Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2562/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-02-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 4, art. 6, art. 7, art. 24ust. 1, art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b)
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.
article: art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 4a ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 146 poz 1188
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Urszula Wilk Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2013 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie wpisu na listę radców prawnych oddala skargę


UZASADNIENIE

Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] września 2012 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., dalej "k.p.a.") i art. 24 ust. 1 pkt 6 w związku z art. 25 ust. 1 pkt 4b ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 z późn. zm., nazywanej dalej "ustawą o radcach") po rozpatrzeniu odwołania M. C. (nazywany dalej "skarżący, wnioskodawca") z dnia [...] sierpnia 2012 r. od uchwały Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych (w skrócie PKRRP) z dnia [...] lipca 2012r. Nr [...], utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie utrzymujące w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w B. (w skrócie: ROIRP) z dnia [...] maja 2012 r. Nr [...] o odmowie wpisu wnioskodawcy na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych w B.

W uzasadnieniu Minister Sprawiedliwości podał, że M. C. w dniu [...] listopada 2011 r. złożył w ROIRP w B. wniosek o wpis na listę radców prawnych na podstawie art. 24 w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 4b ustawy o radcach.

Rada Okręgowa Izby Radców Prawnych w B., uchwałą z dnia [...] grudnia 2011 r. Nr [...], odmówiła skarżącemu wpisu na listę radców prawnych uznając, że nie spełnia on przesłanek przewidzianych we wskazanym przepisie.

Pismem z dnia [...] stycznia 2012 r. skarżący wniósł odwołanie od tej uchwały, zarzucając jej naruszenie: art. 25 ust. 1 pkt 4b ustawy o radcach, art. 32 Konstytucji RP, art. 107 k.p.a., § 18 pkt 1 i 2 oraz § 19 uchwały z dnia 30 stycznia 2010 r.

Nr 110/VII/2010 Krajowej Rady Radców Prawnych w sprawie regulaminu prowadzenia list radców prawnych i list aplikantów radcowskich. Skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej uchwały i wpisania na listę radców prawnych.

Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych w W., uchwałą z dnia [...] lutego 2012 r. Nr [...], na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uchyliło uchwałę ROIRP z dnia [...] grudnia 2011 r. i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia.

Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych w W. stwierdziło m.in., że uchwała ROIRP w B. nie posiadała uzasadnienia prawnego. W ocenie Prezydium, przytoczenie przepisów ustawy o radcach, bez powiązania ich z elementami stanu faktycznego nie mogło być uznane za spełniające wymóg uzasadnienia prawnego rozstrzygnięcia. Z uchwały nie wynikało, dlaczego organ I instancji odmówił zaliczenia wskazanego przez skarżącego okresu zatrudnienia.

Rozpatrując ponownie sprawę organ I instancji miał poddać analizie wskazane przez skarżącego okresy (podokresy) zatrudnienia, dokonać ich oceny i uzasadnić swoje stanowisko wobec każdego z nich pod kątem spełniania przesłanek, o których mowa w art. 25 ust. 1 lit. b) ustawy o radcach.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy ROIRP w B. uchwałą z dnia [...] maja 2012 r. Nr [...] odmówiła skarżącemu wpisu na listę radców prawnych.

W uzasadnieniu uchwały organ podał, że po przeanalizowaniu miejsc zatrudnienia i obowiązków, jakie miał wykonywać skarżący, zarówno w F., jak i w P., stwierdził, że czynności te miały charakter techniczny oraz pomocniczy. Nie były natomiast bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego.

Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w B. po przeanalizowaniu treści art. 25 ustawy o radcach oraz art. 8 tej ustawy uznała, że skarżący wykonywał obowiązki w spółkach prawa handlowego: spółce akcyjnej i spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. Jednakże nie były to spółki, o których mowa w art. 8 ustawy o radcach. Tym samym skarżący nie spełnił wymogu określonego w art. 25 ust. 1 pkt 4lit. b) ustawy o radcach.

