Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 242/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-08-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 16a ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 106 par. 3, art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Dnia 30 sierpnia 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka Protokolant st. asystent sędziego Jarosław Moraczewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2022 roku sprawy ze skargi H. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 24 stycznia 2022 roku nr KO.441.455.2021 w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę. dc


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 24 stycznia 2022 r., znak: KO.441.455.2021 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim, po rozpatrzeniu odwołania H.C., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), powoływanej dalej jako: "k.p.a.", utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia 1 grudnia 2021 r., nr GOPS/4412-11/2021, wydaną w szczególności na podstawie art. 16a, art. 20, art. 24, art. 26 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.ś.r." oraz art. 104 k.p.a. odmawiającą H.C. świadczenia w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego wnioskowanego na E.W. w okresie od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r. oraz opłacania składki na ubezpieczenie społeczne w okresie od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r.

W ocenie organu I instancji brak jest bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej wnioskodawczyni, a sprawowaną opieką nad matką. Zgodnie z przedstawionymi świadectwami pracy H.C. ostatnie zatrudnienie podejmowała w okresie 1 września 2002 r. do 31 sierpnia 2007 r., od 24 września 2008 r. do 11 czerwca 2012 r. była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w O. Związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła H.C. stwierdzając, że stan zdrowia jej matki nie uległ poprawie od czasu wydania decyzji przyznającej jej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Od tamtej pory stan jej zdrowia uległ pogorszeniu. Skarżąca wniosła o jej uchylenie i przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim, po rozpoznaniu powyższego odwołania, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Kolegium, po przywołaniu treści art. 3 pkt 21 i art. 16a u.ś.r., wskazało, że matka skarżącej – E.W. - wdowa - (ur. [...] r.), orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w O. z dnia 29 maja 2012 r. Nr PZOoN.8321.7650.2012, została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, orzeczenie zostało wydane na stałe. Ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od 25 kwietnia 2012 r., nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje. Organ stwierdził, że spełnione zostało kryterium dochodowe warunkujące przyznanie przedmiotowego świadczenia. Dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł 366,50 zł, a zatem nie przekracza kryterium dochodowego (764 zł na osobę).

Następnie organ wyjaśnił, że specjalny zasiłek opiekuńczy ma charakter rekompensaty za niepodejmowanie zatrudnienia lub rezygnację z aktywności zawodowej na rzecz sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Stąd bezsporne jest, że winien istnieć związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudniania lub rezygnacją z zatrudnienia, a podjęciem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Jeżeli zatem istotą świadczenia przyznawanego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną jest zrekompensowanie osobie podejmującej się tej opieki konieczności rezygnacji z aktywności zawodowej poprzez wypłatę jej określonej przepisami kwoty oraz opłacenie składki na ubezpieczenie, musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek (czasowy i co do motywów) między niepodejmowaniem bądź rezygnacją z zatrudnienia, a podjęciem opieki. Ustawowy wymóg "niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" lub "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" implikuje konieczność wykazania przez osobę ubiegającą się o specjalny zasiłek opiekuńczy wystąpienia bezpośredniego związku - tak funkcjonalnego, jak i - w przypadku zaprzestania pracy zarobkowej, czasowego, pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia/zaprzestaniem pracy zarobkowej, a podjęciem się sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Kolegium wskazało, że przepis art. 16a ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej i osobistej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długotrwała i musi mieć związek ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji osoby pozostającej pod opieką. Określenia te jednoznacznie wskazują, że nie może to być opieka świadczona nieregularnie, a nawet jeżeli sprawowana jest codziennie, to nie może być sprawowana w ograniczonym zakresie.

Celem ustawodawcy nie było i nie jest traktowanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, jako źródła dochodu dla osoby, która nie odnajdywała się i nie odnajduje w realiach rynku pracy z różnych przyczyn, lecz zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej niejakiego ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na cel sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą. Specjalny zasiłek opiekuńczy nie jest przyznawany za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane, jako zastępcze źródło dochodu.

Organ zaznaczył jednocześnie, że rezygnacja z aktywności zawodowej musi być wymuszona przez konieczność sprawowania opieki nad chorym, zaś rozmiar tej opieki musi być na tyle duży, aby uniemożliwiał podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej. W sytuacji więc, gdy sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną nie koliduje z wykonywaniem pracy lub potencjalnym podjęciem zatrudnienia, a także w sytuacji, gdy rezygnacja z zatrudnienia nie ma faktycznego związku ze sprawowaniem opieki, bądź osoba sprawująca opiekę nie podejmowała zatrudnienia z innych przyczyn, jak np. brak pracy czy swój stan zdrowia, świadczenie takie nie będzie przysługiwało. Nie każda bowiem rezygnacja z zatrudnienia lub zaniechanie podjęcia pracy będzie podstawą do przyznania świadczenia, lecz wyłącznie takie, których celem jest sprawowanie opieki.

Następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim wskazało, że z akt sprawy, w tym wywiadu środowiskowego oraz złożonego przez E.W. oświadczenia wynika, że H.C. mieszka wspólnie z matką E.W., mężem – R.C. (zarejestrowany w PUP od dnia 13 kwietnia 2021 r. jako bezrobotny) oraz dwoma synami w wieku szkolnym: A. (ur. [...] r.) i A1. (ur. [...] r.). Główne niedomagania E.W. to: resekcja żołądka - nowotwór żołądka - wymaga specjalnej diety, migotanie przedsionków, niewydolność serca, przewlekła choroba niedokrwienna serca, samoistne nadciśnienie, zaćma obu oczu oraz niedokrwistość z niedoboru witaminy B12. Opiekę nad nią sprawuje córka H.C., która pomaga jej w codziennych czynnościach. Zakrapia oczy 3 razy dziennie (matka skarżącej miała zapalenie spojówek), przygotowuje posiłki, sprząta, pierze, robi zakupy, ustala wizyty lekarskie i zawozi do lekarzy specjalistów, wykupuje leki. Dodatkowo wypożycza książki do czytania, pilnuje pieca co., aby była odpowiednia temperatura. H.C. sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką od 10 lat, tj. od czasu potwierdzenia u niej diagnozy raka żołądka. Wedle ustaleń pracownika socjalnego E.W. jest osobą chodzącą, wymaga częściowej pomocy np. przy głównie w kąpieli. Mimo niepełnosprawności potrafi samodzielnie spożywać posiłki. Nie może wykonywać czynności wymagających wysiłku. Z informacji znanych Kolegium z urzędu, postępowania w przedmiocie ustalenia na wniosek strony prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wynika ponadto, że samodzielnie dawkuje leki, czas wypełnia jej czytanie książek i rozwiązywanie krzyżówek.

Wobec powyższego, organ stwierdził, że zakres sprawowanej opieki nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącą (przy jego odpowiedniej organizacji oraz przy udziale pozostałych domowników i członków rodziny zobowiązanych do alimentacji) chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nie sposób uznać, aby czynności opiekuńcze nad niepełnosprawną matką zajmowały taką ilości czasu w ciągu dnia, aby wnioskodawczyni przy należytej organizacji tej opieki nie mogła podjąć pracy zarobkowej. Matka skarżącej nie jest osobą leżącą, całkowicie niesamodzielną i niesprawną ruchowo. Z akt sprawy nie wynika, aby wymagała pomocy w czynnościach samoobsługowych, higienie osobistej (poza pomocą przy kąpieli). Zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką w zasadzie sprowadza się do prowadzenia gospodarstwa domowego (sprzątanie, przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, umawianie wizyt lekarskich i zawożenie na nie oraz realizacja recept, kontrolowanie temperatury pieca co.) - są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Część z tych czynności nie jest wykonywanych każdego dnia. Natomiast czynności polegające na podaniu leków, czy towarzyszenia podczas wizyt lekarskich nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 16a ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia.

Jednocześnie Kolegium podkreśliło, że nie zawsze ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności automatycznie pozwala przyjąć, że rozmiar sprawowanej nad osobą niepełnosprawną opieki uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. O ile bowiem konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź/ i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przygnanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Tym samym legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki.

W związku z powyższym, organ stwierdził, że nie została spełniona przesłanka pozytywna, tj. brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Skarżąca jedynie pomaga matce w codziennym funkcjonowaniu, która w dużym zakresie jest samodzielna. Sprawowana przez skarżącą opieka nad matką nie ma charakteru opieki stałej lub długoterminowej w rozumieniu art. 16a ust. 1 u.ś.r. Jest to co prawda opieką świadczoną regularnie, ale tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Nie przemawia za nią z pewnością podana w odwołaniu okoliczności robienia zakupów co 2 dzień. Trudno, bowiem uznać, aby czynności tej nie można było pogodzić z obowiązkami zawodowymi.

