Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 1027/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-04-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 153, art. 106 par. 3, art. 134 par. 1 , art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 1, art. 2 pkt 2 a, art. 6
journal: Dz.U. 1996 nr 87 poz 395
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

SENTENCJA

Dnia 15 kwietnia 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędzia WSA Maria Kwiecińska Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2014 roku sprawy ze skargi A.L. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] września 2013 roku Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, wyrokiem z dnia 28 września 2012r. (II SA/Po 642/12) po raz drugi uchylił wydaną przez Kierownika Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzję z dnia [...] czerwca 2012r. w sprawie odmowy przyznania skarżącej uprawnień do świadczenia pieniężnego. W uzasadnieniu wyroku Sąd zawarł wiążące organ zalecenia co do dalszego postępowania wyjaśniającego.

Sąd badając legalność podjętego w wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania administracyjnego rozstrzygnięcia Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów odmawiającego skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia, w kontekście obowiązujących przepisów prawa oraz zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego uznał iż organ orzekający nie zrealizował wytycznych zawartych we wcześniejszym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 19 stycznia 2012r. (sygn. akt II SA/Po 834/11). W konsekwencji więc zalecenia zawarte w jego treści obligowały Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych do ich zastosowania. Tymczasem, organ nie podjął wskazanych przez Sąd działań w celu ustalenia okoliczności, na które zwracał uwagę Sąd w uzasadnieniu wyroku. Zdaniem sądu niezrozumiałe było przy tym zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia stwierdzenie, iż Kierownik Urzędu nie zanegował faktu wykonywania pracy na kolei przez ojca A.L., a w związku z tym odstąpił od poszukiwania dokumentacji w Polskich Kolejach Państwowych, Archiwum Państwowym i Instytucie Pamięci Narodowej. Wskazano, iż wyżej cytowanym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny zauważył celowość wystąpienia do archiwów nie w celu potwierdzenia, iż ojciec skarżącej pracował na kolei (okoliczność ta nie była kwestionowana) lecz po to by ustalić jaki charakter miała ta praca i czy spełniała kryteria definicji "pracy przymusowej" zawartej w ustawie. Organ zatem winien bądź to wystąpić do wskazanych powyżej placówek o przedmiotową informację, bądź wykazać, że jej zdobycie w przedmiotowych archiwach nie jest możliwe. Nie wypełniając wytycznych Sądu organ naruszył przepis art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i ponownie w zaskarżonej decyzji naruszył treść art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. W tym zakresie aktualne pozostają wnioski zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 19 stycznia 2012r.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] września 2013r., działając na podstawie art. 2 pkt. 2 a, art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1, 2, 4 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 87, poz. 395 ze zm.) odmówił przyznania A. L. uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w ww. ustawie.

W uzasadnieniu organ przedstawił ustalenia stanu faktycznego i rozważania prawne, z których wynika, że strona złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pieniężnego 2 czerwca 2011r. Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z [...] czerwca 2011r. odmówił A. L. przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie z 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. W decyzji tej organ I instancji podał, że nie każda praca w czasie okupacji uprawnia do przyznania świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ustawie. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że A. L. urodziła się czasie wywiezienia rodziców do J. Wnioskodawczyni twierdziła, że rodzice zostali wywiezieni do pracy przymusowej, jednak nie przedstawiła na tę okoliczność żadnych dowodów. Załączone zeznania świadków potwierdzają represję polegającą na wywiezieniu z terenu włączonego w skład III Rzeszy na teren Generalnego Gubernatorstwa, ale nie potwierdzają pracy przymusowej.

A.L. wniosła o ponowne rozpoznanie sprawy zarzucając, iż jej ojciec został skierowany przez Niemców do pracy przymusowej na kolei jako robotnik.

Następnie organ po ponownym rozpoznaniu sprawy, biorąc pod uwagę całokształt zebranego materiału dowodowego uznał, że wniosek nadal nie zasługuje na uwzględnienie.

Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że rodzice Pani A. L. wraz z jej bratem C. oraz siostrami: G., H. i K. zostali w dniu 8 grudnia 1939 r. wysiedleni z rodzinnej miejscowości L. Rodzina została osadzona w hitlerowskim więzieniu we W. Jako dowód strona przedłożyła oświadczenie Pani K. S z dnia 30.09.1998 r. i oświadczenie Pana J. P. z dnia 30.09.1998 r. Ponadto z tytułu pobytu w hitlerowskim więzieniu w grudniu 1939 r. rodzeństwo strony Pani H. W, Pani G. N. i Pan C. A. uzyskali uprawnienia kombatanckie określone w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2012 r. poz. 400). Po opuszczeniu więzienia rodzina trafiła do miejscowości J. Pobyt w tej miejscowości potwierdzają zapisy w ankiecie matki strony Pani S. A. kierowanej w dniu 03.05.1952 r. do Powiatowego Biura Dowodów Osobistych, informacje podane w zaświadczeniu Archiwum Państwowego Oddział w J. z dnia 12.05.1998 r. oraz fakt wydania matce wnioskodawczym w roku 1943 w Starostwie Powiatowym Karty rozpoznawczej - niem. Kennkarte (wpis w karcie meldunkowej Nr [...] z dnia [...].02.1951 r.).Dalej organ podał, że po wywiezieniu do miejscowości J. początkowo rodzina mieszkała na ogólnej sali, a po wysiedleniu osób narodowości żydowskiej z J. otrzymali mieszkanie w rynku. W 1941 roku z uwagi na rozpoczęcie przez ojca strony pracy na kolei rodzina przeprowadziła się do baraku na dworcu kolejowym. Ojciec Pani A.L., podobnie jak inni mieszkańcy J. początkowo pracował przy budowie umocnień, a od 1941 roku na dworcu kolejowym na zmianę z innym Polakiem wykonywał prace porządkowe: sprzątanie torów kolejowych i peronów, opróżnianie koszy. Także rodzeństwo strony pracowało w miarę możliwości: brat w warsztatach kolejowych, a jedna z sióstr po ukończeniu 12 lat została przydzielona do budowy umocnień. Matka nie pracowała i opiekowała się dziećmi, w tym wnioskodawczynią urodzoną w dniu 27.03.1941 r. już podczas pobytu na wysiedleniu. Siostra strony H. w latach 1941-1943 uczęszczała do szkoły. Władze niemieckie wydały ojcu strony dokument potwierdzający zatrudnienie: Arbeitsbuch (książkę pracy) oraz Kennkarte (kartę rozpoznawczą), która była stosowanym podczas okupacji dowodem tożsamości. Dodatkowo rodzina otrzymywała "Bezugskarte" pozwalającą na wykupienie żywności, obuwia i nici. Powyższe informacje dotyczące pobytu na wysiedleniu potwierdziła siostra wnioskodawczyni Pani H. W. podczas przesłuchania, które odbyło się w dniu 24 maja 2012 r. w Urzędzie Miejskim.

Jakkolwiek nie budzi wątpliwości fakt wysiedlenia rodziny wnioskodawczym w czasie okupacji do J. to zdaniem Kierownika Urzędu w przypadku strony nie został spełniony zawarty w art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy warunek deportacji do pracy przymusowej. Przedłożony w sprawie materiał dowodowy oraz informacje zawarte w dokumentach rodzeństwa wnioskodawczym Pani H. W., Pani G. N. i Pana C. A. przedłożonych w trakcie ubiegania się o przyznanie uprawnień kombatanckich wskazują wyraźnie, że rodzina została wysiedlona z miejsca zamieszkania w czasie wojny, co nie jest jednoznaczne z deportacją do pracy. Warto zauważyć, że jedynie ojciec strony oraz dwójka jej rodzeństwa pracowali podczas pobytu na wysiedleniu, co wynikało z konieczności utrzymania rodziny i pozwalało na otrzymywanie kart przydziału żywności i ubrań. Matka opiekowała się w tym czasie dziećmi, które mogły nawet uczęszczać do szkoły do chwili jej zamknięcia. Organ, wykonując zalecenia WSA w Poznaniu zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 28 września 2012 r. zwrócił się do archiwów państwowych w K. i P., Instytutu Pamięci Narodowej oraz Archiwum Zakładowego Polskich Kolei Państwowych celem uzyskania informacji na temat charakteru pracy ojca Pani L. na kolei. Kwerendy archiwalne przeprowadzone w w/w. instytucjach przyniosły wynik negatywny.

