Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1212/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie WSA Tomasz Szmydt (spr.) WSA Przemysław Żmich Protokolant referent stażysta Anna Ziółkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2016 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

M. G. złożyła skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2016r. nr [...], utrzymującą w mocy zaskarżoną decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego [...] z [...] stycznia 1950 r. nr [...].

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Na mocy orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego [...] z dnia [...] stycznia 1950r. nr [...] uznano, że nieruchomość ziemska pn.[...], stanowiąca własność wspólną spadkobierców J. i W. małżonków M., położona w gm.[...], podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945r. Nr 3, poz. 13, ze zm. - dalej jako "dekret").

Pismem z [...] lipca 1998r. (data wpływu do Urzędu Wojewódzkiego w C.) M. G., spadkobierczyni A. i J. M., zwróciła się o "jasne stwierdzenie braku podstawy prawnej do parcelacji majątku Ł." w związku z przeprowadzeniem reformy rolnej. Wnioskodawczyni podniosła, że przejęty majątek ziemski należał do jej ojca A., brata jej ojca, a także jej matki, J. G. (w związku z intercyzą zawartą przed ślubem), a żadna z części omawianej nieruchomość nie przekraczała normy obszarowej niezbędnej do jej przejęcia na własność Skarbu Państwa. We wniosku z dnia [...] maja 2011 r. (data wpływu do [...] Urzędu Wojewódzkiego w W.) M. G. wniosła o "unieważnienie decyzji w sprawie znacjonalizowanego majątku ziemskiego Ł.", argumentując, że "majątek posiadał [...] ha ogólnej powierzchni, z tego wyłączono z parcelacji [...] ha torfy wykopane. Nie odliczono nieużytków (...) A. i J. nie posiadali gruntów rolnych przekraczających [...] ha".

Kwestionowaną decyzją z dnia [...] kwietnia 2016r. organ naczelny odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego [...] z dnia [...] stycznia 1950r., wskazując na brak urzędowych dokumentów świadczących o prawnym podziale nieruchomości należącej do J. i W. M. jeszcze przed dniem 1 września 1939r., co w konsekwencji wobec spełnienia normy obszarowej [...] ha użytków rolnych uprawniało Urząd Wojewódzki [...] do stwierdzenia, że majątek pn. Ł. podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

O ponowne rozpatrzenie sprawy wystąpiła wnioskodawczyni, reprezentowana przez adw. R. D. Organowi zarzucono nieuprawnioną ocenę stanu faktycznego, polegającą na uznaniu za nieudowodnioną okoliczność zgodnego z prawem podziału majątku Ł. przed 1 września 1939r. i tym samym na błędnym przyjęciu, że majątek ów posiadał powierzchnię uprawniającą do zastosowania przepisów dekretu.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ponownie rozpatrując sprawę wskazał, że kluczowym dla sprawy zagadnieniem jest to, czy majątek ziemski pn. Ł., położony w pow. [...] został przed II wojną światową podzielony na odrębne gospodarstwa, z których żadne nie przekraczało minimalnej wielkości użytków rolnych (50 ha), wymaganej dla nacjonalizacji w trybie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Zdaniem wnioskującej, skutecznego prawnie wyodrębnienia z omawianego majątku nieruchomości należących do J. M., spadkobierców [...], dowodzi Rejestr pomiarowy sporządzony w 1945r. przez mierniczego P.U.Z. w M. W. G.. Przedmiotowa nieruchomość o pow. 96,84 ha jest w nim podzielona pomiędzy:[...].

