Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 762/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-06-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 75a ust. 3, art. 75i
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1058
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki (spr.) Protokolant Monika Staniszewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką oddala skargę


UZASADNIENIE

Uchwałą nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisja Egzaminacyjna Nr [...] do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] (dalej: Komisja Egzaminacyjna) ustaliła negatywny wynik egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką p. M. M. (dalej: kandydata, skarżącego). Z uzasadnienia uchwały wynika, że kandydat uzyskał z testu wyboru 186 punktów. Komisja Egzaminacyjna podniosła, że zgodnie z treścią art. 75i ust. 3 ustawy - Prawo o adwokaturze, pozytywny wynik z egzaminu konkursowego uzyskuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów, a zatem uzyskana przez M. M. liczba punktów przesądza o negatywnym wyniku egzaminu.

W odwołaniu skarżący stwierdził, że pytania zawarte w teście o numerach: 68, 75, 109, 186, 200, 203 i 248 były wadliwie skonstruowane, szczególnie w odniesieniu do odpowiedzi wskazywanych w kluczu odpowiedzi jako prawidłowe, a w piśmie z dnia [...] listopada 2008 r. szeroko opisał zarzuty stawiane tym pytaniom. W konkluzji skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej uchwały, poprzez uznanie prawidłowości udzielonych przez siebie odpowiedzi za poprawne i uznaniu, że uzyskał pozytywny wynik egzaminu, a tym samym wydanie decyzji umożliwiającej wpis na listę aplikantów adwokackich.

Decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 75j ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058, z późn. zm.), po rozpoznaniu odwołania kandydata od uchwały nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej w sprawie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką, utrzymano w mocy zaskarżoną uchwałę.

W ocenie Ministra Sprawiedliwości odwołanie kandydata nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 75i ust. 1 ustawy — Prawo o adwokaturze, egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt. Natomiast art. 75i ust. 3 stanowi, że pozytywny wynik z egzaminu konkursowego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów.

Jak wynika z ustaleń Komisji Egzaminacyjnej i po ponownym przeliczeniu punktacji przez organ II instancji, skarżący uzyskał z egzaminu 186 punktów, a zatem nie uzyskał wymaganych ustawowo 190 punktów, przy czym każdy wynik poniżej określonego ustawowego progu jest wynikiem negatywnym, niezależnie od liczby brakujących punktów, zgodnie z cytowanym wyżej przepisem ustawy — Prawo o adwokaturze.

Decyzja dotycząca ustalenia wyniku egzaminu konkursowego nie jest decyzją uznaniową, w której Minister Sprawiedliwości ma możliwość wyboru i swobodnej oceny, jaki wynik kandydata może uznać za pozytywny. Ustawa w art. 75i ust. 3 jednoznacznie przesądza, że pozytywny wynik uzyskuje kandydat, który otrzymał co najmniej 190 punktów. Przyjęcie zatem przez Ministra Sprawiedliwości w decyzji, że kandydat uzyskał wynik pozytywny możliwe jest tylko wówczas, jeśli po analizie rozwiązanego przez kandydata testu można ustalić, że uzyskał on 190 punktów, co w niniejszej sprawie nie ma miejsca.

Niezasadne są zarzuty skarżącego dotyczące pytań nr: 68, 75, 109, 186, 200, 203 oraz 248.

Pytanie nr 68 brzmiało:

"Według Kodeksu cywilnego, na nieważność oświadczenia woli ze względu na wadę takiego oświadczenia złożonego dla pozoru za zgodą drugiej strony, może powoływać się:

A. tylko ta osoba, która złożyła oświadczenie woli dotknięte wadą,

B. tylko strony czynności prawnej, która doszła do skutku na mocy złożenia oświadczenia dotkniętego wada,

C. każdy."

Według klucza odpowiedzi prawidłowa to odpowiedź "C" oparta o treść art. 83 k.c. w zw. z art. 58 k.c., zaś skarżący udzielił odpowiedzi "A".

Kandydat zarzucił, że wadliwa jest konstrukcja przedmiotowego pytania i w konsekwencji prowadzi do jego wieloznaczności, a ponadto wadliwie powołano podstawę prawną odpowiedzi uznanej za poprawną. W związku z tym wniósł o uznanie udzielonej przez niego odpowiedzi za prawidłową i przyznanie mu punktu.

Organ stwierdził, że pytanie dotyczyło kręgu osób, które mogą powołać się na nieważność oświadczenia woli ze względu na jego wadę poprzez złożenie go dla pozoru za zgodą drugiej strony.

Art. 83 § 1 k.c. przesądza, że oświadczenie złożone drugiej stronie dla pozoru za jej zgodą jest nieważne. Regulacja zawarta w art. 83 k.c. jest wyczerpująca i bez znaczenia pozostaje, czy była ona sprzeczna z ustawą, mającą na celu obejście ustawy lub z zasadami współżycia społecznego.

Pozorność oświadczenia woli pociąga za sobą bezwzględną nieważność czynności prawnej, bez względu na cel, czy skutek takiego oświadczenia.

Na nieważność czynności prawnej pozornej może powołać się każdy. Także osoba, która złożyła pozorne oświadczenie woli, może powołać się na pozorność. Spadkobiercy mogą dowodzić pozorności umowy (np. pożyczki) zawartej przez spadkodawcę, gdy umowa taka godzi w ich prawa.

Pytanie nr 68 było zatem skonstruowane prawidłowo i pozwalało na udzielenie jednej poprawnej odpowiedzi.

Pytanie nr 75 brzmiało:

"Według Kodeksu cywilnego, małżonek, w stosunku do którego orzeczono separację i któremu nie służy żadne prawo do lokalu mieszkalnego, w którym zamieszkiwał wspólnie ze swym współmałżonkiem aż do dnia jego śmierci, niebędący spadkobiercą swego małżonka:

A. jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w dotychczasowym zakresie w ciągu trzech miesięcy od otwarcia spadku,

B. jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w dotychczasowym zakresie w ciągu miesiąca od otwarcia spadku,

C. w ogóle nie jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania."

Zgodnie z kluczem odpowiedzi poprawną jest odpowiedź "C", której podstawę prawną stanowi przepis art. 9351 k.c. w zw. z art. 923 k.c. Skarżący wybrał odpowiedź "A".

W odwołaniu kandydat zarzucił, że powyższe pytanie skonstruowane zostało nieprecyzyjnie, a ponadto odnośnie zagadnienia poruszonego w pytaniu istnieje w doktrynie spór i w związku z tym możliwe było udzielenie na to pytanie więcej niż jednej odpowiedzi poprawnej, tj. odpowiedzi "A" i "C".