Kolegium oznajmiło dodatkowo, że nie bez znaczenia jest również, że poza skarżącą, E.W. ma jeszcze 4 dzieci, którzy także zobowiązani są do alimentacji względem matki. Z wywiadu środowiskowego i wyjaśnień skarżącej wynika, że nie mogą opiekować się matką z uwagi na odległe miejsce zamieszkania, pracę zawodowa, problemy zdrowotne. Sprawowanie opieki jest prawnym i moralnym obowiązkiem dzieci względem rodziców a tylko uzasadnione, obiektywnie występujące przeszkody, mogą spowodować zwolnienie z niego osób zobowiązanych. Obowiązek alimentacyjny, wynikający wprost z treści art. 129 § 1 k.r.i.o., ciąży w równym stopniu na wszystkich dzieciach. Realizacja tego obowiązku może przybrać formę świadczeń nie tylko osobistych, czyli faktycznego sprawowania opieki, lecz też może mieć wymiar finansowy - sfinansowania osoby, która w miejsce zobowiązanego (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym. Stąd skarżąca powinna swoje roszczenia finansowe kierować przede wszystkim do osób zobowiązanych prawnie do opieki i do alimentacji. Nie ma podstaw, by pomoc w opiece była finansowana ze środków publicznych, skoro są ustalone osoby zobowiązane do stosownej pomocy. Dlatego też rodzeństwo powinno wspomóc skarżącą w opiece nad matką w wybrany przez siebie sposób.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, H.C. zaskarżyła powyższą decyzję w całości zarzucając naruszenie:

A. przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy:

a. art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez stronę, skutkujące bezzasadnym przyjęciem braku związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem pracy przez skarżącą a sprawowaną przez nią opieką nad matką;

b. art. 8 k.p.a. poprzez naruszenie zasady zaufania obywateli do organów państwa przejawiające się zmiennością poglądów wyrażonych w decyzjach wydanych na tle takich samych stanów faktycznych, bez bliższego uzasadnienia tej zmiany;

c. art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. z uwagi na brak adekwatnego uzasadnienia decyzji przejawiający się w niewyczerpującym i nieprzekonującym wyjaśnieniu motywów wydanego rozstrzygnięcia;

B. prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy: art. 16a ust. 1 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię polegającą na:

a. bezzasadnym przyjęciu, że warunek stałej opieki w rozumieniu przywołanego przepisu nie jest spełniony w sytuacji gdy osoba niepełnosprawna jest w ograniczonym zakresie samodzielna, prowadzącym do niedopuszczalnego podważania treści wydanego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności;

b. bezzasadnym przyjęciu, że przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego jest uzależnione od braku innych osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, które mogłyby podjąć się wspólnej lub samodzielnej opieki;

c. nieuprawnionym przyjęciu, że przepisy u.ś.r. pozwalają organowi na ustalanie możliwości i formy realizacji obowiązku alimentacyjnego przez osobę zobowiązaną, a przez to wkraczanie w kompetencje zastrzeżone dla sądu powszechnego.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy S., a także zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi wskazała, że organy rozpoznające sprawę nie wyjaśniły wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej nad matką z uwzględnieniem obciążających ją schorzeń. Ustalenia dotyczące zakresu sprawowanej opieki organy poczyniły wyłącznie w oparciu o wybiórcze informacje uzyskane od niepełnosprawnej matki dotyczące sposobu spędzania przez nią wolnego czasu z pominięciem rodzaju obciążających ją schorzeń powodujących wielokrotnie stany zagrażające jej zdrowiu i życiu. Poza zakresem ustaleń pozostały czynności związane z przygotowywaniem posiłków lekkostrawnych, częstotliwość spożywania pokarmów, konieczność podawania mamie częstych, a małych porcji jedzenia, ryzyka zadławienia przy połknięciu większej porcji, wielokrotnie powtarzające się sytuacje cofania się treści żołądkowej z uwagi na zaburzenia trawienia czy zasłabnięcia wymagające hospitalizacji.

Ponadto skarżąca wskazała, że u jej matki zostały zdiagnozowane: arytmia, napadowe migotania przedsionków nadciśnienie tętnicze, kamica żółciowa, niedokrwistość wtórna, przewlekła niewydolność krążenia, choroba niedokrwienna serca, nowotwór żołądka. Schorzenia te powodują konieczność korzystania z poradni: onkologicznej, gastrologicznej, chirurgicznej, reumatologicznej, dermatologicznej, okulistycznej oraz chirurgii naczyniowej.

Matka jest karmiona co najmniej 5 razy dziennie, porcjami które przyjmują małe dzieci. Przy połknięciu większej porcji mama dławi się i miewa odruchy wymiotne. Pomoc w przygotowywaniu posiłków to wbrew organom rozpoznającym sprawę nie tylko zakupy robione co drugi dzień, ale konieczność gotowania na parze, że świeżych produktów niedostępnych w lokalnych sklepach. Wykluczone jest nawet spożycie posiłku przygotowanego dnia poprzedniego.