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ponownie rozpoznając sprawę wskazał, że słusznie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z dnia [...] kwietnia 2016r. organ zaznaczył, że wyżej wskazany Rejestr pomiarowy - co wynika z pisma Starostwa Powiatowego M. z dnia [...] marca 1949r. [...] - jest rejestrem prywatnym sporządzonym przez strony postępowania na okoliczność wyłączenia nieruchomości Ł. spod działania dekretu. Rejestr ten nie mógł być podstawą podziału nieruchomości, zważywszy na uregulowanie art. 2 ust. 2 dekretu, w myśl którego "nieważne są wszystkie prawne lub fizyczne działy nieruchomości ziemskich, wymienionych w art. 2-im ust. 1 pkt e), dokonane po dniu 1 września 1939r.". Podział majątku przed tą datą mógł natomiast wywołać skutki prawne pod warunkiem uzyskaniu zgody ówczesnych władz państwowych na ten podział (art. 1 rozporządzenia tymczasowego Rady Ministrów z dnia 1 września 1919r. normujące przenoszenie własności nieruchomości ziemskich, Dz.U. Nr 73, poz. 428). Z akt sprawy nie wynika, by takiej zgody udzielono. Zdaniem organu strona kwestionująca zasadność przejścia majątku pn. L. na rzecz Państwa nie przedstawiła dowodu, który potwierdzałby dokonanie prawnego podziału nieruchomości przed dniem 1 września 1939r.

Za dokument taki nie można uznać wypisu z przedwojennego rejestru notarialnego o obciążeniu majątku intercyzą. Trudno również przyjąć, że o tytule własności do nieruchomości objętej skarżonym orzeczeniem z dnia [...] stycznia 1950r. może przesądzać zaświadczenie Urzędu Gminy K. z dnia [...] lipca 1945r., wymieniające A. M. i jego żonę [....] jako właścicieli "majątku Ł.", tym bardziej, że ten sam urząd zaświadczeniem z dnia [...] sierpnia 1946r. stwierdził, że "Ob. M. J. posiadała we wsi Ł. tut. Gminy v ha ziemi, która w roku 1945 została wzięta pod Reformę Rolną".

Organ wskazał, że wobec nie udokumentowania prawnego podziału majątku pn.Ł. przed dniem 1 września 1939r., należało przyjąć - za orzeczeniem Urzędu Wojewódzkiego W. z dnia [...] stycznia 1950r. - że w chwili wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, tj. w dniu 13 września 1944r., omawiany majątek stanowił wspólną, niepodzieloną własność "spadkobierców J. i W. małżonków M.". Ponadto, rozbieżności w powierzchni ogólnej nieruchomości pn. Ł., pojawiające się w zgromadzonej dokumentacji są niewielkie. Szkic parcelacyjny podaje obszar [...] ha, zaskarżone orzeczenie Urzędu Wojewódzkiego W. – [...] ha, natomiast rejestr pomiarowy mierniczego T. R. z 1945r. i pismo Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w M. z dnia [...] grudnia 1956r. – [...] ha. Różnice te wynikają najprawdopodobniej z połączenia nieruchomości Ł. w okresie okupacji z nieruchomością P., wspólnego ich przejęcia na rzecz Państwa i w następstwie jednoczesnej parcelacji.

Wobec ustalenia, że powierzchnia majątku ziemskiego w Ł. wynosiła w 1944 roku ponad [...] ha, organ odniósł się do normy obszarowej [...] ha użytków rolnych, którymi w myśl przepisu § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51) są: grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe. Materiał dowodowy sprawy wykazał, że przed wyłączeniem na cele specjalne [...] ha "wykopanych torfów", powierzchnia użytków rolnych nieruchomości Ł. wynosiła ponad[...], rejestr pomiarowy mierniczego T. R. i pismo PPRN w M. –[...].

Organ uznał zatem, że brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego z dnia [...] stycznia 1950r., albowiem zawiera trafne rozstrzygnięcie. W świetle dostępnych materiałów archiwalnych organ słusznie konkludował, że nie doszło do prawnie skutecznego podziału omawianego majątku. W dniu 1 września 1939r. nieruchomość Ł. stanowiła jedną całość w rękach spadkobierców J. i W. małżonków M., a przekraczając normę 50 ha użytków rolnych spełniała warunki przejęcia na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

M. G. złożyła skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2016r. nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego W. z [...] stycznia 1950 r. nr [...].

Skarżąca zarzucała:

1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci obrazy art. 7 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewłaściwą ocenę całokształtu materiału dowodowego,

2. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez błędne zastosowanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6 września 1994 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej w odniesieniu do nieruchomości będących przedmiotem postępowania.