Przytoczył także bardzo obszerną argumentację według której, jego zdaniem, wykładnia gramatyczna i systemowa przepisu art. 923 k.c. przemawia za poprawnością odpowiedzi ,,A". Podniósł ponadto, że w świetle poglądów prezentowanych przez przedstawicieli doktryny, kierując się względami natury humanitarnej, przyznać należy małżonkowi, który mimo separacji jest nadal osobą bliską spadkodawcy i który zamieszkiwały z nim do dnia jego śmierci, uprawnienia do korzystania z mieszkania i urządzenia domowego w dotychczasowym zakresie w ciągu trzech miesięcy od otwarcia spadku. Wskazując na powyższe wniósł o przyznanie mu za to pytanie punktu.

Organ uznał zarzuty skarżącego za niezasadne. Art. 923 § 1 k.c. stanowi, że małżonek i inne osoby bliskie spadkodawcy, które mieszkały z nim do dnia jego śmierci, są uprawnione do korzystania w ciągu trzech miesięcy od otwarcia spadku z mieszkania i urządzenia domowego w zakresie dotychczasowym.

Istota pytania sprowadzała się do ustalenia, czy uprawnienie to dotyczy małżonka, w stosunku do którego orzeczono separację.

Treść przepisu nie pozostawia wątpliwości, że obejmuje on swoim zakresem osobę, która pozostaje — w chwili śmierci — małżonkiem spadkodawcy.

Sytuację prawną małżonka, w stosunku do którego orzeczono separację reguluje natomiast art. 61 4 § 1 k.r.io. , który stanowi, że orzeczenie separacji powoduje skutki takie, jak rozwiązanie małżeństwa przez rozwód, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Z przepisów tych wprost zatem wynika, że małżonek, w stosunku do którego orzeczono separację nie jest małżonkiem, o którym mowa w treści art. 923 k.c., zatem nie służy mu uprawnienie przewidziane w tym przepisie.

Brzmienie przepisów jest jednoznaczne i takie też poglądy są jednogłośnie wypowiadane przez doktrynę i orzecznictwo.

Wobec powyższego, w ocenie organu, nie można było zaliczyć udzielonej przez skarżącego odpowiedzi "A" na to pytanie jako prawidłowej. Dodatkowo organ wskazał, że rozwiązanie testu, zgodnie z pouczeniem zawartym na teście, polegało na zakreśleniu odpowiedzi, która w połączeniu z pytaniem tworzyła zdanie prawdziwe. Bezspornie połączenie odpowiedzi "A" i "B" z pytaniem nie tworzy zdań prawdziwych na gruncie obowiązującego prawa.

Pytanie nr 109 brzmiało:

"Według kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli strona nie złożyła wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku wydanego przez sąd drugiej instancji i nie wniosła o doręczenie jej odpisu tego wyroku z uzasadnieniem, a w sprawie tej skarga kasacyjna jest dopuszczalna:

A. strona nie może wnieść skutecznie skargi kasacyjnej,

B. okoliczność ta nie ma znaczenia dla skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej i strona może ją wnieść w terminie przewidzianym przez Kodeks postępowania cywilnego,

C. strona może wnieść skargę kasacyjną i termin do jej wniesienia ulega przedłużeniu o termin do złożenia sporządzenie uzasadnienia."

Według klucza odpowiedzi prawidłową odpowiedzią, jest odpowiedź "A", której podstawę prawną stanowi przepis art. 3985 § 1 k.p.c. Skarżący na pytanie to udzielił odpowiedzi "B".

Kandydat zarzucił, że i to pytanie sformułowane zostało nieprecyzyjnie i w związku z tym wśród propozycji odpowiedzi dwie są poprawne, tj. "A" i "B".

Jako argument wskazał przepis art. 387 § 4 k.p.c., który dopuszcza sytuację, w której skarga kasacyjna zostanie złożona pomimo braku sporządzenia przez sąd drugiej instancji uzasadnienia orzeczenia. Podniósł ponadto, że odpowiedź na powyższe pytanie nie wynika bezpośrednio z przepisów k.p.c., lecz z orzecznictwa Sądu Najwyższego.

W ocenie Ministra Sprawiedliwości z zarzutami skarżącego zgodzić się nie można.

Wbrew wywodom skarżącego, odpowiedź na skarżone pytanie wynika bezpośrednio z art. 3985 § 1 k.p.c., w którym to przepisie ustawodawca określił wprost, że skargę kasacyjną wnosi się "w terminie dwóch miesięcy od dnia doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem stronie skarżącej". W konsekwencji, jeżeli nie nastąpiło takie doręczenie, gdyż strona o nie nie wnosiła lub uczyniła to nieskutecznie, bo z przekroczeniem siedmiodniowego terminu na zgłoszenie takiego wniosku, dla takiej strony w ogóle nie powstaje możliwość skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej. Skoro ustawodawca wprowadził takie uregulowanie, właściwe jedynie w postępowaniu kasacyjnym (w postępowaniu apelacyjnym przewidział natomiast możliwość wniesienia tzw. apelacji wprost, tj. bez konieczności uprzedniego wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia wyroku sądu I instancji - art. 369 § 2 k.p.c.), to w żadnym też razie w postępowaniu kasacyjnym nie ma możliwości zastosowania art. 39821 k.p.c.

Także w orzecznictwie oraz w literaturze nie ma wątpliwości, że w sytuacji opisanej w treści tego pytania, jeżeli strona nie złożyła wniosku o doręczenie jej odpisu wyroku sądu drugiej instancji wraz z uzasadnieniem, to nie może skutecznie wnieść skargi kasacyjnej.

Z treści pytania wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że dotyczyło ono uprawnienia do skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej wyłącznie przez stronę postępowania, a nie żaden z podmiotów wymienionych w art. 3985 § 2 k.p.c., a do takich podmiotów odnosi się art. 387 § 4 k.p.c., który skarżący powołał.

Z tych powodów Minister stwierdził, że pytanie nr 109 sformułowane zostało właściwie i jedyną poprawną odpowiedzią na nie jest odpowiedź "A". Brak jest więc podstaw do przyznania skarżącemu punktu.

