Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 911/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-01-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 1948 nr 20 poz 138
law: Dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie: WSA Gabriela Nowak WSA Elżbieta Lenart (spr.) Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2012 r. sprawy ze skarg M. R., A. S., E. P., A. L. i M. S. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej oddala skargi.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2011 roku nr [...] Minister Infrastruktury utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] stwierdzającą nieważność decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] maja 1999 r. nr [...], która stwierdzała nieważność ostatecznego orzeczenia Wojewody [...] z dnia [...] października 1949 r. Nr [...] wywłaszczającego na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położoną w K. objętą lwh [...] księgi gruntowej gminy katastralnej Kraków.

W toku postępowania ustalono następujący stan faktyczny.

Orzeczeniem Wojewody K. z dnia [...] października 1949 r. nr [...], wywłaszczono - na wniosek Centralnego Zarządu [...] w K. - na podstawie art. 1 ust. 2, art. 2 pkt. 1 lit. c i f oraz art. 4 pkt. 3 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 -1945 r. (Dz. U. Nr 20, poz. 138), na rzecz Skarbu Państwa, nieruchomość położoną w K. objętą [...] księgi gruntowej gminy katastralnej [...], stanowiącą część [...] oznaczoną jako [...], stanowiącą własność hipoteczną P. S.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż przedmiotowa nieruchomość była zajęta w czasie wojny przez okupanta na cele użyteczności publicznej - policyjne i wojskowe - które są objęte art. 2 ust. 1 pkt c dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. Centralny Zarząd [...] miał przedmiotową nieruchomość w swym posiadaniu i użytkowaniu w dniu wejścia w życie dekretu, bo już od 15 lutego 1947 r. - ponadto grunt ten był w dniu 16 kwietnia 1948 r. przewidziany na cele rozbudowy Przedsiębiorstwa [...] podstawowej gałęzi gospodarki narodowej.

Orzeczenie Wojewody zostało utrzymane w mocy decyzją Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] lutego 1954 r. nr [...].

Wnioskiem z dnia 15 czerwca 1994 r. a. s. działający w imieniu M. S., wystąpił o stwierdzenie nieważności w/w decyzji podnosząc, iż zaskarżone orzeczenie narusza rażąco przepisy art. 1 ust. 2, art. 2 pkt. 1 lit. c i f , art. 3 ust. 2 oraz art. 4 pkt 3 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r.

Po rozpoznaniu tego wniosku Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] maja 1999 r. nr [...] stwierdził nieważność ostatecznego orzeczenia Wojewody [...] z dnia [...] października 1949 r. Nr [...] wywłaszczającego na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położoną w K. objętą [...] księgi gruntowej gminy katastralnej [...], stanowiącą część [...] oznaczoną jako [...], stanowiącą własność hipoteczną P. S.

W uzasadnieniu decyzji podniósł, iż w przedmiotowej sprawie nie ulega wątpliwości, że zaskarżone orzeczenie zostało wydane z rażącym naruszeniem przepisów art. 1 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt. 1 lit. c i f dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945r. (Dz. U. Nr 20, poz. 138) - a to wobec nie spełnienia przesłanki zajęcia nieruchomości w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na cele określone enumeratywnie w art. 2 pkt. 1 cyt. dekretu, w tym cele wojskowe i użyteczności publicznej, na które powołano się w zakwestionowanym orzeczeniu. Zajęcie w okresie wojny 1939-1945 r. przez okupanta przedmiotowej nieruchomości dla potrzeb wojska ([...]) i specjalnej policji (SS) oraz wybudowanie tam garaży służących tym formacjom, w żadnym wypadku nie można uznać za zajęcie nieruchomości "na cele wojskowe'" lub "na cele publiczne" określone w ww. art. 2 pkt. 1 lit. c i f. Nadto zajęcie przedmiotowej nieruchomości przez okupanta dla potrzeb [...] i [...] nie wyczerpywało żadnego z pozostałych celów wymienionych w art. 2 pkt. 1 tego dekretu.

