Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2309/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.3pkt 22 i art. 17 ust.1 i 3
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art.6 pkt 1
journal: Dz.U. 2008 nr 50 poz 291
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity
article: art.188
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie NSA Anna Lech del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) Protokolant asystent sędziego Wojciech Latocha po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 28 czerwca 2012 r. sygn. akt III SA/Gd 246/12 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia od M. K. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 28 czerwca 2012 r. sygn. akt III SA/Gd 246/12, na skutek skargi M. K., uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd podał następujący stan faktyczny i prawny:

M. K. wnioskiem z dnia [...] maja 2011 r. wystąpił do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem K. K., posiadającym znaczny stopień niepełnosprawności.

Wójt Gminy S. decyzją z dnia [...] maja 2011 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia i wskazał, że wnioskodawca jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha. Jest żonaty, mieszka wraz z rodzicami J. (lat [...]) i K. (lat [...]), którzy posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymagają stałej długotrwałej opieki innych osób w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skoro jednak ojciec wnioskodawcy pozostaje w związku małżeńskim, nie przysługuje mu świadczenie pielęgnacyjne.

Po rozpatrzeniu odwołania M. K., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. utrzymało ww. decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dacie rozpatrywania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 139, poz. 992 ze zm.), powoływanej dalej jako "U.o.ś.r.", stanowił, że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Wymagający opieki K. K. wprawdzie pozostaje w związku małżeńskim z J. K., jednak ona również wymaga stałej opieki osób trzecich. Organ wskazał jednak, nawiązując do treści art. 17 ust. 1 U.o.ś.r., że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Odwołujący się prowadzi natomiast gospodarstwo rolne. Okoliczność ta wykluczyła możliwość przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem. W przypadku wnioskodawcy nie można było bowiem mówić o rezygnacji z zatrudnienia z powodu opieki nad ojcem, gdyż będąc rolnikiem i podlegając ubezpieczeniu społecznemu rolników, nie spełniał przesłanki z art. 17 ust. 1 U.o.ś.r.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skardze M. K. zarzucił organom błędne przyjęcie, że czynnie pracuje w gospodarstwie rolnym i wskazał, że treść art. 17 ust. 5 U.o.ś.r., na podstawie którego nie przyznano mu świadczenia, została zmieniona na jego korzyść. Dodał, że ojcu zapewnia całodobową opiekę, a w prowadzeniu gospodarstwa rolnego pomaga mu żona i osoby trzecie. Zdaniem skarżącego posiadanie gospodarstwa rolnego nie stanowi przesłanki negatywnej do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Uchylając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] maja 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wskazał, że w art. 3 pkt 22 U.o.ś.r., ustawodawca podał, co należy rozumieć przez określenie "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", nie zawierając w nim prowadzenia gospodarstwa rolnego i pracy w tym gospodarstwie. Sąd wskazał, że z przepisów art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 U.o.ś.r. nie wynika, aby rolnik prowadzący gospodarstwo rolne i starający się o świadczenie pielęgnacyjne, musiał całkowicie rezygnować z pracy w gospodarstwie, czy wykazywać, że nie jest w stanie podjąć pracy w tym gospodarstwie. Również z treści art. 17 ust. 5 U.o.ś.r., zawierającego zamknięty katalog negatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w którym nie wymieniono osób podlegających obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu jako rolnicy, wynika, iż co do zasady rolnicy mogą świadczenie pielęgnacyjne uzyskać. Zdaniem Sądu osoba prowadząca gospodarstwo rolne może być zatem traktowana jako osoba rezygnująca z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - zdefiniowanych w ustawie, w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Sąd wskazał, że właściciele gospodarstw rolnych często podejmują zatrudnienie poza sektorem rolniczym, a obowiązek sprawowania pieczy nad osobą niepełnosprawną, co do której ciąży na rolniku obowiązek alimentacyjny, stoi na przeszkodzie podjęciu takiego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wykonywanie opieki na osobą niepełnosprawną, ze wskazaniami opisanymi w art. 17 ust. 1 U.o.ś.r., nie jest bowiem możliwe w sytuacji, gdy opiekun pozostaje w zatrudnieniu, o jakim mowa w art. 3 pkt 22 U.o.ś.r. Okoliczność, iż wnioskodawca jest właścicielem gospodarstwa rolnego, podlegającym obowiązkowemu ubezpieczeniu rolników w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i prowadzącym gospodarstwo, nie pozbawia go zatem samo przez się uprawnienia do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, jeśli tylko spełnione będą pozostałe przesłanki określone przepisem art. 17 U.o.ś.r.