Pytanie nr 186 brzmiało:

"Zgodnie z Kodeksem postępowania administracyjnego i ustawą Prawo dewizowe, postępowanie administracyjne prowadzone w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego jest:

A. jednoinstancyjne,

B. dwuinstancyjne,

C. trójinstancyjne."

Według klucza prawidłowa odpowiedź na to pytanie to odpowiedź "A", oparta na treści przepisu art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. Prawo dewizowe (Dz. U. Nr 41, poz. 1178 ze zm.) w zw. z art. 127 § 3 K.p.a., natomiast skarżący wybrał odpowiedź "B".

W odwołaniu skarżący zarzucił, że w pytaniu nr 186, z uwagi na istniejące spory w doktrynie i orzecznictwie, istnieją dwie poprawne odpowiedzi, zarówno zgodna z kluczem odpowiedź "A", jak i wskazana przez niego odpowiedź "B" i na poparcie swego stanowiska przytoczył przykłady z orzecznictwa oraz poglądy komentatorów.

W ocenie organu zarzuty skarżącego nie zasługują na uwzględnienie.

Zgodnie z K.p.a. i ustawą - Prawo dewizowe, postępowanie administracyjne prowadzone w sprawie indywidualnego zezwolenia jest jednoinstancyjne (odpowiedź "A"). Stosownie do art. 8 ust. 3 ustawy — Prawo dewizowe, do decyzji Prezesa Narodowego Banku Polskiego wydanych w sprawach związanych z udzielaniem indywidualnych zezwoleń dewizowych, stosuje się odpowiednio art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Stosownie do treści art. 127 § 3 k.p.a., od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji.

Przytoczona przez skarżącego argumentacja koncentruje się wokół kwestii istoty wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez ten sam organ jako środka zaskarżenia. Rozważania te nie mają znaczenia dla wyboru właściwej odpowiedzi na pytanie testowe, które odnosi się do zagadnienia liczby instancji postępowania administracyjnego prowadzonego w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Prezesa NBP nie jest dewolutywny. Skoro nie ma organu wyższego (odwoławczego) nad Prezesem banku centralnego, sprawa indywidualnego zezwolenia dewizowego nie może być rozpatrzona ponownie przez inny, drugoinstancyjny organ administracji publicznej. Niewystępowanie cechy dewolutywności środka zaskarżenia powoduje więc ponowne rozpatrzenie sprawy przez ten sam organ, który prowadził postępowanie w pierwszej instancji.

Żaden przepis prawa nie upoważnia do stwierdzenia, że Prezes NBP w sprawach indywidualnych zezwoleń dewizowych jest zarazem organem I i II instancji. Co więcej, powszechnie jest akceptowana ścisła wykładnia przepisów o kompetencji organów administracji publicznej w systemie porządku konstytucyjnego opartego o zasadę ustrojową praworządności i demokratycznego państwa prawa. Kompetencje organu II instancji nie mogą być domniemane, lecz muszą być jednoznacznie opisane w unormowaniach prawnych.

Ani w doktrynie, ani w orzecznictwie nie ma sporów w kwestii, czy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją, od której nie służy odwołanie, jest rozpatrywany w postępowaniu jednoinstancyjnym, czy dwuinstancyjnym.

Reasumując, jedyną prawidłową odpowiedzią na pytanie nr 186 jest odpowiedź "A", nie można zatem przyznać skarżącemu punktu za udzieloną przez niego odpowiedź.

Pytanie nr 203 brzmiało:

"Zgodnie z ustawą o podatku od towarów i usług, jednym z płatników podatku od towarów i usług jest:

A. komornik sądowy,

B. urząd celny,

C. importer towarów."

Według klucza odpowiedzi poprawną odpowiedzią na powyższe pytanie jest odpowiedź "A", oparta o art. 18 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2004 r. Nr 54, poz. 535 ze zm.). Skarżący udzielił odpowiedzi "C".

W swoim odwołaniu kandydat zarzucił, że powyższe pytanie zostało sformułowane w sposób nieodpowiedni, uniemożliwiający udzielenie poprawnej odpowiedzi. Ponadto w bardzo obszernym wywodzie podniósł, że nie zawsze komornicy sądowi są płatnikami podatku od towarów i usług. W związku z tym, jego zdaniem, żadna z proponowanych odpowiedzi nie jest prawidłowa.

Zarzut skarżącego nie jest trafny.

Przede wszystkim organ zauważył, że pytanie i propozycja odpowiedzi "A" nie zawiera określenia "zawsze komornik sądowy", gdyż jest oczywiste, że komornik sądowy nie jest zawsze jednym z płatników podatku od towarów i usług.

Jednak istota pytania sprowadzała się do wskazania, który z wymienionych podmiotów jest jednym z płatników podatku od towarów i usług.

Spośród trzech propozycji odpowiedzi, tylko komornik sądowy - w świetle art. 18 ustawy o podatku od towarów i usług jest płatnikiem tego podatku.

Przywołany powyżej art. 18 ustawy stanowi, że "organy egzekucyjne określone w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968, z późn. zm.) oraz komornicy sadowi wykonujący czynności egzekucyjne w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania cywilnego są płatnikami podatku od dostawy, dokonywanej w trybie egzekucji, towarów będących własnością dłużnika lub posiadanych przez niego z naruszeniem obowiązujących przepisów."

W związku z tym płatnikiem podatku od towarów i usług są wyłącznie organy egzekucyjne wykonujące czynności egzekucji administracyjnej lub egzekucji sądowej.

Zarówno urząd celny (odpowiedź "B"), jak i importer towarów (odpowiedź "C"), nie są organami egzekucyjnymi i w konsekwencji nie są płatnikami podatku VAT. Natomiast komornik sądowy jest organem egzekucyjnym wykonującym czynności egzekucyjne w zakresie postępowania cywilnego, które nie są zastrzeżone dla sądów (por. art. 759 § 1 i art. 758 k.p.c.). Potwierdza to także art. 2 ust. 1 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji. Stanowi on, że: "Czynności egzekucyjne w sprawach cywilnych wykonuje wyłącznie komornik, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w innych ustawach. Komornik wykonuje także inne czynności przekazane na podstawie odrębnych przepisów.".

Pytanie było sformułowane jednoznacznie i zdający egzamin konkursowy kandydat na aplikanta adwokackiego, udzielając na nie odpowiedzi musiał ustalić, jaki podmiot wymieniony w zamkniętym katalogu ustawowym jest płatnikiem podatku od towarów i usług, a nie kiedy ten podatek jest rozliczany w trybie pośrednim.