Pismem z dnia [...] czerwca 2012 r. skarżący wniósł odwołanie od uchwały ROIRP w B. z dnia [...] maja 2012 r., zarzucając jej naruszenie: art. 25 ust. 1 pkt 4li. b) ustawy o radcach, art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez złamanie zasady swobodnej oceny dowodów i oparcie rozstrzygnięcia na ustaleniach sprzecznych z treścią dowodów.

Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych w W. uchwałą z dnia [...] lipca 2012 r. Nr [...] utrzymało w mocy cytowaną uchwałę ROIRP z dnia [...] maja 2012 r. Organ odwoławczy uznał, że skarżący nie wykazał, aby spełniał ustawowe przesłanki wpisu na listę radców prawnych, w tym przesłanki zwolnienia z odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego. Wprawdzie skarżący złożył egzamin sędziowski w wymaganym czasie, jednak nie spełnił drugiej części przesłanki opisanej w art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b) ustawy o radcach. Zdaniem organu odwoławczego, właściwe rozumienie art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b) ustawy o radcach każe przyjąć, że wnioskujący musi wykazać, że wykonywał określone w tym przepisie czynności, przez określony czas, a także w oparciu o określony ustawą stosunek umowny ze wskazanymi przez ustawodawcę podmiotami.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że czynności wykonywane przez skarżącego miały charakter czynności pomocniczych i technicznych, nie będąc - tym samym - czynnościami, o których mowa w art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b) ustawy o radcach. Jednocześnie miejsca zatrudnienia skarżącego: F. S.A. oraz P. Spółka z o.o., nie były spółkami, o których mowa w art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b) w zw. z art. 8 ust. 1 ustawy o radcach.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2012 r. skarżący wniósł odwołanie od uchwały PKRRP z dnia [...] lipca 2012 r., zarzucając jej naruszenie: art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b) ustawy o radcach, art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 k.p.a.

Minister Sprawiedliwości w wyniku rozpatrzenia zarzutów podniesionych w odwołaniu nie znalazł podstaw do ich uwzględnienia.

Minister stwierdził, że zgodnie z art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b) ustawy o radcach, wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego nie stosuje się do osób, które zdały egzamin sędziowski lub prokuratorski po dniu 1 stycznia 1991 r. oraz w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych, łącznie przez okres co najmniej 3 lat wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009 r. nr 146, poz. 1188 z późn. zm.) lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o radcach. Na poczet wymienionego okresu w przypadku aplikacji sądowej pozaetatowej zalicza się proporcjonalnie okres trwania aplikacji przyjmując, że za każdy miesiąc jej odbywania zalicza się ¼ miesiąca.

Minister Sprawiedliwości podał, że z dokumentów złożonych wraz z wnioskiem o wpis na listę radców prawnych wynika, że skarżący w dniu [...] maja 2005 r. ukończył studia wyższe na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu w B., uzyskując tytuł magistra prawa. W okresie od dnia [...] października 2005r. do dnia [...] września 2008 r. odbył pozaetatową aplikację sądową, a w dniach [...],[...] i [...] września 2008 r. złożył z wynikiem pozytywnym egzamin sędziowski. Od dnia [...] listopada 2004 r. do dnia [...] marca 2010 r. skarżący był zatrudniony na podstawie umowy o pracę na stanowisku asystenta prawnego w F. S.A. w B. Od dnia [...] marca 2004 r. do dnia [...] czerwca 2010 r. skarżący był zatrudniony na podstawie umowy o pracę na stanowisku referenta d/s nieruchomości w P. Sp. z o.o. Natomiast od dnia [...] czerwca 2010 r. pozostaje zatrudniony na stanowisku specjalisty d/s nieruchomości w P. S.A. Oddział w B. na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony. Z zaświadczenia z dnia [...] marca 2010 r. wydanego przez radcę prawnego Z. K. wynikało, że do zakresu obowiązków skarżącego w czasie zatrudnienia w F. S.A. należało wykonywanie czynności wymagających wiedzy prawniczej, bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez radcę prawnego prowadzącego obsługę prawną tej spółki. W odniesieniu do zatrudnienia w spółkach o profilu [...] brak było natomiast dowodów określających rodzaj czynności wchodzących w zakres jego obowiązków.