Organ dodał, że powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wyroku z dnia 25 marca 1997 r. sygn. akt IV S.A. 1257/95 stwierdził m.in., że: "przedmiotowa nieruchomość (...) w okresie okupacji zajęta była na potrzeby policji. Zatem w okresie wojny obiekt ten był wykorzystywany na cele działalności wrogiego Polsce najeźdźcy, spełniającej szczególne funkcje wobec Narodu Polskiego, ale nie mające charakteru użyteczności publicznej". (Podobny pogląd wyraził NSA w wyroku z dnia 19.10.1993r., sygn. akt IV S.A. 262/93).

Fakt nie wypełnienia przesłanki zajęcia nieruchomości w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na cele określone w art. 2 pkt. 1 cyt. dekretu świadczy o tym, iż wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości orzeczeniem Wojewody [...] z dnia [...] października 1949 r. nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa materialnego, tj. przepisów art. 1 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt. 1 lit. c i f dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. - nawet jeżeli spełniona była druga przesłanka z art. 1 ust. 2 ww. dekretu, tzn. że przedmiotowa nieruchomość była w dniu 16 kwietnia 1948 r. przewidziana na cele rozbudowy Przedsiębiorstwa Państwowego podstawowej gałęzi gospodarki narodowej. Dla prawidłowego wywłaszczenia nieruchomości w trybie powołanych przepisów ww. dekretu niezbędne było bowiem spełnienie łącznie obu ww. przesłanek

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] maja 1999 r. wystąpiło Województwo [...] w K.

W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał m. in., iż w decyzji tej pominięto, jako stronę postępowania, Województwo [...], co uniemożliwiło mu udział w postępowaniu. Jednocześnie podniósł, iż zaskarżona decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

Po rozpatrzeniu wniosku Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] stwierdził nieważność decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] maja 1999 r. nr [...].

Na wstępie podniósł, iż argument wnioskodawcy, że kwestionowana decyzja pomija jako stronę postępowania, zarówno [...] w K. jak i Województwo [...], nie ma wpływu na ocenę legalności zaskarżonej decyzji, gdyż brak udziału strony w postępowaniu bez własnej winy, stanowi jedynie podstawę do wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 4 kpa, a nie do stwierdzenia nieważności decyzji.

Jednakże w decyzji z dnia [...] maja 1999 r. organ nadzoru nie wziął pod uwagę, iż przedmiotowa nieruchomość została w dniu 17 stycznia 1945 r. zajęta przez K. Urząd Wojewódzki - Wydział Odbudowy a następnie, w dniu 18 stycznia 1945 r., a więc w czasie wojny, została przejęta przez wojska radzieckie na potrzeby wojskowe. Zatem organ nie dokonał oceny legalności wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości pod kątem przeznaczenia jej na cele wojskowe - na cele armii radzieckiej. Tym bardziej, że zajęcie przedmiotowej nieruchomości na cele wojskowe - armii radzieckiej - nie było kwestionowane przez żadną ze stron postępowania.

Powyższe oznacza, że Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wydając decyzję z dnia [...] maja 1999 r. rażąco naruszył art. 7 i art. 77 § 1 kpa - skoro nie rozważył wszystkich okoliczności sprawy oraz nie uwzględnił dowodów zebranych w postępowaniu nadzorczym.

Ponadto Minister wskazał, iż ww. decyzja z dnia [...] maja 1999 r. stwierdza nieważność nieostatecznego orzeczenia mimo, że w przedmiotowej sprawie została wydana decyzja ostateczna Komisji Odwoławczej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] lutego 1954 r. nr [...]. O okoliczności tej organ centralny prowadzący postępowanie dowiedział się w dniu 19 maja 1995 r. w trakcie rozprawy administracyjnej przeprowadzonej przy udziale wszystkich stron postępowania, w protokole której zapisano, iż od orzeczenia I instancji zostało złożone odwołanie adwokata H. J. pełnomocnika właścicieli nieruchomości i odwołanie to zostało rozpatrzone przez organ II instancji.

Pomimo posiadanej tej informacji Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast stwierdził nieważność tylko orzeczenia wywłaszczeniowego wydanego w I instancji, bez oceny legalności decyzji ostatecznej - co rażąco narusza prawo.