Odpowiedź "C", której udzielił skarżący, nie jest w żadnym razie prawidłowa. Pytanie dotyczy bowiem płatnika podatku, nie zaś podatnika podatku VAT. Płatnik jest jednoznacznie zdefiniowany w art. 8 Ordynacji podatkowej jako osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, obowiązana na podstawie przepisów prawa podatkowego do obliczenia i pobrania od podatnika podatku i wpłacenia go we właściwym terminie organowi podatkowemu. Taki podmiot pośredniczy więc pomiędzy podatnikiem a organem podatkowym reprezentującym wierzyciela podatkowego w zapłacie cudzego podatku (podatku pobranego od podatnika).

Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku od towarów i usług, importer towarów jest podatnikiem podatku VAT. Nie może być więc jednocześnie płatnikiem tego podatku, który pobiera od samego siebie podatek w celu wpłacenia go do organu podatkowego.

W związku z powyższym pytanie powyższe sformułowane zostało prawidłowo i jedyną poprawną odpowiedzią na nie jest odpowiedź "A". Brak jest więc podstaw do przyznania skarżącemu za to pytanie punktu.

Pytanie nr 248 brzmiało: "Zgodnie z ustawą o Rzeczniku Praw Obywatelskich, zastępców Rzecznika Praw Obywatelskich powołuje:

A. Rzecznik Praw Obywatelskich,

B. Prezydium Sejmu,

C. Marszałek Sejmu."

Według klucza odpowiedzi prawidłowa to odpowiedź "C" oparta na przepisie art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 15 lipca 1987 r. - o Rzeczniku Spraw Obywatelskich (tj. Dz. U. 2001 r. Nr 14 poz. 147 ze zm.), zaś skarżący udzielił odpowiedzi "A".

W odwołaniu skarżący zarzucił, że pytanie zostało źle sformułowane i żadna z zaproponowanych odpowiedzi nie tworzy z pytaniem zdania prawdziwego, bowiem do powołania zastępców Rzecznika Praw Obywatelskich niezbędna jest jego inicjatywa. W związku z powyższym wniósł o przyznanie mu za to pytanie punktu.

Organ nie zgodził się z zarzutem skarżącego.

Zgodnie z art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich (Dz. U. z 2001 r., Nr 14, poz. 147 ze zm.), na wniosek Rzecznika Marszałek Sejmu może powołać nie więcej niż trzech zastępców Rzecznika, w tym zastępcę do spraw żołnierzy. Odwołanie następuje w tym samym trybie.

Istota kwestionowanego pytania sprowadza się do tego kto (jaki organ) powołuje zastępców Rzecznika Praw Obywatelskich. Bez znaczenia jest, czy odbywa się to obligatoryjnie, czy fakultatywnie, dlatego tak skonstruowany zarzut nie może być skuteczny. Użyte w przepisie sformułowanie "może powołać" odnosi się do liczby zastępców, a nie oznacza obowiązku, czy uprawnienia do powołania.

Wbrew zarzutowi skarżącego, pytanie jest sformułowane precyzyjnie i jednoznacznie, gdyż trafna odpowiedź polega na wskazaniu jednego z trzech organów, który zgodnie z brzmieniem przepisu powołuje zastępców Rzecznika Praw Obywatelskich. Odpowiedź prawidłowa może być tylko jedna — Marszałek Sejmu, gdyż wynika to wprost z przepisu. Nie ma żadnego znaczenia, że przepis mówi, iż Marszałek Sejmu czyni to na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich. Takie brzmienie przepisu nie pozwala w żadnym razie na uznanie za prawidłową odpowiedzi "A". Czym innym jest bowiem wnioskowanie o powołanie zastępców, a czym innym uprawnienie do powołania.

Formuła pytania nr 248 pozwalała zatem na udzielenie jednej poprawnej odpowiedzi, tj. odpowiedzi "C" i wbrew twierdzeniu skarżącego odpowiedź "C" w powiązaniu z treścią pytania tworzy zdanie prawdziwe. Brak jest więc podstaw do przyznania skarżącemu za to pytanie punktu.

W swoim odwołaniu skarżący zawarł także zarzut dotyczący pytania nr 200, w którym podniósł, że pytanie to powinno zostać uznane za nieważne, bowiem jego treść wykracza poza zakres tematyczny egzaminu określony w art. 75a ust. 3 ustawy - Prawo o adwokaturze. Kandydat w b. obszernej argumentacji wywodzi, że prawo podatkowe, którego dotyczyło pytanie, nie zostało wymienione w powołanym powyżej przepisie ustawy, a ponadto od dłuższego czasu prawo podatkowe oddala się od klasycznie pojmowanego prawa finansowego i stanowi odrębną gałąź prawa.

Odnosząc się do tego zarzutu, podkreślić należy, że ustawa — Prawo o adwokaturze nie posługuje się pojęciem gałęzi prawa, ale określa, że test egzaminacyjny obejmuje sprawdzenie wiedzy z zakresu prawa, m.in. prawa finansowego.

Organ wskazał przy tym a, że przepisy materialnego prawa podatkowego, które regulują ekonomiczne stosunki podziału środków pieniężnych pomiędzy państwem a jednostkami, są również zaliczane do stosunków społecznych w sferze finansów publicznych, mimo, że cechuje je pewna odrębność (por. R. Mastalski, Prawo podatkowe, Warszawa 2000, str. 21). Nie negując wypowiedzi doktryny co do swoistej odrębności prawa podatkowego, nie można zapominać, że prawo finansowe reguluje działalność podmiotów publicznych w drodze norm prawno - finansowych. Do tych norm, będących źródłami polskiego prawa finansowego, należą m.in. przepisy Ordynacji podatkowej oraz wskazane w pytaniach ustawy podatkowe. Prawo finansowe jest kategorią subiektywną zmienną, która jest zależna od woli ustawodawcy i stąd jego zakres może budzić czasami wątpliwości. Nie może natomiast budzić wątpliwości intencja ustawodawcy objęcia zakresem egzaminu na aplikacje prawnicze prawa podatkowego w ramach prawa finansowego, zwłaszcza, że w latach 2006 i 2007 test egzaminacyjny pytania z prawa podatkowego obejmował i nie było to kwestionowane przez skarżących, ani też nie uznały tego za sprzeczne z prawem sądy administracyjne, które kontrolowały wiele decyzji Ministra Sprawiedliwości.

Część przedstawicieli nauki formułuje tezę o emancypacji prawa podatkowego pośród działów prawa finansowego. Zdecydowana większość naukowców zajmuje jednak stanowisko przeciwne, usankcjonowane wieloletnią tradycją nauczania uniwersyteckiego. Z tych przyczyn, w ocenie organu II instancji, zakwestionowane pytanie nr 200 mieści się w ustawowym zakresie tematycznym egzaminu na aplikację adwokacką.