Skarżąca wskazywała, że kluczowym dla sprawy zagadnieniem jest to, czy przedmiotowa nieruchomość została przed II wojną światową podzielona na odrębne gospodarstwa, z których żadne nie przekraczało minimalnej wielkości użytków rolnych (50 ha), wymagalnej dla nacjonalizacji w trybie art 2 ust. 1 lit. e dekretu. Spod nacjonalizacji zostały bowiem wyłączone grunty podzielone prawnie lub fizycznie przed dniem 1 września 1939 r.

W niniejszej sprawie, skarżąca przedstawiła szereg dokumentów z zasobów archiwalnych [...], które jednoznacznie potwierdzają okoliczność podziału nieruchomości przed dniem 1 września 1939. Chociaż rejestr i hipoteka złożona w Sądzie Grodzkim w M. zaginęły w czasie wojny istnieją inne, przedstawione w sprawie dokumenty, potwierdzające podział majątku Ł.

Wątpliwości skarżącego budzi zwłaszcza stwierdzenie organu, że zaświadczenie wydane [...] lipca 1945 r. przez zarząd gminy [...] nie może być uznane za wiążące z tego względu, że zostało wydane na wniosek strony i nie jest oficjalnym dokumentem potwierdzającym własność. W niniejszej sprawie, zaświadczenie wydane w 1945 r. przez zarząd gminy K. potwierdzało podział majątku Ł. i uregulowanie tytułów własności aktami rejentalnymi i hipotecznymi sporządzonymi w [...] r. Zgodnie z zaświadczeniem A. M. i jego żonie J. M. przypadło po [...] ha. Majątek małżonków objęty był ponadto intercyzą, o czym świadczy wypis z przedwojennego rejestru notarialnego. Zdaniem skarżącego skoro akty rejentalne i hipoteczne uległy zniszczeniu to urzędowe zaświadczenie, które jednoznacznie stwierdzało stosunki własnościowe uregulowane w roku 1919 jest miarodajnym i wiarygodnym dowodem stanu faktycznego.

Materialnoprawną podstawę kontrolowanych przez Sąd decyzji stanowił art. 2 ust. 1 lit. e. dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, który stanowił, że na cele reformy rolnej przejęciu będą podlegały stanowiące własność, czy współwłasność osób fizycznych lub prawnych nieruchomości ziemskie o określonym areale - łącznym rozmiarze przekraczającym 100 ha powierzchni ogólnej bądź 50 ha użytków rolnych. Skarżący podkreślał, że nawet istnienie współwłasności w dniu 1 września 1939 r., nieruchomość nie spełniała parametrów o jakich mowa w art 2 ust. 1 lit. e dekretu. Bezsporne jest, że ogólna powierzchnia nieruchomości nie wynosiła więcej niż 100 ha. Mimo niewielkich różnic pomiarowych przyjęto, że całość majątku wynosiła [...] ha. Ponadto, z analizy skarżącej wynika, że powierzchnia użytków rolnych nie przekraczała 50 ha. Jej metoda obliczeń polegała na odjęciu od całości powierzchni gruntów, które reformie rolnej nie podlegały:

1. 30,30 ha torfy wykopane;

2. 0,18 ha staw wodny;

3.0,88 ha rowy wodne po wykopanych torfach;

4. 0.57 ha ziemia pod budynkami i budynki;

5. 14,88 ha torfy niewykopane.

W sumie 47,31 ha, które pomniejszyły rozmiar gruntów użytecznych do 46,37 ha, wyłączając tym samym nieruchomość spod dekretu o reformie rolnej.