Stanowisko takie potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 05.01.1982r. sygn. akt II SA 919/81 (ONSA 1982/1 poz. 5, OSNPG 1982/12 str. 22, OSNPG 1982/12 str. 23, OSPiKA 1983/4 poz. 80) wskazując, iż: "przepisy art. 156 kpa nie zastrzegają wprawdzie wyraźnie, że stanowią podstawę do stwierdzenia nieważności tylko decyzji ostatecznej, jak to czynią przepisy art. 154 i 155 kpa zamieszczone w tym samym rozdziale, należy mieć jednak na uwadze, że - poza działaniem z urzędu - zarówno strona, jak i działający na prawach strony prokurator, mogą żądać stwierdzenia nieważności tylko decyzji ostatecznej". Również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 07.09.2007r. sygn. akt II SA/Wa 952/07 (LEX nr 469857) wskazał, że jeżeli od decyzji zostało wniesione odwołanie i organ II instancji rozpoznając je, wydał swoją decyzję, niedopuszczalne jest prowadzenie postępowania w trybie stwierdzenia nieważności jedynie w zakresie decyzji pierwszo-instancyjnej. W takiej sytuacji postępowanie nieważnościowe z zasady musi obejmować obie decyzje, jako przedmiotowo tożsame.

W związku z powyższym Minister Infrastruktury uznał, że skoro zaskarżona decyzja Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] maja 1999 r. dotknięta jest wadą nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 2 kpa, a z akt sprawy nie wynika, aby wywołała nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 kpa, to należy stwierdzić jej nieważność.

Zaś w wyniku stwierdzenia nieważności tej decyzji pozostanie do rozpatrzenia wniosek M. S. o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej dotyczącej przedmiotowej nieruchomości.

Pismem z dnia 22 grudnia 2009 r. M. R., E. P., A. L. i M. S. wniosły o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją Ministra Infrastruktury zarzucając, iż Województwo [...] nie legitymuje się obecnie i nie legitymowało się wcześniej uprawnieniami właścicielskimi odnośnie nieruchomości wywłaszczonej orzeczeniem z dnia [...] października 1949 r.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył również A. S. podnosząc, iż Minister Infrastruktury wydając zaskarżoną decyzję rażąco naruszył art. 7 i art. 77 kpa poprzez nie rozważenie wszystkich okoliczności sprawy i nieuwzględnienie zgromadzonego materiału dowodowego, ponieważ nie dokonał oceny wojskowego przeznaczenia nieruchomości oraz błędne przyjął, iż w trybie art. 156 kpa zaskarżalne są tylko decyzje ostateczne. Ponadto wskazał, iż cel wojskowy - o którym mowa w dekrecie z dnia [...] kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. - jest nierozerwalnie związany z celem użyteczności publicznej.

Po rozpoznaniu tych odwołań Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] marca 2011 roku nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] stwierdzającą nieważność decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] maja 1999 r. nr [...].

Minister podniósł, że stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej może nastąpić tylko na podstawie art. 156 § 1 kpa. Decyzja może być uznana za nieważną, jeżeli zaistnieje jakakolwiek przesłanka wymieniona enumeratywnie w ww. przepisie. W związku z tym, organ prowadzący postępowanie w trybie nadzorczym ma obowiązek rozpatrywać sprawę tylko w granicach określonych w art. 156 § 1 kpa, nie może zaś rozpatrywać sprawy co do jej istoty w granicach określonych zaskarżaną decyzją.

Dodał, iż w omawianym postępowaniu organ nadzoru, opierając się na zgromadzonych w sprawie dowodach, ograniczy się jedynie do poszukiwania uchybień natury procesowej, jak też wadliwości stosowania prawa materialnego obowiązującego w dacie orzekania.

Minister uznał, że Województwo [...] posiada przymiot strony w niniejszym postępowaniu. Przejęło on uprawnienia właścicielskie do przedmiotowej nieruchomości od Skarbu Państwa w dniu 1 stycznia 1999 r. - na podstawie art. 52 ustawy z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji państwowej w związku z reformą ustrojową państwa – natomiast ostateczna decyzja Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast stwierdzająca nieważność orzeczenia Wojewody [...] z dnia [...] października 1949 r. nr [...] została wydana w dniu [...] maja 1999 r. Zatem, jeżeli Województwo [...] było właścicielem przedmiotowej nieruchomości w dacie wydania decyzji nieważnościowej z dnia [...] maja 1999 r. - to także należy przyznać mu przymiot strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności wspomnianej decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast.