Bez znaczenia dla oceny prawidłowości zaskarżonej uchwały Komisji Egzaminacyjnej jest podniesiony przez kandydata zarzut, że tegoroczny test egzaminacyjny był zbyt trudny i szczegółowy, a tym samym znacznie trudniejszy od testów z lat poprzednich, przez co naruszona została, wyrażona w art. 8 k.p.a., zasada zaufania obywateli do państwa.

Ustawa — Prawo o adwokaturze nie reguluje bowiem kwestii odnoszących się do stopnia trudności pytań, a określa jedynie zakres przedmiotowy testu, co oznacza, że taka ocenna okoliczność nie może być przedmiotem badania pod względem zgodności z prawem.

Jest oczywiste, że egzaminy w poszczególnych latach przeprowadzane są na podstawie różnych testów (jakkolwiek zakres sprawdzania wiedzy, wynikający z art. 75a ust. 3 jest identyczny), które — jako testy zawierające inne pytania — zawsze będą miały poziom trudności odmienny od stopnia trudności testów z poprzednich lat.

Dodatkowo Minister podkreślił, że poziom trudności testu z roku poprzedniego nie stanowi jakiegokolwiek wzorca dla testu z roku 2008, zwłaszcza że stopień trudności testu jest kategorią subiektywną.

Wobec powyższego Minister Sprawiedliwości w konkluzji stwierdził, że brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej uchwały Komisji Egzaminacyjnej.

Skargę na powyższą decyzję złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kandydat, zarzucając jej naruszenie:

I. przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 75a ust. 3 ustawy z dnia 26.05.1982 r. - Prawo o adwokaturze poprzez błędne przyjęcie, iż pytania egzaminacyjne nr 200 oraz 203 nie wykraczają poza zakres przedmiotowy konkursu na aplikację adwokacką w 2008 r.;

- art. 75i ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze - poprzez błędne przyjęcie, iż udzielone przez skarżącego odpowiedzi na pytania egzaminacyjne nr 68, 75, 109, 186, 200, 203 oraz 248 są nieprawidłowe i jednoczesne przyjęcie, że zostały one przygotowane zgodnie z wymogami ustawy - Prawo o adwokaturze;

- art. 75i ust. 3 ustawy - Prawo o adwokaturze - przez stwierdzenie, iż skarżący nie uzyskał pozytywnego wyniku z egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką w 2008 r.

II. przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 6 art. 7 oraz art. 8 K.p.a. - poprzez rozstrzygnięcie wszelkich wątpliwości co do zakresu egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką oraz treści ww. pytań egzaminacyjnych na niekorzyść skarżącego;

- art. 7 i art. 77 K.p.a. poprzez poczynienie błędnych ustaleń faktycznych i nierozważenie w sposób wnikliwy i wszechstronny zebranego w sprawie materiału dowodowego.

III. przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 36 § 1 w zw. z art. 35 § 3 K.p.a. - poprzez niezałatwienie sprawy w terminie ustawowym.

Mając powyższe na uwadze, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie od Ministra Sprawiedliwości na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Ponadto, w przypadku uwzględnienia niniejszej skargi, na podstawie art. 152 p.p.s.a. skarżący wniósł o stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości nie będzie podlegać wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.

Na wstępie skarżący stwierdził, że zaskarżone rozstrzygnięcie Ministra Sprawiedliwości jest decyzją administracyjną podlegającą kontroli sądowo-administracyjnej Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego stosownie do treści art. 3 § 2 p.p.s.a.

Kolejno, rozwijając przedstawioną w odwołaniu argumentację, skarżący przedstawił argumenty, odwołując się do poglądów wyrażonych w piśmiennictwie i orzeczeniach sądów administracyjnych, mającą świadczyć, iż pytania nr 200 oraz 203 wykraczają poza zakres przedmiotowy konkursu na aplikację adwokacką w 2008 r., gdyż dotyczą prawa podatkowego, które nie zostało wymienione w ustawie - Prawo o adwokaturze.

Dalej, skarżący przedstawił argumenty mające świadczyć, iż udzielone przez niego odpowiedzi na pytania egzaminacyjne nr 68, 75, 109, 186, 203, 248 były prawidłowe, a jednocześnie – że pytania te zostały przygotowane niezgodnie z wymogami ustawy - Prawo o adwokaturze. W tej części skargi skarżący odniósł się obszernie do wszystkich kwestionowanych pytań.

Nadto skarżący stwierdził, że nie sposób rozpatrywać powyższych naruszeń prawa materialnego w oderwaniu od naruszeń przepisów proceduralnych, które zostały już zasygnalizowane w treści uzasadnienia; w tej części skargi skarżący dokonał ich zreasumowania.

Skarżący rozwinął również zarzut niezałatwienia sprawy w terminie ustawowym.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie.

W ocenie organu odwoławczego test egzaminacyjny, w oparciu o który przeprowadzony był egzamin, odpowiadał kryteriom, o których mowa w ustawie Prawo o adwokaturze.

Minister Sprawiedliwości podtrzymał swoje stanowisko, zawarte w zaskażonej decyzji w sprawie ustalenia ilości punktów uzyskanych przez skarżącego na egzaminie (186 punktów), i utrzymania w mocy rozstrzygnięcia zawartego w uchwale Komisji Egzaminacyjnej nr [...] z dnia [...] września 2008 r., odnośnie negatywnego wyniku egzaminu konkursowego na aplikację.

Za całkowicie bezzasadne Minister Sprawiedliwości uznał zarzuty skarżącego, iż rozpoznając odwołanie od uchwały Komisji Egzaminacyjnej, naruszył przepisy prawa materialnego, jak również przepisy postępowania.

Minister Sprawiedliwości stwierdził, że dokonał szczegółowej analizy przekazanych przez Komisję Egzaminacyjną testu i karty odpowiedzi, protokołu komisji, jak i pozostałych dokumentów związanych ze sprawą stwierdzając, iż egzamin konkursowy został przeprowadzony zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, a także zachowane zostały wszelkie wymogi formalne, dotyczące jego organizacji, określone przepisami prawa.