Obliczenia Ministerstwa opierały się na odwrotnym założeniu - sumowaniu ziemi użytkowej. Skarżona decyzja zakłada, że grunty rolne, łąki oraz drogi i rowy melioracyjne stanowią łącznie [...] ha przekraczając tym samym normy obszarowe określone w dekrecie. Z orzecznictwa wynika, że z uwagi na tak restrykcyjne uregulowanie - w demokratycznym państwie prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej (art. 1 Konstytucji RP) - nie może ulegać wątpliwości, że przepisy dekretu muszą być stosowane i wykładane ściśle. Na cele reformy rolnej dekret przeznaczał nieruchomości lub ich części, które były lub mogły być wykorzystane do prowadzenia działalności rolniczej. Pojęcie nieruchomości ziemskiej powinno być wyjaśnione z uwzględnieniem normatywnych celów reformy rolnej, a zwłaszcza i w nawiązaniu do przepisów art. 1 ust. 2 dekretu, który ustala, dla realizacji jakich zamierzeń i mają służyć grunty przejmowane na potrzeby reformy rolnej. Zastosowanie w tym zakresie wykładni celowościowej dodatkowo uzasadnia restrykcyjny charakter przepisów dekretu. Obliczenia skarżącej dokonane na podstawie pisma Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, protokołu przejęcia na cele reformy rolnej oraz załączników do parcelacji pozwalają określić obszar który rzeczywiście miał charakter rolniczy i nadawał się do realizacji celu reformy. Grunty o przeznaczeniu na cele rolnicze wchodzące w skład majątku Ł. nie przekraczały powierzchni 50 ha, wyłączając tym samym nieruchomość spod działania dekretu o reformie rolnej.

Różnice wynikały z tego, że plan nieruchomości sporządzony przez mierniczego W. G. i zatwierdzony po wojnie przez Komisarza Państwowego Urzędu Ziemskiego opierał się na planie sporządzonym przez mierniczego S. C. w [...] r., nie uwzględniając części ziemi podarowanej przez dziadka skarżącej pod budowę kościoła[...] w 1925 r. W związku z powyższym, powojenny plan nie odzwierciedlał stanu faktycznego zaistniałego po 1925r. W rzeczywistości powierzchnia nieruchomości nie pozwalała na nacjonalizację majątku na podstawie art 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga rozpoznawana według powyższych kryteriów podlegała oddaleniu w całości jako bezzasadna.

Na wstępie należy zaznaczyć, że w postępowaniu toczącym się w trybie nieważnościowym organ nie rozstrzyga o istocie sprawy będącej przedmiotem postępowania prowadzonego w trybie zwykłym, lecz jego działanie ukierunkowane jest wyłącznie na kontrolę decyzji w aspekcie wystąpienia przesłanek wymienionych w art.156 § 1 k.p.a. Organ rozpatrując sprawę w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji działa więc jako organ kasacyjny i w oparciu o materiał dowodowy, który posłużył do wydania badanego orzeczenia. Charakter postępowania, co do zasady, uniemożliwia gromadzenie nowych dowodów i czynienie nowych ustaleń faktycznych w sprawie. Stąd też organ orzekający w tym trybie dokonuje oceny legalności decyzji na podstawie akt postępowania zwykłego. Nie może prowadzić postępowania w takim zakresie, w jakim ma to miejsce w postępowaniu zwykłym, lecz obowiązany jest skoncentrować się na materiale zgromadzonym w postępowaniu zakończonym weryfikowaną decyzją i ustaleniach poczynionych na jego podstawie.

Wyjaśnić w tym miejscu wypada, iż na zasadzie art. 2 ust. 1 dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. RP Nr 4, poz. 17 z późn. zm.), przejście na rzecz Skarbu Państwa własności wszystkich nieruchomości, określonych w tym artykule w punktach: b, c, d, i e zatem również nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym, należących do osób fizycznych lub prawnych, przekraczających określone normy obszarowe w przypadku przeznaczenia ich na cele reformy rolnej, następowało z mocy samego prawa. W sytuacji istnienia sporu, czy dana nieruchomość podpadała pod przepisy o reformie rolnej, ustalenia te dokonywane były w postępowaniu szczególnym. Postępowanie to przewidywał § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945r. Nr 10, poz. 51 z późn. zm.).

Postepowanie w trybie § 5 ww. rozporządzenia było przeprowadzone w przedmiotowej sprawie. Na mocy orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego W. z dnia [...] stycznia 1950r. nr [...] uznano, że nieruchomość ziemska pn. Ł., stanowiąca własność wspólną spadkobierców J. i W. małżonków M., położona w gm.[...], podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945r. Nr 3, poz. 13, ze zm. - dalej jako "dekret").

