Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 30/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2021-05-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 61 § 1, art. 63 § 2
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 1a pkt 2, art. 18, art. 54 § 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz Sędziowie WSA Krystyna Czajecka-Szpringer (sprawozdawca) WSA Andrzej Niezgoda po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 maja 2021 r. sprawy ze skargi J. H. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z egzekucji środków pieniężnych uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z [...] r. nr [...]


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia J. H. (dalej: zobowiązany, skarżący) na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] (dalej: organ egzekucyjny) z dnia [...]. w przedmiocie zwolnienia z zajęcia części kwot będących przedmiotem krajowych przekazów pocztowych, utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

Jak wynika z akt sprawy i treści zaskarżonego postanowienia, Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] prowadzi wobec J. H. postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] i Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] W celu wyegzekwowania należności pieniężnych objętych ww. tytułami zawiadomieniem z dniem 31 maja 2017 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego w KRUS [...] zobowiązanego. Odpis zawiadomienia o zajęciu został doręczony w dniu 8 czerwca 2017 r.

Pismem z dnia 29 czerwca 2018 r. Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w [...] poinformowała Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...], że w związku ze zbiegiem egzekucji od dnia 1 lipca 2018 r. potrącenia emerytury będą dokonywane na rzecz ZUS, który jest organem właściwym do prowadzenia egzekucji z emerytury.

Zawiadomieniem z dnia 4 września 2020 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z kwot będących przedmiotem krajowych przekazów pocztowych w P. S.A. Region Sieci w [...] Odpis zawiadomienia o zajęciu został zobowiązanemu doręczony dnia 22 września 2020 r. Pismem z tej samej daty, zobowiązany wystąpił do organu egzekucyjnego z żądaniem zwolnienia z zajęcia środków pochodzących z KRUS i wypłacanych jako świadczenie emerytalne, zaznaczając jednocześnie, że środki z emerytury są już zajęte w KRUS, a reszta środków, które są przesyłane za pośrednictwem P. jest wolna od zajęcia.

Organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...]. zwolnił z zajęcia 70% kwot będących przedmiotem krajowych przekazów pocztowych, których zajęcia dokonano zawiadomieniem z dnia 4 września 2020 r. u dłużnika zajętej wierzytelności P. S.A.

W zażaleniu na postanowienie zobowiązany wskazał, że organ egzekucyjny bezprawnie zajął mu przekaz pieniężny, którym otrzymuje emeryturę z KRUS. Kwota, którą otrzymuje przekazem pocztowym jest to kwota już po maksymalnym potrąceniu, jakiemu podlega emerytura.

W międzyczasie do organu egzekucyjnego wpłynęło pismo zobowiązanego z dnia 5 października 2020 r. skierowane do Izby Administracji Skarbowej w [...] z argumentacją jak w ww. zażaleniu. Takiej samej treści pismo wpłynęło również do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej.

Pismem z dnia 9 października 2020 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. wezwał zobowiązanego do sprecyzowania, czy pismo z dnia 5 października 2020 r. stanowi skargę na czynność egzekucyjną zajęcia wierzytelności dokonaną zawiadomieniem z dnia 4 września 2020 r. czy też jest to skarga na działanie organu egzekucyjnego. Pismem z dnia 27 października 2020 r. zobowiązany sprecyzował swoje żądanie i stwierdził, że jego pismo z dnia 5 października stanowi skargę na działanie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...].

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej poinformował, że zgodnie z art. 234 pkt 1 k.p.a. w postępowaniu zainicjowanym złożeniem zażalenia zostanie rozpatrzona również ww. skarga na działanie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...].