Minister Sprawiedliwości, w ramach przeprowadzonej procedury odwoławczej, dokonał m.in. ponownego sprawdzenia testu i karty odpowiedzi, pod kątem poprawności pytań egzaminacyjnych oraz liczby punktów uzyskanych przez skarżącego. W wyniku tego Minister Sprawiedliwości uznał, iż pytania zostały sformułowane prawidłowo, a wśród zaproponowanych odpowiedzi możliwe jest wskazanie tyko jednej prawidłowej. Po ponownym przeliczeniu punktów Minister Sprawiedliwości stwierdził, iż wynik ustalony przez Komisję Egzaminacyjną jest prawidłowy i skarżący uzyskał z egzaminu konkursowego 186 punktów. Powyższe znalazło swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, które w pełni odpowiada wymogom określonym w art. 107 k.p.a.

Organ odwoławczy nie zgodził się z poglądem, iż pytania nr: 200 oraz 203, dotyczące prawa podatkowego, wykraczały poza zakres przedmiotowy ustawy.

Minister Sprawiedliwości w pełni podtrzymał stanowisko wyrażone w tym zakresie w decyzji, gdzie ustosunkowano się szczegółowo do podniesionego przez skarżącego tego samego zarzutu odnośnie pytania 200. Ponieważ pytanie nr 203 dotyczy także prawa podatkowego argumenty uzasadniające tezę, iż nie wykracza ono poza zakres przedmiotowy egzaminu konkursowego na aplikacje adwokacką, są więc identyczne jak do pytania nr 200.

Minister Sprawiedliwości uznał też, że nie do zaakceptowania są zarzuty skarżącego, dotyczące wadliwości pytań nr 68, 75, 109, 186, 200, 203 i 248. W tym zakresie Minister Sprawiedliwości podtrzymał stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji co powodów, dla których uznano poprawność tychże pytań i prawidłowych na nie odpowiedzi, które były wskazane w kluczu. Organ odwoławczy nie podzielił tezy skarżącego, że przedstawione przez niego zarzuty do powyższych pytań są uzasadnione prawnie, co ma być dowodem na brak precyzji i jednoznaczności w ich przygotowaniu. Kwestia ta, w ocenie Ministra Sprawiedliwości, została wykazana w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W ocenie Ministra Sprawiedliwości, w kontekście powyższych uwag niesłuszne są zarzuty naruszenia prawa materialnego art. 75i ust. 1 oraz art. 75a ust 3 ustawy Prawo o adwokaturze. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości dokonał ponownej analizy kwestionowanych pytań nr: 68, 75, 109, 186, 203 oraz 248.

Powtórzone i rozbudowane rozważania skarżącego odnośnie pytania nr 200, jak i pytania nr 203 (co do którego w odwołaniu ten zarzut nie był podnoszony), nie zmieniają w najmniejszym stopniu odmiennych ocen w tej materii organu II instancji i skarżącego.

Całkowicie nieuprawnione są także, w ocenie Ministra Sprawiedliwości, zarzuty skarżącego dotyczące naruszenia art. 6, 7, 8 i 77 K.p.a.

Zaskarżona decyzja w pełni bowiem realizuje zasadę praworządności, a ponadto została wydana w oparciu o całokształt materiału dowodowego. Zaskarżona decyzja w pełni realizuje też zasadę działania organów w sposób mający na względzie interes społeczny, jak również słuszny interes obywateli, a ponadto pogłębianie zaufania obywateli do organów Państwa, oraz świadomości kulturę prawną obywateli.

W ocenie Ministra Sprawiedliwości, brak jest podstaw do uznania, iż przy wydawaniu decyzji organ naruszył zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów administracyjnych oraz zasadę prawdy obiektywnej poprzez niewystarczające uzasadnienie przytoczonych argumentów, pomijanie argumentacji korzystnej dla skarżącego i nie odniesienie się do wskazywanych przez niego twierdzeń.

Według organu odwoławczego, całkowicie bezzasadne są zarzuty skarżącego, iż Minister Sprawiedliwości rozpoznając odwołanie od uchwały Komisji Egzaminacyjnej naruszył zasady postępowania określone w art. 6, 7 i 8 K.p.a. Różnica w ocenie poprawności kwestionowanych pytań, istniejąca pomiędzy skarżącym a organem, nie może być bowiem utożsamiana z naruszeniem powyższych zasad Kodeksu.

Za niezasadny organ odwoławczy uznał również podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 35 § 3 i art. 36 § 1 K.p.a. Organ rozpoznał sprawę w najszybszym z możliwych terminów, działając wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do załatwienia sprawy. Przekroczenie terminów określonych w K.p.a. w załatwieniu sprawy w postępowaniu odwoławczym wynikało z obiektywnego faktu wpływu dużej ilości odwołań od uchwał Komisji Egzaminacyjnych kandydatów na aplikacje, co nie mogło pozostać bez wpływu na wydłużenie terminów załatwienia poszczególnych spraw, w tym i rozpatrzenia odwołania skarżącego. Wbrew temu co wywodzi skarżący przedłużenie terminów nie miało jakiegokolwiek wpływu na treść decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; zwaną dalej p.p.s.a.).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r., utrzymującą w mocy uchwałą nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej, którą ustalono negatywny wynik egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką kandydata (p. M. M.); kandydat uzyskał z testu wyboru 186 punktów.

Sąd stwierdził, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia niektórych wskazanych przez skarżącą przepisów prawa materialnego, co jednak nie miało wpływu na wynik końcowy sprawy.

Postępowanie konkursowe na aplikację adwokacką jest postępowaniem administracyjnym, które przeprowadza powołany w tym celu organ Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości jednej lub kilku okręgowych rad adwokackich, od której rozstrzygnięcia przysługuje stronie odwołanie do Ministra Sprawiedliwości.

Zgodnie z art. 75i ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze, egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt. Test sprawdza komisja w składzie, który przeprowadza egzamin konkursowy. Pozytywny wynik z egzaminu konkursowego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów.

Przepis art. 75a ust. 3 ustawy – Prawo o adwokaturze stanowi natomiast, że egzamin konkursowy polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta adwokackiego z zakresu prawa: konstytucyjnego, karnego, postępowania karnego, karnego skarbowego, wykroczeń, cywilnego, postępowania cywilnego, gospodarczego, spółek prawa handlowego, pracy i ubezpieczeń społecznych, rodzinnego i opiekuńczego, administracyjnego, postępowania administracyjnego, finansowego, europejskiego, ustroju sądów, samorządu adwokackiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej, a także warunków wykonywania zawodu adwokata i etyki tego zawodu.