Skarżąca dodała, że matka uzyskała orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym z powodu chorób układu pokarmowego (nowotwór żołądka). Z powodu tej jednostki chorobowej orzeczono konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W ocenie skarżącej w aspekcie powyższego schorzenia organy powinny dokonywać wymaganych ustaleń, a nie ograniczać się do twierdzenia, że skoro moja mama nie jest osoba leżącą, całkowicie niesamodzielną czy niesprawną ruchowo to zakres sprawowanej opieki ogranicza się jedynie do prowadzenia gospodarstwa domowego. Skarżąca podkreśliła, że poza zakresem codziennej pomocy udzielanej matce, pozostaje w stałej gotowości udzielenia jej pomocy w razie zaistnienia takiej pomocy, nie zostawiam matki samej w domu.

Zdaniem skarżącej, nie bez znaczenia pozostaje okoliczność, że mocą decyzji nr GOPS/ZDO/4412-1/2014 z dnia 6 czerwca 2014 r., zmienioną decyzją nr GOPS/ZDO/4411-2/2018 z dnia 14 listopada 2018 r. został jej przyznany bezterminowo zasiłek dla opiekuna. 10 lat temu Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej uznał, że skarżąca spełnia warunki do uzyskania tożsamego świadczenia, a w niezmienionym stanie faktycznym (a nawet pogorszeniu stanu zdrowia matki) zmienił stanowisko.

Skarżąca podkreśliła również, że do kompetencji organów pomocowych nie należy ustalanie, czy osoba legitymująca się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym rzeczywiście wymaga stałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. To, że dana osoba, z uwagi na swój stan zdrowia, jest w stanie samodzielnie podejmować określone czynności dnia codziennego nie oznacza, że w związku z opieką nad taką osobą niemożliwe jest przyznanie świadczenia, o którym mowa w art. 16a ust. 1 u.ś.r.

Za pozbawione przymiotu trafności uznać również, w ocenie skarżącej, należy twierdzenia organu odwoławczego zgodnie z którymi skarżąca może dzielić opiekę nad matką wraz ze swoim rodzeństwem. Z przepisów u.ś.r. w żaden sposób nie wynika, że przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego jest uzależnione od braku innych osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, które mogłyby podjąć się wspólnej lub samodzielnej opieki.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada więc co do zasady, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej jej decyzji organu I instancji w powyższym trybie i zakreślonych powyżej granicach Sąd stwierdził, że odpowiadają one prawu, co uzasadnia oddalenie skargi w całości.

Oceniając legalność zaskarżonych decyzji Sąd stwierdził, że organy obu instancji prawidłowo przeprowadziły postępowanie dowodowe, ustaliły stan faktyczny i wydały rozstrzygnięcia odpowiadające zebranym dowodom oraz przepisom prawa.

Przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy S. odmawiającą H.C. świadczenia w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego wnioskowanego na E.W. w okresie od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r. oraz opłacania składki na ubezpieczenie społeczne w okresie od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r.

W ocenie organu odwoławczego, zasadniczym powodem odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia był brak wystąpienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaną opieką nad matką. Organ stwierdził, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącą (przy jego odpowiedniej organizacji oraz przy udziale pozostałych domowników i członków rodziny zobowiązanych do alimentacji) chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Kolegium wskazało jednocześnie, że matka skarżącej ma jeszcze 4 dzieci, którzy także zobowiązani są do alimentacji i rodzeństwo powinno wspomóc skarżącą w opiece nad matką w wybrany przez siebie sposób.

Problematyka rozważanego na gruncie rozpatrywanej sprawy świadczenia została unormowana przez ustawodawcę w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.ś.r.".

W pierwszej kolejności koniecznym staje się wyjaśnienie, że celem świadczeń opiekuńczych jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnemu dziecku lub niepełnosprawnej osobie dorosłej. W katalogu świadczeń opiekuńczych znajduje się m.in. specjalny zasiłek opiekuńczy, którego brak przyznania stał się przedmiotem sporu w niniejszym postępowaniu. Istotą specjalnego zasiłku opiekuńczego jest wsparcie dla osób, które pozostają niezatrudnione (bez względu na to, czy prowadzi do tego rezygnacja, czy niepodejmowanie pracy zarobkowej) z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem przedmiotowego świadczenia jest zatem częściowa rekompensata kosztów tej opieki w stosunku do tych, którzy wyręczając w tym zakresie państwo, tracą możliwość zarobkowania.

Zgodnie z przepisem art. 16a ust. 1 u.ś.r., specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli: nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 (obecnie 764,00 zł). Przepisy art. 5 ust. 4-9 stosuje się odpowiednio (art. 16a ust. 2 u.ś.r.). W przypadku gdy łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę przekracza kwotę uprawniającą daną osobę do specjalnego zasiłku opiekuńczego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje (art. 16a ust. 3 u.ś.r.).

W orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, że specjalny zasiłek opiekuńczy jest środkiem wsparcia rodziny przez Państwo (por. wyrok NSA z dnia 25 marca 2021 r., sygn. akt I OSK 2648/20, dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej jako: "CBOSA"). Świadczenie to nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, ale tylko do tych, którzy - sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny - czynią to w tak dużym zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie innej pracy. Za rezygnację z podjęcia zatrudnienia, w znaczeniu przepisu art. 16a ust.1 u.ś.r., należy rozumieć faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Świadczenie rodzinne w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego ma być bowiem rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Nie budzi bowiem wątpliwości, że przyznanie takiego prawa jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 15 października 2019 r., sygn. akt II SA/Bd 762/19, CBOSA). Przepisy u.ś.r. nie zawierają definicji sprawowania opieki jednak, jak wynika z treści art. 16a ust. 1, podobnie jak i z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r., aby można było mówić o opiece w rozumieniu przepisów ustawy, musi ona być stała i długoterminowa (por. wyrok NSA z 26 sierpnia 2021 r., sygn. akt I OSK 435/21, CBOSA). Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia albo jego niepodejmowaniem, a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.

W doktrynie (por.: B. Chludziński, w: Rączka Piotr (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz. WKP 2021 r.) podkreśla się, że wykładni pojęć: "rezygnacja z zatrudnienia" oraz "niepodejmowanie zatrudnienia" należy dokonywać mając na względzie cel, któremu służy specjalny zasiłek opiekuńczy. Celem tym jest rekompensowanie osobom rezygnującym z aktywności zawodowej kosztów stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W takim ujęciu sprawowanie stałej opieki nad niepełnosprawnym staje się warunkiem rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia, wobec tego rezygnacja z zatrudnienia musi być podyktowana koniecznością zapewnienia ustawicznej opieki członkowi rodziny, który tego wymaga. Dla osoby ubiegającej się o specjalny zasiłek opiekuńczy oznacza to obowiązek wykazania związku pomiędzy faktem rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia a potrzebą zapewnienia stałej opieki niepełnosprawnemu; brak tego związku należy uznać za negatywną przesłankę przyznania świadczenia. Obok wykazania owego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a podjęciem się opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, kluczowym elementem ustaleń w toku postępowania przed organami administracji pozostaje sprawowanie stałej i długoterminowej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Ustawodawca nie zdecydował się zdefiniować przywołanych powyżej określeń "stała" lub "długoterminowa", jednak mając na względzie ugruntowane w tym względzie orzecznictwo sądów administracyjnych, należy jednoznacznie wskazać, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15, CBOSA). Jednoczesne rozróżnianie przez ustawodawcę opieki stałej i długoterminowej wskazuje, że nie wymaga on, aby osoba sprawująca opiekę przebywała bez jakichkolwiek przerw w ciągu dnia w pobliżu osoby, która opieki w świetle orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wymaga. Otóż według treści tej regulacji opieka powinna być sprawowana codziennie w taki sposób, który uniemożliwia wykonywanie przez opiekuna pracy zarobkowej. Przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. Innymi słowy, znaczy stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej, uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową, a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę (por. wyroki: WSA we Wrocławiu z dnia 6 listopada 2019 r., sygn. akt IV SA/Wr 287/19, WSA w Gliwicach z dnia 25 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 970/19, CBOSA).

Ważny podkreślenia jest również fakt że treść orzeczenia o niepełnosprawności jest dla organów orzekających w sprawie wiążąca, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Natomiast do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 marca 2021 r., sygn. akt I OSK 2648/20, CBOSA.

Niesienie pomocy i wspieranie niepełnosprawnego członka rodziny nie jest wystarczającą przesłanką do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Chodzi tu bowiem o szczególny sposób opieki podyktowany koniecznością podejmowania stałych i powtarzających się aktywności realizujących podstawowe czynności życiowe oraz wykraczających poza zakres typowych, domowych obowiązków. Specjalny zasiłek opiekuńczy, o którym mowa w art. 16a u.ś.r., nie może być traktowany jako "wynagrodzenie" za świadczenie pomocy przez dziecko swoim rodzicom, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Zakres sprawowanej zaś opieki wykluczać powinien możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 stycznia 2022 r, sygn. akt I SA/Wa 1170/21, CBOSA).