Rozpatrując zażalenie oraz skargę na działanie organu egzekucyjnego Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, stwierdził, że zgodnie z art. 13 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.), (dalej: ustawa egzekucyjna), organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na ważny jego interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub w części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Organ podkreślił, że postanowienia podejmowane przez organy egzekucyjne na podstawie art. 13 ustawy egzekucyjnej mieszczą się w ramach tzw. uznania administracyjnego, które przejawia się m.in. w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia jego wniosku. Dalej organ wywodził, że warunkiem koniecznym rozstrzygnięcia o zasadności wniosku jest rozważenie istnienia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego. Przez ważny interes zobowiązanego należy rozumieć sytuacje nadzwyczajne, losowe przypadki, gdy zobowiązany nie jest w stanie uregulować zaległości, a także normalną sytuację ekonomiczną, gdy uzyskiwane przez stronę dochody nie pozwalają na pokrycie koniecznych. Jednakże w ramach tej oceny konieczne jest zbadanie zarówno sytuacji zobowiązanego i rozważenie podnoszonych przez niego argumentów jak i jednoczesne rozważenie zabezpieczenia interesu wierzyciela. Jako przesłankę istnienia ważnego interesu strony zobowiązany wskazał, że zajęta w P. S.A. w istocie stanowi środki z emerytury KRUS, a zajęcie ich pozbawi go możliwości zakupu niezbędnych leków, które utrzymują go przy życiu. Mając na względzie przedstawioną argumentację organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 29 września 2020 r. zwolnił z zajęcia 70% kwot będących przedmiotem krajowych przekazów pocztowych, których zajęcia dokonano zawiadomieniem z dnia 4 września 2020 r.

W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji jest prawidłowe. Organ egzekucyjny słusznie ocenił, że zobowiązany wykazał się ważnym interesem zobowiązanego zajęcie bowiem całości środków w postaci wierzytelności będących przedmiotem krajowych przekazów pocztowych mogłoby go pozbawić środków do życia i nie pozwoliłoby na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Jednakże kierując się jednocześnie interesem wierzycieli i mając na względzie łączną wysokość dochodzonych zaległości tj. [...] zł (kwota należności głównych, odsetek i kosztów egzekucyjnych na dzień zajęcia) organ egzekucyjny zwolnił 70% kwot będących przedmiotem krajowych przekazów pocztowych. Zwolnienie z zajęcia całości tej wierzytelności mogłoby doprowadzić do bezskuteczności prowadzonej wobec zobowiązanego na podstawie ww. tytułów wykonawczych egzekucji. Podsumowując Dyrektor Izby Administracji Skarbowej nie stwierdził, aby prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] postępowanie egzekucyjne było niezgodne z prawem.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie J. H. zwrócił się o zwrot bezprawnie potrąconej emerytury.

W uzasadnieniu skarżący starał się wykazać, że organ egzekucyjny bezprawne zajął mu emeryturę otrzymywaną z KRUS, przesyłaną za pośrednictwem P. w postaci krajowych przekazów pocztowych. Argumentował, że KRUS, w związku z zajęciem dokonanym przez organ egzekucyjny - ZUS, dokonał potrącenia ze świadczenia emerytalnego odpowiedniej kwoty, pozostawiając kwotę wolną od zajęcia. Ta kwota wolna od zajęcia była mu przekazywana krajowym przekazem pocztowym. Tymczasem Naczelnik Urzędu Skarbowego zajął środki z tych przekazów i dokonał dalszego potrącenia z tego samego świadczenia, ściągając znaczą część kwoty wolnej od zajęcia, praktycznie całe świadczenie emerytalne. W ocenie skarżącego działania organu egzekucyjnego są bezprawne.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Poparł stanowisko prezentowane w treści zaskarżonego postanowienia. Wskazał na interesy obu stron, w tym wierzyciela.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, przez co zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji winny zostać wyeliminowane z obrotu prawnego.

W ocenie Sądu, organy wadliwie rozpoznały żądanie zgłoszone przez zobowiązanego i nadały mu bieg jako wnioskowi o zwolnienie z egzekucji określonych składników majątkowych.

Zgodnie z przepisem art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Stosownie zaś do treści art. 61 § 1 k.p.a., postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Jeżeli żądanie pochodzi od strony, to powinno przybrać postać podania, o którym mowa w art. 63 § 2 k.p.a. Podanie powinno zawierać co najmniej wskazanie osoby, od której pochodzi, jej adres i żądanie oraz czynić zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach szczególnych.