Skargę kasacyjną od wyroku z dnia 28 czerwca 2012 r. wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G., reprezentowane przez r.pr. R. K., zaskarżając go w całości, wnosząc o uchylenie wyroku i oddalenie skargi, względnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów:

1. prawa materialnego poprzez błędną wykładnię, tj. art. 17 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 22 U.o.ś.r., polegającą na przyjęciu, że osoba prowadząca gospodarstwo rolne może być traktowana jako osoba rezygnująca z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w kontekście ustawowych przesłanek do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a prowadzenie gospodarstwa rolnego nie stanowi przeszkody do nabycia tego świadczenia;

2. przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", oraz art. 7 i 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że organy nie wyjaśniły stanu faktycznego sprawy w zakresie rzeczywistego sprawowania przez skarżącego opieki nad niepełnosprawnym ojcem, rezygnacji lub niepodejmowania z tego powodu zatrudnienia oraz obowiązku alimentacyjnego wobec osoby wymagającej opieki, co doprowadziło do uchylenia zaskarżonych decyzji z przyczyn, które nie mogły mieć wpływu na sposób rozstrzygnięcia sprawy co do istoty;

b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 P.p.s.a. poprzez błędne uznanie, że organy naruszyły art. 17 ust. 1 i 5 w zw. z art. 3 pkt 22 U.o.ś.r., co doprowadziło do uchylenia decyzji z powodu naruszeń prawa, które w sprawie nie miały miejsca;

c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 5 U.o.ś.r. poprzez błędne przyjęcie, że organy naruszyły ww. przepis, podczas gdy nie był on w sprawie stosowany, co doprowadziło do bezpodstawnego uchylenia zaskarżonych decyzji.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że jak wynika z treści art. 17 ust. 1 pkt 2 U.o.ś.r., ustawodawca prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnia od istnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z aktywności zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, wobec której wnioskodawca zobowiązany jest do alimentacji. Świadczenie to stanowi ekwiwalent za utratę dochodów z zatrudnienia, z którego osoba ta rezygnuje, lub którego nie podejmuje w związku z koniecznością sprawowania opieki nad krewnym. Nie jest to natomiast wynagrodzenie za opiekę. Dla sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny rolnik nie może z chęci zatrudnienia zrezygnować, bowiem chęci takiej z przyczyn obiektywnych nie wyraża posiadając gospodarstwo rolne. W przypadku posiadacza gospodarstwa rolnego nie może być zatem mowy o rezygnacji z zatrudnienia (osoba taka nie pozostaje bowiem w zatrudnieniu w rozumieniu art. 3 pkt 22 U.o.ś.r.), jak i o jego niepodejmowaniu spowodowanym opieką nad osobą niepełnosprawną. Nie ma przy tym znaczenia na ile działalność rolnicza jest dochodowa i jak jest zorganizowana, tj. czy rolnik pracuje osobiście w gospodarstwie, czy korzysta z pomocy osób trzecich oraz czy daje się to pogodzić z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Z tego powodu postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie polegało wyłącznie na badaniu zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej, które obejmowały zarówno naruszenie przepisu postępowania, jak i prawa materialnego.

O ile przy tym zawarty w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. nie był zasadny, gdyż oparcie zaskarżonego wyroku na tej podstawie prawnej stanowiło jedynie następstwo przyjętej przez Sąd I instancji wykładni prawnomaterialnej, o tyle zarzut dotyczący obrazy prawa materialnego w postaci art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 U.o.ś.r. był usprawiedliwiony.

Kluczowym zagadnieniem, które wystąpiło w rozpatrywanej sprawie było rozstrzygnięcie, czy w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych posiadający i prowadzący gospodarstwo rolne rolnik, będący ubezpieczony w KRUS, może otrzymać świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad bliską mu osobą niepełnosprawną.

W tym miejscu wyjaśnić należy, iż powyższe zagadnienie stało się przedmiotem rozważań poszerzonego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w uchwale z dnia 11 grudnia 2012 r. (sygn. akt I OPS 5/12) uznał, iż prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 U.o.ś.r.

