze pojęcie przywrócenia sprawy.

Stwierdzić zatem wypada, jak dowodzą wyjaśnienia stron, że albo udzielono błędnej informacji, albo też nie poinformowano strony o okoliczności prawnej, która nie tylko mogła, ale miała wpływ na ustalenie prawa skarżącego do płatności bezpośredniej.

Pełnomocnik organu na rozprawie w dniu 18 września 2007 r. podniosła, iż skarżący będąc w dniu 30 czerwca 2005 r. w siedzibie organu pierwszej instancji, podczas rozmowy z pracownikiem organu, otrzymał druk wniosku z pouczeniem o czternastodniowym terminie złożenia wniosku transferowego. W związku z powyższym Sąd zobowiązał pełnomocnika organu, do przedłożenia wniosku z dnia 15 lipca 2005 r., złożonego przez skarżącego o przyznanie płatności w związku z przeniesieniem posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego. W załączeniu do pisma z dnia 21 września 2007 r. przedstawiono żądany wniosek wraz z instrukcją jego wypełnienia.

Przede wszystkim zauważyć trzeba, że z treści wniosku nie wynika, aby znajdowało się w nim pouczenie o czternastodniowym terminie do złożenia wniosku transferowego. Nie wynika również z niego, iż jego integralną częścią jest załącznik w postaci instrukcji wypełnienia tego wniosku. Jedyny załącznik do wniosku stanowi, zgodnie z jego treścią umowa, w oparciu o którą doszło do przeniesienia gospodarstwa rolnego.

Z punktu 8 dołączonej przez organ instrukcji wypełniania wniosku faktycznie wynika, że wniosek należy złożyć w terminie 14 dni od dnia przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego. Gdyby zatem w rzeczywistości skarżący otrzymał wniosek o płatność z takim pouczeniem, można byłoby uznać, iż obowiązek należytego i wyczerpującego informowania o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, wynikający z art. 9 Kpa, zostałby zrealizowany.

Niemniej jednak dokładana analiza treści tej instrukcji w zestawieniu ze stanem faktycznym sprawy przeczy tezie organu, jakoby dopełnił on staranności wynikających z art. 9 Kpa.

Wobec powyższego, po pierwsze, zauważyć trzeba, iż organ nie dysponuje żadnym dowodem potwierdzającym fakt wręczenia skarżącemu w dniu 30 czerwca 2005 r. przedłożonej Sądowi instrukcji. Po drugie, Z. G. w swych wyjaśnieniach nie oświadczył, iż przekazał skarżącemu instrukcje wypełnienia wniosku. Po trzecie, w toku ponownego postępowania zleconego przez Sąd, gdzie wyroku z dnia 13 września 2006 r. stwierdzono jednoznacznie naruszenie art. 9 Kpa i w jego konsekwencji wskazano, iż organ winien ustalić stan faktyczny związany z błędną informacją, co do terminu złożenia wniosku transferowego, nie podniesiono faktu - tak istotnego dla sprawy - że skarżącemu wręczono instrukcję wypełnienia wniosku o przejęcie płatności. Logika i doświadczenie życiowe wskazują, iż w celu obrony prezentowanego przez organy w postępowaniu stanowiska, należałoby w pierwszej kolejności powołać okoliczność wręczenia skarżącemu instrukcji.

Godzi się w tym miejscu zauważyć, iż Z. G. podczas składania wyjaśnień w dniu 12 czerwca 2006 r. stwierdził, że 30 czerwca 2005 r., kiedy to miała miejsce rozmowa w sprawie płatności - powiedział, że w celu upewnienia się co do dalszego postępowania skontaktował się z kolegami zajmującymi się płatnościami obszarowymi. Uzyskał od nich informację o wniosku transferowym. Wyciągnął go z magazynu druków i udostępnił go państwu P. w celu wypełnienia. O beneficjencie i sposobie załatwienia sprawy poinformował kolegów zajmujących się płatnościami OB i ONW. Z powyższego wynika, że pracownik organu nie był zorientowany w zakresie reguł odnoszących się do przejmowania płatności przez następców prawnych od zbywców gospodarstw rolnych, przenoszących ich posiadanie w celu uzyskania rent strukturalnych.