W tym miejscu podkreślono, że Kierownik Urzędu nie kwestionuje ciężkiej sytuacji strony i jej rodziny na wysiedleniu. Jednakże uprawnienie do świadczenia pieniężnego nie przysługuje z tytułu wysiedlenia, lecz wywiezienia do pracy przymusowej. Należy podkreślić, iż każda osoba (rodzina), która została wysiedlona w czasie okupacji, aby utrzymać się przy życiu najczęściej była zobowiązana do podjęcia pracy. Natomiast w/w ustawą o świadczeniu pieniężnym zostały objęte jedynie te osoby, które zostały deportowane (wywiezione) w celu wykonywania pracy przymusowej. Należałoby więc przyjąć, iż osoby (rodziny), które były zobowiązane do podjęcia pracy przebywając na wysiedleniu (przede wszystkim w celu zapewnienia egzystencji sobie czy rodzinie) nie są objęte przepisami w/w ustawy. Organ nie kwestionuje wysiedlenia rodziny strony w czasie okupacji i późniejszej pracy jej ojca na dworcu kolejowym. W ocenie organu brak jest natomiast podstaw do twierdzenia, iż strona przebywając na wysiedleniu z rodzicami podlegała represjom, o których mowa w art. 2 pkt 2 cyt. ustawy. Organ powołując się na wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 lipca 2013 r. II OSK 725/12 wskazał, że aby przyznać świadczenie pieniężne na podstawie cyt. ustawy nie jest wystarczające stwierdzenie, że wystąpiła deportacja, ale że miała ona związek z wywiezieniem do pracy przymusowej. Wskazał ponadto, iż z przepisów ustawy o świadczeniu pieniężnym, jak i z wydanego na jej podstawie cyt. rozporządzenia wynika że to przede wszystkim na wnioskodawcy spoczywa ciężar przedstawienia tego rodzaju dowodów, które posłużyłyby do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Nie można w tej sytuacji przerzucać na organ obowiązku zebrania dowodów, które miałyby świadczyć na korzyść wnioskującej o przyznanie świadczenia strony, gdy w szczególności strona takich środków nie wskazała. Nadto organ zwrócił uwagę na fakt, że okoliczność, która ma znaczenie dla sprawy - zgodnie z regułami ustanowionymi w kpa - winna być dokładnie udowodniona dowodami bezpośrednimi lub pośrednimi.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła A. L., domagając się zasądzenia jej świadczenia pieniężnego. Skarżąca wskazała, że nie podlega żadnej dyskusji, że jej rodzina, rodzice wraz z rodzeństwem, zostali osadzeni w hitlerowskim więzieniu we W., a następnie nie za ich zgodą zostali deportowani do pracy niewolniczej. Wobec powyższego został spełniony warunek w art. 2 pkt 2 lit. "a". Jest dowolną interpretacją Urzędu, że najpierw ludzi zamyka się w więzieniu, a następnie ich się przesiedla do województwa kieleckiego. Ojciec przymusowo pracował posiadał wszystkie dokumenty, z których nigdzie nie wynika, że była to praca przymusowa. Niemcy w czasie okupacji hitlerowskiej żadnemu z Polaków takowych zaświadczeń nie wydawali.

W ocenie skarżącej, jeżeli rodzinę deportowano i zmuszano do pracy także przy budowie okopów i umocnień wojskowych, to wynika to z tego że była to praca przymusowa. Moja mama zmuszona była do opieki nad dwójką małoletnich dzieci, z których jedno było niepełnosprawne lekarza niemieckiego. Nie podlega zatem żadnej dyskusji że:

1) cała rodzina była w więzieniu we W.