W uzasadnieniu uchwały stwierdzono w szczególności, że jakkolwiek przepis art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 U.o.ś.r. odnosi się wprost do zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, których nie podejmuje lub z których rezygnuje, osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, a nie do tego, jaką działalność prowadzi ta osoba, to jednak ratio legis tego przepisu wskazuje, że chodzi tu o osobę, której wyłącznym źródłem utrzymania (dochodów) jest zatrudnienie lub inna praca zarobkowa w rozumieniu ww. ustawy. Istota świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 U.o.ś.r., które zastąpiło dodatek stały regulowany art. 27 ust. 1–3 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.), polega bowiem na tym, że świadczenie to jest adresowane wyłącznie do tych osób, których źródłem utrzymania jest wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i które nie podejmują lub rezygnują z tego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Oznacza to, że nie jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego osoba, która nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w sytuacji, gdy ma inne źródło utrzymania (dochodów) i to bez względu na wielkość tych dochodów. Przemawia za tym również wyłączenie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do osób, które otrzymują jakiekolwiek świadczenia (dochody) z innych tytułów, wymienionych w art. 17 ust. 5 U.o.ś.r.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał także, że wprawdzie zasadniczo ocena normatywna spełnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub pracy zarobkowej w celu nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinna odbywać się na gruncie pojęć ustawy o świadczeniach rodzinnych, ale pojęcia: "rolnik" ustawa ta nie definiuje. Definicję taką zawiera natomiast art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.), zgodnie z którym, ilekroć w ustawie jest mowa o rolniku – rozumie się przez to pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym. W myśl tej definicji rolnikiem jest zatem osoba będąca posiadaczem gospodarstwa rolnego. Sąd nadmienił ponadto, że ustawa o świadczeniach rodzinnych w art. 3 pkt 6 stanowi, że ilekroć jest w niej mowa o gospodarstwie rolnym oznacza to gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym. Zgodnie przy tym z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969 ze zm.) za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów, sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków, jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż rolnicza, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy i stanowiący własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki nieposiadającej osobowości prawnej.

W sensie ekonomicznym – jak wywodził Sąd w omawianej uchwale - prowadzenie gospodarstwa rolnego różni się zatem od, wskazanych w art. 3 pkt 22 U.o.ś.r., form aktywności zawodowej tym, że rolnik działa na własny rachunek, ponosząc ryzyko gospodarcze oraz podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu rolników w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. W efekcie to rachunek ekonomiczny determinuje reżim pracy rolnika, a podejmowanie przez niego, w ramach zarządzania gospodarstwem, nawet nieracjonalnych z punktu widzenia gospodarczego działań, nie skutkuje pozbawieniem go zatrudnienia, ale wpływa jedynie na ekonomiczne wyniki działalności rolniczej. W rezultacie - na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych - do rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne nie ma zastosowania pojęcie "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Sąd zaakcentował ponadto, że praca we własnym gospodarstwie rolnym, zarządzanie nim, jest formą aktywności zawodowej uprawianą dla celów zarobkowych, a to oznacza, iż nie jest możliwe uzyskanie świadczenia, o którym mowa w art. 17 ust. 1 U.o.ś.r., w sytuacji, gdy rolnik prowadzi gospodarstwo rolne. Sam fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego pozbawia więc rolnika prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, i nie ma w tym wypadku potrzeby dokonywania oceny, czy wielkość posiadanego przez niego gospodarstwa, rodzaj upraw, pozwalałyby mu na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej poza rolnictwem, a pracy takiej nie podejmuje (bądź z niej rezygnuje) z powodu konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną, względem której ciąży na nim obowiązek alimentacyjny.