Zdaniem Ministra Sprawiedliwości, praktyka zawodowa skarżącego nie była odpowiednią do uznania, że spełnia on przesłanki niezbędne do wpisu na listę radców prawnych wymienione w art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b) ustawy o radcach.

Minister przyznał, że skarżący wykonywał wprawdzie czynności związane ze świadczeniem pomocy prawnej, lecz nie były one świadczone w ramach umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 4a ust. 1 Prawa o adwokaturze lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o radcach.

Okres praktyki zawodowej w ramach wymienionych podmiotów, z uwagi na enumeratywnie ujęte przesłanki w cytowanym uregulowaniu, nie mógł być w związku z tym uwzględniony w ramach wymogu wykonywania wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego. Z tytułu odbytej przez kandydata pozaetatowej aplikacji sądowej na poczet okresu wymienionego w art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b) ustawy o radcach zaliczeniu podlegał jedynie okres 9 miesięcy, który nie jest wystarczający, aby uznać, że kandydat spełniał kryteria posiadania praktyki zawodowej wymaganej tym przepisem.

W tej sytuacji, Minister Sprawiedliwości podzielił ustalenia i oceny wyrażone w uchwałach PKRRP z dnia [...] lipca 2012 r. i ROIRP w B. z dnia [...] maja 2012 r. o odmowie wpisu skarżącego na listę radców prawnych.

W ocenie Ministra Sprawiedliwości, art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b) ustawy o radcach nie przewiduje możliwości zaliczenia na poczet wymaganej praktyki zawodowej wykonywania czynności prawniczych we wszystkich spółkach prawa handlowego. Wbrew zarzutom skarżącego, art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b) ustawy o radcach zawiera zamknięty katalog podmiotów, w których wykonywanie wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej może stanowić odpowiednią praktykę warunkującą uzyskanie wpisu na listę radców prawnych bez spełnienia wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego. Podmiotami tymi są wyłącznie kancelarie radcowskie bądź spółki, w których wspólnikami są podmioty określone w art. 8 ustawy o radcach. Poza katalogiem określonym cytowanym przepisem znajdują się spółki prawa handlowego, w których zatrudniony był, bądź jest skarżący. Przedmiotem działalności przedsiębiorstwa w nich nie jest bowiem świadczenie pomocy prawnej przez radcę prawnego lub adwokata.

Minister Sprawiedliwości zauważył, że omawiany przepis stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 24 ust. 1 pkt 6 ustawy o radcach, który przewiduje obowiązek odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego. Zgodnie z zasadą "exceptiones non sunt extentendae" wyjątków nie należy interpretować rozszerzająco. Zatem z tego przepisu nie można wyprowadzać wniosków interpretacyjnych prowadzących do powiększenia katalogu podmiotów określonych przez art. 24 ust. 1 pkt 4 lit. b) ustawy o radcach.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 32 ust. 1 Konstytucji RP Minister Sprawiedliwości podkreślił, że omówiona regulacja w tym względzie stanowiła przedmiot badania Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 7 marca 2012r., sygn. akt K 3/10 orzekł o konstytucyjności rozwiązania. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się natomiast, że zasada równości wobec prawa, określona w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, mająca charakter klauzuli generalnej, nie może stanowić samodzielnej, materialnoprawnej podstawy dochodzenia roszczeń. Podstawą przyznania określonego uprawnienia nie jest bowiem przepis ustawy zasadniczej, lecz przepis ustawy szczególnej, regulującej stosunki prawne w zakresie danej dziedziny życia państwowego, gospodarczego lub społecznego (tak: NSA w wyroku z dnia 25 września 2007 r., sygn. akt I OSK 1902/06).

Wykazane przez skarżącego zatrudnienie na gruncie omawianego przepisu nie mogło być uznane za wystarczające do wpisu na listę radców prawnych bez odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego.

Zdaniem Ministra Sprawiedliwości, organy wpisowe prawidłowo ustaliły, że skarżący nie spełniał ustawowych przesłanek uzyskania wpisu na listę radców prawnych.