Następnie Minister stwierdził, że Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast

w uzasadnieniu decyzji wskazał, iż nie zostały spełnione przesłanki wywłaszczenia wynikające z art. 2 pkt. 1 lit. c oraz lit. f dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 -1945 r. - ponieważ zajęcie w okresie wojny nieruchomości przez okupanta niemieckiego nie można uznać za zajęcie na cel wojskowy lub cel użyteczności publicznej zgodnie z art. 2 lit. c lub lit. e dekretu.

Jednakże organ rozpatrując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, całkowicie pominął znajdujące się w aktach wywłaszczeniowych pismo pełnomocnika właściciela wywłaszczonej nieruchomości z dnia [...] lipca 1949 r. - z którego wynika, iż nieruchomość w dniu [...] stycznia 1945 r. zajęta została przez wojska [...] na potrzeby wojskowe i pozostawała w ich władaniu do dnia [...] stycznia 1947 r.

Zatem organ nadzoru nie dokonał oceny legalności orzeczenia wywłaszczeniowego pod kątem zajęcia przedmiotowej nieruchomości na cele wojskowe przez wojska [...] w okresie od dnia 1 września 1939 r. do dnia 9 maja 1945 r. - czym rażąco naruszył art. 7 i art. 77 kpa.

Minister odniósł się też do zarzutów skarżącego - który podnosił, iż organ I instancji nie dokonał oceny wojskowego przeznaczenia nieruchomości oraz wskazywał, iż cel wojskowy nie powinien być interpretowany odrębnie od celu użyteczności publicznej - stwierdzając, iż nie ma to znaczenia dla niniejszej sprawy. Należy bowiem wskazać, że Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast - wydając badaną decyzję - w ogóle nie odniósł się do powyższych kwestii. Organ wskazał jedynie, iż zajęcie nieruchomości przez okupanta niemieckiego nie może wypełniać przesłanki zajęcia na cel wojskowy lub cel użyteczności publicznej, nie zbadał natomiast przesłanek zajęcia nieruchomości na powyższe cele (czy to w oderwaniu od siebie, czy też wspólnie) przez wojska radzieckie.

Należy zatem wskazać, że do powyższych zarzutów organ może się odnieść wyłącznie w decyzji, która zostanie wydana w wyniku rozpatrzenia wniosku M. S. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Wojewody [...] z dnia [...] października 1949 r. nr [...], utrzymanego w mocy decyzją Komisji Odwoławczej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] lutego 1954 r. nr [...] - który pozostanie do rozpoznania w wyniku stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] maja 1999 r. nr [...].

Podzielił również stanowisko wyrażone w swojej decyzji z dnia [...] grudnia 2009 r. w zakresie rażącego naruszenia prawa przez organ wydający badaną decyzję z dnia [...] maja 1999 r. - poprzez stwierdzenie nieważności nieostatecznego orzeczenia mimo, iż w sprawie została wydana decyzja II-go instancyjna Komisji Odwoławczej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] lutego 1954 r. nr [...]. Uznał, że zarzuty skarżącego podnoszącego, iż organ I instancji błędnie przyjął, że w trybie art. 156 kpa zaskarżalne są tylko decyzje ostateczne - są w tym zakresie chybione. Bowiem, o ile doktryna dopuszcza zaskarżenie w trybie art. 156 kpa decyzji od których nie został złożony środek zaskarżenia, a termin do jego złożenia jeszcze nie upłynął, to już niedopuszczalne jest stwierdzenie nieważności jedynie decyzji pierwszo-instancyjnej, jeżeli w obrocie funkcjonuje decyzja organu II instancji, wydana w tej samej sprawie (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 07.09.2007r. sygn. akt II SA/Wa 952/07).

Zatem, skoro Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast w decyzji z dnia [...] maja 1999 r. dokonał oceny jedynie orzeczenia z dnia [...] października 1949 r., zaś pominął decyzję z dnia [...] lutego 1954 r. - to właściwie Minister Infrastruktury ocenił powyższą decyzję jako rażąco naruszającą prawo.