Za niewiarygodne należy uznać stanowisko organu, co do wręczenia skarżącemu instrukcji wypełnienia wniosku, bowiem gdyby w rzeczywistości Z. G. dysponował instrukcją, to posiadałby pełną wiedzę z niej wynikającą, dotyczącą zasad przejmowania płatności. Mógłby zatem udzielić wszechstronnej informacji w tym przedmiocie. Konkretnie odnosi się to do treści punktów 4, 6 i 9 instrukcji. Z pierwszego z nich wynika, że w przypadku, gdy w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności do dnia wydania decyzji w sprawie przyznania płatności, nastąpi przeniesienie posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, płatność przysługuje producentowi przejmującemu gospodarstwo (art. 4 ust. 1), zwanemu dalej wnioskodawcą. Punkt 6 stanowi, że przejęcie płatności, o którą wnioskował wcześniej przekazujący gospodarstwo rolne następuje na podstawie wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w przypadku przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego (formularz W-1/05) zwanym dalej wnioskiem, złożonym przez przejmującego gospodarstwo. Natomiast z punktu 9 wynika, iż do wniosku należy obowiązkowo załączyć dokument potwierdzający dokonanie transakcji, którym może być: umowa sprzedaży, umowa dzierżawy lub inna umowa potwierdzająca przeniesienie gospodarstwa rolnego.

Z powołanych zapisów instrukcji wynika dokładny opis, jak winien się zachować przejmujący gospodarstwo rolne, aby otrzymać płatność, o którą wnioskował przekazujący gospodarstwo rolne. Wydaje się zatem mało prawdopodobne, aby udzielający informacji pracownik organu, znając treść instrukcji, musiał konsultować z kolegami dalszy tok postępowania w zakresie przejęcia płatności. Taki stan rzeczy prowadzi do konstatacji, iż za niewiarygodne należy uznać stanowisko organu, że skarżący otrzymał w dniu 30 czerwca 2005 r. instrukcję wypełnienia złożonego w dniu 15 lipca 2005 r. wniosku.

Zauważyć w kontekście powyższego również wypada, że znane są Sądowi z urzędu fakty nie wywiązywania się przez organ pierwszej instancji z obowiązków wynikających z treści art. 9 kpa w zakresie informacji o konieczności składania ponownych wniosków o przyznanie płatności w terminie 14 dni (por. wyroki WSA w Bydgoszczy z dnia 13 września 2006r. sygn. akt l SA/Bd 401/06, z 27 września 2006r. sygn. akt I SA/Bd 406/06 czy z 11 października 2006r. sygn. akt I SA/ 439/06.)

W sprawie o sygnaturze akt I SA/Bd 401/07 informacji udzielono w październiku 2005r. Natomiast w sprawie o sygnaturze akt I SA/Bd 406/06 - gdzie udzielającym informacji w miesiącu listopadzie 2005 r., był Z. G. - według jego oświadczenia "informacji o terminie czternastodniowym, nie udzielono lub strona nie przyjęła jej do wiadomości", tym samym naruszono obowiązek wynikający z art. 9 Kpa. Gdyby rzeczywiście organ dysponował przedmiotową instrukcją w dacie 30 czerwca 2005 r., to nie dochodziłoby w późniejszym terminie do nie udzielania informacji, udzielania błędnych informacji lub informowania w sposób niezapewniający właściwego wykonania obowiązków wynikających z art. 9 Kpa.

Dodać do powyższego także wypada, że wydaje się mało prawdopodobne, aby skarżący otrzymując tak dokładną instrukcję, co do przejęcia płatności po ojcu, nie złożył wniosku w terminie. Doświadczenie życiowe i zasady logiki wskazują, że jeżeli ktoś uzyskuje ważną dla niego informację, dotyczącą znacznego przysporzenia finansowego, to informacją tą jest w sposób szczególny zainteresowany i dokłada staranności, aby wypełnić wszystkie warunki związane z uzyskaniem tej korzyści.

W tym miejscu należy odwołać się do reguł wypływających z treści art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z tym przepisem organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Powołany przepis ustanawia zasadę ogólną obowiązku organów administracji publicznej udzielania informacji faktycznej i prawnej. Prawo do informacji przyjmuje także Europejski Kodeks Dobrej Administracji. W art. 10 ust. 3 stanowi, iż w razie potrzeby urzędnik służy jednostce poradą dotyczącą możliwego sposobu postępowania w sprawie wchodzącej w zakres jej działania oraz dotyczącą pożądanego rozstrzygnięcia sprawy, natomiast w art. 22 reguluje sposób postępowania w razie zwrócenia się z prośbą o udzielenie informacji.

Udzielanie informacji w trakcie toczącego się postępowania dotyczy zarówno przepisów prawa materialnego, jak i procesowego (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 lutego 2005 r., sygn. akt V SA/Wa 2045/04, LEX nr 164957).