Odnosząc się do oceny normy obszarowej dokonanej przez organ w orzeczeniu z dnia [...] stycznia 1950r. kluczowym było ustalenie tego, czy na podstawie przeprowadzonych dowodów organ zasadnie przyjął, że ww. majątek podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN. Natomiast, jeśli organ naruszył przepisy czy stanowiło to rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Kwestią sporną było to, czy majątek ziemski pn. Ł. został przed II wojną światową podzielony na odrębne gospodarstwa, z których żadne nie przekraczało minimalnej wielkości użytków rolnych (50 ha), wymaganej dla nacjonalizacji w trybie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Organ wydający decyzję nacjonalizacyjną stwierdził w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia, że nie przedłożono dokumentów (aktów notarialnych) podziału przedmiotowej nieruchomości. Uznał fakt przebywania H. M. w Ameryce, W. M. w M. i A. M. w M za dowód, że wyżej wymienieni nie wyodrębnili swoich działek i nie gospodarowali na nieruchomości. Stąd Urząd Wojewódzki W. wywiódł, że nieruchomość Ł. w dniu 1 września 1939 r. stanowiła jedną całość w rękach A. i J. małżonków M. Stwierdzono, że rzekomo dokonany podział prywatny nie może mieć skutków, zwłaszcza wobec braku dowodu zgody na podział tej nieruchomości ze strony ówczesnych władz ziemskich, jak tego wymagał art. 1 rozporządzenia tymczasowego Rady Ministrów z 1 września 1919 r. normującego przenoszenie własności nieruchomości ziemskich (Dz. U. z 1919 r. Nr 73, poz. 428).

Teza skarżącej odnośnie podziału nieruchomości Ł. nie znajdowała zatem odzwierciedlenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Przy czym wskazać należy, że w latach 50-siątych organ dysponował identycznym materiałem dowodowym, który zbadała i do którego się odniósł w uzasadnieniu orzeczenia. Należy uznać za prawidłowe poczynione ustalenia wskazujące, że na wykazanie słuszności tezy skarżącej nie jest wystarczająca wzmianka o obciążeniu majątku intercyzą (powoływany przez stronę przy piśmie z 17 lipca 1998 r. wypis z przedwojennego rejestru notarialnego). Istotnie księgi wieczyste uległy zniszczeniu w czasie działań wojennych. Natomiast organ wydający zaskarżoną decyzję nacjonalizacyjną w sentencji wskazał, że była to "nieruchomość stanowiąca własność wspólną spadkobierców J. i W. małżonków M.". We wnioskach do sądu o przepisanie własności nieruchomości na Skarb Państwa określa się nieruchomość Ł. jako współwłasność kilku osób. Jednak w aktach administracyjnych sprawy brak jest potwierdzenia podziału nieruchomości – znajdujący się w aktach, współczesny decyzji nacjonalizacyjnej a prywatny rejestr w aktach sprawy nie może być uznany za miarodajne źródło informacji o stanie prawnym na dzień 1 września 1939 r. Nie odnaleziono także innych dokumentów, np. zezwolenia władz powiatowych na podział nieruchomości należącej do J. i W. M. zgodnie z wówczas obowiązującym art. 1 rozporządzenia tymczasowego Rady Ministrów z dnia 1 września 1919r. normującego przenoszenie własności nieruchomości ziemskich (Dz.U. z 1919r., Nr 73, poz.428). Organ kontrolując orzeczenie Urzędu Wojewódzkiego W. z dnia [...] stycznia 1950r. nr [...] słusznie wskazał, że choć niektóre dokumenty w sprawie, jak zaświadczenie gminy K., uprawdopodabniały przedwojenny podział nieruchomości, jednak ze względu na swój charakter (zaświadczenia na wniosek strony, a nie oficjalnego dokumentu potwierdzającego własność) - nie mogły w ustalonych okolicznościach sprawy być uznane za wiążące.

Zgromadzone dokumenty nie wskazywały na to, by ten podział był podziałem prawnym, a co najwyżej - podziałem do użytkowania. Tym bardziej, że znajdująca się w aktach sprawy poświadczona reprodukcja zaświadczenia tej samej Gminy K. z [...] sierpnia 1946 r. wskazuje na fakt posiadania przez J. M. we wsi Ł. ha "ziemi wziętej w 1945 r. pod Reformę Rolną". Niewielkie rozbieżności w powierzchni przejętej na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości Ł. [...] nie świadczą o nieprawidłowości ustaleń organu wydającego zaskarżoną decyzję a tym bardziej o rażącym naruszeniu prawa. Różnice te mogły wynikać chociażby z faktu połączenia nieruchomości Ł. w okresie okupacji z nieruchomością P. i wspólnego przejęcia wzmiankowanych nieruchomości oraz ich jednoczesnej parcelacji.