W wyroku WSA w Warszawie z dnia 19 maja 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 378/09 stwierdzono, że Minister Sprawiedliwości rozpoznając odwołanie od uchwały Komisji Egzaminacyjnej, o której mowa w art. 75a powołanej ustawy, ocenia w istocie wynik przeprowadzonego egzaminu i bada czy wynik ten został ustalony prawidłowo. Prawidłowe ustalenie wyniku egzaminu zależy od: 1) prawidłowości sformułowania pytań egzaminacyjnych i odpowiedzi w kluczu, 2) prawidłowości odpowiedzi wskazanych przez kandydata oraz 3) prawidłowości zastosowanych procedur egzaminacyjnych. Kwestia oceny merytorycznej poprawności pytań i odpowiedzi wskazanych jako prawidłowe w kluczu testowym, jest istotnym zadaniem tego organu na tym etapie postępowania. Od tej oceny zależy rzetelność ustalenia wyniku egzaminu kandydata i zgodność z prawem decyzji w tym względzie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2008 r. II GSK 473/07). Podobnie stwierdził WSA w wyroku z dnia 21 kwietnia 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 305/09, stwierdzając, że w tych warunkach sąd administracyjny może jedynie zbadać, czy zaskarżona decyzja nie narusza prawa - przez odniesienie się do argumentacji organu odwoławczego zawartej w decyzji administracyjnej w świetle ustaleń dokonanych przez ten organ w związku z zarzutami zdającego.

Skarga w rozpatrywanej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja jedynie w części nie spełnia wszystkich wymienionych warunków prawidłowego ustalenia wyniku egzaminu, a w konsekwencji nie odpowiada obowiązującemu prawu (pytania nr 109 i 186). Uznanie argumentacji skarżącego za prawidłową w tym zakresie daje mu dwa punkty, co przy uzyskanych przez niego 188 punktach nie jest wystarczające do zaliczenia egzaminu na aplikację adwokacką.

W świetle powołanych wyżej przez kandydata poglądów doktryny pytanie nr 109 budzi, w ocenie Sądu, wątpliwości związane z jego prawidłową redakcją. Wątpliwości w tym zakresie podniósł w skardze kandydat stwierdzając, że pogląd wyrażony przez Ministra – i uznany za prawidłową odpowiedź na pytanie – choć akceptowany, nie wynika bezpośrednio z przepisów prawa (w szczególności nie wynika z art. 3985 k.p.c. wskazanego przez Komisję jako podstawa prawna odpowiedzi na pytanie, lecz z orzecznictwa Sądu Najwyższego – i jako taki powinien wyłączać zakwestionowane pytanie z testu. Tymczasem odpowiedź na pytanie egzaminacyjne powinna wynikać bezpośrednio z treści przepisów prawa, a nie z ich interpretacji, często niejednoznaczne.

Sąd podziela ocenę skarżącego, iż twierdzenie Ministra Sprawiedliwości, że z przepisu art. 3985 § 1 k.p.c. bezpośrednio wynika odpowiedź na powyższe pytanie, jest niewyczerpujące. Kandydat, odwołując się do treści przepisów mających zastosowanie w sprawie oraz orzecznictwa, obszernie – i zdaniem Sądu skutecznie – uzasadnił wątpliwości dotyczące redakcji tego pytania.

W ocenie Sądu, w pytaniu nr 186 nie jedną, lecz dwie z przedstawionych propozycji odpowiedzi można uznać za prawidłowe. Zdaniem Sądu, pytanie nie nadaje się na test na aplikację adwokacką, gdyż w takim teście nie należy stawiać pytania, na które nie można udzielić odpowiedzi wynikającej wprost z przepisu prawnego.

Pytanie to brzmiało:

"Zgodnie z kodeksem postępowania administracyjnego i ustawą Prawo dewizowe postępowanie administracyjne prowadzone w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego jest:

A. jednoinstancyjne,

B. dwuinstancyjne,

C. trójinstancyjne."

Według organu, prawidłowa odpowiedź na to pytanie to odpowiedź "A", która oparta jest na art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. Prawo dewizowe w zw. z art. 127 § 3 K.p.a. Skarżący dowodził natomiast, że prawidłowa na to pytanie jest zakreślona przez niego odpowiedź "B".

W ocenie Sądu, zarzutom skarżącego odnośnie pytania nr 186 nie można odmówić racji.

Przepis art. 8 ust. 3 ustawy Prawo dewizowe stanowi, że do decyzji Prezesa Narodowego Banku Polskiego wydanych w sprawach związanych z udzielaniem indywidualnych zezwoleń dewizowych, stosuje się odpowiedni art. 127 § 3 K.p.a.

Zgodnie natomiast z przepisem art. 127 § 3 K.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji.

Z treści powyższych przepisów wynika, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego strona może wystąpić do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Skoro więc wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przysługuje "od decyzji wydanej w pierwszej instancji", a "do wniosku tego stosuje się odpowiednie przepisy dotyczące odwołań", to analiza literalnego brzmienia powyższych przepisów, w powiązaniu z treścią przepisów § 1 oraz § 2 art. 127 K.p.a., może prowadzić do wniosku, że decyzja wydana przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy jest decyzją wydaną w drugiej instancji - mimo tożsamości podmiotowej organu pierwszej i drugiej instancji.

Zdaniem Sądu – wbrew twierdzeniom organu – analiza powyższych przepisów nie prowadzi do jednoznacznego wniosku, iż w pytaniu nr 186 prawidłowa jest tylko odpowiedź "A", a nie wskazana przez skarżącego odpowiedź "B". Natomiast faktycznie z przywołanych przez organ poglądów doktryny wynika, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją, od której nie służy odwołanie, jest rozpatrywany w postępowaniu jednoinstancyjnym.

Problem w pytaniu nr 186 sprowadza się więc w rzeczywistości do kwestii, czy o dwuinstancyjnym postępowaniu administracyjnego można mówić tylko wtedy, gdy do kolejnego rozstrzygnięcia sprawy właściwy jest organ wyższego stopnia, czy także wtedy gdy właściwy jest ten sam organ administracji, który rozstrzygnął sprawę w pierwszej instancji.

W doktrynie prezentowane są poglądy, że dwuinstancyjność postępowania może być rozpatrywana w dwóch aspektach - materialnym oraz formalnym. W aspekcie materialnym dwuinstancyjność postępowania polega na prawnej możności dwukrotnego rozstrzygnięcia tej samej sprawy pod względem merytorycznym. W aspekcie formalnym wyraża się natomiast w konstrukcji toku instancji i zakłada przesunięcie uprawnień do ponownego rozpatrzenia sprawy na organ wyższej instancji.