W myśl orzecznictwa NSA zgodnie z art. 9 in fine organ nie może ograniczyć się tylko do udzielenia informacji prawnej poprzez wskazanie bądź zacytowanie przepisu, lecz musi podać również "niezbędne wyjaśnienia" co do treści przepisów oraz udzielać "wskazówek", jak należy postąpić w danej sytuacji, aby uniknąć szkody (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 lutego 2005 r., sygn. akt V SA/Wa 2045/04, LEX nr 164957).

Obowiązek informowania i wyjaśniania stronom przez organ prowadzący postępowanie całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy (art. 9 kpa) powinien być rozumiany szeroko, jak to jest tylko możliwe. Udowodnione naruszenie tego obowiązku powinno być rozumiane jako wystarczająca podstawa do uchylenia decyzji, szczególnie wówczas, gdy urzędnik stwierdza (lub powinien stwierdzić), że strona zamierza podjąć działania wiążące się dla niej z niekorzystnymi skutkami, lub nawet ryzykiem wystąpienia podobnych skutków. W takim wypadku urzędnik ma wyraźny obowiązek w możliwie jasny sposób wyjaśnić całość okoliczności sprawy stronie i równie wyraźnie wskazać na ryzyko wiążące się z zaplanowanymi działaniami. Jest to jedyny odpowiadający zasadzie art. 1 Konstytucji sposób rozumienia art. 9 kpa. (por. wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2000 r., sygn. akt I SA/Ka 1740/98, LEX nr 42031).

Istotny w niniejszej sprawie jest również status podmiotu wnoszącego o przyznanie płatności. Rolnik prowadzący działalność rolniczą z uwagi na słabą znajomość przepisów prawa z pewnością wymaga szczególnej pieczy organu podczas toczącego się postępowania w przedmiocie przyznania płatności z funduszy unijnych. Zaznaczyć w tym miejscu należy, iż przyznawanie tych świadczeń następuje w oparciu o przepisy, co do których występuje wymóg ich zgodności z prawem wspólnotowym. W zakresie tak trudnej materii niezbędne jest zatem dbałe wypełnienie obowiązku wynikającego z art. 9 kpa.

Warto w tym miejscu powołać orzecznictwo NSA powstałe na gruncie art. 9 kpa w przedmiocie nieznajomości prawa przez osoby, które nie są zorientowane w problematyce prawnej. W wyroku z dnia 13 listopada 1998 r., sygn. akt II SA 1428/98, LEX nr 41815 Sąd stwierdził, że na organie administracyjnym ciąży powinność informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków. Organy muszą zatem czuwać nad tym, aby strony postępowania nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, w tym celu powinny udzielać im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 k.p.a.). Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy strona nie jest zorientowana w problematyce prawnej, która wiąże się z jej żądaniem. W orzeczeniu z dnia 20 maja 1998 r., sygn. akt SA/Sz 1476/97 LEX nr 34710 NSA zauważył, iż zasada państwa prawa, jak i przepis art. 9 kpa, nakładają na organy administracji obowiązek czuwania nad tym, by strona uczestnicząca w postępowaniu nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa. Natomiast w wyroku z dnia 18 lutego 1994 r. skonstatował, że strony postępowania winny być informowane w takim zakresie, w jakim konieczne jest, by z powodu nieznajomości prawa nie poniosły szkody, a zwłaszcza w sprawach, których okoliczności dają podstawę do wniosku, że strona pierwszy raz zetknęła się z takimi problemami faktycznymi i prawnymi.

Z powołanego art. 9 Kpa wynika jednoznacznie, że strona nie może ponieść szkody z powodu nieznajomości prawa. Skoro w sprawie strona nie została poinformowana o terminie 14 dniowym do złożenia przedmiotowego wniosku - z winy organu - to nie powinna z tego tytułu ponosić negatywnych konsekwencji. Tak więc należy przyjąć, że skarżący składając wniosek o przejęcie płatności bezpośredniej dochował terminu do jej przyznania, czego efektem winno być ponowne rozpatrzenie sprawy przez organ pierwszej instancji pod kątem spełnienia przez skarżącego przesłanek do przyznania płatności.

Mając zatem na względzie to, że postępowanie organu administracji w świetle zasady wynikającej z art. 9 kpa nie może prowadzić do powstania szkody zarówno u pierwotnej strony postępowania, jak i u jej następcy zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą należało wyeliminować z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i 135 ustawy p.p.s.a. W przedmiocie braku możliwości wykonania decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku orzeczono na podstawie art. 152 ustawy p.p.s.a. Natomiast o kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.

D. Dudra I. Najda-Ossowska M. Łent