Przechodząc do kwestii regulacji prawnej, zawartej w art. 17 ust. 5 U.o.ś.r., który określa katalog negatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że wprawdzie nie wymieniono w nim osób podlegających obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu jako rolnicy, ale okoliczność ta niczego nie dowodziła. Wyłączenia zawarte w przepisie art. 17 ust. 5 U.o.ś.r. nie odnoszą się bowiem do określonych grup zawodowych, czy społecznych, lecz ograniczają dostępność świadczenia pielęgnacyjnego dla podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 U.o.ś.r. Tak więc, aby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne określony podmiot musi - po pierwsze, spełnić warunki, o których mowa w art. 17 ust. 1 U.o.ś.r., a po drugie - nie może być beneficjentem dochodów, wymienionych w ust. 5 tego przepisu.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, treść art. 17 ust. 5 U.o.ś.r. pozwala więc skonstruować obowiązującą normę prawną, z której wynika, że rolnik prowadzący gospodarstwo rolne znajduje się w takiej sytuacji socjalno-ekonomicznej, która uniemożliwia mu przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W ww. uchwale Sąd zwrócił także uwagę, że rolnik, spełniający przesłanki określone w art. 7 ust. 1 i 2 oraz ust. 6 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2008 r. Nr 170, poz. 1051 ze zm.), m.in. posiadający w dniu 31 maja danego roku grunty rolne, wchodzące w skład gospodarstwa rolnego, o łącznej powierzchni działek rolnych nie mniejszej niż 1 ha, otrzymuje corocznie, ze środków Unii Europejskiej, jednolitą płatność obszarową.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazywał również, że celowe pominięcie przez prawodawcę prowadzenia gospodarstwa rolnego, przy wymienianiu form aktywności zawodowej w art. 3 pkt 22 U.o.ś.r., nie godziło w zasadę równości wobec prawa, wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, gdyż zasada ta polega na tym, że równo winny być traktowane wszystkie podmioty prawa, podobne to jest charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną). W ocenie Sądu zaś rolnicy, prowadzący gospodarstwo rolne nie mogą w równej mierze zrezygnować z zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej, co osoby wykonujące, określone w art. 3 pkt 22 U.o.ś.r., formy aktywności zawodowej. Są bowiem w innej sytuacji ekonomicznej i socjalnej, aniżeli osoby świadczące pracę na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonujące pracę lub świadczące usługi na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkowstwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych, a także prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, zwłaszcza gdy się bierze pod uwagę sposób i warunki uzyskiwania środków utrzymania. W wypadku osób rezygnujących z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej świadczenie pielęgnacyjne ma więc zrekompensować utratę szans zarobkowych na skutek poświęcenia czasu wyłącznie na opiekę nad bliską osobą niepełnosprawną. Ponadto wszystkie formy aktywności wymienione w ww. przepisie podlegają obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu, określonemu w przepisach ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.). W wypadku zaś rolników, ich odmienne szanse i możliwości zarobkowe oraz różny tytuł ubezpieczenia wynikają zarówno z faktu prowadzenia gospodarstwa rolnego, jak i z odmiennego reżimu zabezpieczenia społecznego, określonego w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ubezpieczenie społeczne rolników, jeżeli nie podlegają oni obowiązkowi ubezpieczeń społecznych na podstawie ustawy systemowej, regulują odrębne przepisy, tj. ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników. Jest to celowe działanie ustawodawcy, który dostosował system ubezpieczeń m.in. do charakteru pracy i warunków panujących na wsi.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał dodatkowo, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest finansowe zrekompensowanie osobie rezygnującej z aktywności zawodowej, poprzez wypłatę jej określonej przepisami kwoty (art. 17 ust. 3 U.o.ś.r.) oraz opłacenie składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Opłacanie składek na ubezpieczenie społeczne jest bowiem formą świadczeń niepieniężnych, które należą do form wsparcia z pomocy społecznej. W myśl zaś art. 16 ust. 6b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne finansuje w całości wójt, burmistrz lub prezydent miasta. Zatem opłacanie ze środków publicznych składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe także może stanowić uzasadnione kryterium dyferencjacji statusu ubezpieczonych w zakresie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Analizując omawiane zagadnienie Naczelny Sąd Administracyjny wziął również pod uwagę, że świadczenie pielęgnacyjne, uregulowane w ustawie o świadczeniach rodzinnych jest świadczeniem, które podlega koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego - w trybie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z 30.04.2004, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 5, str. 72) oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) NR 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 284 z 30.10.2009, str. 1 ).

Ustalając zaś reguły koordynacji krajowych ustawodawstw państw członkowskich w tych rozporządzeniach, Rada kierowała się fundamentalną zasadą wpisaną w materię Traktatu o UE, według której prawo unijne musi gwarantować pracownikom przemieszczającym się w obrębie Unii całość świadczeń nabytych z tytułu zatrudnienia w różnych państwach członkowskich, w granicach najwyższego poziomu tych świadczeń. Powołane rozporządzenia stosuje się natomiast tylko do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek lub do studentów, którzy podlegają lub podlegali ustawodawstwu jednego lub kilku Państw Członkowskich i są obywatelami jednego z Państw Członkowskich lub są bezpaństwowcami, bądź uchodźcami, zamieszkałymi na terytorium jednego z Państw Członkowskich, jak i do członków ich rodzin. Pod pojęciem pracy najemnej - w ujęciu postanowień rozporządzenia - należy rozumieć wszelkie formy aktywności zawodowej, przy czym należy dodać, że chodzi tu o formy zatrudnienia niesamodzielnego. Pracownikiem – w rozumieniu prawa UE – jest bowiem osoba fizyczna, która świadczy na rzecz innego podmiotu określoną pracę, mającą wymiar ekonomiczny, pozostając pod kierownictwem tego podmiotu i otrzymując w zamian wynagrodzenie.

W związku z powyższym, z punktu widzenia koncepcji zatrudnienia przyjętej we wspomnianym wyżej rozporządzeniu, za wykonującego pracę najemną należy uznać każdego, kto - z racji podejmowania aktywności zarobkowej - podlega systemowi zabezpieczenia społecznego danego państwa i nie może być uznany za osobę wykonującą pracę na własny rachunek. Rolnik prowadzący gospodarstwo rolne do takiej kategorii zaś nie należy.

Kierując się przedstawionymi wyżej argumentami, które Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie w pełni podziela, należało uznać, że w świetle art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 U.o.ś.r. prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowiło w rozpatrywanym przypadku negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. M. K. jest właścicielem gospodarstwa rolnego i z tego tytułu podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników, a zatem nie można go było uznać za osobę rezygnującą z zatrudnienia, czy też nie podejmującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za usprawiedliwioną w zakresie, w jakim zarzucała ona Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego i z tego powodu - na podstawie art. 188 w zw. z art. 193 w zw. z art. 151 P.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na zasadzie art. 207 § 2 P.p.s.a.