Podsumowując, ustawowo regulowane przesłanki uprawniające do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego świadczenia sprowadzają się zatem do ustalenia: istnienia obowiązku alimentacyjnego, rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, sprawowania stałej opieki na osobą niepełnosprawną oraz spełnienia kryterium dochodowego.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy Sąd stwierdził, że orzekające w tej sprawie organy wypełniły ciążący na nich obowiązek ustalenia, czy istnieje związek między niepodejmowaniem przez H.C. pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – E.W. Sąd podziela stanowisko organów obu instancji przyjmujące, że zakres czynności jakie podejmuje skarżąca w ramach opieki nad matką, nie wyklucza podjęcia przez nią pracy.

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że matka skarżącej – wdowa – E.W. urodziła się [...] r., orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w O. z dnia 29 maja 2012 r. Nr PZOoN.8321.7650.2012, została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, orzeczenie zostało wydane na stałe. Ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od 25 kwietnia 2012 r., nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje.

Skarżąca jest córką niepełnosprawnej w stopniu znacznym E.W., zatem nie ulega wątpliwości, że mieści się w katalogu osób uprawnionych do przyznania wnioskowanego świadczenia. Poza sporem jest również fakt spełnienia kryterium dochodowego warunkującego przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi 366,50 zł, a zatem nie przekracza kryterium dochodowego od którego przepis art. 16a ust. 2 uzależnia przyznanie wnioskowanego świadczenia (764,00 zł na osobę).

Odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia organy obu instancji uzasadniły brakiem związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem pracy przez H.C., a sprawowaną przez nią opieką nad matką.

Z poczynionych przez organy ustaleń, wynika, że H.C. mieszka wspólnie z matką E.W., mężem – R.C. oraz dwoma synami w wieku szkolnym: A. i A1. Przeprowadzony w dniu 3 listopada 2021 r. wywiad środowiskowy wskazuje, że matka skarżącej choruje na nowotwór żołądka wymagający specjalnej diety, zaćmę obu oczu, refluks żołądka, niedokrwistość, niewydolność serca i migotanie przedsionków. Jednocześnie E.W. jest osobą chodzącą, samodzielnie spożywa posiłki, które przygotowuje córka, a pomocy wymaga np. przy kąpieli, nie może również wykonywać czynności wymagających wysiłku fizycznego. Opiekę nad nią sprawuje córka H.C., która pomaga jej w codziennych czynnościach, zakrapla oczy 3 razy dziennie, przygotowuje posiłki, sprząta, pierze, robi zakupy, ustala wizyty lekarskie i zawozi do lekarzy specjalistów, wykupuje leki. H.C. sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką od 10 lat, czyli od czasu potwierdzenia u niej diagnozy raka żołądka. Jednocześnie Kolegium stwierdziło, że z informacji z urzędu – postępowania w przedmiocie ustalenia na wniosek strony prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wynika ponadto, że matka skarżącej samodzielnie dawkuje leki, czas wypełnia jej czytanie książek i rozwiązywanie krzyżówek.

W związku z powyższymi ustaleniami, wskazać należy, że skarżąca opiekuje się matką, jednak zakres i częstotliwość wykonywanych względem niej czynności opiekuńczych, nie wiąże się z koniecznością niepodejmowania lub rezygnacji przez nią z pracy zarobkowej. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, przywołane okoliczności pozwalają stwierdzić, że w tak ustalonym stanie faktycznym nie ma bezpośredniego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem opieką nad matką. Sąd podziela stanowisko organów, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Ze zgromadzonego materiału dowodowego sprawy nie wynika, aby opieka nad niepełnosprawną matką, sprawowana przez skarżącą, wykluczała całkowicie podjęcie przez nią jakiegokolwiek zatrudnienia lub pracy zarobkowej. Dokonane w sprawie ustalenia wskazują, że opieka nad matką nie zajmuje skarżącej takiej ilości czasu, która uniemożliwiałaby jej podjęcie zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasowym. Pomoc skarżącej, pomimo, że wykonywana w sposób prawidłowy, w znacznej mierze ogranicza się do czynności dnia codziennego: przygotowywania i podawania posiłków lub leków, pomocy przy higienie osobistej, robienia zakupów, sprzątania, prania czy załatwiania spraw urzędowych. Ponadto większość z powyższych czynności nie jest wykonywana codziennie i nie ma ściśle określonych ram czasowych. Z akt wynika również, że matka skarżącej jest osobą chodzącą, w znacznej mierze samodzielną, przez co niewymagającą stałej opieki i pomocy.