Żądania zawarte w podaniu często są formułowane w sposób niejasny i nieprofesjonalny. Ograniczone treściowo przez k.p.a. do niezbędnego minimum podania wnoszone przez strony i innych uczestników postępowania powodują, że to na organ prowadzący postępowanie przeniesiono ciężar oceny charakteru podania, zakresu żądania itd. Pewne reguły postępowania, akceptowane w piśmiennictwie, określiło orzecznictwo sądowe, które w szczególności wskazuje, że żądanie strony w postępowaniu administracyjnym należy oceniać na podstawie treści pisma przez nią wniesionego, a nie na podstawie tytułu pisma. Związanie organu zakresem żądania strony co do przedmiotu postępowania dotyczy określonej we wniosku podstawy faktycznej żądania, a nie powołanej przez stronę podstawy prawnej (Ordynacja podatkowa Komentarz, S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka- Medek, Warszawa 2004, s. 498). W rozpatrywanej sprawie istotne było ustalenie znaczenia i zakresu pojęcia "treść żądania". Uwzględniając ograniczenie do niezbędnego minimum treści podania wynikające z art. 63 § 2 k.p.a., uznać należy, że "treść żądania" to nic innego jak wskazanie, czego domaga się strona, w przypadku pisma inicjującego postępowanie-wyznaczenie przedmiotu postępowania. Odformalizowanie postępowania na korzyść strony co do formy i treści żądania wszczęcia postępowania ma prowadzić do tego, aby sprawa mogła być rozpoznana zgodnie z intencją i interesem strony (wyroki NSA; z dnia 20 lipca 1981 r., SA 1461/81, ONSA 1981 r. Nr 2, poz. 71, z dnia 5 listopada 2010 r., II FSK 1195/09, z dnia 27 sierpnia 2014 r., II FSK 2067/12, z dnia 6 listopada 2020 r., II FSK 1941/18, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach http://cbois.nsa.gov.pl).

Przepis art. 8 k.p.a., zawierający zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, jest nie tylko postulatem ustawodawcy wobec organów, ale także przesłanką oceny ich działania, w wyniku której może dojść do uchylenia decyzji administracyjnej, nawet jeśli w toku postępowania nie naruszono innych przepisów postępowania (por. wyrok NSA z 26 marca 2002r., III SA 3390, z dnia 8 września 2015 r., sygn. akt II FSK 2015/13, z dnia 22 października 2014 r., sygn.. akt II FSK 761/14, z dnia 22 października 2014 r., sygn. akt II FSK 1514/14). W ramach tej zasady organ winien dążyć do należytego wyjaśnienia rzeczywistej intencji skarżącego tak, by jego sprawa była odpowiednio załatwiona.

W przedmiotowej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] (organ egzekucyjny), w toku egzekucji administracyjnej dokonał zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego. Zawiadomienie o zajęciu z dnia 31 maja 2017 r. doręczono zobowiązanemu w dniu 8 czerwca 2017 r., natomiast dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 5 czerwca 2017 r. Jak wynika z pism KRUS: z dnia 19 lutego 2018 r. skierowanego do ZUS Oddział w [...] z dnia 4 kwietnia 2018 r. i z dnia 29 maja 2018 r. skierowanych do Komorników Sądowych przy Sądzie Rejonowym w [...], z dnia [...] r. skierowanego do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...], te organy egzekucyjne także dokonały zajęcia świadczenia emerytalnego zobowiązanego. Organem prowadzącym egzekucję łączną został Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w [...] Pismem z dnia 29 czerwca 2018 r. KRUS poinformowała Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...], że od dnia 1 lipca 2018 r. nie będzie realizowała zajęcia dokonanego w dniu 31 maja 2017 r., bowiem organem właściwym do prowadzenia egzekucji jest ZUS.

Następnie organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności skarżącego z tytułu środków pieniężnych przekazywanych po dokonaniu potrąceń przez KRUS za pośrednictwem przekazu pocztowego realizowanego przez P. S.A. (u dłużnika zajętej wierzytelności). Zawiadomienie doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 8 września 2020 r., zaś skarżącemu – w dniu 29 września 2020 r. Obie czynności egzekucyjne zostały zatem dokonane kiedy organ uzyskał wiedzę o sposobie przekazywania niezajętych (wolnych od zajęcia) środków pieniężnych z tytułu świadczenia emerytalnego przekazem pocztowym.