Dodatkowo organ odwoławczy podkreślił, że PKRP przy podjęciu uchwały z dnia [...] lipca 2012 r. rozpoznało sprawę skarżącego jako konkretny przypadek, indywidualnie, w oparciu o kryteria wynikające z ustawy o radcach. Skarżący nie może zatem skutecznie kwestionować prawidłowości ustaleń faktycznych stanowiących podstawę wydania decyzji, które zostały poczynione zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. po wszechstronnej i wnikliwej ocenie całości materiału dowodowego.

Minister Sprawiedliwości nie znalazł również podstaw do uwzględnienia zarzutów naruszenia przepisów proceduralnych, tj.: art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a.

Zasada praworządności (art. 6 k.p.a.) wymaga bowiem, aby podstawę prawną decyzji administracyjnej stanowiły tylko ustawy lub przepisy wykonawcze wydane na podstawie i w ramach wyraźnego upoważnienia zawartego w ustawie. W tym rozumieniu podstawy decyzji nie może stanowić wyłącznie interes obywateli uosobiony w subiektywnym oczekiwaniu strony załatwienia sprawy w korzystny dla niej sposób. Innymi słowy wykluczone jest działanie organu w interesie strony bez podstawy prawnej. Reguła wyrażona w art. 7 k.p.a. ma natomiast zastosowanie w przypadkach, w których rozstrzygnięcie sprawy powierzone zostało tzw. uznaniu administracyjnemu (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 22 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/Ke 736/10,; wyrok NSA z dnia 16 czerwca 2010 r., sygn. akt II GSK 667/09; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 8 października 2008 r., sygn. akt II SA/GL 351/08, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 24 stycznia 2008 r., sygn. akt IV SA/Wr 630/07). Zaskarżona uchwała nie była podejmowana na podstawie "uznania administracyjnego".

Wobec powyższego, w ocenie Ministra Sprawiedliwości, nie mogło dojść do naruszenia zasad postępowania administracyjnego.

W ocenie Ministra Sprawiedliwości, stanowisko Prezydium zostało należycie wyjaśnione w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, które zawiera, zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a., wskazanie faktów uznanych za udowodnione, jak również przytoczenie przepisów prawa wraz z ich wyjaśnieniem, stanowiących podstawę jej wydania.

Wypełnienie tych warunków pozwoliło organowi odwoławczemu stwierdzić, że zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa (art. 8 k.p.a.) również została zrealizowana.

Minister Sprawiedliwości stwierdził, że skarżący nie powołał się na żadne nowe okoliczności, które przemawiałyby za zmianą rozstrzygnięcia zawartego w uchwałach PKRRP oraz ROIRP w B., albowiem treść odwołania sprowadza się w istocie do polemiki ze stanowiskiem organów wpisowych.

Pismem z dnia [...] października 2012 r. skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] września 2012 r. nr [...], wnosząc o jej uchylenie.

Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie: art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b) ustawy o radcach, art. 8 ust. 1 ustawy o radcach, art. 32 ust. 1 Konstytucji RP,

art. 6, 7, 8, 77 § 1 i 80 k.p.a. oraz 107 § 3 k.p.a. polegające na złamaniu zasady swobodnej oceny dowodów i oparciu rozstrzygnięcia na ustaleniach sprzecznych z treścią przedstawionych przez skarżącego dokumentów, z których jednoznacznie wynika, że skarżący spełniał niezbędne przesłanki wymagane przez ustawodawcę do wpisania na listę radców prawnych z uwagi na wykonywanie wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez radcę prawnego.

Skarżący, odwołując się do treści art. 24 ust. 1 pkt 4 lit. b) ustawy o radcach oraz art. 8 ust. 1 cyt. ustawy podał, że stosunek pracy, o którym mowa w ostatnim ze wskazanych przepisów nie odnosi się jedynie do kancelarii oraz spółek, których wyłącznym przedmiotem działalności jest świadczenie pomocy prawnej.