Według W. Dawidowicza, punkt ciężkości zasady dwuinstancyjności postępowania spoczywa na jej aspekcie materialnym, czyli na prawnej możności dwukrotnego rozstrzygnięcia tej samej sprawy, natomiast rzeczą drugorzędną jest, czy właściwy do ponownego rozstrzygnięcia sprawy jest inny organ (wyższego stopnia) czy też ten sam. Dwuinstancyjność bowiem "jest pojęciem procesowym, a nie ustrojowym – z tym, że zamyka się ono w systemie organów administracji państwowej" (W. Dawidowicz, Zarys procesu administracyjnego, Warszawa 1989, s. 45).

Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 22 lutego 2007 r. II GPS 2/06 wyraził natomiast pogląd, że w sukcesywnie budowanym stanie prawnym, w orzecznictwie i doktrynie istnieją wystarczająco silne przesłanki do przyjęcia, że wniosek strony przewidziany w art. 127 § 3 K.p.a. uruchamia tok instancji w znaczeniu procesowym, który nie musi być zbudowany na hierarchicznej strukturze organów administracji publicznej. W takiej sytuacji sprawa jest drugi raz rozpoznawana z odpowiednim stosowaniem przepisów dotyczących odwołań od decyzji, oczywiście z pominięciem przepisów ściśle powiązanych z procedowaniem w systemie nadrzędności organu wyższego stopnia nad niższym, oraz z wykorzystaniem wprost lub z nieodzowną modyfikacją innych przepisów postępowania odwoławczego (LEX nr 235169).

Przewidziana w art. 127 § 3 K.p.a. instytucja wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w świetle rozbieżnych poglądów doktryny oraz orzecznictwa, nie może więc być uznana jednoznacznie za wyjątek od zasady dwuinstancyjności.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy jest bowiem szczególnym środkiem odwoławczym występującym w jurysdykcyjnym postępowaniu administracyjnym i odpowiada swym charakterem pojęciu środka odwoławczego. Środek ten w istocie ma wszystkie cechy odwołania poza dewolutywnością, tj. nie przesuwa sprawy do rozstrzygnięcia przez organ wyższego stopnia.

Przypomnieć w tym miejscu należy, że przepis art. 127 § 3 K.p.a. wprowadzono ustawą z dnia 31 stycznia 1980 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym oraz o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 4, poz. 8). Przepis ten zastąpił obowiązujący uprzednio art. 110 § 2 K.p.a., który głosił, iż od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez naczelny organ administracji nie przysługuje odwołanie.

Przepis art. 8 ust. 3 ustawy Prawo dewizowe w pierwotnym brzmieniu (obowiązującym do dnia 20 kwietnia 2007 r.) stanowił natomiast, że decyzje Prezesa Narodowego Banku Polskiego wydawane w sprawach związanych z udzielaniem indywidualnych zezwoleń dewizowych, są ostateczne.

W świetle powyższych rozważań budzić może, w ocenie Sądu, uzasadnioną wątpliwość sformułowanie tego rodzaju pytań, jak pytanie nr 109 i 186, na egzaminie konkursowym na aplikację, albowiem w teście, w którym sprawdzeniu ma podlegać wiedza przyszłych dopiero aplikantów adwokackich, winno się unikać wprowadzania takich pytań, na które jednoznaczna odpowiedź nie wynika expressis verbis z przepisów prawa, a jedynie z wykładni systemowej dokonywanej przez organ oraz poglądów doktryny i orzecznictwa.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 lutego 2008 r. II GSK 355/07 wyraźnie wskazał na obowiązek zachowania jak najdalej idącej dbałości przy redagowaniu pytań egzaminacyjnych na aplikacje, w celu eliminowania możliwości udzielenia więcej niż jednej odpowiedzi jako prawidłowej. Relacja pomiędzy odpowiedzią, a pytaniem musi być zawsze sprawdzalna na podstawie jednoznacznych kryteriów wynikających ze stanu prawnego, do którego nawiązuje pytanie (vide: LEX nr 463863).

Pytania testowe na aplikację adwokacką winny być bowiem testem wyłącznie na wiedzę wynikającą z określonych dziedzin prawa i instytucji prawnych ukształtowanych przez prawo pozytywne. Niedopuszczalne jest, aby w pytaniach pojawiały się zagadnienia prawne, co do których zarówno doktryna, jak i orzecznictwo nie doszły do wspólnych konkluzji, albowiem nie jest właściwe wymaganie od ewentualnych adeptów zawodów prawniczych jednoznacznego rozstrzygania zagadnień prawnych, co do których nie są zgodne również autorytety prawnicze.

W ocenie Sądu - jeśli chodzi natomiast o pytanie nr 68, 75, 200, 203 i 248 - uznać należy, iż organ prawidłowo, w sposób przekonywujący odniósł się do zarzutów podniesionych przez skarżącą w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej. Minister w sposób pełny przedstawił obowiązujący w tej materii stan prawny oraz wyjaśnił skarżącemu, dlaczego jego stanowisko nie znajduje uzasadnienia.

Wobec tego, że uchwałą nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej, utrzymaną w mocy decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r., ustalony został wynik egzaminu konkursowego skarżącego na 186 punktów, a dwa pytania, zdaniem Sądu, zostały sformułowane nieprawidłowo, zasadnym było utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji i oddalenie skargi. Nawet zaliczenie odpowiedzi na wskazane 2 pytania daje skarżącemu wynik na poziomie 188 punktów – niewystarczającym do zaliczenia testu.

Sąd uznał też, że stanowisko Ministra Sprawiedliwości w kwestii wyodrębnienia prawa podatkowego jest prawidłowe i nie może wpływać na ocenę wyników egzaminu. Podobnie za nieskuteczne i nie mające wpływu na wynik sprawy należało uznać, zdaniem Sądu, zarzuty wskazujące na stopień trudności egzaminu, znacznie większy niż w latach ubiegłych. Ponadto zgłoszone przez skarżącego zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 6 art. 7 oraz art. 8 K.p.a., art. 77 K.p.a. oraz art. 36 § 1 w zw. z art. 35 § 3 K.p.a., nawet jeśli miały miejsce – co np. w przypadku przepisów regulujących terminy postępowania nie ulega wątpliwości – to nie miały istotnego wpływu na wynik sprawy.

Ponadto oceniając zaskarżoną decyzję Sąd nie stwierdził żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 127, z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.