Nie można oczywiście zanegować, że stan zdrowia E.W., biorąc pod uwagę posiadane schorzenia, wymaga opieki i pomocy w codziennym funkcjonowaniu. Jednakże nie wyklucza on jednocześnie podjęcia przez H.C. zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W ocenie Sądu, koniecznym staje się jednocześnie wytłumaczenie, że jakkolwiek z niepełnosprawnością bliskiej osoby w rodzinie wiąże się zawsze konieczność pomagania jej i opiekowania się nią, a więc z poświęceniem tej osobie czasu, uwagi, nierzadko również z dodatkowymi kosztami, to jednak sama pomoc takiej osobie i wspieranie jej nie jest, w świetle obowiązujących przepisów, wystarczającą przesłanką do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Z art. 16a ust. 1 u.ś.r. wprost wynika bowiem, że przyznanie świadczenia możliwe jest tylko wówczas, gdy zachodzi potrzeba rezygnacji z zatrudnienia, czy rezygnacji z podjęcia innej pracy zarobkowej. Jak wskazano na wstępie niniejszego uzasadnienia, specjalny zasiłek opiekuńczy (podobnie jak świadczenie pielęgnacyjne), ma charakter rekompensujący utratę dochodu w związku z niemożliwością świadczenia pracy zawodowej, ze względu na konieczność sprawowania opieki nad bliską osobą. Ma on więc charakter przede wszystkim materialny, a jego celem nie jest wynagradzanie członków rodziny za wzajemne wspieranie się, które wynika z samych stosunków rodzinnych, jak również z obowiązków regulowanych w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, czynności związane z wykonywaniem opieki przez skarżącą nad matką zostały rozpatrzone kompleksowo i nie były zatem, jak zasadnie uznały organ drugiej instancji, czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 16a ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającymi podjęcie przez skarżącą jakiejkolwiek pracy. Należy w tym miejscu jednocześnie podkreślić, że czynności składające się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego to zbiór czynności, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Z ustaleń poczynionych w sprawie bezspornie wynika, że zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką, w świetle zasad doświadczenia życiowego, były i są do pogodzenia z równoczesnym podjęciem pracy, choćby w niepełnym wymiarze czasowym. Sąd nie kwestionuje stanu zdrowia matki skarżącej i konieczności wsparcia przez skarżącą, jednak z całą stanowczością stwierdza, że sama konieczność sprawowania opieki nie mogła stanowić w świetle art. 16a ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy był zatem w pełni wystarczający dla stwierdzenia, że wnioskowane świadczenie – specjalny zasiłek opiekuńczy, z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie skarżąca wykonuje opiekując się matką, nie może być przyznane. Forma zapewnianej matce pomocy nie tworzy konieczności udzielenia rekompensaty dla skarżącej w postaci wnioskowanego świadczenia, gdyż ustalony stan faktyczny wskazuje, na możliwość podjęcia przez skarżącą pracy zarobkowej bez uszczerbku dla sprawowanej opieki. W orzecznictwie sądowo-administracyjnym prawidłowo wskazuje się, że przy ubieganiu się o tego typu świadczenie, zakres opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie może się ograniczać do wykonywania podstawowych czynności domowych, które mogą być w całości wykonywane poza godzinami pracy (niezależnie od systemu czasu pracy).

Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką, jak i kwestii związanych ze stanem zdrowia matki. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zawierającym w pełni wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu. Rację mają więc organy obu instancji, że brak jest w sprawie bezpośredniego i ścisłego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia, czy też zaprzestaniem pracy przez skarżącą, a sprawowaną przez nią opieką nad matką i w konsekwencji należało uznać, że nie została w sprawie spełniona pozytywna przesłanka przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego (art. 16a ust. 1 u.ś.r.).

Niezależnie od powyższego, Sąd nie podziela stanowiska organu, który powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych stwierdził, że "skarżąca powinna swoje roszczenia finansowe kierować przede wszystkim do osób zobowiązanych prawnie do opieki i alimentacji. Nie ma podstaw, by pomoc w opiece była finansowana ze środków publicznych, skoro są ustalone osoby zobowiązane do stosownej pomocy. (...). Jeżeli więc najbliżsi krewni powierzają opiekę nad swoimi bliskimi danej osobie, to oni jako osoby zobowiązane do alimentacji, a nie Skarb Państwa, winni zrekompensować utratę zarobków opiekunowi. (...) Dlatego też rodzeństwo powinno wspomóc skarżącą w opiece nad matką w wybrany przez siebie sposób". Konieczne jest zaznaczenie, że orzeczenia sądów, na które powołało się Kolegium wydane zostały na tle odmiennych stanów faktycznych, niż występujący w rozpoznawanej sprawie, a mianowicie, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiegał się dalszy krewny w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki posiadała osoby zobowiązane do alimentacji spokrewnione z nią w stopniu pierwszym, które tej opieki z różnych powodów nie wykonywały, względnie nie chciały wykonywać. W realiach niniejszej sprawy mamy do czynienia z odmienną sytuacją, a mianowicie, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiega się córka, czyli osoba spokrewniona z osobą niepełnosprawną i zobowiązana do alimentacji w stopniu pierwszym, która świadczy opiekę względem matki. A to właśnie do takich osób w pierwszym rządzie adresowane jest świadczenie pielęgnacyjne. Warty podkreślenia jest również fakt, że przepisy u.ś.r. nie dają organom administracji instrumentów prawnych do wskazywania, które z dzieci osoby niepełnosprawnej mogłoby wykonywać opiekę nad niepełnosprawną matką, a co za tym idzie również wielość osób, które potencjalnie mogłyby sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną nie daje podstaw do podważania faktu sprawowania opieki przez osobę, która podjęła się jej rezygnując z tego powodu z aktywności zawodowej (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 27 kwietnia 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 1019/21, CBOSA).