Skarżący podkreślił, że radca prawny może świadczyć pomoc prawną w ramach stosunku pracy bezpośrednio w podmiocie, na którego rzecz ta pomoc jest świadczona. Jest to forma świadczenia pomocy prawnej wymieniona jako pierwsza i ze względu na uwarunkowania historyczne, podstawowa dla formy realizacji obsługi prawnej przez radców prawnych. Konieczność dokonywania wykładni art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b) ustawy o radcach w kontekście art. 8 tejże ustawy, a nie przepisów – Prawa o adwokaturze, wynika z tego, że rozwiązania systemowe ustawy o radcach prawnych są na tyle różne od ustawy - Prawo o adwokaturze, że analogia jest niedopuszczalna. Zakładając zasadę racjonalnego ustawodawcy przyjąć należy, że ustawodawca, dając prawo do wykonywania zawodu przez radcę w ramach stosunku pracy nie ograniczyłby prawa radcy świadczącego pomoc prawną w tej formie do szkolenia i udzielania wiedzy niezbędnej dla nabycia praktyki przez osoby, o których mowa w art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b) ustawy o radcach, zwłaszcza, że aplikanci radcowscy odbywają aplikację pod kierunkiem patrona - art. 38 ust. 4 ustawy o radcach, którym, zgodnie z Regulaminem Aplikacji przyjętym uchwałą Krajowej Rady Radców Prawnych nr 90/VII/2009 z późniejszymi zmianami, w pierwszej kolejności powinien zostać radca prawny, u którego - względnie w jednostce organizacyjnej zatrudniającej danego radcę prawnego - aplikant jest zatrudniony lub współpracuje na podstawie umowy cywilnoprawnej (...) - § 11 pkt. 3 ust. 1 Regulaminu Aplikacji.

Wobec tego zdobywanie praktyki w ramach stosunku pracy powinno mieć odbicie w interpretacji przepisu art. 25 ust. 1 pkt. 4 lit. b) ustawy o radcach, a zatem w pełni uzasadnione jest, aby mogło to mieć miejsce również w obsługiwanym podmiocie w wyodrębnionej jednostce, jaką jest biuro prawne. Odmienna interpretacja prowadzi nie tylko do dyskryminacji osób z wykształceniem prawniczym odbywających praktykę w ramach stosunku pracy pod opieką radcy prawnego zatrudnionego na podstawie umowy o pracę, ale również do dyskryminacji radców prawnych świadczących pomoc prawną w ramach, przewidzianego art. 8 ust 1 ustawy o radcach prawnych, stosunku pracy. Przyjęcie takiej interpretacji stanowi, naruszenie art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, ponieważ narusza zasadę równego traktowania nie tylko kandydatów do zawodu radcy prawnego, ale i radców prawnych świadczących pomoc prawną w ramach stosunku pracy. Różnicowanie przez ustawodawcę sytuacji prawnej osób ubiegających się o wpis na listę radców prawnych przez uniemożliwienie wpisu na listę radców osób, które spełniają kryteria rękojmi należytego wykonywania zawodu, ale które doświadczenie zawodowe nabyły w ramach stosunku pracy i pod nadzorem radcy prawnego wykonującego zawód w stosunku pracy nie ma żadnego uzasadnienia.