Jednocześnie Minister podzielił pogląd, że decyzja Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast. nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych. Przedmiotowa nieruchomość stanowi obecnie działkę nr [...], której właścicielami są następcy prawni P. S., zaś podstawą ich wpisu - jako właścicieli przedmiotowej nieruchomości, - była właśnie kwestionowana decyzja z dnia [...] maja 1999 r. oraz postanowienia sądu o nabyciu spadku po wywłaszczonym P. S. i jego spadkobierców.

Zatem w wyniku stwierdzenia nieważności decyzji nadzorczej z dnia [...] maja 1999 r., możliwe będzie przywrócenie stanu sprzed wyeliminowania z obrotu prawnego orzeczenia wywłaszczeniowego - bowiem wywłaszczana nieruchomość nie była przedmiotem sprzedaży na rzecz osób trzecich.

Na powyższą decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] marca 2011 r. skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli spadkobiercy byłego właściciela – M. R., E. P., A. L., M. S. i A. S. – domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i podtrzymując swoją dotychczasową argumentację uznającą, iż decyzja Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] maja 1999 r. jest zgodna z prawem.

Podnosili, że zajęcie nieruchomości przez okupanta niemieckiego nie może wypełniać przesłanki zajęcia na cel wojskowy - o którym mowa w dekrecie z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. - który powinien być interpretowany jako nierozerwalnie związany z celem użyteczności publicznej. Zarzucali też błędne przyjęcie przez Ministra Infrastruktury, iż w trybie art. 156 kpa zaskarżalne są tylko decyzje ostateczne.

W odpowiedzi na skargi Minister Infrastruktury podtrzymał swoją argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skarg.

W dniu 5 stycznia 2012 r. do akt sprawy wpłynęło pismo skarżącej M. R. – stanowiące uzupełnienie jej skargi.

Na rozprawie w dniu 17 stycznia 2012 r. Sąd zarządził połączenie wszystkich wniesionych spraw do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to,

że kontrola sądowo - administracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżoną decyzję nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania decyzji, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skargi nie zasługują na uwzględnienie, ponieważ zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja nie naruszają prawa.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Ministra Infrastruktury z dnia [...] marca 2011 roku utrzymująca w mocy własną decyzję z dnia [...] grudnia 2009 r. stwierdzającą nieważność decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] maja 1999 r.

Poza sporem pozostaje okoliczność, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest postępowaniem nadzwyczajnym i stanowi formę nadzoru. Postępowanie nadzorcze prowadzone jest na podstawie art.156-158 kpa i podlega takim samym regułom procesowym, jak postępowanie zwykłe z tym, że odmienny jest przedmiot obu postępowań. W postępowaniu zwykłym organ zmierza do wyjaśnienia stanu faktycznego i rozstrzyga merytorycznie sprawę, zaś w postępowaniu nadzorczym przedmiotem jest decyzja (z reguły ostateczna) i ustalenie, czy została ona wydana z wadami, o których stanowi art.156 § 1 kpa.

Przy ustalaniu wystąpienia przesłanek z art.156 § 1 pkt 2 kpa organ winien badać nie tylko samą treść decyzji oraz zachowanie przepisów procedury administracyjnej przy jej wydawaniu, lecz także ustalić, czy weryfikowane rozstrzygnięcie nie narusza rażąco przepisów prawa materialnego stanowiącego podstawę jego wydania. Wymaga to często zabiegów procesowych (tj. sprawdzenia prawidłowości zgromadzenia materiału dowodowego) prowadzących do ustalenia, czy przy wydawaniu decyzji podlegającej weryfikacji spełnione zostały ustawowe wymagania, warunkujące wydanie rozstrzygnięcia zgodnego z prawem.

Wśród przyczyn skutkujących stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej, ustawodawca wymienił "rażące naruszenie prawa" - art.156 § 1 pkt 2 kpa. W dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest przy tym pogląd, iż rażące naruszenie prawa zachodzi wówczas, gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią przepisu, a rozstrzygnięciem objętym decyzją. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie. Oznacza to, iż decyzje administracyjne, które są ostateczne i znajdują się w obiegu prawnym podlegają domniemaniu legalności chyba, że w sposób oczywisty i niewątpliwy domniemanie to zostanie obalone.