2) wbrew własnej woli rodzina była deportowana do pracy niewolniczej w odległe i nieznane jej miejsca

3) potwierdzające dokumenty, że ojciec pracował przymusowo Urząd miał do wglądu

4) nikomu Niemcy nie wpisywali w jakiekolwiek dokumenty, że praca jest przymusowa

5) urodziłam się podczas deportacji i pracy przymusowej członków rodziny

6) argument używany przez Urząd, że rodzina dostawała kartki żywnościowe i papiery, a także że siostra uczęszczała do szkoły niemieckiej nie może świadczyć przeciwko sprawie.

Wniosła zatem o wnikliwe przesłuchanie żyjących członków rodziny.

Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i powołał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje

Skarga okazała się niezasadna.

W pierwszym rzędzie wskazać należy, iż zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm., dalej p.p.s.a.) ocena prawa i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu, wiążą w tej sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie i zaniechanie było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, będzie on zawsze związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 września 2010 r., II FSK 782/09). Skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą bowiem każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne oraz ewentualne przyszłe postępowania sądowoadministarcyjne.

Związanie oceną prawną wyrażoną w uzasadnieniu wyroku oznacza, iż organ nie może samodzielnie formułować nowych, odmiennych ocen prawnych od tych wyrażonych w prawomocnym wyroku sądowym. Podkreślenia wymaga, iż obowiązkiem organu ponownie rozpoznającego sprawę jest podporządkowanie się w całości ocenie wyrażonej przez sąd i wykonanie wskazań zawartych w uzasadnienie wyroku. Ocena prawna wyrażona przez sąd administracyjny traci moc wyłącznie w razie zmiany po wydaniu orzeczenia sądowego istotnych okoliczności faktycznych lub prawnych, a także przy wzruszeniu tego orzeczenia w przewidzianym do tego trybie (por. J.P. Tarno w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wyd. IV, Warszawa 2010 r., str. 359-362). Taka sytuacja nie miała w niniejszej sprawie miejsca.

W tym zakresie stwierdzić należy, że Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych ponownie rozpoznający sprawę wykonał wskazania zawarte w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 28 września 2012r. Zwrócił się do Archiwum Państwowego, Instytutu Pamięci Narodowej odnośnie skierowania do pracy przymusowej ojca skarżącej (k. 120 i 121 akt adm.) oraz do Zasobu Archiwalnego Zakładowego Centrali PKP SA odnośnie skierowania do pracy przymusowej na kolei. Uzupełnił materiał dowody o pisma z tych instytucji stanowiące odpowiedź na zadane pytania z których wynika, że w zgromadzonych zasobach archiwalnych nie znaleziono dokumentów dotyczących S. A. oraz jego rodziny, w tym dokumentów mogących poświadczyć pracę i jej charakter w tym pracę na kolei (k. 126, 129, 140, 158, 160 akt administracyjnych ).

Z uwagi na powyższe Kierownik dokonał ponownych ustaleń faktycznych w sprawie w oparciu, o które ponownie rozstrzygnął niniejszą sprawę. Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielił te ustalenia faktyczne przyjmując je za własne i czyniąc podstawą swych rozważań.

Kwestia zasadności przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego określona została w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm., dalej "ustawa"). Przepis artykułu 1 tej ustawy przewiduje prawo do świadczenia pieniężnego dla osób, które podlegały represjom określonym w ustawie, z tym że nie wszystkich osób, które doznały represji okresu wojennego i powojennego. Nie dotyczy też wszystkich rodzajów i form represji, jakim w tym okresie poddani byli obywatele polscy. Omawiana ustawa przewiduje pewien ograniczony zakres rekompensat dla konkretnie ustalonych grup ofiar, z tytułu ściśle określonych rodzajów represji. Rodzaje represji, których doznanie, z zastrzeżeniem wymagań art. 1 ustawy, uprawnia do ubiegania się o przyznanie świadczenia pieniężnego, zostały wymienione enumeratywnie w art. 2 ustawy i obejmują:

1. osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych;

2. deportację (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. na terytorium: a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945; b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.