Również nie ma istotnej różnicy pomiędzy zdobywaniem doświadczenia zawodowego w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o radcach od zdobywania takiego doświadczenia w ramach stosunku w biurze prawnym w spółce prawa handlowego albowiem podmiot wykonujący czynności jest w obu sytuacjach włączony do określonego organizmu, struktury tworzonej przez osoby posiadające status zawodowy, do którego wykonujący czynności aspiruje, w istocie do "wewnętrznej kancelarii prawnej" podmiotu gospodarczego ze wszystkimi konsekwencjami wspólnego działania w tej strukturze. Skarżący podkreślił, że z dołączonych do wniosku dokumentów jednoznacznie wynika, że w okresie od dnia [...] października 2005 r. do dnia [...] marca 2010 r. wykonywał na podstawie umowy o pracę czynności polegające na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych oraz projektów opinii prawnych, sporządzaniu projektów umów i pism procesowych w wydzielonym organizacyjnie dziale prawnym dużej spółki akcyjnej pod bezpośrednim kierownictwem radcy prawnego z wieloletnim stażem. Ponadto, art. 25 ustawy o radcach uzależnia wpis na listę radców prawnych od wykonywania wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego. Nie zdefiniowano przy tym pojęcia "czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego" jednakże z przyczyn oczywistych należy zaliczyć do takich czynności wykonywanie wymagających wiedzy prawniczej obowiązków związanych z obsługą prawną na polecenie i pod kierownictwem radcy prawnego. Takimi czynnościami są między innymi: sporządzanie projektów dokumentów wykorzystywanych następnie przez radcę prawnego, analiza orzecznictwa sądów na potrzeby prowadzonych przez radcę prawnego spraw, współuczestniczenie z radcą prawnym w przygotowywaniu porad prawnych. Takie właśnie obowiązki wykonywał skarżący, pracując w wydzielonej organizacyjnie, dwuosobowej komórce spółki akcyjnej o nazwie "Biuro Prawne" na stanowisku asystenta prawnego pod kierownictwem radcy prawnego, czego dowodem jest: zaświadczenie radcy prawnego Z. K. - bezpośredniego przełożonego skarżącego oraz zakresy obowiązków wynikających z umowy o pracę.

Skarżący zauważył, że brzmienie obecnie obowiązującego przepisu art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b) ustawy o radcach wprowadzone zostało w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt K 30/06. Obowiązujący od dnia 26 stycznia 2010 r. art. 25 ustawy o radcach nie może być interpretowany w oderwaniu od wspomnianego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.

Skarżący podkreślił, że stosunkowo niedawno uzyskał dyplom wyższych studiów prawniczych, odbył aplikację sądową zakończoną pomyślnie zdanym egzaminem sądowym w aktualnie obowiązującym systemie prawnym oraz w latach 2005 - 2010 wykonywał czynności związane z wykonywaniem pomocy prawnej przez radcę prawnego zatrudnionego na podstawie umowy o pracę, potwierdzone stosownym zaświadczeniem. Suma okresu pracy na stanowiskach: asystenta prawnego (od dnia [...] października 2005 r. do dnia [...] marca 2010 r.) oraz okresu wskazanego w art. 25 ust. 5 ustawy o radcach z pewnością wyczerpują przesłankę trzyletniego okresu wykonywania czynności opisanych w art. 25 ust. 1 pkt. 4 lit. b) ustawy o radcach.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwosci wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada akty lub czynności z zakresu administracji publicznej pod kątem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, a nie według przesłanek celowości czy słuszności.

Ponadto, w świetle art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 270 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem rozstrzygnięcie nie powoduje naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ani prawa materialnego w sposób mający znaczenie dla rozstrzygnięcia.

Podstawą materialnoprawną żądania skarżącego w przedmiocie wpisu na listę radców prawnych był art. 24 ust. 1 w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b) ustawy o radcach. Skarżący uważał, że skoro zdał egzamin sędziowski w 2008 r. i legitymuje się praktyką wymaganą przez art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b) ustawy o radcach prawnych, to powinien zostać wpisany na listę radców prawnych bez obowiązku odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego (będącego jednym z warunków wpisu na listę radców prawnych, zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 6 ustawy o radcach).

Jednakże organy wszystkich instancji i skarżący różnili się w interpretacji art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b) ustawy o radcach, a tym samym w ocenie czy wnioskodawca spełniał określone w tym przepisie kryteria.

Przepis art. 25 ust. 1 pkt 4 lit b) ustawy o radcach stanowi, iż wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego nie stosuje się do osób, które zdały egzamin sędziowski lub prokuratorski po dniu 1 stycznia 1991 r. oraz w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych, łącznie przez okres co najmniej 3 lat wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188, Nr 166, poz. 1317, Nr 210, poz. 1628 i Nr 216, poz. 1676), lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 8 ust. 1.