Jednak dla rozstrzygnięcia w sprawie powyższa okoliczność nie miała znaczenia, z uwagi na wykazany powyżej brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą pracy zarobkowej, a sprawowaniem przez nią opieki nad matką.

Końcowo Sąd wyjaśnia, że w świetle brzmienia art. 106 § 3 p.p.s.a., zgodnie z którym – sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie – Sąd nie prowadzi postępowania dowodowego, którego celem jest ustalenie stanu faktycznego, a jedynie weryfikuje legalność wydanych przez organy administracji aktów. Przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu stanowi wyjątkową sytuację niezbędną do wyjaśnienia istotnych wątpliwości. W świetle natomiast przedstawionych wcześniej wyjaśnień Sądu, w niniejszej sprawie takie wątpliwości nie występowały. Ponadto, dokumentacja medyczna i lekarska w tym: skierowania do: szpitala z dnia 9 czerwca 2022 r., poradni chirurgii ogólnej z dnia 20 czerwca 2022 r., pracowni USG z dnia 21 czerwca 2022 r. załączone do pisma skarżącej z dnia 28 czerwca 2022 r. oraz karta informacyjna leczenia szpitalnego z dnia 30 lipca 2022 r. i zaświadczenie lekarskie z dnia 26 sierpnia 2022 r. załączone do pisma skarżącej z dnia 28 sierpnia 2022 r. nie mogły stanowić dowodu uzupełniającego z dokumentu, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a. z uwagi na ich wystawienie już po wydaniu decyzji ostatecznej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim.

Nie oznacza to, że przedłożone dokumenty nie mogą stanowić podstawy do ponownego wystąpienia z wnioskiem o dochodzone świadczenie czy wręcz świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli z ich treści wynika zupełnie inny stan zdrowia matki skarżącej wymagający znacznie szerszej opieki w następnych okresach czasu nie objętych zaskarżoną decyzją.

Końcowo należy wyjaśnić skarżącej, że na rozstrzygnięcie nie może mieć wpływu fakt, że przed 10-cioma laty organ uznał, że H.C. spełnia warunki do uzyskania zasiłku dla opiekuna. Kontroli Sądu podlegała bowiem decyzja wydana w konkretnie rozpoznawanej indywidualnej sprawie, zainicjowanej wnioskiem z dnia 22 października 2021 r. o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Reasumując stwierdzić trzeba, że postępowanie wyjaśniające, poprzedzające wydanie kontrolowanych w sprawie decyzji, zostało przeprowadzone przez organy obu instancji zgodnie z wymogami przewidzianymi w art. 7, art. 8, art. 11, art. 77, art. 80, i art. 107 § 3 k.p.a., których to naruszenie podnosiła skarżąca. Organy podjęły bowiem w sprawie wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrały, uzupełniły i wreszcie rozpatrzyły w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy. W motywach zaskarżonej decyzji sporządzonej zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a., organ wyjaśnił przyczyny natury faktycznej i prawnej, które zadecydowały o jej podjęciu. W związku z tym nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty podniesione w skardze. Natomiast sam fakt, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z oczekiwaniami i przekonaniami skarżącej, nie oznacza automatycznie jej wadliwości.

Skoro zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim oraz poprzedzająca ją decyzja Wójta Gminy S. zostały wydane zgodnie z art. 16a ust. 1 u.ś.r., w toku postępowania administracyjnego poprzedzającego ich wydanie nie doszło do naruszenia norm prawa procesowego w stopniu istotnie rzutującym na wynik sprawy, a zarzuty skargi okazały się niezasadne, skarga podlegała oddaleniu.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał, że organ odwoławczy rozpoznając sprawę, w sposób prawidłowy dokonał wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych i z tych względów, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

is