Oznacza to, że ustawowym prawem do świadczenia pieniężnego objęte są osoby, oraz ich dzieci urodzone w czasie deportacji, w szczególnej sytuacji, gdy deportacja miała miejsce w celu pracy przymusowej. Ustawa wymaga, by zachowanie okupanta miało charakter deportacji w celu wykonywania pracy przymusowej (wyr. WSA w Poznaniu z 15 listopada 2011r., IV SA/Po 1104/11, dostępne www.cbois.nsa.gov.pl). W ocenie sądu orzekającego wykładnia przepisu art. 2 pkt. 2 lit. a ustawy dokonana w zaskarżonej decyzji jest prawidłowa. W szczególności ustalenie, że celem deportacji było wywiezienie rodziców skarżącej z zamieszkałej przez nich miejscowości, z terenu Wielkopolski, w ramach akcji zasiedlania Kraju Warty przez Niemców, jako terenu włączonego w granice III Rzeszy, na teren Generalnej Guberni. Zgromadzony w aktach sprawy materiał dowody nie pozwolił na stwierdzenie, że wysiedlenie rodziny skarżącej miało miejsce w celu pracy przymusowej. Skutkiem tego praca rodziców skarżącej po ich wywiezieniu nie była pracą przymusową. Jak podaje się w orzecznictwie praca przymusowa na rzecz okupanta to praca pod nadzorem i kierownictwem przedstawiciela konkretnej instytucji niemieckiej, np. gospodarza niemieckiego – tymczasem ojciec skarżącej po wywiezieniu ze swojego gospodarstwa na skutek pacyfikacji ich wsi, najpierw skierowany został, tak jak inni mieszkańcy wsi J. do pracy przy umocnieniach, a potem do prac porządkowych na kolei. Matka opiekowała się dzieckiem Niemca. Także rodzeństwo pracowało w miarę możliwości: brat w warsztatach, a jedna ze sióstr przy budowie umocnień, co było powszechne w ramach obowiązującego na terenach Generalnej Guberni wprowadzonego przez okupanta prawa. Historycznej analizy takiego stanu rzeczy dokonano w uzasadnieniu Uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 października 1998 r. OPS 5/98.

Początkowo na podstawie dekretu Kanclerza Rzeszy z dnia 12 października 1939 r., dotyczącego administrowania okupowanymi obszarami Polski, wydane zostały rozporządzenia Generalnego Gubernatora: z dnia 26 października 1939 r., wprowadzające natychmiast wykonalny obowiązek pracy dla wszystkich mieszkańców GG, i z dnia 14 grudnia 1939 r., upoważniające gubernatorów dystryktów do zarządzenia obowiązku pracy młodocianych w wieku 14-18 lat. Jednakże już 31 października 1939 r. zostało wydane rozporządzenie wykonawcze Rządu GG - Wydziału Pracy do rozporządzenia Generalnego Gubernatora z dnia 26 października 1939 r., stanowiące, iż obowiązany do pracy jest każdy, kto jest do niej zdolny, z zaznaczeniem, że osoby nie w pełni zdolne do pracy mogą być "wykorzystywane zgodnie ze swoimi możliwościami". Oznaczało to - i tak było w praktyce realizowane - powszechny obowiązek pracy, obejmujący wszystkich mieszkańców GG bez względu na wiek i stan zdrowia. Zgodnie z tym rozporządzeniem przymus pracy był realizowany pod sankcją kary więzienia bądź grzywny w nieograniczonej wysokości. Wydłużono też czas pracy, określony teoretycznie na 10 godzin na dobę, ale z możliwością przedłużenia "przy istotnych potrzebach", łącznie z możliwością zatrudnienia w niedziele i święta (rozporządzenie Generalnego Gubernatora z dnia 13 czerwca 1940 r.).