Co do zgodności art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b) ustawy o radcach z Konstytucją RP, w tym z jej art. 32 ust. 1 wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny w pkt 6 wyroku z dnia 12 marca 2012 r., sygn. akt K 3/10, opubl. OTK-A 2012/3/25.

Trybunał wskazał, że w ustawie o radcach prawnych zostały określone pojęcie "pomocy prawnej, świadczenie pomocy prawnej". Ustawodawca chciał w ten sposób usunąć niekonstytucyjność przepisu, stwierdzoną przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 8 listopada 2006 r. o sygn. K 30/06 (zob. uzasadnienie projektu ustawy z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy – Prawo o notariacie, druk sejmowy, VI.953).

Zgodnie z art. 4 i art. 6 ustawy o radcach wykonywanie zawodu radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej. W szczególności radca prawny udziela porad prawnych, sporządza opinie prawne, opracowuje projekty aktów prawnych oraz występuje przed urzędami i sądami, z wyjątkiem występowania w charakterze obrońcy w postępowaniu karnym i w postępowaniu w sprawach o przestępstwo skarbowe. Przepis art. 7 ustawy o radcach stanowi, że pomocą prawną jest w szczególności udzielanie porad i konsultacji prawnych, opinii prawnych, zastępstwo prawne i procesowe.

Według art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b) ustawy o radcach zadaniem osób w nim wskazanych jest wykonywanie wymagających wiedzy prawniczej czynności faktycznych i prawnych bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego. W takim wypadku adwokat lub radca prawny świadczy pomoc prawną, a podmioty wymienione w tym przepisie wykonują wymagające wiedzy prawniczej czynności wspierające (asystenckie). Są to czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej. Wśród tych czynności Trybunał wymienił: zastępstwo adwokata lub radcy prawnego przy świadczeniu przez niego pomocy prawnej, w tym przy udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, projektów aktów prawnych, reprezentacji przed urzędami i sądami powszechnymi w sprawach cywilnych oraz przed sądami administracyjnymi w ramach pełnomocnictw określonych przez odpowiednie przepisy (za wyjątkiem czynności w procesie karnym jako pełnomocnik lub obrońca) w ramach pełnomocnictwa substytucyjnego, ewentualnie wykonywanie czynności asystenckich jak przygotowywanie analizy akt sprawy, wyszukiwanie i gromadzenie orzecznictwa oraz literatury, sporządzanie ekspertyz prawnych pomocnych w świadczeniu pomocy prawnej, przygotowywanie projektów pism procesowych oraz czynny udział przy ustalaniu strategii postępowania, która ma doprowadzić do uzyskania korzystnego dla strony rozstrzygnięcia.

Ustawodawca wykluczył z kręgu wymaganych czynności prace, które nie pozwalają na zdobycie wymaganego doświadczenia prawniczego.

Z dokumentów załączonych do wniosku: umowy o pracę, umowy cywilnoprawnej, zaświadczenia, innych dołączonych przez daną osobę, musi wynikać okres wykonywania tych czynności, ich intensywność mierzona czasem wykonywania tych czynności, ich rodzaj, zakres obowiązków, a w szczególności, że ich wykonywanie wymagało wiedzy prawniczej i było bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego. Wymagany przez art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b) ustawy o radcach trzyletni okres odpowiada bowiem trzyletniemu zatrudnieniu w pełnym wymiarze czasu pracy (tzn. przy ośmiogodzinnym czasie pracy na dobę i przeciętnie czterdziestogodzinnym w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym).

Gdyby te czynności były wykonywane przez czas krótszy niż w przyjętym dla umowy o pracę, umowy cywilnoprawnej okresie rozliczeniowym, to zgodnie z art. 25 ust. 4 ustawy o radcach, wymagany okres zostaje proporcjonalnie wydłużony.

Celem przepisu art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b) ustawy o radcach jest, aby na listę radców prawnych została wpisana tylko osoba, która zdobyła wystarczające praktyczne doświadczenie prawnicze czyli, że przez trzyletni okres wykonywała określone czynności, przy założonej intensywności pracy, której wyznacznikiem jest zatrudnienie w pełnym wymiarze czasu pracy.