Rozpoznając tę sprawę Sąd uznał, że zasadnie Minister Infrastruktury stwierdził nieważność decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] maja 1999 r., gdyż z rażącym naruszeniem prawa stwierdzała ona nieważność orzeczenia Wojewody [...] z dnia [...] października 1949 r. wywłaszczającego na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położoną w K. podczas, gdy temu orzeczeniu o wywłaszczeniu nie można zarzucić, że rażąco narusza prawo.

W niniejszej sprawie wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości dokonano na podstawie dekretu z 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 -1945 r. (Dz. U. Nr 20, poz. 138), zwanego dalej "dekretem".

Zgodnie z art. 1 ust 1 tegoż dekretu możliwe było wywłaszczenie nieruchomości, jeżeli została ona zajęta w okresie wojny 1939 -1945 r. na jeden z celów określonych w art. 2 ust.1 i znajdowała się w dniu wejścia w życie dekretu we władaniu Skarbu Państwa, związku samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych lub w dniu wejścia w życie dekretu przewidziana była na budowę, rozbudowę i przebudowę przedsiębiorstw państwowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi albo przejętych na własność Państwa.

Natomiast z art. 2 w/w dekretu wynika, że wywłaszczenie dotyczyć może tylko tych nieruchomości, które zostały zajęte na wymienione pod literami " a – f" cele, oraz są nadal użytkowane na cele wymienione w pkt. 1 lub w planach zagospodarowania przestrzennego bądź w wytycznych do tych planów są przewidziane na cele wymienione w pkt. 1 i zostały częściowo lub całkowicie zagospodarowane z funduszów publicznych bądź też zagospodarowanie ich jest przewidziane do realizacji w pierwszej kolejności planu.

Art. 2 ust. 1 w/w dekretu pod literami "a - e" dokładnie precyzuje i określa cele, na które nieruchomość musiała zostać zajęta, aby podlegać wywłaszczeniu i cele te nie wymagają w zasadzie interpretacji, są określone przy użyciu konkretnych pojęć. Natomiast cele pod literą "f" są określona bardzo ogólnie – " na cele użyteczności publicznej" i w każdej sprawie należy je dokładnie badać, tym bardziej, że nie ma ścisłej definicji pojęcia "cele użyteczności publicznej", co oznacza, że cele te muszą być interpretowane wąsko i zawężająco. Poza tym przed literą "f" nie użyto określenia " na inne cele użyteczności publicznej", co świadczy o tym, że poprzednie cele określone literami "a - e" nie są podane jedynie przykładowo, a są to cele stanowiące samodzielną podstawę wywłaszczenia.

Zdaniem Sądu stwierdzenie w pkt. 3 – " na cele wojskowe" świadczy o tym, że nieruchomość mogła być zajęta na każdy cel wojskowy, gdyż dekret nie określał dokładnie i konkretnie tego celu. Przepis art. 2 ust. 1 lit. c dekretu nie odwołuje się do jakichkolwiek przesłanek podmiotowych, tj. nie wskazuje, jakie podmioty mogły dokonywać zajęcia nieruchomości. Znaczenie ma jedynie cel zajęcia (cel wojskowy), bez potrzeby dokonywania oceny tego faktu. W okresie wojny w latach 1939 – 1945, tylko wojska niemieckie lub radzieckie mogły w sposób władczy zajmować nieruchomości w Polsce, zatem oczywiste jest, że w dekrecie z 7 kwietnia 1948 r. chodzi o nieruchomości zajęte przez obce wojska, a nie przez wojsko polskie.

Przy interpretacji pojęcia "nieruchomości zajęte w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na cele wojskowe" należy mieć na uwadze także fakt, że przedmiotowy dekret został wydany już po wojnie - w dniu 7 kwietnia 1948 r. - i dotyczył wywłaszczenia polegającego na odjęciu prawa własności z dniem 9 maja 1945 r. Dotyczył więc on sytuacji, które zaszły w przeszłości, sankcjonował stan faktyczny, który był mu znany - bo już zaistniał, nie określał zaś przesłanek wywłaszczenia na przyszłość.

W niniejszej sprawie niewątpliwym jest fakt, że przedmiotowa nieruchomość w okresie wojny zajęta była najpierw przez policję i armię niemiecką, które korzystały ze znajdujących się tam garaży i magazynów, a po wyzwoleniu K. - w dniu [...] stycznia 1945 r. - nieruchomość została zajęta przez armię radziecką i pozostawała w jej władaniu do dnia 17 stycznia 1947 r.