Przedstawione niemieckie prawodawstwo wprowadzone na terenie Generalnej Guberni oraz znany z przekazów historycznych stan faktyczny w zakresie zmuszania Polaków do pracy na rzecz III Rzeszy wykazują niezbicie, że praca niewolnicza była zjawiskiem powszechnym. Była to częstokroć praca ponad siły, wykonywana w warunkach prowadzących do wyniszczenia i o znamionach represji skierowanej przeciwko narodowi polskiemu. Przepisy omawianej ustawy jednak nie przewidują świadczeń dla wszystkich poszkodowanych w powyższy sposób, lecz tylko dla tych, względem których okupant stosował represję pracy niewolniczej w zaostrzonej formie w postaci deportacji do pracy przymusowej. Ustawowe ograniczenia, jak należy sądzić, zostały zapewne podyktowane możliwościami państwa, skoro należnych odszkodowań nie udało się (jak dotychczas) wynegocjować, a świadczenie jest finansowane z budżetu państwa (art. 6 ustawy).

W odniesieniu do pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy, wykonywanej w latach 1939-1945, prawo do świadczenia ograniczono do przypadków wymienionych w art. 2 pkt 1 i pkt 2 lit. a) ustawy. Dotyczy ono osób osadzonych w obozach pracy przymusowej, lecz tylko z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych, z wyłączeniem innych przyczyn. Rodzice skarżącej, jak wynika z jej twierdzeń oraz twierdzeń sióstr i brata nie byli poddani przymusowej pracy w obozie pracy przymusowej. Konieczność pracy ojca skarżącej i rodzeństwa w przydzielonych ich miejscach wynikała z faktu zapewnienia rodzinie koniecznego utrzymania oraz z restrykcyjnych wobec polaków przepisów dotyczących obowiązku świadczenia pracy.

Natomiast prawem do świadczenia przewidzianego w ustawie objęto przypadki represji zaostrzonej w stosunku do obowiązującego powszechnego obowiązku pracy, związanej z osadzeniem w obozie pracy albo wykonywaniem pracy pod szczególnych dozorem przedstawicieli władz hitlerowskich.

W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie nie są więc spełnione przesłanki z art. 2 pkt.2 lit. a) ustawy, wobec czego świadczenie pieniężne skarżącej nie może być przyznane. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym aby przyznać świadczenie pieniężne na podstawie ustawy z 1996r. nie jest wystarczające stwierdzenie, że wystąpiła deportacja, ale wykazać należy, że miała ona związek z wywiezieniem do pracy przymusowej (wyr. NSA z 31 lipca 2013r., II OSK 725.12, dostępne www.cebios.nsa.gov.pl). Zatem, aby skarżącej mogło zostać przyznane świadczenie pieniężne winno zostać udowodnione, że deportacja jej rodziny nastąpiła do wykonywania pracy przymusowej. Skoro w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy taka okoliczność nie została udowodniona, to uznać należy że taka okoliczność nie wystąpiła. Przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, ani przepisy ustawy z 1996r. o świadczeniu pieniężnym nie przewidują domniemania w kwestii ustalenia, czy osoba deportowana lub jej rodzina wykonywała pracę przymusową w rozumieniu ustawy. Ojciec skarżącej i jej rodzeństwo byli skierowani przez okupanta do pracy przymusowej w miejscu przesiedlenia, ale w ramach powszechnego obowiązku pracy obejmującego Polaków na ternach Generalnej Guberni.

Nadto zaznaczyć należy, że postępowanie przed sądem administracyjnym polega na kontroli legalności postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd administracyjny nie prowadzi więc postępowania zmierzającego do dokonania ustaleń stanu faktycznego, postępowania dowodowego co do istoty spawy i nie orzeka merytorycznie o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia pieniężnego w niniejszej sprawie. Zgodnie z art. 106 §3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270, dalej "p.p.s.a.") sąd administracyjny może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Zatem brak podstaw do przesłuchania przed sądem administracyjnym świadków i zasądzenia żądanego świadczenia pieniężnego, o co wnosiła skarżąca.

Reasumując, zdaniem Sądu zaskarżona decyzja nie narusza obowiązujących przepisów prawa materialnego, a wydana została po przeprowadzeniu w sposób prawidłowy postępowania administracyjnego. Mając powyższe na uwadze, zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle tego przepisu Sąd nie dopatrzył się również innych naruszeń przepisów postępowania, które skutkowałoby uchyleniem zaskarżonej decyzji Kierownika Urzędu.

W tym stanie rzeczy Sąd na zasadzie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił, jako nieuzasadnioną.