Organ wydający decyzję nacjonalizacyjną stwierdził w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia, że nie przedłożono dokumentów (aktów notarialnych) podziału przedmiotowej nieruchomości. Uznał fakt przebywania H. M. w Ameryce, W. M. w M. i A. M. w M. za dowód, że wyżej wymienieni nie wyodrębnili swoich działek i nie gospodarowali na nieruchomości. Stąd Urząd Wojewódzki W. wywiódł, że nieruchomość Ł. w dniu 1 września 1939 r. stanowiła jedną całość w rękach A. i J. małżonków M. Słusznie stwierdzono zatem, że rzekomo dokonany podział prywatny nie może mieć skutków, zwłaszcza wobec braku dowodu zgody na podział tej nieruchomości ze strony ówczesnych władz ziemskich, jak tego wymagał art. 1 rozporządzenia tymczasowego Rady Ministrów z 1 września 1919 r. normującego przenoszenie własności nieruchomości ziemskich (Dz. U. z 1919 r. Nr 73, poz. 428)

Skarżąca podkreślała, że nawet przy istnieniu współwłasności w dniu 1 września 1939 r., nieruchomość nie spełniała parametrów o jakich mowa w art 2 ust. 1 lit. e dekretu. Bezsporne jest, że ogólna powierzchnia nieruchomości nie wynosiła więcej niż 100 ha. Mimo niewielkich różnic pomiarowych przyjęto, że całość majątku wynosiła 93,68 ha. Natomiast, z analizy skarżącej wynika, że powierzchnia użytków rolnych nie przekraczała 50 ha użytków rolnych.

Określenie użytków rolnych zawarte w § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51) wskazywało, że za użytki rolne uważa się grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe.

Jak wynika z akt sprawy, księgi wieczyste zostały zniszczone podczas działań wojennych (o czym świadczy stan faktyczny, zawarty w postanowieniu Sądu Okręgowego w [...]). Natomiast zachował się wniosek Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w W. do Sądu Okręgowego [...] dotyczący nieruchomości ziemskiej Ł. o skreślenie z listy właścicieli nieruchomości M. J. i W. oraz M. A. i J. i wpisanie w ich miejsce, na podstawie dekretu z 6 września 1944 r., Skarbu Państwa. Zachowana w aktach sprawy reprodukcja szkicu parcelacyjnego majątku Ł. zawiera wykaz powierzchni majątku z którego wynika, że jego powierzchnia wynosiła [...]. Rejestr pomiarowy dla nieruchomości [...], ułożony w roku 1945r. przez mierniczego T. R., stwierdzał, że z parcelacji wyłączono 30,80 ha z majątku Ł. Wyłączone nieruchomości są określone jako "wykopane torfy" i w aktach sprawy znajduje się wykaz rozrachunkowy nabywców działek nieruchomości określonej jako "wykopane torfy".

Ponadto, zgromadzone w sprawie dowody (w tym prywatny rejestr wykonany na zlecenie strony ubiegającej się o wyłączenie nieruchomości spod działania przepisów dekretu), wskazują, że przed wyłączeniem na cele specjalne 30,8 ha "wykopanych torfów" nieruchomość Ł. spełniała normę obszarową 50 ha użytków rolnych konieczną do jej przejęcia na własność Skarbu Państwa. Według zachowanych dokumentów powierzchnia użytków rolnych wynosiła przynajmniej 66,7 ha (według ustaleń ze szkicu parcelacyjnego). W rejestrze pomiarowym z okresu przejęcia nieruchomości na własność Skarbu Państwa, po zsumowaniu wielkości użytków o których mowa w § 4 rozporządzenia z 1 marca 1945 r., użytki rolne stanowiły 93,68 ha.