Fakt ten wynika z dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych i nie był kwestionowany przez strony.

Tak więc zajęcie i użytkowanie przedmiotowej nieruchomości przez armię niemiecką, a następnie - od 18 stycznia 1945 r. - przez armię radziecką spowodowało, że została spełniona przesłanka zajęcia nieruchomości w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na cel wojskowy.

Ponieważ zostały spełnione przesłanki z art.1 i art.2 w/w dekretu, dlatego też Sąd uznał, że słusznie Minister Infrastruktury stwierdził nieważność decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] maja 1999 r., która stwierdzała nieważność orzeczenia Wojewody [...] z dnia [...] października 1949 r. wywłaszczającego na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położoną w K. - gdyż została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa.

Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd nie podzielił poglądu, że cel wojskowy określony w art.2 ust. 1 lit. "c" dekretu musi być jednocześnie celem użyteczności publicznej - gdyż wynika tak z nazwy dekretu. Nazwa aktu prawnego nie jest prawotwórcza, nie stanowi prawa jak również nie jest podstawą orzekania w sprawie - są nią tylko przepisy prawa skonkretyzowane w poszczególnych artykułach. Jeżeli przepis art. 2 pkt. 1 lit. "c " używa określenia " na cele wojskowe", to należy rozumieć je dosłownie – na każde cele wojskowe. Cele te nie muszą być jednocześnie celami użyteczności publicznej, bo takie cele zostały określone pod literą " f". Gdyby ustawodawca chciał, aby wywłaszczenie dotyczyło tylko nieruchomości zajętych na cele użyteczności publicznej, to nadałby art. 2 inne brzmienie. Nie wymieniałby pięciu konkretnych celów, tylko po prostu wskazał jeden cel – cel użyteczności publicznej lub przed literą " f" dodałby słowa - " oraz inne cele publiczne". Skoro tego nie zrobił, to świadczy to o tym, że należy pojmować to określenie dosłownie, bez żadnych dodatkowych kontekstów.

Analogiczne stanowisko zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie sygn. akt I SA/Wa1079/05 - dotyczącej wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w K. [...], oznaczonej jako parcele nr [...] o powierzchni [...] m², nr [...] o powierzchni [...] m², nr [...] o powierzchni [...] ², nr [...] o powierzchni [...] m² i nr [...] o powierzchni [...] m² - a Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 5 marca 2008 r. w sprawie sygn. akt I OSK 1807/06 oddalił skargi kasacyjne.

Sąd całkowicie podzielił też stanowisko Ministra Infrastruktury w zakresie rażącego naruszenia prawa przez organ wydający decyzję z dnia [...] maja 1999 r. - poprzez stwierdzenie nieważności orzeczenia wydanego w I instancji - mimo, iż w sprawie została wydana decyzja II-go instancyjna (utrzymująca w mocy decyzję I instancji), która jest prawomocna.

Podsumowując, Sąd uznał, że podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, jednocześnie brak jest w sprawie okoliczności, które należałoby wziąć pod uwagę z urzędu.

Minister Infrastruktury - oceniając w postępowaniu nadzorczym zgodność

z prawem decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] maja 1999 r., która stwierdzała nieważność orzeczenia Wojewody [...] z dnia [...] października 1949 r. wywłaszczającego na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położoną w K. - słusznie stwierdził, że kontrolowana decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, zachodzą więc przesłanki do stwierdzenia jej nieważności. Zasadnie zastosował przepis art. 156 § 1 pkt 2 kpa w związku z art. 1 i 2 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 -1945 r. (Dz. U. Nr 20, poz. 138 ze zm.). Należy taż podkreślić, że wnikliwie, rzetelnie i wszechstronnie rozpatrzył on stan faktyczny sprawy oraz wyczerpująco i szczegółowo wyjaśnił motywy, jakimi się kierował przy rozstrzyganiu sprawy, uzasadnił też przekonująco swoje decyzje, zgodnie

z art. 107 §3 kpa - a Sąd w całości podzielił jego stanowisko.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).