W dniu 24 września 2020 r. (data pisma 22 września 2020 r.) zobowiązany złożył pismo, w którym sformułował żądanie zwolnienia z zajęcia środków pochodzących z KRUS i przekazywanych mu przekazem pocztowym jako świadczenie emerytalne, bowiem są to środki wolne od zajęć. Skarżący w sposób wyraźny wskazał, że poprzez tę egzekucję organ naruszył prawo, bowiem zajął kwotę wolną od potrąceń.

Organ egzekucyjny nie wezwał zobowiązanego do żadnych wyjaśnień w przedmiocie treści jego żądania. W sposób arbitralny podjął decyzję o nadaniu biegu podaniu jako wnioskowi o zwolnienie składnika majątkowego spod egzekucji.

Rozstrzygając sprawę, biorąc pod uwagę problemy zdrowotne zobowiązanego oraz jego potrzeby finansowe (zakup leków), a jednocześnie mając na uwadze fakt, że dokonane zajęcie jest jedynym skutecznym środkiem egzekucyjnym, organy postanowiły zwolnić spod zajęcia 70 % kwot będących przedmiotem krajowych przekazów pocztowych. Jednak organy ani w zaskarżonym postanowieniu ani w postanowieniu organu I instancji, nie odniosły się w żaden sposób do argumentacji zobowiązanego, że czynność egzekucyjna dotyczy środków pieniężnych wolnych od zajęć egzekucyjnych.

W ocenie Sądu, przedstawiony sposób działania organów nosi cechy uchylania się od właściwego rozstrzygnięcia wniosku zobowiązanego. Organy nie uwzględniły bowiem, że żądając "zwolnienia z zajęcia środków pochodzących z KRUS i wypłaconych jako świadczenie emerytalne" skarżący zarzucał bezprawność tej czynności, a zatem w istocie kwestionował zgodność z prawem czynności egzekucyjnej (czynności zmierzającej do zrealizowania środka egzekucyjnego - art. 1a pkt 2 u.p.e.a.), tj. czynności pobrania przez organ egzekucyjny środków pieniężnych z krajowego przekazu pocztowego. Przewidzianym w ustawie egzekucyjnej środkiem kwestionowania tego rodzaju czynności jest zaś skarga na czynności egzekucyjne (art. 54 u.p.e.a.).

Zatem, w świetle powyższego, pismo skarżącego z dnia 22 września 2020 r. winno było zostać potraktowane jako skarga na czynność egzekucyjną – pobranie środków pieniężnych z krajowego przekazu pocztowego.

Należy podkreślić, że kwestionowanemu zajęciu - wg skarżącego - podlegały faktycznie kwoty jego świadczenia emerytalnego, przekazywane przez KRUS po dokonaniu stosownych potrąceń w ramach prowadzonego wobec tej wierzytelności postępowania egzekucyjnego. Przekazem pocztowym była więc objęta kwota, która według obowiązujących przepisów stanowi zapewnione przez ustawodawcę minimum egzystencji zobowiązanego (art. 141 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych; Dz. U. z 2020 r., poz. 53 ze zm. w zw. z art. 52 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników; Dz.U. z 2021 r., poz. 266 t.j.). Organy, mimo twierdzeń skarżącego, nie odniosły się do tej kwestii.

Dodać należy, że dla oceny istoty żądania skarżącego nie może mieć znaczenia okoliczność, że na etapie postępowania zażaleniowego skarżący stwierdził, że złożone w terminie do wniesienia zażalenia pismo z dnia 13 października 2020 r. jest skargą na działanie Naczelnika Urzędu Skarbowego. Prawidłowe zakwalifikowanie żądania zobowiązanego powinno być dokonane jeszcze w postępowaniu przed organem egzekucyjnym na podstawie pisma z dnia 22 września 2020 r.

Rozpatrując sprawę ponownie organy winny potraktować pismo skarżącego z dnia 22 września 2020 r. jako skargę na czynność egzekucyjną – pobranie przez organ egzekucyjny środków pieniężnych z krajowego przekazu pocztowego (art. 54 § 1 u.p.e.a.) i nadać skardze odpowiedni bieg, z uwzględnieniem okoliczności związanych z zachowaniem terminu ustawowego do jej wniesienia oraz obowiązków wynikających z art. 9 i 8 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.

Wobec powyższego, skoro zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu egzekucyjnego, wydane zostały z mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów postępowanie, należało je uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2019 r, poz.2325 t.j.).

.