Należy przy tym zauważyć, że Trybunał Konstytucyjny zrównuje praktykę zdobytą w kancelarii bądź spółce radcowskiej z doświadczeniem uzyskanym w kancelarii lub spółce adwokackiej. U tych podmiotów może wykonywać czynności faktyczne i prawne bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej.

Chodzi nie tylko o miejsce wykonywania czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej. Istotą regulacji jest wykonywanie w odpowiedniej formie wymagających wiedzy prawniczej czynności związanych ze świadczeniem pomocy prawnej. Ważne jest, zarówno jakie czynności są wykonywane, jak i otoczenie, w jakim są one wykonywane, bo od tego też zależy nabycie kwalifikacji (nie tylko czysto fachowych) niezbędnych do wykonywania zawodu radcy prawnego. Ponadto postawienie wymagania wykonywania czynności związanych ze świadczeniem pomocy prawnej "w" kancelarii adwokackiej, "w" zespole adwokackim, itp. zapewnia samorządowi radcowskiemu sprawowanie pieczy nad przebiegiem tego przygotowania. Zatem, na gruncie obowiązującej regulacji – dla ustawodawcy istotną kwestią jest miejsce wykonywania praktyki - ściśle określone w art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b) ustawy o radcach poprzez enumeratywne wyliczenie tych przedmiotów, którego wyłącznym przedmiotem działalności jest świadczenie pomocy prawnej (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 sierpnia 2012r., sygn. akt II GSK 1779/11, Lex 1218323, który dotyczył interpretacji art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b) ustawy o radcach będącego przepisem tożsamym z art. 25 ust: 1 pkt 4 lit. b) ustawy o radcach).

Zatem interpretacja art. 25 ust.1 pkt 4 lit. b) ustawy o radcach nieobejmujaca czynności związanych ze świadczeniem pomocy realizowanych w innej formie aniżeli ta przewidziana przez ten przepis nie była sprzeczna z art. 32 Konstytucji RP.

W tej sytuacji zatrudnienie skarżącego w spółkach prawa handlowego, innych niż wymienione w art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b) ustawy o radcach nie mogło być uznane za wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego.

Nieuzupełnienie przez organ materiału o dowody zgromadzone i powstałe podczas posiedzenia ROIRP w B., (s. 3 uchwały RIORP z dnia [...] maja 2012 r.) .w niniejszej sprawie nie miało wpływu na wynik postępowania. Skarżący bowiem nie kwestionował, że nie pracował w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 4a ust. 1 Prawa o adwokaturze lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o radcach.

W ocenie Sądu, wbrew zarzutom skargi, nie znajdują także uzasadnienia zarzuty procesowe, bowiem przesłanki rozstrzygnięcia zostały należycie wyjaśnione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Zostały wskazane fakty uznane za udowodnione, jak również przytoczone przepisy prawa wraz z ich uzasadnieniem, stanowiące podstawę wydania sprzeciwu. Nie ma też podstaw, by kwestionować prawidłowość ustaleń faktycznych stanowiących podstawę wydania zaskarżonej decyzji, które zostały poczynione zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. po wszechstronnej i wnikliwej ocenie całości materiału dowodowego.

Odnosząc się natomiast do pozostałych zarzutów zawartych w skardze co do naruszenia przy wydaniu zaskarżonej decyzji przepisów art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a. także nie zasługują na uwzględnienie. Decyzja została wydana z poszanowaniem zasady praworządności (art. 6 k.p.a.). Jej podstawę prawną stanowią wskazane normy ustawy o radcach prawnych i Kodeksu postępowania administracyjnego. Organ odniósł się do wszystkich dowodów zgromadzonych w sprawie i dokonał ich analizy.

W konsekwencji Minister Sprawiedliwości nie naruszył prawa uznając za organami samorządu radcowskiego, że brak jest przesłanek, aby wykazane przez skarżącego zatrudnienie na gruncie art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b) ustawy o radcach uznać za wypełniające kryteria w tym przepisie określone.

Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu, skarga podlega oddaleniu na mocy art. 151 p.p.s.a.