Organ podkreślił, że zaskarżona obecnie decyzja z dnia[...] kwietnia 2016r. wydana została w trybie nadzorczym stwierdzenia nieważności, co oznacza, że organ badał legalność orzeczenia z 1950 roku. Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 kpa organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została z rażącym naruszeniem prawa. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, iż o rażącym naruszeniu prawa można mówić w razie oczywistego naruszenia prawa, to jest takiego, gdy dane rozstrzygnięcie stoi w oczywistej sprzeczności z jasno sformułowanym przepisem prawa, to jest takim, który nie wymaga dalszych wyjaśnień. Chodzi o przekroczenia prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 września 2007r., sygn. akt IV SA/Wa 996/07, wyrok NSA z dnia 30 maja 2008r., sygn. akt II OSK 404/08). W chwili orzekania przez Urząd Wojewódzki Warszawski istniał nie budzący wątpliwości stan prawny, uregulowany przepisem art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

Należy przypomnieć, że organ orzekający w trybie nadzoru dokonuje oceny legalności decyzji (orzeczenia administracyjnego) na podstawie akt postępowania zwykłego. Nie może prowadzić postępowania w takim zakresie, w jakim ma to miejsce w postępowaniu zwykłym, lecz obowiązany jest skoncentrować się na materiale zgromadzonym w postępowaniu zakończonym weryfikowaną decyzją i ustaleniach poczynionych na jego podstawie. Organ dokonując kontroli według wskazanych kryteriów prawidłowo przyjął, że orzeczenie Urzędu Wojewódzkiego W. z dnia [...] stycznia 1950r. nie narusza prawa w stopniu rażącym (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Organ wydając decyzję z dnia [...] stycznia 1950r. odniósł się do zgromadzonego materiału dowodowego i ocenił go na gruncie obowiązujących wówczas przepisów. Zarzuty skarżącego zmierzają natomiast do powtórzenia postępowania zwykłego zakończonego orzeczeniem z dnia [...] stycznia 1950r., co jest niedopuszczalne. Organ nadzoru bada bowiem tylko czy orzeczenie nie narusza prawa w stopniu rażącym.

O rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze, czyli skutki, które wywołuje decyzja. Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. W sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to znaczy taki, który nie wymaga stosowania wykładni prawa. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa. Konieczne jest także, aby stwierdzone naruszenie miało znacznie większą wagę aniżeli stabilność decyzji ostatecznej, o której stanowi art. 16 k.p.a.

Analizując powyższe przesłanki organ słusznie przyjął, że orzeczenie Urzędu Wojewódzkiego W. z dnia [...] stycznia 1950 r. nie narusza prawa w stopniu rażącym. Organ w orzeczeniu z dnia [...] stycznia 1950r. prawidłowo zastosował art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu i § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51). Na podstawi dostępnych dowodów wskazał w jaki sposób ustalił normę obszarową i powierzchnię użytków rolnych majątku ziemskiego i należycie powyższe ustalenia uzasadnił.

Mówić o rażącym naruszeniu prawa można wówczas gdy organ w sposób jaskrawy i oczywisty narusza określone przepisy. Omawiana materia nie była natomiast oczywista i jednoznaczna. Argumenty skargi wskazują na działanie charakterystyczne dla postępowania zwykłego (powoływanie się na dowody wskazujące na inne ustalenia niż przyjęte przez organ dekretowy, polemika z argumentacją organu dekretowego), co nie mogło w żadnej mierze skutkować stwierdzeniem nieważności kontrolowanego orzeczenia, jak słusznie przyjął organ w nadzorze.

Organ rozpoznając przedmiotowa sprawę nie naruszyła zatem prawa materialnego art. 2 ust. 1 lit e dekretu PKWN. Organ dopełnił również obowiązki przewidziane w art. 7 k.p.a. i art. 80 k.p.a., wykazując niezbędną dbałość o dokładne wyjaśnienie sprawy a wszystkie istotne w sprawie fakty i zdarzenia zostały ustalone oraz w dostateczny sposób rozważone, motywy podjętego rozstrzygnięcia należycie przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Materiał zgromadzony w sprawie daje jednoznaczną odpowiedź, co do istotnych elementów niezbędnych dla sformułowania oceny prawnej rozpatrywanej sprawy, a nadto zapewnia możliwość oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu.

Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.